आळंदी

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mr">
  <siteinfo>
    <sitename>विकिपीडिया</sitename>
    <dbname>mrwiki</dbname>
    <base>https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">मिडिया</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">विशेष</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">चर्चा</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">सदस्य</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">सदस्य चर्चा</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">विकिपीडिया</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">विकिपीडिया चर्चा</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">चित्र</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">चित्र चर्चा</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">मिडियाविकी</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">मिडियाविकी चर्चा</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">साचा</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">साचा चर्चा</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">सहाय्य</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">सहाय्य चर्चा</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">वर्ग</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">वर्ग चर्चा</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">दालन</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">दालन चर्चा</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">मसुदा</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">मसुदा चर्चा</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">विभाग</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">विभाग चर्चा</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>आळंदी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2485</id>
    <revision>
      <id>2721805</id>
      <parentid>2709361</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T20:29:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jonathansammy</username>
        <id>17110</id>
      </contributor>
      <comment>/* शासन */ नविन महिती घातलि</comment>
      <origin>2721805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20509" sha1="hosnh5aajo6d1ioymohsetu3zf5qykq" xml:space="preserve">[[चित्र:Aalandi temple.JPG|right|thumb|300px|आळंदी मंदिर]]
'''आळंदी (देवाची)''' हे [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[पुणे]] जिल्ह्यातील एक गाव आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/pune/running-educational-institution-very-urgent-mohite-patil-a684/|title=शिक्षणसंस्था चालविणे फार जिकिरीचे : मोहिते-पाटील|last=author/lokmat-news-network|date=2021-06-26|website=Lokmat|language=mr-IN|access-date=2021-07-01}}&lt;/ref&gt;महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध संत [[संत ज्ञानेश्वर]] यांचे आळंदी हे [[समाधि]]स्थान आहे           

==ऐतिहासिक  आणि धार्मिक महत्त्व==
संत ज्ञानेश्वरांनी आपल्या जीवनातील काही काळ येथे व्यतीत केला. या आळंदी गावाला &quot;देवाची आळंदी&quot; असे म्हणतात, कारण चोराची आळंदी आणि म्हातोबाची आळंदी या नावाची आणखी गावे पुणे जिल्ह्यातील हवेली तालुक्यात आहेत.  ही देवाची आळंदी पुण्यापासून पंचवीस किलोमीटरवर आहे. वारकरी लोकांसाठी तसेच समस्त मराठी जनांसाठी या आळंदीला मोठे महत्त्व आहे. ज्ञानेश्वरांनी वयाच्या एकविसाव्या वर्षी येथे 1296 साली जिवंत समाधी घेतली. त्या जागी एक सुंदर समाधिमंदिर १५७० (की १५४०?) मध्ये बांधण्यात आले असे सांगितले जाते. 

[[आषाढ]] महिन्यातील [[एकादशी]]ला आळंदीहून निघून [[पंढरपूर]]ला  ज्ञानेश्वरांची पालखी जाते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.saamana.com/alandi-temple-saint-dyaneshwar-palkhi-29th-june/|title=आळंदी मंदिरातून ज्ञानेश्वर महाराज पालखी सोहळ्याचे 29 जूनला प्रस्थान, पालखी सोहळा दिंडी समाज बैठकीत निर्णय|last=ऑनलाईन|first=सामना|date=2024-04-18|language=en-US|access-date=2024-06-27|archive-date=2024-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240627070812/https://www.saamana.com/alandi-temple-saint-dyaneshwar-palkhi-29th-june/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; या पालखीसोबत लाखो [[वारकरी]] अंदाजे २१६ किमी अंतर पायी चालत पंढरपूरला [[विठोबा]]च्या दर्शनासाठी जातात.

आळंदी हे शहर [[इंद्रायणी नदी|इंद्रायणी]] नदीच्या तीरावर वसलेले आहे. संत ज्ञानेश्वर समाधी मंदिराच्या मागच्या बाजूला नदीवर असलेला [[घाट]] अतिशय सुंदर आहे. (चित्र पहा.) 


== इतिहास == 
[[File:Dnyaneshwar2.jpg|right|thumb|ज्ञानेश्वर]]
आळंदीला प्रदीर्घ ऐतिहासिक परंपरा लाभली आहे. मात्र, १३व्या शतकात [[ज्ञानेश्वर]] (१२७५–१२९६) यांनी १२९६ मध्ये तत्कालीन सिद्धेश्वर मंदिराच्या परिसरात [[समाधी|संजीवन समाधी]] घेतल्यामुळे आळंदीला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले.&lt;ref name=&quot;JacobsenAktor2014 109-113&quot;&gt;{{cite book|author1=Irina Glushkova|author2=Mikael Aktor|author3=Kristina Myrvold|title=Objects of Worship in South Asian Religions: Forms, Practices and Meanings|url=https://books.google.com/books?id=oqReBAAAQBAJ&amp;pg=PA109|date=27 August 2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-67595-2|pages=109–113}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;W. Doderet (1926), [[https://www.jstor.org/stable/607401 The Passive Voice of the Jnanesvari]], Bulletin of the School of Oriental Studies, Cambridge University Press, Vol. 4, No. 1 (1926), pp. 59–64&lt;/ref&gt;

इ.स. १५८० ते १६०० च्या सुमारास अंबेकर देशपांडे यांनी ज्ञानेश्वरांच्या समाधीवर मंदिर बांधले. पुढे [[मराठा साम्राज्य|मराठा साम्राज्याच्या]] काळात मराठा सरदार आणि [[पेशवा|पेशव्यांनी]] या मंदिरात अनेक भर घातल्या.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sohoni |first1=Ashutosh |title=Temple Architecture of the Marathas in Maharashtra Volume One A thesis submitted in partial fulfilment of the requirements for the Degree of Doctor of Philosophy |date=1998 |publisher=De Montfort University Leicester |location=Leicester UK |page=181 |url=https://scholar.google.com/scholar?hl=en&amp;as_sdt=0%2C39&amp;q=sohoni+de+montfort+alandi&amp;btnG= |access-date=12 April 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BurgessCousens1897 12-13&quot;&gt;{{cite book|author1=James Burgess|author2=Henry Cousens|title=Revised Lists of Antiquarian Remains in the Bombay Presidency: And the Native States of Baroda, Palanpur, Radhanpur, Kathiawad, Kachh, Kolhapur, and the Southern Maratha Minor States|url=https://books.google.com/books?id=H2ZBAQAAIAAJ&amp;pg=PA1|year=1897|publisher=Printed at the Government central Press|pages=12–13}}&lt;/ref&gt;

१७७८ मध्ये पेशव्यांनी तत्कालीन [[मराठा साम्राज्य|मराठा महासंघा]]तील प्रभावशाली मराठा मुत्सद्दी [[महादजी शिंदे]] यांना आळंदीची जहागीर दिली. त्यानंतर सुमारे दोन दशके [[शिंदे]] कुटुंबीयांनी मंदिराच्या विविध जीर्णोद्धार व नूतनीकरणाच्या कामांना प्रमुख आर्थिक आश्रय दिला.&lt;ref name=&quot;JacobsenAktor2014 124&quot;&gt;{{cite book|author1=Knut A. Jacobsen|author2=Mikael Aktor|author3=Kristina Myrvold|title=Objects of Worship in South Asian Religions: Forms, Practices and Meanings|url=https://books.google.com/books?id=oqReBAAAQBAJ&amp;pg=PA109|date=27 August 2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-67595-2|page=124}}&lt;/ref&gt;

१८२० च्या दशकात [[ग्वाल्हेर]]च्या [[शिंदे|सिंधिया]] घराण्यातील दरबारी हैबतरावबुवा आरफळकर पवार यांनी वार्षिक [[पंढरपूर वारी|वारी]]च्या वेळी ज्ञानेश्वरांच्या [[पादुका]] (चांदीच्या प्रतिकृतीच्या पादुका) [[पंढरपूर]] येथे नेण्याची आधुनिक पालखी परंपरा सुरू केली. आपल्या इच्छेनुसार हैबतरावबुवांना मंदिराच्या परिसरातील पहिल्या पायरीखाली समाधी देण्यात आली.&lt;ref name=&quot;JacobsenAktor2014 109-113&quot;/&gt;

आळंदी हे लहान शहर असले तरी [[ब्रिटिश राज]]च्या सुरुवातीच्या काळात त्याला नगरपालिका दर्जा देण्यात आला. ननगरपालिका यात्रेकरूंवर कर आकारून महसूल गोळा करत असे. १९व्या शतकाच्या अखेरीस आळंदीला भेट देणाऱ्या यात्रेकरूंची संख्या सुमारे ५०,००० होती.&lt;ref name=&quot;BurgessCousens1897 18&quot;&gt;{{cite book|author1=James Burgess|author2=Henry Cousens|title=Revised Lists of Antiquarian Remains in the Bombay Presidency: And the Native States of Baroda, Palanpur, Radhanpur, Kathiawad, Kachh, Kolhapur, and the Southern Maratha Minor States|url=https://books.google.com/books?id=H2ZBAQAAIAAJ&amp;pg=PA1|year=1897|publisher=Printed at the Government central Press|page=18}}&lt;/ref&gt;

[[चांगदेव]] नावाचे एक ज्येष्ठ योगी [[ज्ञानेश्वर]] महाराजांना भेटायला वाघावर बसून आले होते.  त्यावेळी ज्ञानेश्वर आपल्या भावंडांसमवेत एका भिंतीवर बसून ऊस खात होते. चांगदेवाची भेट घेण्यासाठी ज्ञानेश्वरांनी त्या भिंतीलाच चालवत नेले अशी आख्यायिका आहे. ती भिंत आळंदीला आहे.&lt;ref&gt;http://www.maharashtra-tourism.com/pilgrimage/alandi.htm&lt;/ref&gt;

==शासन==
आळंदी हे [[पुणे जिल्हा]] अंतर्गत [[खेड तालुका|खेड]] तालुक्यात येते. हे [[महाराष्ट्र विधान सभा]]च्या [[खेड आळंदी विधानसभा मतदारसंघ|खेड आळंदी]] विधानसभा मतदारसंघाचा भाग असून, हा मतदारसंघ [[शिरूर (लोकसभा मतदारसंघ)|शिरूर लोकसभा मतदारसंघा]]च्या अंतर्गत येतो. २०२४ च्या विधानसभा निवडणुकीपासून या विधानसभा मतदारसंघाचे प्रतिनिधित्व [[बाबाजी काळे]] हे [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)|शिवसेना (उबाठा)]] पक्षातर्फे करत आहेत. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Khed Alandi, Maharashtra Assembly Election Results 2024 Live Updates - India Today |url=https://www.indiatoday.in/elections/assembly/story/khed-alandi-maharashtra-assembly-election-results-2024-live-updates-maelb-2638323-2024-11-23 |access-date=2026-08-02 |website=www.indiatoday.in}}&lt;/ref&gt;

आळंदीत नगरपरिषद असून तिच्या नगराध्यक्षाची (नागराध्यक्षाची) थेट निवड केली जाते. २०२५  मध्ये झालेल्या नगरपरिषदेच्या निवडणुकीत भारतीय जनता पक्षाचे उमेदवार प्रशांत पोपट कुऱ्हाडे नगराध्यक्षपद मिळवले. १८ सदस्यांच्या नगरपरिषदेत भारतीय  प्रचन्ड पक्षाचे बहुमत आहे. &lt;ref&gt;{{cite news |last1=Times |first1=reporter |title=आळंदीत शिवसेनेला नमवून भाजप विजयी (The BJP defeats Shiv sena in Alandi) |url=https://maharashtratimes.indiatimes.com/maharashtra/pune-news/alandi-nagar-parishad-bjp-wins/articleshow/56006893.cms |access-date=12 April 2019 |issue=16 December 2016 |work=Maharashtra Times |year=2016 |archive-date=2019-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190413022135/https://maharashtratimes.indiatimes.com/maharashtra/pune-news/alandi-nagar-parishad-bjp-wins/articleshow/56006893.cms |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==आळंदी माहात्म्य==
आळंदीचे महत्त्व कथन करणारी [[संस्कृत]] आणि मराठीमध्ये प्रत्येकी दोन माहात्म्ये आहेत. मात्र, ही सारी हस्तलिखिते संकलित करून प्रकाशित करण्याचे काम झालेले नाही. 

[[स्कंद]] पुराणाच्या सह्याद्री खंडाच्या ६१ व्या अध्यायात अलकापुरी असा आळंदीचा संस्कृतमध्ये उल्लेख आहे. १२३ श्लोकांमध्ये अप्पा वैद्य यांनी १८५६ मध्ये संक्षिप्त स्वरूपामध्ये लिहिलेले ११ पृष्ठांचे हे हस्तलिखित भारत इतिहास संशोधक मंडळामध्ये पोथीरूपामध्ये आहे. या हस्तलिखिताचा अभ्यास करून रशिया येथील संशोधिका डॉ. [[इरिना ग्लुश्कोव्हा]] यांनी मॉस्को ओरिएंटल संस्थेमध्ये प्रबंध सादर केला होता. भांडारकर [[प्राच्यविद्या]] संशोधन संस्थेच्या वार्षिकांकामध्येही त्यांनी या विषयावर लेखन केले होते.

‘अलका माहात्म्य’ नावाचे दुसरे हस्तलिखितही भारत इतिहास संशोधक मंडळामध्ये आहे. यामध्ये ४६ पाने असून [[संतकवी]] बालमुकुंद केसरी या ग्रंथाचे लेखक आहेत. एकूण श्लोकसंख्या १३३ असून यामध्ये आळंदीचा उल्लेख आनंदवन-अलकावति-अलका या नावाने आहे. तर, इंद्रायणी नदीचा ‘कौबेरास्य महानदी’ म्हणजे कुबेरगंगा असा उल्लेख आहे. हे संतकवी १६ व्या शतकातील असावेत.

‘ज्ञानलीलामृत’ हा कवी सदाशिव यांनी आळंदी माहात्म्य कथन करणारा मराठी ओवीबद्ध ग्रंथ लिहिला आहे. हे हस्तलिखित आळंदीकरांनी ‘बापरखुमादेवीवरू’ मासिकाकडे प्रसिद्धीसाठी दिले होते. त्यातील बराचसा भाग मासिकातून क्रमश: प्रसिद्धही झाला होता. मात्र तो ग्रंथरूपात आलेला नाही. या ग्रंथाचे संक्षिप्‍त रूपांतर चित्रशाळा प्रेसने नोव्हेंबर १९६५ मध्ये प्रसिद्ध केले होते. 

एकोणीसाव्या शतकाच्या दुसऱ्या दशकात कीर्तनकार सदानंदबुवा [[कुलकर्णी]] यांनी ‘आमची आळंदी’ हा ओवीबद्ध ग्रंथ लिहिला होता. यामध्ये १८ अध्याय असून सुमारे दोनशे ओव्यांचा समावेश आहे. हे हस्तलिखित [[इरिना ग्लुश्कोव्हा]] यांनी पाहिले होते. या ग्रंथाची हाताने लिहिलेली नकल प्रत डॉ. [[रा.चिं. ढेरे]] यांच्या संग्रहातून मराठी हस्तलिखित केंद्राकडे आली आहे.

आळंदी मधील धर्मशाळेच वेगळे वैशिष्ट्यपूर्ण कार्य म्हणजे वारकरी सांप्रदायिक धार्मिक शिक्षणासाठी आलेल्या शिकाऊ विद्दार्थी वर्गाला शिक्षणसाठी विनामूल्य सोय करणे होय.

== काय बघाल? ==
आळंदीतील इतर प्रेक्षणीय स्थळे :-
* माऊलींच मंदिर
* संत  [[ज्ञानेश्वर]] महाराजांच्या संजीवन समाधी कडे जाणारा नंदी खालील भुयारी मार्ग.
* संत  [[ज्ञानेश्वर]] महाराजांच्या संजीवन समाधी पुर्वी पासुनचे स्वयंभु शिवलिंग. ( शिव पिठ हे जुनाट -- संत एकनाथ महाराज. )
* वारकरी शिक्षण संस्था ,आळंदी .वै.ह.भ. प. मारुती बुवा गुरव ,मामासाहेब दांडेकर ,इ. च्या प्रयत्नातून वै. ह भ प जोग महाराज यांनी सदर  संस्था स्थापन केली.
*[[इंद्रायणी नदी]]
* कृष्ण मंदिर
* मुक्ताई मंदिर
* राम मंदिर
* विठ्ठल रखुमाई मंदिर
* स्वामी हरिहरेंद्र मठ
* छत्रपती संभाजी महाराज समाधी, तुळापूर

==चित्रदालन==
&lt;gallery&gt;
चित्र:Aalandi shri.snt.nyneshwr mandir.JPG|संत ज्ञानेश्वर मंदिर
चित्र:Aalandi Siddhivinayak mandir.JPG|आळंदीतील सिद्धीविनायक मंदिर
चित्र:Aalandi front view entrance.JPG|प्रवेशद्वार
चित्र:Aalandi from inside.JPG|आतील दृश्य
चित्र:Aalandi river view.JPG|इंद्रायणी नदी घाट
चित्र:Stambha ,aalandi.jpg|स्तंभ
चित्र:Aalandi.JPG|आळंदीचे अजून एक दृश्य
चित्र:NarasimhaSaraswati (Aanadi) 03.jpg|स्वामी नरसिंह सरस्वती मूर्ती, आळंदी
&lt;/gallery&gt;

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
*  http://santeknath.org/karya.html


[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तीर्थक्षेत्रे]]
[[वर्ग:पुणे जिल्हा]]</text>
      <sha1>hosnh5aajo6d1ioymohsetu3zf5qykq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721806</id>
      <parentid>2721805</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T20:41:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jonathansammy</username>
        <id>17110</id>
      </contributor>
      <comment>/* शासन */ माहिती  घातली</comment>
      <origin>2721806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20642" sha1="nkv8lbrqgtisqer34767p8av284fkqe" xml:space="preserve">[[चित्र:Aalandi temple.JPG|right|thumb|300px|आळंदी मंदिर]]
'''आळंदी (देवाची)''' हे [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[पुणे]] जिल्ह्यातील एक गाव आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/pune/running-educational-institution-very-urgent-mohite-patil-a684/|title=शिक्षणसंस्था चालविणे फार जिकिरीचे : मोहिते-पाटील|last=author/lokmat-news-network|date=2021-06-26|website=Lokmat|language=mr-IN|access-date=2021-07-01}}&lt;/ref&gt;महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध संत [[संत ज्ञानेश्वर]] यांचे आळंदी हे [[समाधि]]स्थान आहे           

==ऐतिहासिक  आणि धार्मिक महत्त्व==
संत ज्ञानेश्वरांनी आपल्या जीवनातील काही काळ येथे व्यतीत केला. या आळंदी गावाला &quot;देवाची आळंदी&quot; असे म्हणतात, कारण चोराची आळंदी आणि म्हातोबाची आळंदी या नावाची आणखी गावे पुणे जिल्ह्यातील हवेली तालुक्यात आहेत.  ही देवाची आळंदी पुण्यापासून पंचवीस किलोमीटरवर आहे. वारकरी लोकांसाठी तसेच समस्त मराठी जनांसाठी या आळंदीला मोठे महत्त्व आहे. ज्ञानेश्वरांनी वयाच्या एकविसाव्या वर्षी येथे 1296 साली जिवंत समाधी घेतली. त्या जागी एक सुंदर समाधिमंदिर १५७० (की १५४०?) मध्ये बांधण्यात आले असे सांगितले जाते. 

[[आषाढ]] महिन्यातील [[एकादशी]]ला आळंदीहून निघून [[पंढरपूर]]ला  ज्ञानेश्वरांची पालखी जाते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.saamana.com/alandi-temple-saint-dyaneshwar-palkhi-29th-june/|title=आळंदी मंदिरातून ज्ञानेश्वर महाराज पालखी सोहळ्याचे 29 जूनला प्रस्थान, पालखी सोहळा दिंडी समाज बैठकीत निर्णय|last=ऑनलाईन|first=सामना|date=2024-04-18|language=en-US|access-date=2024-06-27|archive-date=2024-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240627070812/https://www.saamana.com/alandi-temple-saint-dyaneshwar-palkhi-29th-june/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; या पालखीसोबत लाखो [[वारकरी]] अंदाजे २१६ किमी अंतर पायी चालत पंढरपूरला [[विठोबा]]च्या दर्शनासाठी जातात.

आळंदी हे शहर [[इंद्रायणी नदी|इंद्रायणी]] नदीच्या तीरावर वसलेले आहे. संत ज्ञानेश्वर समाधी मंदिराच्या मागच्या बाजूला नदीवर असलेला [[घाट]] अतिशय सुंदर आहे. (चित्र पहा.) 


== इतिहास == 
[[File:Dnyaneshwar2.jpg|right|thumb|ज्ञानेश्वर]]
आळंदीला प्रदीर्घ ऐतिहासिक परंपरा लाभली आहे. मात्र, १३व्या शतकात [[ज्ञानेश्वर]] (१२७५–१२९६) यांनी १२९६ मध्ये तत्कालीन सिद्धेश्वर मंदिराच्या परिसरात [[समाधी|संजीवन समाधी]] घेतल्यामुळे आळंदीला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले.&lt;ref name=&quot;JacobsenAktor2014 109-113&quot;&gt;{{cite book|author1=Irina Glushkova|author2=Mikael Aktor|author3=Kristina Myrvold|title=Objects of Worship in South Asian Religions: Forms, Practices and Meanings|url=https://books.google.com/books?id=oqReBAAAQBAJ&amp;pg=PA109|date=27 August 2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-67595-2|pages=109–113}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;W. Doderet (1926), [[https://www.jstor.org/stable/607401 The Passive Voice of the Jnanesvari]], Bulletin of the School of Oriental Studies, Cambridge University Press, Vol. 4, No. 1 (1926), pp. 59–64&lt;/ref&gt;

इ.स. १५८० ते १६०० च्या सुमारास अंबेकर देशपांडे यांनी ज्ञानेश्वरांच्या समाधीवर मंदिर बांधले. पुढे [[मराठा साम्राज्य|मराठा साम्राज्याच्या]] काळात मराठा सरदार आणि [[पेशवा|पेशव्यांनी]] या मंदिरात अनेक भर घातल्या.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sohoni |first1=Ashutosh |title=Temple Architecture of the Marathas in Maharashtra Volume One A thesis submitted in partial fulfilment of the requirements for the Degree of Doctor of Philosophy |date=1998 |publisher=De Montfort University Leicester |location=Leicester UK |page=181 |url=https://scholar.google.com/scholar?hl=en&amp;as_sdt=0%2C39&amp;q=sohoni+de+montfort+alandi&amp;btnG= |access-date=12 April 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BurgessCousens1897 12-13&quot;&gt;{{cite book|author1=James Burgess|author2=Henry Cousens|title=Revised Lists of Antiquarian Remains in the Bombay Presidency: And the Native States of Baroda, Palanpur, Radhanpur, Kathiawad, Kachh, Kolhapur, and the Southern Maratha Minor States|url=https://books.google.com/books?id=H2ZBAQAAIAAJ&amp;pg=PA1|year=1897|publisher=Printed at the Government central Press|pages=12–13}}&lt;/ref&gt;

१७७८ मध्ये पेशव्यांनी तत्कालीन [[मराठा साम्राज्य|मराठा महासंघा]]तील प्रभावशाली मराठा मुत्सद्दी [[महादजी शिंदे]] यांना आळंदीची जहागीर दिली. त्यानंतर सुमारे दोन दशके [[शिंदे]] कुटुंबीयांनी मंदिराच्या विविध जीर्णोद्धार व नूतनीकरणाच्या कामांना प्रमुख आर्थिक आश्रय दिला.&lt;ref name=&quot;JacobsenAktor2014 124&quot;&gt;{{cite book|author1=Knut A. Jacobsen|author2=Mikael Aktor|author3=Kristina Myrvold|title=Objects of Worship in South Asian Religions: Forms, Practices and Meanings|url=https://books.google.com/books?id=oqReBAAAQBAJ&amp;pg=PA109|date=27 August 2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-67595-2|page=124}}&lt;/ref&gt;

१८२० च्या दशकात [[ग्वाल्हेर]]च्या [[शिंदे|सिंधिया]] घराण्यातील दरबारी हैबतरावबुवा आरफळकर पवार यांनी वार्षिक [[पंढरपूर वारी|वारी]]च्या वेळी ज्ञानेश्वरांच्या [[पादुका]] (चांदीच्या प्रतिकृतीच्या पादुका) [[पंढरपूर]] येथे नेण्याची आधुनिक पालखी परंपरा सुरू केली. आपल्या इच्छेनुसार हैबतरावबुवांना मंदिराच्या परिसरातील पहिल्या पायरीखाली समाधी देण्यात आली.&lt;ref name=&quot;JacobsenAktor2014 109-113&quot;/&gt;

आळंदी हे लहान शहर असले तरी [[ब्रिटिश राज]]च्या सुरुवातीच्या काळात त्याला नगरपालिका दर्जा देण्यात आला. ननगरपालिका यात्रेकरूंवर कर आकारून महसूल गोळा करत असे. १९व्या शतकाच्या अखेरीस आळंदीला भेट देणाऱ्या यात्रेकरूंची संख्या सुमारे ५०,००० होती.&lt;ref name=&quot;BurgessCousens1897 18&quot;&gt;{{cite book|author1=James Burgess|author2=Henry Cousens|title=Revised Lists of Antiquarian Remains in the Bombay Presidency: And the Native States of Baroda, Palanpur, Radhanpur, Kathiawad, Kachh, Kolhapur, and the Southern Maratha Minor States|url=https://books.google.com/books?id=H2ZBAQAAIAAJ&amp;pg=PA1|year=1897|publisher=Printed at the Government central Press|page=18}}&lt;/ref&gt;

[[चांगदेव]] नावाचे एक ज्येष्ठ योगी [[ज्ञानेश्वर]] महाराजांना भेटायला वाघावर बसून आले होते.  त्यावेळी ज्ञानेश्वर आपल्या भावंडांसमवेत एका भिंतीवर बसून ऊस खात होते. चांगदेवाची भेट घेण्यासाठी ज्ञानेश्वरांनी त्या भिंतीलाच चालवत नेले अशी आख्यायिका आहे. ती भिंत आळंदीला आहे.&lt;ref&gt;http://www.maharashtra-tourism.com/pilgrimage/alandi.htm&lt;/ref&gt;

==शासन==
आळंदी हे [[पुणे जिल्हा]] अंतर्गत [[खेड तालुका|खेड]] तालुक्यात येते. हे [[महाराष्ट्र विधान सभा]]च्या [[खेड आळंदी विधानसभा मतदारसंघ|खेड आळंदी]] विधानसभा मतदारसंघाचा भाग असून, हा मतदारसंघ [[शिरूर (लोकसभा मतदारसंघ)|शिरूर लोकसभा मतदारसंघा]]च्या अंतर्गत येतो. २०२४ च्या विधानसभा निवडणुकीपासून या विधानसभा मतदारसंघाचे प्रतिनिधित्व [[बाबाजी काळे]] हे [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)|शिवसेना (उबाठा)]] पक्षातर्फे करत आहेत. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Khed Alandi, Maharashtra Assembly Election Results 2024 Live Updates - India Today |url=https://www.indiatoday.in/elections/assembly/story/khed-alandi-maharashtra-assembly-election-results-2024-live-updates-maelb-2638323-2024-11-23 |access-date=2026-08-02 |website=www.indiatoday.in}}&lt;/ref&gt;

आळंदीत नगरपरिषद असून तिच्या नगराध्यक्षाची (नागराध्यक्षाची) थेट निवड केली जाते. २०२५  मध्ये झालेल्या नगरपरिषदेच्या निवडणुकीत भारतीय जनता पक्षाचे उमेदवार प्रशांत पोपट कुऱ्हाडे ह्यानी  नगराध्यक्षपद मिळवले. १८ सदस्यांच्या नगरपरिषदेत भारतीय  जनता पक्षाचे प्रचन्ड बहुमत आहे.आळंदीमधील स्थानिक प्रशासन आणि राजकारणावर पारंपरिकरीत्या कुऱ्हाडे आणि घुंडरे या मराठा घराण्यांचे वर्चस्व राहिले आहे आणि हे सध्याच्या नगरपालिकेतही दिसून येते.&lt;ref&gt;https://www.mycorporator.in/municipal-council/mh/municipal-council-alandi/list-of-members&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.lokmat.com/pune/alandi-nagar-parishad-election-result-2025-bjp-single-handed-power-over-alandi-municipal-council-prashant-kurhade-wins-by-a-large-margin-as-mayor-a-a727/&lt;/ref&gt;

==आळंदी माहात्म्य==
आळंदीचे महत्त्व कथन करणारी [[संस्कृत]] आणि मराठीमध्ये प्रत्येकी दोन माहात्म्ये आहेत. मात्र, ही सारी हस्तलिखिते संकलित करून प्रकाशित करण्याचे काम झालेले नाही. 

[[स्कंद]] पुराणाच्या सह्याद्री खंडाच्या ६१ व्या अध्यायात अलकापुरी असा आळंदीचा संस्कृतमध्ये उल्लेख आहे. १२३ श्लोकांमध्ये अप्पा वैद्य यांनी १८५६ मध्ये संक्षिप्त स्वरूपामध्ये लिहिलेले ११ पृष्ठांचे हे हस्तलिखित भारत इतिहास संशोधक मंडळामध्ये पोथीरूपामध्ये आहे. या हस्तलिखिताचा अभ्यास करून रशिया येथील संशोधिका डॉ. [[इरिना ग्लुश्कोव्हा]] यांनी मॉस्को ओरिएंटल संस्थेमध्ये प्रबंध सादर केला होता. भांडारकर [[प्राच्यविद्या]] संशोधन संस्थेच्या वार्षिकांकामध्येही त्यांनी या विषयावर लेखन केले होते.

‘अलका माहात्म्य’ नावाचे दुसरे हस्तलिखितही भारत इतिहास संशोधक मंडळामध्ये आहे. यामध्ये ४६ पाने असून [[संतकवी]] बालमुकुंद केसरी या ग्रंथाचे लेखक आहेत. एकूण श्लोकसंख्या १३३ असून यामध्ये आळंदीचा उल्लेख आनंदवन-अलकावति-अलका या नावाने आहे. तर, इंद्रायणी नदीचा ‘कौबेरास्य महानदी’ म्हणजे कुबेरगंगा असा उल्लेख आहे. हे संतकवी १६ व्या शतकातील असावेत.

‘ज्ञानलीलामृत’ हा कवी सदाशिव यांनी आळंदी माहात्म्य कथन करणारा मराठी ओवीबद्ध ग्रंथ लिहिला आहे. हे हस्तलिखित आळंदीकरांनी ‘बापरखुमादेवीवरू’ मासिकाकडे प्रसिद्धीसाठी दिले होते. त्यातील बराचसा भाग मासिकातून क्रमश: प्रसिद्धही झाला होता. मात्र तो ग्रंथरूपात आलेला नाही. या ग्रंथाचे संक्षिप्‍त रूपांतर चित्रशाळा प्रेसने नोव्हेंबर १९६५ मध्ये प्रसिद्ध केले होते. 

एकोणीसाव्या शतकाच्या दुसऱ्या दशकात कीर्तनकार सदानंदबुवा [[कुलकर्णी]] यांनी ‘आमची आळंदी’ हा ओवीबद्ध ग्रंथ लिहिला होता. यामध्ये १८ अध्याय असून सुमारे दोनशे ओव्यांचा समावेश आहे. हे हस्तलिखित [[इरिना ग्लुश्कोव्हा]] यांनी पाहिले होते. या ग्रंथाची हाताने लिहिलेली नकल प्रत डॉ. [[रा.चिं. ढेरे]] यांच्या संग्रहातून मराठी हस्तलिखित केंद्राकडे आली आहे.

आळंदी मधील धर्मशाळेच वेगळे वैशिष्ट्यपूर्ण कार्य म्हणजे वारकरी सांप्रदायिक धार्मिक शिक्षणासाठी आलेल्या शिकाऊ विद्दार्थी वर्गाला शिक्षणसाठी विनामूल्य सोय करणे होय.

== काय बघाल? ==
आळंदीतील इतर प्रेक्षणीय स्थळे :-
* माऊलींच मंदिर
* संत  [[ज्ञानेश्वर]] महाराजांच्या संजीवन समाधी कडे जाणारा नंदी खालील भुयारी मार्ग.
* संत  [[ज्ञानेश्वर]] महाराजांच्या संजीवन समाधी पुर्वी पासुनचे स्वयंभु शिवलिंग. ( शिव पिठ हे जुनाट -- संत एकनाथ महाराज. )
* वारकरी शिक्षण संस्था ,आळंदी .वै.ह.भ. प. मारुती बुवा गुरव ,मामासाहेब दांडेकर ,इ. च्या प्रयत्नातून वै. ह भ प जोग महाराज यांनी सदर  संस्था स्थापन केली.
*[[इंद्रायणी नदी]]
* कृष्ण मंदिर
* मुक्ताई मंदिर
* राम मंदिर
* विठ्ठल रखुमाई मंदिर
* स्वामी हरिहरेंद्र मठ
* छत्रपती संभाजी महाराज समाधी, तुळापूर

==चित्रदालन==
&lt;gallery&gt;
चित्र:Aalandi shri.snt.nyneshwr mandir.JPG|संत ज्ञानेश्वर मंदिर
चित्र:Aalandi Siddhivinayak mandir.JPG|आळंदीतील सिद्धीविनायक मंदिर
चित्र:Aalandi front view entrance.JPG|प्रवेशद्वार
चित्र:Aalandi from inside.JPG|आतील दृश्य
चित्र:Aalandi river view.JPG|इंद्रायणी नदी घाट
चित्र:Stambha ,aalandi.jpg|स्तंभ
चित्र:Aalandi.JPG|आळंदीचे अजून एक दृश्य
चित्र:NarasimhaSaraswati (Aanadi) 03.jpg|स्वामी नरसिंह सरस्वती मूर्ती, आळंदी
&lt;/gallery&gt;

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
*  http://santeknath.org/karya.html


[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तीर्थक्षेत्रे]]
[[वर्ग:पुणे जिल्हा]]</text>
      <sha1>nkv8lbrqgtisqer34767p8av284fkqe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721807</id>
      <parentid>2721806</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T20:45:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jonathansammy</username>
        <id>17110</id>
      </contributor>
      <comment>/* आळंदी माहात्म्य */ संदर्भ हवा</comment>
      <origin>2721807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20836" sha1="0lhoc1nasrvrp9t7u4rmxyc418qavuj" xml:space="preserve">[[चित्र:Aalandi temple.JPG|right|thumb|300px|आळंदी मंदिर]]
'''आळंदी (देवाची)''' हे [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[पुणे]] जिल्ह्यातील एक गाव आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/pune/running-educational-institution-very-urgent-mohite-patil-a684/|title=शिक्षणसंस्था चालविणे फार जिकिरीचे : मोहिते-पाटील|last=author/lokmat-news-network|date=2021-06-26|website=Lokmat|language=mr-IN|access-date=2021-07-01}}&lt;/ref&gt;महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध संत [[संत ज्ञानेश्वर]] यांचे आळंदी हे [[समाधि]]स्थान आहे           

==ऐतिहासिक  आणि धार्मिक महत्त्व==
संत ज्ञानेश्वरांनी आपल्या जीवनातील काही काळ येथे व्यतीत केला. या आळंदी गावाला &quot;देवाची आळंदी&quot; असे म्हणतात, कारण चोराची आळंदी आणि म्हातोबाची आळंदी या नावाची आणखी गावे पुणे जिल्ह्यातील हवेली तालुक्यात आहेत.  ही देवाची आळंदी पुण्यापासून पंचवीस किलोमीटरवर आहे. वारकरी लोकांसाठी तसेच समस्त मराठी जनांसाठी या आळंदीला मोठे महत्त्व आहे. ज्ञानेश्वरांनी वयाच्या एकविसाव्या वर्षी येथे 1296 साली जिवंत समाधी घेतली. त्या जागी एक सुंदर समाधिमंदिर १५७० (की १५४०?) मध्ये बांधण्यात आले असे सांगितले जाते. 

[[आषाढ]] महिन्यातील [[एकादशी]]ला आळंदीहून निघून [[पंढरपूर]]ला  ज्ञानेश्वरांची पालखी जाते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.saamana.com/alandi-temple-saint-dyaneshwar-palkhi-29th-june/|title=आळंदी मंदिरातून ज्ञानेश्वर महाराज पालखी सोहळ्याचे 29 जूनला प्रस्थान, पालखी सोहळा दिंडी समाज बैठकीत निर्णय|last=ऑनलाईन|first=सामना|date=2024-04-18|language=en-US|access-date=2024-06-27|archive-date=2024-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240627070812/https://www.saamana.com/alandi-temple-saint-dyaneshwar-palkhi-29th-june/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; या पालखीसोबत लाखो [[वारकरी]] अंदाजे २१६ किमी अंतर पायी चालत पंढरपूरला [[विठोबा]]च्या दर्शनासाठी जातात.

आळंदी हे शहर [[इंद्रायणी नदी|इंद्रायणी]] नदीच्या तीरावर वसलेले आहे. संत ज्ञानेश्वर समाधी मंदिराच्या मागच्या बाजूला नदीवर असलेला [[घाट]] अतिशय सुंदर आहे. (चित्र पहा.) 


== इतिहास == 
[[File:Dnyaneshwar2.jpg|right|thumb|ज्ञानेश्वर]]
आळंदीला प्रदीर्घ ऐतिहासिक परंपरा लाभली आहे. मात्र, १३व्या शतकात [[ज्ञानेश्वर]] (१२७५–१२९६) यांनी १२९६ मध्ये तत्कालीन सिद्धेश्वर मंदिराच्या परिसरात [[समाधी|संजीवन समाधी]] घेतल्यामुळे आळंदीला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले.&lt;ref name=&quot;JacobsenAktor2014 109-113&quot;&gt;{{cite book|author1=Irina Glushkova|author2=Mikael Aktor|author3=Kristina Myrvold|title=Objects of Worship in South Asian Religions: Forms, Practices and Meanings|url=https://books.google.com/books?id=oqReBAAAQBAJ&amp;pg=PA109|date=27 August 2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-67595-2|pages=109–113}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;W. Doderet (1926), [[https://www.jstor.org/stable/607401 The Passive Voice of the Jnanesvari]], Bulletin of the School of Oriental Studies, Cambridge University Press, Vol. 4, No. 1 (1926), pp. 59–64&lt;/ref&gt;

इ.स. १५८० ते १६०० च्या सुमारास अंबेकर देशपांडे यांनी ज्ञानेश्वरांच्या समाधीवर मंदिर बांधले. पुढे [[मराठा साम्राज्य|मराठा साम्राज्याच्या]] काळात मराठा सरदार आणि [[पेशवा|पेशव्यांनी]] या मंदिरात अनेक भर घातल्या.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sohoni |first1=Ashutosh |title=Temple Architecture of the Marathas in Maharashtra Volume One A thesis submitted in partial fulfilment of the requirements for the Degree of Doctor of Philosophy |date=1998 |publisher=De Montfort University Leicester |location=Leicester UK |page=181 |url=https://scholar.google.com/scholar?hl=en&amp;as_sdt=0%2C39&amp;q=sohoni+de+montfort+alandi&amp;btnG= |access-date=12 April 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BurgessCousens1897 12-13&quot;&gt;{{cite book|author1=James Burgess|author2=Henry Cousens|title=Revised Lists of Antiquarian Remains in the Bombay Presidency: And the Native States of Baroda, Palanpur, Radhanpur, Kathiawad, Kachh, Kolhapur, and the Southern Maratha Minor States|url=https://books.google.com/books?id=H2ZBAQAAIAAJ&amp;pg=PA1|year=1897|publisher=Printed at the Government central Press|pages=12–13}}&lt;/ref&gt;

१७७८ मध्ये पेशव्यांनी तत्कालीन [[मराठा साम्राज्य|मराठा महासंघा]]तील प्रभावशाली मराठा मुत्सद्दी [[महादजी शिंदे]] यांना आळंदीची जहागीर दिली. त्यानंतर सुमारे दोन दशके [[शिंदे]] कुटुंबीयांनी मंदिराच्या विविध जीर्णोद्धार व नूतनीकरणाच्या कामांना प्रमुख आर्थिक आश्रय दिला.&lt;ref name=&quot;JacobsenAktor2014 124&quot;&gt;{{cite book|author1=Knut A. Jacobsen|author2=Mikael Aktor|author3=Kristina Myrvold|title=Objects of Worship in South Asian Religions: Forms, Practices and Meanings|url=https://books.google.com/books?id=oqReBAAAQBAJ&amp;pg=PA109|date=27 August 2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-67595-2|page=124}}&lt;/ref&gt;

१८२० च्या दशकात [[ग्वाल्हेर]]च्या [[शिंदे|सिंधिया]] घराण्यातील दरबारी हैबतरावबुवा आरफळकर पवार यांनी वार्षिक [[पंढरपूर वारी|वारी]]च्या वेळी ज्ञानेश्वरांच्या [[पादुका]] (चांदीच्या प्रतिकृतीच्या पादुका) [[पंढरपूर]] येथे नेण्याची आधुनिक पालखी परंपरा सुरू केली. आपल्या इच्छेनुसार हैबतरावबुवांना मंदिराच्या परिसरातील पहिल्या पायरीखाली समाधी देण्यात आली.&lt;ref name=&quot;JacobsenAktor2014 109-113&quot;/&gt;

आळंदी हे लहान शहर असले तरी [[ब्रिटिश राज]]च्या सुरुवातीच्या काळात त्याला नगरपालिका दर्जा देण्यात आला. ननगरपालिका यात्रेकरूंवर कर आकारून महसूल गोळा करत असे. १९व्या शतकाच्या अखेरीस आळंदीला भेट देणाऱ्या यात्रेकरूंची संख्या सुमारे ५०,००० होती.&lt;ref name=&quot;BurgessCousens1897 18&quot;&gt;{{cite book|author1=James Burgess|author2=Henry Cousens|title=Revised Lists of Antiquarian Remains in the Bombay Presidency: And the Native States of Baroda, Palanpur, Radhanpur, Kathiawad, Kachh, Kolhapur, and the Southern Maratha Minor States|url=https://books.google.com/books?id=H2ZBAQAAIAAJ&amp;pg=PA1|year=1897|publisher=Printed at the Government central Press|page=18}}&lt;/ref&gt;

[[चांगदेव]] नावाचे एक ज्येष्ठ योगी [[ज्ञानेश्वर]] महाराजांना भेटायला वाघावर बसून आले होते.  त्यावेळी ज्ञानेश्वर आपल्या भावंडांसमवेत एका भिंतीवर बसून ऊस खात होते. चांगदेवाची भेट घेण्यासाठी ज्ञानेश्वरांनी त्या भिंतीलाच चालवत नेले अशी आख्यायिका आहे. ती भिंत आळंदीला आहे.&lt;ref&gt;http://www.maharashtra-tourism.com/pilgrimage/alandi.htm&lt;/ref&gt;

==शासन==
आळंदी हे [[पुणे जिल्हा]] अंतर्गत [[खेड तालुका|खेड]] तालुक्यात येते. हे [[महाराष्ट्र विधान सभा]]च्या [[खेड आळंदी विधानसभा मतदारसंघ|खेड आळंदी]] विधानसभा मतदारसंघाचा भाग असून, हा मतदारसंघ [[शिरूर (लोकसभा मतदारसंघ)|शिरूर लोकसभा मतदारसंघा]]च्या अंतर्गत येतो. २०२४ च्या विधानसभा निवडणुकीपासून या विधानसभा मतदारसंघाचे प्रतिनिधित्व [[बाबाजी काळे]] हे [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)|शिवसेना (उबाठा)]] पक्षातर्फे करत आहेत. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Khed Alandi, Maharashtra Assembly Election Results 2024 Live Updates - India Today |url=https://www.indiatoday.in/elections/assembly/story/khed-alandi-maharashtra-assembly-election-results-2024-live-updates-maelb-2638323-2024-11-23 |access-date=2026-08-02 |website=www.indiatoday.in}}&lt;/ref&gt;

आळंदीत नगरपरिषद असून तिच्या नगराध्यक्षाची (नागराध्यक्षाची) थेट निवड केली जाते. २०२५  मध्ये झालेल्या नगरपरिषदेच्या निवडणुकीत भारतीय जनता पक्षाचे उमेदवार प्रशांत पोपट कुऱ्हाडे ह्यानी  नगराध्यक्षपद मिळवले. १८ सदस्यांच्या नगरपरिषदेत भारतीय  जनता पक्षाचे प्रचन्ड बहुमत आहे.आळंदीमधील स्थानिक प्रशासन आणि राजकारणावर पारंपरिकरीत्या कुऱ्हाडे आणि घुंडरे या मराठा घराण्यांचे वर्चस्व राहिले आहे आणि हे सध्याच्या नगरपालिकेतही दिसून येते.&lt;ref&gt;https://www.mycorporator.in/municipal-council/mh/municipal-council-alandi/list-of-members&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.lokmat.com/pune/alandi-nagar-parishad-election-result-2025-bjp-single-handed-power-over-alandi-municipal-council-prashant-kurhade-wins-by-a-large-margin-as-mayor-a-a727/&lt;/ref&gt;

==आळंदी माहात्म्य==
{{संदर्भ हवा}}

आळंदीचे महत्त्व कथन करणारी [[संस्कृत]] आणि मराठीमध्ये प्रत्येकी दोन माहात्म्ये आहेत. मात्र, ही सारी हस्तलिखिते संकलित करून प्रकाशित करण्याचे काम झालेले नाही.{{संदर्भ हवा}} 

[[स्कंद]] पुराणाच्या सह्याद्री खंडाच्या ६१ व्या अध्यायात अलकापुरी असा आळंदीचा संस्कृतमध्ये उल्लेख आहे. १२३ श्लोकांमध्ये अप्पा वैद्य यांनी १८५६ मध्ये संक्षिप्त स्वरूपामध्ये लिहिलेले ११ पृष्ठांचे हे हस्तलिखित भारत इतिहास संशोधक मंडळामध्ये पोथीरूपामध्ये आहे. या हस्तलिखिताचा अभ्यास करून रशिया येथील संशोधिका डॉ. [[इरिना ग्लुश्कोव्हा]] यांनी मॉस्को ओरिएंटल संस्थेमध्ये प्रबंध सादर केला होता. भांडारकर [[प्राच्यविद्या]] संशोधन संस्थेच्या वार्षिकांकामध्येही त्यांनी या विषयावर लेखन केले होते.

‘अलका माहात्म्य’ नावाचे दुसरे हस्तलिखितही भारत इतिहास संशोधक मंडळामध्ये आहे. यामध्ये ४६ पाने असून [[संतकवी]] बालमुकुंद केसरी या ग्रंथाचे लेखक आहेत. एकूण श्लोकसंख्या १३३ असून यामध्ये आळंदीचा उल्लेख आनंदवन-अलकावति-अलका या नावाने आहे. तर, इंद्रायणी नदीचा ‘कौबेरास्य महानदी’ म्हणजे कुबेरगंगा असा उल्लेख आहे. हे संतकवी १६ व्या शतकातील असावेत.{{संदर्भ हवा}}

‘ज्ञानलीलामृत’ हा कवी सदाशिव यांनी आळंदी माहात्म्य कथन करणारा मराठी ओवीबद्ध ग्रंथ लिहिला आहे. हे हस्तलिखित आळंदीकरांनी ‘बापरखुमादेवीवरू’ मासिकाकडे प्रसिद्धीसाठी दिले होते. त्यातील बराचसा भाग मासिकातून क्रमश: प्रसिद्धही झाला होता. मात्र तो ग्रंथरूपात आलेला नाही. या ग्रंथाचे संक्षिप्‍त रूपांतर चित्रशाळा प्रेसने नोव्हेंबर १९६५ मध्ये प्रसिद्ध केले होते. {{संदर्भ हवा}}

एकोणीसाव्या शतकाच्या दुसऱ्या दशकात कीर्तनकार सदानंदबुवा [[कुलकर्णी]] यांनी ‘आमची आळंदी’ हा ओवीबद्ध ग्रंथ लिहिला होता. यामध्ये १८ अध्याय असून सुमारे दोनशे ओव्यांचा समावेश आहे. हे हस्तलिखित [[इरिना ग्लुश्कोव्हा]] यांनी पाहिले होते. या ग्रंथाची हाताने लिहिलेली नकल प्रत डॉ. [[रा.चिं. ढेरे]] यांच्या संग्रहातून मराठी हस्तलिखित केंद्राकडे आली आहे.{{संदर्भ हवा}}

आळंदी मधील धर्मशाळेच वेगळे वैशिष्ट्यपूर्ण कार्य म्हणजे वारकरी सांप्रदायिक धार्मिक शिक्षणासाठी आलेल्या शिकाऊ विद्दार्थी वर्गाला शिक्षणसाठी विनामूल्य सोय करणे होय{{संदर्भ हवा}}.

== काय बघाल? ==
आळंदीतील इतर प्रेक्षणीय स्थळे :-
* माऊलींच मंदिर
* संत  [[ज्ञानेश्वर]] महाराजांच्या संजीवन समाधी कडे जाणारा नंदी खालील भुयारी मार्ग.
* संत  [[ज्ञानेश्वर]] महाराजांच्या संजीवन समाधी पुर्वी पासुनचे स्वयंभु शिवलिंग. ( शिव पिठ हे जुनाट -- संत एकनाथ महाराज. )
* वारकरी शिक्षण संस्था ,आळंदी .वै.ह.भ. प. मारुती बुवा गुरव ,मामासाहेब दांडेकर ,इ. च्या प्रयत्नातून वै. ह भ प जोग महाराज यांनी सदर  संस्था स्थापन केली.
*[[इंद्रायणी नदी]]
* कृष्ण मंदिर
* मुक्ताई मंदिर
* राम मंदिर
* विठ्ठल रखुमाई मंदिर
* स्वामी हरिहरेंद्र मठ
* छत्रपती संभाजी महाराज समाधी, तुळापूर

==चित्रदालन==
&lt;gallery&gt;
चित्र:Aalandi shri.snt.nyneshwr mandir.JPG|संत ज्ञानेश्वर मंदिर
चित्र:Aalandi Siddhivinayak mandir.JPG|आळंदीतील सिद्धीविनायक मंदिर
चित्र:Aalandi front view entrance.JPG|प्रवेशद्वार
चित्र:Aalandi from inside.JPG|आतील दृश्य
चित्र:Aalandi river view.JPG|इंद्रायणी नदी घाट
चित्र:Stambha ,aalandi.jpg|स्तंभ
चित्र:Aalandi.JPG|आळंदीचे अजून एक दृश्य
चित्र:NarasimhaSaraswati (Aanadi) 03.jpg|स्वामी नरसिंह सरस्वती मूर्ती, आळंदी
&lt;/gallery&gt;

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
*  http://santeknath.org/karya.html


[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तीर्थक्षेत्रे]]
[[वर्ग:पुणे जिल्हा]]</text>
      <sha1>0lhoc1nasrvrp9t7u4rmxyc418qavuj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721808</id>
      <parentid>2721807</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T21:21:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jonathansammy</username>
        <id>17110</id>
      </contributor>
      <comment>/* शासन */ माहिती  घातली</comment>
      <origin>2721808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24993" sha1="65ydnrqgy41kznedijl0fmlcvtfhhog" xml:space="preserve">[[चित्र:Aalandi temple.JPG|right|thumb|300px|आळंदी मंदिर]]
'''आळंदी (देवाची)''' हे [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[पुणे]] जिल्ह्यातील एक गाव आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/pune/running-educational-institution-very-urgent-mohite-patil-a684/|title=शिक्षणसंस्था चालविणे फार जिकिरीचे : मोहिते-पाटील|last=author/lokmat-news-network|date=2021-06-26|website=Lokmat|language=mr-IN|access-date=2021-07-01}}&lt;/ref&gt;महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध संत [[संत ज्ञानेश्वर]] यांचे आळंदी हे [[समाधि]]स्थान आहे           

==ऐतिहासिक  आणि धार्मिक महत्त्व==
संत ज्ञानेश्वरांनी आपल्या जीवनातील काही काळ येथे व्यतीत केला. या आळंदी गावाला &quot;देवाची आळंदी&quot; असे म्हणतात, कारण चोराची आळंदी आणि म्हातोबाची आळंदी या नावाची आणखी गावे पुणे जिल्ह्यातील हवेली तालुक्यात आहेत.  ही देवाची आळंदी पुण्यापासून पंचवीस किलोमीटरवर आहे. वारकरी लोकांसाठी तसेच समस्त मराठी जनांसाठी या आळंदीला मोठे महत्त्व आहे. ज्ञानेश्वरांनी वयाच्या एकविसाव्या वर्षी येथे 1296 साली जिवंत समाधी घेतली. त्या जागी एक सुंदर समाधिमंदिर १५७० (की १५४०?) मध्ये बांधण्यात आले असे सांगितले जाते. 

[[आषाढ]] महिन्यातील [[एकादशी]]ला आळंदीहून निघून [[पंढरपूर]]ला  ज्ञानेश्वरांची पालखी जाते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.saamana.com/alandi-temple-saint-dyaneshwar-palkhi-29th-june/|title=आळंदी मंदिरातून ज्ञानेश्वर महाराज पालखी सोहळ्याचे 29 जूनला प्रस्थान, पालखी सोहळा दिंडी समाज बैठकीत निर्णय|last=ऑनलाईन|first=सामना|date=2024-04-18|language=en-US|access-date=2024-06-27|archive-date=2024-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240627070812/https://www.saamana.com/alandi-temple-saint-dyaneshwar-palkhi-29th-june/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; या पालखीसोबत लाखो [[वारकरी]] अंदाजे २१६ किमी अंतर पायी चालत पंढरपूरला [[विठोबा]]च्या दर्शनासाठी जातात.

आळंदी हे शहर [[इंद्रायणी नदी|इंद्रायणी]] नदीच्या तीरावर वसलेले आहे. संत ज्ञानेश्वर समाधी मंदिराच्या मागच्या बाजूला नदीवर असलेला [[घाट]] अतिशय सुंदर आहे. (चित्र पहा.) 


== इतिहास == 
[[File:Dnyaneshwar2.jpg|right|thumb|ज्ञानेश्वर]]
आळंदीला प्रदीर्घ ऐतिहासिक परंपरा लाभली आहे. मात्र, १३व्या शतकात [[ज्ञानेश्वर]] (१२७५–१२९६) यांनी १२९६ मध्ये तत्कालीन सिद्धेश्वर मंदिराच्या परिसरात [[समाधी|संजीवन समाधी]] घेतल्यामुळे आळंदीला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले.&lt;ref name=&quot;JacobsenAktor2014 109-113&quot;&gt;{{cite book|author1=Irina Glushkova|author2=Mikael Aktor|author3=Kristina Myrvold|title=Objects of Worship in South Asian Religions: Forms, Practices and Meanings|url=https://books.google.com/books?id=oqReBAAAQBAJ&amp;pg=PA109|date=27 August 2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-67595-2|pages=109–113}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;W. Doderet (1926), [[https://www.jstor.org/stable/607401 The Passive Voice of the Jnanesvari]], Bulletin of the School of Oriental Studies, Cambridge University Press, Vol. 4, No. 1 (1926), pp. 59–64&lt;/ref&gt;

इ.स. १५८० ते १६०० च्या सुमारास अंबेकर देशपांडे यांनी ज्ञानेश्वरांच्या समाधीवर मंदिर बांधले. पुढे [[मराठा साम्राज्य|मराठा साम्राज्याच्या]] काळात मराठा सरदार आणि [[पेशवा|पेशव्यांनी]] या मंदिरात अनेक भर घातल्या.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sohoni |first1=Ashutosh |title=Temple Architecture of the Marathas in Maharashtra Volume One A thesis submitted in partial fulfilment of the requirements for the Degree of Doctor of Philosophy |date=1998 |publisher=De Montfort University Leicester |location=Leicester UK |page=181 |url=https://scholar.google.com/scholar?hl=en&amp;as_sdt=0%2C39&amp;q=sohoni+de+montfort+alandi&amp;btnG= |access-date=12 April 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BurgessCousens1897 12-13&quot;&gt;{{cite book|author1=James Burgess|author2=Henry Cousens|title=Revised Lists of Antiquarian Remains in the Bombay Presidency: And the Native States of Baroda, Palanpur, Radhanpur, Kathiawad, Kachh, Kolhapur, and the Southern Maratha Minor States|url=https://books.google.com/books?id=H2ZBAQAAIAAJ&amp;pg=PA1|year=1897|publisher=Printed at the Government central Press|pages=12–13}}&lt;/ref&gt;

१७७८ मध्ये पेशव्यांनी तत्कालीन [[मराठा साम्राज्य|मराठा महासंघा]]तील प्रभावशाली मराठा मुत्सद्दी [[महादजी शिंदे]] यांना आळंदीची जहागीर दिली. त्यानंतर सुमारे दोन दशके [[शिंदे]] कुटुंबीयांनी मंदिराच्या विविध जीर्णोद्धार व नूतनीकरणाच्या कामांना प्रमुख आर्थिक आश्रय दिला.&lt;ref name=&quot;JacobsenAktor2014 124&quot;&gt;{{cite book|author1=Knut A. Jacobsen|author2=Mikael Aktor|author3=Kristina Myrvold|title=Objects of Worship in South Asian Religions: Forms, Practices and Meanings|url=https://books.google.com/books?id=oqReBAAAQBAJ&amp;pg=PA109|date=27 August 2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-67595-2|page=124}}&lt;/ref&gt;

१८२० च्या दशकात [[ग्वाल्हेर]]च्या [[शिंदे|सिंधिया]] घराण्यातील दरबारी हैबतरावबुवा आरफळकर पवार यांनी वार्षिक [[पंढरपूर वारी|वारी]]च्या वेळी ज्ञानेश्वरांच्या [[पादुका]] (चांदीच्या प्रतिकृतीच्या पादुका) [[पंढरपूर]] येथे नेण्याची आधुनिक पालखी परंपरा सुरू केली. आपल्या इच्छेनुसार हैबतरावबुवांना मंदिराच्या परिसरातील पहिल्या पायरीखाली समाधी देण्यात आली.&lt;ref name=&quot;JacobsenAktor2014 109-113&quot;/&gt;

आळंदी हे लहान शहर असले तरी [[ब्रिटिश राज]]च्या सुरुवातीच्या काळात त्याला नगरपालिका दर्जा देण्यात आला. ननगरपालिका यात्रेकरूंवर कर आकारून महसूल गोळा करत असे. १९व्या शतकाच्या अखेरीस आळंदीला भेट देणाऱ्या यात्रेकरूंची संख्या सुमारे ५०,००० होती.&lt;ref name=&quot;BurgessCousens1897 18&quot;&gt;{{cite book|author1=James Burgess|author2=Henry Cousens|title=Revised Lists of Antiquarian Remains in the Bombay Presidency: And the Native States of Baroda, Palanpur, Radhanpur, Kathiawad, Kachh, Kolhapur, and the Southern Maratha Minor States|url=https://books.google.com/books?id=H2ZBAQAAIAAJ&amp;pg=PA1|year=1897|publisher=Printed at the Government central Press|page=18}}&lt;/ref&gt;

[[चांगदेव]] नावाचे एक ज्येष्ठ योगी [[ज्ञानेश्वर]] महाराजांना भेटायला वाघावर बसून आले होते.  त्यावेळी ज्ञानेश्वर आपल्या भावंडांसमवेत एका भिंतीवर बसून ऊस खात होते. चांगदेवाची भेट घेण्यासाठी ज्ञानेश्वरांनी त्या भिंतीलाच चालवत नेले अशी आख्यायिका आहे. ती भिंत आळंदीला आहे.&lt;ref&gt;http://www.maharashtra-tourism.com/pilgrimage/alandi.htm&lt;/ref&gt;

==शासन==
आळंदी हे [[पुणे जिल्हा]] अंतर्गत [[खेड तालुका|खेड]] तालुक्यात येते. हे [[महाराष्ट्र विधान सभा]]च्या [[खेड आळंदी विधानसभा मतदारसंघ|खेड आळंदी]] विधानसभा मतदारसंघाचा भाग असून, हा मतदारसंघ [[शिरूर (लोकसभा मतदारसंघ)|शिरूर लोकसभा मतदारसंघा]]च्या अंतर्गत येतो. २०२४ च्या विधानसभा निवडणुकीपासून या विधानसभा मतदारसंघाचे प्रतिनिधित्व [[बाबाजी काळे]] हे [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)|शिवसेना (उबाठा)]] पक्षातर्फे करत आहेत. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Khed Alandi, Maharashtra Assembly Election Results 2024 Live Updates - India Today |url=https://www.indiatoday.in/elections/assembly/story/khed-alandi-maharashtra-assembly-election-results-2024-live-updates-maelb-2638323-2024-11-23 |access-date=2026-08-02 |website=www.indiatoday.in}}&lt;/ref&gt;

आळंदीत नगरपरिषद असून तिच्या नगराध्यक्षाची (नागराध्यक्षाची) थेट निवड केली जाते. २०२५  मध्ये झालेल्या नगरपरिषदेच्या निवडणुकीत भारतीय जनता पक्षाचे उमेदवार प्रशांत पोपट कुऱ्हाडे ह्यानी  नगराध्यक्षपद मिळवले. १८ सदस्यांच्या नगरपरिषदेत भारतीय  जनता पक्षाचे प्रचन्ड बहुमत आहे.आळंदीमधील स्थानिक प्रशासन आणि राजकारणावर पारंपरिकरीत्या कुऱ्हाडे आणि घुंडरे या मराठा घराण्यांचे वर्चस्व राहिले आहे आणि हे सध्याच्या नगरपालिकेतही दिसून येते.&lt;ref&gt;https://www.mycorporator.in/municipal-council/mh/municipal-council-alandi/list-of-members&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.lokmat.com/pune/alandi-nagar-parishad-election-result-2025-bjp-single-handed-power-over-alandi-municipal-council-prashant-kurhade-wins-by-a-large-margin-as-mayor-a-a727/&lt;/ref&gt;

== सार्वजनिक आरोग्य आणि पर्यावरण ==
प्रमुख तीर्थक्षेत्र असलेल्या आळंदी येथे दरवर्षी लाखो भाविक भेट देतात. तथापि, नगरात सांडपाण्याच्या भूमिगत वाहिन्यांची पुरेशी व्यवस्था नाही. पावसाच्या पाण्याच्या निचऱ्यासाठी असलेल्या उघड्या गटारांमधून पावसाचे पाणी आणि प्रक्रिया न केलेले सांडपाणी इंद्रायणी नदीत सोडले जाते.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Shinde |first1=Karan |title=Managing the environment in religious tourism destinations: A conceptual model. Religious Tourism and the Environment |date=2020 |publisher=CABI |location=Oxford, UK |isbn=978-1789-2416-00 |page=52 |url=https://books.google.com/books?id=YggBEAAAQBAJ&amp;dq=indrayani&amp;pg=PA42}}&lt;/ref&gt; अभ्यासांनुसार, स्थानिक कारणांमुळे तसेच नदीच्या वरच्या प्रवाहातील मानवी क्रियाकलापांमुळे आळंदी परिसरातील इंद्रायणी नदीचे पाणी प्रदूषित झाले आहे.&lt;ref&gt;Marale, S., Mahajan, D., Gavali, R. and Kumar, R., 2010. Multi criteria assessment of different temporal water quality changes causing impact on public health. International Journal of Integrative Biology, 9(3), p.123. [https://www.researchgate.net/profile/Ravindra-Gavali/publication/44250682_Multi-criteria_assessment_of_different_temporal_water_quality_changes_causing_impact_on_public_health_and_environmental_degradation/links/0085a83ce6b731909a90ff3d/Multi-criteria-assessment-of-different-temporal-water-quality-changes-causing-impact-on-public-health-and-environmental-degradation.pdf]&lt;/ref&gt;

आळंदीमध्ये धार्मिक आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांमुळे ध्वनिप्रदूषणाची समस्याही आढळून येते. शहरी भागांत रात्री १० वाजल्यानंतर ध्वनिक्षेपकांच्या वापरावर निर्बंध असले, तरी मंदिरांना या नियमांतून सूट आहे. मंदिरांमध्ये भजन, कीर्तन आणि इतर धार्मिक कार्यक्रम पहाटेपासून मध्यरात्रीपर्यंत आयोजित केले जातात. या कार्यक्रमांसाठी सार्वजनिक ध्वनिवर्धक प्रणालीचा वापर केला जातो. विवाहसोहळ्यांमुळेही ध्वनीच्या पातळीत भर पडते. नगरातील विविध ठिकाणी केलेल्या एका अभ्यासात नोंदवलेली ध्वनीची पातळी केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण मंडळाने निर्धारित केलेल्या मर्यादांपेक्षा अधिक असल्याचे आढळले.&lt;ref&gt;Marale, S., Mahajan, D.M., Gavali, R. and Lolage, Y., 2011. Comparative analysis of noise pollution in pilgrimage place from Maharashtra, India. Enrich Environ, 11, pp.103-112. [https://www.researchgate.net/profile/Ravindra-Gavali/publication/216446645_Comparative_Analysis_of_Noise_Pollution_in_Pilgrimage_Places_from_Maharashtra_India/links/076f7be6f0107d7daffaeb22/Comparative-Analysis-of-Noise-Pollution-in-Pilgrimage-Places-from-Maharashtra-India.pdf]&lt;/ref&gt;

==आळंदी माहात्म्य==
{{संदर्भ हवा}}

आळंदीचे महत्त्व कथन करणारी [[संस्कृत]] आणि मराठीमध्ये प्रत्येकी दोन माहात्म्ये आहेत. मात्र, ही सारी हस्तलिखिते संकलित करून प्रकाशित करण्याचे काम झालेले नाही.{{संदर्भ हवा}} 

[[स्कंद]] पुराणाच्या सह्याद्री खंडाच्या ६१ व्या अध्यायात अलकापुरी असा आळंदीचा संस्कृतमध्ये उल्लेख आहे. १२३ श्लोकांमध्ये अप्पा वैद्य यांनी १८५६ मध्ये संक्षिप्त स्वरूपामध्ये लिहिलेले ११ पृष्ठांचे हे हस्तलिखित भारत इतिहास संशोधक मंडळामध्ये पोथीरूपामध्ये आहे. या हस्तलिखिताचा अभ्यास करून रशिया येथील संशोधिका डॉ. [[इरिना ग्लुश्कोव्हा]] यांनी मॉस्को ओरिएंटल संस्थेमध्ये प्रबंध सादर केला होता. भांडारकर [[प्राच्यविद्या]] संशोधन संस्थेच्या वार्षिकांकामध्येही त्यांनी या विषयावर लेखन केले होते.

‘अलका माहात्म्य’ नावाचे दुसरे हस्तलिखितही भारत इतिहास संशोधक मंडळामध्ये आहे. यामध्ये ४६ पाने असून [[संतकवी]] बालमुकुंद केसरी या ग्रंथाचे लेखक आहेत. एकूण श्लोकसंख्या १३३ असून यामध्ये आळंदीचा उल्लेख आनंदवन-अलकावति-अलका या नावाने आहे. तर, इंद्रायणी नदीचा ‘कौबेरास्य महानदी’ म्हणजे कुबेरगंगा असा उल्लेख आहे. हे संतकवी १६ व्या शतकातील असावेत.{{संदर्भ हवा}}

‘ज्ञानलीलामृत’ हा कवी सदाशिव यांनी आळंदी माहात्म्य कथन करणारा मराठी ओवीबद्ध ग्रंथ लिहिला आहे. हे हस्तलिखित आळंदीकरांनी ‘बापरखुमादेवीवरू’ मासिकाकडे प्रसिद्धीसाठी दिले होते. त्यातील बराचसा भाग मासिकातून क्रमश: प्रसिद्धही झाला होता. मात्र तो ग्रंथरूपात आलेला नाही. या ग्रंथाचे संक्षिप्‍त रूपांतर चित्रशाळा प्रेसने नोव्हेंबर १९६५ मध्ये प्रसिद्ध केले होते. {{संदर्भ हवा}}

एकोणीसाव्या शतकाच्या दुसऱ्या दशकात कीर्तनकार सदानंदबुवा [[कुलकर्णी]] यांनी ‘आमची आळंदी’ हा ओवीबद्ध ग्रंथ लिहिला होता. यामध्ये १८ अध्याय असून सुमारे दोनशे ओव्यांचा समावेश आहे. हे हस्तलिखित [[इरिना ग्लुश्कोव्हा]] यांनी पाहिले होते. या ग्रंथाची हाताने लिहिलेली नकल प्रत डॉ. [[रा.चिं. ढेरे]] यांच्या संग्रहातून मराठी हस्तलिखित केंद्राकडे आली आहे.{{संदर्भ हवा}}

आळंदी मधील धर्मशाळेच वेगळे वैशिष्ट्यपूर्ण कार्य म्हणजे वारकरी सांप्रदायिक धार्मिक शिक्षणासाठी आलेल्या शिकाऊ विद्दार्थी वर्गाला शिक्षणसाठी विनामूल्य सोय करणे होय{{संदर्भ हवा}}.

== काय बघाल? ==
आळंदीतील इतर प्रेक्षणीय स्थळे :-
* माऊलींच मंदिर
* संत  [[ज्ञानेश्वर]] महाराजांच्या संजीवन समाधी कडे जाणारा नंदी खालील भुयारी मार्ग.
* संत  [[ज्ञानेश्वर]] महाराजांच्या संजीवन समाधी पुर्वी पासुनचे स्वयंभु शिवलिंग. ( शिव पिठ हे जुनाट -- संत एकनाथ महाराज. )
* वारकरी शिक्षण संस्था ,आळंदी .वै.ह.भ. प. मारुती बुवा गुरव ,मामासाहेब दांडेकर ,इ. च्या प्रयत्नातून वै. ह भ प जोग महाराज यांनी सदर  संस्था स्थापन केली.
*[[इंद्रायणी नदी]]
* कृष्ण मंदिर
* मुक्ताई मंदिर
* राम मंदिर
* विठ्ठल रखुमाई मंदिर
* स्वामी हरिहरेंद्र मठ
* छत्रपती संभाजी महाराज समाधी, तुळापूर

==चित्रदालन==
&lt;gallery&gt;
चित्र:Aalandi shri.snt.nyneshwr mandir.JPG|संत ज्ञानेश्वर मंदिर
चित्र:Aalandi Siddhivinayak mandir.JPG|आळंदीतील सिद्धीविनायक मंदिर
चित्र:Aalandi front view entrance.JPG|प्रवेशद्वार
चित्र:Aalandi from inside.JPG|आतील दृश्य
चित्र:Aalandi river view.JPG|इंद्रायणी नदी घाट
चित्र:Stambha ,aalandi.jpg|स्तंभ
चित्र:Aalandi.JPG|आळंदीचे अजून एक दृश्य
चित्र:NarasimhaSaraswati (Aanadi) 03.jpg|स्वामी नरसिंह सरस्वती मूर्ती, आळंदी
&lt;/gallery&gt;

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
*  http://santeknath.org/karya.html


[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तीर्थक्षेत्रे]]
[[वर्ग:पुणे जिल्हा]]</text>
      <sha1>65ydnrqgy41kznedijl0fmlcvtfhhog</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721809</id>
      <parentid>2721808</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T21:44:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jonathansammy</username>
        <id>17110</id>
      </contributor>
      <comment>/* शासन */ माहिती  घातली</comment>
      <origin>2721809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27215" sha1="iv1cednst0rvdgz509hugoknzn5o6a1" xml:space="preserve">[[चित्र:Aalandi temple.JPG|right|thumb|300px|आळंदी मंदिर]]
'''आळंदी (देवाची)''' हे [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[पुणे]] जिल्ह्यातील एक गाव आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/pune/running-educational-institution-very-urgent-mohite-patil-a684/|title=शिक्षणसंस्था चालविणे फार जिकिरीचे : मोहिते-पाटील|last=author/lokmat-news-network|date=2021-06-26|website=Lokmat|language=mr-IN|access-date=2021-07-01}}&lt;/ref&gt;महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध संत [[संत ज्ञानेश्वर]] यांचे आळंदी हे [[समाधि]]स्थान आहे           

==ऐतिहासिक  आणि धार्मिक महत्त्व==
संत ज्ञानेश्वरांनी आपल्या जीवनातील काही काळ येथे व्यतीत केला. या आळंदी गावाला &quot;देवाची आळंदी&quot; असे म्हणतात, कारण चोराची आळंदी आणि म्हातोबाची आळंदी या नावाची आणखी गावे पुणे जिल्ह्यातील हवेली तालुक्यात आहेत.  ही देवाची आळंदी पुण्यापासून पंचवीस किलोमीटरवर आहे. वारकरी लोकांसाठी तसेच समस्त मराठी जनांसाठी या आळंदीला मोठे महत्त्व आहे. ज्ञानेश्वरांनी वयाच्या एकविसाव्या वर्षी येथे 1296 साली जिवंत समाधी घेतली. त्या जागी एक सुंदर समाधिमंदिर १५७० (की १५४०?) मध्ये बांधण्यात आले असे सांगितले जाते. 

[[आषाढ]] महिन्यातील [[एकादशी]]ला आळंदीहून निघून [[पंढरपूर]]ला  ज्ञानेश्वरांची पालखी जाते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.saamana.com/alandi-temple-saint-dyaneshwar-palkhi-29th-june/|title=आळंदी मंदिरातून ज्ञानेश्वर महाराज पालखी सोहळ्याचे 29 जूनला प्रस्थान, पालखी सोहळा दिंडी समाज बैठकीत निर्णय|last=ऑनलाईन|first=सामना|date=2024-04-18|language=en-US|access-date=2024-06-27|archive-date=2024-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240627070812/https://www.saamana.com/alandi-temple-saint-dyaneshwar-palkhi-29th-june/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; या पालखीसोबत लाखो [[वारकरी]] अंदाजे २१६ किमी अंतर पायी चालत पंढरपूरला [[विठोबा]]च्या दर्शनासाठी जातात.

आळंदी हे शहर [[इंद्रायणी नदी|इंद्रायणी]] नदीच्या तीरावर वसलेले आहे. संत ज्ञानेश्वर समाधी मंदिराच्या मागच्या बाजूला नदीवर असलेला [[घाट]] अतिशय सुंदर आहे. (चित्र पहा.) 


== इतिहास == 
[[File:Dnyaneshwar2.jpg|right|thumb|ज्ञानेश्वर]]
आळंदीला प्रदीर्घ ऐतिहासिक परंपरा लाभली आहे. मात्र, १३व्या शतकात [[ज्ञानेश्वर]] (१२७५–१२९६) यांनी १२९६ मध्ये तत्कालीन सिद्धेश्वर मंदिराच्या परिसरात [[समाधी|संजीवन समाधी]] घेतल्यामुळे आळंदीला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले.&lt;ref name=&quot;JacobsenAktor2014 109-113&quot;&gt;{{cite book|author1=Irina Glushkova|author2=Mikael Aktor|author3=Kristina Myrvold|title=Objects of Worship in South Asian Religions: Forms, Practices and Meanings|url=https://books.google.com/books?id=oqReBAAAQBAJ&amp;pg=PA109|date=27 August 2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-67595-2|pages=109–113}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;W. Doderet (1926), [[https://www.jstor.org/stable/607401 The Passive Voice of the Jnanesvari]], Bulletin of the School of Oriental Studies, Cambridge University Press, Vol. 4, No. 1 (1926), pp. 59–64&lt;/ref&gt;

इ.स. १५८० ते १६०० च्या सुमारास अंबेकर देशपांडे यांनी ज्ञानेश्वरांच्या समाधीवर मंदिर बांधले. पुढे [[मराठा साम्राज्य|मराठा साम्राज्याच्या]] काळात मराठा सरदार आणि [[पेशवा|पेशव्यांनी]] या मंदिरात अनेक भर घातल्या.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sohoni |first1=Ashutosh |title=Temple Architecture of the Marathas in Maharashtra Volume One A thesis submitted in partial fulfilment of the requirements for the Degree of Doctor of Philosophy |date=1998 |publisher=De Montfort University Leicester |location=Leicester UK |page=181 |url=https://scholar.google.com/scholar?hl=en&amp;as_sdt=0%2C39&amp;q=sohoni+de+montfort+alandi&amp;btnG= |access-date=12 April 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BurgessCousens1897 12-13&quot;&gt;{{cite book|author1=James Burgess|author2=Henry Cousens|title=Revised Lists of Antiquarian Remains in the Bombay Presidency: And the Native States of Baroda, Palanpur, Radhanpur, Kathiawad, Kachh, Kolhapur, and the Southern Maratha Minor States|url=https://books.google.com/books?id=H2ZBAQAAIAAJ&amp;pg=PA1|year=1897|publisher=Printed at the Government central Press|pages=12–13}}&lt;/ref&gt;

१७७८ मध्ये पेशव्यांनी तत्कालीन [[मराठा साम्राज्य|मराठा महासंघा]]तील प्रभावशाली मराठा मुत्सद्दी [[महादजी शिंदे]] यांना आळंदीची जहागीर दिली. त्यानंतर सुमारे दोन दशके [[शिंदे]] कुटुंबीयांनी मंदिराच्या विविध जीर्णोद्धार व नूतनीकरणाच्या कामांना प्रमुख आर्थिक आश्रय दिला.&lt;ref name=&quot;JacobsenAktor2014 124&quot;&gt;{{cite book|author1=Knut A. Jacobsen|author2=Mikael Aktor|author3=Kristina Myrvold|title=Objects of Worship in South Asian Religions: Forms, Practices and Meanings|url=https://books.google.com/books?id=oqReBAAAQBAJ&amp;pg=PA109|date=27 August 2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-67595-2|page=124}}&lt;/ref&gt;

१८२० च्या दशकात [[ग्वाल्हेर]]च्या [[शिंदे|सिंधिया]] घराण्यातील दरबारी हैबतरावबुवा आरफळकर पवार यांनी वार्षिक [[पंढरपूर वारी|वारी]]च्या वेळी ज्ञानेश्वरांच्या [[पादुका]] (चांदीच्या प्रतिकृतीच्या पादुका) [[पंढरपूर]] येथे नेण्याची आधुनिक पालखी परंपरा सुरू केली. आपल्या इच्छेनुसार हैबतरावबुवांना मंदिराच्या परिसरातील पहिल्या पायरीखाली समाधी देण्यात आली.&lt;ref name=&quot;JacobsenAktor2014 109-113&quot;/&gt;

आळंदी हे लहान शहर असले तरी [[ब्रिटिश राज]]च्या सुरुवातीच्या काळात त्याला नगरपालिका दर्जा देण्यात आला. ननगरपालिका यात्रेकरूंवर कर आकारून महसूल गोळा करत असे. १९व्या शतकाच्या अखेरीस आळंदीला भेट देणाऱ्या यात्रेकरूंची संख्या सुमारे ५०,००० होती.&lt;ref name=&quot;BurgessCousens1897 18&quot;&gt;{{cite book|author1=James Burgess|author2=Henry Cousens|title=Revised Lists of Antiquarian Remains in the Bombay Presidency: And the Native States of Baroda, Palanpur, Radhanpur, Kathiawad, Kachh, Kolhapur, and the Southern Maratha Minor States|url=https://books.google.com/books?id=H2ZBAQAAIAAJ&amp;pg=PA1|year=1897|publisher=Printed at the Government central Press|page=18}}&lt;/ref&gt;

[[चांगदेव]] नावाचे एक ज्येष्ठ योगी [[ज्ञानेश्वर]] महाराजांना भेटायला वाघावर बसून आले होते.  त्यावेळी ज्ञानेश्वर आपल्या भावंडांसमवेत एका भिंतीवर बसून ऊस खात होते. चांगदेवाची भेट घेण्यासाठी ज्ञानेश्वरांनी त्या भिंतीलाच चालवत नेले अशी आख्यायिका आहे. ती भिंत आळंदीला आहे.&lt;ref&gt;http://www.maharashtra-tourism.com/pilgrimage/alandi.htm&lt;/ref&gt;

==शासन==
आळंदी हे [[पुणे जिल्हा]] अंतर्गत [[खेड तालुका|खेड]] तालुक्यात येते. हे [[महाराष्ट्र विधान सभा]]च्या [[खेड आळंदी विधानसभा मतदारसंघ|खेड आळंदी]] विधानसभा मतदारसंघाचा भाग असून, हा मतदारसंघ [[शिरूर (लोकसभा मतदारसंघ)|शिरूर लोकसभा मतदारसंघा]]च्या अंतर्गत येतो. २०२४ च्या विधानसभा निवडणुकीपासून या विधानसभा मतदारसंघाचे प्रतिनिधित्व [[बाबाजी काळे]] हे [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)|शिवसेना (उबाठा)]] पक्षातर्फे करत आहेत. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Khed Alandi, Maharashtra Assembly Election Results 2024 Live Updates - India Today |url=https://www.indiatoday.in/elections/assembly/story/khed-alandi-maharashtra-assembly-election-results-2024-live-updates-maelb-2638323-2024-11-23 |access-date=2026-08-02 |website=www.indiatoday.in}}&lt;/ref&gt;

आळंदीत नगरपरिषद असून तिच्या नगराध्यक्षाची (नागराध्यक्षाची) थेट निवड केली जाते. २०२५  मध्ये झालेल्या नगरपरिषदेच्या निवडणुकीत भारतीय जनता पक्षाचे उमेदवार प्रशांत पोपट कुऱ्हाडे ह्यानी  नगराध्यक्षपद मिळवले. १८ सदस्यांच्या नगरपरिषदेत भारतीय  जनता पक्षाचे प्रचन्ड बहुमत आहे.आळंदीमधील स्थानिक प्रशासन आणि राजकारणावर पारंपरिकरीत्या कुऱ्हाडे आणि घुंडरे या मराठा घराण्यांचे वर्चस्व राहिले आहे आणि हे सध्याच्या नगरपालिकेतही दिसून येते.&lt;ref&gt;https://www.mycorporator.in/municipal-council/mh/municipal-council-alandi/list-of-members&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.lokmat.com/pune/alandi-nagar-parishad-election-result-2025-bjp-single-handed-power-over-alandi-municipal-council-prashant-kurhade-wins-by-a-large-margin-as-mayor-a-a727/&lt;/ref&gt;

=== इंद्रायणी नदी ===
आळंदी येथे येणाऱ्या भाविकांसाठी [[इंद्रायणी नदी]]त स्नान करण्याला विशेष धार्मिक महत्त्व आहे. तथापि, नदीच्या प्रवाहमार्गावरील नगरांमधून सांडपाणी नदीत सोडले जात असल्यामुळे नदी मोठ्या प्रमाणावर प्रदूषित झाली आहे. नदीच्या पाण्यात विष्ठाजन्य कोलिफॉर्म [[जीवाणू|जीवाणूंचे]] प्रमाणही जास्त आहे.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Palkhis ahead, high pollution levels in Indrayani river raise fears |url=http://archive.indianexpress.com/news/palkhis-ahead-high-pollution-levels-in-indrayani-river-raise-fears/1134390/ |access-date=28 July 2014 |work=The Indian Express |issue=27 June 2013}}&lt;/ref&gt;

आळंदी हे तीर्थक्षेत्र असल्यामुळे, परंपरेनुसार येथील इंद्रायणी नदीच्या पात्रातील काही भाग संरक्षित क्षेत्र मानला जातो आणि तेथे मासेमारी केली जात नाही. त्यामुळे दख्खनी महासीर (Deccan Mahseer) यांसारख्या नदीतील माशांना या भागात आश्रय मिळतो.&lt;ref name=&quot;DesaiNations2003&quot;&gt;{{cite book |author1=V. R. Desai |author2=Food and Agriculture Organization of the United Nations |title=Synopsis of Biological Data on the Tor Mahseer Tor Tor (Hamilton, 1822) |url=https://archive.org/details/bub_gb_h_55zcxv4qwC |year=2003 |publisher=Food &amp; Agriculture Org. |isbn=978-92-5-104933-4 |pages=27–}}&lt;/ref&gt;

आळंदीच्या भेटीदरम्यान भाविक नगराभोवती प्रदक्षिणा  करतात.

== सार्वजनिक आरोग्य आणि पर्यावरण ==
प्रमुख तीर्थक्षेत्र असलेल्या आळंदी येथे दरवर्षी लाखो भाविक भेट देतात. तथापि, नगरात सांडपाण्याच्या भूमिगत वाहिन्यांची पुरेशी व्यवस्था नाही. पावसाच्या पाण्याच्या निचऱ्यासाठी असलेल्या उघड्या गटारांमधून पावसाचे पाणी आणि प्रक्रिया न केलेले सांडपाणी इंद्रायणी नदीत सोडले जाते.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Shinde |first1=Karan |title=Managing the environment in religious tourism destinations: A conceptual model. Religious Tourism and the Environment |date=2020 |publisher=CABI |location=Oxford, UK |isbn=978-1789-2416-00 |page=52 |url=https://books.google.com/books?id=YggBEAAAQBAJ&amp;dq=indrayani&amp;pg=PA42}}&lt;/ref&gt; अभ्यासांनुसार, स्थानिक कारणांमुळे तसेच नदीच्या वरच्या प्रवाहातील मानवी क्रियाकलापांमुळे आळंदी परिसरातील इंद्रायणी नदीचे पाणी प्रदूषित झाले आहे.&lt;ref&gt;Marale, S., Mahajan, D., Gavali, R. and Kumar, R., 2010. Multi criteria assessment of different temporal water quality changes causing impact on public health. International Journal of Integrative Biology, 9(3), p.123. [https://www.researchgate.net/profile/Ravindra-Gavali/publication/44250682_Multi-criteria_assessment_of_different_temporal_water_quality_changes_causing_impact_on_public_health_and_environmental_degradation/links/0085a83ce6b731909a90ff3d/Multi-criteria-assessment-of-different-temporal-water-quality-changes-causing-impact-on-public-health-and-environmental-degradation.pdf]&lt;/ref&gt;

आळंदीमध्ये धार्मिक आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांमुळे ध्वनिप्रदूषणाची समस्याही आढळून येते. शहरी भागांत रात्री १० वाजल्यानंतर ध्वनिक्षेपकांच्या वापरावर निर्बंध असले, तरी मंदिरांना या नियमांतून सूट आहे. मंदिरांमध्ये भजन, कीर्तन आणि इतर धार्मिक कार्यक्रम पहाटेपासून मध्यरात्रीपर्यंत आयोजित केले जातात. या कार्यक्रमांसाठी सार्वजनिक ध्वनिवर्धक प्रणालीचा वापर केला जातो. विवाहसोहळ्यांमुळेही ध्वनीच्या पातळीत भर पडते. नगरातील विविध ठिकाणी केलेल्या एका अभ्यासात नोंदवलेली ध्वनीची पातळी केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण मंडळाने निर्धारित केलेल्या मर्यादांपेक्षा अधिक असल्याचे आढळले.&lt;ref&gt;Marale, S., Mahajan, D.M., Gavali, R. and Lolage, Y., 2011. Comparative analysis of noise pollution in pilgrimage place from Maharashtra, India. Enrich Environ, 11, pp.103-112. [https://www.researchgate.net/profile/Ravindra-Gavali/publication/216446645_Comparative_Analysis_of_Noise_Pollution_in_Pilgrimage_Places_from_Maharashtra_India/links/076f7be6f0107d7daffaeb22/Comparative-Analysis-of-Noise-Pollution-in-Pilgrimage-Places-from-Maharashtra-India.pdf]&lt;/ref&gt;

==आळंदी माहात्म्य==
{{संदर्भ हवा}}

आळंदीचे महत्त्व कथन करणारी [[संस्कृत]] आणि मराठीमध्ये प्रत्येकी दोन माहात्म्ये आहेत. मात्र, ही सारी हस्तलिखिते संकलित करून प्रकाशित करण्याचे काम झालेले नाही.{{संदर्भ हवा}} 

[[स्कंद]] पुराणाच्या सह्याद्री खंडाच्या ६१ व्या अध्यायात अलकापुरी असा आळंदीचा संस्कृतमध्ये उल्लेख आहे. १२३ श्लोकांमध्ये अप्पा वैद्य यांनी १८५६ मध्ये संक्षिप्त स्वरूपामध्ये लिहिलेले ११ पृष्ठांचे हे हस्तलिखित भारत इतिहास संशोधक मंडळामध्ये पोथीरूपामध्ये आहे. या हस्तलिखिताचा अभ्यास करून रशिया येथील संशोधिका डॉ. [[इरिना ग्लुश्कोव्हा]] यांनी मॉस्को ओरिएंटल संस्थेमध्ये प्रबंध सादर केला होता. भांडारकर [[प्राच्यविद्या]] संशोधन संस्थेच्या वार्षिकांकामध्येही त्यांनी या विषयावर लेखन केले होते.

‘अलका माहात्म्य’ नावाचे दुसरे हस्तलिखितही भारत इतिहास संशोधक मंडळामध्ये आहे. यामध्ये ४६ पाने असून [[संतकवी]] बालमुकुंद केसरी या ग्रंथाचे लेखक आहेत. एकूण श्लोकसंख्या १३३ असून यामध्ये आळंदीचा उल्लेख आनंदवन-अलकावति-अलका या नावाने आहे. तर, इंद्रायणी नदीचा ‘कौबेरास्य महानदी’ म्हणजे कुबेरगंगा असा उल्लेख आहे. हे संतकवी १६ व्या शतकातील असावेत.{{संदर्भ हवा}}

‘ज्ञानलीलामृत’ हा कवी सदाशिव यांनी आळंदी माहात्म्य कथन करणारा मराठी ओवीबद्ध ग्रंथ लिहिला आहे. हे हस्तलिखित आळंदीकरांनी ‘बापरखुमादेवीवरू’ मासिकाकडे प्रसिद्धीसाठी दिले होते. त्यातील बराचसा भाग मासिकातून क्रमश: प्रसिद्धही झाला होता. मात्र तो ग्रंथरूपात आलेला नाही. या ग्रंथाचे संक्षिप्‍त रूपांतर चित्रशाळा प्रेसने नोव्हेंबर १९६५ मध्ये प्रसिद्ध केले होते. {{संदर्भ हवा}}

एकोणीसाव्या शतकाच्या दुसऱ्या दशकात कीर्तनकार सदानंदबुवा [[कुलकर्णी]] यांनी ‘आमची आळंदी’ हा ओवीबद्ध ग्रंथ लिहिला होता. यामध्ये १८ अध्याय असून सुमारे दोनशे ओव्यांचा समावेश आहे. हे हस्तलिखित [[इरिना ग्लुश्कोव्हा]] यांनी पाहिले होते. या ग्रंथाची हाताने लिहिलेली नकल प्रत डॉ. [[रा.चिं. ढेरे]] यांच्या संग्रहातून मराठी हस्तलिखित केंद्राकडे आली आहे.{{संदर्भ हवा}}

आळंदी मधील धर्मशाळेच वेगळे वैशिष्ट्यपूर्ण कार्य म्हणजे वारकरी सांप्रदायिक धार्मिक शिक्षणासाठी आलेल्या शिकाऊ विद्दार्थी वर्गाला शिक्षणसाठी विनामूल्य सोय करणे होय{{संदर्भ हवा}}.

== काय बघाल? ==
आळंदीतील इतर प्रेक्षणीय स्थळे :-
* माऊलींच मंदिर
* संत  [[ज्ञानेश्वर]] महाराजांच्या संजीवन समाधी कडे जाणारा नंदी खालील भुयारी मार्ग.
* संत  [[ज्ञानेश्वर]] महाराजांच्या संजीवन समाधी पुर्वी पासुनचे स्वयंभु शिवलिंग. ( शिव पिठ हे जुनाट -- संत एकनाथ महाराज. )
* वारकरी शिक्षण संस्था ,आळंदी .वै.ह.भ. प. मारुती बुवा गुरव ,मामासाहेब दांडेकर ,इ. च्या प्रयत्नातून वै. ह भ प जोग महाराज यांनी सदर  संस्था स्थापन केली.
*[[इंद्रायणी नदी]]
* कृष्ण मंदिर
* मुक्ताई मंदिर
* राम मंदिर
* विठ्ठल रखुमाई मंदिर
* स्वामी हरिहरेंद्र मठ
* छत्रपती संभाजी महाराज समाधी, तुळापूर

==चित्रदालन==
&lt;gallery&gt;
चित्र:Aalandi shri.snt.nyneshwr mandir.JPG|संत ज्ञानेश्वर मंदिर
चित्र:Aalandi Siddhivinayak mandir.JPG|आळंदीतील सिद्धीविनायक मंदिर
चित्र:Aalandi front view entrance.JPG|प्रवेशद्वार
चित्र:Aalandi from inside.JPG|आतील दृश्य
चित्र:Aalandi river view.JPG|इंद्रायणी नदी घाट
चित्र:Stambha ,aalandi.jpg|स्तंभ
चित्र:Aalandi.JPG|आळंदीचे अजून एक दृश्य
चित्र:NarasimhaSaraswati (Aanadi) 03.jpg|स्वामी नरसिंह सरस्वती मूर्ती, आळंदी
&lt;/gallery&gt;

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
*  http://santeknath.org/karya.html


[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तीर्थक्षेत्रे]]
[[वर्ग:पुणे जिल्हा]]</text>
      <sha1>iv1cednst0rvdgz509hugoknzn5o6a1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>एच्‌.डी. देवेगौडा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3280</id>
    <redirect title="ह.दो. देवेगौड" />
    <revision>
      <id>2721816</id>
      <parentid>2696779</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T01:00:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[ह. दो. देवेगौड]] to [[ह.दो. देवेगौड]]</comment>
      <origin>2721816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="eiidj9b8kyaruomuyv35fi3ws614hx1" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[ह.दो. देवेगौड]]</text>
      <sha1>eiidj9b8kyaruomuyv35fi3ws614hx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मराठवाडा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3804</id>
    <revision>
      <id>2721770</id>
      <parentid>2720618</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T17:34:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52310-38</username>
        <id>187943</id>
      </contributor>
      <comment>/* स्वतंत्र मराठवाडा शिक्षक मतदारसंघ */</comment>
      <origin>2721770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="199799" sha1="ceqci44361e7xdl9uykzs1edlibhtvt" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र 
|प्रकार = प्रांत
|स्थानिक_नाव = मराठवाडा
|इतर_नाव = 
|टोपणनाव = 
|पर्जन्य = आग्नेय व नैऋत्य मोसमी वारे
|आकाशदेखावा = MaharashtraMarathwada.png
|राज्य_नाव = महाराष्ट्र
|क्षेत्रफळ_एकूण = 64811
|लोकसंख्या_एकूण = 15589223
|लोकसंख्या_वर्ष               = 2001
|जिल्हे = [[छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा|छत्रपती संभाजीनगर]], [[धाराशिव जिल्हा|धाराशिव]], [[जालना जिल्हा|जालना]], [[नांदेड जिल्हा|नांदेड]], [[परभणी जिल्हा|परभणी]], [[बीड जिल्हा|बीड]], [[लातूर जिल्हा|लातूर]], [[हिंगोली जिल्हा|हिंगोली]]
|साक्षरता = ६८.९५
}}

'''मराठवाडा''' हा [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राचा]] [[गोदावरी]] नदीच्या खोऱ्यात आणि आसपास वसलेला एक प्रदेश असून त्यात आठ जिल्ह्यांचा समावेश होतो. [[छत्रपती संभाजीनगर]] शहर हे ह्या विभागाचे मुख्यालय आहे. महाराष्ट्रातली १६.८४ टक्के लोकसंख्या या प्रदेशात राहाते. त्यापैकी तीस टक्के लोक दारिद्र्यरेषेखाली आहेत. प्रदेशाचा तीस टक्के भाग पर्जन्यछायेत येतो.&lt;ref name=&quot;मराठवाडा&quot;&gt;[http://www.rediff.com/election/2004/oct/06maha1.htm], मराठवाडा उपप्रांतावरचा इंग्रजी लेख.&lt;/ref&gt; कोरडवाहू शेतीचे प्रमाण नव्वद टक्क्यांवर आहे. कोरडवाहू शेतीच लोकांच्या निर्वाहाचा प्रमुख स्रोत आहे. छत्रपती संभाजीनगर, जालना, नांदेड, अंबाजोगाई, परळी आणि लातूर ही विभागातली उद्योग, शिक्षण आणि पर्यटनाची मुख्य केंद्रे आहेत. [[पैठण]]चे सातवाहन ते [[देवगिरीचे यादव]] हा ऐतिहासिक काळ मराठवाडा विभागाच्या राजकीय उत्कर्षाचा काळ होता. मराठवाड्याची मराठी ही मुख्य बोलीभाषा आहे. मराठवाड्यास संतांची भूमी असे म्हणले जाते. बारा ज्योतिर्लिंग मंदिरांपैकी ३ ज्योतिर्लिंग याच भागात आहे.

{{विकिकरण}}
==इतिहास==

आज ज्या प्रदेशाला मराठवाडा म्हणतात, त्याची तशी ओळख इ.स. १८६१ पासून झालेली आहे. भूतपूर्व हैद्राबाद संस्थानच्या ज्या भागात मराठी भाषेचा वापर होत असे, त्याला प्रारंभी ''मराठवाडी'' असे संबोधिले जाई. 
इ.स. १८६१ पासून हा प्रदेश मराठवाडा म्हणून संबोधिले जाऊ लागला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/aurangabad/news/marathwada-history-name-origin-hyderabad-liberation-day-135936613.html |title=मराठवाड्याला मराठवाडा का म्हणतात?:कसे पडले नाव? काय आहे इतिहास? वाचा भाषिक, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=दिव्य मराठी |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ सप्टेंबर २०२५ |विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20250917043904/https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/aurangabad/news/marathwada-history-name-origin-hyderabad-liberation-day-135936613.html |विदा दिनांक=१७ सप्टेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt; 
मराठवाड्याला इसवीपूर्व ४ व्या शतकापासूनचा इतिहास असला तरी त्यापूर्वीच्या काळीही तेथे वस्ती होती असे आढळते. ज्या काळात भारताच्या कोणत्याच प्रदेशाला काहीही नाव नव्हते त्या काळातील जनजीवनाची पुसटशी का होईना कल्पना उत्खननातून आणि पुरातत्वीय अन्वेषणातून उपलब्ध झालेल्या अवशेषांवरून करता येते. मात्र सामान्यतः या अवशेषांचे रूप सर्वत्र सारखेच असल्यामुळे त्या आधारे प्रादेशिक वेगळेपण दाखविणे शक्यच नाही. भारतात सर्वात आधीच्या मानवी वस्तीच्या पाऊलखुणा आढळल्या त्या पुराश्म युगातल्या. पुराश्म वा पुरापाषाण युगाचे तीन भाग करावे लागतात, आद्य पुराश्मयुग, मध्यपुराश्मयुग आणि उत्तर पुराश्मयुग. यानंतर अवतरले ते मध्याश्मयुग (मेसॉलिथिक) आणि मग आले ते नवाश्मयुग. यापैकी मराठवाड्यात आद्यपुराश्मयुग आणि नवाश्मयुगाच्या खुणा अजूनतरी उपलब्ध झालेल्या नाहीत. याचा अर्थ असा मात्र नव्हे की या काळात येथे मानवी वस्ती नव्हतीच. एवढे मात्र खरे की यासंबंधीचा धांडोळा पुरातत्ववेत्त्यांनी अजूनपर्यंत घेतलेला नाही. 

मध्यपुराश्मयुगातील मानवीवस्तीच्या खुणा नांदेड जिल्ह्यातील [[किवळा]] या खेड्यात आढळल्या. हा काळ साधारणपणे ४० हजार वर्षांपूर्वीचा आहे. वन्य प्राण्यांची शिकार या हत्यारांनी करणे आणि कंदमुळे गोळा करून त्यावर उपजिविका करणे असे त्याचे जीवन होते. प्रायः हे भटके जीवन होते. या नंतरच्या म्हणजे उत्तरपुराश्म काळात सुमारे २५ हजार वर्षापूर्वीचे याचे अस्तित्त्व नांदेड जवळील [[भोकर]] या गावी फार मोठ्या प्रमाणात मिळालेल्या दगडी हत्यारांच्या साठ्यामुळे कळू शकले. या काळातही दगड हेच माध्यम राहिले. मात्र दगडांचे वेगळाले प्रकार वापरात आणले गेले नि हत्यारे व अवजारे यांच्या घडणीत थोडी सफाई आणली गेली. अॅश्युलियन म्हणून यांची ओळख सांगतात. यावेळपावेतो मानव पुराश्मयुगातून मध्याश्मयुगात आला होता. त्याच्या जीवनमानात सुधारणा झाली होती. आता हत्यारे चर्ट या जातीच्या दगडांची बनवली होती. ती करण्याचे तंत्रही सुधारले होते. तासण्या, अणुकुचीदार टोक असलेली हत्यारे तसेच छोट्या छिन्नीसारखी हत्यारे वापरात आली होती.

नवाश्मयुगाने मानवी जीवनात क्रांतिकारक बदल घडवून आणला. तो आता शेती करु लागला, पशुपालन करु लागला. त्याच्या जीवनाला त्यामुळे स्थेर्य प्राप्त झाले. झोपड्या बांधणे आणि धान्य साठवण्यासाठी मातीची भांडी करणे त्याला आवश्यक ठरले. येथे खेदाने हे म्हणावे लागते की या काळचा म्हणजेच नवाश्मयुगाचा ठोस पुरावा अद्यापपावेतो मराठवाड्यातच केवळ नव्हे तर साऱ्या महाराष्ट्रातही मिळालेला नाही. मात्र याच काळचे पण ताम्रपाषाणयुग असे संबोधण्यात येणाऱ्या काळातील अवशेष महाराष्ट्रात नेवासे, [[जोर्वे]], नाशिक, [[दायमाबाद]], इनामगाव इत्यादी ठिकाणी उपलब्ध झाले. या काळच्या संस्कृतीची कल्पना साहित्यातून आढळत नाही. ती उत्खननाद्वारेच दृग्गोचर झालेली आहे. या संस्कृतीला समांतर असणारी एक संस्कृती आंध्रात, विदर्भात, मराठवाड्यात नि थोड्या प्रमाणात पश्चिम महाराष्ट्रात नांदत होती. बृहदाश्मयुगीन संस्कृती या नावाने ती ओळखली जाते. तिचे वैशिष्ट्य म्हणजे मृतांना मातीच्या ढिगाऱ्यात अथवा दगडाच्या फरशींनी बंदिस्त केलेल्या चौकटीत पुरून त्या भोवती मोठाले दगड वर्तुळाकारात लावून ठेवणे हे होय. या शिवाय मृतासवे विविध मौल्यवान दगडांचे मणी, तांब्याची आणि लोखंडाची हत्यारे, अवजारे, भांडी, मंजुषा इत्यादी वस्तू आणि काळी- तांबडी खापरी भांडी पुरण्याचीही रीत होती. या संस्कृतीचा काळ इसवीपूर्वी सातव्या-आठव्या शतकाइतका किंवा अधिकच मागे जातो.

==प्राचीन मराठवाडा== 

भारताचा प्राचीन इतिहास उत्तरेत स्थापन झालेल्या मौर्य साम्राज्यापासून सुरू होतो. उत्तर भारतातील या साम्राज्याच्या संपर्कात महाराष्ट्र आणि दक्षिणेतील आंध्र, कर्नाटक आदींचे प्रदेशही आले होते. मौर्य सम्राट अशोकाचे कोरीव लेख या सर्व प्रदेशात सापडल्यामुळे या काळी म्हणजे इसवीपूर्व चौथ्या शतकात या प्रदेशांत बरेच दळणवळण असले पाहिजे. शिवाय महाराष्ट्रातील अनेक लेणी आणि [[पवनी]] (जि. भंडारा) सारख्या ठिकाणचे बौद्धस्तूप व्यापारी मार्गावर असल्यामुळे ते उत्तर-दक्षिण भारत जोडणारे होते असेही दिसते. वस्तूंची देवाण-घेवाण होताना विचारांचे आदान प्रदान होत असते आणि वस्तूंच्या वापरातून आचाराला आकार प्राप्त होत असतो. हे लक्षात घेता या व्यवहारात मराठवाडा अस्पर्श राहिला असणे संभवत नाही. संस्कृतीच्या प्रसाराचे प्रसरणवादी प्रमेय' मांडणाऱ्यांनी दिलेल्या काही कारणांपैकी भौगोलिक साहचर्य हे एक महत्वाचे कारण दिले आहे. त्यामुळे प्राचीन काळातील अनेक राजवटींचे आधिपत्य मराठवाडा महाराष्ट्र यावर जसे होते तसेच ते शेजारच्या गुजरात, मध्यप्रदेश, आंध्र नि कर्नाटक या सध्याच्या राज्यांच्या सीमेलगततच्या भागावरही होते. त्यामुळे यापैकी कोणत्याही राज्याचा विचार करताना शेजारच्या प्रदेशातील सांस्कृतिक बाबींच्या प्रभावांचा विचार अपरिहार्य ठरतो.

मराठवाड्याचा इतिहास आणि संस्कृती सातवाहन काळात अधिक स्पष्टपणे समोर येते. खरे तर मौर्यानंतर शुगांचे राज्य आले. यांचा फारसा प्रभाव दक्षिण भारतावर उमटला नाही. मात्र त्यांच्या कलेचा प्रभाव भाजे, पौनी, पितळखोरे आणि अजिंठे (पहिला टप्पा) येथे जाणवतो.
सातवाहनांनी दक्षिण भारतात पहिले साम्राज्य स्थापिले आणि नंतर मराठवाडा म्हणून प्रसिद्ध पावलेला प्रदेश भारताच्या नकाशावर (मानचित्रावर) झळकू लागला. या आधी हा प्रदेश अश्मक, [[कुंतल]], मूलक या जनपदात विखुरलेला होता. सातवाहनांनी या प्रदेशांना संघटित केले. यामुळे सातवाहनांना मराठवाडा-महाराष्ट्राचे खरेखुरे पहिले सम्राट म्हणणे यथोचित ठरते. दक्षिण भारतातील या पहिल्या साम्राज्याची मुहूर्तमेढ रोवणारे हे सातवाहन मराठवाड्याचे होते हे महत्वाचे. इसवीपूर्व २५० ते इ.स. २६० असे सुमारे ४५० वर्षे यांचे साम्राज्य होते. यांचा अंमल मध्यप्रदेशाचा दक्षिण भाग, गुजरातचा पूर्व भाग, महाराष्ट्र, आंध्र आणि कर्नाटक एवढ्या अवाढव्य प्रदेशावर होता. साहजिकच या प्रदेशातील धर्म, कला, स्थापत्य यात समानता निर्माण झाली ती या काळात. भौतिक प्रगती झाली तीही या काळात. विशेष म्हणजे या काळात प्राकृत भाषेला राजाश्रय तथा लोकाश्रय मिळाला आणि मराठवाडा-महाराष्ट्र येथील समाजाला स्वतंत्र भाषेमुळे पृथगात्मता प्राप्त झाली. आणि या भूमीचा अभिमान लोकांत निर्माण झाला. या समाजाच्या अस्मितेमुळे येथील संस्कृतीची व तदअंतर्गत साहित्य, कला, शास्त्र, तत्त्वज्ञान यांची जोपासना होणे शक्य झाले. महाराष्ट्राबाहरे भारतातील इतर प्रदेशात आणि भारताबाहेरही येथिलांची व्यापारी देवाणघेवाण सुरू झाली. पाटलीपुत्र (पाटणा), उज्जयिनी, भरुकच्छ (भडोच), शूर्पारिक (सोपारा), भोगवर्धन (भोकरदन), तगर (तेर), प्रतिष्ठान (पैठण) यासारख्या वेगळाल्या शहरांना जोडणारे व्यापारी मार्ग महाराष्ट्र-मराठवाडा प्रदेशातून जात, त्यामुळे नागरीकरणाची प्रक्रिया या काळातच जोमाने झाली असे दिसते. एकूण काय तर सातवाहन राजवटीने येथील जीवनाला कलाटणी दिली होती. 

इतिहासकाळात भारतात अनेक कालगणनापद्धती निर्माण झाल्यापैकी कालौघात आजतागायत टिकून राहिल्या त्या दोनच..विक्रमसंवत् उत्तर भारतात नि [[शालिवाहन]] (सातवाहन) दक्षिण भारतात. यावरुनही मराठवाड्यात संस्कृतीचा उषःकाल घडवून आणणाऱ्या या राजकुलाची महती लक्षात यावी. आणि मराठवाड्याची मातब्बरीही! सिमुक गौतमीपुत्र सातकर्णी, वसिष्ठीपुत्र पुळुमावी, वसिष्ठीपुत्र सातकर्णी, स्कंद सातकर्णी, यज्ञश्री इत्यादींची नाणी इतर ठिकाणांबरोबरच मराठवाड्यात पैठण, तेर, भोकरदन इत्यादी ठिकाणी उत्खननामध्ये सापडली. तद्वतच आधिभौतिक संस्कृतीचे अवशेष आणि याच काळातील उत्खननात हाती आलेले रोमन अवशेष तत्कालीन सामाजिक, धार्मिक आणि राजकीय तथा आर्थिक परिस्थितीची कल्पना देतात. शिवाय प्लिनी, टॉलेमी आणि पेरिप्लस यांचेकडूनही बरीचशी माहिती मिळते ती वेगळीच. या सर्व माहितीवरून असे दिसून येते की मराठवाड्याच्या इतिहासात सातवाहनकाल सर्व दृष्टींनी भरभराटीचा होता. 

टॉलेमीने सातवाहनांच्या साम्राज्यात तटबंदीयुक्त ३० शहरे होती अशी नोंद केली आहे. त्यातील पैठण, तेर, भोकरदन इत्यादी ठिकाणच्या उत्खननातून तेथील घरादारांचे अवशेष आणि सांडपाण्यासाठी बांधलेले विटांचे, मातीच्या कड्यांचे किंवा राजणांचे सांडपाण्यांचे कूप आढळून आलेले आहेत. ही सुबत्ता राजकीय स्थैर्य आणि अंतर्गत व सागरी व्यापारामुळे आलेली होती हे स्पष्टच आहे. 

रोमन साम्राज्यातून महाराष्ट्र-मराठवाड्यात उत्कृष्ठ बनावटीची नक्षीदार भांडी, कांचसामान, एक मीटरपेक्षा अधिक उंचीचे मद्याने भरलेले कुंभ (अॕम्फोरा), रोमन देव-देवतांचे पुतळे, रोमन युवती व युवकांची शिल्पे तसेच रोमन सम्राटांची नाणी आल्याचे पुरावे उपलब्ध झाले आहेत. इकडे आलेल्या अनेक उत्खननांत रोमहून आलेली लोखंडी अवजारे, धातूची भांडी, पळ्या, चमचे, उलथणी, तांब्याच्या थाळ्या, उचलण्यासाठी मूठ असलेले रांजण आणि जाती उपलब्ध झाली. येथील भौतिक जीवनात यांच्यामुळे एक नवाच रंग भरला गेला असे दिसते. रोमच्या नाण्यांवर राजांच्या आकृती असत त्यामुळे इकडे त्या नाण्यांना पुतळयांची नाणी म्हणत. अगदी पेशवाईपर्यंत या प्रकारच्या नाण्यांचे गळ्यातील हार करीत व त्यांना पुतळ्याच्या माळा म्हणत. या काळच्या मराठवाड्यातील कला व साहित्य या संबंधीचा विचार या लेखाचे शेवटी केलेला आहे.
#सातवाहनानंतर दखल घ्यावी असे मराठवाड्यातील दुसरे राजघराणे होते ते वाकाटकांचे. इसवीच्या तिसऱ्या शतकापासून सहाव्या शतकापर्यंत दक्षिणेत होऊन गेलेल्या राजवंशापैकी हा सर्वश्रेष्ठ असून त्याच्या कामगिरीने अखिल दक्षिण भारताच्या संस्कृतीवर फार मोठा प्रभाव पडला आहे, असे फ्रेंच इतिहासकार जुव्हो डुब्राइल म्हणतात.
वाकाटक याच घराण्याकडे अजिंठे येथील इसवीच्या चौथ्या-पाचव्या शतकातील लेण्यातील भित्तीचित्रांचे श्रेय जाते. या चित्रांचे महत्व अशासाठी की तत्कालीन भौतिक जीवन ते आपल्यासमोर दृष्यरुपात उभे करतात. त्यावेळची वस्त्रप्रावरणे, त्यात सकच्छ व विकच्छ पद्धतीने नेसण्याची वस्त्रे, अर्धोरुक (मांड्यांपर्यंत पोचणारी-वस्त्रे) चंडातक, जांघिका, शिवाय उत्तरीय, कंचुकी, चोलिका, कूर्पासक, पयोधरपट्ट, स्तनोत्तरीय इत्यादींचा अंतर्भाव होतो. तर विविध प्रकारचे दागिने मुक्ताहार, हेमसूत्र, कंठी, वैकक्षक, चटुलातिलक (बिंदी), लोलक, टंक, कर्णफूल, स्कंधपत्र, नुपूरे, कटिबंधापैकी कटिसूत्र, कांची, मेखला, रसना इत्यादी प्रकार येथील स्त्रिया वापरीत असत. 

सातवाहन काळात आणि विशेषतः वाकाटक काळात स्त्रिया मोजकी आणि ठसठशीत आभूषणे वापरीत असत. त्यामुळे पाहणाऱ्यांच्या मनांत ‘कवण कवणा अलंकारिले' असा संभ्रम निर्माण होई. वाकाटकांच्या एका लेखात नांदेड जिल्ह्यातील परिस्थितीचा उल्लेख आढळतो. त्यावरून महसूल, तो गोळा करण्याची पद्धती, अधिकारी वर्ग, त्यांचे अधिकार व सवलती या बद्दलची कल्पना येते.यानंतरच्या काळात बदामीचे चालुक्य, राष्ट्रकूट, कल्याणीचे चालुक्य, शिलाहार यांच्या राजवटी मराठवाड्याशी संबंधित होत्या. 

बदामीच्या चालुक्यांचे राज्य महाराष्ट्राच्या विस्तृत प्रदेशावर होते हे ऐहोळी (जि. विजापूर) येथील द्वितीय पुलकेशीच्या शिलालेखावरून कळते. त्यात त्रिमहाराष्ट्रक असा जो उल्लेख आढळतो त्यावरून मराठवाड्याचा अंतर्भात त्यात होत असावा असा एक विचार आहे. पुढे उत्तर चालुक्यांच्या काळातही मराठवाड्याच्या काही भागांवर त्यांचा व त्यांच्या मांडलिकांचा अंमल होता. त्यांनी बांधलेली अनेक मंदिरे आणि अभिलेख याचे साक्षीदार आहेत. या मंदिरांच्याद्वारे लोकांची उपासना पद्धती, कारीगारी, कलासक्तता, आर्थिक व्यवस्थापन यासंबंधीचे अंदाज बांधता येतात तर अभिलेखातून राज्यकारभार, अधिकारपदे, समाजरचना, धार्मिक परंपरा सासंबंधीची माहिती मिळते. चालुक्यांच्या कारकीर्दीतच कलचुरींनी राज्यकारभार हाती घेतला होता. वीस-पंचवीस वर्षेच त्यांची राजवट होती. मराठवाड्याच्या धार्मिक जीवनावर परिणाम करणारी ही कारवाई ठरली. कारण याच वेळी कलचूरींच्या प्रधानाने वीरशैव पंथाची स्थापना केली. 

बदामी चालुक्य आणि कल्याणी चालुक्य या दोन राजवटींच्या दरम्यान राष्ट्रकुटांचे प्रबल घराणे मराठवाडयाचेच होते. लत्तलूरपुरवराधीश्वर हे त्यांचे बिरुद होते. म्हणजे हे लातूरचे घराणे होते. यांनी मध्यप्रदेश, गुजरात आणि गंगेपर्यंतचा प्रदेश यावर धडक मारली होती. प्रतिहार, परमार, पाल या घराण्यातील राजांना पराभूत केले होते. दक्षिणेतील पल्लवांचाही पराभव केला होता.
* मराठवाड्यातील कंधार (जि. नांदेड) येथे त्यांची उपराजधानी होती. साहजिकच तेथे राजवाडाही होता. काही मातब्बर इतिहासकारांचे मते (फ्लीट, आळतेकर ठोसर) वेरुळ हे यांचे राजधानीचे ठिकाण होते. 
मराठवाड्याच्या संस्कृतीवर आणि तेथील संस्कृतीचा प्रभाव या काळात सर्वत्र पसरला होता. जीवनाला सर्वस्पर्शी ठरणाऱ्या विषयांची या काळात प्रगती झाली होती. भौतिक आणि आध्यात्मिक उन्नती या काळात लक्षणीय उंची गाठणारी ठरली. तशातच या राजांनी शैलगृहे घडविण्याचे कार्य मनावर घेतले आणि कैलास सारखे अभूतपूर्व मंदिर निर्माण केले. त्यांचा उदो उदो त्यामुळे सर्वतोमुखी झाला. राष्ट्रकूट राजांनी अरबी व्यापाऱ्यांशी फार सलोखा ठेवून मुसलमानांना धार्मिक स्वातंत्र्य दिले, तेव्हा तुर्कांचे अस्तित्त्व महाराष्ट्रात जाणवू लागले. त्याचे तेथील समाजावर दूरगामी परिणाम झाले. ह्याची दखल घ्यावी लागते. राष्ट्रकूटांनी निर्माण केलेल्या कलावैभवाला कालांतराने तडे जातील हे या सम्राटांच्या ध्यानीमनीही आले नव्हते असे दिसते. मराठवाड्याच्या या राजकुलाने सव्वादोनशे वर्षांची दीर्घ कारकीर्द गाजवली होती हे मात्र खरे.

प्राचीन कालखंडाच्या शेवटच्या टप्पात महाराष्ट्रावर देवगिरीच्या यादवांचे राज्य होते. जवळपास त्याच सुमाराच्या आसपास कोंकण कोल्हापूर पट्ट्यात शिलाहार घराण्याचे राज्य होते. मराठवाड्याच्या दृष्टीने महत्वाची गोष्ट अशी की, हे राजे स्वतःला तगरपुरवराधिश्वर असे म्हणवून घेत. तगर म्हणजे धाराशिव जिल्ह्यातील गोरोबाकाकांचे तेर असे आता सर्वजणच मानतात. शिलाहारांच्या अनेक घराण्यांपैकी उत्तर कोंकण, दक्षिण कोंकण आणि कोल्हापूर येथील घराणी अधिक महत्वाची होत. यातील काही राजे धोरणी, तर काही पराक्रमी होते म्हणून तर भोवतीच्या कधी राष्ट्रकूट तर कधी चालुक्य राजांच्या तावडीत फारसे न सापडता दीड-दोनशे वर्षे ही मंडळी राज्य करु शकली. आणखी एक महत्वाची गोष्ट म्हणजे यांच्यापैकी अपरार्क ह्या साहित्य आणि संगीतात गती असलेल्या राजाने याज्ञवल्क्य स्मृतीवरील अपरार्क टीका लिहून आपली विद्वत्ताही सिद्ध केली होती.
(लेख- मराठवाडा: इतिहास व संस्कृती. डॉ. गो.बं. देगलूरकर, मराठवाडा वारसा आणि सद्यस्थिती खंड १, संपादक, डॉ. मारुती आवरगंड, श्री विठ्ठल कदम)

==मध्ययुगीन मराठवाडा==
यादव राजेही येथील परंपरेनुसार आधी मांडलिकच होते. पण या यदुकुलातील भिल्लम (सन १९८४ -९१), सिंघण (१२५० - ४७), कृष्ण (१२४७-६०), महादेव (१२६०- ७१) आणि रामदेव (१२७९-१३०९) यांनी स्वबळाने आणि पराक्रमाने आपली सत्ता स्थापन केली आणि सर्वदूर आपला दरारा निर्माण केला. या पैकी भिल्लमाने देवगिरी येथे राजधानी स्थापन केली आणि दक्षिणेचा सम्राट म्हणून राज्याभिषेक करवून घेतला. सिंघण यादव हा अत्यंत पराक्रमी आणि फार धडाडीचा राजा होता. याचा नातू राजा कृष्ण याने बल्बनच्या अधिपत्याखाली असलेल्या मुसलमानी सैन्याला पराभूत केले. कृष्णाचा धाकटा भाऊ महादेव याने सोमेश्वर शिलाहारावर हल्ला चढवला. सोमेश्वराच्या आरमाराचा समुद्रात पाठलाग करून त्याच्यासह जहाजांच्या सर्वच काफिल्याला जलसमाधी दिली. मराठवाड्याच्या सत्ताधीशाने आरमारी लढाई केल्याचे बहुधा हे पहिले उदाहरण असावे. रामदेव हा शेवटचा यादव नृपती. प्राचीन मराठवाड्याचा शेवटचा हिंदूराजा. याने वाराणसीमधून मुसलमानांना हाकलून दिले व तेथे शारंगधराचे एक सुवर्णमंदिर बांधले. ही घटना बहूधा दिल्लीचा सुलतान बल्बन याचा मृत्यू आणि जलालुद्दिनाचे राज्यारोहण यांच्या मधल्या काळात घडली असावी असे मु. ग. पानसे (यादव कालीन महाराष्ट्र, 19६३ पृ. 3४) यांचे अनुमान आहे.

रामदेवराय पराक्रमी खरा पण सावधचित नव्हता; अखंड सावधान नव्हता. त्यामुळे दिल्लीहून आलेल्या अल्लाउद्दिनचे चांगलेच फावले आणि घात झाला. घात झाला तो केवळ रामदेवाचा नव्हे, तो मराठवाड्याचा, महाराष्ट्राचा घात होता. तो घात साऱ्या हिंदू राजांचा होता, सत्तेचा होता. पुढे काही काळ दिल्लीहून स्वाऱ्या होतच राहिल्या. रामदेव पुत्र शंकरदेव व जावई हरपालदेव यांचे प्राणपणाने स्वतंत्र होण्याचे निकराचे प्रयत्न निरुपयोगी ठरले आणि सुलतान महंमद तुघलकाने देवगिरीचे दौलताबाद केले. या नामकरणातून दोन प्रवृत्ती लक्षात येतात. देवांचे वास्तव्य मानणारे आधीचे राज्य आणि संपत्तीलोलूप दुसरे नंतरचे.

यानंतरच्या काळात मराठवाड्याभोवती मुसलमानी सत्तेचा विळखा पडला. कधी तो बहामनींचा, कधी नगरच्या निझामशाहीचा तर कधी आदिलशाहीचा. सरते शेवटी हैद्राबादच्या निझामाच्या संस्थानात हा प्रदेश खितपत पडला. १९४८ मध्ये हैद्राबाद संस्थान विलीन झाले आणि मराठवाड्याचा वनवास संपला. प्राचीन काळी राजकीय आणि सांस्कृतिक बाबतीत आघाडीवर असलेला मराठवाडा नंतरच्या मुसलमानी सत्तेच्या काळात मागासला. त्याच्या सुधारणेची गती अजूनही धीमीच आहे. भांडकुदळपणात कमी पडणाऱ्या, योग्य दूरदर्शी नेतृत्वाभावी त्याच्याकडे जावे तसे लक्ष अजूनही सत्ताधीशांचे जात नाही. त्याच्या सोशिकतेचे, संत- शिकवणीमुळे झालेल्या सात्विकपणाचे हे त्यांच्या वाट्याला आलेले फळ म्हणायचे!
प्रागैतिहासिक काळातील मराठवाड्याचा हा झाला मागोवा. 
(लेख- मराठवाडा: इतिहास व संस्कृती. डॉ. गो.बं. देगलूरकर, मराठवाडा वारसा आणि सद्यस्थिती खंड १, संपादक, डॉ. मारुती आवरगंड, श्री विठ्ठल कदम)
==मराठवाड्याची संस्कृती==
भौतिक आणि मनोमय सृष्टी म्हणजे संस्कृती. राजकीय स्थिती, घरे, नगररचना, आर्थिक स्थिती या सर्व गोष्टी मानवाच्या ऐहिक वा भौतिक प्रगतीच्या निदर्शक असतात. इंग्रजीत याला सिव्हिलायझेशन म्हणतात पण संस्कृतीची दुसरी बाजू म्हणजे मनोमय सृष्टी. यात अध्यात्म, तत्त्वज्ञान, धर्म, कला, साहित्य यांचा समावेश केला जातो. हे झाले इंग्रजीतील 'कल्चर'.
आपण आत्तापर्यंत पाहिले की प्राचीन काळात राजकीयदृष्ट्या मराठवाड्याचे कार्य विशेष महत्त्वाचे होते.

मराठवाड्यावर राज्य करणाऱ्या घराण्यांची महाराष्ट्रावर तसेच भोवतीच्या प्रदेशावर सत्ता होती. कर्नाटक, आंध्र, गुजरात या राज्यांवर बहुधा प्रत्यक्ष नि क्वचित वेळा अप्रत्यक्ष (म्हणजे मांडलिकांमार्फत) या घराण्यांचेच राज्य असायचे. प्राचीन काळातील घटनांवर मराठवाड्याचा विशेष ठसा होता. असे म्हणण्याचे कारण असे की त्याकाळी एक तर या राज्यकर्त्यांची राजधानी मराठवाड्यातच असे किंवा ती मराठवाड्याच्या सीमेवर असे की ज्यामुळे मराठवाड्याच्या काही भागाचा समावेश राजधानीच्या भागातच (होम प्रॉव्हिन्स) असायचा. येथील राजकीय सत्तांपैकी प्रबळ होत्या त्या सातवाहन, राष्ट्रकूट आणि यादव यांच्या. पैकी पहिल्या दोन्हींचे मूळ वस्तिस्थान मराठवाड्यातलेच. यादवांच्या संबंधात असे म्हणता येते की मराठवाड्याला मोठे केले ते त्यांनी आणि त्यांना साम्राज्य स्थापण्याची संधी दिली ती मराठवाड्याने सुमारे दोनशे वर्षे यादवांनी साऱ्या दक्षिण भारतावर अधिराज्य गाजवले ते मराठवाड्याला शक्तिकेंद्र करूनच.  पैठण, कंधार, बहुधा वेरुळ आणि देवगिरी ही राजधानीची शहरे मराठवाड्यातील आणि मान्यखेट, कल्याण (बसवकल्याण) या राजधान्या मराठवाड्याच्या सीमेलगत होत्या. 
शिलाहारांनी कोकण-कोल्हापूर भागात पराक्रम गाजवला तरी ते मूळचे मराठवाड्यातीलच तर होते! या शिवाय कित्येक मांडलिकांच्या राजधान्याही येथेच होत्या. वहनीकुल, वाजीकुल हे कल्याणी चालुक्यांचे मांडलिक आणि अमर्दकपूर (औंढा, जि. हिंगोली) येथील रट्ट घराण्याच्या राजधान्या काय की कलचुरींच्या कुंभारी, मुरुम या उपराजधाऱ्या काय या सर्व येथल्याच होत. 

हा सर्व आढावा घेण्याचे कारण असे की यावरून असे लक्षात यावे की राजांच्या व सम्राटांच्या येथील वास्तव्याचा, आचार-विचारांचा प्रभाव येथील समाजाची जडण-घडण होण्यास नक्कीच कारणीभूत झाला असणार. शुक्रनीतितील दोन सिद्धांताकडे लक्ष दिल्यास यावर अधिक भाष्य करण्याची आवश्यकता राहणार नाही. 'राजा कालस्य कारणम्' आणि 'यथा राजा तथा प्रजा', 'हुकूमशाहीत वा सरंजामशाहीत त्या प्रदेशाच्या सांस्कृतिक जडण-घडणीत राजांच्या विचारांचा मोठा वाटा असतो. प्रजाजनांवर त्यांच्या विचारांचा, आवडी-निवडींचा प्रभाव पडत असतो. आणि राजेलोक कल्याणकारी विचारसरणीचे असतील तर याची शक्यता अधिक असते. मराठवाड्यातल्या सांस्कृतिक जीवनाला घाट दिला गेला तो राजांनी व त्यांच्या सरदारांनी प्रारंभी केलेल्या वा पुरस्कृत केलेल्या प्रथांनी, आणि येथे रुजलेल्या या प्रथांचे लोण साऱ्या महाराष्ट्रभर यथाकाल पसरले असणार. दुसऱ्या शब्दांत सांगायचे तर प्राचीन काळात नवकल्पना निर्मितीचे व सांस्कृतिक प्रगतीचे स्रोत सातत्याने मराठवाड्यानेच पुरविले होते. तेथे असलेल्या सातवाहन, राष्ट्रकूट, यादव या राजकुलांच्या राजधान्यांमुळे पंडित, शास्त्रज्ञ, विद्वान, कलावंत, उद्योगपती व व्यापारी (परदेशीय सुद्धा) यांचे सततचे वास्तव्य मराठवाड्यातच राहिले. त्यामुळे त्यांनी निर्माण केलेल्या वास्तूंचा, कलाकृतींचा, कल्पनांचा पहिल्यांदा लाभ व्हायचा तो स्थानिकांना संस्कृतीला लाभलेले अनेक आयाम आणि त्यांच्यात झालेली प्रगती मुळात येथली, मग त्यांचा प्रसार साऱ्या महाराष्ट्रात आणि शेजारच्या प्रदेशात झाला. पैठण, तेर, देवगिरी ही भरभराटीला आलेली व्यापारी केंद्रे होती याचा वर उल्लेख झालेला आहेच. येथूनच परदेशांत आणि परदेशातून व्यापारी मालाची ने आण होत असे. साहजिकच संस्कृतीच्या संबंधातील कल्पनांची देवाण घेवाण होत असणार. यांचा पहिल्याचा स्वीकार मराठवाड्यात होत असणार आणि तेथूनच सर्वदूर त्यांचे प्रसारण होत असणार. 

शिल्प आणि स्थापत्याच्या क्षेत्रात तर मराठवाडा नेहमीच अग्रेसर होता. त्याचा वरचष्मा होता. या क्षेत्रातील त्याचे योगदान वाखाणण्याजोगे होते. भाजे, बेडसे, कोण्डाणे येथील शैलगृहे कालक्रमदृष्ट्या आधीची आहेत यात शंकाच नाही पण उत्कृष्ट शैलगृहे घडविण्याचे श्रेय जाते ते मराठवाड्याकडेच. वेरुळ येथील कैलास लेणे हे या क्षेत्रातील संपरिपूर्ण परिष्कृततेचे उत्तम उदाहरण ठरावे. ते कळसापासून पायापर्यंत 'आधी कळस मग पाया रे' या पद्धतीने कोरले गेले हे तर खरेच, पण ते 'देव देऊळ परिवारु । कोरुनि काढिला डोंगरु । ऐसा भक्तीचा व्यवहार । का न व्हावा ।। असे भक्ती व्यवहारातील अद्वैत कसे असावे याचे उदाहरणही ठरणारे लेणे आहे. तात्पर्य की मराठवाड्याने कलेसाठी कला असे न मानता जीवनासाठी तिचा उपयोग व्हावा ही दृष्टी बाळगली होती. (लेख मराठवाडा: इतिहास व संस्कृती. डॉ. गो.बं. देगलूरकर, मराठवाडा वारसा आणि सद्यस्थिती खंड १, संपादक, डॉ. मारुती आवरगंड, श्री विठ्ठल कदम)

*अंबाजोगाई मराठी भाषेचा उगम येथे झाला व पुरातन काळात असेलेली हत्तीखाना, बाराखंबी मंदिर येथेच आहे.येथे पहिला मराठी ग्रंथ या ठिकाणी श्री मुकुंदराज स्वामी यांनी लिहला.

इसवी सन १४०० पूर्वी हजारो वर्षे मराठवाड्यावर [[सातवाहन]], [[चालुक्य]], [[यादव]], [[इक्ष्वाकू]] या सारख्या मराठी लोकांचे राज्य होते. तर ४०० वर्ष देवगिरीच्या यादवांचे साम्राज्य होते आणि ते निम्म्यापेक्षा जास्त भारताच्या भागावर राज्य करत होते. नंतर चार शतके मुस्लिम राजवटीखाली मराठवाडा मुस्लिम राजवटीखाली आणि [[निजाम|निजामाच्या]] [[हैदराबाद]] संस्थानाचा भाग होता. निजामाने मराठवाड्यावर [[हैदराबाद संस्थान]] भारतात विलीन होईपर्यंत राज्य केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://marathivishwakosh.in/khandas/khand12/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=10390|title=मराठवाडा|प्रकाशक=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ, मुंबई|भाषा=मराठी|ॲक्सेसदिनांक=३१ जुलै २०१४}}&lt;/ref&gt; भारतीय स्वातंत्र्याच्या लढ्यात बरोबरीनेच [[हैदराबाद मुक्तिसंग्राम]] लढला गेला. १७ सप्टेंबरला मराठवाड्याला हैदराबाद संस्थानातून स्वातंत्र्य मिळाले. १ नोव्हेंबर १९५६ पासून मराठवाडा विभाग [[मुंबई]] राज्यास जोडण्यात आला. १ मे १९६० पासून मराठवाडा हा नवीन [[महाराष्ट्र]] राज्याचा भाग झाला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.bbc.com/marathi/india-49444233|title=विधानसभा निवडणूक 2019: महाराष्ट्र विधानसभेची पहिली निवडणूक आणि तीन मुख्यमंत्री}}&lt;/ref&gt;

स्वातन्त्र्योत्तर काळात [[काँग्रेस]]चे नेते, [[शंकरराव चव्हाण]] यांचे प्रदीर्घ काळ मराठवाडा भागावर राजकीय प्रभुत्व होते. ते आधी महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री झाले व नंतर त्यांनी भारतीय संघराज्याचे [[गृहमंत्री]], [[अर्थमंत्री]] ईत्यादी केन्द्रीय मंत्रिपदेही  सांभाळली. त्यांचा महाराष्ट्रातील जलसिंचन क्षेत्रांचा गाढा अभ्यास होता. विकास क्षेत्रातील.[[पैठण]]चा [[जायकवाडी धरण|जायकवाडी]] जलसिंचन प्रकल्प हे त्यांचे महत्त्वाचे योगदान आहे.

==भौगोलिक स्थान==
===मुख्य शहरे===
* [[छत्रपती संभाजीनगर]] : ही मराठवाड्याची राजधानी व प्रमुख औद्योगिक शहर आहे. हे शहर ऐतिहासिक वास्तु, लेणी इत्यादींसाठी प्रसिद्ध आहे. छत्रपती संभाजी नगर येथून मुंबई-दिल्ली औद्योगिक मार्गिका जात आहे. याच जिल्ह्यात बिबी का मकबरा, [[अजिंठा]] - वेरूळ लेण्या,[[दौलताबाद किल्ला]] आणि [[जायकवाडी धरण]] आहे. पर्यटन स्थळे आणि धार्मिक स्थळे या जिल्ह्यात आहेत. येथेच छत्रपती संभाजीनगर प्रशासकीय विभागाचे मुख्यालय आहे. या जिल्ह्याच्या दक्षिणेकडून [[गोदावरी]] ही नदी वाहते.
* [[अंबाजोगाई]] अंबाजोगाई हे शहर बीड जिल्ह्यातील मुख्य शहर म्हणून ओळखले जाते. मराठवाड्याची सांस्कृतिक राजधानी म्हणून ओळख आहे. या शहराला शिक्षणाची पंढरी आणि ऐतिहासिक वारसा लाभलेलं शहर आहे. अंबाजोगाई शहराला प्राचीन काळापासून खूप वारसा आहे. या शहरातून मराठी भाषेचा उगम झाला होता. या तालुक्यात तुम्हाला माता योगेश्वरी देवी मंदिर, मराठी भाषेतील पहिला मराठी ग्रंथ लिहणारे मुकुंदराज स्वामी यांची समाधी येथे आहे.
* [[सिल्लोड]] : हे छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील सर्वात मोठे आणि प्रगतशील शहर आहे. तालुक्यात अंधारी आणि अजिंठा सारखी मोठी गावे आहेत की तालुक्याचा प्रगतीत मोठा हातभार लावतात.
* [[धाराशिव]] : या शहरापासून जवळच धाराशिव लेणी आहेत. या शहराजवळून भोगावती नदी वाहते. याच जिल्ह्यात तुळजापूर येथे [[तुळजाभवानी माता मंदिर]] आहे. तसेच लाखो भाविकांचे कुलदैवत असलेल्या काळभैरवनाथ श्री क्षेत्र सोनारी याच जिल्ह्यात आहे. अनेक धार्मिक पर्यटन स्थळे या जिल्ह्यात आहेत.
* [[जालना]] : जालना शहर मराठवाड्यातील एक महत्त्वाची बाजारपेठ व औद्योगिक केंद्र आहे. या शहराला बियाणांची राजधानी असे म्हणतात. इथे स्टील उद्योग मोठ्या प्रमाणात आहे. याच जिल्ह्यात [[भोकरदन]] हे प्राचीन शहर वसलेले आहे. जालना मधील श्रीक्षेत्र राजूर हे प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्र आहे. येथे राजुरेश्वर गणपतीचे खुप भव्यदिव्य असे मंदिर आहे. 
* [[नांदेड]] : ह्या शहराला मराठवाड्याची उपराजधानी म्हणून ओळखले जाते. हे शहर गोदावरी नदीच्या काठी वसलेले आहे. नांदेड येथे सचखंड गुरुद्वारा आहे. महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री आणि केंद्रीय मंत्री [[शंकरराव चव्हाण]] इथलेच आहेत.
* [[परभणी]] : परभणी येथे वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ आहे. परभणी जंक्शन हे मराठवाड्यातील महत्त्वाचे रेल्वे स्थानक आहे.
* [[बीड]] : बीड ला पांडवकाळात [[दुर्गावतीनगर]] म्हणत असत. पुढे चालुक्यकालीन चंपावती राणीच्या नावावरून देण्यात आलेले '[[चंपावतीनगर]]' हे या शहराचे दुसरे नाव आहे. कंकालेश्वर हे बीड मधील ऐतिहासिक पुरातन भगवान शंकराचे मंदिर आहे. हे चारही बाजूने पाण्याने वेढलेले आहे. मंदिराचे दगडी बांधकाम आहे. या जिल्ह्यात वंजारी आक्रमक आणि शूर आहेत, त्यांच्यामध्ये शैक्षणिक प्रगती उत्तम आहे.
* [[लातूर]] : लातूर हे मराठवाड्यातील प्रमुख शैक्षणिक केंद्र आहे. गुणवत्तापूर्ण शिक्षणप्रणालीमुळे शिक्षण क्षेत्रात लातूर आकृतिबंध (पॅटर्न) निर्माण झाला आहे. महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री [[विलासराव देशमुख]] इथलेच आहेत.
* [[हिंगोली]] : हिंगोली शहर कयाधू नदीच्या काठावर वसले आहे. हिंगोली येथील दसरा महोत्सव प्रसिद्ध आहे. [[औंढा नागनाथ]] हे महादेवाचे प्रसिद्ध मंदिर याच जिल्ह्यात आहे.
* [[परळी वैजनाथ]] परळी वैजनाथ हे बारा ज्योतिर्लिंग मंदिरांपैकी एक आहे. या शहरात बीड जिल्ह्यातील रेल्वे जंक्शन आहे. या शहरात औष्णिक विद्युत केंद्र आहे. या शहरात अनेक प्रकारची उद्योग चालतात.

===महत्त्वाची ठिकाणे===
[[Image:Takht Shri Hazoor Sahib Gurudwara Nanded.JPG|thumb|नांदेड येथील सचखण्ड गुरुद्वारा]]
संत [[नामदेव]] महाराजांचे जन्मस्थान [[नरसी (नामदेव)]], संत [[ज्ञानेश्वर]] महाराजांचे जन्मस्थान [[आपेगाव]], संत [[जनाबाई]]चे जन्मगाव [[गंगाखेड]], [[शिर्डी]]च्या [[साईबाबा|साईबाबांचे]] जन्मगाव [[पाथरी]], संत एकनाथांचे [[पैठण]], [[समर्थ रामदास स्वामी|समर्थ रामदासांचे]] जन्मगाव [[जांब]], देवीचे शक्तिपीठ [[माहूर]], ज्योतिर्लिंग [[परळी-वैद्यनाथ|परळी वैजनाथ]], ज्योतिर्लिंग [[औंढा नागनाथ]], ज्योतिर्लिंग [[घृष्णेश्वर मंदिर]], [[शीख]] धर्मीयांचा [[नांदेड]] येथील सचखंड [[गुरुद्वारा]] इत्यादी धार्मिक स्थाने या विभागात येतात.
* [[परळी-वैद्यनाथ|परळी वैजनाथ]] धार्मिक पर्यटन केंद्र
* [[अंबाजोगाई]] सांस्कृतिक, धार्मिक, शैक्षणिक व ऐतिहासिक वारसा 
* [[माहूर]] धार्मिक पर्यटन केंद्र
* [[औंढा नागनाथ]] धार्मिक पर्यटन केंद्र
* [[केदारेश्वर देवालय]] - केदारेश्वर देवालय [[शिल्प स्थापत्य]]कलेचा उत्कृष्ठ नमुना
* कल्हाली, ता. कंधार, जि. [[नांदेड जिल्हा|नांदेड]] - निजामकालीन जहागिरीचे गाव, ३५ हुतात्म्याचे ग्रामकेंंद्र, ब्रह्मदेवाचे देवस्थान.
* श्री क्षेत्र गहिनीनाथगड चिंचोली 
* श्री क्षेत्र भगवानगड (धौम्य गड )
* श्री क्षेत्र नारायणगड - मराठवाड्यातील धाकटी पंढरी 
* श्री क्षेत्र गोरक्षनाथ टेकडी संस्थान, बीड तालुका 
* कपिलधार धबधबा, मांजरसुम्भा, बीड 
* श्री क्षेत्र माऊली महाराज मंदिर,चाकरवाडी ता.केज जि.बीड 
* श्री क्षेत्र मच्छिन्द्रनाथ, सावरगाव मायंम्बा, ता आष्टी जि बीड 
* श्री क्षेत्र पिंपळनेर गणपतीचे 
* श्री क्षेत्र भैरवनाथ, जरुड ता बीड
* श्री तुळजाभवानी मंदिर तुळजापूर ता.तुळजापूर जि. धाराशिव
* श्री काळभैरवनाथ (सिद्धनाथ) सोनारी ता.परांडा जि.धाराशिव
* नळदुर्ग किल्ला ता. तुळजापूर जि. धाराशिव
* नळदुर्ग व अणदूर खंडोबा देवस्थान ता.तुळजापूर जि. धाराशिव
* चालुक्यकालीन केदारेश्वर मंदिर, धर्मापुरी
* धर्मापुरी किल्ला
* भुईकोट किल्ला, किल्ले धारूर, धारूर जि. बीड
* आसरादेवी मंदिर असरडोह, ता.धारूर, जि.बीड

== नद्या ==
[[चित्र:Nandur_madhmeshwar_canal.jpg|thumb|नान्दुर मधमेश्वर कालवा]]

गोदावरी ही मराठवाड्यातील मुख्य नदी आहे. पूर्णा, पैनगंगा, सीना, शिवणा, मांजरा, दुधना या विभागातील इतर महत्त्वाच्या नद्या आहेत.

'''गोदावरी :''' मराठवाड्यातून [[गोदावरी नदी|गोदावरी]] ही प्रमुख नदी वाहते. काही अंतरापर्यंत तिने छत्रपती संभाजीनगर बीड, जालना व परभणी, बीड व जालना अशा जिल्हा सीमा निश्चित केल्या आहेत. गोदावरीची वाहण्याची दिशा साधारणपणे वायव्येकडून आग्नेयेकडे आहे. बीड जिल्ह्यातील सिन्धफणा, वाण, सरस्वती, या गोदावरीच्या उपनद्या आहेत.

[[मांजरा नदी|'''मांजरा'']] : पाटोदा तालुक्यातील बालाघाटच्या डोंगराळ भागात उगम पावणारी मांजरा नदी सुरुवातीस उत्तर - दक्षिण - असा प्रवास करून जिल्ह्याच्या दक्षिण सीमेवरून पश्चिमेकडून पूर्वेकडे अशी वाहत जाऊन पुढे लातूर जिल्ह्यात प्रवेशते. तिचा बराचसा प्रवास गोदावरीला काहीसा समांतर असा होतो. बऱ्याच ठिकाणी या नदीने अहमदनगर-बीड, धाराशिव-बीड व लातूर-बीड या जिल्ह्यांमधील नैसर्गिक सीमेचे कार्य केले आहे. उगमापासून सुमारे ६१६ किलोमीटर प्रवास करून ही नदी पुढे नांदेड जिल्ह्यात कुण्डलवाडी गावाजवळ गोदावरीस मिळते. सिन्धफणा नदी पाटोदा तालुक्यात चिंचोली टेकड्यात उगम पावते. प्रथम उत्तरेकडे, नंतर पूर्वेकडे व तदनंतर पुन्हा उत्तरेकडे, किंबहुना ईशान्येकडे प्रवास करीत माजलगाव तालुक्यात मंजरथजवळ गोदावरीस मिळते. बीड तालुक्यातील डोंगराळ परिसरात उगम पावणारी बिन्दुसरा नदी बीड शहरातून वाहत जाऊन पुढे सिन्धफणा नदीस मिळते. कुंडलिका ही सिन्धफणेची आणखी एक उपनदी जिल्ह्यातच उगम पावून जिल्ह्यातच सिन्धफणा नदीस मिळते.

[[सिना]] : जिल्ह्याच्या व आष्टी तालुक्याच्याही नैर्ऋत्य सीमेवरून सीना नदी वाहते. काही अंतरापर्यंत  तिने [[अहिल्यानगर]]  व बीड जिल्ह्यांमधील नैसर्गिक सीमा म्हणून काम केले आहे. त्याच वेळी तिने अहिल्यानगर जिल्ह्यातील नगर तालुका व बीड जिल्ह्यातील आष्टी तालुका यांची सीमारेषाही स्पष्ट केली आहे.{{संदर्भ हवा}}

[[कयाधू]] : नदी हिंगोली जिल्ह्याच्या उत्तर-पूर्व सीमेवरून वाहताना [[वाशिम]] आणि [[यवतमाळ]] जिल्ह्यांची नैसर्गिक सीमा होते.

'''मनकर्णिका''' - बीड व माजलगाव तालुक्यातील नदी. पुढे सिंदफनाला मिळते. आंबेसावळी ता बीड येथे मनकर्णिका १ प्रकल्प व लिंबारूई देवी येथे मनकर्णिका २ सिंचन प्रकल्प या नदीवर आहेत
''' वाण ''' वाण ही नदी बीड जिल्ह्यातील प्रमुख नद्यापैकी एक आहे. या नदीचा उगम धारुरच्या घाटातून होतो आणि ही नदी पुन्हा गोदावरीला जाऊन मिळते. या नदीवर नागापूर चे धरण आहे.

== मराठवाड्यातील धरणे==
मोठे प्रकल्प -
१
२
३
४
५ प्रकल्प नाव- नदी, धरणासाठी अधिग्रहण क्षेत्र, विस्थापित झालेल्यांची संख्या, धरणाची उंची, पाणी साठवण क्षमता,मृत साठा, पाटचाऱ्या, एकूण लाभ क्षेत्र, लाभ क्षेत्रातातील कंपन्या,एमआयडीसी

मध्यम प्रकल्प 
१
२
३
४
५ प्रकल्प नाव, धरणासाठी अधिग्रहण क्षेत्र, विस्थापित झालेल्यांची संख्या, धरणाची उंची, पाणी साठवण क्षमता,मृत साठा, पाटचाऱ्या, एकूण लाभ क्षेत्र, लाभ क्षेत्रातातील कंपन्या,एमआयडीसी

लहान प्रकल्प 
१
२
३
४
५ प्रकल्प नाव, धरणासाठी अधिग्रहण क्षेत्र, विस्थापित झालेल्यांची संख्या, धरणाची उंची, पाणी साठवण क्षमता,मृत साठा, पाटचाऱ्या, एकूण लाभ क्षेत्र.

==प्रशासन==
===महसूल===
मराठवाड्यातील पुढील आठही जिल्ह्यांचा मिळून [[छत्रपती संभाजीनगर महसुली विभाग]] तयार झाला आहे. विभागाचे मुख्यालय छत्रपती संभाजीनगर येथे आहे. [[विभागीय आयुक्त]] हा या महसुली विभागाचा सर्वोच्च प्रशासकीय अधिकारी असतो.
* [[छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा]]
* [[धाराशिव जिल्हा]]
* [[जालना जिल्हा]]
* [[नांदेड जिल्हा]]
* [[परभणी जिल्हा]]
* [[बीड जिल्हा]]
* [[लातूर जिल्हा]]
* [[हिंगोली जिल्हा]]

===न्यायदान===
सर्व जिल्ह्यांत जिल्हा न्यायालये आणि इतर न्यायालये आहेत. [[मुंबई उच्च न्यायालयाचे खंडपीठ]] छत्रपती संभाजीनगर येथे आहे. मराठवाड्यातील आठही जिल्हे आणि लगतच्या [[अहमदनगर]] आणि [[जळगाव]] जिल्ह्यांमधून उच्च न्यायालयात आलेल्या खटल्यांचे कामकाज येथे चालते.

==अर्थव्यवस्था==

मराठवाडा हा प्राचीन काळापासून राजकीय, सामाजिक आणि आर्थिक दृष्टीने अत्यंत समृद्ध राहिलेला आहे. मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती अभ्यासताना सातवाहन, वाकाटक, राष्ट्रकूट, यादव आणि मुस्लिम राजवट कालीन आर्थिक जीवन समजून घ्यावे लागेल. आर्थिक दृष्टिकोनातून मराठवाड्याची चिकित्सा करताना त्या काळातील आर्थिक जीवन स्पष्ट करावे लागेल. गोदाखोरे हे मराठवाड्यातील सर्वात विस्तृत व समृद्ध खोरे आहे. मराठवाड्याचा बराचसा भाग या खोऱ्याने व्यापला आहे. या भूमीने प्राचीन काळपासून ते आजपर्यंत अनेक आर्थिक चढउतार पाहिलेले आहेत. मराठवाड्याने प्राचीन, मध्ययुगीन आणि अर्वाचीन कालखंडात देशाच्या आर्थिक विकासात ऐतिहासिक योगदान दिले आहे. विशेषतः भारताच्या आर्थिक विकासाच्या जडणघडणीतही मराठवाड्याने महत्त्वाचा वाटा उचललेला आहे. त्याचबरोबर आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील व्यापार क्षेत्रात आपली ओळख प्राचीन व मध्ययुगीन काळात निर्माण केली आहे. प्राचीन काळात अनेक व्यापारी केंद्रे किंवा नगरे भरभराटीस आली होती. तेर, भोकरदन (भोगवर्धन) व पैठण (प्रतिष्ठान) या सातवाहन काळातील प्रसिद्ध व्यापारी बाजारपेठा होत्या. या व्यापारी केंद्रातून परदेशात माल पाठविला जात असे. मराठवाड्यातील आर्थिक समृद्ध वारसा कशा होता यावर प्रकाश टाकण्याचा प्रयत्न या लेखात केला आहे.

प्राचीन काळापासूनच भारत हा कृषिप्रधान देश आहे. आपल्या देशातील सामाजिक आणि आर्थिक जीवन कृषीवरच अवलंबून आहे. लोक वर्षातून दोन वेळा आणि क्वचित प्रसंगी तीन वेळा पीक घेत असत. शेती ही मान्सुनवर अवलंबून असे. शेतीमधून अन्न-धान्य निर्मिती आणि रोजगार मिळत असे. सातवाहन काळापासून कापूस हे या परिसरातील मुख्य पीक होते. आजही विशेषतः गोदावरीच्या खोऱ्यात कापूस उत्पादन मोठया प्रमाणात घेतले जाते. कृषी उत्पादनावरच येथील उद्योगधंदे आधारित होते. साधारणत: शेतीच्या जमिनीची मालकी राजाची असे. परंतु शेतीकरिता ती निरनिराळ्या लोकांत वाटली जात असे. तत्कालीन लोकांचे जीवन हे कृषीवर आधारित असल्याने त्या काळात कृषी संबंधित सर्व उद्योग विकसित झाले होते. प्राचीन भारतातील लोकांचा पशुपालन हा महत्त्वाचा व्यवसाय होता. प्राचीन काळात हल (लहान लाकडी नांगर) व नांगल (मोठा लोखंडी नागर) असे नांगराचे दोन प्रकार होते. त्या काळात शेतकऱ्यांना हलिक असे म्हटले जात. नांगराचा उपयोग शेती कार्यात वैदिक काळापासून केला जात. दूध, दही, लोणी, तूप आणि दुधापासून बनविलेले अनेक पदार्थ हे लोकांचे प्रमुख अन्नपदार्थात मोडत असल्यामुळे दूध देणारे प्राणी पाळण्यावर लोकांचा सर्वाधिक भर होता. गाय, बैल, घोडा, गाढव, बकरी, मेंढी, कुत्रा, हत्ती, डुक्कर, व खेचर हे प्राणी पाळले जात होते. 

भारतीय व्यापारी परंपरा चार हजार वर्षे जूनी आहे. प्राचीन काळात भारताचा विदेशी व्यापार सुद्धा भरभराटीस आला होता. व्यापारी लोकांना समाजात मान सन्मान, प्रतिष्ठा व महत्त्व होते. विदेशी व्यापार जलमार्गाने होत असे. बौद्ध जातक कथात समुद्र प्रवासाची वर्णने व अनेक बंदराची माहिती उल्लेखनीय मिळते. व्यापारी लोक राजस्थान मार्गे नरकच्छ व शूर्पारक या बंदरातून बेबीलोनला जात. भारताचा चीन, मांचुरीया, जपान, इराण, ग्रीक, सिलोन, इजिप्त, मेक्सिको, बेबीलोन, रोम, अमेरीका, जावा, मलाया, सवर्णद्वीप व अरब देशांशी व्यापार चालू होता. तसेच विदेशी व्यापारी सुद्धा भारतीय बंदरात येऊन मालाची खरेदी-विक्री करीत. भारतातून विविध प्रकारच्या वस्तू विदेशात पाठविल्या जात आणि त्याचे मूल्य म्हणून परदेशातून विपूल सोने मिळत असे. चीन व ब्रह्मदेशातील माल भारतातील व्यापारी केंद्रातून पाश्चात्य देशाकडे पाठवला जात असे. भारतीय व्यापारी चीनी रेशमी वस्त्रे विकत घेत व ते पाश्चात देशांना निर्यात करीत. रोमच्या लोकांना भारतीय वस्त्र व आभूषणे आवडत असत. बंगाल आणि तामिळनाडू येथील मलमल जगप्रसिद्ध होती. विदेशी लोकांना भारतातील विविध प्रकारचे पदार्थ व मसाले आणि विविध सुंदर वस्तूंची आवड होती. त्यामुळे भारतातील वस्तूंना परदेशात चांगलीच मागणी होती. मसाल्याचे पदार्थ, सुगंधी द्रव्ये, औषधे, जडीबूटी, हिरे, मोती, लोखंड, तांबे, चंदन, कातडी, सूती व रेशीम कापड, सागाचे लाकूड, वनस्पतीचे बी-बियाणे व रोपे, मलमल, हस्तीदंत व त्यापासून बनविलेल्या वस्तू आणि विविध प्रकारचे पशुपक्षी भारतातून निर्यात केली जात असत.

मराठवाडा हा प्राचीन आणि मध्ययुगीन विदेशी व्यापाराचे महत्त्वाचे केंद्र झाले होते. मराठवाडयातील व्यापारी विदेशात जाऊन आपल्या मालाची विक्री करीत असत. मराठवाडयातील तेर व पैठण या शहरातील व्यापाऱ्यांचे रोमशी प्रत्यक्ष व्यापारी संबंध होते. पैठणच्या उत्खननात अनेक रोमन अवशेष मिळाले आहेत. मराठवाड्याचा व्यापार हा भूमार्ग, नदीमार्ग व समुद्र मार्गाने केला जाई. घोडे, गाढव, उंट, नौका व बैलगाड़ी ही एकदरीत मालवाहतुकीची साधने होती. व्यापारी हा माल बैलगाडी, गाढवावर, उटावर व घोडयाच्या पाठीवर टाकून वाहून नेत असत. नाव व जहाज ही सुद्धा वाहतुकीची महत्त्वाची साधने होती. देशांतर्गत व्यापारी वाहतूक ही नदीमार्गाने व भूमार्गाने होत असे तर समुद्रमार्गाने परदेशी माल पाठविला जात.  प्रवासात चोर व लुटारूंची भिती असल्याने सर्व व्यापारी मिळून एक संरक्षकदल बाळगीत असत. राजासुद्धा व्यापारांच्या संरक्षणाची व्यवस्था करीत.संपूर्ण व्यापारावर राजा नियंत्रण ठेवत. मालवाहतूकीसाठी राजा मार्फतच मार्ग सुकर केले जात. प्रवासात व्यापारी व त्याच्या मालाच्या संरक्षणाची संपूर्ण व्यवस्था राजा करीत असे. व्यापारी वर्गावर राजाचे नियंत्रण असावे यासाठी व्यापार किंवा व्यवसाय सुरू करण्यापूर्वी राजाची परवानगी घेणे आवश्यक होते.अकराव्या शतकात हिंदू धर्मशास्त्राने परदेशगमन निषिद्ध ठरविल्याने भारतीय व्यापारी परदेशी जाणे बंद झाले. इ.स. १२०० नंतर भारतात मुस्लीम सत्ता पसरु लागल्या. मुस्लिम राज्यकर्त्यांनी समाजावर वर्चस्व निर्माण व्यापारावर ताबा घेतला. व्यापारी क्षेत्रात त्यांचे वर्चस्व निर्माण झाले.
अ) प्राचीन कालीन मराठवाड्यातील आर्थिक जीवन
१. सातवाहन कालीन:- सातवाहन काळात मराठवाड्यामध्ये संपन्नता आणि वैभवाचे युग सुरू झाले होते. सातवाहनाच्या राजकीय उदयामुळे या परिसराच्या आर्थिक इतिहासात एका नव्या पर्वाचा आरंभ झाला. सातवाहन राज्यकर्त्यांनी जास्तीत जास्त जमीन लागवडीखाली आणली. सातवाहनांची अर्थव्यवस्था ही कृषी आणि व्यापार क्षेत्रावर आधारित होती. जलसिंचनाच्या सुविधा वाढवल्यामुळे कृषी उत्पादनात मोठ्या प्रमाणात वाढ झाली. पर्यायाने महसुलाच्या उत्पादनातही भर पडली. व्यापाराने सातवाहनांच्या आर्थिक समृद्धीत महत्त्वाची भूमिका पार पडली. सातवाहन राज्यकर्त्यांनी वाहतूक आणि दळणवळणाच्या सुविधा उपलब्ध करून दिल्यामुळे अंतर्गत व्यापारात वाढ झाली. सातवाहन काळात अनेक नगराची व व्यापारी बंदराची निर्मिती झाली. त्यांच्या समृद्धीचे चित्र त्यांनी कोरलेल्या लेण्यातून समजू शकते. तसेच परकीय प्रवाशी प्लिनी, टॉलेनी, एरीमन आणि पेरीप्लसने त्यांच्या लिखाणातून सातवाहन काळातील समृद्धीचे स्वरूप समजते. सातवाहन काळात आंतरराष्ट्रीय व देशांतर्गत व्यापारात मोठया प्रमाणात वाढ झाली. सातवाहनांची गलबते रोममधील अथेन्सला पोहचू लागली. भारतीय उत्पादनाला पाश्चिमात्य बाजारपेठा उपलब्ध झाल्या. सातवाहन काळात लोकांचा प्रमुख व्यवसाय शेती हाच होता. सातवाहन कालीन प्रतिष्ठान, तेर, भोकरदन आदि परिसरात जे उत्खनन झाले त्यात अन्नधान्याचे अवशेष फार मोठ्या प्रमाणात हाती लागले.  या काळात तांदूळ मोठ्या प्रमाणात पिकविला जात होता. हरबरा, एरंडी, भूईमूग आदि द्विदल धान्याचे व कडधान्याचे पीक घेतले जात होते. मराठवाड्यातील जमीन गहू, कापूस, ज्वारी या कडधान्याच्या उत्पादनासाठी उत्तम होती. गाथा सप्तसतीमध्ये शेतीसाठी वापरण्यात येणाऱ्या औजारांचा तपशील दिला आहे. शेतीसाठी बैलांचा वापर केला जात होता. या काळात सामान्यत: दोन पिके काढण्याची पद्धत होती. पैठणसारख्या नदीकाठच्या शहरात पुराचे, महापुराचे संकट सातत्याने जाणवत असे. 

या काळात अनेक नगरांची निर्मिती करून व्यापाराला राजाश्रय दिल्याने आर्थिक प्रगती सुरू झाली. या काळात तेर, भोगवर्धन, कोल्हापूर, जुन्नर आणि पैठण ही प्रसिद्ध व्यापारी केंद्रे होती. अंतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापाराला प्रोत्साहन दिल्यामुळे सातवाहनांची अर्थव्यवस्था भक्कम झाली. सातवाहनांनी पश्चिम किनाऱ्यावरील बाजारपेठा काबीज केल्या. व्यापारी बंदरांची निर्मिती केल्याने भारतीय उत्पादनाला पाश्चिमात्य बाजारपेठा उपलब्ध झाल्या. या काळात युरोपीयांशीही व्यापार सुरू झालेला होता. त्याठिकाणी तयार होणारे रेश्मी वस्त्रे तलम कपडे, हस्तिदंती वस्तू आणि पैठण येथे तयार होणारी पैठणी साडी या वस्तू व मसाल्याचे पदार्थ निर्यात केले जाऊ लागले. युरोपियन बाजारपेठेत हस्तिदंती वस्तू व रेश्मीवस्त्राला अनन्यसाधारण महत्त्व होते. त्या मोबदल्यात युरोपीयांकडून सोने व चांदीचा ओघ भारताकडे सुरू झाला. त्यामुळे ‘स्ट्रेबी' या विचारवंताने सातवाहन राजाकडून येणाऱ्या महागडया वस्तूच्या आयातीवर बंदी घालण्याची मागणी रोमन सम्राटाकडे केली होती. इ.स. दुसऱ्या शतकात आंतरराष्ट्रीय व्यापार शिगेस पोहचल्याचे सातवाहनांच्या चलनातील चांदीच्या नाण्यावरून अनुमान निघते. 

सातवाहन आणि रोम याचे प्रत्यक्ष संबंध असल्याचे आता उत्खननातून स्पष्ट झाले आहे. पैठण, नेवासा, भोकरदन आणि तेर आदि ठिकाणी सातवाहन घरासोबत रोमन पद्धतीचे घरे आढळले आहेत. रोमन घरात प्रामुख्याने रोमन नाणी, खापरे, मुर्ती, नाणी इत्यादी वस्तू सापडल्या आहेत. रोमच्या ऐतिहासिक कागदपत्रातूनही या संबंधाचा उल्लेख येतो. रोमन सम्राट ट्रॉमबेरस (इ.स. १४ ते ३७) चे एक चांदीचे नाणे पैठण येथे सापडले आहे. यावरून ख्रिस्त शताब्दी पुर्वीपासून पैठण व रोमचे संबंध असल्याचे स्पष्ट होते. तसेच रोमन सम्राटांच्या प्रतिकृती असणारे अनेक मातीची पुतळे भोकरदन, पैठण व तेर येथे सापडले आहेत. व्यापाऱ्यांनी सातवाहन साम्राज्यातील मालाला युरोपीयन बाजारपेठ उपलब्ध करून दिली. जलमार्गाने होणाऱ्या व्यापारास संरक्षण दिल्यामुळे आंतरराष्ट्रीय व्यापाराचा विकास झाला. पैठण हे सातवाहनाच्या राजधानीचे ठिकाण असून ते अनेक शतके व्यापारी केंद्र झाले. ते भारतातील सर्व प्रमुख व्यापारी पेठांशी जोडले होते. एकंदरीत सातवाहन काळात लाभलेल्या राजकीय स्थैर्यामुळे आर्थिक विकासाला मोठा वाव मिळाला. 

2) वाकाटक कालीन आर्थिक स्थिती:-मराठवाड्यात सातवाहनांच्या अस्तानंतर वाकाटक सत्ता राज्य करत होती. वाकाटक गुप्तांचे समकालीन होते. गुप्तांचे सुवर्णयुग दक्षिणेत आणण्याची जबाबदारी वाकाटक सत्तेने पार पाडली. वाकाटक काळात आर्थिक सुबत्ता होती. पण वाकाटक सत्तेचे प्रभाव क्षेत्र मराठवाड्यात कमी आणि विदर्भात अधिक होते.  राज्याच्या उत्पन्नाचे प्रमुख साधन म्हणजे भूमीकर होय. राज्यातील प्रजा सुखी आणि समृद्ध होती. राजकीय स्थैर्य प्राप्त झाले होते.वाकाटक काळातील लोकांचा प्रमुख व्यवसाय शेती हाच होता. शेतीमध्ये रब्बी आणि खरीप पिके घेतली जात असत. तांदुळ, चरु, जब, ज्वारी, कापूस, हरभरा, एरंडी, भुईमुग, तीळ, मसुर, मूग, मिरची, अद्रक, हळद, अलसी व सरस या पिकांचे उत्पादन घेतले जाई. तसेच अनेक प्रकारच्या वृक्षांचीही लागवड केली जात असे. औषधीयुक्त वृक्ष मोठ्या प्रमाणात लावले जात. विविध फळांची झाडेही लावली जात. अंगूर, शाक व ईख ही महत्त्वाची फळ झाडे होती.

कालवे, पाटबंधारे, विहिरीच्या पाण्यावर शेती केली जात असे. कालवे व पाटबंधाऱ्यातून राज्यामार्फत शेतीला पाणीपुरवठा केला जात असे. त्या मोबदल्यात काही कर शेतकऱ्यांकडून घेतला जात असे. पशुपालन हा शेतकऱ्यांचा पुरक व्यवसाय होता. शेती बैलाच्या मदतीने केली जाई. गाय, म्हैस, बैल, शेळया मेंढ्या यांचे पालन शेतकरी करीत असे. पशुपालन हे शेतोपयोगी होते. वाकाटक काळात उद्योगधंदे व व्यवसायाचा फार विकास झाला. वाकाटकांच्या काळात अनेक शहरे उदयास आली होती. पैठण, तेर, भोकरदन येथील व्यापार उदीम वाढला होता. त्यामुळे अनेक उद्योग व व्यवसाय भरभराटीस आले होते. कापड उद्योग हा सर्वात मोठा होता. पैठण हे शहर कापड उद्योगासाठी प्रसिद्ध होते. या काळात कलाकुसरीचे काम प्रसिद्ध होते. सुवर्ण, चांदी, ब्रांझ धातूच्या कौशल्यपूर्ण नक्षीदार कलाकृती तयार करणारे व्यवसाय उदयास आले होते. प्रवासात व्यापाऱ्यांचे व त्यांच्या मालाचे चोर, दरोडेखोर, लुटारू व जंगली प्राण्यापासून रक्षण करण्याचे काम थल नियामक नावाची व्यक्ती करीत असे.वाकाटक कालखंडात शेती, पशुपालन, विविध व्यवसाय, उदयोगधंदे व व्यापार यांची भरभराट झाल्याने मराठवाडा आर्थिक दृष्टया समृद्ध झाला होता. 

3) बदामीचे चालुक्यकालीन आर्थिक स्थिती:- बदामीचे चालुक्य घराणे प्राचीन भारतीय इतिहासात सुप्रसिद्ध आहे. बदामी चालुक्यांची सत्ता दख्खनच्या बहुतेक भागावर पसरली होती. त्यांनी बांधलेल्या अनेक देवालयांत एका विशिष्ट स्थापत्य पद्धतीचा उपयोग केलामुळे ती चालुक्य स्थापत्य पद्धती म्हणून प्रसिद्ध आहे. त्यांच्या काळी संस्कृत व कन्नड भाषांत अनेक उत्तम प्रकरणे, काव्ये रचली आहेत. या राजसत्तेविषयी थोडी माहिती यूआन च्वांग या चिनी यात्रेकरुच्या प्रवास वर्णनावरून आणि चरित्रावरून मिळते.६४१-४२ मध्ये चिनी यात्रेकरून यूआन च्वांग त्याच्या दरबारी आला होता. यूआन च्वांग त्याला महाराष्ट्राचा अधिपती म्हणतो.  इराणचा राजा द्वितीय खुसरौ याचा या वंशातील दुसरा पुलकेशी राजाशी पत्रव्यवहार व राजदूतांची देवघेव झाली होती, त्याविषयीचा एक उल्लेख एका फार्सी बखरीत आढळतो. 
पुलकेशीने इराणचा राजा द्वितीय खुसरौ (खुस्रव) यास नजराणा व हत्ती पाठवून त्याच्याशी ६२५ च्या सुमारास राजनैतिक संबंध प्रस्थापित केले. उत्तरेस नर्मदेपर्यंत त्याचे राज्य पसरल्यामुळे त्याने नासिक येथे आपली दुसरी राजधानी केली असावी. सामान्यतः यांची नाणी अद्यापि सापडली नाहीत. गुजरातेत स्थापलेल्या घराण्यातील जयाश्रय राजाचे नाणे सापडले आहे. त्यावरून बदामीच्या मुख्य घराण्याची नाणी पुढेमागे सापडतील. 

४) राष्ट्रकुट कालीन आर्थिक स्थिती:- राष्ट्रकूटांच्या कालखंडात मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती अत्यंत संपन्न आणि समृद्ध होती. याची पुढील महत्त्वाची कारणे आहेत. 
१) राष्ट्रकूट साम्राज्यातील प्राकृतिक रचना ही आर्थिक स्थिती संपन्न बनवण्यास महत्त्वाची ठरली. या प्रदेशातील सुपीक जमीन, खनिज संपत्ती आणि हवामान यांचा मोलाचा वाटा आहे. 
२) कृषी हा येथील मुलभूत व्यवसाय असून याच व्यवसायातून अनेकांना मोठ्या प्रमाणात रोजगार उपलब्ध झाला आणि यातूनच सामान्य जनतेचे आर्थिक जीवन समृद्ध झाले होते.
३) राष्ट्रकूट काळात अंतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापार मोठ्या प्रमाणात वाढला होता. व्यापाराने आर्थिक समृद्धी वाढली. 
४) राष्ट्रकूटांनी आपल्या साम्राज्याच्या सीमा नेहमी विस्तारीत करण्याचा प्रयत्न केला आणि नव्याने जिंकलेल्या प्रदेशातून बरीच संपत्ती मराठवाड्यात आणली.

राष्ट्रकूट कालखंडात काळी कसदार कापसाची जमीन मोठ्या प्रमाणात असल्याने या जमिनीतून मिळणारे उत्पादनही उत्कृष्ट दर्जाचे असे. अरब प्रवाशांनी ही पश्चिम भारतातील सुपीक जमिनीचे वर्णन केले आहे आणि यातील धान्याचा दर्जा उच्च असल्याचे म्हटले आहे. राष्ट्रकूटांच्या काळात कापसाचे मोठ्या प्रमाणात उत्पादन काढले जाई. मराठवाड्यात पहिल्या शतकापासून ते तेराव्या शतकापर्यंत सुती वस्त्राची मोठ्या प्रमाणात निर्मिती होत होती. गाथा सप्तशती मध्ये कपासीचे उल्लेख आहेत. कपासीची लागवड, वेचणी, राखण याचे वर्णन यात आले आहे. मराठवाडयात तेर, भोकरदन या ठिकाणच्या उत्खननात धान्याचे अवशेष प्राप्त झाले आहेत.&quot; हालच्या गाथासप्तशतीमध्ये तत्कालीन कृषी उत्पादनाच्या भिन्न प्रकाराची नाहिती मिळते. सामान्यतः तांदूळ मोठया प्रमाणावर पिकवला जात होता. त्या कालखंडात पर्जन्यमान तुलनात्मकरित्या अधिक असावे. तांदूळाशिवाय एरंडी, भुईमूग, द्विदल धान्य व कडधान्याची पिके घेतली जात होती. राष्ट्रकूट काळात तांदळाचे उत्पादन मोठ्या प्रमाणात होत असे. त्यामुळे गावचा हिशेबनीस, सुतार, मजूर इत्यादीचे पगार किंवा मजुरी तांदळामध्येच दिली जाई. दुसरे महत्त्वाचे पीक म्हणजे ऊस होय. याच बरोबर राष्ट्रकूटकाळात मधाचे उत्पादन ही मोठ्या प्रमाणात होत असे. इ.स. ९५६ मध्ये आलेल्या इब्न- हौकल या अरबी प्रवाशाने याचे वर्णन केले आहे.

राष्ट्रकुटांची पहिली राजधानी आजचे वेरुळ म्हणजे प्राचीन काळातील एलापूर होती. कंधार व लातूर या राष्ट्रकूटांच्या दोन राजधान्या होत्या. वेरुळ, कंधार, लातूर ही राष्ट्रकुट काळातील भरभराटीस आलेली महत्वाची व्यापारी व बाजारपेठांची केंद्रे होती. या शहरात अनेक बाजारपेठा होत्या, गुर्जरपण (गुजराथी लोकांचे पेठ) व क्षुण्णहटिका (चुना भट्टीचा बाजार) या दोन पेठांचा उल्लेख एका शिलालेखात आलेला आहे. विविध प्रकारची व विविध धातूंची नाणी विकसित झाल्याचे दिसते. कनिष्क, निष्क, कार्षापण, माषक व काकणी याशिवाय दिनार व सुवर्ण यासारखी नाणी यांचा उल्लेख सापडतो. या काळात व्यापाऱ्यांच्या संघटना - श्रेणी असत तर गावात किंवा नगरात दुकाने घालून व्यापार करणाऱ्यांना श्रेष्ठी म्हणत असत. तर दुसऱ्या माल नेऊन विक्री करणाऱ्यांना सार्थवाह म्हणत असे. या काळातील व्यापाऱ्यांनी अनेक प्रकारचे दानधर्म केल्याचे उल्लेख आलेले आहेत. यातूनच येथील लेण्या व भव्य मंदिरांचे निर्माण होण्यास सुकर झाल्याचे दिसते.राष्ट्रकूट कालखंडातही मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती अत्यंत संपन्न होती. राष्ट्रकूटांनी आपल्या राजवटीत लोककल्याणकारी कार्यावर जास्त खर्च केला. राष्ट्रकूटांची दुय्यम राजधानी असलेल्या शहरात त्यांनी तेथील जनतेकरिता व बाहेरून येणाऱ्या अतिथीसाठी चांगली सुविधा उपलब्ध करून दिली होती. 

5) कल्याणी चालुक्यकालीन आर्थिक स्थिती:- राष्ट्रकुट सत्तेच्या अस्तानंतर कल्याणीचे चालुक्यांची दक्षिण भारतात सत्ता निर्माण झाली. राष्ट्रकुटांच्या नंतर एक पराक्रमी वंश म्हणून दक्षिण भारतात कल्याणीच्या चालुक्याकडे पहिले जाते. कल्याणी चालुक्यांचा कालखंड हा सामान्यपणे इ.स. ९६३ ते इ. स. ११८१ पर्यंतचा समजला जातो. कल्याणी चालुक्यांच्या कालखंडातच अंबाजोगाई, लातूर, धाराशिव आणि धर्मापूरी येथे व्यापारी केंद्रे उदयास आली. दक्षिण भारतात नैसर्गिक जलसिंचनाच्या अभावामुळे कृत्रिम पद्दतीने जलसिंचनाची व्यवस्था निर्माण करणे आवश्यक होते. कल्याणी चालुक्यांनी प्राकृतिक रचनेचा अभ्यास करून तलावांची निर्मिती करण्यासाठी पुढाकार घेतला. शासनकर्त्यांकडून शेतीच्या विकासासाठी जलसिंचनाच्या व्यवस्था निर्माण करत. जलसिंचनाच्या तलाव व नदीवरील बांध या साधनांच्या निर्मितीमध्ये शासक वर्गासोबतच मंदिर संस्थेचेही फार मोठे योगदान आहे. अनेक तलाव दिसतात. यापैकी बरेच तलाव दगडांनी बांधून काढले असावेत असे तडकल्ल या नावावरून वाटते. तलावाच्या देखरेखीचे काम प्रामुख्याने ग्रामसभाकडे सोपविण्यात आले होते. तलावाच्या निर्मितीसाठी केल्या जाणाऱ्या दानाप्रमाणेच तलावाच्या दुरुस्तीसाठीच दान दिले जाई. ग्रामीण शेतकरी जलसिंचनाच्या मोबदल्यात विशिष्ट असा कर शासनकर्त्याकडे जमा करीत सामूहिक व व्यक्तिगत प्रयत्नामुळे जलसिंचनाची व्यवस्था केले जाई. कृषी जलसिंचनासाठी विहिरीच्या पाण्याचाही वापर केला जाई. पाणी वर काढण्यासाठी विविध प्राण्यांचा वापर केला जाई. पाणी काढण्यासाठी राहटा सारख्या यंत्राचा वापर केला जाई.  विहीर खोदण्यापूर्वी शेतीजमिनीच्या मालकाची परवानगी घेणे आवश्यक होते असे.  या कालखंडात दक्षिणेत पाणी पुरवठयाचे साधन म्हणून तलाव, विहिरी सोबतच कालव्यांचाही वापर करण्यात आलेला होता. विविध शेतीमालाचे उत्पादन घेतले जाई. तांदूळ, जवस, ज्वारी, बाजरी आणि गव्हाचे उत्पादन संपूर्ण दक्षिण भारतात घेतली जाई. वरील उत्पादनांव्यतिरिक्त विविध कडधान्य, तीळ, ऊस इत्यादी ठिकाणचे उत्पादन घेतले जाई.

ब) मध्ययुगीन मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती:-
१. यादवकालीन आर्थिक स्थिती:- मराठवाड्यातील यादव हे शेवटची समृद्ध राजवट आहे.  यादवांची देवगिरी ही राजधानी होती. यादव काळात जागतिक बाजारपेठेत क्रांतीकारक बदल झाले होते. पश्चिम आशिया आणि आफ्रिकेमध्ये नवीन बाजारपेठा निर्माण झाल्या. भारतीय वस्त्रे व मसाल्याच्या पदार्थाना मागणी वाढली होती. उत्पादन प्रक्रियेमध्ये आमूलाग्र बदल झाला. त्यांचा परिणाम म्हणून यादव काळात पैठण, तेर अंबाजोगाई, लातूर ही शहरे नवीन बाजारपेठा नावारूपाला आल्या होत्या. आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत पैठणच्या रेशमी वस्त्राचे परत एकदा वर्चस्व प्रस्थापित झाले. यादव काळात वस्त्रोद्योग आणि मसाल्याचे पदार्थ या उद्योगांचा विकास झाल्यामुळे मराठवाडयाची आर्थिक भरभराट झाली.
मध्ययुगीन काळात मराठवाड्यातील देवगिरी, पैठण, अंबाजोगाई ही शहरे व्यापारासाठी आघाडीवर होती. देवगिरी जवाहिऱ्यांच्या व्यापार यासाठी प्रसिद्ध होते. हिरे माणिकाना पैलू पाडण्याच्या कामाप्रमाणे सोन्या-चांदीची व इतर बरीच कलाकुसरीची कामे सुबक होत असत. राजधानी व महाराष्ट्राचे केंद्रस्थान म्हणून देवगिरीस सर्वप्रकारच्या व्यापाराला चांगलाच वाव मिळत होता. त्यावेळी मराठवाडयाचा व्यापार गुजरात, तेलंगणा, कर्नाटक, केरळ, इत्यादी प्रांताशी चालत असे मराठवाडयातील पैठण येथे तयार होणारे मलमली, मखमली व रेशमी कापड भारतात सर्वत्र मोठया प्रमाणत विकत असे. पैठणमधील पैठण्यांना सर्वत्र मागणी होती. इतकेच नव्हे तर बाहेरच्या देशातही पैठणी प्रसिद्धी मिळाली होती.मराठवाड्यात चामडे कमाविण्याचा उद्योग भरभराटीला आला होता. विविध उद्योग मराठवाड्यात विकसित झाल्याने व्यापार वाढला होता.

यादवांच्या काळात व्यापाऱ्यांच्या संघटना किंवा श्रेणी अस्तित्त्वात होत्या. श्रेणीमध्ये निरनिराळ्या जातीतील लोकांचा सहभाग राहत असे. श्रेणीने घालून दिलेले नियम सर्व सभासदांना सारखेच बंधनकारक राहत असे. श्रेणीपेक्षा पूग ही एक दुसरी व्यापारी संघटना होती. न्यायदानाच्या बाबतीत श्रेणीहून भूगाचा मोठा अधिकार होता. श्रेणी व युग या दोन्ही संस्थाना राज्यमान्यता होती. आपल्या क्षेत्रापुरते न्यायदान करण्याचा अधिकार त्यांना दिलेला असे. त्याकाळात व्यापारी वर्ग राजा व प्रजा याच्यातील एक महत्वपूर्ण दुवा होता. या काळात विविध वजने मापे प्रचलित होती. यादव काळात व्यापार व्यवहारात व निरनिराळ्या व्यवसायात वजने व मापे यांचा उपयोग करण्याची प्रथा होती. धान्य मोजण्यासाठी कुडव पावशेर शेर, दुशेरी, अशेरी, पासरी, मण खंडी ही मापे होती तर तेला सारख्या द्रव पदार्थाचे मोजमाप करण्यासाठी पळी, किंवा डो अशी साधने होती सोन्यासारख्या मौल्यवान वस्तू तोलण्यासाठी गुज, बाल, जन, पळ, मासा, तोळा, दुतोळा, अशी वजने वापरत होती. जमीनीच्या मोजमापासाठी अगुलहस्त, निवर्तन, मत्तर अशा प्रकारची मापे होती. व्यापारी देवानघेवाणसाठी नाण्याबरोबरच धान्याचा वापर केला जात असे. स्वतंत्र चलन व्यवस्था करण्यात आली होती. यादवांनी पाडलेल्या सोन्याच्या नाण्यावर गरुडाचा छाप असे. निष्क, होन, गद्याण, वराह, फनम इत्यादी नाणी प्रचलित होती. यासाठी सोने, चांदी व तांबे यांचा वापर केला जात होता. बलुतेदारी पद्धती अस्तित्त्वात होती. ग्रामीण व्यवस्था सर्वस्वी स्वायत्त व स्वतंत्र होती. ग्रामीण समाजाचे जीवन आर्थिक दृष्ट्या समृद्ध व आनंदी होते व आर्थिक सुबत्ता होती. थोडक्यात यादव काळात आर्थिक परिस्थिती अत्यंत वैभवशाली होती. 
२. मोगलकालीन मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती:- मोगलकालीन कालखंडात शेती हाच अर्थव्यवस्थेचा प्रमुख आधार होता. खेडे हा आर्थिक व्यवहाराचा केंद्रबिंदू होता.गावात बलुतेदारी पद्धती अस्तित्त्वात होती. ग्रामीण भागात परंपरेने चालणारे छोटे, मोठे उद्योग व्यवसाय चालू होते. बारा बलुतेदार व अठरा अलुतेदार याशिवाय काही व्यवसाय ग्रामीण भागात प्रचलित होते. त्यावरच लोकांची उपजिविका चालत असे. जीवनावश्यक वस्तूंचे भाव माफक होते. कृषी व्यवसायात हिंदू व मुसलमान होते, बहूतांश शेती नैसर्गिक पावसाच्या पाण्यावर अवलंबून होती. या काळात अधूनमधून दुष्काळ पडत असत. लोकांची आर्थिक स्थिती दयनीय होती. अकबराच्या काळात बटाटे, द्राक्षे, टरबूज यांची शेती करण्याची पद्धत सुरू झाली. तंबाखूचे पीक घेण्याची प्रथा याच काळात सुरू झाली. या काळात सुती व रेशमी कपडयांना चांगली मागणी होती. मोगलकाळात औरंगाबाद हे दक्षिण भारतातील सर्वात मोठे व्यापारी केंद्र होते. येथे अनेक बाजारपेठा होत्या. त्यापैकी बेगमपुरा, औरंगपुरा, सुलतानगंज, शहागज ही महत्त्वपूर्ण बाजार भरण्याची मुख्य ठिकाणे होती. बाजारपेठेत बाहेरून येणाऱ्या व्यापाऱ्यांना येथे माल ठेवण्यासाठी गोदामाची व्यवस्था केली होती. त्यामुळे माल सुरक्षित राहत असे. बाजाराचा प्रमुख अधिकारी हा दर आठवड्यास धान्यांचे दर लिहून सरकारला कळवित असे. मालांच्या किंमतीवर नियंत्रण ठेवण्याचे कार्य हा अधिकारी करत असे. आयात निर्यात पद्धतीने व्यापार होत असे. प्राचीन काळातील शहरांचे महत्व कमी होऊन औरंगाबाद, दौलताबाद, शहागड, खुलताबाद, जालना, नांदेड, बीड यांचे महत्व वाढले होते. दैनंदिन जीवन जगण्यात सामान्य मानसाला फारशा समस्या नव्हत्या. आयात निर्यात व्यापारासाठी स्थलमार्ग व जलमार्गाचा अवलंब होत असे. या काळात काही प्रमुख दळणवळणाचे मार्ग रुढ झाले होते. 

इ.स. १६६० पासून औरंगजेबाने औरंगाबाद येथे शाही टाकसाळ सुरू केली होती. या टाकसाळीत सोने व चांदीची नाणे तयार होत असत. नाणी तयार करण्याचे कार्य औरंगाबाद येथे सरकारी व खाजगी अशा दोन्ही स्तरावर होत असे. औरंगाबाद येथे रंगरेज गल्लीजवळ अजूनही टाकसाळ गल्ली आहे. इ.स. १७२० मध्ये निजाम असफजाह याने दक्षिण सुभा स्वतंत्र केला, तरी देखील औरंगाबादच्या टाकसाळीत मोगलांची नाणी पाडली जात असत. इ.स. १७२० ते १८४४ पर्यंत निजाम सरकार मोगलांची नाणी तयार करून स्वतःच्या राज्यात वापरत असे. औरंगाबाद हे नाणी बदलण्याचे दक्षिण भारतातील फार मोठे केंद्र होते. 

विल्यम नॉरीसची मराठवाड्यास भेट दिली. न्यू इंग्लीश कंपनीला मोगल बादशाहाकडून पूर्वीच्या इस्ट इंडिया कंपनीच्या सवलती मिळाव्यात म्हणून इंग्लंडचा राजा तिसरा विल्यम याने सर विल्यम नॉरीस यास आपला वकील म्हणून औरंगजेबाकडे पाठविले. त्यावेळी औरंगजेब मराठयांच्या विरुद्ध मोहिमेत गुंतला होता. विल्यम नॉरीसने आपल्या प्रवासाची दैनदिनी ठेवली होती तिचे संशोधन करून श्री हरीहरदास यांनी 'दि नॉरीस एबसी टू औरंगजेब' हा ग्रंथ लिहिला आहे. औरंगाबादचे वर्णन करताना तो लिहितो, &quot;पर्वताची एक रांग उत्तरेकडे गेली आहे. या पर्वताच्या पायथ्याशी एक सुंदर खोरे आहे. औरंगाबाद या खोऱ्यात वसले आहे. या भागातील जमीन सुपीक आणि समृद्ध आहे. या शहरात अनेक धनिक व्यापारी आहेत औरंगाबाद त्या काळी फळफळावळीसाठी प्रसिद्ध होते. विशेषतः तेथील दाने व सत्री नॉरीसला फार आवडली. औरंगाबादचे गुलाब पाहून त्याला आपल्या देशातील गुलाबांची आठवण झाली. तो म्हणतो, &quot;धान्य काय फळफळावळ काय -अगर फुले काय, औरंगाबादेत या सर्व वस्तू उत्तम आणि विपूल मिळतात&quot;. 
या कालखंडातील पावसाची अनिश्चितता, सततच्या युद्धांचा प्रसंग यामुळे पिकांची नासाडी, आर्थिक मदतीचा अभाव, भ्रष्ट राज्यकारभार यामुळे शेती व्यवसाय व शेतकरी हे दोन्ही मागासलेलेच होते. संपूर्ण शेती पावसावरच अवलंबून होती. या काळात शेतीची प्रतवारी लक्षात घेऊन त्या प्रमाणात शेतसारा वसूल केला जात असत. सारा रोख व धान्याच्या रुपाने भरण्याची सोय होती. या कालखंडात उद्योगधंद्यांची फारशी वाढ झालेली नव्हती. रस्त्यांचाही फारसा विकास झालेला नव्हता. प्रवासासाठी घोडागाडी, बैलगाडी, पालखी, मेना इत्यादींचा वापर होत असे. या काळात बाहेरच्या देशांशी व्यापार चालत असल्याचे उल्लेख सापडत नाही. औरंगजेबाच्या मृत्यूनंतर मुस्लिम राजवटीत बेबंदशाही माजली होती. मुस्लिम राज्यकर्ते प्रजेला लुबाडीत होते. मुस्लिम राज्यकर्ते मराठी कर्तबदार सैन्य बाळगून ते मुलाखाचे राजे बनून विलासात आणि ख्यालीखुशालीत राज्य करत होते.
3) मराठाकालीन मराठवाडयाची आर्थिक:- मराठा सत्तेचा व मराठवाडा परिसराचा जास्त संबंध आला नाही. मराठी सत्तेचा उदय होण्यापूर्वी अनेक मराठी सरदार मुस्लिम राजवटीत नावारूपाला आले होते. मुसलमानी सत्तांना अनोळखी प्रदेशात आपले वर्चस्व सिद्ध करण्यासाठी कठीण जात होते. वर्चस्वासाठी पाचही मुस्लीम सत्ता आपापसात सतत लढाई करत होत्या. ह्या प्रदेशातील जनता ही हिंदू धर्माचीच होती. जनतेच्या समर्थनाशिवाय राज्याला स्थैर्य प्राप्त होवू शकत नाही म्हणून या स्थानिक हिंदू लोकांशी जुळवून घेणे मुसलमानी सत्ताधीशांना आवश्यक होते. मुस्लिम राज्यांचे संरक्षण करण्याची जबाबदारी मराठा वतनदारांवर होती. निजामशाही उदयास येण्यापूर्वी अनेक मराठी सरदार घराणी उदयास आली. त्यांना मुसलमानी राज्यात मोठी संधी प्राप्त झाली व सत्ता विस्ताराच्या व अधिकाराच्या संघर्षात वरच्या दर्जाची स्थाने मिळू लागली. यातुनच मराठे, धनगर, ब्राह्मण व इतर जमाती पुढे आल्याचे दिसते. या परिस्थितीत मराठ्यांना आपल्या बाजुने ठेवण्यासाठी, त्यांना खुश करण्यासाठी काही धार्मिक सवलती, पदव्या व जहागीर देऊन मुसलमानी सत्तांनी मराठ्यांचा गौरव करणे सुरू केले. लढाईत मोठमोठे पराक्रम गाजवण्यात ते नेहमी पुढाकार घेत. मराठे सरदार फौजबंद असत. कोणताही फौजबंद मराठा सरदार सुलतानाकडे गेला की, सुलतान त्याला आपल्या चाकरीला ठेवी. जहागिरी मिळालेले सरदार स्वतःला आपल्या जहागिरीचे राजे समजत. विजापूर व अहमदनगर येथील सुलतानांच्या पदरी अनेक मोठमोठे मराठे सरदार होते. निजामशाही व आदिलशाही यांनी दिल्लीचे मोगल व दक्षिणेतील पोर्तुगीज या सैन्याला टक्कर देण्यासाठी मराठा घराण्याची मदत घेतल्याची उदाहरणे आहेत. जहागीर व वतनदार आपल्या प्रदेशाचा कारभार पाहू लागले. या प्रदेशातील आर्थिक व्यवस्थेवर नियंत्रण करण्याचे अधिकार त्यांच्याकडे आले. मराठाकालीन आर्थिक जीवन शेती व्यवसायाशी संपूर्णपणे निगडीत होते. मराठा काळात शेती हाच प्रमुख व्यवसाय होता. पावसाची अनिश्चितता, नेहमीचा युद्धांचा प्रसंग त्यामुळे पिकांची होणारी नासधूस, मुस्लिम शासनकर्त्याकडून आर्थिक मदतीचा अभाव व जुलमी राज्यकारभार इत्यादीमुळे शेती करणे कठीण झाले होते. मुस्लिम राज्यकर्त्यांमध्ये वारंवार होणारी युद्धे यामुळे त्यांच्या शेतीचे सुद्धा अतोनात नुकसान होऊ लागले. शेती हा व्यवसाय अस्मानी व सुलतानी संकटाने धोक्यात आल्याने मराठे सैनिकी पेशाकडे वळले. मराठा कालखंडात आर्थिक व्यवहाराचे केंद्र बिंदू खेडे हाच होता. बाजारपेठेचे केंद्र असलेल्या खेडयाला कसबा या नावाने संबोधित असत. सामान्यतः गावात चार प्रकारच्या सत्ता रूढ होत्या त्यापैकी चौथी सत्ता म्हणजे व्यापारी सत्ता. ही सत्ता स्वतंत्र व श्रेष्ठ असल्याने त्यांना गावकीचे अधिकार होते. या कामासाठी सरकारकडून जमिनी मिळत त्यांना देशक' असे म्हणत. जमीनीच्या मोबदल्यात ते गावकीची विविध प्रकारची कामे करीत. त्यांना गावात प्रतिष्ठीत नागरिक समजले जात असे.(लेख:-मराठवाड्याच्या आर्थिक समृद्धीचा वारसा, प्रा. छाया दत्तराव भरोसे, मराठवाडा वारसा व सद्यस्थिति खंड १,  संपादक:- डॉ. मारुती आवरगंड, श्री. विठ्ठल कदम) 

शेती हाच मराठवाड्यातल्या लोकांच्या निर्वाहाचा प्रमुख स्रोत आहे. तांदुळ, डाळी, तेलबिया आणि कापूस यावर आधारित प्रक्रिया उद्योग मराठवाड्यात विखुरलेले आहेत. [[छत्रपती संभाजीनगर]], [[लातूर]], [[जालना]] आणि [[नांदेड]] शहरांच्या परिसरात उद्योगीकरण झाले आहे. धातू, प्लॅस्टिक, वाहने आणि पेये या क्षेत्रांतील अनेक कारखाने इ.स. १९८० नंतर मराठवाड्यात वाढले. जालना हा जिल्हा बियाणे केंद्र म्हणून प्रसिद्ध आहे.

==समाजरचना आणि लोकजीवन==
या भागात अधिक लोक हे ग्रामीण भागांत राहतात. तसेच ३०-४० टक्के लोक शहरी भागात राहतात. जास्तीत जास्त लोकजीवन हे शेतीवर अवलंबून आहे.

==शिक्षण==

सातवाहन या राजवटीचा काळ मराठवाड्याच्या दृष्टीने भरभराटीचा होता असे म्हणणे योग्य ठरेल. या काळामध्ये मराठवाड्याने केलेले नेतृत्व अनेक क्षेत्रात प्रभावशाली होते. यात राजकीय, सामाजिक आणि सांस्कृतिक क्षेत्रांचा समावेश होता. या काळात कला आणि साहित्य निर्मितीला चालना मिळाली. याच काळात गाथा सप्तशती या महत्वाच्या ग्रंथाची निर्मिती झाली. सातवाहन कुळातील राजे विद्वान ,सुसंस्कृत आणि विद्येचे पुरस्कर्ते होते. या काळात पैठण, जुन्नर आणि तेर येथे शैक्षणिक केंद्र विकसित झाली. संस्कृत बरोबर प्राकृत भाषेला त्यांनी प्रोत्साहन दिले. साहित्य निर्मिती बरोबरच साक्षरतेला चालना दिली हे त्यांचे महत्वाचे योगदान ठरते. या काळात निर्माण झालेल्या शिलालेखांची संख्या मोठी आहे. समाजात मोठ्या प्रमाणात वाचक वर्ग असल्याचे असल्याचे हे लक्षण आहे. त्या नंतर आलेल्या वाकाटक या राज वंशानेही कलेला आश्रय दिला. या काळात अजिंठा येथील प्रसिद्ध लेण्यांची निर्मिती झाली. हरिवीजय या ग्रंथाची निर्मिती याच काळात झाली. चालुक्य वंशीय राजवटीत मराठवाडा केंद्र स्थानी राहिला नाही. 

राष्ट्रकूट हे घराणे महाराष्ट्रीय होते. या काळात तलगुंड या ठिकाणी शाळा असण्याचा उल्लेख आढळतो. त्यावेळी मातृभाषेत शिक्षण दिले जात असावे. हे दोन्ही मुद्दे मराठवाड्याच्या दृष्टीने महत्वाचे आहेत. शाळेचे संगोपन गावकरी करीत असाही पुरावा सापडतो. कल्याणीच्या चालुक्य काळात शिक्षणाला प्रोत्साहन मिळाले एवढेच आपण म्हणू शकतो. 

शैक्षणिक दृष्ट्या यादवांचा कालखंड अतिशय महत्वाचा ठरतो. मराठवाड्याची शैक्षणिक आणि साहित्यिक परंपरा या काळात अधोरेखित होते. या काळात संस्कृत प्रमाणेच मराठी भाषा समृद्ध झाली. मुकुंदराज यांच्या विवेक सिंधु आणि ज्ञानेश्वर यांच्या ज्ञानेश्वरी या ग्रंथांची निर्मिती याच काळात झाली. मराठी वाङमयातील हा महान ग्रंथ मानला जातो . मराठवाडा मुस्लिम राजवटीखाली जाण्यापूर्वी मराठवड्यातील शिक्षण पद्धती विकसित झाली होती.  

मुस्लिम राजवट : चौदावे शतक ते अठराव्या शतकापर्यंत मुस्लिम राजवटीत शिक्षण हे पूर्वीप्रमाणेच दिले जात होते. मोगल सत्ते  नंतर त्यात मदरशांची भर पडली. ही व्यवस्था मिश्र प्रमाणात ब्रिटिश कालखंड सुरू होई पर्यंत सुरू होती. इष्ट इंडिया कंपनी सत्तेवर आल्यानंतरही अनेक वर्षे सरकारने शिक्षणाकडे लक्ष दिले नव्हते. काही इंग्रज समाज आणि धर्म प्रसारकांनी सरकारकडे ही मागणी केली. त्यानुसार भारतात इंग्रजी मध्यमाची शाळा सुरू झाली. याच काळात मराठवडा हा निजामाच्या अधिपत्या खाली होता. या दोन्हींचा एकत्रित परिणाम हा मराठवड्यातील शिक्षणावर झालेला दिसून येतो. याचा तौलनिक आढावा घेतल्यास सध्या असणाऱ्या परिस्थितीचा आढावा घेता येईल. 

निजामकालिन शिक्षण ;- निजाम राजवटीत हैदराबाद संस्थान चार भागात विभागले गेले होते. मेडक -गुलशनाबाद, वारंगल, औरंगाबाद आणि गुलबर्गा हे ते चार विभाग होत. या विभागांची पुढे जिल्हा आणि तालुका अशी विभागणी होती. सर्व मिळून १७ जिल्हे होते. मराठवाडा हा औरंगाबाद आणि गुलबर्गा यात विभागला होता. निजाम राज्यात गावोगावी चालणाऱ्या शाळेत शिकविणाऱ्या शिक्षकांचा पगार गावकरी देत असत. गावच्या ऐपतीवर तो अवलंबून होता. 

निजमाचे ब्रिटिश राजवटी बरोबर चांगले संबंध होते. त्यामुळे सेंट जॉर्ज ग्रामर् ही इंग्रजी माध्यमाची शाळा १८३४ मध्ये स्थापन झाली. ती  मुख्यतः युरोपियन मुलांसाठी होती. त्या नंतर बोलारम येथे वैद्यक शाळा आणि १८५५ मध्ये हैदराबाद येथे रोमन कॅथॉलीक मिशन तर्फे शाळा सुरू करण्यात आली. प्रथम निजामाच्या कर्मचाऱ्यासाठी असणारी ही शाळा सर्व जातीच्या मुलांसाठी खुली करण्यात आली. त्या नंतर इंग्रजी माध्यमाच्या शाळा  हैदराबाद शहर, औरंगाबाद, वारंगल आणि गुलबर्गा येथे सुरू करण्यात आल्या. यात दोन सर्व साधारण आणि  तंत्र विषयक आणि व्यावसायिक शाळांचा समावेश होता. या ठिकाणी अलिगढ, चेन्नई, मुंबई आणि बंगाल येथील शिक्षकांची नेमणूक करण्यात आली. 

हैदराबाद मध्ये मदरसा १८३० मध्ये स्थापन करण्यात आला. त्या नंतर १८५९ मध्ये प्रत्येक जिल्ह्याच्या ठिकाणी तीन आणि तालुक्याच्या ठिकाणी दोन शाळा सुरू करण्याचा निर्णय घेण्यात आला. शाळेची फी तालुका शाळेत एक आणा आणि जिल्हा शाळेत दोन आणे एव्ह्डी होती. पहिली अभियांत्रिकी संस्था १८७० साली स्थापन करण्यात आली. सन १८७२ मध्ये एकूण स्थानिक भाषेतील शाळांची संख्या १२५ होती. याशिवाय हैदराबाद  शहरात १६ शाळा होत्या . सन १८७५ मध्ये औरंगाबाद येथे मराठी -इंग्रजी अशी द्वि भाषिक शाळा उघडण्यात आली. दारूल ऊलुम उर्फ ओरीएन्टल महाविद्यालय १८५४ मध्ये सुरू झाले. यात पर्शियन आणि अरेबिक मध्यमातून भौतिक शास्त्र, रसायन, गणित आणि खगोल शास्त्र शिकवले जाई. इंग्लिश माध्यमच्या शाळेत १८५७ पासून अरेबिक, पर्शियन, हिंदुस्तानी, मराठी, तेलगू, आणि कन्नड भाषा शिकवल्या जात. काही समाज सुधारकांनी केलेले प्रयत्नही उल्लेखनीय आहेत. 

बिलगर्मी यांनी वारंगल, हैदराबाद आणि औरंगाबाद येथे तीन औद्योगिक शाळा काढल्या. वेंकट राम रेड्डी यांनी मुलींचे माध्यमिक विद्यालय आणि मूला-मुलींसाठी वसतिगृहे काढली. भाग्य राम रेड्डी यांनी वंचित घटक आणि दलित वर्गातील मुलांसाठी शाळा काढल्या. अशा प्रकारे शिक्षणाची सुरुवात होऊनही सामाजिक परिस्थिति आशादायक नव्हती. सर्व साधारण साक्षरता ३ टक्के तर  इंग्लिश साक्षरता ०.३ टक्के इतकीच होती. इतर संस्थानच्या तुलनेत ती सर्वात कमी होती. साक्षरता दर हिंदु २.६, मुस्लिमस ८.९, ख्रिच्चन २५.२ असा होता. तेलंगणाचा साक्षरता दर ४.२ तर मराठवाड्याचा २.४ एव्हडा होता. मराठवाड्याच्या शैक्षणिक मागासले पणाची बीजे इथे रोवलेली आहेत.     

स्वातंत्र्य मिळाल्या नंतरही मराठवाड्यात उच्च शिक्षणाचा प्रसार होण्यासाठी दशक उलटावे लागले. प्राथमिक आणि माध्यमिक स्तरावरील शिक्षणाची सोयही अपुरी होती. सन १९५७ मध्ये प्राथमिक शाळांची संख्या ३६८६, माध्यमिक २३१ आणि उच्च माध्यमिक फक्त ९५ एव्हडी होती. त्यात एक तंत्र विषयक आणि एका इंटर मिजियट महाविद्यालयाचा समावेश होता. सुदैवाने १९५० मध्ये औरंगबादला एक आणि नांदेडला एक अशा दोन महाविद्यालयाची स्थपणा झाली. 

डॉ बाबासाहेब आंबेडकर आणि स्वामी रामानंद तीर्थ यांनी त्यासाठी पुढाकार घेतला. तसेच १९५४ ते ५६ या दरम्यान एक शिक्षणशास्त्र, एक वैद्यक आणि एक शेती महाविद्यालय यांची त्यात भर पडली. सन २०२३ मध्ये मराठवाड्यात शाळांची संख्या २०००० एव्हडी आहे. 

उच्च शिक्षणाचा विचार केल्यास डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ, स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ आणि वसंतराव नाईक कृषि विद्यापीठ अशी तीन विद्यापीठे आहेत. या विद्यापीठात अनुदानित आणि विनाअनुदानित महाविद्यालयांची संख्या  सुमारे ६५० एव्हडी आहे. 

मराठवाड्यात आय आय टी ही उच्च शिक्षणाशी संबंधित अभियांत्रिकी संस्था नाही, तसेच व्यवस्थापन विषयक शिक्षण देणारी आय आय आय एम देखील नाही. यू डी सी टी या रसायन शस्त्राशी संबंधित मुंबईतील संस्थेची शाखा जालना येथे आहे. ही उपशाखा आहे. हिंगोली जिल्ह्यात औंढा येथे येऊ घातलेला लायगो हा गुरुत्वाकर्षण तरंग मोजणारा प्रकल्प हीच एक जमेची बाब आहे. सन २०२० पासून नवे शिक्षणिक धोरण आले आहे. सद्यस्थितीत शिक्षणाची उपलब्धता मोठ्या प्रमाणात आहे असे म्हणता येईल. असे असले तरी गुणवत्ता हा महत्वाचा मुद्दा ठरणार आहे. 

मराठवाड्यात क्षमता असूनही उच्च शिक्षणाची ज्ञान केंद्र हव्या त्या प्रमाणात विकसित होत नाहीत हा खरा कळीचा मुद्दा आहे. नव्या धोरणामुळे  आता नवी संधी आणि आव्हाने तयार होत आहेत. भविष्यात गुणवत्ता वाढवायची असल्यास हे धोरण यशस्वीपणे कसे राबविता येईल याचा विचार आवश्यक आहे .  
[लेख:- मराठवाडा:शिक्षण परंपरा व  सद्यस्थिति, डॉ पंडित विद्यासागर, मराठवाडा वारसा व सद्यस्थिति खंड १,संपादक:- डॉ. मारुती आवरगंड, श्री. विठ्ठल कदम]

छत्रपती संभाजीनगरचे [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ]] आणि नांदेडचे [[स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ]] ही दोन शासननियंत्रित आणि [[विद्यापीठ अनुदान आयोग]] (यूजीसी) मान्यताप्राप्त सर्वसाधारण शिक्षणाची विद्यापीठे मराठवाड्यात आहेत तसेच खाजगी विद्यापीठे सुद्धा स्थापन झाली आहेत. त्याशिवाय परभणी येथे [[वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ]] आहे. औरंगाबादचे [[शासकीय अभियांत्रिकी महाविद्यालय, औरंगाबाद|शासकीय अभियांत्रिकी महाविद्यालय]], नांदेडचे [[श्री गुरू गोविंद सिंगजी अभियांत्रिकी आणि तंत्रज्ञान महाविद्यालय, नांदेड| श्री गुरूगोविंदसिंहजी अभियांत्रिकी महाविद्यालय]] प्रसिद्ध आहे. याशिवाय इतर अनेक स्वायत्त शिक्षणसंस्था मराठवाड्यात आहेत.

=== डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ ===
{{मुख्य|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ}}
[[बाबासाहेब आंबेडकर|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] यांनी वेरूळ-अजिंठ्यालगतच छत्रपती संभाजीनगर परिसरात एक मोठे शिक्षण, ज्ञानकेंद्र उभारण्याची योजना आखली होती. प्रामुख्याने आधुनिक शिक्षणापासून वंचित राहिलेल्या समाजातील बहुसंख्यकांसाठी हे नियोजन होते. छत्रपती संभाजीनगर शहराजवळच्या भागाचे [[नागसेन वन]] असे नामकरण करून तेथे [[पीपल्स एज्युकेशन सोसायटी]]च्या [[मिलिंद महाविद्यालय]]ाची स्थापना त्यांनी केली. याच परिसरात स्वातंत्र्यानंतर [[मराठवाडा विद्यापीठ]] स्थापन करण्यात आले. या विद्यापीठाचे उद्‌घाटन भारताचे पहिले पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांच्या हस्ते २३ ऑगस्ट १९५८ रोजी झाले.&lt;ref name=&quot;UNI&quot;&gt;[http://www.bamu.net/history.htm डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठाचा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110823104300/http://www.bamu.net/history.htm |date=2011-08-23 }} इतिहास.&lt;/ref&gt; सुरुवातीला 'मराठवाडा विद्यापीठ' एवढेच नाव असलेल्या या विद्यापीठाचा नामविस्तार पुढे महाराष्ट्र शासनाने [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ]] असा केला. या प्रदेशातील छत्रपती संभाजीनगर, [[जालना]], [[बीड]] आणि [[धाराशिव]] या चार जिल्ह्यांतील महाविद्यालये हे या विद्यापीठाचे कार्यक्षेत्र आहे. [[धाराशिव]] येथे या विद्यापीठाचे उपकेंद्र आहे. देशातील विद्यापीठांमध्ये पहिला नाट्यशास्त्र विभाग डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठात सुरू झाला.

=== स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ ===
{{मुख्य|स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ}}
[[नांदेड]] येथे मुख्यालय असलेल्या या [[विद्यापीठ अनुदान आयोग]] (यूजीसी) मान्यताप्राप्त विद्यापीठाची स्थापना १७ सप्टेंबर १९९४ रोजी झाली. निजामाच्या राजवटीतून विभाग मुक्त करण्यासाठी विसाव्या शतकाच्या मध्यापर्यंत चाललेल्या लढ्याचे अग्रणी [[स्वामी रामानंद तीर्थ]] यांचे नाव या विद्यापीठाला देण्यात आले आहे.&lt;ref name=&quot;SRT&quot;&gt;[http://srtmun.ac.in/Aboutsrtmun.aspx स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठाचे] संकेतस्थळ.&lt;/ref&gt; प्रदेशातील [[नांदेड]], [[हिंगोली]], [[परभणी]] आणि [[लातूर]] या चार जिल्ह्यांतली महाविद्यालये हे या विद्यापीठाचे कार्यक्षेत्र आहे. [[लातूर]] येथे विद्यापीठाचे उपकेंद्र आहे.

=== वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ ===
{{मुख्य|वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ}}
१९५६ मध्ये राज्य पुनर्रचनेच्या काही काळ आधी तत्कालीन हैदराबाद राज्यात असलेल्या परभणी येथे कृषी महाविद्यालयाची स्थापना करण्यात आली होती. त्याचाच पुढे विस्तार करून १८ मे १९७२ रोजी परभणीत मराठवाडा विभागातील कृषी क्षेत्राच्‍या विशेष गरजा व लोकभावना लक्षात घेऊन मराठवाडा कृषी विद्यापीठाची स्थापना झाली. हरितक्रांतीचे प्रणेते [[वसंतराव नाईक]] यांच्‍या जन्‍मशताब्‍दी वर्षानिमित्त राज्‍यातील कृषी क्षेत्रातील त्‍यांच्‍या अतुलनीय योगदानाबद्दल १ जुलै २०१३ रोजी विद्यापीठाचा नामविस्‍तार वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ असा करण्‍यात आला.

शिक्षण – १९५६ साली परभणी येथे कृषी महाविद्यालयाच्‍या स्‍थापनेने सुरुवात होऊन आज विद्यापीठांतर्गत १२ घटक व ४३ संलग्‍न महाविद्यालये आहेत. तसेच ९ घटक व २० कृषि तन्त्र विद्यालये, ३३ संलग्‍न कृषितंत्र निकेतने आहेत. याद्वारे विद्यार्थ्‍यांना कृषिविषयक शिक्षण मिळते. विद्यापीठामध्‍ये कृषी, उद्यानविद्या, कृषी व्‍यवसाय व्‍यवस्‍थापन, कृषी अभियांत्रिकी, गृहविज्ञान, अन्‍नतंत्रज्ञान यात दोन वर्षाचा पदव्‍युत्तर, तर आचार्य पदवी कार्यक्रम हा कृषी शाखेच्‍या नऊ विषयांत, अन्‍नतंत्रज्ञान शाखेतील पाच विषयांत, कृषी अभियांत्रिकी शाखेतील चार विषयांत व गृह विज्ञान शाखेत एका विषयात राबविण्‍यात येतो.

संशोधन – विद्यापीठात राज्‍य शासन अनुदानित ३४ संशोधन योजना व २४ अखिल भारतीय समन्‍वयक संशोधन प्रकल्‍प कार्यरत असून आजपर्यंत सव्‍वाशेपेक्षा जास्त विविध पिकांचे वाण, पंचवीसपेक्षा जास्‍त कृषी औजारे व यन्त्रे विकसित करून शेतकऱ्यांसाठी सहाशेपेक्षा जास्‍त तंत्रज्ञान शिफारसी प्रस्तुत केल्‍या आहेत.

विस्‍तार शिक्षण - विद्यापीठाचे तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचण्‍याचे कार्य विस्‍तार शिक्षण गट (१), कृषी तन्त्रज्ञान माहिती केंद्र (१), विभागीय कृषी विस्‍तार केंद्र (४) तसेच ३ घटक व ८ अशासकीय कृषी विज्ञान केंद्राद्वारे केले जाते. विद्यापीठाचे तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांच्‍या शेतापर्यंत जलदगतीने व प्रभावीपणे पोहोचण्‍यासाठी विद्यापीठ विविध नाविन्यपूर्ण विस्‍तार शिक्षण उपक्रम नियमित राबवीत असते.

दरवर्षी १८ मे रोजी खरीप पीक मेळावा (विद्यापीठ वर्धापनदिन) व १७ सप्टेंबर या मराठवाडा मुक्‍तिसंग्राम दिनाच्या दिवशी रबी पीक मेळावा घेण्‍यात येतो. शेतकऱ्यांना खरीप व रबी हंगामाबाबत मार्गदर्शन करून विद्यापीठाने तयार केलेल्‍या बियाणाचे वाटप केले जाते. [[सावित्रीबाई फुले]] यांच्या जयंती निमित्त ३ जानेवारी रोजी दरवर्षी महिला शेतकरी मेळावा आयोजित होतो. याचा लाभ राज्‍यातील लाखो शेतकरी बांधव घेतात. विद्यापीठाद्वारे दरवर्षी कृषि दैनंदिनी, कृषी दिनदर्शिका, विविध विषयांवरील पुस्तिका, घडीपत्रिका, शेतीभाती मासिक यांचे प्रकाशन होते.

==नामांकित शिक्षण संस्था==
* नवविकास मंडळ शिक्षण संस्था
* नूतन शिक्षण संस्था
* केंद्रीय महाविद्यालय, [[परभणी]]
* भारतीय शिक्षण प्रसारक मंडळ
* मराठवाडा शिक्षण प्रसारक मंडळ
* योगेश्वरी शिक्षण संस्था, [[अंबाजोगाई]]
* सरस्वती भुवन शिक्षण संस्था, [[छत्रपती संभाजीनगर]].

==साहित्य आणि साहित्यिक==
[[Image:Indischer Maler des 6. Jahrhunderts 001.jpg|200px|right|thumb|अजिण्ठ्यातिल लेण्यांमधले एक चित्र]]
* भगवानगडाचे मठाधिपती डॉ नामदेव महाराज शास्त्री हे महाराष्ट्रातील एकमेव न्यायाचार्य आहेत. संतसाहित्याचे गाढे अभ्यासक आहेत.
* श्री क्षेत्र संत मीराबाई संस्थान महासांगवी येथील महंत राधाताई महाराज सानप आईसाहेब या महाराष्ट्रातील पहिल्या व एकमेव मठाधिपती आहेत. मराठवाड्यातील डॉक्टर [[युसुफखान महंमदखान पठाण]] यांनी मराठी संत साहित्याचे अभ्यासक अशी लोकमान्यता मिळवली आहे. तर [[तुळशीराम गुट्टे]] यांनीही मराठी संत साहित्याचे अभ्यासक अशी लोकमान्यता मिळवली असून पुणे विद्यापीठातून संत मुक्ताई यांच्या जीवनावर पी.एचडी प्रदान केली आहे. आज त्यांची सहा पुस्तके प्रकाशित आहेत. तर तीन पुस्तके प्रकाशनाच्या वाटेवर आहेत. [[नरहर कुरुंदकर]] हे मराठी भाषेचे अग्रणी समीक्षक म्हणून परिचित होते. [[नाथराव नेरळकर]] यांनी शास्त्रीय संगीताची धुरा वाहिली. [[लक्ष्मीकांत तांबोळी]], [[फ.मुं. शिंदे]] यांनी काव्यलेखन तर नरेंद्र नाईक यांनी काव्य व कादंबरी लेखन केले. त्यांची 'काळोखातील अग्निशिखा' कादंबरी लोकप्रियतेच्या उत्तुंग शिखरावर आहे .दैनिक मराठवाडाचे संपादक [[अनंत भालेराव]] व [[दैनिक प्रजावाणी, नांदेड]]चे संपादक [[सुधाकर डोईफोडे]] यांनी सामाजिक चेतना व आर्थिक प्रगतीस चालना मिळावी म्हणून सक्रिय कार्य केले. डॉ. [[लक्ष्मण देशपांडे]] यांच्या ’वऱ्हाड निघालंय लण्डनला’ या एकपात्री प्रयोगांच्या संख्येने जागतिक विक्रम केला. डॉ. वा. ल. कुलकर्णी यांनीही मराठवाड्यातील अनेक साहित्यिक घडवले. त्यांनी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठातील मराठी भाषा विभाग नावारूपास आणले.

==पुस्तके==
* ’मराठवाडा वारसा व सद्यस्थिति खंड १’, संपादक: डॉ. मारुती आवरगंड, श्री. विठ्ठल कदम
* ’असाही मराठवाडा’ (मराठवाड्याचे सांस्कृतिक अंतरंग दाखविणारा ग्रन्थ), लेखक : डॉ. किरण देशमुख (प्रकाशक : निर्मल प्रकाशन, नांदेड)
* ’काळोखातील अग्निशिखा’ (ऐतिहासिक कादंबरी) (प्रकाशक दिलीपराज प्रकाशन,पुणे) : हैदराबाद मुक्तिसंग्राम लढ्याच्या पार्श्वभूमीवरची कादंबरी-लेखक : नरेंद्र नाईक
* ’नाटयधर्मी मराठवाडा’ - लेखक : त्र्यम्बक महाजन.
* मराठवाडा : एक सांस्कृतिक मागोवा (अरुणचन्द्र पाठक)
* ’मराठवाडी माणसं’ - लेखक : [[युसुफखान महंमदखान पठाण]]
* ’मराठवाड्यातील लोककथा’ - लेखक : [[युसुफखान महंमदखान पठाण]]
* मराठवाड्यातील देवतांची रूपे (प्रा. डॉ. किरण देशमुख)
* ’मराठवाड्यातील शिलालेख’ - लेखक : [[युसुफखान महंमदखान पठाण]]
* ’माझा महान मराठवाडा’ - लेखक : हेमकांत महामुनी

==मराठवाड्यात छापली जाणारी काही उल्लेखनीय वृत्तपत्रे==

* दै. मराठवाडा
* दै. [[प्रजावाणी]]
* दै. [[लोकसत्ता]]
* दै. [[सकाळ (वृत्तपत्र)|सकाळ]]
* दै. [[दिव्य मराठी]]
* दै. [[एकमत]]
* दै. चंपावतीपत्र
* दै. कार्यारंभ 
* दै. मराठवाडा साथी
* दै. झुंजारनेता
* दै. [[पुढारी (वृत्तपत्र)|पुढारी]]
* दै. कार्यारंभ

== मराठवाड्यातील नामांकित व्यक्ति ==

[[चित्र:Govinbhai_shroff.jpg|इवलेसे|गोविंदभाई श्रॉफ]]

=== राजकारण ===

* [[नानाजी देशमुख]]
* [[स्वामी रामानंद तीर्थ]]
* [[प्रमोद महाजन]]
* [[शंकरराव चव्हाण]]
* [[गोविंददास मन्नुलाल श्रॉफ|गोविंदभाई श्रॉफ]]
* [[सुंदरराव सोळंके]]
* [[शिवाजीराव पाटील निलंगेकर]]
* [[शिवराज पाटील]]
* [[विलासराव देशमुख]]
* [[अशोक चव्हाण]] 
* [[गोपीनाथ मुंडे]]
* केशरबाई क्षीरसागर
* [[केशवराव धोंडगे]]
* जयसिंग गायकवाड
* बाबासाहेब सवनेकर
* बाबुरावजी काळे
* मुकुंदराव पेडगावकर
* रफीक झकेरिया
* वसंतराव काळे
* शिवाजीराव पंडित
* डॉ. मारुती आवरगंड

==स्वतंत्र मराठवाडा शिक्षक मतदारसंघ==

१९७४ साली मराठवाड्याला स्वतंत्र शिक्षक मतदारसंघ मिळाला. आजपर्यंत या मतदारसंघातून खालील शिक्षक आमदारांनी शिक्षकांचे विधान परिषदेत प्रतिनिधित्व केले आहे.

# डी.के. देशमुख
#राजाभाऊ उदगीरकर
# पी.जी. दस्तुरकर
# प.म. पाटील
# वसंतराव काळे
# विक्रम वसंतराव काळे  ([[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]])

==समाजकारण आणि ग्रामीण विकास==
* लक्ष्मण गायकवाड
* चंदुलाल बियाणी
* मच्छिंद्र गोजमे
* ना.य. डोळे 
* विठ्ठलराव देशपांडे 
* प्रा. मधुकर मुंडे
* विजयआण्णा बोराडे
* व्यंकटेश चौधरी

=== व्यावसायिक ===
* नंदकुमार धूत
* [[जवाहरलाल दर्डा]]
* मच्छिंद्र चाटे 
* रणजित देशमुख
* [[बद्रीनारायण बारवाले]]
* चंदुलाल बियाणी

===मराठवाड्यातील साहित्यिक===    
* [[अनुराधा पाटील]]
* [[ऋषिकेश कांबळे]]
* [[छाया महाजन]]
* प्रा. बाळासाहेब बोरसे 
* प्रा प्रतिभा अहिरे
* डॉ. तुळशीराम महाराज गुट्टे
* [[जयदेव डोळे]]
* प्रा. दत्ता भगत 
* दादा गोरे 
* दासू वैद्य
* [[नरहर कुरुंदकर]]
* नरेंद्र नाईक
* डॉ. [[गंगाधर पानतावणे]] 
* पी. विठ्ठल 
* [[प्रल्हाद ईरबाजी सोनकांबळे]]
* [[फ.मुं. शिंदे]]
* बी. रघुनाथ 
* मुक्तविहारी
* [[युसुफखान महंमदखान पठाण]]
* रमेश दीक्षित 
* रविंद्र किंबहुने
* रावजी राठोड 
* [[लक्ष्मीकांत तांबोळी]]
* [[वामन रामराव कांत]]
* श्रीकांत देशमुख
* डॉ. सरदारसिंग बैनाडे&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=ज्येष्ठ कवी, लेखक व उत्तम सभा संचालक|last=बैनाडे|first=सरदारसिंग|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;
* सुधीर रसाळ 
* डॉ. सूर्यनारायण रणसुभे

===मराठवाड्यातील कलावंत===
* [[मकरंद अनासपुरे]]
* डॉ. नीरज बाळासाहेब बोरसे
* [[चंद्रकांत कुलकर्णी]]
* मयूरी कांगो
* [[योगेश शिरसाट]]
* डॉ. [[लक्ष्मण देशपांडे]]
* [[संदीप पाठक|संदिप पाठक]]
* सोन्या एस. सोळंके
* [[संकर्षण कऱ्हाडे]]

=== संत आणि महंत ===
* पाचलेगावकर महाराज
* [[एकनाथ|संत एकनाथ]] ([[पैठण]])
* [[नामदेव|संत नामदेव]] ([[नरसी (नामदेव)|नरसी]])
* संत मन्मथ स्वामी (श्री क्षेत्र [[कपिलधार]],बीड)
* संत व कवी [[मुकुंदराज]] ([[अंबाजोगाई]], बीड)
* संत [[दासोपंत]] ([[अंबाजोगाई]],बीड)
* संत [[ज्ञानेश्वर]] ([[आपेगाव]])
* संत [[जनाबाई]] ([[गंगाखेड]])
* संत ज्ञानेश्वर महाराज- चाकरवाडी,बीड
* संत [[गोरा कुंभार]] - [[तेर (उस्मानाबाद)|तेर]], धाराशिव 
* न्यायाचार्य महंत नामदेव शास्त्री - श्री क्षेत्र [[भगवानगड]], बीड 
* स्वामी डॉ. तुळशीराम गुट्टे महाराज - श्री क्षेत्र दत्ताधाम
* महंत आईसाहेब राधाताई सानप - श्री संत मीराबाई संस्थान महासांगवी
* संत वामनभाऊ
* महंत विठ्ठल महाराज शास्त्री (गहिनीनाथ गड)
* महंत अजिनाथ महाराज शास्त्री (तारकेश्वर गड)    
* महंत काशिनाथ महाराज शास्त्री (नागतळा)
* ह.भ.प. महादेव भाऊ शेकडे (मसोबाची वाडी)
* महंत विष्णू महाराज केंद्रे - ज्ञानेश्वरी मंदिर संस्थान आळंदी
* महंत शिवाजी महाराज ([[नारायणगड (बीड)|नारायणगड]]) 
* संदिपान महाराज शिंदे हासेगावकर 
* केशव महाराज उखळीकर परळी   
* ज्ञानेश्वर दादा महाराज आपेगाव (माउलीचे)
* चैतन्य महाराज देगलूरकर 
* माधवबुवा शास्त्री ([[अंबाजोगाई]]) 
* योगीराज महाराज पैठणकर 
* प्रकाश महाराज बोधले डिकसळ

===खेळाडू===
* अंकित बावणे
* [[इक्बाल सिद्दिकी]] 
* विजय झोल
* [[संजय बांगर]]
* [[अविनाश साबळे]]

== पर्यटन ==
* [[हुजूर साहेब| तख्त सचखंड श्री हुजुर अबचलनगर साहिब]]: श्री. [[गुरू गोविंदसिंह]] यांचा गुरुद्वारा, रामायणात नांदेडचा उल्लेख भारतमाता जिथून आला होता, त्या ठिकाणाचा उल्लेख आहे. 
* [[सिद्धार्थ उद्यान व प्राणी संग्रहालय]] हे छ्त्रपती संभाजीनगर येथील उद्यान आहे, जे मराठवाड्यातील एकमेव प्राणिसंग्रहालय आहे.
* भारताचा राष्ट्रीय पक्षी असलेल्या मोरांसाठी प्रसिद्ध असलेले नायगाव अभयारण्य बीड जिल्ह्यातील पाटोदा तालुक्यात आहे.
* [[माहूरची पांडवलेणी]]
* येडशी रामलिंग घाट अभयारण्य हे धाराशिव जिल्ह्यात आहे.या अभयारण्यात लांडगा, हरीण, माकडे, मोर इत्यादी प्राणी पाहायला मिळतात.
* [[कंधार किल्ला]]
* सौताडा हे स्थळ बीड जिल्ह्यातील पाटोदा तालुक्यात असून येथील विंचरणा नदीवरील धबधबा प्रसिद्ध आहे. पाटोदा तालुक्यातील डोंगराळ परिसरात उगम पावणारी विंचरणा नदी वाहत जाऊन पुढे सौताडा येथे विंचरणेचा प्रवाह सुमारे सत्तर मीटर उंचीवरून दरीत कोसळतो. येथील धबधबा प्रसिद्ध आहे.
* [[तुळजाभवानी मंदिर]]
* [[पितळखोरे लेणी]] - आशिया खंडातील पहिली प्राचीन लेणी. औरंगाबाद जिल्ह्यातील कन्नड तालुका येथे ही लेणी आहे पूर्ण आकारातील या लेणी होत्या ठिसूळ खडक लागण्याने सोडून दिल्या गेल्या. येथे तथागत बुद्धाचे पेटिंग्ज आजही काही प्रमाणात आहे येथे भिक्खुना आरामासाठी, विपश्यनेसाठी छोट छोट्या खोल्या दिसून येतात इथले द्वारपाल प्रसिद्ध होते स्थानिक रहिवासी, पर्यटकानी लेणी ध्वस्त केल्या आहेत.

==हे सुद्धा पहा==
* [[हैदराबाद मुक्तिसंग्राम]]
* [[दालन:मराठवाडा]]
* [[स्वामी रामानंद तीर्थ]]

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

{{महाराष्ट्र राज्य}}
{{महाराष्ट्राचे उपप्रांत}}

[[वर्ग:महाराष्ट्र]]
[[वर्ग:मराठवाडा|*]]
{{मराठी चित्रपटसृष्टी}}
{{मराठी चित्रपटसृष्टी}}</text>
      <sha1>ceqci44361e7xdl9uykzs1edlibhtvt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721771</id>
      <parentid>2721770</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T17:35:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52310-38</username>
        <id>187943</id>
      </contributor>
      <comment>/* ईतर व्यक्तीमत्व */</comment>
      <origin>2721771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="199773" sha1="jwoqeui780tt9khzv7ougyzlo80nk8l" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र 
|प्रकार = प्रांत
|स्थानिक_नाव = मराठवाडा
|इतर_नाव = 
|टोपणनाव = 
|पर्जन्य = आग्नेय व नैऋत्य मोसमी वारे
|आकाशदेखावा = MaharashtraMarathwada.png
|राज्य_नाव = महाराष्ट्र
|क्षेत्रफळ_एकूण = 64811
|लोकसंख्या_एकूण = 15589223
|लोकसंख्या_वर्ष               = 2001
|जिल्हे = [[छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा|छत्रपती संभाजीनगर]], [[धाराशिव जिल्हा|धाराशिव]], [[जालना जिल्हा|जालना]], [[नांदेड जिल्हा|नांदेड]], [[परभणी जिल्हा|परभणी]], [[बीड जिल्हा|बीड]], [[लातूर जिल्हा|लातूर]], [[हिंगोली जिल्हा|हिंगोली]]
|साक्षरता = ६८.९५
}}

'''मराठवाडा''' हा [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राचा]] [[गोदावरी]] नदीच्या खोऱ्यात आणि आसपास वसलेला एक प्रदेश असून त्यात आठ जिल्ह्यांचा समावेश होतो. [[छत्रपती संभाजीनगर]] शहर हे ह्या विभागाचे मुख्यालय आहे. महाराष्ट्रातली १६.८४ टक्के लोकसंख्या या प्रदेशात राहाते. त्यापैकी तीस टक्के लोक दारिद्र्यरेषेखाली आहेत. प्रदेशाचा तीस टक्के भाग पर्जन्यछायेत येतो.&lt;ref name=&quot;मराठवाडा&quot;&gt;[http://www.rediff.com/election/2004/oct/06maha1.htm], मराठवाडा उपप्रांतावरचा इंग्रजी लेख.&lt;/ref&gt; कोरडवाहू शेतीचे प्रमाण नव्वद टक्क्यांवर आहे. कोरडवाहू शेतीच लोकांच्या निर्वाहाचा प्रमुख स्रोत आहे. छत्रपती संभाजीनगर, जालना, नांदेड, अंबाजोगाई, परळी आणि लातूर ही विभागातली उद्योग, शिक्षण आणि पर्यटनाची मुख्य केंद्रे आहेत. [[पैठण]]चे सातवाहन ते [[देवगिरीचे यादव]] हा ऐतिहासिक काळ मराठवाडा विभागाच्या राजकीय उत्कर्षाचा काळ होता. मराठवाड्याची मराठी ही मुख्य बोलीभाषा आहे. मराठवाड्यास संतांची भूमी असे म्हणले जाते. बारा ज्योतिर्लिंग मंदिरांपैकी ३ ज्योतिर्लिंग याच भागात आहे.

{{विकिकरण}}
==इतिहास==

आज ज्या प्रदेशाला मराठवाडा म्हणतात, त्याची तशी ओळख इ.स. १८६१ पासून झालेली आहे. भूतपूर्व हैद्राबाद संस्थानच्या ज्या भागात मराठी भाषेचा वापर होत असे, त्याला प्रारंभी ''मराठवाडी'' असे संबोधिले जाई. 
इ.स. १८६१ पासून हा प्रदेश मराठवाडा म्हणून संबोधिले जाऊ लागला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/aurangabad/news/marathwada-history-name-origin-hyderabad-liberation-day-135936613.html |title=मराठवाड्याला मराठवाडा का म्हणतात?:कसे पडले नाव? काय आहे इतिहास? वाचा भाषिक, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=दिव्य मराठी |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ सप्टेंबर २०२५ |विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20250917043904/https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/aurangabad/news/marathwada-history-name-origin-hyderabad-liberation-day-135936613.html |विदा दिनांक=१७ सप्टेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt; 
मराठवाड्याला इसवीपूर्व ४ व्या शतकापासूनचा इतिहास असला तरी त्यापूर्वीच्या काळीही तेथे वस्ती होती असे आढळते. ज्या काळात भारताच्या कोणत्याच प्रदेशाला काहीही नाव नव्हते त्या काळातील जनजीवनाची पुसटशी का होईना कल्पना उत्खननातून आणि पुरातत्वीय अन्वेषणातून उपलब्ध झालेल्या अवशेषांवरून करता येते. मात्र सामान्यतः या अवशेषांचे रूप सर्वत्र सारखेच असल्यामुळे त्या आधारे प्रादेशिक वेगळेपण दाखविणे शक्यच नाही. भारतात सर्वात आधीच्या मानवी वस्तीच्या पाऊलखुणा आढळल्या त्या पुराश्म युगातल्या. पुराश्म वा पुरापाषाण युगाचे तीन भाग करावे लागतात, आद्य पुराश्मयुग, मध्यपुराश्मयुग आणि उत्तर पुराश्मयुग. यानंतर अवतरले ते मध्याश्मयुग (मेसॉलिथिक) आणि मग आले ते नवाश्मयुग. यापैकी मराठवाड्यात आद्यपुराश्मयुग आणि नवाश्मयुगाच्या खुणा अजूनतरी उपलब्ध झालेल्या नाहीत. याचा अर्थ असा मात्र नव्हे की या काळात येथे मानवी वस्ती नव्हतीच. एवढे मात्र खरे की यासंबंधीचा धांडोळा पुरातत्ववेत्त्यांनी अजूनपर्यंत घेतलेला नाही. 

मध्यपुराश्मयुगातील मानवीवस्तीच्या खुणा नांदेड जिल्ह्यातील [[किवळा]] या खेड्यात आढळल्या. हा काळ साधारणपणे ४० हजार वर्षांपूर्वीचा आहे. वन्य प्राण्यांची शिकार या हत्यारांनी करणे आणि कंदमुळे गोळा करून त्यावर उपजिविका करणे असे त्याचे जीवन होते. प्रायः हे भटके जीवन होते. या नंतरच्या म्हणजे उत्तरपुराश्म काळात सुमारे २५ हजार वर्षापूर्वीचे याचे अस्तित्त्व नांदेड जवळील [[भोकर]] या गावी फार मोठ्या प्रमाणात मिळालेल्या दगडी हत्यारांच्या साठ्यामुळे कळू शकले. या काळातही दगड हेच माध्यम राहिले. मात्र दगडांचे वेगळाले प्रकार वापरात आणले गेले नि हत्यारे व अवजारे यांच्या घडणीत थोडी सफाई आणली गेली. अॅश्युलियन म्हणून यांची ओळख सांगतात. यावेळपावेतो मानव पुराश्मयुगातून मध्याश्मयुगात आला होता. त्याच्या जीवनमानात सुधारणा झाली होती. आता हत्यारे चर्ट या जातीच्या दगडांची बनवली होती. ती करण्याचे तंत्रही सुधारले होते. तासण्या, अणुकुचीदार टोक असलेली हत्यारे तसेच छोट्या छिन्नीसारखी हत्यारे वापरात आली होती.

नवाश्मयुगाने मानवी जीवनात क्रांतिकारक बदल घडवून आणला. तो आता शेती करु लागला, पशुपालन करु लागला. त्याच्या जीवनाला त्यामुळे स्थेर्य प्राप्त झाले. झोपड्या बांधणे आणि धान्य साठवण्यासाठी मातीची भांडी करणे त्याला आवश्यक ठरले. येथे खेदाने हे म्हणावे लागते की या काळचा म्हणजेच नवाश्मयुगाचा ठोस पुरावा अद्यापपावेतो मराठवाड्यातच केवळ नव्हे तर साऱ्या महाराष्ट्रातही मिळालेला नाही. मात्र याच काळचे पण ताम्रपाषाणयुग असे संबोधण्यात येणाऱ्या काळातील अवशेष महाराष्ट्रात नेवासे, [[जोर्वे]], नाशिक, [[दायमाबाद]], इनामगाव इत्यादी ठिकाणी उपलब्ध झाले. या काळच्या संस्कृतीची कल्पना साहित्यातून आढळत नाही. ती उत्खननाद्वारेच दृग्गोचर झालेली आहे. या संस्कृतीला समांतर असणारी एक संस्कृती आंध्रात, विदर्भात, मराठवाड्यात नि थोड्या प्रमाणात पश्चिम महाराष्ट्रात नांदत होती. बृहदाश्मयुगीन संस्कृती या नावाने ती ओळखली जाते. तिचे वैशिष्ट्य म्हणजे मृतांना मातीच्या ढिगाऱ्यात अथवा दगडाच्या फरशींनी बंदिस्त केलेल्या चौकटीत पुरून त्या भोवती मोठाले दगड वर्तुळाकारात लावून ठेवणे हे होय. या शिवाय मृतासवे विविध मौल्यवान दगडांचे मणी, तांब्याची आणि लोखंडाची हत्यारे, अवजारे, भांडी, मंजुषा इत्यादी वस्तू आणि काळी- तांबडी खापरी भांडी पुरण्याचीही रीत होती. या संस्कृतीचा काळ इसवीपूर्वी सातव्या-आठव्या शतकाइतका किंवा अधिकच मागे जातो.

==प्राचीन मराठवाडा== 

भारताचा प्राचीन इतिहास उत्तरेत स्थापन झालेल्या मौर्य साम्राज्यापासून सुरू होतो. उत्तर भारतातील या साम्राज्याच्या संपर्कात महाराष्ट्र आणि दक्षिणेतील आंध्र, कर्नाटक आदींचे प्रदेशही आले होते. मौर्य सम्राट अशोकाचे कोरीव लेख या सर्व प्रदेशात सापडल्यामुळे या काळी म्हणजे इसवीपूर्व चौथ्या शतकात या प्रदेशांत बरेच दळणवळण असले पाहिजे. शिवाय महाराष्ट्रातील अनेक लेणी आणि [[पवनी]] (जि. भंडारा) सारख्या ठिकाणचे बौद्धस्तूप व्यापारी मार्गावर असल्यामुळे ते उत्तर-दक्षिण भारत जोडणारे होते असेही दिसते. वस्तूंची देवाण-घेवाण होताना विचारांचे आदान प्रदान होत असते आणि वस्तूंच्या वापरातून आचाराला आकार प्राप्त होत असतो. हे लक्षात घेता या व्यवहारात मराठवाडा अस्पर्श राहिला असणे संभवत नाही. संस्कृतीच्या प्रसाराचे प्रसरणवादी प्रमेय' मांडणाऱ्यांनी दिलेल्या काही कारणांपैकी भौगोलिक साहचर्य हे एक महत्वाचे कारण दिले आहे. त्यामुळे प्राचीन काळातील अनेक राजवटींचे आधिपत्य मराठवाडा महाराष्ट्र यावर जसे होते तसेच ते शेजारच्या गुजरात, मध्यप्रदेश, आंध्र नि कर्नाटक या सध्याच्या राज्यांच्या सीमेलगततच्या भागावरही होते. त्यामुळे यापैकी कोणत्याही राज्याचा विचार करताना शेजारच्या प्रदेशातील सांस्कृतिक बाबींच्या प्रभावांचा विचार अपरिहार्य ठरतो.

मराठवाड्याचा इतिहास आणि संस्कृती सातवाहन काळात अधिक स्पष्टपणे समोर येते. खरे तर मौर्यानंतर शुगांचे राज्य आले. यांचा फारसा प्रभाव दक्षिण भारतावर उमटला नाही. मात्र त्यांच्या कलेचा प्रभाव भाजे, पौनी, पितळखोरे आणि अजिंठे (पहिला टप्पा) येथे जाणवतो.
सातवाहनांनी दक्षिण भारतात पहिले साम्राज्य स्थापिले आणि नंतर मराठवाडा म्हणून प्रसिद्ध पावलेला प्रदेश भारताच्या नकाशावर (मानचित्रावर) झळकू लागला. या आधी हा प्रदेश अश्मक, [[कुंतल]], मूलक या जनपदात विखुरलेला होता. सातवाहनांनी या प्रदेशांना संघटित केले. यामुळे सातवाहनांना मराठवाडा-महाराष्ट्राचे खरेखुरे पहिले सम्राट म्हणणे यथोचित ठरते. दक्षिण भारतातील या पहिल्या साम्राज्याची मुहूर्तमेढ रोवणारे हे सातवाहन मराठवाड्याचे होते हे महत्वाचे. इसवीपूर्व २५० ते इ.स. २६० असे सुमारे ४५० वर्षे यांचे साम्राज्य होते. यांचा अंमल मध्यप्रदेशाचा दक्षिण भाग, गुजरातचा पूर्व भाग, महाराष्ट्र, आंध्र आणि कर्नाटक एवढ्या अवाढव्य प्रदेशावर होता. साहजिकच या प्रदेशातील धर्म, कला, स्थापत्य यात समानता निर्माण झाली ती या काळात. भौतिक प्रगती झाली तीही या काळात. विशेष म्हणजे या काळात प्राकृत भाषेला राजाश्रय तथा लोकाश्रय मिळाला आणि मराठवाडा-महाराष्ट्र येथील समाजाला स्वतंत्र भाषेमुळे पृथगात्मता प्राप्त झाली. आणि या भूमीचा अभिमान लोकांत निर्माण झाला. या समाजाच्या अस्मितेमुळे येथील संस्कृतीची व तदअंतर्गत साहित्य, कला, शास्त्र, तत्त्वज्ञान यांची जोपासना होणे शक्य झाले. महाराष्ट्राबाहरे भारतातील इतर प्रदेशात आणि भारताबाहेरही येथिलांची व्यापारी देवाणघेवाण सुरू झाली. पाटलीपुत्र (पाटणा), उज्जयिनी, भरुकच्छ (भडोच), शूर्पारिक (सोपारा), भोगवर्धन (भोकरदन), तगर (तेर), प्रतिष्ठान (पैठण) यासारख्या वेगळाल्या शहरांना जोडणारे व्यापारी मार्ग महाराष्ट्र-मराठवाडा प्रदेशातून जात, त्यामुळे नागरीकरणाची प्रक्रिया या काळातच जोमाने झाली असे दिसते. एकूण काय तर सातवाहन राजवटीने येथील जीवनाला कलाटणी दिली होती. 

इतिहासकाळात भारतात अनेक कालगणनापद्धती निर्माण झाल्यापैकी कालौघात आजतागायत टिकून राहिल्या त्या दोनच..विक्रमसंवत् उत्तर भारतात नि [[शालिवाहन]] (सातवाहन) दक्षिण भारतात. यावरुनही मराठवाड्यात संस्कृतीचा उषःकाल घडवून आणणाऱ्या या राजकुलाची महती लक्षात यावी. आणि मराठवाड्याची मातब्बरीही! सिमुक गौतमीपुत्र सातकर्णी, वसिष्ठीपुत्र पुळुमावी, वसिष्ठीपुत्र सातकर्णी, स्कंद सातकर्णी, यज्ञश्री इत्यादींची नाणी इतर ठिकाणांबरोबरच मराठवाड्यात पैठण, तेर, भोकरदन इत्यादी ठिकाणी उत्खननामध्ये सापडली. तद्वतच आधिभौतिक संस्कृतीचे अवशेष आणि याच काळातील उत्खननात हाती आलेले रोमन अवशेष तत्कालीन सामाजिक, धार्मिक आणि राजकीय तथा आर्थिक परिस्थितीची कल्पना देतात. शिवाय प्लिनी, टॉलेमी आणि पेरिप्लस यांचेकडूनही बरीचशी माहिती मिळते ती वेगळीच. या सर्व माहितीवरून असे दिसून येते की मराठवाड्याच्या इतिहासात सातवाहनकाल सर्व दृष्टींनी भरभराटीचा होता. 

टॉलेमीने सातवाहनांच्या साम्राज्यात तटबंदीयुक्त ३० शहरे होती अशी नोंद केली आहे. त्यातील पैठण, तेर, भोकरदन इत्यादी ठिकाणच्या उत्खननातून तेथील घरादारांचे अवशेष आणि सांडपाण्यासाठी बांधलेले विटांचे, मातीच्या कड्यांचे किंवा राजणांचे सांडपाण्यांचे कूप आढळून आलेले आहेत. ही सुबत्ता राजकीय स्थैर्य आणि अंतर्गत व सागरी व्यापारामुळे आलेली होती हे स्पष्टच आहे. 

रोमन साम्राज्यातून महाराष्ट्र-मराठवाड्यात उत्कृष्ठ बनावटीची नक्षीदार भांडी, कांचसामान, एक मीटरपेक्षा अधिक उंचीचे मद्याने भरलेले कुंभ (अॕम्फोरा), रोमन देव-देवतांचे पुतळे, रोमन युवती व युवकांची शिल्पे तसेच रोमन सम्राटांची नाणी आल्याचे पुरावे उपलब्ध झाले आहेत. इकडे आलेल्या अनेक उत्खननांत रोमहून आलेली लोखंडी अवजारे, धातूची भांडी, पळ्या, चमचे, उलथणी, तांब्याच्या थाळ्या, उचलण्यासाठी मूठ असलेले रांजण आणि जाती उपलब्ध झाली. येथील भौतिक जीवनात यांच्यामुळे एक नवाच रंग भरला गेला असे दिसते. रोमच्या नाण्यांवर राजांच्या आकृती असत त्यामुळे इकडे त्या नाण्यांना पुतळयांची नाणी म्हणत. अगदी पेशवाईपर्यंत या प्रकारच्या नाण्यांचे गळ्यातील हार करीत व त्यांना पुतळ्याच्या माळा म्हणत. या काळच्या मराठवाड्यातील कला व साहित्य या संबंधीचा विचार या लेखाचे शेवटी केलेला आहे.
#सातवाहनानंतर दखल घ्यावी असे मराठवाड्यातील दुसरे राजघराणे होते ते वाकाटकांचे. इसवीच्या तिसऱ्या शतकापासून सहाव्या शतकापर्यंत दक्षिणेत होऊन गेलेल्या राजवंशापैकी हा सर्वश्रेष्ठ असून त्याच्या कामगिरीने अखिल दक्षिण भारताच्या संस्कृतीवर फार मोठा प्रभाव पडला आहे, असे फ्रेंच इतिहासकार जुव्हो डुब्राइल म्हणतात.
वाकाटक याच घराण्याकडे अजिंठे येथील इसवीच्या चौथ्या-पाचव्या शतकातील लेण्यातील भित्तीचित्रांचे श्रेय जाते. या चित्रांचे महत्व अशासाठी की तत्कालीन भौतिक जीवन ते आपल्यासमोर दृष्यरुपात उभे करतात. त्यावेळची वस्त्रप्रावरणे, त्यात सकच्छ व विकच्छ पद्धतीने नेसण्याची वस्त्रे, अर्धोरुक (मांड्यांपर्यंत पोचणारी-वस्त्रे) चंडातक, जांघिका, शिवाय उत्तरीय, कंचुकी, चोलिका, कूर्पासक, पयोधरपट्ट, स्तनोत्तरीय इत्यादींचा अंतर्भाव होतो. तर विविध प्रकारचे दागिने मुक्ताहार, हेमसूत्र, कंठी, वैकक्षक, चटुलातिलक (बिंदी), लोलक, टंक, कर्णफूल, स्कंधपत्र, नुपूरे, कटिबंधापैकी कटिसूत्र, कांची, मेखला, रसना इत्यादी प्रकार येथील स्त्रिया वापरीत असत. 

सातवाहन काळात आणि विशेषतः वाकाटक काळात स्त्रिया मोजकी आणि ठसठशीत आभूषणे वापरीत असत. त्यामुळे पाहणाऱ्यांच्या मनांत ‘कवण कवणा अलंकारिले' असा संभ्रम निर्माण होई. वाकाटकांच्या एका लेखात नांदेड जिल्ह्यातील परिस्थितीचा उल्लेख आढळतो. त्यावरून महसूल, तो गोळा करण्याची पद्धती, अधिकारी वर्ग, त्यांचे अधिकार व सवलती या बद्दलची कल्पना येते.यानंतरच्या काळात बदामीचे चालुक्य, राष्ट्रकूट, कल्याणीचे चालुक्य, शिलाहार यांच्या राजवटी मराठवाड्याशी संबंधित होत्या. 

बदामीच्या चालुक्यांचे राज्य महाराष्ट्राच्या विस्तृत प्रदेशावर होते हे ऐहोळी (जि. विजापूर) येथील द्वितीय पुलकेशीच्या शिलालेखावरून कळते. त्यात त्रिमहाराष्ट्रक असा जो उल्लेख आढळतो त्यावरून मराठवाड्याचा अंतर्भात त्यात होत असावा असा एक विचार आहे. पुढे उत्तर चालुक्यांच्या काळातही मराठवाड्याच्या काही भागांवर त्यांचा व त्यांच्या मांडलिकांचा अंमल होता. त्यांनी बांधलेली अनेक मंदिरे आणि अभिलेख याचे साक्षीदार आहेत. या मंदिरांच्याद्वारे लोकांची उपासना पद्धती, कारीगारी, कलासक्तता, आर्थिक व्यवस्थापन यासंबंधीचे अंदाज बांधता येतात तर अभिलेखातून राज्यकारभार, अधिकारपदे, समाजरचना, धार्मिक परंपरा सासंबंधीची माहिती मिळते. चालुक्यांच्या कारकीर्दीतच कलचुरींनी राज्यकारभार हाती घेतला होता. वीस-पंचवीस वर्षेच त्यांची राजवट होती. मराठवाड्याच्या धार्मिक जीवनावर परिणाम करणारी ही कारवाई ठरली. कारण याच वेळी कलचूरींच्या प्रधानाने वीरशैव पंथाची स्थापना केली. 

बदामी चालुक्य आणि कल्याणी चालुक्य या दोन राजवटींच्या दरम्यान राष्ट्रकुटांचे प्रबल घराणे मराठवाडयाचेच होते. लत्तलूरपुरवराधीश्वर हे त्यांचे बिरुद होते. म्हणजे हे लातूरचे घराणे होते. यांनी मध्यप्रदेश, गुजरात आणि गंगेपर्यंतचा प्रदेश यावर धडक मारली होती. प्रतिहार, परमार, पाल या घराण्यातील राजांना पराभूत केले होते. दक्षिणेतील पल्लवांचाही पराभव केला होता.
* मराठवाड्यातील कंधार (जि. नांदेड) येथे त्यांची उपराजधानी होती. साहजिकच तेथे राजवाडाही होता. काही मातब्बर इतिहासकारांचे मते (फ्लीट, आळतेकर ठोसर) वेरुळ हे यांचे राजधानीचे ठिकाण होते. 
मराठवाड्याच्या संस्कृतीवर आणि तेथील संस्कृतीचा प्रभाव या काळात सर्वत्र पसरला होता. जीवनाला सर्वस्पर्शी ठरणाऱ्या विषयांची या काळात प्रगती झाली होती. भौतिक आणि आध्यात्मिक उन्नती या काळात लक्षणीय उंची गाठणारी ठरली. तशातच या राजांनी शैलगृहे घडविण्याचे कार्य मनावर घेतले आणि कैलास सारखे अभूतपूर्व मंदिर निर्माण केले. त्यांचा उदो उदो त्यामुळे सर्वतोमुखी झाला. राष्ट्रकूट राजांनी अरबी व्यापाऱ्यांशी फार सलोखा ठेवून मुसलमानांना धार्मिक स्वातंत्र्य दिले, तेव्हा तुर्कांचे अस्तित्त्व महाराष्ट्रात जाणवू लागले. त्याचे तेथील समाजावर दूरगामी परिणाम झाले. ह्याची दखल घ्यावी लागते. राष्ट्रकूटांनी निर्माण केलेल्या कलावैभवाला कालांतराने तडे जातील हे या सम्राटांच्या ध्यानीमनीही आले नव्हते असे दिसते. मराठवाड्याच्या या राजकुलाने सव्वादोनशे वर्षांची दीर्घ कारकीर्द गाजवली होती हे मात्र खरे.

प्राचीन कालखंडाच्या शेवटच्या टप्पात महाराष्ट्रावर देवगिरीच्या यादवांचे राज्य होते. जवळपास त्याच सुमाराच्या आसपास कोंकण कोल्हापूर पट्ट्यात शिलाहार घराण्याचे राज्य होते. मराठवाड्याच्या दृष्टीने महत्वाची गोष्ट अशी की, हे राजे स्वतःला तगरपुरवराधिश्वर असे म्हणवून घेत. तगर म्हणजे धाराशिव जिल्ह्यातील गोरोबाकाकांचे तेर असे आता सर्वजणच मानतात. शिलाहारांच्या अनेक घराण्यांपैकी उत्तर कोंकण, दक्षिण कोंकण आणि कोल्हापूर येथील घराणी अधिक महत्वाची होत. यातील काही राजे धोरणी, तर काही पराक्रमी होते म्हणून तर भोवतीच्या कधी राष्ट्रकूट तर कधी चालुक्य राजांच्या तावडीत फारसे न सापडता दीड-दोनशे वर्षे ही मंडळी राज्य करु शकली. आणखी एक महत्वाची गोष्ट म्हणजे यांच्यापैकी अपरार्क ह्या साहित्य आणि संगीतात गती असलेल्या राजाने याज्ञवल्क्य स्मृतीवरील अपरार्क टीका लिहून आपली विद्वत्ताही सिद्ध केली होती.
(लेख- मराठवाडा: इतिहास व संस्कृती. डॉ. गो.बं. देगलूरकर, मराठवाडा वारसा आणि सद्यस्थिती खंड १, संपादक, डॉ. मारुती आवरगंड, श्री विठ्ठल कदम)

==मध्ययुगीन मराठवाडा==
यादव राजेही येथील परंपरेनुसार आधी मांडलिकच होते. पण या यदुकुलातील भिल्लम (सन १९८४ -९१), सिंघण (१२५० - ४७), कृष्ण (१२४७-६०), महादेव (१२६०- ७१) आणि रामदेव (१२७९-१३०९) यांनी स्वबळाने आणि पराक्रमाने आपली सत्ता स्थापन केली आणि सर्वदूर आपला दरारा निर्माण केला. या पैकी भिल्लमाने देवगिरी येथे राजधानी स्थापन केली आणि दक्षिणेचा सम्राट म्हणून राज्याभिषेक करवून घेतला. सिंघण यादव हा अत्यंत पराक्रमी आणि फार धडाडीचा राजा होता. याचा नातू राजा कृष्ण याने बल्बनच्या अधिपत्याखाली असलेल्या मुसलमानी सैन्याला पराभूत केले. कृष्णाचा धाकटा भाऊ महादेव याने सोमेश्वर शिलाहारावर हल्ला चढवला. सोमेश्वराच्या आरमाराचा समुद्रात पाठलाग करून त्याच्यासह जहाजांच्या सर्वच काफिल्याला जलसमाधी दिली. मराठवाड्याच्या सत्ताधीशाने आरमारी लढाई केल्याचे बहुधा हे पहिले उदाहरण असावे. रामदेव हा शेवटचा यादव नृपती. प्राचीन मराठवाड्याचा शेवटचा हिंदूराजा. याने वाराणसीमधून मुसलमानांना हाकलून दिले व तेथे शारंगधराचे एक सुवर्णमंदिर बांधले. ही घटना बहूधा दिल्लीचा सुलतान बल्बन याचा मृत्यू आणि जलालुद्दिनाचे राज्यारोहण यांच्या मधल्या काळात घडली असावी असे मु. ग. पानसे (यादव कालीन महाराष्ट्र, 19६३ पृ. 3४) यांचे अनुमान आहे.

रामदेवराय पराक्रमी खरा पण सावधचित नव्हता; अखंड सावधान नव्हता. त्यामुळे दिल्लीहून आलेल्या अल्लाउद्दिनचे चांगलेच फावले आणि घात झाला. घात झाला तो केवळ रामदेवाचा नव्हे, तो मराठवाड्याचा, महाराष्ट्राचा घात होता. तो घात साऱ्या हिंदू राजांचा होता, सत्तेचा होता. पुढे काही काळ दिल्लीहून स्वाऱ्या होतच राहिल्या. रामदेव पुत्र शंकरदेव व जावई हरपालदेव यांचे प्राणपणाने स्वतंत्र होण्याचे निकराचे प्रयत्न निरुपयोगी ठरले आणि सुलतान महंमद तुघलकाने देवगिरीचे दौलताबाद केले. या नामकरणातून दोन प्रवृत्ती लक्षात येतात. देवांचे वास्तव्य मानणारे आधीचे राज्य आणि संपत्तीलोलूप दुसरे नंतरचे.

यानंतरच्या काळात मराठवाड्याभोवती मुसलमानी सत्तेचा विळखा पडला. कधी तो बहामनींचा, कधी नगरच्या निझामशाहीचा तर कधी आदिलशाहीचा. सरते शेवटी हैद्राबादच्या निझामाच्या संस्थानात हा प्रदेश खितपत पडला. १९४८ मध्ये हैद्राबाद संस्थान विलीन झाले आणि मराठवाड्याचा वनवास संपला. प्राचीन काळी राजकीय आणि सांस्कृतिक बाबतीत आघाडीवर असलेला मराठवाडा नंतरच्या मुसलमानी सत्तेच्या काळात मागासला. त्याच्या सुधारणेची गती अजूनही धीमीच आहे. भांडकुदळपणात कमी पडणाऱ्या, योग्य दूरदर्शी नेतृत्वाभावी त्याच्याकडे जावे तसे लक्ष अजूनही सत्ताधीशांचे जात नाही. त्याच्या सोशिकतेचे, संत- शिकवणीमुळे झालेल्या सात्विकपणाचे हे त्यांच्या वाट्याला आलेले फळ म्हणायचे!
प्रागैतिहासिक काळातील मराठवाड्याचा हा झाला मागोवा. 
(लेख- मराठवाडा: इतिहास व संस्कृती. डॉ. गो.बं. देगलूरकर, मराठवाडा वारसा आणि सद्यस्थिती खंड १, संपादक, डॉ. मारुती आवरगंड, श्री विठ्ठल कदम)
==मराठवाड्याची संस्कृती==
भौतिक आणि मनोमय सृष्टी म्हणजे संस्कृती. राजकीय स्थिती, घरे, नगररचना, आर्थिक स्थिती या सर्व गोष्टी मानवाच्या ऐहिक वा भौतिक प्रगतीच्या निदर्शक असतात. इंग्रजीत याला सिव्हिलायझेशन म्हणतात पण संस्कृतीची दुसरी बाजू म्हणजे मनोमय सृष्टी. यात अध्यात्म, तत्त्वज्ञान, धर्म, कला, साहित्य यांचा समावेश केला जातो. हे झाले इंग्रजीतील 'कल्चर'.
आपण आत्तापर्यंत पाहिले की प्राचीन काळात राजकीयदृष्ट्या मराठवाड्याचे कार्य विशेष महत्त्वाचे होते.

मराठवाड्यावर राज्य करणाऱ्या घराण्यांची महाराष्ट्रावर तसेच भोवतीच्या प्रदेशावर सत्ता होती. कर्नाटक, आंध्र, गुजरात या राज्यांवर बहुधा प्रत्यक्ष नि क्वचित वेळा अप्रत्यक्ष (म्हणजे मांडलिकांमार्फत) या घराण्यांचेच राज्य असायचे. प्राचीन काळातील घटनांवर मराठवाड्याचा विशेष ठसा होता. असे म्हणण्याचे कारण असे की त्याकाळी एक तर या राज्यकर्त्यांची राजधानी मराठवाड्यातच असे किंवा ती मराठवाड्याच्या सीमेवर असे की ज्यामुळे मराठवाड्याच्या काही भागाचा समावेश राजधानीच्या भागातच (होम प्रॉव्हिन्स) असायचा. येथील राजकीय सत्तांपैकी प्रबळ होत्या त्या सातवाहन, राष्ट्रकूट आणि यादव यांच्या. पैकी पहिल्या दोन्हींचे मूळ वस्तिस्थान मराठवाड्यातलेच. यादवांच्या संबंधात असे म्हणता येते की मराठवाड्याला मोठे केले ते त्यांनी आणि त्यांना साम्राज्य स्थापण्याची संधी दिली ती मराठवाड्याने सुमारे दोनशे वर्षे यादवांनी साऱ्या दक्षिण भारतावर अधिराज्य गाजवले ते मराठवाड्याला शक्तिकेंद्र करूनच.  पैठण, कंधार, बहुधा वेरुळ आणि देवगिरी ही राजधानीची शहरे मराठवाड्यातील आणि मान्यखेट, कल्याण (बसवकल्याण) या राजधान्या मराठवाड्याच्या सीमेलगत होत्या. 
शिलाहारांनी कोकण-कोल्हापूर भागात पराक्रम गाजवला तरी ते मूळचे मराठवाड्यातीलच तर होते! या शिवाय कित्येक मांडलिकांच्या राजधान्याही येथेच होत्या. वहनीकुल, वाजीकुल हे कल्याणी चालुक्यांचे मांडलिक आणि अमर्दकपूर (औंढा, जि. हिंगोली) येथील रट्ट घराण्याच्या राजधान्या काय की कलचुरींच्या कुंभारी, मुरुम या उपराजधाऱ्या काय या सर्व येथल्याच होत. 

हा सर्व आढावा घेण्याचे कारण असे की यावरून असे लक्षात यावे की राजांच्या व सम्राटांच्या येथील वास्तव्याचा, आचार-विचारांचा प्रभाव येथील समाजाची जडण-घडण होण्यास नक्कीच कारणीभूत झाला असणार. शुक्रनीतितील दोन सिद्धांताकडे लक्ष दिल्यास यावर अधिक भाष्य करण्याची आवश्यकता राहणार नाही. 'राजा कालस्य कारणम्' आणि 'यथा राजा तथा प्रजा', 'हुकूमशाहीत वा सरंजामशाहीत त्या प्रदेशाच्या सांस्कृतिक जडण-घडणीत राजांच्या विचारांचा मोठा वाटा असतो. प्रजाजनांवर त्यांच्या विचारांचा, आवडी-निवडींचा प्रभाव पडत असतो. आणि राजेलोक कल्याणकारी विचारसरणीचे असतील तर याची शक्यता अधिक असते. मराठवाड्यातल्या सांस्कृतिक जीवनाला घाट दिला गेला तो राजांनी व त्यांच्या सरदारांनी प्रारंभी केलेल्या वा पुरस्कृत केलेल्या प्रथांनी, आणि येथे रुजलेल्या या प्रथांचे लोण साऱ्या महाराष्ट्रभर यथाकाल पसरले असणार. दुसऱ्या शब्दांत सांगायचे तर प्राचीन काळात नवकल्पना निर्मितीचे व सांस्कृतिक प्रगतीचे स्रोत सातत्याने मराठवाड्यानेच पुरविले होते. तेथे असलेल्या सातवाहन, राष्ट्रकूट, यादव या राजकुलांच्या राजधान्यांमुळे पंडित, शास्त्रज्ञ, विद्वान, कलावंत, उद्योगपती व व्यापारी (परदेशीय सुद्धा) यांचे सततचे वास्तव्य मराठवाड्यातच राहिले. त्यामुळे त्यांनी निर्माण केलेल्या वास्तूंचा, कलाकृतींचा, कल्पनांचा पहिल्यांदा लाभ व्हायचा तो स्थानिकांना संस्कृतीला लाभलेले अनेक आयाम आणि त्यांच्यात झालेली प्रगती मुळात येथली, मग त्यांचा प्रसार साऱ्या महाराष्ट्रात आणि शेजारच्या प्रदेशात झाला. पैठण, तेर, देवगिरी ही भरभराटीला आलेली व्यापारी केंद्रे होती याचा वर उल्लेख झालेला आहेच. येथूनच परदेशांत आणि परदेशातून व्यापारी मालाची ने आण होत असे. साहजिकच संस्कृतीच्या संबंधातील कल्पनांची देवाण घेवाण होत असणार. यांचा पहिल्याचा स्वीकार मराठवाड्यात होत असणार आणि तेथूनच सर्वदूर त्यांचे प्रसारण होत असणार. 

शिल्प आणि स्थापत्याच्या क्षेत्रात तर मराठवाडा नेहमीच अग्रेसर होता. त्याचा वरचष्मा होता. या क्षेत्रातील त्याचे योगदान वाखाणण्याजोगे होते. भाजे, बेडसे, कोण्डाणे येथील शैलगृहे कालक्रमदृष्ट्या आधीची आहेत यात शंकाच नाही पण उत्कृष्ट शैलगृहे घडविण्याचे श्रेय जाते ते मराठवाड्याकडेच. वेरुळ येथील कैलास लेणे हे या क्षेत्रातील संपरिपूर्ण परिष्कृततेचे उत्तम उदाहरण ठरावे. ते कळसापासून पायापर्यंत 'आधी कळस मग पाया रे' या पद्धतीने कोरले गेले हे तर खरेच, पण ते 'देव देऊळ परिवारु । कोरुनि काढिला डोंगरु । ऐसा भक्तीचा व्यवहार । का न व्हावा ।। असे भक्ती व्यवहारातील अद्वैत कसे असावे याचे उदाहरणही ठरणारे लेणे आहे. तात्पर्य की मराठवाड्याने कलेसाठी कला असे न मानता जीवनासाठी तिचा उपयोग व्हावा ही दृष्टी बाळगली होती. (लेख मराठवाडा: इतिहास व संस्कृती. डॉ. गो.बं. देगलूरकर, मराठवाडा वारसा आणि सद्यस्थिती खंड १, संपादक, डॉ. मारुती आवरगंड, श्री विठ्ठल कदम)

*अंबाजोगाई मराठी भाषेचा उगम येथे झाला व पुरातन काळात असेलेली हत्तीखाना, बाराखंबी मंदिर येथेच आहे.येथे पहिला मराठी ग्रंथ या ठिकाणी श्री मुकुंदराज स्वामी यांनी लिहला.

इसवी सन १४०० पूर्वी हजारो वर्षे मराठवाड्यावर [[सातवाहन]], [[चालुक्य]], [[यादव]], [[इक्ष्वाकू]] या सारख्या मराठी लोकांचे राज्य होते. तर ४०० वर्ष देवगिरीच्या यादवांचे साम्राज्य होते आणि ते निम्म्यापेक्षा जास्त भारताच्या भागावर राज्य करत होते. नंतर चार शतके मुस्लिम राजवटीखाली मराठवाडा मुस्लिम राजवटीखाली आणि [[निजाम|निजामाच्या]] [[हैदराबाद]] संस्थानाचा भाग होता. निजामाने मराठवाड्यावर [[हैदराबाद संस्थान]] भारतात विलीन होईपर्यंत राज्य केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://marathivishwakosh.in/khandas/khand12/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=10390|title=मराठवाडा|प्रकाशक=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ, मुंबई|भाषा=मराठी|ॲक्सेसदिनांक=३१ जुलै २०१४}}&lt;/ref&gt; भारतीय स्वातंत्र्याच्या लढ्यात बरोबरीनेच [[हैदराबाद मुक्तिसंग्राम]] लढला गेला. १७ सप्टेंबरला मराठवाड्याला हैदराबाद संस्थानातून स्वातंत्र्य मिळाले. १ नोव्हेंबर १९५६ पासून मराठवाडा विभाग [[मुंबई]] राज्यास जोडण्यात आला. १ मे १९६० पासून मराठवाडा हा नवीन [[महाराष्ट्र]] राज्याचा भाग झाला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.bbc.com/marathi/india-49444233|title=विधानसभा निवडणूक 2019: महाराष्ट्र विधानसभेची पहिली निवडणूक आणि तीन मुख्यमंत्री}}&lt;/ref&gt;

स्वातन्त्र्योत्तर काळात [[काँग्रेस]]चे नेते, [[शंकरराव चव्हाण]] यांचे प्रदीर्घ काळ मराठवाडा भागावर राजकीय प्रभुत्व होते. ते आधी महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री झाले व नंतर त्यांनी भारतीय संघराज्याचे [[गृहमंत्री]], [[अर्थमंत्री]] ईत्यादी केन्द्रीय मंत्रिपदेही  सांभाळली. त्यांचा महाराष्ट्रातील जलसिंचन क्षेत्रांचा गाढा अभ्यास होता. विकास क्षेत्रातील.[[पैठण]]चा [[जायकवाडी धरण|जायकवाडी]] जलसिंचन प्रकल्प हे त्यांचे महत्त्वाचे योगदान आहे.

==भौगोलिक स्थान==
===मुख्य शहरे===
* [[छत्रपती संभाजीनगर]] : ही मराठवाड्याची राजधानी व प्रमुख औद्योगिक शहर आहे. हे शहर ऐतिहासिक वास्तु, लेणी इत्यादींसाठी प्रसिद्ध आहे. छत्रपती संभाजी नगर येथून मुंबई-दिल्ली औद्योगिक मार्गिका जात आहे. याच जिल्ह्यात बिबी का मकबरा, [[अजिंठा]] - वेरूळ लेण्या,[[दौलताबाद किल्ला]] आणि [[जायकवाडी धरण]] आहे. पर्यटन स्थळे आणि धार्मिक स्थळे या जिल्ह्यात आहेत. येथेच छत्रपती संभाजीनगर प्रशासकीय विभागाचे मुख्यालय आहे. या जिल्ह्याच्या दक्षिणेकडून [[गोदावरी]] ही नदी वाहते.
* [[अंबाजोगाई]] अंबाजोगाई हे शहर बीड जिल्ह्यातील मुख्य शहर म्हणून ओळखले जाते. मराठवाड्याची सांस्कृतिक राजधानी म्हणून ओळख आहे. या शहराला शिक्षणाची पंढरी आणि ऐतिहासिक वारसा लाभलेलं शहर आहे. अंबाजोगाई शहराला प्राचीन काळापासून खूप वारसा आहे. या शहरातून मराठी भाषेचा उगम झाला होता. या तालुक्यात तुम्हाला माता योगेश्वरी देवी मंदिर, मराठी भाषेतील पहिला मराठी ग्रंथ लिहणारे मुकुंदराज स्वामी यांची समाधी येथे आहे.
* [[सिल्लोड]] : हे छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील सर्वात मोठे आणि प्रगतशील शहर आहे. तालुक्यात अंधारी आणि अजिंठा सारखी मोठी गावे आहेत की तालुक्याचा प्रगतीत मोठा हातभार लावतात.
* [[धाराशिव]] : या शहरापासून जवळच धाराशिव लेणी आहेत. या शहराजवळून भोगावती नदी वाहते. याच जिल्ह्यात तुळजापूर येथे [[तुळजाभवानी माता मंदिर]] आहे. तसेच लाखो भाविकांचे कुलदैवत असलेल्या काळभैरवनाथ श्री क्षेत्र सोनारी याच जिल्ह्यात आहे. अनेक धार्मिक पर्यटन स्थळे या जिल्ह्यात आहेत.
* [[जालना]] : जालना शहर मराठवाड्यातील एक महत्त्वाची बाजारपेठ व औद्योगिक केंद्र आहे. या शहराला बियाणांची राजधानी असे म्हणतात. इथे स्टील उद्योग मोठ्या प्रमाणात आहे. याच जिल्ह्यात [[भोकरदन]] हे प्राचीन शहर वसलेले आहे. जालना मधील श्रीक्षेत्र राजूर हे प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्र आहे. येथे राजुरेश्वर गणपतीचे खुप भव्यदिव्य असे मंदिर आहे. 
* [[नांदेड]] : ह्या शहराला मराठवाड्याची उपराजधानी म्हणून ओळखले जाते. हे शहर गोदावरी नदीच्या काठी वसलेले आहे. नांदेड येथे सचखंड गुरुद्वारा आहे. महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री आणि केंद्रीय मंत्री [[शंकरराव चव्हाण]] इथलेच आहेत.
* [[परभणी]] : परभणी येथे वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ आहे. परभणी जंक्शन हे मराठवाड्यातील महत्त्वाचे रेल्वे स्थानक आहे.
* [[बीड]] : बीड ला पांडवकाळात [[दुर्गावतीनगर]] म्हणत असत. पुढे चालुक्यकालीन चंपावती राणीच्या नावावरून देण्यात आलेले '[[चंपावतीनगर]]' हे या शहराचे दुसरे नाव आहे. कंकालेश्वर हे बीड मधील ऐतिहासिक पुरातन भगवान शंकराचे मंदिर आहे. हे चारही बाजूने पाण्याने वेढलेले आहे. मंदिराचे दगडी बांधकाम आहे. या जिल्ह्यात वंजारी आक्रमक आणि शूर आहेत, त्यांच्यामध्ये शैक्षणिक प्रगती उत्तम आहे.
* [[लातूर]] : लातूर हे मराठवाड्यातील प्रमुख शैक्षणिक केंद्र आहे. गुणवत्तापूर्ण शिक्षणप्रणालीमुळे शिक्षण क्षेत्रात लातूर आकृतिबंध (पॅटर्न) निर्माण झाला आहे. महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री [[विलासराव देशमुख]] इथलेच आहेत.
* [[हिंगोली]] : हिंगोली शहर कयाधू नदीच्या काठावर वसले आहे. हिंगोली येथील दसरा महोत्सव प्रसिद्ध आहे. [[औंढा नागनाथ]] हे महादेवाचे प्रसिद्ध मंदिर याच जिल्ह्यात आहे.
* [[परळी वैजनाथ]] परळी वैजनाथ हे बारा ज्योतिर्लिंग मंदिरांपैकी एक आहे. या शहरात बीड जिल्ह्यातील रेल्वे जंक्शन आहे. या शहरात औष्णिक विद्युत केंद्र आहे. या शहरात अनेक प्रकारची उद्योग चालतात.

===महत्त्वाची ठिकाणे===
[[Image:Takht Shri Hazoor Sahib Gurudwara Nanded.JPG|thumb|नांदेड येथील सचखण्ड गुरुद्वारा]]
संत [[नामदेव]] महाराजांचे जन्मस्थान [[नरसी (नामदेव)]], संत [[ज्ञानेश्वर]] महाराजांचे जन्मस्थान [[आपेगाव]], संत [[जनाबाई]]चे जन्मगाव [[गंगाखेड]], [[शिर्डी]]च्या [[साईबाबा|साईबाबांचे]] जन्मगाव [[पाथरी]], संत एकनाथांचे [[पैठण]], [[समर्थ रामदास स्वामी|समर्थ रामदासांचे]] जन्मगाव [[जांब]], देवीचे शक्तिपीठ [[माहूर]], ज्योतिर्लिंग [[परळी-वैद्यनाथ|परळी वैजनाथ]], ज्योतिर्लिंग [[औंढा नागनाथ]], ज्योतिर्लिंग [[घृष्णेश्वर मंदिर]], [[शीख]] धर्मीयांचा [[नांदेड]] येथील सचखंड [[गुरुद्वारा]] इत्यादी धार्मिक स्थाने या विभागात येतात.
* [[परळी-वैद्यनाथ|परळी वैजनाथ]] धार्मिक पर्यटन केंद्र
* [[अंबाजोगाई]] सांस्कृतिक, धार्मिक, शैक्षणिक व ऐतिहासिक वारसा 
* [[माहूर]] धार्मिक पर्यटन केंद्र
* [[औंढा नागनाथ]] धार्मिक पर्यटन केंद्र
* [[केदारेश्वर देवालय]] - केदारेश्वर देवालय [[शिल्प स्थापत्य]]कलेचा उत्कृष्ठ नमुना
* कल्हाली, ता. कंधार, जि. [[नांदेड जिल्हा|नांदेड]] - निजामकालीन जहागिरीचे गाव, ३५ हुतात्म्याचे ग्रामकेंंद्र, ब्रह्मदेवाचे देवस्थान.
* श्री क्षेत्र गहिनीनाथगड चिंचोली 
* श्री क्षेत्र भगवानगड (धौम्य गड )
* श्री क्षेत्र नारायणगड - मराठवाड्यातील धाकटी पंढरी 
* श्री क्षेत्र गोरक्षनाथ टेकडी संस्थान, बीड तालुका 
* कपिलधार धबधबा, मांजरसुम्भा, बीड 
* श्री क्षेत्र माऊली महाराज मंदिर,चाकरवाडी ता.केज जि.बीड 
* श्री क्षेत्र मच्छिन्द्रनाथ, सावरगाव मायंम्बा, ता आष्टी जि बीड 
* श्री क्षेत्र पिंपळनेर गणपतीचे 
* श्री क्षेत्र भैरवनाथ, जरुड ता बीड
* श्री तुळजाभवानी मंदिर तुळजापूर ता.तुळजापूर जि. धाराशिव
* श्री काळभैरवनाथ (सिद्धनाथ) सोनारी ता.परांडा जि.धाराशिव
* नळदुर्ग किल्ला ता. तुळजापूर जि. धाराशिव
* नळदुर्ग व अणदूर खंडोबा देवस्थान ता.तुळजापूर जि. धाराशिव
* चालुक्यकालीन केदारेश्वर मंदिर, धर्मापुरी
* धर्मापुरी किल्ला
* भुईकोट किल्ला, किल्ले धारूर, धारूर जि. बीड
* आसरादेवी मंदिर असरडोह, ता.धारूर, जि.बीड

== नद्या ==
[[चित्र:Nandur_madhmeshwar_canal.jpg|thumb|नान्दुर मधमेश्वर कालवा]]

गोदावरी ही मराठवाड्यातील मुख्य नदी आहे. पूर्णा, पैनगंगा, सीना, शिवणा, मांजरा, दुधना या विभागातील इतर महत्त्वाच्या नद्या आहेत.

'''गोदावरी :''' मराठवाड्यातून [[गोदावरी नदी|गोदावरी]] ही प्रमुख नदी वाहते. काही अंतरापर्यंत तिने छत्रपती संभाजीनगर बीड, जालना व परभणी, बीड व जालना अशा जिल्हा सीमा निश्चित केल्या आहेत. गोदावरीची वाहण्याची दिशा साधारणपणे वायव्येकडून आग्नेयेकडे आहे. बीड जिल्ह्यातील सिन्धफणा, वाण, सरस्वती, या गोदावरीच्या उपनद्या आहेत.

[[मांजरा नदी|'''मांजरा'']] : पाटोदा तालुक्यातील बालाघाटच्या डोंगराळ भागात उगम पावणारी मांजरा नदी सुरुवातीस उत्तर - दक्षिण - असा प्रवास करून जिल्ह्याच्या दक्षिण सीमेवरून पश्चिमेकडून पूर्वेकडे अशी वाहत जाऊन पुढे लातूर जिल्ह्यात प्रवेशते. तिचा बराचसा प्रवास गोदावरीला काहीसा समांतर असा होतो. बऱ्याच ठिकाणी या नदीने अहमदनगर-बीड, धाराशिव-बीड व लातूर-बीड या जिल्ह्यांमधील नैसर्गिक सीमेचे कार्य केले आहे. उगमापासून सुमारे ६१६ किलोमीटर प्रवास करून ही नदी पुढे नांदेड जिल्ह्यात कुण्डलवाडी गावाजवळ गोदावरीस मिळते. सिन्धफणा नदी पाटोदा तालुक्यात चिंचोली टेकड्यात उगम पावते. प्रथम उत्तरेकडे, नंतर पूर्वेकडे व तदनंतर पुन्हा उत्तरेकडे, किंबहुना ईशान्येकडे प्रवास करीत माजलगाव तालुक्यात मंजरथजवळ गोदावरीस मिळते. बीड तालुक्यातील डोंगराळ परिसरात उगम पावणारी बिन्दुसरा नदी बीड शहरातून वाहत जाऊन पुढे सिन्धफणा नदीस मिळते. कुंडलिका ही सिन्धफणेची आणखी एक उपनदी जिल्ह्यातच उगम पावून जिल्ह्यातच सिन्धफणा नदीस मिळते.

[[सिना]] : जिल्ह्याच्या व आष्टी तालुक्याच्याही नैर्ऋत्य सीमेवरून सीना नदी वाहते. काही अंतरापर्यंत  तिने [[अहिल्यानगर]]  व बीड जिल्ह्यांमधील नैसर्गिक सीमा म्हणून काम केले आहे. त्याच वेळी तिने अहिल्यानगर जिल्ह्यातील नगर तालुका व बीड जिल्ह्यातील आष्टी तालुका यांची सीमारेषाही स्पष्ट केली आहे.{{संदर्भ हवा}}

[[कयाधू]] : नदी हिंगोली जिल्ह्याच्या उत्तर-पूर्व सीमेवरून वाहताना [[वाशिम]] आणि [[यवतमाळ]] जिल्ह्यांची नैसर्गिक सीमा होते.

'''मनकर्णिका''' - बीड व माजलगाव तालुक्यातील नदी. पुढे सिंदफनाला मिळते. आंबेसावळी ता बीड येथे मनकर्णिका १ प्रकल्प व लिंबारूई देवी येथे मनकर्णिका २ सिंचन प्रकल्प या नदीवर आहेत
''' वाण ''' वाण ही नदी बीड जिल्ह्यातील प्रमुख नद्यापैकी एक आहे. या नदीचा उगम धारुरच्या घाटातून होतो आणि ही नदी पुन्हा गोदावरीला जाऊन मिळते. या नदीवर नागापूर चे धरण आहे.

== मराठवाड्यातील धरणे==
मोठे प्रकल्प -
१
२
३
४
५ प्रकल्प नाव- नदी, धरणासाठी अधिग्रहण क्षेत्र, विस्थापित झालेल्यांची संख्या, धरणाची उंची, पाणी साठवण क्षमता,मृत साठा, पाटचाऱ्या, एकूण लाभ क्षेत्र, लाभ क्षेत्रातातील कंपन्या,एमआयडीसी

मध्यम प्रकल्प 
१
२
३
४
५ प्रकल्प नाव, धरणासाठी अधिग्रहण क्षेत्र, विस्थापित झालेल्यांची संख्या, धरणाची उंची, पाणी साठवण क्षमता,मृत साठा, पाटचाऱ्या, एकूण लाभ क्षेत्र, लाभ क्षेत्रातातील कंपन्या,एमआयडीसी

लहान प्रकल्प 
१
२
३
४
५ प्रकल्प नाव, धरणासाठी अधिग्रहण क्षेत्र, विस्थापित झालेल्यांची संख्या, धरणाची उंची, पाणी साठवण क्षमता,मृत साठा, पाटचाऱ्या, एकूण लाभ क्षेत्र.

==प्रशासन==
===महसूल===
मराठवाड्यातील पुढील आठही जिल्ह्यांचा मिळून [[छत्रपती संभाजीनगर महसुली विभाग]] तयार झाला आहे. विभागाचे मुख्यालय छत्रपती संभाजीनगर येथे आहे. [[विभागीय आयुक्त]] हा या महसुली विभागाचा सर्वोच्च प्रशासकीय अधिकारी असतो.
* [[छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा]]
* [[धाराशिव जिल्हा]]
* [[जालना जिल्हा]]
* [[नांदेड जिल्हा]]
* [[परभणी जिल्हा]]
* [[बीड जिल्हा]]
* [[लातूर जिल्हा]]
* [[हिंगोली जिल्हा]]

===न्यायदान===
सर्व जिल्ह्यांत जिल्हा न्यायालये आणि इतर न्यायालये आहेत. [[मुंबई उच्च न्यायालयाचे खंडपीठ]] छत्रपती संभाजीनगर येथे आहे. मराठवाड्यातील आठही जिल्हे आणि लगतच्या [[अहमदनगर]] आणि [[जळगाव]] जिल्ह्यांमधून उच्च न्यायालयात आलेल्या खटल्यांचे कामकाज येथे चालते.

==अर्थव्यवस्था==

मराठवाडा हा प्राचीन काळापासून राजकीय, सामाजिक आणि आर्थिक दृष्टीने अत्यंत समृद्ध राहिलेला आहे. मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती अभ्यासताना सातवाहन, वाकाटक, राष्ट्रकूट, यादव आणि मुस्लिम राजवट कालीन आर्थिक जीवन समजून घ्यावे लागेल. आर्थिक दृष्टिकोनातून मराठवाड्याची चिकित्सा करताना त्या काळातील आर्थिक जीवन स्पष्ट करावे लागेल. गोदाखोरे हे मराठवाड्यातील सर्वात विस्तृत व समृद्ध खोरे आहे. मराठवाड्याचा बराचसा भाग या खोऱ्याने व्यापला आहे. या भूमीने प्राचीन काळपासून ते आजपर्यंत अनेक आर्थिक चढउतार पाहिलेले आहेत. मराठवाड्याने प्राचीन, मध्ययुगीन आणि अर्वाचीन कालखंडात देशाच्या आर्थिक विकासात ऐतिहासिक योगदान दिले आहे. विशेषतः भारताच्या आर्थिक विकासाच्या जडणघडणीतही मराठवाड्याने महत्त्वाचा वाटा उचललेला आहे. त्याचबरोबर आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील व्यापार क्षेत्रात आपली ओळख प्राचीन व मध्ययुगीन काळात निर्माण केली आहे. प्राचीन काळात अनेक व्यापारी केंद्रे किंवा नगरे भरभराटीस आली होती. तेर, भोकरदन (भोगवर्धन) व पैठण (प्रतिष्ठान) या सातवाहन काळातील प्रसिद्ध व्यापारी बाजारपेठा होत्या. या व्यापारी केंद्रातून परदेशात माल पाठविला जात असे. मराठवाड्यातील आर्थिक समृद्ध वारसा कशा होता यावर प्रकाश टाकण्याचा प्रयत्न या लेखात केला आहे.

प्राचीन काळापासूनच भारत हा कृषिप्रधान देश आहे. आपल्या देशातील सामाजिक आणि आर्थिक जीवन कृषीवरच अवलंबून आहे. लोक वर्षातून दोन वेळा आणि क्वचित प्रसंगी तीन वेळा पीक घेत असत. शेती ही मान्सुनवर अवलंबून असे. शेतीमधून अन्न-धान्य निर्मिती आणि रोजगार मिळत असे. सातवाहन काळापासून कापूस हे या परिसरातील मुख्य पीक होते. आजही विशेषतः गोदावरीच्या खोऱ्यात कापूस उत्पादन मोठया प्रमाणात घेतले जाते. कृषी उत्पादनावरच येथील उद्योगधंदे आधारित होते. साधारणत: शेतीच्या जमिनीची मालकी राजाची असे. परंतु शेतीकरिता ती निरनिराळ्या लोकांत वाटली जात असे. तत्कालीन लोकांचे जीवन हे कृषीवर आधारित असल्याने त्या काळात कृषी संबंधित सर्व उद्योग विकसित झाले होते. प्राचीन भारतातील लोकांचा पशुपालन हा महत्त्वाचा व्यवसाय होता. प्राचीन काळात हल (लहान लाकडी नांगर) व नांगल (मोठा लोखंडी नागर) असे नांगराचे दोन प्रकार होते. त्या काळात शेतकऱ्यांना हलिक असे म्हटले जात. नांगराचा उपयोग शेती कार्यात वैदिक काळापासून केला जात. दूध, दही, लोणी, तूप आणि दुधापासून बनविलेले अनेक पदार्थ हे लोकांचे प्रमुख अन्नपदार्थात मोडत असल्यामुळे दूध देणारे प्राणी पाळण्यावर लोकांचा सर्वाधिक भर होता. गाय, बैल, घोडा, गाढव, बकरी, मेंढी, कुत्रा, हत्ती, डुक्कर, व खेचर हे प्राणी पाळले जात होते. 

भारतीय व्यापारी परंपरा चार हजार वर्षे जूनी आहे. प्राचीन काळात भारताचा विदेशी व्यापार सुद्धा भरभराटीस आला होता. व्यापारी लोकांना समाजात मान सन्मान, प्रतिष्ठा व महत्त्व होते. विदेशी व्यापार जलमार्गाने होत असे. बौद्ध जातक कथात समुद्र प्रवासाची वर्णने व अनेक बंदराची माहिती उल्लेखनीय मिळते. व्यापारी लोक राजस्थान मार्गे नरकच्छ व शूर्पारक या बंदरातून बेबीलोनला जात. भारताचा चीन, मांचुरीया, जपान, इराण, ग्रीक, सिलोन, इजिप्त, मेक्सिको, बेबीलोन, रोम, अमेरीका, जावा, मलाया, सवर्णद्वीप व अरब देशांशी व्यापार चालू होता. तसेच विदेशी व्यापारी सुद्धा भारतीय बंदरात येऊन मालाची खरेदी-विक्री करीत. भारतातून विविध प्रकारच्या वस्तू विदेशात पाठविल्या जात आणि त्याचे मूल्य म्हणून परदेशातून विपूल सोने मिळत असे. चीन व ब्रह्मदेशातील माल भारतातील व्यापारी केंद्रातून पाश्चात्य देशाकडे पाठवला जात असे. भारतीय व्यापारी चीनी रेशमी वस्त्रे विकत घेत व ते पाश्चात देशांना निर्यात करीत. रोमच्या लोकांना भारतीय वस्त्र व आभूषणे आवडत असत. बंगाल आणि तामिळनाडू येथील मलमल जगप्रसिद्ध होती. विदेशी लोकांना भारतातील विविध प्रकारचे पदार्थ व मसाले आणि विविध सुंदर वस्तूंची आवड होती. त्यामुळे भारतातील वस्तूंना परदेशात चांगलीच मागणी होती. मसाल्याचे पदार्थ, सुगंधी द्रव्ये, औषधे, जडीबूटी, हिरे, मोती, लोखंड, तांबे, चंदन, कातडी, सूती व रेशीम कापड, सागाचे लाकूड, वनस्पतीचे बी-बियाणे व रोपे, मलमल, हस्तीदंत व त्यापासून बनविलेल्या वस्तू आणि विविध प्रकारचे पशुपक्षी भारतातून निर्यात केली जात असत.

मराठवाडा हा प्राचीन आणि मध्ययुगीन विदेशी व्यापाराचे महत्त्वाचे केंद्र झाले होते. मराठवाडयातील व्यापारी विदेशात जाऊन आपल्या मालाची विक्री करीत असत. मराठवाडयातील तेर व पैठण या शहरातील व्यापाऱ्यांचे रोमशी प्रत्यक्ष व्यापारी संबंध होते. पैठणच्या उत्खननात अनेक रोमन अवशेष मिळाले आहेत. मराठवाड्याचा व्यापार हा भूमार्ग, नदीमार्ग व समुद्र मार्गाने केला जाई. घोडे, गाढव, उंट, नौका व बैलगाड़ी ही एकदरीत मालवाहतुकीची साधने होती. व्यापारी हा माल बैलगाडी, गाढवावर, उटावर व घोडयाच्या पाठीवर टाकून वाहून नेत असत. नाव व जहाज ही सुद्धा वाहतुकीची महत्त्वाची साधने होती. देशांतर्गत व्यापारी वाहतूक ही नदीमार्गाने व भूमार्गाने होत असे तर समुद्रमार्गाने परदेशी माल पाठविला जात.  प्रवासात चोर व लुटारूंची भिती असल्याने सर्व व्यापारी मिळून एक संरक्षकदल बाळगीत असत. राजासुद्धा व्यापारांच्या संरक्षणाची व्यवस्था करीत.संपूर्ण व्यापारावर राजा नियंत्रण ठेवत. मालवाहतूकीसाठी राजा मार्फतच मार्ग सुकर केले जात. प्रवासात व्यापारी व त्याच्या मालाच्या संरक्षणाची संपूर्ण व्यवस्था राजा करीत असे. व्यापारी वर्गावर राजाचे नियंत्रण असावे यासाठी व्यापार किंवा व्यवसाय सुरू करण्यापूर्वी राजाची परवानगी घेणे आवश्यक होते.अकराव्या शतकात हिंदू धर्मशास्त्राने परदेशगमन निषिद्ध ठरविल्याने भारतीय व्यापारी परदेशी जाणे बंद झाले. इ.स. १२०० नंतर भारतात मुस्लीम सत्ता पसरु लागल्या. मुस्लिम राज्यकर्त्यांनी समाजावर वर्चस्व निर्माण व्यापारावर ताबा घेतला. व्यापारी क्षेत्रात त्यांचे वर्चस्व निर्माण झाले.
अ) प्राचीन कालीन मराठवाड्यातील आर्थिक जीवन
१. सातवाहन कालीन:- सातवाहन काळात मराठवाड्यामध्ये संपन्नता आणि वैभवाचे युग सुरू झाले होते. सातवाहनाच्या राजकीय उदयामुळे या परिसराच्या आर्थिक इतिहासात एका नव्या पर्वाचा आरंभ झाला. सातवाहन राज्यकर्त्यांनी जास्तीत जास्त जमीन लागवडीखाली आणली. सातवाहनांची अर्थव्यवस्था ही कृषी आणि व्यापार क्षेत्रावर आधारित होती. जलसिंचनाच्या सुविधा वाढवल्यामुळे कृषी उत्पादनात मोठ्या प्रमाणात वाढ झाली. पर्यायाने महसुलाच्या उत्पादनातही भर पडली. व्यापाराने सातवाहनांच्या आर्थिक समृद्धीत महत्त्वाची भूमिका पार पडली. सातवाहन राज्यकर्त्यांनी वाहतूक आणि दळणवळणाच्या सुविधा उपलब्ध करून दिल्यामुळे अंतर्गत व्यापारात वाढ झाली. सातवाहन काळात अनेक नगराची व व्यापारी बंदराची निर्मिती झाली. त्यांच्या समृद्धीचे चित्र त्यांनी कोरलेल्या लेण्यातून समजू शकते. तसेच परकीय प्रवाशी प्लिनी, टॉलेनी, एरीमन आणि पेरीप्लसने त्यांच्या लिखाणातून सातवाहन काळातील समृद्धीचे स्वरूप समजते. सातवाहन काळात आंतरराष्ट्रीय व देशांतर्गत व्यापारात मोठया प्रमाणात वाढ झाली. सातवाहनांची गलबते रोममधील अथेन्सला पोहचू लागली. भारतीय उत्पादनाला पाश्चिमात्य बाजारपेठा उपलब्ध झाल्या. सातवाहन काळात लोकांचा प्रमुख व्यवसाय शेती हाच होता. सातवाहन कालीन प्रतिष्ठान, तेर, भोकरदन आदि परिसरात जे उत्खनन झाले त्यात अन्नधान्याचे अवशेष फार मोठ्या प्रमाणात हाती लागले.  या काळात तांदूळ मोठ्या प्रमाणात पिकविला जात होता. हरबरा, एरंडी, भूईमूग आदि द्विदल धान्याचे व कडधान्याचे पीक घेतले जात होते. मराठवाड्यातील जमीन गहू, कापूस, ज्वारी या कडधान्याच्या उत्पादनासाठी उत्तम होती. गाथा सप्तसतीमध्ये शेतीसाठी वापरण्यात येणाऱ्या औजारांचा तपशील दिला आहे. शेतीसाठी बैलांचा वापर केला जात होता. या काळात सामान्यत: दोन पिके काढण्याची पद्धत होती. पैठणसारख्या नदीकाठच्या शहरात पुराचे, महापुराचे संकट सातत्याने जाणवत असे. 

या काळात अनेक नगरांची निर्मिती करून व्यापाराला राजाश्रय दिल्याने आर्थिक प्रगती सुरू झाली. या काळात तेर, भोगवर्धन, कोल्हापूर, जुन्नर आणि पैठण ही प्रसिद्ध व्यापारी केंद्रे होती. अंतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापाराला प्रोत्साहन दिल्यामुळे सातवाहनांची अर्थव्यवस्था भक्कम झाली. सातवाहनांनी पश्चिम किनाऱ्यावरील बाजारपेठा काबीज केल्या. व्यापारी बंदरांची निर्मिती केल्याने भारतीय उत्पादनाला पाश्चिमात्य बाजारपेठा उपलब्ध झाल्या. या काळात युरोपीयांशीही व्यापार सुरू झालेला होता. त्याठिकाणी तयार होणारे रेश्मी वस्त्रे तलम कपडे, हस्तिदंती वस्तू आणि पैठण येथे तयार होणारी पैठणी साडी या वस्तू व मसाल्याचे पदार्थ निर्यात केले जाऊ लागले. युरोपियन बाजारपेठेत हस्तिदंती वस्तू व रेश्मीवस्त्राला अनन्यसाधारण महत्त्व होते. त्या मोबदल्यात युरोपीयांकडून सोने व चांदीचा ओघ भारताकडे सुरू झाला. त्यामुळे ‘स्ट्रेबी' या विचारवंताने सातवाहन राजाकडून येणाऱ्या महागडया वस्तूच्या आयातीवर बंदी घालण्याची मागणी रोमन सम्राटाकडे केली होती. इ.स. दुसऱ्या शतकात आंतरराष्ट्रीय व्यापार शिगेस पोहचल्याचे सातवाहनांच्या चलनातील चांदीच्या नाण्यावरून अनुमान निघते. 

सातवाहन आणि रोम याचे प्रत्यक्ष संबंध असल्याचे आता उत्खननातून स्पष्ट झाले आहे. पैठण, नेवासा, भोकरदन आणि तेर आदि ठिकाणी सातवाहन घरासोबत रोमन पद्धतीचे घरे आढळले आहेत. रोमन घरात प्रामुख्याने रोमन नाणी, खापरे, मुर्ती, नाणी इत्यादी वस्तू सापडल्या आहेत. रोमच्या ऐतिहासिक कागदपत्रातूनही या संबंधाचा उल्लेख येतो. रोमन सम्राट ट्रॉमबेरस (इ.स. १४ ते ३७) चे एक चांदीचे नाणे पैठण येथे सापडले आहे. यावरून ख्रिस्त शताब्दी पुर्वीपासून पैठण व रोमचे संबंध असल्याचे स्पष्ट होते. तसेच रोमन सम्राटांच्या प्रतिकृती असणारे अनेक मातीची पुतळे भोकरदन, पैठण व तेर येथे सापडले आहेत. व्यापाऱ्यांनी सातवाहन साम्राज्यातील मालाला युरोपीयन बाजारपेठ उपलब्ध करून दिली. जलमार्गाने होणाऱ्या व्यापारास संरक्षण दिल्यामुळे आंतरराष्ट्रीय व्यापाराचा विकास झाला. पैठण हे सातवाहनाच्या राजधानीचे ठिकाण असून ते अनेक शतके व्यापारी केंद्र झाले. ते भारतातील सर्व प्रमुख व्यापारी पेठांशी जोडले होते. एकंदरीत सातवाहन काळात लाभलेल्या राजकीय स्थैर्यामुळे आर्थिक विकासाला मोठा वाव मिळाला. 

2) वाकाटक कालीन आर्थिक स्थिती:-मराठवाड्यात सातवाहनांच्या अस्तानंतर वाकाटक सत्ता राज्य करत होती. वाकाटक गुप्तांचे समकालीन होते. गुप्तांचे सुवर्णयुग दक्षिणेत आणण्याची जबाबदारी वाकाटक सत्तेने पार पाडली. वाकाटक काळात आर्थिक सुबत्ता होती. पण वाकाटक सत्तेचे प्रभाव क्षेत्र मराठवाड्यात कमी आणि विदर्भात अधिक होते.  राज्याच्या उत्पन्नाचे प्रमुख साधन म्हणजे भूमीकर होय. राज्यातील प्रजा सुखी आणि समृद्ध होती. राजकीय स्थैर्य प्राप्त झाले होते.वाकाटक काळातील लोकांचा प्रमुख व्यवसाय शेती हाच होता. शेतीमध्ये रब्बी आणि खरीप पिके घेतली जात असत. तांदुळ, चरु, जब, ज्वारी, कापूस, हरभरा, एरंडी, भुईमुग, तीळ, मसुर, मूग, मिरची, अद्रक, हळद, अलसी व सरस या पिकांचे उत्पादन घेतले जाई. तसेच अनेक प्रकारच्या वृक्षांचीही लागवड केली जात असे. औषधीयुक्त वृक्ष मोठ्या प्रमाणात लावले जात. विविध फळांची झाडेही लावली जात. अंगूर, शाक व ईख ही महत्त्वाची फळ झाडे होती.

कालवे, पाटबंधारे, विहिरीच्या पाण्यावर शेती केली जात असे. कालवे व पाटबंधाऱ्यातून राज्यामार्फत शेतीला पाणीपुरवठा केला जात असे. त्या मोबदल्यात काही कर शेतकऱ्यांकडून घेतला जात असे. पशुपालन हा शेतकऱ्यांचा पुरक व्यवसाय होता. शेती बैलाच्या मदतीने केली जाई. गाय, म्हैस, बैल, शेळया मेंढ्या यांचे पालन शेतकरी करीत असे. पशुपालन हे शेतोपयोगी होते. वाकाटक काळात उद्योगधंदे व व्यवसायाचा फार विकास झाला. वाकाटकांच्या काळात अनेक शहरे उदयास आली होती. पैठण, तेर, भोकरदन येथील व्यापार उदीम वाढला होता. त्यामुळे अनेक उद्योग व व्यवसाय भरभराटीस आले होते. कापड उद्योग हा सर्वात मोठा होता. पैठण हे शहर कापड उद्योगासाठी प्रसिद्ध होते. या काळात कलाकुसरीचे काम प्रसिद्ध होते. सुवर्ण, चांदी, ब्रांझ धातूच्या कौशल्यपूर्ण नक्षीदार कलाकृती तयार करणारे व्यवसाय उदयास आले होते. प्रवासात व्यापाऱ्यांचे व त्यांच्या मालाचे चोर, दरोडेखोर, लुटारू व जंगली प्राण्यापासून रक्षण करण्याचे काम थल नियामक नावाची व्यक्ती करीत असे.वाकाटक कालखंडात शेती, पशुपालन, विविध व्यवसाय, उदयोगधंदे व व्यापार यांची भरभराट झाल्याने मराठवाडा आर्थिक दृष्टया समृद्ध झाला होता. 

3) बदामीचे चालुक्यकालीन आर्थिक स्थिती:- बदामीचे चालुक्य घराणे प्राचीन भारतीय इतिहासात सुप्रसिद्ध आहे. बदामी चालुक्यांची सत्ता दख्खनच्या बहुतेक भागावर पसरली होती. त्यांनी बांधलेल्या अनेक देवालयांत एका विशिष्ट स्थापत्य पद्धतीचा उपयोग केलामुळे ती चालुक्य स्थापत्य पद्धती म्हणून प्रसिद्ध आहे. त्यांच्या काळी संस्कृत व कन्नड भाषांत अनेक उत्तम प्रकरणे, काव्ये रचली आहेत. या राजसत्तेविषयी थोडी माहिती यूआन च्वांग या चिनी यात्रेकरुच्या प्रवास वर्णनावरून आणि चरित्रावरून मिळते.६४१-४२ मध्ये चिनी यात्रेकरून यूआन च्वांग त्याच्या दरबारी आला होता. यूआन च्वांग त्याला महाराष्ट्राचा अधिपती म्हणतो.  इराणचा राजा द्वितीय खुसरौ याचा या वंशातील दुसरा पुलकेशी राजाशी पत्रव्यवहार व राजदूतांची देवघेव झाली होती, त्याविषयीचा एक उल्लेख एका फार्सी बखरीत आढळतो. 
पुलकेशीने इराणचा राजा द्वितीय खुसरौ (खुस्रव) यास नजराणा व हत्ती पाठवून त्याच्याशी ६२५ च्या सुमारास राजनैतिक संबंध प्रस्थापित केले. उत्तरेस नर्मदेपर्यंत त्याचे राज्य पसरल्यामुळे त्याने नासिक येथे आपली दुसरी राजधानी केली असावी. सामान्यतः यांची नाणी अद्यापि सापडली नाहीत. गुजरातेत स्थापलेल्या घराण्यातील जयाश्रय राजाचे नाणे सापडले आहे. त्यावरून बदामीच्या मुख्य घराण्याची नाणी पुढेमागे सापडतील. 

४) राष्ट्रकुट कालीन आर्थिक स्थिती:- राष्ट्रकूटांच्या कालखंडात मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती अत्यंत संपन्न आणि समृद्ध होती. याची पुढील महत्त्वाची कारणे आहेत. 
१) राष्ट्रकूट साम्राज्यातील प्राकृतिक रचना ही आर्थिक स्थिती संपन्न बनवण्यास महत्त्वाची ठरली. या प्रदेशातील सुपीक जमीन, खनिज संपत्ती आणि हवामान यांचा मोलाचा वाटा आहे. 
२) कृषी हा येथील मुलभूत व्यवसाय असून याच व्यवसायातून अनेकांना मोठ्या प्रमाणात रोजगार उपलब्ध झाला आणि यातूनच सामान्य जनतेचे आर्थिक जीवन समृद्ध झाले होते.
३) राष्ट्रकूट काळात अंतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापार मोठ्या प्रमाणात वाढला होता. व्यापाराने आर्थिक समृद्धी वाढली. 
४) राष्ट्रकूटांनी आपल्या साम्राज्याच्या सीमा नेहमी विस्तारीत करण्याचा प्रयत्न केला आणि नव्याने जिंकलेल्या प्रदेशातून बरीच संपत्ती मराठवाड्यात आणली.

राष्ट्रकूट कालखंडात काळी कसदार कापसाची जमीन मोठ्या प्रमाणात असल्याने या जमिनीतून मिळणारे उत्पादनही उत्कृष्ट दर्जाचे असे. अरब प्रवाशांनी ही पश्चिम भारतातील सुपीक जमिनीचे वर्णन केले आहे आणि यातील धान्याचा दर्जा उच्च असल्याचे म्हटले आहे. राष्ट्रकूटांच्या काळात कापसाचे मोठ्या प्रमाणात उत्पादन काढले जाई. मराठवाड्यात पहिल्या शतकापासून ते तेराव्या शतकापर्यंत सुती वस्त्राची मोठ्या प्रमाणात निर्मिती होत होती. गाथा सप्तशती मध्ये कपासीचे उल्लेख आहेत. कपासीची लागवड, वेचणी, राखण याचे वर्णन यात आले आहे. मराठवाडयात तेर, भोकरदन या ठिकाणच्या उत्खननात धान्याचे अवशेष प्राप्त झाले आहेत.&quot; हालच्या गाथासप्तशतीमध्ये तत्कालीन कृषी उत्पादनाच्या भिन्न प्रकाराची नाहिती मिळते. सामान्यतः तांदूळ मोठया प्रमाणावर पिकवला जात होता. त्या कालखंडात पर्जन्यमान तुलनात्मकरित्या अधिक असावे. तांदूळाशिवाय एरंडी, भुईमूग, द्विदल धान्य व कडधान्याची पिके घेतली जात होती. राष्ट्रकूट काळात तांदळाचे उत्पादन मोठ्या प्रमाणात होत असे. त्यामुळे गावचा हिशेबनीस, सुतार, मजूर इत्यादीचे पगार किंवा मजुरी तांदळामध्येच दिली जाई. दुसरे महत्त्वाचे पीक म्हणजे ऊस होय. याच बरोबर राष्ट्रकूटकाळात मधाचे उत्पादन ही मोठ्या प्रमाणात होत असे. इ.स. ९५६ मध्ये आलेल्या इब्न- हौकल या अरबी प्रवाशाने याचे वर्णन केले आहे.

राष्ट्रकुटांची पहिली राजधानी आजचे वेरुळ म्हणजे प्राचीन काळातील एलापूर होती. कंधार व लातूर या राष्ट्रकूटांच्या दोन राजधान्या होत्या. वेरुळ, कंधार, लातूर ही राष्ट्रकुट काळातील भरभराटीस आलेली महत्वाची व्यापारी व बाजारपेठांची केंद्रे होती. या शहरात अनेक बाजारपेठा होत्या, गुर्जरपण (गुजराथी लोकांचे पेठ) व क्षुण्णहटिका (चुना भट्टीचा बाजार) या दोन पेठांचा उल्लेख एका शिलालेखात आलेला आहे. विविध प्रकारची व विविध धातूंची नाणी विकसित झाल्याचे दिसते. कनिष्क, निष्क, कार्षापण, माषक व काकणी याशिवाय दिनार व सुवर्ण यासारखी नाणी यांचा उल्लेख सापडतो. या काळात व्यापाऱ्यांच्या संघटना - श्रेणी असत तर गावात किंवा नगरात दुकाने घालून व्यापार करणाऱ्यांना श्रेष्ठी म्हणत असत. तर दुसऱ्या माल नेऊन विक्री करणाऱ्यांना सार्थवाह म्हणत असे. या काळातील व्यापाऱ्यांनी अनेक प्रकारचे दानधर्म केल्याचे उल्लेख आलेले आहेत. यातूनच येथील लेण्या व भव्य मंदिरांचे निर्माण होण्यास सुकर झाल्याचे दिसते.राष्ट्रकूट कालखंडातही मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती अत्यंत संपन्न होती. राष्ट्रकूटांनी आपल्या राजवटीत लोककल्याणकारी कार्यावर जास्त खर्च केला. राष्ट्रकूटांची दुय्यम राजधानी असलेल्या शहरात त्यांनी तेथील जनतेकरिता व बाहेरून येणाऱ्या अतिथीसाठी चांगली सुविधा उपलब्ध करून दिली होती. 

5) कल्याणी चालुक्यकालीन आर्थिक स्थिती:- राष्ट्रकुट सत्तेच्या अस्तानंतर कल्याणीचे चालुक्यांची दक्षिण भारतात सत्ता निर्माण झाली. राष्ट्रकुटांच्या नंतर एक पराक्रमी वंश म्हणून दक्षिण भारतात कल्याणीच्या चालुक्याकडे पहिले जाते. कल्याणी चालुक्यांचा कालखंड हा सामान्यपणे इ.स. ९६३ ते इ. स. ११८१ पर्यंतचा समजला जातो. कल्याणी चालुक्यांच्या कालखंडातच अंबाजोगाई, लातूर, धाराशिव आणि धर्मापूरी येथे व्यापारी केंद्रे उदयास आली. दक्षिण भारतात नैसर्गिक जलसिंचनाच्या अभावामुळे कृत्रिम पद्दतीने जलसिंचनाची व्यवस्था निर्माण करणे आवश्यक होते. कल्याणी चालुक्यांनी प्राकृतिक रचनेचा अभ्यास करून तलावांची निर्मिती करण्यासाठी पुढाकार घेतला. शासनकर्त्यांकडून शेतीच्या विकासासाठी जलसिंचनाच्या व्यवस्था निर्माण करत. जलसिंचनाच्या तलाव व नदीवरील बांध या साधनांच्या निर्मितीमध्ये शासक वर्गासोबतच मंदिर संस्थेचेही फार मोठे योगदान आहे. अनेक तलाव दिसतात. यापैकी बरेच तलाव दगडांनी बांधून काढले असावेत असे तडकल्ल या नावावरून वाटते. तलावाच्या देखरेखीचे काम प्रामुख्याने ग्रामसभाकडे सोपविण्यात आले होते. तलावाच्या निर्मितीसाठी केल्या जाणाऱ्या दानाप्रमाणेच तलावाच्या दुरुस्तीसाठीच दान दिले जाई. ग्रामीण शेतकरी जलसिंचनाच्या मोबदल्यात विशिष्ट असा कर शासनकर्त्याकडे जमा करीत सामूहिक व व्यक्तिगत प्रयत्नामुळे जलसिंचनाची व्यवस्था केले जाई. कृषी जलसिंचनासाठी विहिरीच्या पाण्याचाही वापर केला जाई. पाणी वर काढण्यासाठी विविध प्राण्यांचा वापर केला जाई. पाणी काढण्यासाठी राहटा सारख्या यंत्राचा वापर केला जाई.  विहीर खोदण्यापूर्वी शेतीजमिनीच्या मालकाची परवानगी घेणे आवश्यक होते असे.  या कालखंडात दक्षिणेत पाणी पुरवठयाचे साधन म्हणून तलाव, विहिरी सोबतच कालव्यांचाही वापर करण्यात आलेला होता. विविध शेतीमालाचे उत्पादन घेतले जाई. तांदूळ, जवस, ज्वारी, बाजरी आणि गव्हाचे उत्पादन संपूर्ण दक्षिण भारतात घेतली जाई. वरील उत्पादनांव्यतिरिक्त विविध कडधान्य, तीळ, ऊस इत्यादी ठिकाणचे उत्पादन घेतले जाई.

ब) मध्ययुगीन मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती:-
१. यादवकालीन आर्थिक स्थिती:- मराठवाड्यातील यादव हे शेवटची समृद्ध राजवट आहे.  यादवांची देवगिरी ही राजधानी होती. यादव काळात जागतिक बाजारपेठेत क्रांतीकारक बदल झाले होते. पश्चिम आशिया आणि आफ्रिकेमध्ये नवीन बाजारपेठा निर्माण झाल्या. भारतीय वस्त्रे व मसाल्याच्या पदार्थाना मागणी वाढली होती. उत्पादन प्रक्रियेमध्ये आमूलाग्र बदल झाला. त्यांचा परिणाम म्हणून यादव काळात पैठण, तेर अंबाजोगाई, लातूर ही शहरे नवीन बाजारपेठा नावारूपाला आल्या होत्या. आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत पैठणच्या रेशमी वस्त्राचे परत एकदा वर्चस्व प्रस्थापित झाले. यादव काळात वस्त्रोद्योग आणि मसाल्याचे पदार्थ या उद्योगांचा विकास झाल्यामुळे मराठवाडयाची आर्थिक भरभराट झाली.
मध्ययुगीन काळात मराठवाड्यातील देवगिरी, पैठण, अंबाजोगाई ही शहरे व्यापारासाठी आघाडीवर होती. देवगिरी जवाहिऱ्यांच्या व्यापार यासाठी प्रसिद्ध होते. हिरे माणिकाना पैलू पाडण्याच्या कामाप्रमाणे सोन्या-चांदीची व इतर बरीच कलाकुसरीची कामे सुबक होत असत. राजधानी व महाराष्ट्राचे केंद्रस्थान म्हणून देवगिरीस सर्वप्रकारच्या व्यापाराला चांगलाच वाव मिळत होता. त्यावेळी मराठवाडयाचा व्यापार गुजरात, तेलंगणा, कर्नाटक, केरळ, इत्यादी प्रांताशी चालत असे मराठवाडयातील पैठण येथे तयार होणारे मलमली, मखमली व रेशमी कापड भारतात सर्वत्र मोठया प्रमाणत विकत असे. पैठणमधील पैठण्यांना सर्वत्र मागणी होती. इतकेच नव्हे तर बाहेरच्या देशातही पैठणी प्रसिद्धी मिळाली होती.मराठवाड्यात चामडे कमाविण्याचा उद्योग भरभराटीला आला होता. विविध उद्योग मराठवाड्यात विकसित झाल्याने व्यापार वाढला होता.

यादवांच्या काळात व्यापाऱ्यांच्या संघटना किंवा श्रेणी अस्तित्त्वात होत्या. श्रेणीमध्ये निरनिराळ्या जातीतील लोकांचा सहभाग राहत असे. श्रेणीने घालून दिलेले नियम सर्व सभासदांना सारखेच बंधनकारक राहत असे. श्रेणीपेक्षा पूग ही एक दुसरी व्यापारी संघटना होती. न्यायदानाच्या बाबतीत श्रेणीहून भूगाचा मोठा अधिकार होता. श्रेणी व युग या दोन्ही संस्थाना राज्यमान्यता होती. आपल्या क्षेत्रापुरते न्यायदान करण्याचा अधिकार त्यांना दिलेला असे. त्याकाळात व्यापारी वर्ग राजा व प्रजा याच्यातील एक महत्वपूर्ण दुवा होता. या काळात विविध वजने मापे प्रचलित होती. यादव काळात व्यापार व्यवहारात व निरनिराळ्या व्यवसायात वजने व मापे यांचा उपयोग करण्याची प्रथा होती. धान्य मोजण्यासाठी कुडव पावशेर शेर, दुशेरी, अशेरी, पासरी, मण खंडी ही मापे होती तर तेला सारख्या द्रव पदार्थाचे मोजमाप करण्यासाठी पळी, किंवा डो अशी साधने होती सोन्यासारख्या मौल्यवान वस्तू तोलण्यासाठी गुज, बाल, जन, पळ, मासा, तोळा, दुतोळा, अशी वजने वापरत होती. जमीनीच्या मोजमापासाठी अगुलहस्त, निवर्तन, मत्तर अशा प्रकारची मापे होती. व्यापारी देवानघेवाणसाठी नाण्याबरोबरच धान्याचा वापर केला जात असे. स्वतंत्र चलन व्यवस्था करण्यात आली होती. यादवांनी पाडलेल्या सोन्याच्या नाण्यावर गरुडाचा छाप असे. निष्क, होन, गद्याण, वराह, फनम इत्यादी नाणी प्रचलित होती. यासाठी सोने, चांदी व तांबे यांचा वापर केला जात होता. बलुतेदारी पद्धती अस्तित्त्वात होती. ग्रामीण व्यवस्था सर्वस्वी स्वायत्त व स्वतंत्र होती. ग्रामीण समाजाचे जीवन आर्थिक दृष्ट्या समृद्ध व आनंदी होते व आर्थिक सुबत्ता होती. थोडक्यात यादव काळात आर्थिक परिस्थिती अत्यंत वैभवशाली होती. 
२. मोगलकालीन मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती:- मोगलकालीन कालखंडात शेती हाच अर्थव्यवस्थेचा प्रमुख आधार होता. खेडे हा आर्थिक व्यवहाराचा केंद्रबिंदू होता.गावात बलुतेदारी पद्धती अस्तित्त्वात होती. ग्रामीण भागात परंपरेने चालणारे छोटे, मोठे उद्योग व्यवसाय चालू होते. बारा बलुतेदार व अठरा अलुतेदार याशिवाय काही व्यवसाय ग्रामीण भागात प्रचलित होते. त्यावरच लोकांची उपजिविका चालत असे. जीवनावश्यक वस्तूंचे भाव माफक होते. कृषी व्यवसायात हिंदू व मुसलमान होते, बहूतांश शेती नैसर्गिक पावसाच्या पाण्यावर अवलंबून होती. या काळात अधूनमधून दुष्काळ पडत असत. लोकांची आर्थिक स्थिती दयनीय होती. अकबराच्या काळात बटाटे, द्राक्षे, टरबूज यांची शेती करण्याची पद्धत सुरू झाली. तंबाखूचे पीक घेण्याची प्रथा याच काळात सुरू झाली. या काळात सुती व रेशमी कपडयांना चांगली मागणी होती. मोगलकाळात औरंगाबाद हे दक्षिण भारतातील सर्वात मोठे व्यापारी केंद्र होते. येथे अनेक बाजारपेठा होत्या. त्यापैकी बेगमपुरा, औरंगपुरा, सुलतानगंज, शहागज ही महत्त्वपूर्ण बाजार भरण्याची मुख्य ठिकाणे होती. बाजारपेठेत बाहेरून येणाऱ्या व्यापाऱ्यांना येथे माल ठेवण्यासाठी गोदामाची व्यवस्था केली होती. त्यामुळे माल सुरक्षित राहत असे. बाजाराचा प्रमुख अधिकारी हा दर आठवड्यास धान्यांचे दर लिहून सरकारला कळवित असे. मालांच्या किंमतीवर नियंत्रण ठेवण्याचे कार्य हा अधिकारी करत असे. आयात निर्यात पद्धतीने व्यापार होत असे. प्राचीन काळातील शहरांचे महत्व कमी होऊन औरंगाबाद, दौलताबाद, शहागड, खुलताबाद, जालना, नांदेड, बीड यांचे महत्व वाढले होते. दैनंदिन जीवन जगण्यात सामान्य मानसाला फारशा समस्या नव्हत्या. आयात निर्यात व्यापारासाठी स्थलमार्ग व जलमार्गाचा अवलंब होत असे. या काळात काही प्रमुख दळणवळणाचे मार्ग रुढ झाले होते. 

इ.स. १६६० पासून औरंगजेबाने औरंगाबाद येथे शाही टाकसाळ सुरू केली होती. या टाकसाळीत सोने व चांदीची नाणे तयार होत असत. नाणी तयार करण्याचे कार्य औरंगाबाद येथे सरकारी व खाजगी अशा दोन्ही स्तरावर होत असे. औरंगाबाद येथे रंगरेज गल्लीजवळ अजूनही टाकसाळ गल्ली आहे. इ.स. १७२० मध्ये निजाम असफजाह याने दक्षिण सुभा स्वतंत्र केला, तरी देखील औरंगाबादच्या टाकसाळीत मोगलांची नाणी पाडली जात असत. इ.स. १७२० ते १८४४ पर्यंत निजाम सरकार मोगलांची नाणी तयार करून स्वतःच्या राज्यात वापरत असे. औरंगाबाद हे नाणी बदलण्याचे दक्षिण भारतातील फार मोठे केंद्र होते. 

विल्यम नॉरीसची मराठवाड्यास भेट दिली. न्यू इंग्लीश कंपनीला मोगल बादशाहाकडून पूर्वीच्या इस्ट इंडिया कंपनीच्या सवलती मिळाव्यात म्हणून इंग्लंडचा राजा तिसरा विल्यम याने सर विल्यम नॉरीस यास आपला वकील म्हणून औरंगजेबाकडे पाठविले. त्यावेळी औरंगजेब मराठयांच्या विरुद्ध मोहिमेत गुंतला होता. विल्यम नॉरीसने आपल्या प्रवासाची दैनदिनी ठेवली होती तिचे संशोधन करून श्री हरीहरदास यांनी 'दि नॉरीस एबसी टू औरंगजेब' हा ग्रंथ लिहिला आहे. औरंगाबादचे वर्णन करताना तो लिहितो, &quot;पर्वताची एक रांग उत्तरेकडे गेली आहे. या पर्वताच्या पायथ्याशी एक सुंदर खोरे आहे. औरंगाबाद या खोऱ्यात वसले आहे. या भागातील जमीन सुपीक आणि समृद्ध आहे. या शहरात अनेक धनिक व्यापारी आहेत औरंगाबाद त्या काळी फळफळावळीसाठी प्रसिद्ध होते. विशेषतः तेथील दाने व सत्री नॉरीसला फार आवडली. औरंगाबादचे गुलाब पाहून त्याला आपल्या देशातील गुलाबांची आठवण झाली. तो म्हणतो, &quot;धान्य काय फळफळावळ काय -अगर फुले काय, औरंगाबादेत या सर्व वस्तू उत्तम आणि विपूल मिळतात&quot;. 
या कालखंडातील पावसाची अनिश्चितता, सततच्या युद्धांचा प्रसंग यामुळे पिकांची नासाडी, आर्थिक मदतीचा अभाव, भ्रष्ट राज्यकारभार यामुळे शेती व्यवसाय व शेतकरी हे दोन्ही मागासलेलेच होते. संपूर्ण शेती पावसावरच अवलंबून होती. या काळात शेतीची प्रतवारी लक्षात घेऊन त्या प्रमाणात शेतसारा वसूल केला जात असत. सारा रोख व धान्याच्या रुपाने भरण्याची सोय होती. या कालखंडात उद्योगधंद्यांची फारशी वाढ झालेली नव्हती. रस्त्यांचाही फारसा विकास झालेला नव्हता. प्रवासासाठी घोडागाडी, बैलगाडी, पालखी, मेना इत्यादींचा वापर होत असे. या काळात बाहेरच्या देशांशी व्यापार चालत असल्याचे उल्लेख सापडत नाही. औरंगजेबाच्या मृत्यूनंतर मुस्लिम राजवटीत बेबंदशाही माजली होती. मुस्लिम राज्यकर्ते प्रजेला लुबाडीत होते. मुस्लिम राज्यकर्ते मराठी कर्तबदार सैन्य बाळगून ते मुलाखाचे राजे बनून विलासात आणि ख्यालीखुशालीत राज्य करत होते.
3) मराठाकालीन मराठवाडयाची आर्थिक:- मराठा सत्तेचा व मराठवाडा परिसराचा जास्त संबंध आला नाही. मराठी सत्तेचा उदय होण्यापूर्वी अनेक मराठी सरदार मुस्लिम राजवटीत नावारूपाला आले होते. मुसलमानी सत्तांना अनोळखी प्रदेशात आपले वर्चस्व सिद्ध करण्यासाठी कठीण जात होते. वर्चस्वासाठी पाचही मुस्लीम सत्ता आपापसात सतत लढाई करत होत्या. ह्या प्रदेशातील जनता ही हिंदू धर्माचीच होती. जनतेच्या समर्थनाशिवाय राज्याला स्थैर्य प्राप्त होवू शकत नाही म्हणून या स्थानिक हिंदू लोकांशी जुळवून घेणे मुसलमानी सत्ताधीशांना आवश्यक होते. मुस्लिम राज्यांचे संरक्षण करण्याची जबाबदारी मराठा वतनदारांवर होती. निजामशाही उदयास येण्यापूर्वी अनेक मराठी सरदार घराणी उदयास आली. त्यांना मुसलमानी राज्यात मोठी संधी प्राप्त झाली व सत्ता विस्ताराच्या व अधिकाराच्या संघर्षात वरच्या दर्जाची स्थाने मिळू लागली. यातुनच मराठे, धनगर, ब्राह्मण व इतर जमाती पुढे आल्याचे दिसते. या परिस्थितीत मराठ्यांना आपल्या बाजुने ठेवण्यासाठी, त्यांना खुश करण्यासाठी काही धार्मिक सवलती, पदव्या व जहागीर देऊन मुसलमानी सत्तांनी मराठ्यांचा गौरव करणे सुरू केले. लढाईत मोठमोठे पराक्रम गाजवण्यात ते नेहमी पुढाकार घेत. मराठे सरदार फौजबंद असत. कोणताही फौजबंद मराठा सरदार सुलतानाकडे गेला की, सुलतान त्याला आपल्या चाकरीला ठेवी. जहागिरी मिळालेले सरदार स्वतःला आपल्या जहागिरीचे राजे समजत. विजापूर व अहमदनगर येथील सुलतानांच्या पदरी अनेक मोठमोठे मराठे सरदार होते. निजामशाही व आदिलशाही यांनी दिल्लीचे मोगल व दक्षिणेतील पोर्तुगीज या सैन्याला टक्कर देण्यासाठी मराठा घराण्याची मदत घेतल्याची उदाहरणे आहेत. जहागीर व वतनदार आपल्या प्रदेशाचा कारभार पाहू लागले. या प्रदेशातील आर्थिक व्यवस्थेवर नियंत्रण करण्याचे अधिकार त्यांच्याकडे आले. मराठाकालीन आर्थिक जीवन शेती व्यवसायाशी संपूर्णपणे निगडीत होते. मराठा काळात शेती हाच प्रमुख व्यवसाय होता. पावसाची अनिश्चितता, नेहमीचा युद्धांचा प्रसंग त्यामुळे पिकांची होणारी नासधूस, मुस्लिम शासनकर्त्याकडून आर्थिक मदतीचा अभाव व जुलमी राज्यकारभार इत्यादीमुळे शेती करणे कठीण झाले होते. मुस्लिम राज्यकर्त्यांमध्ये वारंवार होणारी युद्धे यामुळे त्यांच्या शेतीचे सुद्धा अतोनात नुकसान होऊ लागले. शेती हा व्यवसाय अस्मानी व सुलतानी संकटाने धोक्यात आल्याने मराठे सैनिकी पेशाकडे वळले. मराठा कालखंडात आर्थिक व्यवहाराचे केंद्र बिंदू खेडे हाच होता. बाजारपेठेचे केंद्र असलेल्या खेडयाला कसबा या नावाने संबोधित असत. सामान्यतः गावात चार प्रकारच्या सत्ता रूढ होत्या त्यापैकी चौथी सत्ता म्हणजे व्यापारी सत्ता. ही सत्ता स्वतंत्र व श्रेष्ठ असल्याने त्यांना गावकीचे अधिकार होते. या कामासाठी सरकारकडून जमिनी मिळत त्यांना देशक' असे म्हणत. जमीनीच्या मोबदल्यात ते गावकीची विविध प्रकारची कामे करीत. त्यांना गावात प्रतिष्ठीत नागरिक समजले जात असे.(लेख:-मराठवाड्याच्या आर्थिक समृद्धीचा वारसा, प्रा. छाया दत्तराव भरोसे, मराठवाडा वारसा व सद्यस्थिति खंड १,  संपादक:- डॉ. मारुती आवरगंड, श्री. विठ्ठल कदम) 

शेती हाच मराठवाड्यातल्या लोकांच्या निर्वाहाचा प्रमुख स्रोत आहे. तांदुळ, डाळी, तेलबिया आणि कापूस यावर आधारित प्रक्रिया उद्योग मराठवाड्यात विखुरलेले आहेत. [[छत्रपती संभाजीनगर]], [[लातूर]], [[जालना]] आणि [[नांदेड]] शहरांच्या परिसरात उद्योगीकरण झाले आहे. धातू, प्लॅस्टिक, वाहने आणि पेये या क्षेत्रांतील अनेक कारखाने इ.स. १९८० नंतर मराठवाड्यात वाढले. जालना हा जिल्हा बियाणे केंद्र म्हणून प्रसिद्ध आहे.

==समाजरचना आणि लोकजीवन==
या भागात अधिक लोक हे ग्रामीण भागांत राहतात. तसेच ३०-४० टक्के लोक शहरी भागात राहतात. जास्तीत जास्त लोकजीवन हे शेतीवर अवलंबून आहे.

==शिक्षण==

सातवाहन या राजवटीचा काळ मराठवाड्याच्या दृष्टीने भरभराटीचा होता असे म्हणणे योग्य ठरेल. या काळामध्ये मराठवाड्याने केलेले नेतृत्व अनेक क्षेत्रात प्रभावशाली होते. यात राजकीय, सामाजिक आणि सांस्कृतिक क्षेत्रांचा समावेश होता. या काळात कला आणि साहित्य निर्मितीला चालना मिळाली. याच काळात गाथा सप्तशती या महत्वाच्या ग्रंथाची निर्मिती झाली. सातवाहन कुळातील राजे विद्वान ,सुसंस्कृत आणि विद्येचे पुरस्कर्ते होते. या काळात पैठण, जुन्नर आणि तेर येथे शैक्षणिक केंद्र विकसित झाली. संस्कृत बरोबर प्राकृत भाषेला त्यांनी प्रोत्साहन दिले. साहित्य निर्मिती बरोबरच साक्षरतेला चालना दिली हे त्यांचे महत्वाचे योगदान ठरते. या काळात निर्माण झालेल्या शिलालेखांची संख्या मोठी आहे. समाजात मोठ्या प्रमाणात वाचक वर्ग असल्याचे असल्याचे हे लक्षण आहे. त्या नंतर आलेल्या वाकाटक या राज वंशानेही कलेला आश्रय दिला. या काळात अजिंठा येथील प्रसिद्ध लेण्यांची निर्मिती झाली. हरिवीजय या ग्रंथाची निर्मिती याच काळात झाली. चालुक्य वंशीय राजवटीत मराठवाडा केंद्र स्थानी राहिला नाही. 

राष्ट्रकूट हे घराणे महाराष्ट्रीय होते. या काळात तलगुंड या ठिकाणी शाळा असण्याचा उल्लेख आढळतो. त्यावेळी मातृभाषेत शिक्षण दिले जात असावे. हे दोन्ही मुद्दे मराठवाड्याच्या दृष्टीने महत्वाचे आहेत. शाळेचे संगोपन गावकरी करीत असाही पुरावा सापडतो. कल्याणीच्या चालुक्य काळात शिक्षणाला प्रोत्साहन मिळाले एवढेच आपण म्हणू शकतो. 

शैक्षणिक दृष्ट्या यादवांचा कालखंड अतिशय महत्वाचा ठरतो. मराठवाड्याची शैक्षणिक आणि साहित्यिक परंपरा या काळात अधोरेखित होते. या काळात संस्कृत प्रमाणेच मराठी भाषा समृद्ध झाली. मुकुंदराज यांच्या विवेक सिंधु आणि ज्ञानेश्वर यांच्या ज्ञानेश्वरी या ग्रंथांची निर्मिती याच काळात झाली. मराठी वाङमयातील हा महान ग्रंथ मानला जातो . मराठवाडा मुस्लिम राजवटीखाली जाण्यापूर्वी मराठवड्यातील शिक्षण पद्धती विकसित झाली होती.  

मुस्लिम राजवट : चौदावे शतक ते अठराव्या शतकापर्यंत मुस्लिम राजवटीत शिक्षण हे पूर्वीप्रमाणेच दिले जात होते. मोगल सत्ते  नंतर त्यात मदरशांची भर पडली. ही व्यवस्था मिश्र प्रमाणात ब्रिटिश कालखंड सुरू होई पर्यंत सुरू होती. इष्ट इंडिया कंपनी सत्तेवर आल्यानंतरही अनेक वर्षे सरकारने शिक्षणाकडे लक्ष दिले नव्हते. काही इंग्रज समाज आणि धर्म प्रसारकांनी सरकारकडे ही मागणी केली. त्यानुसार भारतात इंग्रजी मध्यमाची शाळा सुरू झाली. याच काळात मराठवडा हा निजामाच्या अधिपत्या खाली होता. या दोन्हींचा एकत्रित परिणाम हा मराठवड्यातील शिक्षणावर झालेला दिसून येतो. याचा तौलनिक आढावा घेतल्यास सध्या असणाऱ्या परिस्थितीचा आढावा घेता येईल. 

निजामकालिन शिक्षण ;- निजाम राजवटीत हैदराबाद संस्थान चार भागात विभागले गेले होते. मेडक -गुलशनाबाद, वारंगल, औरंगाबाद आणि गुलबर्गा हे ते चार विभाग होत. या विभागांची पुढे जिल्हा आणि तालुका अशी विभागणी होती. सर्व मिळून १७ जिल्हे होते. मराठवाडा हा औरंगाबाद आणि गुलबर्गा यात विभागला होता. निजाम राज्यात गावोगावी चालणाऱ्या शाळेत शिकविणाऱ्या शिक्षकांचा पगार गावकरी देत असत. गावच्या ऐपतीवर तो अवलंबून होता. 

निजमाचे ब्रिटिश राजवटी बरोबर चांगले संबंध होते. त्यामुळे सेंट जॉर्ज ग्रामर् ही इंग्रजी माध्यमाची शाळा १८३४ मध्ये स्थापन झाली. ती  मुख्यतः युरोपियन मुलांसाठी होती. त्या नंतर बोलारम येथे वैद्यक शाळा आणि १८५५ मध्ये हैदराबाद येथे रोमन कॅथॉलीक मिशन तर्फे शाळा सुरू करण्यात आली. प्रथम निजामाच्या कर्मचाऱ्यासाठी असणारी ही शाळा सर्व जातीच्या मुलांसाठी खुली करण्यात आली. त्या नंतर इंग्रजी माध्यमाच्या शाळा  हैदराबाद शहर, औरंगाबाद, वारंगल आणि गुलबर्गा येथे सुरू करण्यात आल्या. यात दोन सर्व साधारण आणि  तंत्र विषयक आणि व्यावसायिक शाळांचा समावेश होता. या ठिकाणी अलिगढ, चेन्नई, मुंबई आणि बंगाल येथील शिक्षकांची नेमणूक करण्यात आली. 

हैदराबाद मध्ये मदरसा १८३० मध्ये स्थापन करण्यात आला. त्या नंतर १८५९ मध्ये प्रत्येक जिल्ह्याच्या ठिकाणी तीन आणि तालुक्याच्या ठिकाणी दोन शाळा सुरू करण्याचा निर्णय घेण्यात आला. शाळेची फी तालुका शाळेत एक आणा आणि जिल्हा शाळेत दोन आणे एव्ह्डी होती. पहिली अभियांत्रिकी संस्था १८७० साली स्थापन करण्यात आली. सन १८७२ मध्ये एकूण स्थानिक भाषेतील शाळांची संख्या १२५ होती. याशिवाय हैदराबाद  शहरात १६ शाळा होत्या . सन १८७५ मध्ये औरंगाबाद येथे मराठी -इंग्रजी अशी द्वि भाषिक शाळा उघडण्यात आली. दारूल ऊलुम उर्फ ओरीएन्टल महाविद्यालय १८५४ मध्ये सुरू झाले. यात पर्शियन आणि अरेबिक मध्यमातून भौतिक शास्त्र, रसायन, गणित आणि खगोल शास्त्र शिकवले जाई. इंग्लिश माध्यमच्या शाळेत १८५७ पासून अरेबिक, पर्शियन, हिंदुस्तानी, मराठी, तेलगू, आणि कन्नड भाषा शिकवल्या जात. काही समाज सुधारकांनी केलेले प्रयत्नही उल्लेखनीय आहेत. 

बिलगर्मी यांनी वारंगल, हैदराबाद आणि औरंगाबाद येथे तीन औद्योगिक शाळा काढल्या. वेंकट राम रेड्डी यांनी मुलींचे माध्यमिक विद्यालय आणि मूला-मुलींसाठी वसतिगृहे काढली. भाग्य राम रेड्डी यांनी वंचित घटक आणि दलित वर्गातील मुलांसाठी शाळा काढल्या. अशा प्रकारे शिक्षणाची सुरुवात होऊनही सामाजिक परिस्थिति आशादायक नव्हती. सर्व साधारण साक्षरता ३ टक्के तर  इंग्लिश साक्षरता ०.३ टक्के इतकीच होती. इतर संस्थानच्या तुलनेत ती सर्वात कमी होती. साक्षरता दर हिंदु २.६, मुस्लिमस ८.९, ख्रिच्चन २५.२ असा होता. तेलंगणाचा साक्षरता दर ४.२ तर मराठवाड्याचा २.४ एव्हडा होता. मराठवाड्याच्या शैक्षणिक मागासले पणाची बीजे इथे रोवलेली आहेत.     

स्वातंत्र्य मिळाल्या नंतरही मराठवाड्यात उच्च शिक्षणाचा प्रसार होण्यासाठी दशक उलटावे लागले. प्राथमिक आणि माध्यमिक स्तरावरील शिक्षणाची सोयही अपुरी होती. सन १९५७ मध्ये प्राथमिक शाळांची संख्या ३६८६, माध्यमिक २३१ आणि उच्च माध्यमिक फक्त ९५ एव्हडी होती. त्यात एक तंत्र विषयक आणि एका इंटर मिजियट महाविद्यालयाचा समावेश होता. सुदैवाने १९५० मध्ये औरंगबादला एक आणि नांदेडला एक अशा दोन महाविद्यालयाची स्थपणा झाली. 

डॉ बाबासाहेब आंबेडकर आणि स्वामी रामानंद तीर्थ यांनी त्यासाठी पुढाकार घेतला. तसेच १९५४ ते ५६ या दरम्यान एक शिक्षणशास्त्र, एक वैद्यक आणि एक शेती महाविद्यालय यांची त्यात भर पडली. सन २०२३ मध्ये मराठवाड्यात शाळांची संख्या २०००० एव्हडी आहे. 

उच्च शिक्षणाचा विचार केल्यास डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ, स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ आणि वसंतराव नाईक कृषि विद्यापीठ अशी तीन विद्यापीठे आहेत. या विद्यापीठात अनुदानित आणि विनाअनुदानित महाविद्यालयांची संख्या  सुमारे ६५० एव्हडी आहे. 

मराठवाड्यात आय आय टी ही उच्च शिक्षणाशी संबंधित अभियांत्रिकी संस्था नाही, तसेच व्यवस्थापन विषयक शिक्षण देणारी आय आय आय एम देखील नाही. यू डी सी टी या रसायन शस्त्राशी संबंधित मुंबईतील संस्थेची शाखा जालना येथे आहे. ही उपशाखा आहे. हिंगोली जिल्ह्यात औंढा येथे येऊ घातलेला लायगो हा गुरुत्वाकर्षण तरंग मोजणारा प्रकल्प हीच एक जमेची बाब आहे. सन २०२० पासून नवे शिक्षणिक धोरण आले आहे. सद्यस्थितीत शिक्षणाची उपलब्धता मोठ्या प्रमाणात आहे असे म्हणता येईल. असे असले तरी गुणवत्ता हा महत्वाचा मुद्दा ठरणार आहे. 

मराठवाड्यात क्षमता असूनही उच्च शिक्षणाची ज्ञान केंद्र हव्या त्या प्रमाणात विकसित होत नाहीत हा खरा कळीचा मुद्दा आहे. नव्या धोरणामुळे  आता नवी संधी आणि आव्हाने तयार होत आहेत. भविष्यात गुणवत्ता वाढवायची असल्यास हे धोरण यशस्वीपणे कसे राबविता येईल याचा विचार आवश्यक आहे .  
[लेख:- मराठवाडा:शिक्षण परंपरा व  सद्यस्थिति, डॉ पंडित विद्यासागर, मराठवाडा वारसा व सद्यस्थिति खंड १,संपादक:- डॉ. मारुती आवरगंड, श्री. विठ्ठल कदम]

छत्रपती संभाजीनगरचे [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ]] आणि नांदेडचे [[स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ]] ही दोन शासननियंत्रित आणि [[विद्यापीठ अनुदान आयोग]] (यूजीसी) मान्यताप्राप्त सर्वसाधारण शिक्षणाची विद्यापीठे मराठवाड्यात आहेत तसेच खाजगी विद्यापीठे सुद्धा स्थापन झाली आहेत. त्याशिवाय परभणी येथे [[वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ]] आहे. औरंगाबादचे [[शासकीय अभियांत्रिकी महाविद्यालय, औरंगाबाद|शासकीय अभियांत्रिकी महाविद्यालय]], नांदेडचे [[श्री गुरू गोविंद सिंगजी अभियांत्रिकी आणि तंत्रज्ञान महाविद्यालय, नांदेड| श्री गुरूगोविंदसिंहजी अभियांत्रिकी महाविद्यालय]] प्रसिद्ध आहे. याशिवाय इतर अनेक स्वायत्त शिक्षणसंस्था मराठवाड्यात आहेत.

=== डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ ===
{{मुख्य|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ}}
[[बाबासाहेब आंबेडकर|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] यांनी वेरूळ-अजिंठ्यालगतच छत्रपती संभाजीनगर परिसरात एक मोठे शिक्षण, ज्ञानकेंद्र उभारण्याची योजना आखली होती. प्रामुख्याने आधुनिक शिक्षणापासून वंचित राहिलेल्या समाजातील बहुसंख्यकांसाठी हे नियोजन होते. छत्रपती संभाजीनगर शहराजवळच्या भागाचे [[नागसेन वन]] असे नामकरण करून तेथे [[पीपल्स एज्युकेशन सोसायटी]]च्या [[मिलिंद महाविद्यालय]]ाची स्थापना त्यांनी केली. याच परिसरात स्वातंत्र्यानंतर [[मराठवाडा विद्यापीठ]] स्थापन करण्यात आले. या विद्यापीठाचे उद्‌घाटन भारताचे पहिले पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांच्या हस्ते २३ ऑगस्ट १९५८ रोजी झाले.&lt;ref name=&quot;UNI&quot;&gt;[http://www.bamu.net/history.htm डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठाचा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110823104300/http://www.bamu.net/history.htm |date=2011-08-23 }} इतिहास.&lt;/ref&gt; सुरुवातीला 'मराठवाडा विद्यापीठ' एवढेच नाव असलेल्या या विद्यापीठाचा नामविस्तार पुढे महाराष्ट्र शासनाने [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ]] असा केला. या प्रदेशातील छत्रपती संभाजीनगर, [[जालना]], [[बीड]] आणि [[धाराशिव]] या चार जिल्ह्यांतील महाविद्यालये हे या विद्यापीठाचे कार्यक्षेत्र आहे. [[धाराशिव]] येथे या विद्यापीठाचे उपकेंद्र आहे. देशातील विद्यापीठांमध्ये पहिला नाट्यशास्त्र विभाग डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठात सुरू झाला.

=== स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ ===
{{मुख्य|स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ}}
[[नांदेड]] येथे मुख्यालय असलेल्या या [[विद्यापीठ अनुदान आयोग]] (यूजीसी) मान्यताप्राप्त विद्यापीठाची स्थापना १७ सप्टेंबर १९९४ रोजी झाली. निजामाच्या राजवटीतून विभाग मुक्त करण्यासाठी विसाव्या शतकाच्या मध्यापर्यंत चाललेल्या लढ्याचे अग्रणी [[स्वामी रामानंद तीर्थ]] यांचे नाव या विद्यापीठाला देण्यात आले आहे.&lt;ref name=&quot;SRT&quot;&gt;[http://srtmun.ac.in/Aboutsrtmun.aspx स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठाचे] संकेतस्थळ.&lt;/ref&gt; प्रदेशातील [[नांदेड]], [[हिंगोली]], [[परभणी]] आणि [[लातूर]] या चार जिल्ह्यांतली महाविद्यालये हे या विद्यापीठाचे कार्यक्षेत्र आहे. [[लातूर]] येथे विद्यापीठाचे उपकेंद्र आहे.

=== वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ ===
{{मुख्य|वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ}}
१९५६ मध्ये राज्य पुनर्रचनेच्या काही काळ आधी तत्कालीन हैदराबाद राज्यात असलेल्या परभणी येथे कृषी महाविद्यालयाची स्थापना करण्यात आली होती. त्याचाच पुढे विस्तार करून १८ मे १९७२ रोजी परभणीत मराठवाडा विभागातील कृषी क्षेत्राच्‍या विशेष गरजा व लोकभावना लक्षात घेऊन मराठवाडा कृषी विद्यापीठाची स्थापना झाली. हरितक्रांतीचे प्रणेते [[वसंतराव नाईक]] यांच्‍या जन्‍मशताब्‍दी वर्षानिमित्त राज्‍यातील कृषी क्षेत्रातील त्‍यांच्‍या अतुलनीय योगदानाबद्दल १ जुलै २०१३ रोजी विद्यापीठाचा नामविस्‍तार वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ असा करण्‍यात आला.

शिक्षण – १९५६ साली परभणी येथे कृषी महाविद्यालयाच्‍या स्‍थापनेने सुरुवात होऊन आज विद्यापीठांतर्गत १२ घटक व ४३ संलग्‍न महाविद्यालये आहेत. तसेच ९ घटक व २० कृषि तन्त्र विद्यालये, ३३ संलग्‍न कृषितंत्र निकेतने आहेत. याद्वारे विद्यार्थ्‍यांना कृषिविषयक शिक्षण मिळते. विद्यापीठामध्‍ये कृषी, उद्यानविद्या, कृषी व्‍यवसाय व्‍यवस्‍थापन, कृषी अभियांत्रिकी, गृहविज्ञान, अन्‍नतंत्रज्ञान यात दोन वर्षाचा पदव्‍युत्तर, तर आचार्य पदवी कार्यक्रम हा कृषी शाखेच्‍या नऊ विषयांत, अन्‍नतंत्रज्ञान शाखेतील पाच विषयांत, कृषी अभियांत्रिकी शाखेतील चार विषयांत व गृह विज्ञान शाखेत एका विषयात राबविण्‍यात येतो.

संशोधन – विद्यापीठात राज्‍य शासन अनुदानित ३४ संशोधन योजना व २४ अखिल भारतीय समन्‍वयक संशोधन प्रकल्‍प कार्यरत असून आजपर्यंत सव्‍वाशेपेक्षा जास्त विविध पिकांचे वाण, पंचवीसपेक्षा जास्‍त कृषी औजारे व यन्त्रे विकसित करून शेतकऱ्यांसाठी सहाशेपेक्षा जास्‍त तंत्रज्ञान शिफारसी प्रस्तुत केल्‍या आहेत.

विस्‍तार शिक्षण - विद्यापीठाचे तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचण्‍याचे कार्य विस्‍तार शिक्षण गट (१), कृषी तन्त्रज्ञान माहिती केंद्र (१), विभागीय कृषी विस्‍तार केंद्र (४) तसेच ३ घटक व ८ अशासकीय कृषी विज्ञान केंद्राद्वारे केले जाते. विद्यापीठाचे तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांच्‍या शेतापर्यंत जलदगतीने व प्रभावीपणे पोहोचण्‍यासाठी विद्यापीठ विविध नाविन्यपूर्ण विस्‍तार शिक्षण उपक्रम नियमित राबवीत असते.

दरवर्षी १८ मे रोजी खरीप पीक मेळावा (विद्यापीठ वर्धापनदिन) व १७ सप्टेंबर या मराठवाडा मुक्‍तिसंग्राम दिनाच्या दिवशी रबी पीक मेळावा घेण्‍यात येतो. शेतकऱ्यांना खरीप व रबी हंगामाबाबत मार्गदर्शन करून विद्यापीठाने तयार केलेल्‍या बियाणाचे वाटप केले जाते. [[सावित्रीबाई फुले]] यांच्या जयंती निमित्त ३ जानेवारी रोजी दरवर्षी महिला शेतकरी मेळावा आयोजित होतो. याचा लाभ राज्‍यातील लाखो शेतकरी बांधव घेतात. विद्यापीठाद्वारे दरवर्षी कृषि दैनंदिनी, कृषी दिनदर्शिका, विविध विषयांवरील पुस्तिका, घडीपत्रिका, शेतीभाती मासिक यांचे प्रकाशन होते.

==नामांकित शिक्षण संस्था==
* नवविकास मंडळ शिक्षण संस्था
* नूतन शिक्षण संस्था
* केंद्रीय महाविद्यालय, [[परभणी]]
* भारतीय शिक्षण प्रसारक मंडळ
* मराठवाडा शिक्षण प्रसारक मंडळ
* योगेश्वरी शिक्षण संस्था, [[अंबाजोगाई]]
* सरस्वती भुवन शिक्षण संस्था, [[छत्रपती संभाजीनगर]].

==साहित्य आणि साहित्यिक==
[[Image:Indischer Maler des 6. Jahrhunderts 001.jpg|200px|right|thumb|अजिण्ठ्यातिल लेण्यांमधले एक चित्र]]
* भगवानगडाचे मठाधिपती डॉ नामदेव महाराज शास्त्री हे महाराष्ट्रातील एकमेव न्यायाचार्य आहेत. संतसाहित्याचे गाढे अभ्यासक आहेत.
* श्री क्षेत्र संत मीराबाई संस्थान महासांगवी येथील महंत राधाताई महाराज सानप आईसाहेब या महाराष्ट्रातील पहिल्या व एकमेव मठाधिपती आहेत. मराठवाड्यातील डॉक्टर [[युसुफखान महंमदखान पठाण]] यांनी मराठी संत साहित्याचे अभ्यासक अशी लोकमान्यता मिळवली आहे. तर [[तुळशीराम गुट्टे]] यांनीही मराठी संत साहित्याचे अभ्यासक अशी लोकमान्यता मिळवली असून पुणे विद्यापीठातून संत मुक्ताई यांच्या जीवनावर पी.एचडी प्रदान केली आहे. आज त्यांची सहा पुस्तके प्रकाशित आहेत. तर तीन पुस्तके प्रकाशनाच्या वाटेवर आहेत. [[नरहर कुरुंदकर]] हे मराठी भाषेचे अग्रणी समीक्षक म्हणून परिचित होते. [[नाथराव नेरळकर]] यांनी शास्त्रीय संगीताची धुरा वाहिली. [[लक्ष्मीकांत तांबोळी]], [[फ.मुं. शिंदे]] यांनी काव्यलेखन तर नरेंद्र नाईक यांनी काव्य व कादंबरी लेखन केले. त्यांची 'काळोखातील अग्निशिखा' कादंबरी लोकप्रियतेच्या उत्तुंग शिखरावर आहे .दैनिक मराठवाडाचे संपादक [[अनंत भालेराव]] व [[दैनिक प्रजावाणी, नांदेड]]चे संपादक [[सुधाकर डोईफोडे]] यांनी सामाजिक चेतना व आर्थिक प्रगतीस चालना मिळावी म्हणून सक्रिय कार्य केले. डॉ. [[लक्ष्मण देशपांडे]] यांच्या ’वऱ्हाड निघालंय लण्डनला’ या एकपात्री प्रयोगांच्या संख्येने जागतिक विक्रम केला. डॉ. वा. ल. कुलकर्णी यांनीही मराठवाड्यातील अनेक साहित्यिक घडवले. त्यांनी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठातील मराठी भाषा विभाग नावारूपास आणले.

==पुस्तके==
* ’मराठवाडा वारसा व सद्यस्थिति खंड १’, संपादक: डॉ. मारुती आवरगंड, श्री. विठ्ठल कदम
* ’असाही मराठवाडा’ (मराठवाड्याचे सांस्कृतिक अंतरंग दाखविणारा ग्रन्थ), लेखक : डॉ. किरण देशमुख (प्रकाशक : निर्मल प्रकाशन, नांदेड)
* ’काळोखातील अग्निशिखा’ (ऐतिहासिक कादंबरी) (प्रकाशक दिलीपराज प्रकाशन,पुणे) : हैदराबाद मुक्तिसंग्राम लढ्याच्या पार्श्वभूमीवरची कादंबरी-लेखक : नरेंद्र नाईक
* ’नाटयधर्मी मराठवाडा’ - लेखक : त्र्यम्बक महाजन.
* मराठवाडा : एक सांस्कृतिक मागोवा (अरुणचन्द्र पाठक)
* ’मराठवाडी माणसं’ - लेखक : [[युसुफखान महंमदखान पठाण]]
* ’मराठवाड्यातील लोककथा’ - लेखक : [[युसुफखान महंमदखान पठाण]]
* मराठवाड्यातील देवतांची रूपे (प्रा. डॉ. किरण देशमुख)
* ’मराठवाड्यातील शिलालेख’ - लेखक : [[युसुफखान महंमदखान पठाण]]
* ’माझा महान मराठवाडा’ - लेखक : हेमकांत महामुनी

==मराठवाड्यात छापली जाणारी काही उल्लेखनीय वृत्तपत्रे==

* दै. मराठवाडा
* दै. [[प्रजावाणी]]
* दै. [[लोकसत्ता]]
* दै. [[सकाळ (वृत्तपत्र)|सकाळ]]
* दै. [[दिव्य मराठी]]
* दै. [[एकमत]]
* दै. चंपावतीपत्र
* दै. कार्यारंभ 
* दै. मराठवाडा साथी
* दै. झुंजारनेता
* दै. [[पुढारी (वृत्तपत्र)|पुढारी]]
* दै. कार्यारंभ

== मराठवाड्यातील नामांकित व्यक्ति ==

[[चित्र:Govinbhai_shroff.jpg|इवलेसे|गोविंदभाई श्रॉफ]]

=== राजकारण ===

* [[नानाजी देशमुख]]
* [[स्वामी रामानंद तीर्थ]]
* [[प्रमोद महाजन]]
* [[शंकरराव चव्हाण]]
* [[गोविंददास मन्नुलाल श्रॉफ|गोविंदभाई श्रॉफ]]
* [[सुंदरराव सोळंके]]
* [[शिवाजीराव पाटील निलंगेकर]]
* [[शिवराज पाटील]]
* [[विलासराव देशमुख]]
* [[अशोक चव्हाण]] 
* [[गोपीनाथ मुंडे]]
* केशरबाई क्षीरसागर
* [[केशवराव धोंडगे]]
* जयसिंग गायकवाड
* बाबासाहेब सवनेकर
* बाबुरावजी काळे
* मुकुंदराव पेडगावकर
* रफीक झकेरिया
* वसंतराव काळे
* शिवाजीराव पंडित
* डॉ. मारुती आवरगंड

==स्वतंत्र मराठवाडा शिक्षक मतदारसंघ==

१९७४ साली मराठवाड्याला स्वतंत्र शिक्षक मतदारसंघ मिळाला. आजपर्यंत या मतदारसंघातून खालील शिक्षक आमदारांनी शिक्षकांचे विधान परिषदेत प्रतिनिधित्व केले आहे.

# डी.के. देशमुख
#राजाभाऊ उदगीरकर
# पी.जी. दस्तुरकर
# प.म. पाटील
# वसंतराव काळे
# विक्रम वसंतराव काळे  ([[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]])

== ईतर व्यक्तीमत्व ==

* लक्ष्मण गायकवाड
* चंदुलाल बियाणी
* मच्छिंद्र गोजमे
* ना.य. डोळे 
* विठ्ठलराव देशपांडे 
* प्रा. मधुकर मुंडे
* विजयआण्णा बोराडे
* व्यंकटेश चौधरी

=== व्यावसायिक ===
* नंदकुमार धूत
* [[जवाहरलाल दर्डा]]
* मच्छिंद्र चाटे 
* रणजित देशमुख
* [[बद्रीनारायण बारवाले]]
* चंदुलाल बियाणी

===मराठवाड्यातील साहित्यिक===    
* [[अनुराधा पाटील]]
* [[ऋषिकेश कांबळे]]
* [[छाया महाजन]]
* प्रा. बाळासाहेब बोरसे 
* प्रा प्रतिभा अहिरे
* डॉ. तुळशीराम महाराज गुट्टे
* [[जयदेव डोळे]]
* प्रा. दत्ता भगत 
* दादा गोरे 
* दासू वैद्य
* [[नरहर कुरुंदकर]]
* नरेंद्र नाईक
* डॉ. [[गंगाधर पानतावणे]] 
* पी. विठ्ठल 
* [[प्रल्हाद ईरबाजी सोनकांबळे]]
* [[फ.मुं. शिंदे]]
* बी. रघुनाथ 
* मुक्तविहारी
* [[युसुफखान महंमदखान पठाण]]
* रमेश दीक्षित 
* रविंद्र किंबहुने
* रावजी राठोड 
* [[लक्ष्मीकांत तांबोळी]]
* [[वामन रामराव कांत]]
* श्रीकांत देशमुख
* डॉ. सरदारसिंग बैनाडे&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=ज्येष्ठ कवी, लेखक व उत्तम सभा संचालक|last=बैनाडे|first=सरदारसिंग|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;
* सुधीर रसाळ 
* डॉ. सूर्यनारायण रणसुभे

===मराठवाड्यातील कलावंत===
* [[मकरंद अनासपुरे]]
* डॉ. नीरज बाळासाहेब बोरसे
* [[चंद्रकांत कुलकर्णी]]
* मयूरी कांगो
* [[योगेश शिरसाट]]
* डॉ. [[लक्ष्मण देशपांडे]]
* [[संदीप पाठक|संदिप पाठक]]
* सोन्या एस. सोळंके
* [[संकर्षण कऱ्हाडे]]

=== संत आणि महंत ===
* पाचलेगावकर महाराज
* [[एकनाथ|संत एकनाथ]] ([[पैठण]])
* [[नामदेव|संत नामदेव]] ([[नरसी (नामदेव)|नरसी]])
* संत मन्मथ स्वामी (श्री क्षेत्र [[कपिलधार]],बीड)
* संत व कवी [[मुकुंदराज]] ([[अंबाजोगाई]], बीड)
* संत [[दासोपंत]] ([[अंबाजोगाई]],बीड)
* संत [[ज्ञानेश्वर]] ([[आपेगाव]])
* संत [[जनाबाई]] ([[गंगाखेड]])
* संत ज्ञानेश्वर महाराज- चाकरवाडी,बीड
* संत [[गोरा कुंभार]] - [[तेर (उस्मानाबाद)|तेर]], धाराशिव 
* न्यायाचार्य महंत नामदेव शास्त्री - श्री क्षेत्र [[भगवानगड]], बीड 
* स्वामी डॉ. तुळशीराम गुट्टे महाराज - श्री क्षेत्र दत्ताधाम
* महंत आईसाहेब राधाताई सानप - श्री संत मीराबाई संस्थान महासांगवी
* संत वामनभाऊ
* महंत विठ्ठल महाराज शास्त्री (गहिनीनाथ गड)
* महंत अजिनाथ महाराज शास्त्री (तारकेश्वर गड)    
* महंत काशिनाथ महाराज शास्त्री (नागतळा)
* ह.भ.प. महादेव भाऊ शेकडे (मसोबाची वाडी)
* महंत विष्णू महाराज केंद्रे - ज्ञानेश्वरी मंदिर संस्थान आळंदी
* महंत शिवाजी महाराज ([[नारायणगड (बीड)|नारायणगड]]) 
* संदिपान महाराज शिंदे हासेगावकर 
* केशव महाराज उखळीकर परळी   
* ज्ञानेश्वर दादा महाराज आपेगाव (माउलीचे)
* चैतन्य महाराज देगलूरकर 
* माधवबुवा शास्त्री ([[अंबाजोगाई]]) 
* योगीराज महाराज पैठणकर 
* प्रकाश महाराज बोधले डिकसळ

===खेळाडू===
* अंकित बावणे
* [[इक्बाल सिद्दिकी]] 
* विजय झोल
* [[संजय बांगर]]
* [[अविनाश साबळे]]

== पर्यटन ==
* [[हुजूर साहेब| तख्त सचखंड श्री हुजुर अबचलनगर साहिब]]: श्री. [[गुरू गोविंदसिंह]] यांचा गुरुद्वारा, रामायणात नांदेडचा उल्लेख भारतमाता जिथून आला होता, त्या ठिकाणाचा उल्लेख आहे. 
* [[सिद्धार्थ उद्यान व प्राणी संग्रहालय]] हे छ्त्रपती संभाजीनगर येथील उद्यान आहे, जे मराठवाड्यातील एकमेव प्राणिसंग्रहालय आहे.
* भारताचा राष्ट्रीय पक्षी असलेल्या मोरांसाठी प्रसिद्ध असलेले नायगाव अभयारण्य बीड जिल्ह्यातील पाटोदा तालुक्यात आहे.
* [[माहूरची पांडवलेणी]]
* येडशी रामलिंग घाट अभयारण्य हे धाराशिव जिल्ह्यात आहे.या अभयारण्यात लांडगा, हरीण, माकडे, मोर इत्यादी प्राणी पाहायला मिळतात.
* [[कंधार किल्ला]]
* सौताडा हे स्थळ बीड जिल्ह्यातील पाटोदा तालुक्यात असून येथील विंचरणा नदीवरील धबधबा प्रसिद्ध आहे. पाटोदा तालुक्यातील डोंगराळ परिसरात उगम पावणारी विंचरणा नदी वाहत जाऊन पुढे सौताडा येथे विंचरणेचा प्रवाह सुमारे सत्तर मीटर उंचीवरून दरीत कोसळतो. येथील धबधबा प्रसिद्ध आहे.
* [[तुळजाभवानी मंदिर]]
* [[पितळखोरे लेणी]] - आशिया खंडातील पहिली प्राचीन लेणी. औरंगाबाद जिल्ह्यातील कन्नड तालुका येथे ही लेणी आहे पूर्ण आकारातील या लेणी होत्या ठिसूळ खडक लागण्याने सोडून दिल्या गेल्या. येथे तथागत बुद्धाचे पेटिंग्ज आजही काही प्रमाणात आहे येथे भिक्खुना आरामासाठी, विपश्यनेसाठी छोट छोट्या खोल्या दिसून येतात इथले द्वारपाल प्रसिद्ध होते स्थानिक रहिवासी, पर्यटकानी लेणी ध्वस्त केल्या आहेत.

==हे सुद्धा पहा==
* [[हैदराबाद मुक्तिसंग्राम]]
* [[दालन:मराठवाडा]]
* [[स्वामी रामानंद तीर्थ]]

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

{{महाराष्ट्र राज्य}}
{{महाराष्ट्राचे उपप्रांत}}

[[वर्ग:महाराष्ट्र]]
[[वर्ग:मराठवाडा|*]]
{{मराठी चित्रपटसृष्टी}}
{{मराठी चित्रपटसृष्टी}}</text>
      <sha1>jwoqeui780tt9khzv7ougyzlo80nk8l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721772</id>
      <parentid>2721771</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T17:36:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52310-38</username>
        <id>187943</id>
      </contributor>
      <comment>/* मराठवाड्यातील नामांकित व्यक्ती */</comment>
      <origin>2721772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="199773" sha1="6y79jy1xcwvua1r66tcev78319czr42" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र 
|प्रकार = प्रांत
|स्थानिक_नाव = मराठवाडा
|इतर_नाव = 
|टोपणनाव = 
|पर्जन्य = आग्नेय व नैऋत्य मोसमी वारे
|आकाशदेखावा = MaharashtraMarathwada.png
|राज्य_नाव = महाराष्ट्र
|क्षेत्रफळ_एकूण = 64811
|लोकसंख्या_एकूण = 15589223
|लोकसंख्या_वर्ष               = 2001
|जिल्हे = [[छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा|छत्रपती संभाजीनगर]], [[धाराशिव जिल्हा|धाराशिव]], [[जालना जिल्हा|जालना]], [[नांदेड जिल्हा|नांदेड]], [[परभणी जिल्हा|परभणी]], [[बीड जिल्हा|बीड]], [[लातूर जिल्हा|लातूर]], [[हिंगोली जिल्हा|हिंगोली]]
|साक्षरता = ६८.९५
}}

'''मराठवाडा''' हा [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राचा]] [[गोदावरी]] नदीच्या खोऱ्यात आणि आसपास वसलेला एक प्रदेश असून त्यात आठ जिल्ह्यांचा समावेश होतो. [[छत्रपती संभाजीनगर]] शहर हे ह्या विभागाचे मुख्यालय आहे. महाराष्ट्रातली १६.८४ टक्के लोकसंख्या या प्रदेशात राहाते. त्यापैकी तीस टक्के लोक दारिद्र्यरेषेखाली आहेत. प्रदेशाचा तीस टक्के भाग पर्जन्यछायेत येतो.&lt;ref name=&quot;मराठवाडा&quot;&gt;[http://www.rediff.com/election/2004/oct/06maha1.htm], मराठवाडा उपप्रांतावरचा इंग्रजी लेख.&lt;/ref&gt; कोरडवाहू शेतीचे प्रमाण नव्वद टक्क्यांवर आहे. कोरडवाहू शेतीच लोकांच्या निर्वाहाचा प्रमुख स्रोत आहे. छत्रपती संभाजीनगर, जालना, नांदेड, अंबाजोगाई, परळी आणि लातूर ही विभागातली उद्योग, शिक्षण आणि पर्यटनाची मुख्य केंद्रे आहेत. [[पैठण]]चे सातवाहन ते [[देवगिरीचे यादव]] हा ऐतिहासिक काळ मराठवाडा विभागाच्या राजकीय उत्कर्षाचा काळ होता. मराठवाड्याची मराठी ही मुख्य बोलीभाषा आहे. मराठवाड्यास संतांची भूमी असे म्हणले जाते. बारा ज्योतिर्लिंग मंदिरांपैकी ३ ज्योतिर्लिंग याच भागात आहे.

{{विकिकरण}}
==इतिहास==

आज ज्या प्रदेशाला मराठवाडा म्हणतात, त्याची तशी ओळख इ.स. १८६१ पासून झालेली आहे. भूतपूर्व हैद्राबाद संस्थानच्या ज्या भागात मराठी भाषेचा वापर होत असे, त्याला प्रारंभी ''मराठवाडी'' असे संबोधिले जाई. 
इ.स. १८६१ पासून हा प्रदेश मराठवाडा म्हणून संबोधिले जाऊ लागला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/aurangabad/news/marathwada-history-name-origin-hyderabad-liberation-day-135936613.html |title=मराठवाड्याला मराठवाडा का म्हणतात?:कसे पडले नाव? काय आहे इतिहास? वाचा भाषिक, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=दिव्य मराठी |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ सप्टेंबर २०२५ |विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20250917043904/https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/aurangabad/news/marathwada-history-name-origin-hyderabad-liberation-day-135936613.html |विदा दिनांक=१७ सप्टेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt; 
मराठवाड्याला इसवीपूर्व ४ व्या शतकापासूनचा इतिहास असला तरी त्यापूर्वीच्या काळीही तेथे वस्ती होती असे आढळते. ज्या काळात भारताच्या कोणत्याच प्रदेशाला काहीही नाव नव्हते त्या काळातील जनजीवनाची पुसटशी का होईना कल्पना उत्खननातून आणि पुरातत्वीय अन्वेषणातून उपलब्ध झालेल्या अवशेषांवरून करता येते. मात्र सामान्यतः या अवशेषांचे रूप सर्वत्र सारखेच असल्यामुळे त्या आधारे प्रादेशिक वेगळेपण दाखविणे शक्यच नाही. भारतात सर्वात आधीच्या मानवी वस्तीच्या पाऊलखुणा आढळल्या त्या पुराश्म युगातल्या. पुराश्म वा पुरापाषाण युगाचे तीन भाग करावे लागतात, आद्य पुराश्मयुग, मध्यपुराश्मयुग आणि उत्तर पुराश्मयुग. यानंतर अवतरले ते मध्याश्मयुग (मेसॉलिथिक) आणि मग आले ते नवाश्मयुग. यापैकी मराठवाड्यात आद्यपुराश्मयुग आणि नवाश्मयुगाच्या खुणा अजूनतरी उपलब्ध झालेल्या नाहीत. याचा अर्थ असा मात्र नव्हे की या काळात येथे मानवी वस्ती नव्हतीच. एवढे मात्र खरे की यासंबंधीचा धांडोळा पुरातत्ववेत्त्यांनी अजूनपर्यंत घेतलेला नाही. 

मध्यपुराश्मयुगातील मानवीवस्तीच्या खुणा नांदेड जिल्ह्यातील [[किवळा]] या खेड्यात आढळल्या. हा काळ साधारणपणे ४० हजार वर्षांपूर्वीचा आहे. वन्य प्राण्यांची शिकार या हत्यारांनी करणे आणि कंदमुळे गोळा करून त्यावर उपजिविका करणे असे त्याचे जीवन होते. प्रायः हे भटके जीवन होते. या नंतरच्या म्हणजे उत्तरपुराश्म काळात सुमारे २५ हजार वर्षापूर्वीचे याचे अस्तित्त्व नांदेड जवळील [[भोकर]] या गावी फार मोठ्या प्रमाणात मिळालेल्या दगडी हत्यारांच्या साठ्यामुळे कळू शकले. या काळातही दगड हेच माध्यम राहिले. मात्र दगडांचे वेगळाले प्रकार वापरात आणले गेले नि हत्यारे व अवजारे यांच्या घडणीत थोडी सफाई आणली गेली. अॅश्युलियन म्हणून यांची ओळख सांगतात. यावेळपावेतो मानव पुराश्मयुगातून मध्याश्मयुगात आला होता. त्याच्या जीवनमानात सुधारणा झाली होती. आता हत्यारे चर्ट या जातीच्या दगडांची बनवली होती. ती करण्याचे तंत्रही सुधारले होते. तासण्या, अणुकुचीदार टोक असलेली हत्यारे तसेच छोट्या छिन्नीसारखी हत्यारे वापरात आली होती.

नवाश्मयुगाने मानवी जीवनात क्रांतिकारक बदल घडवून आणला. तो आता शेती करु लागला, पशुपालन करु लागला. त्याच्या जीवनाला त्यामुळे स्थेर्य प्राप्त झाले. झोपड्या बांधणे आणि धान्य साठवण्यासाठी मातीची भांडी करणे त्याला आवश्यक ठरले. येथे खेदाने हे म्हणावे लागते की या काळचा म्हणजेच नवाश्मयुगाचा ठोस पुरावा अद्यापपावेतो मराठवाड्यातच केवळ नव्हे तर साऱ्या महाराष्ट्रातही मिळालेला नाही. मात्र याच काळचे पण ताम्रपाषाणयुग असे संबोधण्यात येणाऱ्या काळातील अवशेष महाराष्ट्रात नेवासे, [[जोर्वे]], नाशिक, [[दायमाबाद]], इनामगाव इत्यादी ठिकाणी उपलब्ध झाले. या काळच्या संस्कृतीची कल्पना साहित्यातून आढळत नाही. ती उत्खननाद्वारेच दृग्गोचर झालेली आहे. या संस्कृतीला समांतर असणारी एक संस्कृती आंध्रात, विदर्भात, मराठवाड्यात नि थोड्या प्रमाणात पश्चिम महाराष्ट्रात नांदत होती. बृहदाश्मयुगीन संस्कृती या नावाने ती ओळखली जाते. तिचे वैशिष्ट्य म्हणजे मृतांना मातीच्या ढिगाऱ्यात अथवा दगडाच्या फरशींनी बंदिस्त केलेल्या चौकटीत पुरून त्या भोवती मोठाले दगड वर्तुळाकारात लावून ठेवणे हे होय. या शिवाय मृतासवे विविध मौल्यवान दगडांचे मणी, तांब्याची आणि लोखंडाची हत्यारे, अवजारे, भांडी, मंजुषा इत्यादी वस्तू आणि काळी- तांबडी खापरी भांडी पुरण्याचीही रीत होती. या संस्कृतीचा काळ इसवीपूर्वी सातव्या-आठव्या शतकाइतका किंवा अधिकच मागे जातो.

==प्राचीन मराठवाडा== 

भारताचा प्राचीन इतिहास उत्तरेत स्थापन झालेल्या मौर्य साम्राज्यापासून सुरू होतो. उत्तर भारतातील या साम्राज्याच्या संपर्कात महाराष्ट्र आणि दक्षिणेतील आंध्र, कर्नाटक आदींचे प्रदेशही आले होते. मौर्य सम्राट अशोकाचे कोरीव लेख या सर्व प्रदेशात सापडल्यामुळे या काळी म्हणजे इसवीपूर्व चौथ्या शतकात या प्रदेशांत बरेच दळणवळण असले पाहिजे. शिवाय महाराष्ट्रातील अनेक लेणी आणि [[पवनी]] (जि. भंडारा) सारख्या ठिकाणचे बौद्धस्तूप व्यापारी मार्गावर असल्यामुळे ते उत्तर-दक्षिण भारत जोडणारे होते असेही दिसते. वस्तूंची देवाण-घेवाण होताना विचारांचे आदान प्रदान होत असते आणि वस्तूंच्या वापरातून आचाराला आकार प्राप्त होत असतो. हे लक्षात घेता या व्यवहारात मराठवाडा अस्पर्श राहिला असणे संभवत नाही. संस्कृतीच्या प्रसाराचे प्रसरणवादी प्रमेय' मांडणाऱ्यांनी दिलेल्या काही कारणांपैकी भौगोलिक साहचर्य हे एक महत्वाचे कारण दिले आहे. त्यामुळे प्राचीन काळातील अनेक राजवटींचे आधिपत्य मराठवाडा महाराष्ट्र यावर जसे होते तसेच ते शेजारच्या गुजरात, मध्यप्रदेश, आंध्र नि कर्नाटक या सध्याच्या राज्यांच्या सीमेलगततच्या भागावरही होते. त्यामुळे यापैकी कोणत्याही राज्याचा विचार करताना शेजारच्या प्रदेशातील सांस्कृतिक बाबींच्या प्रभावांचा विचार अपरिहार्य ठरतो.

मराठवाड्याचा इतिहास आणि संस्कृती सातवाहन काळात अधिक स्पष्टपणे समोर येते. खरे तर मौर्यानंतर शुगांचे राज्य आले. यांचा फारसा प्रभाव दक्षिण भारतावर उमटला नाही. मात्र त्यांच्या कलेचा प्रभाव भाजे, पौनी, पितळखोरे आणि अजिंठे (पहिला टप्पा) येथे जाणवतो.
सातवाहनांनी दक्षिण भारतात पहिले साम्राज्य स्थापिले आणि नंतर मराठवाडा म्हणून प्रसिद्ध पावलेला प्रदेश भारताच्या नकाशावर (मानचित्रावर) झळकू लागला. या आधी हा प्रदेश अश्मक, [[कुंतल]], मूलक या जनपदात विखुरलेला होता. सातवाहनांनी या प्रदेशांना संघटित केले. यामुळे सातवाहनांना मराठवाडा-महाराष्ट्राचे खरेखुरे पहिले सम्राट म्हणणे यथोचित ठरते. दक्षिण भारतातील या पहिल्या साम्राज्याची मुहूर्तमेढ रोवणारे हे सातवाहन मराठवाड्याचे होते हे महत्वाचे. इसवीपूर्व २५० ते इ.स. २६० असे सुमारे ४५० वर्षे यांचे साम्राज्य होते. यांचा अंमल मध्यप्रदेशाचा दक्षिण भाग, गुजरातचा पूर्व भाग, महाराष्ट्र, आंध्र आणि कर्नाटक एवढ्या अवाढव्य प्रदेशावर होता. साहजिकच या प्रदेशातील धर्म, कला, स्थापत्य यात समानता निर्माण झाली ती या काळात. भौतिक प्रगती झाली तीही या काळात. विशेष म्हणजे या काळात प्राकृत भाषेला राजाश्रय तथा लोकाश्रय मिळाला आणि मराठवाडा-महाराष्ट्र येथील समाजाला स्वतंत्र भाषेमुळे पृथगात्मता प्राप्त झाली. आणि या भूमीचा अभिमान लोकांत निर्माण झाला. या समाजाच्या अस्मितेमुळे येथील संस्कृतीची व तदअंतर्गत साहित्य, कला, शास्त्र, तत्त्वज्ञान यांची जोपासना होणे शक्य झाले. महाराष्ट्राबाहरे भारतातील इतर प्रदेशात आणि भारताबाहेरही येथिलांची व्यापारी देवाणघेवाण सुरू झाली. पाटलीपुत्र (पाटणा), उज्जयिनी, भरुकच्छ (भडोच), शूर्पारिक (सोपारा), भोगवर्धन (भोकरदन), तगर (तेर), प्रतिष्ठान (पैठण) यासारख्या वेगळाल्या शहरांना जोडणारे व्यापारी मार्ग महाराष्ट्र-मराठवाडा प्रदेशातून जात, त्यामुळे नागरीकरणाची प्रक्रिया या काळातच जोमाने झाली असे दिसते. एकूण काय तर सातवाहन राजवटीने येथील जीवनाला कलाटणी दिली होती. 

इतिहासकाळात भारतात अनेक कालगणनापद्धती निर्माण झाल्यापैकी कालौघात आजतागायत टिकून राहिल्या त्या दोनच..विक्रमसंवत् उत्तर भारतात नि [[शालिवाहन]] (सातवाहन) दक्षिण भारतात. यावरुनही मराठवाड्यात संस्कृतीचा उषःकाल घडवून आणणाऱ्या या राजकुलाची महती लक्षात यावी. आणि मराठवाड्याची मातब्बरीही! सिमुक गौतमीपुत्र सातकर्णी, वसिष्ठीपुत्र पुळुमावी, वसिष्ठीपुत्र सातकर्णी, स्कंद सातकर्णी, यज्ञश्री इत्यादींची नाणी इतर ठिकाणांबरोबरच मराठवाड्यात पैठण, तेर, भोकरदन इत्यादी ठिकाणी उत्खननामध्ये सापडली. तद्वतच आधिभौतिक संस्कृतीचे अवशेष आणि याच काळातील उत्खननात हाती आलेले रोमन अवशेष तत्कालीन सामाजिक, धार्मिक आणि राजकीय तथा आर्थिक परिस्थितीची कल्पना देतात. शिवाय प्लिनी, टॉलेमी आणि पेरिप्लस यांचेकडूनही बरीचशी माहिती मिळते ती वेगळीच. या सर्व माहितीवरून असे दिसून येते की मराठवाड्याच्या इतिहासात सातवाहनकाल सर्व दृष्टींनी भरभराटीचा होता. 

टॉलेमीने सातवाहनांच्या साम्राज्यात तटबंदीयुक्त ३० शहरे होती अशी नोंद केली आहे. त्यातील पैठण, तेर, भोकरदन इत्यादी ठिकाणच्या उत्खननातून तेथील घरादारांचे अवशेष आणि सांडपाण्यासाठी बांधलेले विटांचे, मातीच्या कड्यांचे किंवा राजणांचे सांडपाण्यांचे कूप आढळून आलेले आहेत. ही सुबत्ता राजकीय स्थैर्य आणि अंतर्गत व सागरी व्यापारामुळे आलेली होती हे स्पष्टच आहे. 

रोमन साम्राज्यातून महाराष्ट्र-मराठवाड्यात उत्कृष्ठ बनावटीची नक्षीदार भांडी, कांचसामान, एक मीटरपेक्षा अधिक उंचीचे मद्याने भरलेले कुंभ (अॕम्फोरा), रोमन देव-देवतांचे पुतळे, रोमन युवती व युवकांची शिल्पे तसेच रोमन सम्राटांची नाणी आल्याचे पुरावे उपलब्ध झाले आहेत. इकडे आलेल्या अनेक उत्खननांत रोमहून आलेली लोखंडी अवजारे, धातूची भांडी, पळ्या, चमचे, उलथणी, तांब्याच्या थाळ्या, उचलण्यासाठी मूठ असलेले रांजण आणि जाती उपलब्ध झाली. येथील भौतिक जीवनात यांच्यामुळे एक नवाच रंग भरला गेला असे दिसते. रोमच्या नाण्यांवर राजांच्या आकृती असत त्यामुळे इकडे त्या नाण्यांना पुतळयांची नाणी म्हणत. अगदी पेशवाईपर्यंत या प्रकारच्या नाण्यांचे गळ्यातील हार करीत व त्यांना पुतळ्याच्या माळा म्हणत. या काळच्या मराठवाड्यातील कला व साहित्य या संबंधीचा विचार या लेखाचे शेवटी केलेला आहे.
#सातवाहनानंतर दखल घ्यावी असे मराठवाड्यातील दुसरे राजघराणे होते ते वाकाटकांचे. इसवीच्या तिसऱ्या शतकापासून सहाव्या शतकापर्यंत दक्षिणेत होऊन गेलेल्या राजवंशापैकी हा सर्वश्रेष्ठ असून त्याच्या कामगिरीने अखिल दक्षिण भारताच्या संस्कृतीवर फार मोठा प्रभाव पडला आहे, असे फ्रेंच इतिहासकार जुव्हो डुब्राइल म्हणतात.
वाकाटक याच घराण्याकडे अजिंठे येथील इसवीच्या चौथ्या-पाचव्या शतकातील लेण्यातील भित्तीचित्रांचे श्रेय जाते. या चित्रांचे महत्व अशासाठी की तत्कालीन भौतिक जीवन ते आपल्यासमोर दृष्यरुपात उभे करतात. त्यावेळची वस्त्रप्रावरणे, त्यात सकच्छ व विकच्छ पद्धतीने नेसण्याची वस्त्रे, अर्धोरुक (मांड्यांपर्यंत पोचणारी-वस्त्रे) चंडातक, जांघिका, शिवाय उत्तरीय, कंचुकी, चोलिका, कूर्पासक, पयोधरपट्ट, स्तनोत्तरीय इत्यादींचा अंतर्भाव होतो. तर विविध प्रकारचे दागिने मुक्ताहार, हेमसूत्र, कंठी, वैकक्षक, चटुलातिलक (बिंदी), लोलक, टंक, कर्णफूल, स्कंधपत्र, नुपूरे, कटिबंधापैकी कटिसूत्र, कांची, मेखला, रसना इत्यादी प्रकार येथील स्त्रिया वापरीत असत. 

सातवाहन काळात आणि विशेषतः वाकाटक काळात स्त्रिया मोजकी आणि ठसठशीत आभूषणे वापरीत असत. त्यामुळे पाहणाऱ्यांच्या मनांत ‘कवण कवणा अलंकारिले' असा संभ्रम निर्माण होई. वाकाटकांच्या एका लेखात नांदेड जिल्ह्यातील परिस्थितीचा उल्लेख आढळतो. त्यावरून महसूल, तो गोळा करण्याची पद्धती, अधिकारी वर्ग, त्यांचे अधिकार व सवलती या बद्दलची कल्पना येते.यानंतरच्या काळात बदामीचे चालुक्य, राष्ट्रकूट, कल्याणीचे चालुक्य, शिलाहार यांच्या राजवटी मराठवाड्याशी संबंधित होत्या. 

बदामीच्या चालुक्यांचे राज्य महाराष्ट्राच्या विस्तृत प्रदेशावर होते हे ऐहोळी (जि. विजापूर) येथील द्वितीय पुलकेशीच्या शिलालेखावरून कळते. त्यात त्रिमहाराष्ट्रक असा जो उल्लेख आढळतो त्यावरून मराठवाड्याचा अंतर्भात त्यात होत असावा असा एक विचार आहे. पुढे उत्तर चालुक्यांच्या काळातही मराठवाड्याच्या काही भागांवर त्यांचा व त्यांच्या मांडलिकांचा अंमल होता. त्यांनी बांधलेली अनेक मंदिरे आणि अभिलेख याचे साक्षीदार आहेत. या मंदिरांच्याद्वारे लोकांची उपासना पद्धती, कारीगारी, कलासक्तता, आर्थिक व्यवस्थापन यासंबंधीचे अंदाज बांधता येतात तर अभिलेखातून राज्यकारभार, अधिकारपदे, समाजरचना, धार्मिक परंपरा सासंबंधीची माहिती मिळते. चालुक्यांच्या कारकीर्दीतच कलचुरींनी राज्यकारभार हाती घेतला होता. वीस-पंचवीस वर्षेच त्यांची राजवट होती. मराठवाड्याच्या धार्मिक जीवनावर परिणाम करणारी ही कारवाई ठरली. कारण याच वेळी कलचूरींच्या प्रधानाने वीरशैव पंथाची स्थापना केली. 

बदामी चालुक्य आणि कल्याणी चालुक्य या दोन राजवटींच्या दरम्यान राष्ट्रकुटांचे प्रबल घराणे मराठवाडयाचेच होते. लत्तलूरपुरवराधीश्वर हे त्यांचे बिरुद होते. म्हणजे हे लातूरचे घराणे होते. यांनी मध्यप्रदेश, गुजरात आणि गंगेपर्यंतचा प्रदेश यावर धडक मारली होती. प्रतिहार, परमार, पाल या घराण्यातील राजांना पराभूत केले होते. दक्षिणेतील पल्लवांचाही पराभव केला होता.
* मराठवाड्यातील कंधार (जि. नांदेड) येथे त्यांची उपराजधानी होती. साहजिकच तेथे राजवाडाही होता. काही मातब्बर इतिहासकारांचे मते (फ्लीट, आळतेकर ठोसर) वेरुळ हे यांचे राजधानीचे ठिकाण होते. 
मराठवाड्याच्या संस्कृतीवर आणि तेथील संस्कृतीचा प्रभाव या काळात सर्वत्र पसरला होता. जीवनाला सर्वस्पर्शी ठरणाऱ्या विषयांची या काळात प्रगती झाली होती. भौतिक आणि आध्यात्मिक उन्नती या काळात लक्षणीय उंची गाठणारी ठरली. तशातच या राजांनी शैलगृहे घडविण्याचे कार्य मनावर घेतले आणि कैलास सारखे अभूतपूर्व मंदिर निर्माण केले. त्यांचा उदो उदो त्यामुळे सर्वतोमुखी झाला. राष्ट्रकूट राजांनी अरबी व्यापाऱ्यांशी फार सलोखा ठेवून मुसलमानांना धार्मिक स्वातंत्र्य दिले, तेव्हा तुर्कांचे अस्तित्त्व महाराष्ट्रात जाणवू लागले. त्याचे तेथील समाजावर दूरगामी परिणाम झाले. ह्याची दखल घ्यावी लागते. राष्ट्रकूटांनी निर्माण केलेल्या कलावैभवाला कालांतराने तडे जातील हे या सम्राटांच्या ध्यानीमनीही आले नव्हते असे दिसते. मराठवाड्याच्या या राजकुलाने सव्वादोनशे वर्षांची दीर्घ कारकीर्द गाजवली होती हे मात्र खरे.

प्राचीन कालखंडाच्या शेवटच्या टप्पात महाराष्ट्रावर देवगिरीच्या यादवांचे राज्य होते. जवळपास त्याच सुमाराच्या आसपास कोंकण कोल्हापूर पट्ट्यात शिलाहार घराण्याचे राज्य होते. मराठवाड्याच्या दृष्टीने महत्वाची गोष्ट अशी की, हे राजे स्वतःला तगरपुरवराधिश्वर असे म्हणवून घेत. तगर म्हणजे धाराशिव जिल्ह्यातील गोरोबाकाकांचे तेर असे आता सर्वजणच मानतात. शिलाहारांच्या अनेक घराण्यांपैकी उत्तर कोंकण, दक्षिण कोंकण आणि कोल्हापूर येथील घराणी अधिक महत्वाची होत. यातील काही राजे धोरणी, तर काही पराक्रमी होते म्हणून तर भोवतीच्या कधी राष्ट्रकूट तर कधी चालुक्य राजांच्या तावडीत फारसे न सापडता दीड-दोनशे वर्षे ही मंडळी राज्य करु शकली. आणखी एक महत्वाची गोष्ट म्हणजे यांच्यापैकी अपरार्क ह्या साहित्य आणि संगीतात गती असलेल्या राजाने याज्ञवल्क्य स्मृतीवरील अपरार्क टीका लिहून आपली विद्वत्ताही सिद्ध केली होती.
(लेख- मराठवाडा: इतिहास व संस्कृती. डॉ. गो.बं. देगलूरकर, मराठवाडा वारसा आणि सद्यस्थिती खंड १, संपादक, डॉ. मारुती आवरगंड, श्री विठ्ठल कदम)

==मध्ययुगीन मराठवाडा==
यादव राजेही येथील परंपरेनुसार आधी मांडलिकच होते. पण या यदुकुलातील भिल्लम (सन १९८४ -९१), सिंघण (१२५० - ४७), कृष्ण (१२४७-६०), महादेव (१२६०- ७१) आणि रामदेव (१२७९-१३०९) यांनी स्वबळाने आणि पराक्रमाने आपली सत्ता स्थापन केली आणि सर्वदूर आपला दरारा निर्माण केला. या पैकी भिल्लमाने देवगिरी येथे राजधानी स्थापन केली आणि दक्षिणेचा सम्राट म्हणून राज्याभिषेक करवून घेतला. सिंघण यादव हा अत्यंत पराक्रमी आणि फार धडाडीचा राजा होता. याचा नातू राजा कृष्ण याने बल्बनच्या अधिपत्याखाली असलेल्या मुसलमानी सैन्याला पराभूत केले. कृष्णाचा धाकटा भाऊ महादेव याने सोमेश्वर शिलाहारावर हल्ला चढवला. सोमेश्वराच्या आरमाराचा समुद्रात पाठलाग करून त्याच्यासह जहाजांच्या सर्वच काफिल्याला जलसमाधी दिली. मराठवाड्याच्या सत्ताधीशाने आरमारी लढाई केल्याचे बहुधा हे पहिले उदाहरण असावे. रामदेव हा शेवटचा यादव नृपती. प्राचीन मराठवाड्याचा शेवटचा हिंदूराजा. याने वाराणसीमधून मुसलमानांना हाकलून दिले व तेथे शारंगधराचे एक सुवर्णमंदिर बांधले. ही घटना बहूधा दिल्लीचा सुलतान बल्बन याचा मृत्यू आणि जलालुद्दिनाचे राज्यारोहण यांच्या मधल्या काळात घडली असावी असे मु. ग. पानसे (यादव कालीन महाराष्ट्र, 19६३ पृ. 3४) यांचे अनुमान आहे.

रामदेवराय पराक्रमी खरा पण सावधचित नव्हता; अखंड सावधान नव्हता. त्यामुळे दिल्लीहून आलेल्या अल्लाउद्दिनचे चांगलेच फावले आणि घात झाला. घात झाला तो केवळ रामदेवाचा नव्हे, तो मराठवाड्याचा, महाराष्ट्राचा घात होता. तो घात साऱ्या हिंदू राजांचा होता, सत्तेचा होता. पुढे काही काळ दिल्लीहून स्वाऱ्या होतच राहिल्या. रामदेव पुत्र शंकरदेव व जावई हरपालदेव यांचे प्राणपणाने स्वतंत्र होण्याचे निकराचे प्रयत्न निरुपयोगी ठरले आणि सुलतान महंमद तुघलकाने देवगिरीचे दौलताबाद केले. या नामकरणातून दोन प्रवृत्ती लक्षात येतात. देवांचे वास्तव्य मानणारे आधीचे राज्य आणि संपत्तीलोलूप दुसरे नंतरचे.

यानंतरच्या काळात मराठवाड्याभोवती मुसलमानी सत्तेचा विळखा पडला. कधी तो बहामनींचा, कधी नगरच्या निझामशाहीचा तर कधी आदिलशाहीचा. सरते शेवटी हैद्राबादच्या निझामाच्या संस्थानात हा प्रदेश खितपत पडला. १९४८ मध्ये हैद्राबाद संस्थान विलीन झाले आणि मराठवाड्याचा वनवास संपला. प्राचीन काळी राजकीय आणि सांस्कृतिक बाबतीत आघाडीवर असलेला मराठवाडा नंतरच्या मुसलमानी सत्तेच्या काळात मागासला. त्याच्या सुधारणेची गती अजूनही धीमीच आहे. भांडकुदळपणात कमी पडणाऱ्या, योग्य दूरदर्शी नेतृत्वाभावी त्याच्याकडे जावे तसे लक्ष अजूनही सत्ताधीशांचे जात नाही. त्याच्या सोशिकतेचे, संत- शिकवणीमुळे झालेल्या सात्विकपणाचे हे त्यांच्या वाट्याला आलेले फळ म्हणायचे!
प्रागैतिहासिक काळातील मराठवाड्याचा हा झाला मागोवा. 
(लेख- मराठवाडा: इतिहास व संस्कृती. डॉ. गो.बं. देगलूरकर, मराठवाडा वारसा आणि सद्यस्थिती खंड १, संपादक, डॉ. मारुती आवरगंड, श्री विठ्ठल कदम)
==मराठवाड्याची संस्कृती==
भौतिक आणि मनोमय सृष्टी म्हणजे संस्कृती. राजकीय स्थिती, घरे, नगररचना, आर्थिक स्थिती या सर्व गोष्टी मानवाच्या ऐहिक वा भौतिक प्रगतीच्या निदर्शक असतात. इंग्रजीत याला सिव्हिलायझेशन म्हणतात पण संस्कृतीची दुसरी बाजू म्हणजे मनोमय सृष्टी. यात अध्यात्म, तत्त्वज्ञान, धर्म, कला, साहित्य यांचा समावेश केला जातो. हे झाले इंग्रजीतील 'कल्चर'.
आपण आत्तापर्यंत पाहिले की प्राचीन काळात राजकीयदृष्ट्या मराठवाड्याचे कार्य विशेष महत्त्वाचे होते.

मराठवाड्यावर राज्य करणाऱ्या घराण्यांची महाराष्ट्रावर तसेच भोवतीच्या प्रदेशावर सत्ता होती. कर्नाटक, आंध्र, गुजरात या राज्यांवर बहुधा प्रत्यक्ष नि क्वचित वेळा अप्रत्यक्ष (म्हणजे मांडलिकांमार्फत) या घराण्यांचेच राज्य असायचे. प्राचीन काळातील घटनांवर मराठवाड्याचा विशेष ठसा होता. असे म्हणण्याचे कारण असे की त्याकाळी एक तर या राज्यकर्त्यांची राजधानी मराठवाड्यातच असे किंवा ती मराठवाड्याच्या सीमेवर असे की ज्यामुळे मराठवाड्याच्या काही भागाचा समावेश राजधानीच्या भागातच (होम प्रॉव्हिन्स) असायचा. येथील राजकीय सत्तांपैकी प्रबळ होत्या त्या सातवाहन, राष्ट्रकूट आणि यादव यांच्या. पैकी पहिल्या दोन्हींचे मूळ वस्तिस्थान मराठवाड्यातलेच. यादवांच्या संबंधात असे म्हणता येते की मराठवाड्याला मोठे केले ते त्यांनी आणि त्यांना साम्राज्य स्थापण्याची संधी दिली ती मराठवाड्याने सुमारे दोनशे वर्षे यादवांनी साऱ्या दक्षिण भारतावर अधिराज्य गाजवले ते मराठवाड्याला शक्तिकेंद्र करूनच.  पैठण, कंधार, बहुधा वेरुळ आणि देवगिरी ही राजधानीची शहरे मराठवाड्यातील आणि मान्यखेट, कल्याण (बसवकल्याण) या राजधान्या मराठवाड्याच्या सीमेलगत होत्या. 
शिलाहारांनी कोकण-कोल्हापूर भागात पराक्रम गाजवला तरी ते मूळचे मराठवाड्यातीलच तर होते! या शिवाय कित्येक मांडलिकांच्या राजधान्याही येथेच होत्या. वहनीकुल, वाजीकुल हे कल्याणी चालुक्यांचे मांडलिक आणि अमर्दकपूर (औंढा, जि. हिंगोली) येथील रट्ट घराण्याच्या राजधान्या काय की कलचुरींच्या कुंभारी, मुरुम या उपराजधाऱ्या काय या सर्व येथल्याच होत. 

हा सर्व आढावा घेण्याचे कारण असे की यावरून असे लक्षात यावे की राजांच्या व सम्राटांच्या येथील वास्तव्याचा, आचार-विचारांचा प्रभाव येथील समाजाची जडण-घडण होण्यास नक्कीच कारणीभूत झाला असणार. शुक्रनीतितील दोन सिद्धांताकडे लक्ष दिल्यास यावर अधिक भाष्य करण्याची आवश्यकता राहणार नाही. 'राजा कालस्य कारणम्' आणि 'यथा राजा तथा प्रजा', 'हुकूमशाहीत वा सरंजामशाहीत त्या प्रदेशाच्या सांस्कृतिक जडण-घडणीत राजांच्या विचारांचा मोठा वाटा असतो. प्रजाजनांवर त्यांच्या विचारांचा, आवडी-निवडींचा प्रभाव पडत असतो. आणि राजेलोक कल्याणकारी विचारसरणीचे असतील तर याची शक्यता अधिक असते. मराठवाड्यातल्या सांस्कृतिक जीवनाला घाट दिला गेला तो राजांनी व त्यांच्या सरदारांनी प्रारंभी केलेल्या वा पुरस्कृत केलेल्या प्रथांनी, आणि येथे रुजलेल्या या प्रथांचे लोण साऱ्या महाराष्ट्रभर यथाकाल पसरले असणार. दुसऱ्या शब्दांत सांगायचे तर प्राचीन काळात नवकल्पना निर्मितीचे व सांस्कृतिक प्रगतीचे स्रोत सातत्याने मराठवाड्यानेच पुरविले होते. तेथे असलेल्या सातवाहन, राष्ट्रकूट, यादव या राजकुलांच्या राजधान्यांमुळे पंडित, शास्त्रज्ञ, विद्वान, कलावंत, उद्योगपती व व्यापारी (परदेशीय सुद्धा) यांचे सततचे वास्तव्य मराठवाड्यातच राहिले. त्यामुळे त्यांनी निर्माण केलेल्या वास्तूंचा, कलाकृतींचा, कल्पनांचा पहिल्यांदा लाभ व्हायचा तो स्थानिकांना संस्कृतीला लाभलेले अनेक आयाम आणि त्यांच्यात झालेली प्रगती मुळात येथली, मग त्यांचा प्रसार साऱ्या महाराष्ट्रात आणि शेजारच्या प्रदेशात झाला. पैठण, तेर, देवगिरी ही भरभराटीला आलेली व्यापारी केंद्रे होती याचा वर उल्लेख झालेला आहेच. येथूनच परदेशांत आणि परदेशातून व्यापारी मालाची ने आण होत असे. साहजिकच संस्कृतीच्या संबंधातील कल्पनांची देवाण घेवाण होत असणार. यांचा पहिल्याचा स्वीकार मराठवाड्यात होत असणार आणि तेथूनच सर्वदूर त्यांचे प्रसारण होत असणार. 

शिल्प आणि स्थापत्याच्या क्षेत्रात तर मराठवाडा नेहमीच अग्रेसर होता. त्याचा वरचष्मा होता. या क्षेत्रातील त्याचे योगदान वाखाणण्याजोगे होते. भाजे, बेडसे, कोण्डाणे येथील शैलगृहे कालक्रमदृष्ट्या आधीची आहेत यात शंकाच नाही पण उत्कृष्ट शैलगृहे घडविण्याचे श्रेय जाते ते मराठवाड्याकडेच. वेरुळ येथील कैलास लेणे हे या क्षेत्रातील संपरिपूर्ण परिष्कृततेचे उत्तम उदाहरण ठरावे. ते कळसापासून पायापर्यंत 'आधी कळस मग पाया रे' या पद्धतीने कोरले गेले हे तर खरेच, पण ते 'देव देऊळ परिवारु । कोरुनि काढिला डोंगरु । ऐसा भक्तीचा व्यवहार । का न व्हावा ।। असे भक्ती व्यवहारातील अद्वैत कसे असावे याचे उदाहरणही ठरणारे लेणे आहे. तात्पर्य की मराठवाड्याने कलेसाठी कला असे न मानता जीवनासाठी तिचा उपयोग व्हावा ही दृष्टी बाळगली होती. (लेख मराठवाडा: इतिहास व संस्कृती. डॉ. गो.बं. देगलूरकर, मराठवाडा वारसा आणि सद्यस्थिती खंड १, संपादक, डॉ. मारुती आवरगंड, श्री विठ्ठल कदम)

*अंबाजोगाई मराठी भाषेचा उगम येथे झाला व पुरातन काळात असेलेली हत्तीखाना, बाराखंबी मंदिर येथेच आहे.येथे पहिला मराठी ग्रंथ या ठिकाणी श्री मुकुंदराज स्वामी यांनी लिहला.

इसवी सन १४०० पूर्वी हजारो वर्षे मराठवाड्यावर [[सातवाहन]], [[चालुक्य]], [[यादव]], [[इक्ष्वाकू]] या सारख्या मराठी लोकांचे राज्य होते. तर ४०० वर्ष देवगिरीच्या यादवांचे साम्राज्य होते आणि ते निम्म्यापेक्षा जास्त भारताच्या भागावर राज्य करत होते. नंतर चार शतके मुस्लिम राजवटीखाली मराठवाडा मुस्लिम राजवटीखाली आणि [[निजाम|निजामाच्या]] [[हैदराबाद]] संस्थानाचा भाग होता. निजामाने मराठवाड्यावर [[हैदराबाद संस्थान]] भारतात विलीन होईपर्यंत राज्य केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://marathivishwakosh.in/khandas/khand12/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=10390|title=मराठवाडा|प्रकाशक=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ, मुंबई|भाषा=मराठी|ॲक्सेसदिनांक=३१ जुलै २०१४}}&lt;/ref&gt; भारतीय स्वातंत्र्याच्या लढ्यात बरोबरीनेच [[हैदराबाद मुक्तिसंग्राम]] लढला गेला. १७ सप्टेंबरला मराठवाड्याला हैदराबाद संस्थानातून स्वातंत्र्य मिळाले. १ नोव्हेंबर १९५६ पासून मराठवाडा विभाग [[मुंबई]] राज्यास जोडण्यात आला. १ मे १९६० पासून मराठवाडा हा नवीन [[महाराष्ट्र]] राज्याचा भाग झाला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.bbc.com/marathi/india-49444233|title=विधानसभा निवडणूक 2019: महाराष्ट्र विधानसभेची पहिली निवडणूक आणि तीन मुख्यमंत्री}}&lt;/ref&gt;

स्वातन्त्र्योत्तर काळात [[काँग्रेस]]चे नेते, [[शंकरराव चव्हाण]] यांचे प्रदीर्घ काळ मराठवाडा भागावर राजकीय प्रभुत्व होते. ते आधी महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री झाले व नंतर त्यांनी भारतीय संघराज्याचे [[गृहमंत्री]], [[अर्थमंत्री]] ईत्यादी केन्द्रीय मंत्रिपदेही  सांभाळली. त्यांचा महाराष्ट्रातील जलसिंचन क्षेत्रांचा गाढा अभ्यास होता. विकास क्षेत्रातील.[[पैठण]]चा [[जायकवाडी धरण|जायकवाडी]] जलसिंचन प्रकल्प हे त्यांचे महत्त्वाचे योगदान आहे.

==भौगोलिक स्थान==
===मुख्य शहरे===
* [[छत्रपती संभाजीनगर]] : ही मराठवाड्याची राजधानी व प्रमुख औद्योगिक शहर आहे. हे शहर ऐतिहासिक वास्तु, लेणी इत्यादींसाठी प्रसिद्ध आहे. छत्रपती संभाजी नगर येथून मुंबई-दिल्ली औद्योगिक मार्गिका जात आहे. याच जिल्ह्यात बिबी का मकबरा, [[अजिंठा]] - वेरूळ लेण्या,[[दौलताबाद किल्ला]] आणि [[जायकवाडी धरण]] आहे. पर्यटन स्थळे आणि धार्मिक स्थळे या जिल्ह्यात आहेत. येथेच छत्रपती संभाजीनगर प्रशासकीय विभागाचे मुख्यालय आहे. या जिल्ह्याच्या दक्षिणेकडून [[गोदावरी]] ही नदी वाहते.
* [[अंबाजोगाई]] अंबाजोगाई हे शहर बीड जिल्ह्यातील मुख्य शहर म्हणून ओळखले जाते. मराठवाड्याची सांस्कृतिक राजधानी म्हणून ओळख आहे. या शहराला शिक्षणाची पंढरी आणि ऐतिहासिक वारसा लाभलेलं शहर आहे. अंबाजोगाई शहराला प्राचीन काळापासून खूप वारसा आहे. या शहरातून मराठी भाषेचा उगम झाला होता. या तालुक्यात तुम्हाला माता योगेश्वरी देवी मंदिर, मराठी भाषेतील पहिला मराठी ग्रंथ लिहणारे मुकुंदराज स्वामी यांची समाधी येथे आहे.
* [[सिल्लोड]] : हे छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील सर्वात मोठे आणि प्रगतशील शहर आहे. तालुक्यात अंधारी आणि अजिंठा सारखी मोठी गावे आहेत की तालुक्याचा प्रगतीत मोठा हातभार लावतात.
* [[धाराशिव]] : या शहरापासून जवळच धाराशिव लेणी आहेत. या शहराजवळून भोगावती नदी वाहते. याच जिल्ह्यात तुळजापूर येथे [[तुळजाभवानी माता मंदिर]] आहे. तसेच लाखो भाविकांचे कुलदैवत असलेल्या काळभैरवनाथ श्री क्षेत्र सोनारी याच जिल्ह्यात आहे. अनेक धार्मिक पर्यटन स्थळे या जिल्ह्यात आहेत.
* [[जालना]] : जालना शहर मराठवाड्यातील एक महत्त्वाची बाजारपेठ व औद्योगिक केंद्र आहे. या शहराला बियाणांची राजधानी असे म्हणतात. इथे स्टील उद्योग मोठ्या प्रमाणात आहे. याच जिल्ह्यात [[भोकरदन]] हे प्राचीन शहर वसलेले आहे. जालना मधील श्रीक्षेत्र राजूर हे प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्र आहे. येथे राजुरेश्वर गणपतीचे खुप भव्यदिव्य असे मंदिर आहे. 
* [[नांदेड]] : ह्या शहराला मराठवाड्याची उपराजधानी म्हणून ओळखले जाते. हे शहर गोदावरी नदीच्या काठी वसलेले आहे. नांदेड येथे सचखंड गुरुद्वारा आहे. महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री आणि केंद्रीय मंत्री [[शंकरराव चव्हाण]] इथलेच आहेत.
* [[परभणी]] : परभणी येथे वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ आहे. परभणी जंक्शन हे मराठवाड्यातील महत्त्वाचे रेल्वे स्थानक आहे.
* [[बीड]] : बीड ला पांडवकाळात [[दुर्गावतीनगर]] म्हणत असत. पुढे चालुक्यकालीन चंपावती राणीच्या नावावरून देण्यात आलेले '[[चंपावतीनगर]]' हे या शहराचे दुसरे नाव आहे. कंकालेश्वर हे बीड मधील ऐतिहासिक पुरातन भगवान शंकराचे मंदिर आहे. हे चारही बाजूने पाण्याने वेढलेले आहे. मंदिराचे दगडी बांधकाम आहे. या जिल्ह्यात वंजारी आक्रमक आणि शूर आहेत, त्यांच्यामध्ये शैक्षणिक प्रगती उत्तम आहे.
* [[लातूर]] : लातूर हे मराठवाड्यातील प्रमुख शैक्षणिक केंद्र आहे. गुणवत्तापूर्ण शिक्षणप्रणालीमुळे शिक्षण क्षेत्रात लातूर आकृतिबंध (पॅटर्न) निर्माण झाला आहे. महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री [[विलासराव देशमुख]] इथलेच आहेत.
* [[हिंगोली]] : हिंगोली शहर कयाधू नदीच्या काठावर वसले आहे. हिंगोली येथील दसरा महोत्सव प्रसिद्ध आहे. [[औंढा नागनाथ]] हे महादेवाचे प्रसिद्ध मंदिर याच जिल्ह्यात आहे.
* [[परळी वैजनाथ]] परळी वैजनाथ हे बारा ज्योतिर्लिंग मंदिरांपैकी एक आहे. या शहरात बीड जिल्ह्यातील रेल्वे जंक्शन आहे. या शहरात औष्णिक विद्युत केंद्र आहे. या शहरात अनेक प्रकारची उद्योग चालतात.

===महत्त्वाची ठिकाणे===
[[Image:Takht Shri Hazoor Sahib Gurudwara Nanded.JPG|thumb|नांदेड येथील सचखण्ड गुरुद्वारा]]
संत [[नामदेव]] महाराजांचे जन्मस्थान [[नरसी (नामदेव)]], संत [[ज्ञानेश्वर]] महाराजांचे जन्मस्थान [[आपेगाव]], संत [[जनाबाई]]चे जन्मगाव [[गंगाखेड]], [[शिर्डी]]च्या [[साईबाबा|साईबाबांचे]] जन्मगाव [[पाथरी]], संत एकनाथांचे [[पैठण]], [[समर्थ रामदास स्वामी|समर्थ रामदासांचे]] जन्मगाव [[जांब]], देवीचे शक्तिपीठ [[माहूर]], ज्योतिर्लिंग [[परळी-वैद्यनाथ|परळी वैजनाथ]], ज्योतिर्लिंग [[औंढा नागनाथ]], ज्योतिर्लिंग [[घृष्णेश्वर मंदिर]], [[शीख]] धर्मीयांचा [[नांदेड]] येथील सचखंड [[गुरुद्वारा]] इत्यादी धार्मिक स्थाने या विभागात येतात.
* [[परळी-वैद्यनाथ|परळी वैजनाथ]] धार्मिक पर्यटन केंद्र
* [[अंबाजोगाई]] सांस्कृतिक, धार्मिक, शैक्षणिक व ऐतिहासिक वारसा 
* [[माहूर]] धार्मिक पर्यटन केंद्र
* [[औंढा नागनाथ]] धार्मिक पर्यटन केंद्र
* [[केदारेश्वर देवालय]] - केदारेश्वर देवालय [[शिल्प स्थापत्य]]कलेचा उत्कृष्ठ नमुना
* कल्हाली, ता. कंधार, जि. [[नांदेड जिल्हा|नांदेड]] - निजामकालीन जहागिरीचे गाव, ३५ हुतात्म्याचे ग्रामकेंंद्र, ब्रह्मदेवाचे देवस्थान.
* श्री क्षेत्र गहिनीनाथगड चिंचोली 
* श्री क्षेत्र भगवानगड (धौम्य गड )
* श्री क्षेत्र नारायणगड - मराठवाड्यातील धाकटी पंढरी 
* श्री क्षेत्र गोरक्षनाथ टेकडी संस्थान, बीड तालुका 
* कपिलधार धबधबा, मांजरसुम्भा, बीड 
* श्री क्षेत्र माऊली महाराज मंदिर,चाकरवाडी ता.केज जि.बीड 
* श्री क्षेत्र मच्छिन्द्रनाथ, सावरगाव मायंम्बा, ता आष्टी जि बीड 
* श्री क्षेत्र पिंपळनेर गणपतीचे 
* श्री क्षेत्र भैरवनाथ, जरुड ता बीड
* श्री तुळजाभवानी मंदिर तुळजापूर ता.तुळजापूर जि. धाराशिव
* श्री काळभैरवनाथ (सिद्धनाथ) सोनारी ता.परांडा जि.धाराशिव
* नळदुर्ग किल्ला ता. तुळजापूर जि. धाराशिव
* नळदुर्ग व अणदूर खंडोबा देवस्थान ता.तुळजापूर जि. धाराशिव
* चालुक्यकालीन केदारेश्वर मंदिर, धर्मापुरी
* धर्मापुरी किल्ला
* भुईकोट किल्ला, किल्ले धारूर, धारूर जि. बीड
* आसरादेवी मंदिर असरडोह, ता.धारूर, जि.बीड

== नद्या ==
[[चित्र:Nandur_madhmeshwar_canal.jpg|thumb|नान्दुर मधमेश्वर कालवा]]

गोदावरी ही मराठवाड्यातील मुख्य नदी आहे. पूर्णा, पैनगंगा, सीना, शिवणा, मांजरा, दुधना या विभागातील इतर महत्त्वाच्या नद्या आहेत.

'''गोदावरी :''' मराठवाड्यातून [[गोदावरी नदी|गोदावरी]] ही प्रमुख नदी वाहते. काही अंतरापर्यंत तिने छत्रपती संभाजीनगर बीड, जालना व परभणी, बीड व जालना अशा जिल्हा सीमा निश्चित केल्या आहेत. गोदावरीची वाहण्याची दिशा साधारणपणे वायव्येकडून आग्नेयेकडे आहे. बीड जिल्ह्यातील सिन्धफणा, वाण, सरस्वती, या गोदावरीच्या उपनद्या आहेत.

[[मांजरा नदी|'''मांजरा'']] : पाटोदा तालुक्यातील बालाघाटच्या डोंगराळ भागात उगम पावणारी मांजरा नदी सुरुवातीस उत्तर - दक्षिण - असा प्रवास करून जिल्ह्याच्या दक्षिण सीमेवरून पश्चिमेकडून पूर्वेकडे अशी वाहत जाऊन पुढे लातूर जिल्ह्यात प्रवेशते. तिचा बराचसा प्रवास गोदावरीला काहीसा समांतर असा होतो. बऱ्याच ठिकाणी या नदीने अहमदनगर-बीड, धाराशिव-बीड व लातूर-बीड या जिल्ह्यांमधील नैसर्गिक सीमेचे कार्य केले आहे. उगमापासून सुमारे ६१६ किलोमीटर प्रवास करून ही नदी पुढे नांदेड जिल्ह्यात कुण्डलवाडी गावाजवळ गोदावरीस मिळते. सिन्धफणा नदी पाटोदा तालुक्यात चिंचोली टेकड्यात उगम पावते. प्रथम उत्तरेकडे, नंतर पूर्वेकडे व तदनंतर पुन्हा उत्तरेकडे, किंबहुना ईशान्येकडे प्रवास करीत माजलगाव तालुक्यात मंजरथजवळ गोदावरीस मिळते. बीड तालुक्यातील डोंगराळ परिसरात उगम पावणारी बिन्दुसरा नदी बीड शहरातून वाहत जाऊन पुढे सिन्धफणा नदीस मिळते. कुंडलिका ही सिन्धफणेची आणखी एक उपनदी जिल्ह्यातच उगम पावून जिल्ह्यातच सिन्धफणा नदीस मिळते.

[[सिना]] : जिल्ह्याच्या व आष्टी तालुक्याच्याही नैर्ऋत्य सीमेवरून सीना नदी वाहते. काही अंतरापर्यंत  तिने [[अहिल्यानगर]]  व बीड जिल्ह्यांमधील नैसर्गिक सीमा म्हणून काम केले आहे. त्याच वेळी तिने अहिल्यानगर जिल्ह्यातील नगर तालुका व बीड जिल्ह्यातील आष्टी तालुका यांची सीमारेषाही स्पष्ट केली आहे.{{संदर्भ हवा}}

[[कयाधू]] : नदी हिंगोली जिल्ह्याच्या उत्तर-पूर्व सीमेवरून वाहताना [[वाशिम]] आणि [[यवतमाळ]] जिल्ह्यांची नैसर्गिक सीमा होते.

'''मनकर्णिका''' - बीड व माजलगाव तालुक्यातील नदी. पुढे सिंदफनाला मिळते. आंबेसावळी ता बीड येथे मनकर्णिका १ प्रकल्प व लिंबारूई देवी येथे मनकर्णिका २ सिंचन प्रकल्प या नदीवर आहेत
''' वाण ''' वाण ही नदी बीड जिल्ह्यातील प्रमुख नद्यापैकी एक आहे. या नदीचा उगम धारुरच्या घाटातून होतो आणि ही नदी पुन्हा गोदावरीला जाऊन मिळते. या नदीवर नागापूर चे धरण आहे.

== मराठवाड्यातील धरणे==
मोठे प्रकल्प -
१
२
३
४
५ प्रकल्प नाव- नदी, धरणासाठी अधिग्रहण क्षेत्र, विस्थापित झालेल्यांची संख्या, धरणाची उंची, पाणी साठवण क्षमता,मृत साठा, पाटचाऱ्या, एकूण लाभ क्षेत्र, लाभ क्षेत्रातातील कंपन्या,एमआयडीसी

मध्यम प्रकल्प 
१
२
३
४
५ प्रकल्प नाव, धरणासाठी अधिग्रहण क्षेत्र, विस्थापित झालेल्यांची संख्या, धरणाची उंची, पाणी साठवण क्षमता,मृत साठा, पाटचाऱ्या, एकूण लाभ क्षेत्र, लाभ क्षेत्रातातील कंपन्या,एमआयडीसी

लहान प्रकल्प 
१
२
३
४
५ प्रकल्प नाव, धरणासाठी अधिग्रहण क्षेत्र, विस्थापित झालेल्यांची संख्या, धरणाची उंची, पाणी साठवण क्षमता,मृत साठा, पाटचाऱ्या, एकूण लाभ क्षेत्र.

==प्रशासन==
===महसूल===
मराठवाड्यातील पुढील आठही जिल्ह्यांचा मिळून [[छत्रपती संभाजीनगर महसुली विभाग]] तयार झाला आहे. विभागाचे मुख्यालय छत्रपती संभाजीनगर येथे आहे. [[विभागीय आयुक्त]] हा या महसुली विभागाचा सर्वोच्च प्रशासकीय अधिकारी असतो.
* [[छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा]]
* [[धाराशिव जिल्हा]]
* [[जालना जिल्हा]]
* [[नांदेड जिल्हा]]
* [[परभणी जिल्हा]]
* [[बीड जिल्हा]]
* [[लातूर जिल्हा]]
* [[हिंगोली जिल्हा]]

===न्यायदान===
सर्व जिल्ह्यांत जिल्हा न्यायालये आणि इतर न्यायालये आहेत. [[मुंबई उच्च न्यायालयाचे खंडपीठ]] छत्रपती संभाजीनगर येथे आहे. मराठवाड्यातील आठही जिल्हे आणि लगतच्या [[अहमदनगर]] आणि [[जळगाव]] जिल्ह्यांमधून उच्च न्यायालयात आलेल्या खटल्यांचे कामकाज येथे चालते.

==अर्थव्यवस्था==

मराठवाडा हा प्राचीन काळापासून राजकीय, सामाजिक आणि आर्थिक दृष्टीने अत्यंत समृद्ध राहिलेला आहे. मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती अभ्यासताना सातवाहन, वाकाटक, राष्ट्रकूट, यादव आणि मुस्लिम राजवट कालीन आर्थिक जीवन समजून घ्यावे लागेल. आर्थिक दृष्टिकोनातून मराठवाड्याची चिकित्सा करताना त्या काळातील आर्थिक जीवन स्पष्ट करावे लागेल. गोदाखोरे हे मराठवाड्यातील सर्वात विस्तृत व समृद्ध खोरे आहे. मराठवाड्याचा बराचसा भाग या खोऱ्याने व्यापला आहे. या भूमीने प्राचीन काळपासून ते आजपर्यंत अनेक आर्थिक चढउतार पाहिलेले आहेत. मराठवाड्याने प्राचीन, मध्ययुगीन आणि अर्वाचीन कालखंडात देशाच्या आर्थिक विकासात ऐतिहासिक योगदान दिले आहे. विशेषतः भारताच्या आर्थिक विकासाच्या जडणघडणीतही मराठवाड्याने महत्त्वाचा वाटा उचललेला आहे. त्याचबरोबर आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील व्यापार क्षेत्रात आपली ओळख प्राचीन व मध्ययुगीन काळात निर्माण केली आहे. प्राचीन काळात अनेक व्यापारी केंद्रे किंवा नगरे भरभराटीस आली होती. तेर, भोकरदन (भोगवर्धन) व पैठण (प्रतिष्ठान) या सातवाहन काळातील प्रसिद्ध व्यापारी बाजारपेठा होत्या. या व्यापारी केंद्रातून परदेशात माल पाठविला जात असे. मराठवाड्यातील आर्थिक समृद्ध वारसा कशा होता यावर प्रकाश टाकण्याचा प्रयत्न या लेखात केला आहे.

प्राचीन काळापासूनच भारत हा कृषिप्रधान देश आहे. आपल्या देशातील सामाजिक आणि आर्थिक जीवन कृषीवरच अवलंबून आहे. लोक वर्षातून दोन वेळा आणि क्वचित प्रसंगी तीन वेळा पीक घेत असत. शेती ही मान्सुनवर अवलंबून असे. शेतीमधून अन्न-धान्य निर्मिती आणि रोजगार मिळत असे. सातवाहन काळापासून कापूस हे या परिसरातील मुख्य पीक होते. आजही विशेषतः गोदावरीच्या खोऱ्यात कापूस उत्पादन मोठया प्रमाणात घेतले जाते. कृषी उत्पादनावरच येथील उद्योगधंदे आधारित होते. साधारणत: शेतीच्या जमिनीची मालकी राजाची असे. परंतु शेतीकरिता ती निरनिराळ्या लोकांत वाटली जात असे. तत्कालीन लोकांचे जीवन हे कृषीवर आधारित असल्याने त्या काळात कृषी संबंधित सर्व उद्योग विकसित झाले होते. प्राचीन भारतातील लोकांचा पशुपालन हा महत्त्वाचा व्यवसाय होता. प्राचीन काळात हल (लहान लाकडी नांगर) व नांगल (मोठा लोखंडी नागर) असे नांगराचे दोन प्रकार होते. त्या काळात शेतकऱ्यांना हलिक असे म्हटले जात. नांगराचा उपयोग शेती कार्यात वैदिक काळापासून केला जात. दूध, दही, लोणी, तूप आणि दुधापासून बनविलेले अनेक पदार्थ हे लोकांचे प्रमुख अन्नपदार्थात मोडत असल्यामुळे दूध देणारे प्राणी पाळण्यावर लोकांचा सर्वाधिक भर होता. गाय, बैल, घोडा, गाढव, बकरी, मेंढी, कुत्रा, हत्ती, डुक्कर, व खेचर हे प्राणी पाळले जात होते. 

भारतीय व्यापारी परंपरा चार हजार वर्षे जूनी आहे. प्राचीन काळात भारताचा विदेशी व्यापार सुद्धा भरभराटीस आला होता. व्यापारी लोकांना समाजात मान सन्मान, प्रतिष्ठा व महत्त्व होते. विदेशी व्यापार जलमार्गाने होत असे. बौद्ध जातक कथात समुद्र प्रवासाची वर्णने व अनेक बंदराची माहिती उल्लेखनीय मिळते. व्यापारी लोक राजस्थान मार्गे नरकच्छ व शूर्पारक या बंदरातून बेबीलोनला जात. भारताचा चीन, मांचुरीया, जपान, इराण, ग्रीक, सिलोन, इजिप्त, मेक्सिको, बेबीलोन, रोम, अमेरीका, जावा, मलाया, सवर्णद्वीप व अरब देशांशी व्यापार चालू होता. तसेच विदेशी व्यापारी सुद्धा भारतीय बंदरात येऊन मालाची खरेदी-विक्री करीत. भारतातून विविध प्रकारच्या वस्तू विदेशात पाठविल्या जात आणि त्याचे मूल्य म्हणून परदेशातून विपूल सोने मिळत असे. चीन व ब्रह्मदेशातील माल भारतातील व्यापारी केंद्रातून पाश्चात्य देशाकडे पाठवला जात असे. भारतीय व्यापारी चीनी रेशमी वस्त्रे विकत घेत व ते पाश्चात देशांना निर्यात करीत. रोमच्या लोकांना भारतीय वस्त्र व आभूषणे आवडत असत. बंगाल आणि तामिळनाडू येथील मलमल जगप्रसिद्ध होती. विदेशी लोकांना भारतातील विविध प्रकारचे पदार्थ व मसाले आणि विविध सुंदर वस्तूंची आवड होती. त्यामुळे भारतातील वस्तूंना परदेशात चांगलीच मागणी होती. मसाल्याचे पदार्थ, सुगंधी द्रव्ये, औषधे, जडीबूटी, हिरे, मोती, लोखंड, तांबे, चंदन, कातडी, सूती व रेशीम कापड, सागाचे लाकूड, वनस्पतीचे बी-बियाणे व रोपे, मलमल, हस्तीदंत व त्यापासून बनविलेल्या वस्तू आणि विविध प्रकारचे पशुपक्षी भारतातून निर्यात केली जात असत.

मराठवाडा हा प्राचीन आणि मध्ययुगीन विदेशी व्यापाराचे महत्त्वाचे केंद्र झाले होते. मराठवाडयातील व्यापारी विदेशात जाऊन आपल्या मालाची विक्री करीत असत. मराठवाडयातील तेर व पैठण या शहरातील व्यापाऱ्यांचे रोमशी प्रत्यक्ष व्यापारी संबंध होते. पैठणच्या उत्खननात अनेक रोमन अवशेष मिळाले आहेत. मराठवाड्याचा व्यापार हा भूमार्ग, नदीमार्ग व समुद्र मार्गाने केला जाई. घोडे, गाढव, उंट, नौका व बैलगाड़ी ही एकदरीत मालवाहतुकीची साधने होती. व्यापारी हा माल बैलगाडी, गाढवावर, उटावर व घोडयाच्या पाठीवर टाकून वाहून नेत असत. नाव व जहाज ही सुद्धा वाहतुकीची महत्त्वाची साधने होती. देशांतर्गत व्यापारी वाहतूक ही नदीमार्गाने व भूमार्गाने होत असे तर समुद्रमार्गाने परदेशी माल पाठविला जात.  प्रवासात चोर व लुटारूंची भिती असल्याने सर्व व्यापारी मिळून एक संरक्षकदल बाळगीत असत. राजासुद्धा व्यापारांच्या संरक्षणाची व्यवस्था करीत.संपूर्ण व्यापारावर राजा नियंत्रण ठेवत. मालवाहतूकीसाठी राजा मार्फतच मार्ग सुकर केले जात. प्रवासात व्यापारी व त्याच्या मालाच्या संरक्षणाची संपूर्ण व्यवस्था राजा करीत असे. व्यापारी वर्गावर राजाचे नियंत्रण असावे यासाठी व्यापार किंवा व्यवसाय सुरू करण्यापूर्वी राजाची परवानगी घेणे आवश्यक होते.अकराव्या शतकात हिंदू धर्मशास्त्राने परदेशगमन निषिद्ध ठरविल्याने भारतीय व्यापारी परदेशी जाणे बंद झाले. इ.स. १२०० नंतर भारतात मुस्लीम सत्ता पसरु लागल्या. मुस्लिम राज्यकर्त्यांनी समाजावर वर्चस्व निर्माण व्यापारावर ताबा घेतला. व्यापारी क्षेत्रात त्यांचे वर्चस्व निर्माण झाले.
अ) प्राचीन कालीन मराठवाड्यातील आर्थिक जीवन
१. सातवाहन कालीन:- सातवाहन काळात मराठवाड्यामध्ये संपन्नता आणि वैभवाचे युग सुरू झाले होते. सातवाहनाच्या राजकीय उदयामुळे या परिसराच्या आर्थिक इतिहासात एका नव्या पर्वाचा आरंभ झाला. सातवाहन राज्यकर्त्यांनी जास्तीत जास्त जमीन लागवडीखाली आणली. सातवाहनांची अर्थव्यवस्था ही कृषी आणि व्यापार क्षेत्रावर आधारित होती. जलसिंचनाच्या सुविधा वाढवल्यामुळे कृषी उत्पादनात मोठ्या प्रमाणात वाढ झाली. पर्यायाने महसुलाच्या उत्पादनातही भर पडली. व्यापाराने सातवाहनांच्या आर्थिक समृद्धीत महत्त्वाची भूमिका पार पडली. सातवाहन राज्यकर्त्यांनी वाहतूक आणि दळणवळणाच्या सुविधा उपलब्ध करून दिल्यामुळे अंतर्गत व्यापारात वाढ झाली. सातवाहन काळात अनेक नगराची व व्यापारी बंदराची निर्मिती झाली. त्यांच्या समृद्धीचे चित्र त्यांनी कोरलेल्या लेण्यातून समजू शकते. तसेच परकीय प्रवाशी प्लिनी, टॉलेनी, एरीमन आणि पेरीप्लसने त्यांच्या लिखाणातून सातवाहन काळातील समृद्धीचे स्वरूप समजते. सातवाहन काळात आंतरराष्ट्रीय व देशांतर्गत व्यापारात मोठया प्रमाणात वाढ झाली. सातवाहनांची गलबते रोममधील अथेन्सला पोहचू लागली. भारतीय उत्पादनाला पाश्चिमात्य बाजारपेठा उपलब्ध झाल्या. सातवाहन काळात लोकांचा प्रमुख व्यवसाय शेती हाच होता. सातवाहन कालीन प्रतिष्ठान, तेर, भोकरदन आदि परिसरात जे उत्खनन झाले त्यात अन्नधान्याचे अवशेष फार मोठ्या प्रमाणात हाती लागले.  या काळात तांदूळ मोठ्या प्रमाणात पिकविला जात होता. हरबरा, एरंडी, भूईमूग आदि द्विदल धान्याचे व कडधान्याचे पीक घेतले जात होते. मराठवाड्यातील जमीन गहू, कापूस, ज्वारी या कडधान्याच्या उत्पादनासाठी उत्तम होती. गाथा सप्तसतीमध्ये शेतीसाठी वापरण्यात येणाऱ्या औजारांचा तपशील दिला आहे. शेतीसाठी बैलांचा वापर केला जात होता. या काळात सामान्यत: दोन पिके काढण्याची पद्धत होती. पैठणसारख्या नदीकाठच्या शहरात पुराचे, महापुराचे संकट सातत्याने जाणवत असे. 

या काळात अनेक नगरांची निर्मिती करून व्यापाराला राजाश्रय दिल्याने आर्थिक प्रगती सुरू झाली. या काळात तेर, भोगवर्धन, कोल्हापूर, जुन्नर आणि पैठण ही प्रसिद्ध व्यापारी केंद्रे होती. अंतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापाराला प्रोत्साहन दिल्यामुळे सातवाहनांची अर्थव्यवस्था भक्कम झाली. सातवाहनांनी पश्चिम किनाऱ्यावरील बाजारपेठा काबीज केल्या. व्यापारी बंदरांची निर्मिती केल्याने भारतीय उत्पादनाला पाश्चिमात्य बाजारपेठा उपलब्ध झाल्या. या काळात युरोपीयांशीही व्यापार सुरू झालेला होता. त्याठिकाणी तयार होणारे रेश्मी वस्त्रे तलम कपडे, हस्तिदंती वस्तू आणि पैठण येथे तयार होणारी पैठणी साडी या वस्तू व मसाल्याचे पदार्थ निर्यात केले जाऊ लागले. युरोपियन बाजारपेठेत हस्तिदंती वस्तू व रेश्मीवस्त्राला अनन्यसाधारण महत्त्व होते. त्या मोबदल्यात युरोपीयांकडून सोने व चांदीचा ओघ भारताकडे सुरू झाला. त्यामुळे ‘स्ट्रेबी' या विचारवंताने सातवाहन राजाकडून येणाऱ्या महागडया वस्तूच्या आयातीवर बंदी घालण्याची मागणी रोमन सम्राटाकडे केली होती. इ.स. दुसऱ्या शतकात आंतरराष्ट्रीय व्यापार शिगेस पोहचल्याचे सातवाहनांच्या चलनातील चांदीच्या नाण्यावरून अनुमान निघते. 

सातवाहन आणि रोम याचे प्रत्यक्ष संबंध असल्याचे आता उत्खननातून स्पष्ट झाले आहे. पैठण, नेवासा, भोकरदन आणि तेर आदि ठिकाणी सातवाहन घरासोबत रोमन पद्धतीचे घरे आढळले आहेत. रोमन घरात प्रामुख्याने रोमन नाणी, खापरे, मुर्ती, नाणी इत्यादी वस्तू सापडल्या आहेत. रोमच्या ऐतिहासिक कागदपत्रातूनही या संबंधाचा उल्लेख येतो. रोमन सम्राट ट्रॉमबेरस (इ.स. १४ ते ३७) चे एक चांदीचे नाणे पैठण येथे सापडले आहे. यावरून ख्रिस्त शताब्दी पुर्वीपासून पैठण व रोमचे संबंध असल्याचे स्पष्ट होते. तसेच रोमन सम्राटांच्या प्रतिकृती असणारे अनेक मातीची पुतळे भोकरदन, पैठण व तेर येथे सापडले आहेत. व्यापाऱ्यांनी सातवाहन साम्राज्यातील मालाला युरोपीयन बाजारपेठ उपलब्ध करून दिली. जलमार्गाने होणाऱ्या व्यापारास संरक्षण दिल्यामुळे आंतरराष्ट्रीय व्यापाराचा विकास झाला. पैठण हे सातवाहनाच्या राजधानीचे ठिकाण असून ते अनेक शतके व्यापारी केंद्र झाले. ते भारतातील सर्व प्रमुख व्यापारी पेठांशी जोडले होते. एकंदरीत सातवाहन काळात लाभलेल्या राजकीय स्थैर्यामुळे आर्थिक विकासाला मोठा वाव मिळाला. 

2) वाकाटक कालीन आर्थिक स्थिती:-मराठवाड्यात सातवाहनांच्या अस्तानंतर वाकाटक सत्ता राज्य करत होती. वाकाटक गुप्तांचे समकालीन होते. गुप्तांचे सुवर्णयुग दक्षिणेत आणण्याची जबाबदारी वाकाटक सत्तेने पार पाडली. वाकाटक काळात आर्थिक सुबत्ता होती. पण वाकाटक सत्तेचे प्रभाव क्षेत्र मराठवाड्यात कमी आणि विदर्भात अधिक होते.  राज्याच्या उत्पन्नाचे प्रमुख साधन म्हणजे भूमीकर होय. राज्यातील प्रजा सुखी आणि समृद्ध होती. राजकीय स्थैर्य प्राप्त झाले होते.वाकाटक काळातील लोकांचा प्रमुख व्यवसाय शेती हाच होता. शेतीमध्ये रब्बी आणि खरीप पिके घेतली जात असत. तांदुळ, चरु, जब, ज्वारी, कापूस, हरभरा, एरंडी, भुईमुग, तीळ, मसुर, मूग, मिरची, अद्रक, हळद, अलसी व सरस या पिकांचे उत्पादन घेतले जाई. तसेच अनेक प्रकारच्या वृक्षांचीही लागवड केली जात असे. औषधीयुक्त वृक्ष मोठ्या प्रमाणात लावले जात. विविध फळांची झाडेही लावली जात. अंगूर, शाक व ईख ही महत्त्वाची फळ झाडे होती.

कालवे, पाटबंधारे, विहिरीच्या पाण्यावर शेती केली जात असे. कालवे व पाटबंधाऱ्यातून राज्यामार्फत शेतीला पाणीपुरवठा केला जात असे. त्या मोबदल्यात काही कर शेतकऱ्यांकडून घेतला जात असे. पशुपालन हा शेतकऱ्यांचा पुरक व्यवसाय होता. शेती बैलाच्या मदतीने केली जाई. गाय, म्हैस, बैल, शेळया मेंढ्या यांचे पालन शेतकरी करीत असे. पशुपालन हे शेतोपयोगी होते. वाकाटक काळात उद्योगधंदे व व्यवसायाचा फार विकास झाला. वाकाटकांच्या काळात अनेक शहरे उदयास आली होती. पैठण, तेर, भोकरदन येथील व्यापार उदीम वाढला होता. त्यामुळे अनेक उद्योग व व्यवसाय भरभराटीस आले होते. कापड उद्योग हा सर्वात मोठा होता. पैठण हे शहर कापड उद्योगासाठी प्रसिद्ध होते. या काळात कलाकुसरीचे काम प्रसिद्ध होते. सुवर्ण, चांदी, ब्रांझ धातूच्या कौशल्यपूर्ण नक्षीदार कलाकृती तयार करणारे व्यवसाय उदयास आले होते. प्रवासात व्यापाऱ्यांचे व त्यांच्या मालाचे चोर, दरोडेखोर, लुटारू व जंगली प्राण्यापासून रक्षण करण्याचे काम थल नियामक नावाची व्यक्ती करीत असे.वाकाटक कालखंडात शेती, पशुपालन, विविध व्यवसाय, उदयोगधंदे व व्यापार यांची भरभराट झाल्याने मराठवाडा आर्थिक दृष्टया समृद्ध झाला होता. 

3) बदामीचे चालुक्यकालीन आर्थिक स्थिती:- बदामीचे चालुक्य घराणे प्राचीन भारतीय इतिहासात सुप्रसिद्ध आहे. बदामी चालुक्यांची सत्ता दख्खनच्या बहुतेक भागावर पसरली होती. त्यांनी बांधलेल्या अनेक देवालयांत एका विशिष्ट स्थापत्य पद्धतीचा उपयोग केलामुळे ती चालुक्य स्थापत्य पद्धती म्हणून प्रसिद्ध आहे. त्यांच्या काळी संस्कृत व कन्नड भाषांत अनेक उत्तम प्रकरणे, काव्ये रचली आहेत. या राजसत्तेविषयी थोडी माहिती यूआन च्वांग या चिनी यात्रेकरुच्या प्रवास वर्णनावरून आणि चरित्रावरून मिळते.६४१-४२ मध्ये चिनी यात्रेकरून यूआन च्वांग त्याच्या दरबारी आला होता. यूआन च्वांग त्याला महाराष्ट्राचा अधिपती म्हणतो.  इराणचा राजा द्वितीय खुसरौ याचा या वंशातील दुसरा पुलकेशी राजाशी पत्रव्यवहार व राजदूतांची देवघेव झाली होती, त्याविषयीचा एक उल्लेख एका फार्सी बखरीत आढळतो. 
पुलकेशीने इराणचा राजा द्वितीय खुसरौ (खुस्रव) यास नजराणा व हत्ती पाठवून त्याच्याशी ६२५ च्या सुमारास राजनैतिक संबंध प्रस्थापित केले. उत्तरेस नर्मदेपर्यंत त्याचे राज्य पसरल्यामुळे त्याने नासिक येथे आपली दुसरी राजधानी केली असावी. सामान्यतः यांची नाणी अद्यापि सापडली नाहीत. गुजरातेत स्थापलेल्या घराण्यातील जयाश्रय राजाचे नाणे सापडले आहे. त्यावरून बदामीच्या मुख्य घराण्याची नाणी पुढेमागे सापडतील. 

४) राष्ट्रकुट कालीन आर्थिक स्थिती:- राष्ट्रकूटांच्या कालखंडात मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती अत्यंत संपन्न आणि समृद्ध होती. याची पुढील महत्त्वाची कारणे आहेत. 
१) राष्ट्रकूट साम्राज्यातील प्राकृतिक रचना ही आर्थिक स्थिती संपन्न बनवण्यास महत्त्वाची ठरली. या प्रदेशातील सुपीक जमीन, खनिज संपत्ती आणि हवामान यांचा मोलाचा वाटा आहे. 
२) कृषी हा येथील मुलभूत व्यवसाय असून याच व्यवसायातून अनेकांना मोठ्या प्रमाणात रोजगार उपलब्ध झाला आणि यातूनच सामान्य जनतेचे आर्थिक जीवन समृद्ध झाले होते.
३) राष्ट्रकूट काळात अंतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापार मोठ्या प्रमाणात वाढला होता. व्यापाराने आर्थिक समृद्धी वाढली. 
४) राष्ट्रकूटांनी आपल्या साम्राज्याच्या सीमा नेहमी विस्तारीत करण्याचा प्रयत्न केला आणि नव्याने जिंकलेल्या प्रदेशातून बरीच संपत्ती मराठवाड्यात आणली.

राष्ट्रकूट कालखंडात काळी कसदार कापसाची जमीन मोठ्या प्रमाणात असल्याने या जमिनीतून मिळणारे उत्पादनही उत्कृष्ट दर्जाचे असे. अरब प्रवाशांनी ही पश्चिम भारतातील सुपीक जमिनीचे वर्णन केले आहे आणि यातील धान्याचा दर्जा उच्च असल्याचे म्हटले आहे. राष्ट्रकूटांच्या काळात कापसाचे मोठ्या प्रमाणात उत्पादन काढले जाई. मराठवाड्यात पहिल्या शतकापासून ते तेराव्या शतकापर्यंत सुती वस्त्राची मोठ्या प्रमाणात निर्मिती होत होती. गाथा सप्तशती मध्ये कपासीचे उल्लेख आहेत. कपासीची लागवड, वेचणी, राखण याचे वर्णन यात आले आहे. मराठवाडयात तेर, भोकरदन या ठिकाणच्या उत्खननात धान्याचे अवशेष प्राप्त झाले आहेत.&quot; हालच्या गाथासप्तशतीमध्ये तत्कालीन कृषी उत्पादनाच्या भिन्न प्रकाराची नाहिती मिळते. सामान्यतः तांदूळ मोठया प्रमाणावर पिकवला जात होता. त्या कालखंडात पर्जन्यमान तुलनात्मकरित्या अधिक असावे. तांदूळाशिवाय एरंडी, भुईमूग, द्विदल धान्य व कडधान्याची पिके घेतली जात होती. राष्ट्रकूट काळात तांदळाचे उत्पादन मोठ्या प्रमाणात होत असे. त्यामुळे गावचा हिशेबनीस, सुतार, मजूर इत्यादीचे पगार किंवा मजुरी तांदळामध्येच दिली जाई. दुसरे महत्त्वाचे पीक म्हणजे ऊस होय. याच बरोबर राष्ट्रकूटकाळात मधाचे उत्पादन ही मोठ्या प्रमाणात होत असे. इ.स. ९५६ मध्ये आलेल्या इब्न- हौकल या अरबी प्रवाशाने याचे वर्णन केले आहे.

राष्ट्रकुटांची पहिली राजधानी आजचे वेरुळ म्हणजे प्राचीन काळातील एलापूर होती. कंधार व लातूर या राष्ट्रकूटांच्या दोन राजधान्या होत्या. वेरुळ, कंधार, लातूर ही राष्ट्रकुट काळातील भरभराटीस आलेली महत्वाची व्यापारी व बाजारपेठांची केंद्रे होती. या शहरात अनेक बाजारपेठा होत्या, गुर्जरपण (गुजराथी लोकांचे पेठ) व क्षुण्णहटिका (चुना भट्टीचा बाजार) या दोन पेठांचा उल्लेख एका शिलालेखात आलेला आहे. विविध प्रकारची व विविध धातूंची नाणी विकसित झाल्याचे दिसते. कनिष्क, निष्क, कार्षापण, माषक व काकणी याशिवाय दिनार व सुवर्ण यासारखी नाणी यांचा उल्लेख सापडतो. या काळात व्यापाऱ्यांच्या संघटना - श्रेणी असत तर गावात किंवा नगरात दुकाने घालून व्यापार करणाऱ्यांना श्रेष्ठी म्हणत असत. तर दुसऱ्या माल नेऊन विक्री करणाऱ्यांना सार्थवाह म्हणत असे. या काळातील व्यापाऱ्यांनी अनेक प्रकारचे दानधर्म केल्याचे उल्लेख आलेले आहेत. यातूनच येथील लेण्या व भव्य मंदिरांचे निर्माण होण्यास सुकर झाल्याचे दिसते.राष्ट्रकूट कालखंडातही मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती अत्यंत संपन्न होती. राष्ट्रकूटांनी आपल्या राजवटीत लोककल्याणकारी कार्यावर जास्त खर्च केला. राष्ट्रकूटांची दुय्यम राजधानी असलेल्या शहरात त्यांनी तेथील जनतेकरिता व बाहेरून येणाऱ्या अतिथीसाठी चांगली सुविधा उपलब्ध करून दिली होती. 

5) कल्याणी चालुक्यकालीन आर्थिक स्थिती:- राष्ट्रकुट सत्तेच्या अस्तानंतर कल्याणीचे चालुक्यांची दक्षिण भारतात सत्ता निर्माण झाली. राष्ट्रकुटांच्या नंतर एक पराक्रमी वंश म्हणून दक्षिण भारतात कल्याणीच्या चालुक्याकडे पहिले जाते. कल्याणी चालुक्यांचा कालखंड हा सामान्यपणे इ.स. ९६३ ते इ. स. ११८१ पर्यंतचा समजला जातो. कल्याणी चालुक्यांच्या कालखंडातच अंबाजोगाई, लातूर, धाराशिव आणि धर्मापूरी येथे व्यापारी केंद्रे उदयास आली. दक्षिण भारतात नैसर्गिक जलसिंचनाच्या अभावामुळे कृत्रिम पद्दतीने जलसिंचनाची व्यवस्था निर्माण करणे आवश्यक होते. कल्याणी चालुक्यांनी प्राकृतिक रचनेचा अभ्यास करून तलावांची निर्मिती करण्यासाठी पुढाकार घेतला. शासनकर्त्यांकडून शेतीच्या विकासासाठी जलसिंचनाच्या व्यवस्था निर्माण करत. जलसिंचनाच्या तलाव व नदीवरील बांध या साधनांच्या निर्मितीमध्ये शासक वर्गासोबतच मंदिर संस्थेचेही फार मोठे योगदान आहे. अनेक तलाव दिसतात. यापैकी बरेच तलाव दगडांनी बांधून काढले असावेत असे तडकल्ल या नावावरून वाटते. तलावाच्या देखरेखीचे काम प्रामुख्याने ग्रामसभाकडे सोपविण्यात आले होते. तलावाच्या निर्मितीसाठी केल्या जाणाऱ्या दानाप्रमाणेच तलावाच्या दुरुस्तीसाठीच दान दिले जाई. ग्रामीण शेतकरी जलसिंचनाच्या मोबदल्यात विशिष्ट असा कर शासनकर्त्याकडे जमा करीत सामूहिक व व्यक्तिगत प्रयत्नामुळे जलसिंचनाची व्यवस्था केले जाई. कृषी जलसिंचनासाठी विहिरीच्या पाण्याचाही वापर केला जाई. पाणी वर काढण्यासाठी विविध प्राण्यांचा वापर केला जाई. पाणी काढण्यासाठी राहटा सारख्या यंत्राचा वापर केला जाई.  विहीर खोदण्यापूर्वी शेतीजमिनीच्या मालकाची परवानगी घेणे आवश्यक होते असे.  या कालखंडात दक्षिणेत पाणी पुरवठयाचे साधन म्हणून तलाव, विहिरी सोबतच कालव्यांचाही वापर करण्यात आलेला होता. विविध शेतीमालाचे उत्पादन घेतले जाई. तांदूळ, जवस, ज्वारी, बाजरी आणि गव्हाचे उत्पादन संपूर्ण दक्षिण भारतात घेतली जाई. वरील उत्पादनांव्यतिरिक्त विविध कडधान्य, तीळ, ऊस इत्यादी ठिकाणचे उत्पादन घेतले जाई.

ब) मध्ययुगीन मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती:-
१. यादवकालीन आर्थिक स्थिती:- मराठवाड्यातील यादव हे शेवटची समृद्ध राजवट आहे.  यादवांची देवगिरी ही राजधानी होती. यादव काळात जागतिक बाजारपेठेत क्रांतीकारक बदल झाले होते. पश्चिम आशिया आणि आफ्रिकेमध्ये नवीन बाजारपेठा निर्माण झाल्या. भारतीय वस्त्रे व मसाल्याच्या पदार्थाना मागणी वाढली होती. उत्पादन प्रक्रियेमध्ये आमूलाग्र बदल झाला. त्यांचा परिणाम म्हणून यादव काळात पैठण, तेर अंबाजोगाई, लातूर ही शहरे नवीन बाजारपेठा नावारूपाला आल्या होत्या. आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत पैठणच्या रेशमी वस्त्राचे परत एकदा वर्चस्व प्रस्थापित झाले. यादव काळात वस्त्रोद्योग आणि मसाल्याचे पदार्थ या उद्योगांचा विकास झाल्यामुळे मराठवाडयाची आर्थिक भरभराट झाली.
मध्ययुगीन काळात मराठवाड्यातील देवगिरी, पैठण, अंबाजोगाई ही शहरे व्यापारासाठी आघाडीवर होती. देवगिरी जवाहिऱ्यांच्या व्यापार यासाठी प्रसिद्ध होते. हिरे माणिकाना पैलू पाडण्याच्या कामाप्रमाणे सोन्या-चांदीची व इतर बरीच कलाकुसरीची कामे सुबक होत असत. राजधानी व महाराष्ट्राचे केंद्रस्थान म्हणून देवगिरीस सर्वप्रकारच्या व्यापाराला चांगलाच वाव मिळत होता. त्यावेळी मराठवाडयाचा व्यापार गुजरात, तेलंगणा, कर्नाटक, केरळ, इत्यादी प्रांताशी चालत असे मराठवाडयातील पैठण येथे तयार होणारे मलमली, मखमली व रेशमी कापड भारतात सर्वत्र मोठया प्रमाणत विकत असे. पैठणमधील पैठण्यांना सर्वत्र मागणी होती. इतकेच नव्हे तर बाहेरच्या देशातही पैठणी प्रसिद्धी मिळाली होती.मराठवाड्यात चामडे कमाविण्याचा उद्योग भरभराटीला आला होता. विविध उद्योग मराठवाड्यात विकसित झाल्याने व्यापार वाढला होता.

यादवांच्या काळात व्यापाऱ्यांच्या संघटना किंवा श्रेणी अस्तित्त्वात होत्या. श्रेणीमध्ये निरनिराळ्या जातीतील लोकांचा सहभाग राहत असे. श्रेणीने घालून दिलेले नियम सर्व सभासदांना सारखेच बंधनकारक राहत असे. श्रेणीपेक्षा पूग ही एक दुसरी व्यापारी संघटना होती. न्यायदानाच्या बाबतीत श्रेणीहून भूगाचा मोठा अधिकार होता. श्रेणी व युग या दोन्ही संस्थाना राज्यमान्यता होती. आपल्या क्षेत्रापुरते न्यायदान करण्याचा अधिकार त्यांना दिलेला असे. त्याकाळात व्यापारी वर्ग राजा व प्रजा याच्यातील एक महत्वपूर्ण दुवा होता. या काळात विविध वजने मापे प्रचलित होती. यादव काळात व्यापार व्यवहारात व निरनिराळ्या व्यवसायात वजने व मापे यांचा उपयोग करण्याची प्रथा होती. धान्य मोजण्यासाठी कुडव पावशेर शेर, दुशेरी, अशेरी, पासरी, मण खंडी ही मापे होती तर तेला सारख्या द्रव पदार्थाचे मोजमाप करण्यासाठी पळी, किंवा डो अशी साधने होती सोन्यासारख्या मौल्यवान वस्तू तोलण्यासाठी गुज, बाल, जन, पळ, मासा, तोळा, दुतोळा, अशी वजने वापरत होती. जमीनीच्या मोजमापासाठी अगुलहस्त, निवर्तन, मत्तर अशा प्रकारची मापे होती. व्यापारी देवानघेवाणसाठी नाण्याबरोबरच धान्याचा वापर केला जात असे. स्वतंत्र चलन व्यवस्था करण्यात आली होती. यादवांनी पाडलेल्या सोन्याच्या नाण्यावर गरुडाचा छाप असे. निष्क, होन, गद्याण, वराह, फनम इत्यादी नाणी प्रचलित होती. यासाठी सोने, चांदी व तांबे यांचा वापर केला जात होता. बलुतेदारी पद्धती अस्तित्त्वात होती. ग्रामीण व्यवस्था सर्वस्वी स्वायत्त व स्वतंत्र होती. ग्रामीण समाजाचे जीवन आर्थिक दृष्ट्या समृद्ध व आनंदी होते व आर्थिक सुबत्ता होती. थोडक्यात यादव काळात आर्थिक परिस्थिती अत्यंत वैभवशाली होती. 
२. मोगलकालीन मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती:- मोगलकालीन कालखंडात शेती हाच अर्थव्यवस्थेचा प्रमुख आधार होता. खेडे हा आर्थिक व्यवहाराचा केंद्रबिंदू होता.गावात बलुतेदारी पद्धती अस्तित्त्वात होती. ग्रामीण भागात परंपरेने चालणारे छोटे, मोठे उद्योग व्यवसाय चालू होते. बारा बलुतेदार व अठरा अलुतेदार याशिवाय काही व्यवसाय ग्रामीण भागात प्रचलित होते. त्यावरच लोकांची उपजिविका चालत असे. जीवनावश्यक वस्तूंचे भाव माफक होते. कृषी व्यवसायात हिंदू व मुसलमान होते, बहूतांश शेती नैसर्गिक पावसाच्या पाण्यावर अवलंबून होती. या काळात अधूनमधून दुष्काळ पडत असत. लोकांची आर्थिक स्थिती दयनीय होती. अकबराच्या काळात बटाटे, द्राक्षे, टरबूज यांची शेती करण्याची पद्धत सुरू झाली. तंबाखूचे पीक घेण्याची प्रथा याच काळात सुरू झाली. या काळात सुती व रेशमी कपडयांना चांगली मागणी होती. मोगलकाळात औरंगाबाद हे दक्षिण भारतातील सर्वात मोठे व्यापारी केंद्र होते. येथे अनेक बाजारपेठा होत्या. त्यापैकी बेगमपुरा, औरंगपुरा, सुलतानगंज, शहागज ही महत्त्वपूर्ण बाजार भरण्याची मुख्य ठिकाणे होती. बाजारपेठेत बाहेरून येणाऱ्या व्यापाऱ्यांना येथे माल ठेवण्यासाठी गोदामाची व्यवस्था केली होती. त्यामुळे माल सुरक्षित राहत असे. बाजाराचा प्रमुख अधिकारी हा दर आठवड्यास धान्यांचे दर लिहून सरकारला कळवित असे. मालांच्या किंमतीवर नियंत्रण ठेवण्याचे कार्य हा अधिकारी करत असे. आयात निर्यात पद्धतीने व्यापार होत असे. प्राचीन काळातील शहरांचे महत्व कमी होऊन औरंगाबाद, दौलताबाद, शहागड, खुलताबाद, जालना, नांदेड, बीड यांचे महत्व वाढले होते. दैनंदिन जीवन जगण्यात सामान्य मानसाला फारशा समस्या नव्हत्या. आयात निर्यात व्यापारासाठी स्थलमार्ग व जलमार्गाचा अवलंब होत असे. या काळात काही प्रमुख दळणवळणाचे मार्ग रुढ झाले होते. 

इ.स. १६६० पासून औरंगजेबाने औरंगाबाद येथे शाही टाकसाळ सुरू केली होती. या टाकसाळीत सोने व चांदीची नाणे तयार होत असत. नाणी तयार करण्याचे कार्य औरंगाबाद येथे सरकारी व खाजगी अशा दोन्ही स्तरावर होत असे. औरंगाबाद येथे रंगरेज गल्लीजवळ अजूनही टाकसाळ गल्ली आहे. इ.स. १७२० मध्ये निजाम असफजाह याने दक्षिण सुभा स्वतंत्र केला, तरी देखील औरंगाबादच्या टाकसाळीत मोगलांची नाणी पाडली जात असत. इ.स. १७२० ते १८४४ पर्यंत निजाम सरकार मोगलांची नाणी तयार करून स्वतःच्या राज्यात वापरत असे. औरंगाबाद हे नाणी बदलण्याचे दक्षिण भारतातील फार मोठे केंद्र होते. 

विल्यम नॉरीसची मराठवाड्यास भेट दिली. न्यू इंग्लीश कंपनीला मोगल बादशाहाकडून पूर्वीच्या इस्ट इंडिया कंपनीच्या सवलती मिळाव्यात म्हणून इंग्लंडचा राजा तिसरा विल्यम याने सर विल्यम नॉरीस यास आपला वकील म्हणून औरंगजेबाकडे पाठविले. त्यावेळी औरंगजेब मराठयांच्या विरुद्ध मोहिमेत गुंतला होता. विल्यम नॉरीसने आपल्या प्रवासाची दैनदिनी ठेवली होती तिचे संशोधन करून श्री हरीहरदास यांनी 'दि नॉरीस एबसी टू औरंगजेब' हा ग्रंथ लिहिला आहे. औरंगाबादचे वर्णन करताना तो लिहितो, &quot;पर्वताची एक रांग उत्तरेकडे गेली आहे. या पर्वताच्या पायथ्याशी एक सुंदर खोरे आहे. औरंगाबाद या खोऱ्यात वसले आहे. या भागातील जमीन सुपीक आणि समृद्ध आहे. या शहरात अनेक धनिक व्यापारी आहेत औरंगाबाद त्या काळी फळफळावळीसाठी प्रसिद्ध होते. विशेषतः तेथील दाने व सत्री नॉरीसला फार आवडली. औरंगाबादचे गुलाब पाहून त्याला आपल्या देशातील गुलाबांची आठवण झाली. तो म्हणतो, &quot;धान्य काय फळफळावळ काय -अगर फुले काय, औरंगाबादेत या सर्व वस्तू उत्तम आणि विपूल मिळतात&quot;. 
या कालखंडातील पावसाची अनिश्चितता, सततच्या युद्धांचा प्रसंग यामुळे पिकांची नासाडी, आर्थिक मदतीचा अभाव, भ्रष्ट राज्यकारभार यामुळे शेती व्यवसाय व शेतकरी हे दोन्ही मागासलेलेच होते. संपूर्ण शेती पावसावरच अवलंबून होती. या काळात शेतीची प्रतवारी लक्षात घेऊन त्या प्रमाणात शेतसारा वसूल केला जात असत. सारा रोख व धान्याच्या रुपाने भरण्याची सोय होती. या कालखंडात उद्योगधंद्यांची फारशी वाढ झालेली नव्हती. रस्त्यांचाही फारसा विकास झालेला नव्हता. प्रवासासाठी घोडागाडी, बैलगाडी, पालखी, मेना इत्यादींचा वापर होत असे. या काळात बाहेरच्या देशांशी व्यापार चालत असल्याचे उल्लेख सापडत नाही. औरंगजेबाच्या मृत्यूनंतर मुस्लिम राजवटीत बेबंदशाही माजली होती. मुस्लिम राज्यकर्ते प्रजेला लुबाडीत होते. मुस्लिम राज्यकर्ते मराठी कर्तबदार सैन्य बाळगून ते मुलाखाचे राजे बनून विलासात आणि ख्यालीखुशालीत राज्य करत होते.
3) मराठाकालीन मराठवाडयाची आर्थिक:- मराठा सत्तेचा व मराठवाडा परिसराचा जास्त संबंध आला नाही. मराठी सत्तेचा उदय होण्यापूर्वी अनेक मराठी सरदार मुस्लिम राजवटीत नावारूपाला आले होते. मुसलमानी सत्तांना अनोळखी प्रदेशात आपले वर्चस्व सिद्ध करण्यासाठी कठीण जात होते. वर्चस्वासाठी पाचही मुस्लीम सत्ता आपापसात सतत लढाई करत होत्या. ह्या प्रदेशातील जनता ही हिंदू धर्माचीच होती. जनतेच्या समर्थनाशिवाय राज्याला स्थैर्य प्राप्त होवू शकत नाही म्हणून या स्थानिक हिंदू लोकांशी जुळवून घेणे मुसलमानी सत्ताधीशांना आवश्यक होते. मुस्लिम राज्यांचे संरक्षण करण्याची जबाबदारी मराठा वतनदारांवर होती. निजामशाही उदयास येण्यापूर्वी अनेक मराठी सरदार घराणी उदयास आली. त्यांना मुसलमानी राज्यात मोठी संधी प्राप्त झाली व सत्ता विस्ताराच्या व अधिकाराच्या संघर्षात वरच्या दर्जाची स्थाने मिळू लागली. यातुनच मराठे, धनगर, ब्राह्मण व इतर जमाती पुढे आल्याचे दिसते. या परिस्थितीत मराठ्यांना आपल्या बाजुने ठेवण्यासाठी, त्यांना खुश करण्यासाठी काही धार्मिक सवलती, पदव्या व जहागीर देऊन मुसलमानी सत्तांनी मराठ्यांचा गौरव करणे सुरू केले. लढाईत मोठमोठे पराक्रम गाजवण्यात ते नेहमी पुढाकार घेत. मराठे सरदार फौजबंद असत. कोणताही फौजबंद मराठा सरदार सुलतानाकडे गेला की, सुलतान त्याला आपल्या चाकरीला ठेवी. जहागिरी मिळालेले सरदार स्वतःला आपल्या जहागिरीचे राजे समजत. विजापूर व अहमदनगर येथील सुलतानांच्या पदरी अनेक मोठमोठे मराठे सरदार होते. निजामशाही व आदिलशाही यांनी दिल्लीचे मोगल व दक्षिणेतील पोर्तुगीज या सैन्याला टक्कर देण्यासाठी मराठा घराण्याची मदत घेतल्याची उदाहरणे आहेत. जहागीर व वतनदार आपल्या प्रदेशाचा कारभार पाहू लागले. या प्रदेशातील आर्थिक व्यवस्थेवर नियंत्रण करण्याचे अधिकार त्यांच्याकडे आले. मराठाकालीन आर्थिक जीवन शेती व्यवसायाशी संपूर्णपणे निगडीत होते. मराठा काळात शेती हाच प्रमुख व्यवसाय होता. पावसाची अनिश्चितता, नेहमीचा युद्धांचा प्रसंग त्यामुळे पिकांची होणारी नासधूस, मुस्लिम शासनकर्त्याकडून आर्थिक मदतीचा अभाव व जुलमी राज्यकारभार इत्यादीमुळे शेती करणे कठीण झाले होते. मुस्लिम राज्यकर्त्यांमध्ये वारंवार होणारी युद्धे यामुळे त्यांच्या शेतीचे सुद्धा अतोनात नुकसान होऊ लागले. शेती हा व्यवसाय अस्मानी व सुलतानी संकटाने धोक्यात आल्याने मराठे सैनिकी पेशाकडे वळले. मराठा कालखंडात आर्थिक व्यवहाराचे केंद्र बिंदू खेडे हाच होता. बाजारपेठेचे केंद्र असलेल्या खेडयाला कसबा या नावाने संबोधित असत. सामान्यतः गावात चार प्रकारच्या सत्ता रूढ होत्या त्यापैकी चौथी सत्ता म्हणजे व्यापारी सत्ता. ही सत्ता स्वतंत्र व श्रेष्ठ असल्याने त्यांना गावकीचे अधिकार होते. या कामासाठी सरकारकडून जमिनी मिळत त्यांना देशक' असे म्हणत. जमीनीच्या मोबदल्यात ते गावकीची विविध प्रकारची कामे करीत. त्यांना गावात प्रतिष्ठीत नागरिक समजले जात असे.(लेख:-मराठवाड्याच्या आर्थिक समृद्धीचा वारसा, प्रा. छाया दत्तराव भरोसे, मराठवाडा वारसा व सद्यस्थिति खंड १,  संपादक:- डॉ. मारुती आवरगंड, श्री. विठ्ठल कदम) 

शेती हाच मराठवाड्यातल्या लोकांच्या निर्वाहाचा प्रमुख स्रोत आहे. तांदुळ, डाळी, तेलबिया आणि कापूस यावर आधारित प्रक्रिया उद्योग मराठवाड्यात विखुरलेले आहेत. [[छत्रपती संभाजीनगर]], [[लातूर]], [[जालना]] आणि [[नांदेड]] शहरांच्या परिसरात उद्योगीकरण झाले आहे. धातू, प्लॅस्टिक, वाहने आणि पेये या क्षेत्रांतील अनेक कारखाने इ.स. १९८० नंतर मराठवाड्यात वाढले. जालना हा जिल्हा बियाणे केंद्र म्हणून प्रसिद्ध आहे.

==समाजरचना आणि लोकजीवन==
या भागात अधिक लोक हे ग्रामीण भागांत राहतात. तसेच ३०-४० टक्के लोक शहरी भागात राहतात. जास्तीत जास्त लोकजीवन हे शेतीवर अवलंबून आहे.

==शिक्षण==

सातवाहन या राजवटीचा काळ मराठवाड्याच्या दृष्टीने भरभराटीचा होता असे म्हणणे योग्य ठरेल. या काळामध्ये मराठवाड्याने केलेले नेतृत्व अनेक क्षेत्रात प्रभावशाली होते. यात राजकीय, सामाजिक आणि सांस्कृतिक क्षेत्रांचा समावेश होता. या काळात कला आणि साहित्य निर्मितीला चालना मिळाली. याच काळात गाथा सप्तशती या महत्वाच्या ग्रंथाची निर्मिती झाली. सातवाहन कुळातील राजे विद्वान ,सुसंस्कृत आणि विद्येचे पुरस्कर्ते होते. या काळात पैठण, जुन्नर आणि तेर येथे शैक्षणिक केंद्र विकसित झाली. संस्कृत बरोबर प्राकृत भाषेला त्यांनी प्रोत्साहन दिले. साहित्य निर्मिती बरोबरच साक्षरतेला चालना दिली हे त्यांचे महत्वाचे योगदान ठरते. या काळात निर्माण झालेल्या शिलालेखांची संख्या मोठी आहे. समाजात मोठ्या प्रमाणात वाचक वर्ग असल्याचे असल्याचे हे लक्षण आहे. त्या नंतर आलेल्या वाकाटक या राज वंशानेही कलेला आश्रय दिला. या काळात अजिंठा येथील प्रसिद्ध लेण्यांची निर्मिती झाली. हरिवीजय या ग्रंथाची निर्मिती याच काळात झाली. चालुक्य वंशीय राजवटीत मराठवाडा केंद्र स्थानी राहिला नाही. 

राष्ट्रकूट हे घराणे महाराष्ट्रीय होते. या काळात तलगुंड या ठिकाणी शाळा असण्याचा उल्लेख आढळतो. त्यावेळी मातृभाषेत शिक्षण दिले जात असावे. हे दोन्ही मुद्दे मराठवाड्याच्या दृष्टीने महत्वाचे आहेत. शाळेचे संगोपन गावकरी करीत असाही पुरावा सापडतो. कल्याणीच्या चालुक्य काळात शिक्षणाला प्रोत्साहन मिळाले एवढेच आपण म्हणू शकतो. 

शैक्षणिक दृष्ट्या यादवांचा कालखंड अतिशय महत्वाचा ठरतो. मराठवाड्याची शैक्षणिक आणि साहित्यिक परंपरा या काळात अधोरेखित होते. या काळात संस्कृत प्रमाणेच मराठी भाषा समृद्ध झाली. मुकुंदराज यांच्या विवेक सिंधु आणि ज्ञानेश्वर यांच्या ज्ञानेश्वरी या ग्रंथांची निर्मिती याच काळात झाली. मराठी वाङमयातील हा महान ग्रंथ मानला जातो . मराठवाडा मुस्लिम राजवटीखाली जाण्यापूर्वी मराठवड्यातील शिक्षण पद्धती विकसित झाली होती.  

मुस्लिम राजवट : चौदावे शतक ते अठराव्या शतकापर्यंत मुस्लिम राजवटीत शिक्षण हे पूर्वीप्रमाणेच दिले जात होते. मोगल सत्ते  नंतर त्यात मदरशांची भर पडली. ही व्यवस्था मिश्र प्रमाणात ब्रिटिश कालखंड सुरू होई पर्यंत सुरू होती. इष्ट इंडिया कंपनी सत्तेवर आल्यानंतरही अनेक वर्षे सरकारने शिक्षणाकडे लक्ष दिले नव्हते. काही इंग्रज समाज आणि धर्म प्रसारकांनी सरकारकडे ही मागणी केली. त्यानुसार भारतात इंग्रजी मध्यमाची शाळा सुरू झाली. याच काळात मराठवडा हा निजामाच्या अधिपत्या खाली होता. या दोन्हींचा एकत्रित परिणाम हा मराठवड्यातील शिक्षणावर झालेला दिसून येतो. याचा तौलनिक आढावा घेतल्यास सध्या असणाऱ्या परिस्थितीचा आढावा घेता येईल. 

निजामकालिन शिक्षण ;- निजाम राजवटीत हैदराबाद संस्थान चार भागात विभागले गेले होते. मेडक -गुलशनाबाद, वारंगल, औरंगाबाद आणि गुलबर्गा हे ते चार विभाग होत. या विभागांची पुढे जिल्हा आणि तालुका अशी विभागणी होती. सर्व मिळून १७ जिल्हे होते. मराठवाडा हा औरंगाबाद आणि गुलबर्गा यात विभागला होता. निजाम राज्यात गावोगावी चालणाऱ्या शाळेत शिकविणाऱ्या शिक्षकांचा पगार गावकरी देत असत. गावच्या ऐपतीवर तो अवलंबून होता. 

निजमाचे ब्रिटिश राजवटी बरोबर चांगले संबंध होते. त्यामुळे सेंट जॉर्ज ग्रामर् ही इंग्रजी माध्यमाची शाळा १८३४ मध्ये स्थापन झाली. ती  मुख्यतः युरोपियन मुलांसाठी होती. त्या नंतर बोलारम येथे वैद्यक शाळा आणि १८५५ मध्ये हैदराबाद येथे रोमन कॅथॉलीक मिशन तर्फे शाळा सुरू करण्यात आली. प्रथम निजामाच्या कर्मचाऱ्यासाठी असणारी ही शाळा सर्व जातीच्या मुलांसाठी खुली करण्यात आली. त्या नंतर इंग्रजी माध्यमाच्या शाळा  हैदराबाद शहर, औरंगाबाद, वारंगल आणि गुलबर्गा येथे सुरू करण्यात आल्या. यात दोन सर्व साधारण आणि  तंत्र विषयक आणि व्यावसायिक शाळांचा समावेश होता. या ठिकाणी अलिगढ, चेन्नई, मुंबई आणि बंगाल येथील शिक्षकांची नेमणूक करण्यात आली. 

हैदराबाद मध्ये मदरसा १८३० मध्ये स्थापन करण्यात आला. त्या नंतर १८५९ मध्ये प्रत्येक जिल्ह्याच्या ठिकाणी तीन आणि तालुक्याच्या ठिकाणी दोन शाळा सुरू करण्याचा निर्णय घेण्यात आला. शाळेची फी तालुका शाळेत एक आणा आणि जिल्हा शाळेत दोन आणे एव्ह्डी होती. पहिली अभियांत्रिकी संस्था १८७० साली स्थापन करण्यात आली. सन १८७२ मध्ये एकूण स्थानिक भाषेतील शाळांची संख्या १२५ होती. याशिवाय हैदराबाद  शहरात १६ शाळा होत्या . सन १८७५ मध्ये औरंगाबाद येथे मराठी -इंग्रजी अशी द्वि भाषिक शाळा उघडण्यात आली. दारूल ऊलुम उर्फ ओरीएन्टल महाविद्यालय १८५४ मध्ये सुरू झाले. यात पर्शियन आणि अरेबिक मध्यमातून भौतिक शास्त्र, रसायन, गणित आणि खगोल शास्त्र शिकवले जाई. इंग्लिश माध्यमच्या शाळेत १८५७ पासून अरेबिक, पर्शियन, हिंदुस्तानी, मराठी, तेलगू, आणि कन्नड भाषा शिकवल्या जात. काही समाज सुधारकांनी केलेले प्रयत्नही उल्लेखनीय आहेत. 

बिलगर्मी यांनी वारंगल, हैदराबाद आणि औरंगाबाद येथे तीन औद्योगिक शाळा काढल्या. वेंकट राम रेड्डी यांनी मुलींचे माध्यमिक विद्यालय आणि मूला-मुलींसाठी वसतिगृहे काढली. भाग्य राम रेड्डी यांनी वंचित घटक आणि दलित वर्गातील मुलांसाठी शाळा काढल्या. अशा प्रकारे शिक्षणाची सुरुवात होऊनही सामाजिक परिस्थिति आशादायक नव्हती. सर्व साधारण साक्षरता ३ टक्के तर  इंग्लिश साक्षरता ०.३ टक्के इतकीच होती. इतर संस्थानच्या तुलनेत ती सर्वात कमी होती. साक्षरता दर हिंदु २.६, मुस्लिमस ८.९, ख्रिच्चन २५.२ असा होता. तेलंगणाचा साक्षरता दर ४.२ तर मराठवाड्याचा २.४ एव्हडा होता. मराठवाड्याच्या शैक्षणिक मागासले पणाची बीजे इथे रोवलेली आहेत.     

स्वातंत्र्य मिळाल्या नंतरही मराठवाड्यात उच्च शिक्षणाचा प्रसार होण्यासाठी दशक उलटावे लागले. प्राथमिक आणि माध्यमिक स्तरावरील शिक्षणाची सोयही अपुरी होती. सन १९५७ मध्ये प्राथमिक शाळांची संख्या ३६८६, माध्यमिक २३१ आणि उच्च माध्यमिक फक्त ९५ एव्हडी होती. त्यात एक तंत्र विषयक आणि एका इंटर मिजियट महाविद्यालयाचा समावेश होता. सुदैवाने १९५० मध्ये औरंगबादला एक आणि नांदेडला एक अशा दोन महाविद्यालयाची स्थपणा झाली. 

डॉ बाबासाहेब आंबेडकर आणि स्वामी रामानंद तीर्थ यांनी त्यासाठी पुढाकार घेतला. तसेच १९५४ ते ५६ या दरम्यान एक शिक्षणशास्त्र, एक वैद्यक आणि एक शेती महाविद्यालय यांची त्यात भर पडली. सन २०२३ मध्ये मराठवाड्यात शाळांची संख्या २०००० एव्हडी आहे. 

उच्च शिक्षणाचा विचार केल्यास डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ, स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ आणि वसंतराव नाईक कृषि विद्यापीठ अशी तीन विद्यापीठे आहेत. या विद्यापीठात अनुदानित आणि विनाअनुदानित महाविद्यालयांची संख्या  सुमारे ६५० एव्हडी आहे. 

मराठवाड्यात आय आय टी ही उच्च शिक्षणाशी संबंधित अभियांत्रिकी संस्था नाही, तसेच व्यवस्थापन विषयक शिक्षण देणारी आय आय आय एम देखील नाही. यू डी सी टी या रसायन शस्त्राशी संबंधित मुंबईतील संस्थेची शाखा जालना येथे आहे. ही उपशाखा आहे. हिंगोली जिल्ह्यात औंढा येथे येऊ घातलेला लायगो हा गुरुत्वाकर्षण तरंग मोजणारा प्रकल्प हीच एक जमेची बाब आहे. सन २०२० पासून नवे शिक्षणिक धोरण आले आहे. सद्यस्थितीत शिक्षणाची उपलब्धता मोठ्या प्रमाणात आहे असे म्हणता येईल. असे असले तरी गुणवत्ता हा महत्वाचा मुद्दा ठरणार आहे. 

मराठवाड्यात क्षमता असूनही उच्च शिक्षणाची ज्ञान केंद्र हव्या त्या प्रमाणात विकसित होत नाहीत हा खरा कळीचा मुद्दा आहे. नव्या धोरणामुळे  आता नवी संधी आणि आव्हाने तयार होत आहेत. भविष्यात गुणवत्ता वाढवायची असल्यास हे धोरण यशस्वीपणे कसे राबविता येईल याचा विचार आवश्यक आहे .  
[लेख:- मराठवाडा:शिक्षण परंपरा व  सद्यस्थिति, डॉ पंडित विद्यासागर, मराठवाडा वारसा व सद्यस्थिति खंड १,संपादक:- डॉ. मारुती आवरगंड, श्री. विठ्ठल कदम]

छत्रपती संभाजीनगरचे [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ]] आणि नांदेडचे [[स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ]] ही दोन शासननियंत्रित आणि [[विद्यापीठ अनुदान आयोग]] (यूजीसी) मान्यताप्राप्त सर्वसाधारण शिक्षणाची विद्यापीठे मराठवाड्यात आहेत तसेच खाजगी विद्यापीठे सुद्धा स्थापन झाली आहेत. त्याशिवाय परभणी येथे [[वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ]] आहे. औरंगाबादचे [[शासकीय अभियांत्रिकी महाविद्यालय, औरंगाबाद|शासकीय अभियांत्रिकी महाविद्यालय]], नांदेडचे [[श्री गुरू गोविंद सिंगजी अभियांत्रिकी आणि तंत्रज्ञान महाविद्यालय, नांदेड| श्री गुरूगोविंदसिंहजी अभियांत्रिकी महाविद्यालय]] प्रसिद्ध आहे. याशिवाय इतर अनेक स्वायत्त शिक्षणसंस्था मराठवाड्यात आहेत.

=== डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ ===
{{मुख्य|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ}}
[[बाबासाहेब आंबेडकर|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] यांनी वेरूळ-अजिंठ्यालगतच छत्रपती संभाजीनगर परिसरात एक मोठे शिक्षण, ज्ञानकेंद्र उभारण्याची योजना आखली होती. प्रामुख्याने आधुनिक शिक्षणापासून वंचित राहिलेल्या समाजातील बहुसंख्यकांसाठी हे नियोजन होते. छत्रपती संभाजीनगर शहराजवळच्या भागाचे [[नागसेन वन]] असे नामकरण करून तेथे [[पीपल्स एज्युकेशन सोसायटी]]च्या [[मिलिंद महाविद्यालय]]ाची स्थापना त्यांनी केली. याच परिसरात स्वातंत्र्यानंतर [[मराठवाडा विद्यापीठ]] स्थापन करण्यात आले. या विद्यापीठाचे उद्‌घाटन भारताचे पहिले पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांच्या हस्ते २३ ऑगस्ट १९५८ रोजी झाले.&lt;ref name=&quot;UNI&quot;&gt;[http://www.bamu.net/history.htm डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठाचा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110823104300/http://www.bamu.net/history.htm |date=2011-08-23 }} इतिहास.&lt;/ref&gt; सुरुवातीला 'मराठवाडा विद्यापीठ' एवढेच नाव असलेल्या या विद्यापीठाचा नामविस्तार पुढे महाराष्ट्र शासनाने [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ]] असा केला. या प्रदेशातील छत्रपती संभाजीनगर, [[जालना]], [[बीड]] आणि [[धाराशिव]] या चार जिल्ह्यांतील महाविद्यालये हे या विद्यापीठाचे कार्यक्षेत्र आहे. [[धाराशिव]] येथे या विद्यापीठाचे उपकेंद्र आहे. देशातील विद्यापीठांमध्ये पहिला नाट्यशास्त्र विभाग डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठात सुरू झाला.

=== स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ ===
{{मुख्य|स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ}}
[[नांदेड]] येथे मुख्यालय असलेल्या या [[विद्यापीठ अनुदान आयोग]] (यूजीसी) मान्यताप्राप्त विद्यापीठाची स्थापना १७ सप्टेंबर १९९४ रोजी झाली. निजामाच्या राजवटीतून विभाग मुक्त करण्यासाठी विसाव्या शतकाच्या मध्यापर्यंत चाललेल्या लढ्याचे अग्रणी [[स्वामी रामानंद तीर्थ]] यांचे नाव या विद्यापीठाला देण्यात आले आहे.&lt;ref name=&quot;SRT&quot;&gt;[http://srtmun.ac.in/Aboutsrtmun.aspx स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठाचे] संकेतस्थळ.&lt;/ref&gt; प्रदेशातील [[नांदेड]], [[हिंगोली]], [[परभणी]] आणि [[लातूर]] या चार जिल्ह्यांतली महाविद्यालये हे या विद्यापीठाचे कार्यक्षेत्र आहे. [[लातूर]] येथे विद्यापीठाचे उपकेंद्र आहे.

=== वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ ===
{{मुख्य|वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ}}
१९५६ मध्ये राज्य पुनर्रचनेच्या काही काळ आधी तत्कालीन हैदराबाद राज्यात असलेल्या परभणी येथे कृषी महाविद्यालयाची स्थापना करण्यात आली होती. त्याचाच पुढे विस्तार करून १८ मे १९७२ रोजी परभणीत मराठवाडा विभागातील कृषी क्षेत्राच्‍या विशेष गरजा व लोकभावना लक्षात घेऊन मराठवाडा कृषी विद्यापीठाची स्थापना झाली. हरितक्रांतीचे प्रणेते [[वसंतराव नाईक]] यांच्‍या जन्‍मशताब्‍दी वर्षानिमित्त राज्‍यातील कृषी क्षेत्रातील त्‍यांच्‍या अतुलनीय योगदानाबद्दल १ जुलै २०१३ रोजी विद्यापीठाचा नामविस्‍तार वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ असा करण्‍यात आला.

शिक्षण – १९५६ साली परभणी येथे कृषी महाविद्यालयाच्‍या स्‍थापनेने सुरुवात होऊन आज विद्यापीठांतर्गत १२ घटक व ४३ संलग्‍न महाविद्यालये आहेत. तसेच ९ घटक व २० कृषि तन्त्र विद्यालये, ३३ संलग्‍न कृषितंत्र निकेतने आहेत. याद्वारे विद्यार्थ्‍यांना कृषिविषयक शिक्षण मिळते. विद्यापीठामध्‍ये कृषी, उद्यानविद्या, कृषी व्‍यवसाय व्‍यवस्‍थापन, कृषी अभियांत्रिकी, गृहविज्ञान, अन्‍नतंत्रज्ञान यात दोन वर्षाचा पदव्‍युत्तर, तर आचार्य पदवी कार्यक्रम हा कृषी शाखेच्‍या नऊ विषयांत, अन्‍नतंत्रज्ञान शाखेतील पाच विषयांत, कृषी अभियांत्रिकी शाखेतील चार विषयांत व गृह विज्ञान शाखेत एका विषयात राबविण्‍यात येतो.

संशोधन – विद्यापीठात राज्‍य शासन अनुदानित ३४ संशोधन योजना व २४ अखिल भारतीय समन्‍वयक संशोधन प्रकल्‍प कार्यरत असून आजपर्यंत सव्‍वाशेपेक्षा जास्त विविध पिकांचे वाण, पंचवीसपेक्षा जास्‍त कृषी औजारे व यन्त्रे विकसित करून शेतकऱ्यांसाठी सहाशेपेक्षा जास्‍त तंत्रज्ञान शिफारसी प्रस्तुत केल्‍या आहेत.

विस्‍तार शिक्षण - विद्यापीठाचे तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचण्‍याचे कार्य विस्‍तार शिक्षण गट (१), कृषी तन्त्रज्ञान माहिती केंद्र (१), विभागीय कृषी विस्‍तार केंद्र (४) तसेच ३ घटक व ८ अशासकीय कृषी विज्ञान केंद्राद्वारे केले जाते. विद्यापीठाचे तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांच्‍या शेतापर्यंत जलदगतीने व प्रभावीपणे पोहोचण्‍यासाठी विद्यापीठ विविध नाविन्यपूर्ण विस्‍तार शिक्षण उपक्रम नियमित राबवीत असते.

दरवर्षी १८ मे रोजी खरीप पीक मेळावा (विद्यापीठ वर्धापनदिन) व १७ सप्टेंबर या मराठवाडा मुक्‍तिसंग्राम दिनाच्या दिवशी रबी पीक मेळावा घेण्‍यात येतो. शेतकऱ्यांना खरीप व रबी हंगामाबाबत मार्गदर्शन करून विद्यापीठाने तयार केलेल्‍या बियाणाचे वाटप केले जाते. [[सावित्रीबाई फुले]] यांच्या जयंती निमित्त ३ जानेवारी रोजी दरवर्षी महिला शेतकरी मेळावा आयोजित होतो. याचा लाभ राज्‍यातील लाखो शेतकरी बांधव घेतात. विद्यापीठाद्वारे दरवर्षी कृषि दैनंदिनी, कृषी दिनदर्शिका, विविध विषयांवरील पुस्तिका, घडीपत्रिका, शेतीभाती मासिक यांचे प्रकाशन होते.

==नामांकित शिक्षण संस्था==
* नवविकास मंडळ शिक्षण संस्था
* नूतन शिक्षण संस्था
* केंद्रीय महाविद्यालय, [[परभणी]]
* भारतीय शिक्षण प्रसारक मंडळ
* मराठवाडा शिक्षण प्रसारक मंडळ
* योगेश्वरी शिक्षण संस्था, [[अंबाजोगाई]]
* सरस्वती भुवन शिक्षण संस्था, [[छत्रपती संभाजीनगर]].

==साहित्य आणि साहित्यिक==
[[Image:Indischer Maler des 6. Jahrhunderts 001.jpg|200px|right|thumb|अजिण्ठ्यातिल लेण्यांमधले एक चित्र]]
* भगवानगडाचे मठाधिपती डॉ नामदेव महाराज शास्त्री हे महाराष्ट्रातील एकमेव न्यायाचार्य आहेत. संतसाहित्याचे गाढे अभ्यासक आहेत.
* श्री क्षेत्र संत मीराबाई संस्थान महासांगवी येथील महंत राधाताई महाराज सानप आईसाहेब या महाराष्ट्रातील पहिल्या व एकमेव मठाधिपती आहेत. मराठवाड्यातील डॉक्टर [[युसुफखान महंमदखान पठाण]] यांनी मराठी संत साहित्याचे अभ्यासक अशी लोकमान्यता मिळवली आहे. तर [[तुळशीराम गुट्टे]] यांनीही मराठी संत साहित्याचे अभ्यासक अशी लोकमान्यता मिळवली असून पुणे विद्यापीठातून संत मुक्ताई यांच्या जीवनावर पी.एचडी प्रदान केली आहे. आज त्यांची सहा पुस्तके प्रकाशित आहेत. तर तीन पुस्तके प्रकाशनाच्या वाटेवर आहेत. [[नरहर कुरुंदकर]] हे मराठी भाषेचे अग्रणी समीक्षक म्हणून परिचित होते. [[नाथराव नेरळकर]] यांनी शास्त्रीय संगीताची धुरा वाहिली. [[लक्ष्मीकांत तांबोळी]], [[फ.मुं. शिंदे]] यांनी काव्यलेखन तर नरेंद्र नाईक यांनी काव्य व कादंबरी लेखन केले. त्यांची 'काळोखातील अग्निशिखा' कादंबरी लोकप्रियतेच्या उत्तुंग शिखरावर आहे .दैनिक मराठवाडाचे संपादक [[अनंत भालेराव]] व [[दैनिक प्रजावाणी, नांदेड]]चे संपादक [[सुधाकर डोईफोडे]] यांनी सामाजिक चेतना व आर्थिक प्रगतीस चालना मिळावी म्हणून सक्रिय कार्य केले. डॉ. [[लक्ष्मण देशपांडे]] यांच्या ’वऱ्हाड निघालंय लण्डनला’ या एकपात्री प्रयोगांच्या संख्येने जागतिक विक्रम केला. डॉ. वा. ल. कुलकर्णी यांनीही मराठवाड्यातील अनेक साहित्यिक घडवले. त्यांनी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठातील मराठी भाषा विभाग नावारूपास आणले.

==पुस्तके==
* ’मराठवाडा वारसा व सद्यस्थिति खंड १’, संपादक: डॉ. मारुती आवरगंड, श्री. विठ्ठल कदम
* ’असाही मराठवाडा’ (मराठवाड्याचे सांस्कृतिक अंतरंग दाखविणारा ग्रन्थ), लेखक : डॉ. किरण देशमुख (प्रकाशक : निर्मल प्रकाशन, नांदेड)
* ’काळोखातील अग्निशिखा’ (ऐतिहासिक कादंबरी) (प्रकाशक दिलीपराज प्रकाशन,पुणे) : हैदराबाद मुक्तिसंग्राम लढ्याच्या पार्श्वभूमीवरची कादंबरी-लेखक : नरेंद्र नाईक
* ’नाटयधर्मी मराठवाडा’ - लेखक : त्र्यम्बक महाजन.
* मराठवाडा : एक सांस्कृतिक मागोवा (अरुणचन्द्र पाठक)
* ’मराठवाडी माणसं’ - लेखक : [[युसुफखान महंमदखान पठाण]]
* ’मराठवाड्यातील लोककथा’ - लेखक : [[युसुफखान महंमदखान पठाण]]
* मराठवाड्यातील देवतांची रूपे (प्रा. डॉ. किरण देशमुख)
* ’मराठवाड्यातील शिलालेख’ - लेखक : [[युसुफखान महंमदखान पठाण]]
* ’माझा महान मराठवाडा’ - लेखक : हेमकांत महामुनी

==मराठवाड्यात छापली जाणारी काही उल्लेखनीय वृत्तपत्रे==

* दै. मराठवाडा
* दै. [[प्रजावाणी]]
* दै. [[लोकसत्ता]]
* दै. [[सकाळ (वृत्तपत्र)|सकाळ]]
* दै. [[दिव्य मराठी]]
* दै. [[एकमत]]
* दै. चंपावतीपत्र
* दै. कार्यारंभ 
* दै. मराठवाडा साथी
* दै. झुंजारनेता
* दै. [[पुढारी (वृत्तपत्र)|पुढारी]]
* दै. कार्यारंभ

== मराठवाड्यातील नामांकित व्यक्ती ==

[[चित्र:Govinbhai_shroff.jpg|इवलेसे|गोविंदभाई श्रॉफ]]

=== राजकारण ===

* [[नानाजी देशमुख]]
* [[स्वामी रामानंद तीर्थ]]
* [[प्रमोद महाजन]]
* [[शंकरराव चव्हाण]]
* [[गोविंददास मन्नुलाल श्रॉफ|गोविंदभाई श्रॉफ]]
* [[सुंदरराव सोळंके]]
* [[शिवाजीराव पाटील निलंगेकर]]
* [[शिवराज पाटील]]
* [[विलासराव देशमुख]]
* [[अशोक चव्हाण]] 
* [[गोपीनाथ मुंडे]]
* केशरबाई क्षीरसागर
* [[केशवराव धोंडगे]]
* जयसिंग गायकवाड
* बाबासाहेब सवनेकर
* बाबुरावजी काळे
* मुकुंदराव पेडगावकर
* रफीक झकेरिया
* वसंतराव काळे
* शिवाजीराव पंडित
* डॉ. मारुती आवरगंड

==स्वतंत्र मराठवाडा शिक्षक मतदारसंघ==

१९७४ साली मराठवाड्याला स्वतंत्र शिक्षक मतदारसंघ मिळाला. आजपर्यंत या मतदारसंघातून खालील शिक्षक आमदारांनी शिक्षकांचे विधान परिषदेत प्रतिनिधित्व केले आहे.

# डी.के. देशमुख
#राजाभाऊ उदगीरकर
# पी.जी. दस्तुरकर
# प.म. पाटील
# वसंतराव काळे
# विक्रम वसंतराव काळे  ([[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]])

== ईतर व्यक्तीमत्व ==

* लक्ष्मण गायकवाड
* चंदुलाल बियाणी
* मच्छिंद्र गोजमे
* ना.य. डोळे 
* विठ्ठलराव देशपांडे 
* प्रा. मधुकर मुंडे
* विजयआण्णा बोराडे
* व्यंकटेश चौधरी

=== व्यावसायिक ===
* नंदकुमार धूत
* [[जवाहरलाल दर्डा]]
* मच्छिंद्र चाटे 
* रणजित देशमुख
* [[बद्रीनारायण बारवाले]]
* चंदुलाल बियाणी

===मराठवाड्यातील साहित्यिक===    
* [[अनुराधा पाटील]]
* [[ऋषिकेश कांबळे]]
* [[छाया महाजन]]
* प्रा. बाळासाहेब बोरसे 
* प्रा प्रतिभा अहिरे
* डॉ. तुळशीराम महाराज गुट्टे
* [[जयदेव डोळे]]
* प्रा. दत्ता भगत 
* दादा गोरे 
* दासू वैद्य
* [[नरहर कुरुंदकर]]
* नरेंद्र नाईक
* डॉ. [[गंगाधर पानतावणे]] 
* पी. विठ्ठल 
* [[प्रल्हाद ईरबाजी सोनकांबळे]]
* [[फ.मुं. शिंदे]]
* बी. रघुनाथ 
* मुक्तविहारी
* [[युसुफखान महंमदखान पठाण]]
* रमेश दीक्षित 
* रविंद्र किंबहुने
* रावजी राठोड 
* [[लक्ष्मीकांत तांबोळी]]
* [[वामन रामराव कांत]]
* श्रीकांत देशमुख
* डॉ. सरदारसिंग बैनाडे&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=ज्येष्ठ कवी, लेखक व उत्तम सभा संचालक|last=बैनाडे|first=सरदारसिंग|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;
* सुधीर रसाळ 
* डॉ. सूर्यनारायण रणसुभे

===मराठवाड्यातील कलावंत===
* [[मकरंद अनासपुरे]]
* डॉ. नीरज बाळासाहेब बोरसे
* [[चंद्रकांत कुलकर्णी]]
* मयूरी कांगो
* [[योगेश शिरसाट]]
* डॉ. [[लक्ष्मण देशपांडे]]
* [[संदीप पाठक|संदिप पाठक]]
* सोन्या एस. सोळंके
* [[संकर्षण कऱ्हाडे]]

=== संत आणि महंत ===
* पाचलेगावकर महाराज
* [[एकनाथ|संत एकनाथ]] ([[पैठण]])
* [[नामदेव|संत नामदेव]] ([[नरसी (नामदेव)|नरसी]])
* संत मन्मथ स्वामी (श्री क्षेत्र [[कपिलधार]],बीड)
* संत व कवी [[मुकुंदराज]] ([[अंबाजोगाई]], बीड)
* संत [[दासोपंत]] ([[अंबाजोगाई]],बीड)
* संत [[ज्ञानेश्वर]] ([[आपेगाव]])
* संत [[जनाबाई]] ([[गंगाखेड]])
* संत ज्ञानेश्वर महाराज- चाकरवाडी,बीड
* संत [[गोरा कुंभार]] - [[तेर (उस्मानाबाद)|तेर]], धाराशिव 
* न्यायाचार्य महंत नामदेव शास्त्री - श्री क्षेत्र [[भगवानगड]], बीड 
* स्वामी डॉ. तुळशीराम गुट्टे महाराज - श्री क्षेत्र दत्ताधाम
* महंत आईसाहेब राधाताई सानप - श्री संत मीराबाई संस्थान महासांगवी
* संत वामनभाऊ
* महंत विठ्ठल महाराज शास्त्री (गहिनीनाथ गड)
* महंत अजिनाथ महाराज शास्त्री (तारकेश्वर गड)    
* महंत काशिनाथ महाराज शास्त्री (नागतळा)
* ह.भ.प. महादेव भाऊ शेकडे (मसोबाची वाडी)
* महंत विष्णू महाराज केंद्रे - ज्ञानेश्वरी मंदिर संस्थान आळंदी
* महंत शिवाजी महाराज ([[नारायणगड (बीड)|नारायणगड]]) 
* संदिपान महाराज शिंदे हासेगावकर 
* केशव महाराज उखळीकर परळी   
* ज्ञानेश्वर दादा महाराज आपेगाव (माउलीचे)
* चैतन्य महाराज देगलूरकर 
* माधवबुवा शास्त्री ([[अंबाजोगाई]]) 
* योगीराज महाराज पैठणकर 
* प्रकाश महाराज बोधले डिकसळ

===खेळाडू===
* अंकित बावणे
* [[इक्बाल सिद्दिकी]] 
* विजय झोल
* [[संजय बांगर]]
* [[अविनाश साबळे]]

== पर्यटन ==
* [[हुजूर साहेब| तख्त सचखंड श्री हुजुर अबचलनगर साहिब]]: श्री. [[गुरू गोविंदसिंह]] यांचा गुरुद्वारा, रामायणात नांदेडचा उल्लेख भारतमाता जिथून आला होता, त्या ठिकाणाचा उल्लेख आहे. 
* [[सिद्धार्थ उद्यान व प्राणी संग्रहालय]] हे छ्त्रपती संभाजीनगर येथील उद्यान आहे, जे मराठवाड्यातील एकमेव प्राणिसंग्रहालय आहे.
* भारताचा राष्ट्रीय पक्षी असलेल्या मोरांसाठी प्रसिद्ध असलेले नायगाव अभयारण्य बीड जिल्ह्यातील पाटोदा तालुक्यात आहे.
* [[माहूरची पांडवलेणी]]
* येडशी रामलिंग घाट अभयारण्य हे धाराशिव जिल्ह्यात आहे.या अभयारण्यात लांडगा, हरीण, माकडे, मोर इत्यादी प्राणी पाहायला मिळतात.
* [[कंधार किल्ला]]
* सौताडा हे स्थळ बीड जिल्ह्यातील पाटोदा तालुक्यात असून येथील विंचरणा नदीवरील धबधबा प्रसिद्ध आहे. पाटोदा तालुक्यातील डोंगराळ परिसरात उगम पावणारी विंचरणा नदी वाहत जाऊन पुढे सौताडा येथे विंचरणेचा प्रवाह सुमारे सत्तर मीटर उंचीवरून दरीत कोसळतो. येथील धबधबा प्रसिद्ध आहे.
* [[तुळजाभवानी मंदिर]]
* [[पितळखोरे लेणी]] - आशिया खंडातील पहिली प्राचीन लेणी. औरंगाबाद जिल्ह्यातील कन्नड तालुका येथे ही लेणी आहे पूर्ण आकारातील या लेणी होत्या ठिसूळ खडक लागण्याने सोडून दिल्या गेल्या. येथे तथागत बुद्धाचे पेटिंग्ज आजही काही प्रमाणात आहे येथे भिक्खुना आरामासाठी, विपश्यनेसाठी छोट छोट्या खोल्या दिसून येतात इथले द्वारपाल प्रसिद्ध होते स्थानिक रहिवासी, पर्यटकानी लेणी ध्वस्त केल्या आहेत.

==हे सुद्धा पहा==
* [[हैदराबाद मुक्तिसंग्राम]]
* [[दालन:मराठवाडा]]
* [[स्वामी रामानंद तीर्थ]]

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

{{महाराष्ट्र राज्य}}
{{महाराष्ट्राचे उपप्रांत}}

[[वर्ग:महाराष्ट्र]]
[[वर्ग:मराठवाडा|*]]
{{मराठी चित्रपटसृष्टी}}
{{मराठी चित्रपटसृष्टी}}</text>
      <sha1>6y79jy1xcwvua1r66tcev78319czr42</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721775</id>
      <parentid>2721772</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T17:37:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52310-38</username>
        <id>187943</id>
      </contributor>
      <comment>/* स्वतंत्र मराठवाडा शिक्षक मतदारसंघ */</comment>
      <origin>2721775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="199849" sha1="tchgda8ntz25yt7cbn31rnkl8lof4ll" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र 
|प्रकार = प्रांत
|स्थानिक_नाव = मराठवाडा
|इतर_नाव = 
|टोपणनाव = 
|पर्जन्य = आग्नेय व नैऋत्य मोसमी वारे
|आकाशदेखावा = MaharashtraMarathwada.png
|राज्य_नाव = महाराष्ट्र
|क्षेत्रफळ_एकूण = 64811
|लोकसंख्या_एकूण = 15589223
|लोकसंख्या_वर्ष               = 2001
|जिल्हे = [[छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा|छत्रपती संभाजीनगर]], [[धाराशिव जिल्हा|धाराशिव]], [[जालना जिल्हा|जालना]], [[नांदेड जिल्हा|नांदेड]], [[परभणी जिल्हा|परभणी]], [[बीड जिल्हा|बीड]], [[लातूर जिल्हा|लातूर]], [[हिंगोली जिल्हा|हिंगोली]]
|साक्षरता = ६८.९५
}}

'''मराठवाडा''' हा [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राचा]] [[गोदावरी]] नदीच्या खोऱ्यात आणि आसपास वसलेला एक प्रदेश असून त्यात आठ जिल्ह्यांचा समावेश होतो. [[छत्रपती संभाजीनगर]] शहर हे ह्या विभागाचे मुख्यालय आहे. महाराष्ट्रातली १६.८४ टक्के लोकसंख्या या प्रदेशात राहाते. त्यापैकी तीस टक्के लोक दारिद्र्यरेषेखाली आहेत. प्रदेशाचा तीस टक्के भाग पर्जन्यछायेत येतो.&lt;ref name=&quot;मराठवाडा&quot;&gt;[http://www.rediff.com/election/2004/oct/06maha1.htm], मराठवाडा उपप्रांतावरचा इंग्रजी लेख.&lt;/ref&gt; कोरडवाहू शेतीचे प्रमाण नव्वद टक्क्यांवर आहे. कोरडवाहू शेतीच लोकांच्या निर्वाहाचा प्रमुख स्रोत आहे. छत्रपती संभाजीनगर, जालना, नांदेड, अंबाजोगाई, परळी आणि लातूर ही विभागातली उद्योग, शिक्षण आणि पर्यटनाची मुख्य केंद्रे आहेत. [[पैठण]]चे सातवाहन ते [[देवगिरीचे यादव]] हा ऐतिहासिक काळ मराठवाडा विभागाच्या राजकीय उत्कर्षाचा काळ होता. मराठवाड्याची मराठी ही मुख्य बोलीभाषा आहे. मराठवाड्यास संतांची भूमी असे म्हणले जाते. बारा ज्योतिर्लिंग मंदिरांपैकी ३ ज्योतिर्लिंग याच भागात आहे.

{{विकिकरण}}
==इतिहास==

आज ज्या प्रदेशाला मराठवाडा म्हणतात, त्याची तशी ओळख इ.स. १८६१ पासून झालेली आहे. भूतपूर्व हैद्राबाद संस्थानच्या ज्या भागात मराठी भाषेचा वापर होत असे, त्याला प्रारंभी ''मराठवाडी'' असे संबोधिले जाई. 
इ.स. १८६१ पासून हा प्रदेश मराठवाडा म्हणून संबोधिले जाऊ लागला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/aurangabad/news/marathwada-history-name-origin-hyderabad-liberation-day-135936613.html |title=मराठवाड्याला मराठवाडा का म्हणतात?:कसे पडले नाव? काय आहे इतिहास? वाचा भाषिक, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=दिव्य मराठी |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ सप्टेंबर २०२५ |विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20250917043904/https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/aurangabad/news/marathwada-history-name-origin-hyderabad-liberation-day-135936613.html |विदा दिनांक=१७ सप्टेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt; 
मराठवाड्याला इसवीपूर्व ४ व्या शतकापासूनचा इतिहास असला तरी त्यापूर्वीच्या काळीही तेथे वस्ती होती असे आढळते. ज्या काळात भारताच्या कोणत्याच प्रदेशाला काहीही नाव नव्हते त्या काळातील जनजीवनाची पुसटशी का होईना कल्पना उत्खननातून आणि पुरातत्वीय अन्वेषणातून उपलब्ध झालेल्या अवशेषांवरून करता येते. मात्र सामान्यतः या अवशेषांचे रूप सर्वत्र सारखेच असल्यामुळे त्या आधारे प्रादेशिक वेगळेपण दाखविणे शक्यच नाही. भारतात सर्वात आधीच्या मानवी वस्तीच्या पाऊलखुणा आढळल्या त्या पुराश्म युगातल्या. पुराश्म वा पुरापाषाण युगाचे तीन भाग करावे लागतात, आद्य पुराश्मयुग, मध्यपुराश्मयुग आणि उत्तर पुराश्मयुग. यानंतर अवतरले ते मध्याश्मयुग (मेसॉलिथिक) आणि मग आले ते नवाश्मयुग. यापैकी मराठवाड्यात आद्यपुराश्मयुग आणि नवाश्मयुगाच्या खुणा अजूनतरी उपलब्ध झालेल्या नाहीत. याचा अर्थ असा मात्र नव्हे की या काळात येथे मानवी वस्ती नव्हतीच. एवढे मात्र खरे की यासंबंधीचा धांडोळा पुरातत्ववेत्त्यांनी अजूनपर्यंत घेतलेला नाही. 

मध्यपुराश्मयुगातील मानवीवस्तीच्या खुणा नांदेड जिल्ह्यातील [[किवळा]] या खेड्यात आढळल्या. हा काळ साधारणपणे ४० हजार वर्षांपूर्वीचा आहे. वन्य प्राण्यांची शिकार या हत्यारांनी करणे आणि कंदमुळे गोळा करून त्यावर उपजिविका करणे असे त्याचे जीवन होते. प्रायः हे भटके जीवन होते. या नंतरच्या म्हणजे उत्तरपुराश्म काळात सुमारे २५ हजार वर्षापूर्वीचे याचे अस्तित्त्व नांदेड जवळील [[भोकर]] या गावी फार मोठ्या प्रमाणात मिळालेल्या दगडी हत्यारांच्या साठ्यामुळे कळू शकले. या काळातही दगड हेच माध्यम राहिले. मात्र दगडांचे वेगळाले प्रकार वापरात आणले गेले नि हत्यारे व अवजारे यांच्या घडणीत थोडी सफाई आणली गेली. अॅश्युलियन म्हणून यांची ओळख सांगतात. यावेळपावेतो मानव पुराश्मयुगातून मध्याश्मयुगात आला होता. त्याच्या जीवनमानात सुधारणा झाली होती. आता हत्यारे चर्ट या जातीच्या दगडांची बनवली होती. ती करण्याचे तंत्रही सुधारले होते. तासण्या, अणुकुचीदार टोक असलेली हत्यारे तसेच छोट्या छिन्नीसारखी हत्यारे वापरात आली होती.

नवाश्मयुगाने मानवी जीवनात क्रांतिकारक बदल घडवून आणला. तो आता शेती करु लागला, पशुपालन करु लागला. त्याच्या जीवनाला त्यामुळे स्थेर्य प्राप्त झाले. झोपड्या बांधणे आणि धान्य साठवण्यासाठी मातीची भांडी करणे त्याला आवश्यक ठरले. येथे खेदाने हे म्हणावे लागते की या काळचा म्हणजेच नवाश्मयुगाचा ठोस पुरावा अद्यापपावेतो मराठवाड्यातच केवळ नव्हे तर साऱ्या महाराष्ट्रातही मिळालेला नाही. मात्र याच काळचे पण ताम्रपाषाणयुग असे संबोधण्यात येणाऱ्या काळातील अवशेष महाराष्ट्रात नेवासे, [[जोर्वे]], नाशिक, [[दायमाबाद]], इनामगाव इत्यादी ठिकाणी उपलब्ध झाले. या काळच्या संस्कृतीची कल्पना साहित्यातून आढळत नाही. ती उत्खननाद्वारेच दृग्गोचर झालेली आहे. या संस्कृतीला समांतर असणारी एक संस्कृती आंध्रात, विदर्भात, मराठवाड्यात नि थोड्या प्रमाणात पश्चिम महाराष्ट्रात नांदत होती. बृहदाश्मयुगीन संस्कृती या नावाने ती ओळखली जाते. तिचे वैशिष्ट्य म्हणजे मृतांना मातीच्या ढिगाऱ्यात अथवा दगडाच्या फरशींनी बंदिस्त केलेल्या चौकटीत पुरून त्या भोवती मोठाले दगड वर्तुळाकारात लावून ठेवणे हे होय. या शिवाय मृतासवे विविध मौल्यवान दगडांचे मणी, तांब्याची आणि लोखंडाची हत्यारे, अवजारे, भांडी, मंजुषा इत्यादी वस्तू आणि काळी- तांबडी खापरी भांडी पुरण्याचीही रीत होती. या संस्कृतीचा काळ इसवीपूर्वी सातव्या-आठव्या शतकाइतका किंवा अधिकच मागे जातो.

==प्राचीन मराठवाडा== 

भारताचा प्राचीन इतिहास उत्तरेत स्थापन झालेल्या मौर्य साम्राज्यापासून सुरू होतो. उत्तर भारतातील या साम्राज्याच्या संपर्कात महाराष्ट्र आणि दक्षिणेतील आंध्र, कर्नाटक आदींचे प्रदेशही आले होते. मौर्य सम्राट अशोकाचे कोरीव लेख या सर्व प्रदेशात सापडल्यामुळे या काळी म्हणजे इसवीपूर्व चौथ्या शतकात या प्रदेशांत बरेच दळणवळण असले पाहिजे. शिवाय महाराष्ट्रातील अनेक लेणी आणि [[पवनी]] (जि. भंडारा) सारख्या ठिकाणचे बौद्धस्तूप व्यापारी मार्गावर असल्यामुळे ते उत्तर-दक्षिण भारत जोडणारे होते असेही दिसते. वस्तूंची देवाण-घेवाण होताना विचारांचे आदान प्रदान होत असते आणि वस्तूंच्या वापरातून आचाराला आकार प्राप्त होत असतो. हे लक्षात घेता या व्यवहारात मराठवाडा अस्पर्श राहिला असणे संभवत नाही. संस्कृतीच्या प्रसाराचे प्रसरणवादी प्रमेय' मांडणाऱ्यांनी दिलेल्या काही कारणांपैकी भौगोलिक साहचर्य हे एक महत्वाचे कारण दिले आहे. त्यामुळे प्राचीन काळातील अनेक राजवटींचे आधिपत्य मराठवाडा महाराष्ट्र यावर जसे होते तसेच ते शेजारच्या गुजरात, मध्यप्रदेश, आंध्र नि कर्नाटक या सध्याच्या राज्यांच्या सीमेलगततच्या भागावरही होते. त्यामुळे यापैकी कोणत्याही राज्याचा विचार करताना शेजारच्या प्रदेशातील सांस्कृतिक बाबींच्या प्रभावांचा विचार अपरिहार्य ठरतो.

मराठवाड्याचा इतिहास आणि संस्कृती सातवाहन काळात अधिक स्पष्टपणे समोर येते. खरे तर मौर्यानंतर शुगांचे राज्य आले. यांचा फारसा प्रभाव दक्षिण भारतावर उमटला नाही. मात्र त्यांच्या कलेचा प्रभाव भाजे, पौनी, पितळखोरे आणि अजिंठे (पहिला टप्पा) येथे जाणवतो.
सातवाहनांनी दक्षिण भारतात पहिले साम्राज्य स्थापिले आणि नंतर मराठवाडा म्हणून प्रसिद्ध पावलेला प्रदेश भारताच्या नकाशावर (मानचित्रावर) झळकू लागला. या आधी हा प्रदेश अश्मक, [[कुंतल]], मूलक या जनपदात विखुरलेला होता. सातवाहनांनी या प्रदेशांना संघटित केले. यामुळे सातवाहनांना मराठवाडा-महाराष्ट्राचे खरेखुरे पहिले सम्राट म्हणणे यथोचित ठरते. दक्षिण भारतातील या पहिल्या साम्राज्याची मुहूर्तमेढ रोवणारे हे सातवाहन मराठवाड्याचे होते हे महत्वाचे. इसवीपूर्व २५० ते इ.स. २६० असे सुमारे ४५० वर्षे यांचे साम्राज्य होते. यांचा अंमल मध्यप्रदेशाचा दक्षिण भाग, गुजरातचा पूर्व भाग, महाराष्ट्र, आंध्र आणि कर्नाटक एवढ्या अवाढव्य प्रदेशावर होता. साहजिकच या प्रदेशातील धर्म, कला, स्थापत्य यात समानता निर्माण झाली ती या काळात. भौतिक प्रगती झाली तीही या काळात. विशेष म्हणजे या काळात प्राकृत भाषेला राजाश्रय तथा लोकाश्रय मिळाला आणि मराठवाडा-महाराष्ट्र येथील समाजाला स्वतंत्र भाषेमुळे पृथगात्मता प्राप्त झाली. आणि या भूमीचा अभिमान लोकांत निर्माण झाला. या समाजाच्या अस्मितेमुळे येथील संस्कृतीची व तदअंतर्गत साहित्य, कला, शास्त्र, तत्त्वज्ञान यांची जोपासना होणे शक्य झाले. महाराष्ट्राबाहरे भारतातील इतर प्रदेशात आणि भारताबाहेरही येथिलांची व्यापारी देवाणघेवाण सुरू झाली. पाटलीपुत्र (पाटणा), उज्जयिनी, भरुकच्छ (भडोच), शूर्पारिक (सोपारा), भोगवर्धन (भोकरदन), तगर (तेर), प्रतिष्ठान (पैठण) यासारख्या वेगळाल्या शहरांना जोडणारे व्यापारी मार्ग महाराष्ट्र-मराठवाडा प्रदेशातून जात, त्यामुळे नागरीकरणाची प्रक्रिया या काळातच जोमाने झाली असे दिसते. एकूण काय तर सातवाहन राजवटीने येथील जीवनाला कलाटणी दिली होती. 

इतिहासकाळात भारतात अनेक कालगणनापद्धती निर्माण झाल्यापैकी कालौघात आजतागायत टिकून राहिल्या त्या दोनच..विक्रमसंवत् उत्तर भारतात नि [[शालिवाहन]] (सातवाहन) दक्षिण भारतात. यावरुनही मराठवाड्यात संस्कृतीचा उषःकाल घडवून आणणाऱ्या या राजकुलाची महती लक्षात यावी. आणि मराठवाड्याची मातब्बरीही! सिमुक गौतमीपुत्र सातकर्णी, वसिष्ठीपुत्र पुळुमावी, वसिष्ठीपुत्र सातकर्णी, स्कंद सातकर्णी, यज्ञश्री इत्यादींची नाणी इतर ठिकाणांबरोबरच मराठवाड्यात पैठण, तेर, भोकरदन इत्यादी ठिकाणी उत्खननामध्ये सापडली. तद्वतच आधिभौतिक संस्कृतीचे अवशेष आणि याच काळातील उत्खननात हाती आलेले रोमन अवशेष तत्कालीन सामाजिक, धार्मिक आणि राजकीय तथा आर्थिक परिस्थितीची कल्पना देतात. शिवाय प्लिनी, टॉलेमी आणि पेरिप्लस यांचेकडूनही बरीचशी माहिती मिळते ती वेगळीच. या सर्व माहितीवरून असे दिसून येते की मराठवाड्याच्या इतिहासात सातवाहनकाल सर्व दृष्टींनी भरभराटीचा होता. 

टॉलेमीने सातवाहनांच्या साम्राज्यात तटबंदीयुक्त ३० शहरे होती अशी नोंद केली आहे. त्यातील पैठण, तेर, भोकरदन इत्यादी ठिकाणच्या उत्खननातून तेथील घरादारांचे अवशेष आणि सांडपाण्यासाठी बांधलेले विटांचे, मातीच्या कड्यांचे किंवा राजणांचे सांडपाण्यांचे कूप आढळून आलेले आहेत. ही सुबत्ता राजकीय स्थैर्य आणि अंतर्गत व सागरी व्यापारामुळे आलेली होती हे स्पष्टच आहे. 

रोमन साम्राज्यातून महाराष्ट्र-मराठवाड्यात उत्कृष्ठ बनावटीची नक्षीदार भांडी, कांचसामान, एक मीटरपेक्षा अधिक उंचीचे मद्याने भरलेले कुंभ (अॕम्फोरा), रोमन देव-देवतांचे पुतळे, रोमन युवती व युवकांची शिल्पे तसेच रोमन सम्राटांची नाणी आल्याचे पुरावे उपलब्ध झाले आहेत. इकडे आलेल्या अनेक उत्खननांत रोमहून आलेली लोखंडी अवजारे, धातूची भांडी, पळ्या, चमचे, उलथणी, तांब्याच्या थाळ्या, उचलण्यासाठी मूठ असलेले रांजण आणि जाती उपलब्ध झाली. येथील भौतिक जीवनात यांच्यामुळे एक नवाच रंग भरला गेला असे दिसते. रोमच्या नाण्यांवर राजांच्या आकृती असत त्यामुळे इकडे त्या नाण्यांना पुतळयांची नाणी म्हणत. अगदी पेशवाईपर्यंत या प्रकारच्या नाण्यांचे गळ्यातील हार करीत व त्यांना पुतळ्याच्या माळा म्हणत. या काळच्या मराठवाड्यातील कला व साहित्य या संबंधीचा विचार या लेखाचे शेवटी केलेला आहे.
#सातवाहनानंतर दखल घ्यावी असे मराठवाड्यातील दुसरे राजघराणे होते ते वाकाटकांचे. इसवीच्या तिसऱ्या शतकापासून सहाव्या शतकापर्यंत दक्षिणेत होऊन गेलेल्या राजवंशापैकी हा सर्वश्रेष्ठ असून त्याच्या कामगिरीने अखिल दक्षिण भारताच्या संस्कृतीवर फार मोठा प्रभाव पडला आहे, असे फ्रेंच इतिहासकार जुव्हो डुब्राइल म्हणतात.
वाकाटक याच घराण्याकडे अजिंठे येथील इसवीच्या चौथ्या-पाचव्या शतकातील लेण्यातील भित्तीचित्रांचे श्रेय जाते. या चित्रांचे महत्व अशासाठी की तत्कालीन भौतिक जीवन ते आपल्यासमोर दृष्यरुपात उभे करतात. त्यावेळची वस्त्रप्रावरणे, त्यात सकच्छ व विकच्छ पद्धतीने नेसण्याची वस्त्रे, अर्धोरुक (मांड्यांपर्यंत पोचणारी-वस्त्रे) चंडातक, जांघिका, शिवाय उत्तरीय, कंचुकी, चोलिका, कूर्पासक, पयोधरपट्ट, स्तनोत्तरीय इत्यादींचा अंतर्भाव होतो. तर विविध प्रकारचे दागिने मुक्ताहार, हेमसूत्र, कंठी, वैकक्षक, चटुलातिलक (बिंदी), लोलक, टंक, कर्णफूल, स्कंधपत्र, नुपूरे, कटिबंधापैकी कटिसूत्र, कांची, मेखला, रसना इत्यादी प्रकार येथील स्त्रिया वापरीत असत. 

सातवाहन काळात आणि विशेषतः वाकाटक काळात स्त्रिया मोजकी आणि ठसठशीत आभूषणे वापरीत असत. त्यामुळे पाहणाऱ्यांच्या मनांत ‘कवण कवणा अलंकारिले' असा संभ्रम निर्माण होई. वाकाटकांच्या एका लेखात नांदेड जिल्ह्यातील परिस्थितीचा उल्लेख आढळतो. त्यावरून महसूल, तो गोळा करण्याची पद्धती, अधिकारी वर्ग, त्यांचे अधिकार व सवलती या बद्दलची कल्पना येते.यानंतरच्या काळात बदामीचे चालुक्य, राष्ट्रकूट, कल्याणीचे चालुक्य, शिलाहार यांच्या राजवटी मराठवाड्याशी संबंधित होत्या. 

बदामीच्या चालुक्यांचे राज्य महाराष्ट्राच्या विस्तृत प्रदेशावर होते हे ऐहोळी (जि. विजापूर) येथील द्वितीय पुलकेशीच्या शिलालेखावरून कळते. त्यात त्रिमहाराष्ट्रक असा जो उल्लेख आढळतो त्यावरून मराठवाड्याचा अंतर्भात त्यात होत असावा असा एक विचार आहे. पुढे उत्तर चालुक्यांच्या काळातही मराठवाड्याच्या काही भागांवर त्यांचा व त्यांच्या मांडलिकांचा अंमल होता. त्यांनी बांधलेली अनेक मंदिरे आणि अभिलेख याचे साक्षीदार आहेत. या मंदिरांच्याद्वारे लोकांची उपासना पद्धती, कारीगारी, कलासक्तता, आर्थिक व्यवस्थापन यासंबंधीचे अंदाज बांधता येतात तर अभिलेखातून राज्यकारभार, अधिकारपदे, समाजरचना, धार्मिक परंपरा सासंबंधीची माहिती मिळते. चालुक्यांच्या कारकीर्दीतच कलचुरींनी राज्यकारभार हाती घेतला होता. वीस-पंचवीस वर्षेच त्यांची राजवट होती. मराठवाड्याच्या धार्मिक जीवनावर परिणाम करणारी ही कारवाई ठरली. कारण याच वेळी कलचूरींच्या प्रधानाने वीरशैव पंथाची स्थापना केली. 

बदामी चालुक्य आणि कल्याणी चालुक्य या दोन राजवटींच्या दरम्यान राष्ट्रकुटांचे प्रबल घराणे मराठवाडयाचेच होते. लत्तलूरपुरवराधीश्वर हे त्यांचे बिरुद होते. म्हणजे हे लातूरचे घराणे होते. यांनी मध्यप्रदेश, गुजरात आणि गंगेपर्यंतचा प्रदेश यावर धडक मारली होती. प्रतिहार, परमार, पाल या घराण्यातील राजांना पराभूत केले होते. दक्षिणेतील पल्लवांचाही पराभव केला होता.
* मराठवाड्यातील कंधार (जि. नांदेड) येथे त्यांची उपराजधानी होती. साहजिकच तेथे राजवाडाही होता. काही मातब्बर इतिहासकारांचे मते (फ्लीट, आळतेकर ठोसर) वेरुळ हे यांचे राजधानीचे ठिकाण होते. 
मराठवाड्याच्या संस्कृतीवर आणि तेथील संस्कृतीचा प्रभाव या काळात सर्वत्र पसरला होता. जीवनाला सर्वस्पर्शी ठरणाऱ्या विषयांची या काळात प्रगती झाली होती. भौतिक आणि आध्यात्मिक उन्नती या काळात लक्षणीय उंची गाठणारी ठरली. तशातच या राजांनी शैलगृहे घडविण्याचे कार्य मनावर घेतले आणि कैलास सारखे अभूतपूर्व मंदिर निर्माण केले. त्यांचा उदो उदो त्यामुळे सर्वतोमुखी झाला. राष्ट्रकूट राजांनी अरबी व्यापाऱ्यांशी फार सलोखा ठेवून मुसलमानांना धार्मिक स्वातंत्र्य दिले, तेव्हा तुर्कांचे अस्तित्त्व महाराष्ट्रात जाणवू लागले. त्याचे तेथील समाजावर दूरगामी परिणाम झाले. ह्याची दखल घ्यावी लागते. राष्ट्रकूटांनी निर्माण केलेल्या कलावैभवाला कालांतराने तडे जातील हे या सम्राटांच्या ध्यानीमनीही आले नव्हते असे दिसते. मराठवाड्याच्या या राजकुलाने सव्वादोनशे वर्षांची दीर्घ कारकीर्द गाजवली होती हे मात्र खरे.

प्राचीन कालखंडाच्या शेवटच्या टप्पात महाराष्ट्रावर देवगिरीच्या यादवांचे राज्य होते. जवळपास त्याच सुमाराच्या आसपास कोंकण कोल्हापूर पट्ट्यात शिलाहार घराण्याचे राज्य होते. मराठवाड्याच्या दृष्टीने महत्वाची गोष्ट अशी की, हे राजे स्वतःला तगरपुरवराधिश्वर असे म्हणवून घेत. तगर म्हणजे धाराशिव जिल्ह्यातील गोरोबाकाकांचे तेर असे आता सर्वजणच मानतात. शिलाहारांच्या अनेक घराण्यांपैकी उत्तर कोंकण, दक्षिण कोंकण आणि कोल्हापूर येथील घराणी अधिक महत्वाची होत. यातील काही राजे धोरणी, तर काही पराक्रमी होते म्हणून तर भोवतीच्या कधी राष्ट्रकूट तर कधी चालुक्य राजांच्या तावडीत फारसे न सापडता दीड-दोनशे वर्षे ही मंडळी राज्य करु शकली. आणखी एक महत्वाची गोष्ट म्हणजे यांच्यापैकी अपरार्क ह्या साहित्य आणि संगीतात गती असलेल्या राजाने याज्ञवल्क्य स्मृतीवरील अपरार्क टीका लिहून आपली विद्वत्ताही सिद्ध केली होती.
(लेख- मराठवाडा: इतिहास व संस्कृती. डॉ. गो.बं. देगलूरकर, मराठवाडा वारसा आणि सद्यस्थिती खंड १, संपादक, डॉ. मारुती आवरगंड, श्री विठ्ठल कदम)

==मध्ययुगीन मराठवाडा==
यादव राजेही येथील परंपरेनुसार आधी मांडलिकच होते. पण या यदुकुलातील भिल्लम (सन १९८४ -९१), सिंघण (१२५० - ४७), कृष्ण (१२४७-६०), महादेव (१२६०- ७१) आणि रामदेव (१२७९-१३०९) यांनी स्वबळाने आणि पराक्रमाने आपली सत्ता स्थापन केली आणि सर्वदूर आपला दरारा निर्माण केला. या पैकी भिल्लमाने देवगिरी येथे राजधानी स्थापन केली आणि दक्षिणेचा सम्राट म्हणून राज्याभिषेक करवून घेतला. सिंघण यादव हा अत्यंत पराक्रमी आणि फार धडाडीचा राजा होता. याचा नातू राजा कृष्ण याने बल्बनच्या अधिपत्याखाली असलेल्या मुसलमानी सैन्याला पराभूत केले. कृष्णाचा धाकटा भाऊ महादेव याने सोमेश्वर शिलाहारावर हल्ला चढवला. सोमेश्वराच्या आरमाराचा समुद्रात पाठलाग करून त्याच्यासह जहाजांच्या सर्वच काफिल्याला जलसमाधी दिली. मराठवाड्याच्या सत्ताधीशाने आरमारी लढाई केल्याचे बहुधा हे पहिले उदाहरण असावे. रामदेव हा शेवटचा यादव नृपती. प्राचीन मराठवाड्याचा शेवटचा हिंदूराजा. याने वाराणसीमधून मुसलमानांना हाकलून दिले व तेथे शारंगधराचे एक सुवर्णमंदिर बांधले. ही घटना बहूधा दिल्लीचा सुलतान बल्बन याचा मृत्यू आणि जलालुद्दिनाचे राज्यारोहण यांच्या मधल्या काळात घडली असावी असे मु. ग. पानसे (यादव कालीन महाराष्ट्र, 19६३ पृ. 3४) यांचे अनुमान आहे.

रामदेवराय पराक्रमी खरा पण सावधचित नव्हता; अखंड सावधान नव्हता. त्यामुळे दिल्लीहून आलेल्या अल्लाउद्दिनचे चांगलेच फावले आणि घात झाला. घात झाला तो केवळ रामदेवाचा नव्हे, तो मराठवाड्याचा, महाराष्ट्राचा घात होता. तो घात साऱ्या हिंदू राजांचा होता, सत्तेचा होता. पुढे काही काळ दिल्लीहून स्वाऱ्या होतच राहिल्या. रामदेव पुत्र शंकरदेव व जावई हरपालदेव यांचे प्राणपणाने स्वतंत्र होण्याचे निकराचे प्रयत्न निरुपयोगी ठरले आणि सुलतान महंमद तुघलकाने देवगिरीचे दौलताबाद केले. या नामकरणातून दोन प्रवृत्ती लक्षात येतात. देवांचे वास्तव्य मानणारे आधीचे राज्य आणि संपत्तीलोलूप दुसरे नंतरचे.

यानंतरच्या काळात मराठवाड्याभोवती मुसलमानी सत्तेचा विळखा पडला. कधी तो बहामनींचा, कधी नगरच्या निझामशाहीचा तर कधी आदिलशाहीचा. सरते शेवटी हैद्राबादच्या निझामाच्या संस्थानात हा प्रदेश खितपत पडला. १९४८ मध्ये हैद्राबाद संस्थान विलीन झाले आणि मराठवाड्याचा वनवास संपला. प्राचीन काळी राजकीय आणि सांस्कृतिक बाबतीत आघाडीवर असलेला मराठवाडा नंतरच्या मुसलमानी सत्तेच्या काळात मागासला. त्याच्या सुधारणेची गती अजूनही धीमीच आहे. भांडकुदळपणात कमी पडणाऱ्या, योग्य दूरदर्शी नेतृत्वाभावी त्याच्याकडे जावे तसे लक्ष अजूनही सत्ताधीशांचे जात नाही. त्याच्या सोशिकतेचे, संत- शिकवणीमुळे झालेल्या सात्विकपणाचे हे त्यांच्या वाट्याला आलेले फळ म्हणायचे!
प्रागैतिहासिक काळातील मराठवाड्याचा हा झाला मागोवा. 
(लेख- मराठवाडा: इतिहास व संस्कृती. डॉ. गो.बं. देगलूरकर, मराठवाडा वारसा आणि सद्यस्थिती खंड १, संपादक, डॉ. मारुती आवरगंड, श्री विठ्ठल कदम)
==मराठवाड्याची संस्कृती==
भौतिक आणि मनोमय सृष्टी म्हणजे संस्कृती. राजकीय स्थिती, घरे, नगररचना, आर्थिक स्थिती या सर्व गोष्टी मानवाच्या ऐहिक वा भौतिक प्रगतीच्या निदर्शक असतात. इंग्रजीत याला सिव्हिलायझेशन म्हणतात पण संस्कृतीची दुसरी बाजू म्हणजे मनोमय सृष्टी. यात अध्यात्म, तत्त्वज्ञान, धर्म, कला, साहित्य यांचा समावेश केला जातो. हे झाले इंग्रजीतील 'कल्चर'.
आपण आत्तापर्यंत पाहिले की प्राचीन काळात राजकीयदृष्ट्या मराठवाड्याचे कार्य विशेष महत्त्वाचे होते.

मराठवाड्यावर राज्य करणाऱ्या घराण्यांची महाराष्ट्रावर तसेच भोवतीच्या प्रदेशावर सत्ता होती. कर्नाटक, आंध्र, गुजरात या राज्यांवर बहुधा प्रत्यक्ष नि क्वचित वेळा अप्रत्यक्ष (म्हणजे मांडलिकांमार्फत) या घराण्यांचेच राज्य असायचे. प्राचीन काळातील घटनांवर मराठवाड्याचा विशेष ठसा होता. असे म्हणण्याचे कारण असे की त्याकाळी एक तर या राज्यकर्त्यांची राजधानी मराठवाड्यातच असे किंवा ती मराठवाड्याच्या सीमेवर असे की ज्यामुळे मराठवाड्याच्या काही भागाचा समावेश राजधानीच्या भागातच (होम प्रॉव्हिन्स) असायचा. येथील राजकीय सत्तांपैकी प्रबळ होत्या त्या सातवाहन, राष्ट्रकूट आणि यादव यांच्या. पैकी पहिल्या दोन्हींचे मूळ वस्तिस्थान मराठवाड्यातलेच. यादवांच्या संबंधात असे म्हणता येते की मराठवाड्याला मोठे केले ते त्यांनी आणि त्यांना साम्राज्य स्थापण्याची संधी दिली ती मराठवाड्याने सुमारे दोनशे वर्षे यादवांनी साऱ्या दक्षिण भारतावर अधिराज्य गाजवले ते मराठवाड्याला शक्तिकेंद्र करूनच.  पैठण, कंधार, बहुधा वेरुळ आणि देवगिरी ही राजधानीची शहरे मराठवाड्यातील आणि मान्यखेट, कल्याण (बसवकल्याण) या राजधान्या मराठवाड्याच्या सीमेलगत होत्या. 
शिलाहारांनी कोकण-कोल्हापूर भागात पराक्रम गाजवला तरी ते मूळचे मराठवाड्यातीलच तर होते! या शिवाय कित्येक मांडलिकांच्या राजधान्याही येथेच होत्या. वहनीकुल, वाजीकुल हे कल्याणी चालुक्यांचे मांडलिक आणि अमर्दकपूर (औंढा, जि. हिंगोली) येथील रट्ट घराण्याच्या राजधान्या काय की कलचुरींच्या कुंभारी, मुरुम या उपराजधाऱ्या काय या सर्व येथल्याच होत. 

हा सर्व आढावा घेण्याचे कारण असे की यावरून असे लक्षात यावे की राजांच्या व सम्राटांच्या येथील वास्तव्याचा, आचार-विचारांचा प्रभाव येथील समाजाची जडण-घडण होण्यास नक्कीच कारणीभूत झाला असणार. शुक्रनीतितील दोन सिद्धांताकडे लक्ष दिल्यास यावर अधिक भाष्य करण्याची आवश्यकता राहणार नाही. 'राजा कालस्य कारणम्' आणि 'यथा राजा तथा प्रजा', 'हुकूमशाहीत वा सरंजामशाहीत त्या प्रदेशाच्या सांस्कृतिक जडण-घडणीत राजांच्या विचारांचा मोठा वाटा असतो. प्रजाजनांवर त्यांच्या विचारांचा, आवडी-निवडींचा प्रभाव पडत असतो. आणि राजेलोक कल्याणकारी विचारसरणीचे असतील तर याची शक्यता अधिक असते. मराठवाड्यातल्या सांस्कृतिक जीवनाला घाट दिला गेला तो राजांनी व त्यांच्या सरदारांनी प्रारंभी केलेल्या वा पुरस्कृत केलेल्या प्रथांनी, आणि येथे रुजलेल्या या प्रथांचे लोण साऱ्या महाराष्ट्रभर यथाकाल पसरले असणार. दुसऱ्या शब्दांत सांगायचे तर प्राचीन काळात नवकल्पना निर्मितीचे व सांस्कृतिक प्रगतीचे स्रोत सातत्याने मराठवाड्यानेच पुरविले होते. तेथे असलेल्या सातवाहन, राष्ट्रकूट, यादव या राजकुलांच्या राजधान्यांमुळे पंडित, शास्त्रज्ञ, विद्वान, कलावंत, उद्योगपती व व्यापारी (परदेशीय सुद्धा) यांचे सततचे वास्तव्य मराठवाड्यातच राहिले. त्यामुळे त्यांनी निर्माण केलेल्या वास्तूंचा, कलाकृतींचा, कल्पनांचा पहिल्यांदा लाभ व्हायचा तो स्थानिकांना संस्कृतीला लाभलेले अनेक आयाम आणि त्यांच्यात झालेली प्रगती मुळात येथली, मग त्यांचा प्रसार साऱ्या महाराष्ट्रात आणि शेजारच्या प्रदेशात झाला. पैठण, तेर, देवगिरी ही भरभराटीला आलेली व्यापारी केंद्रे होती याचा वर उल्लेख झालेला आहेच. येथूनच परदेशांत आणि परदेशातून व्यापारी मालाची ने आण होत असे. साहजिकच संस्कृतीच्या संबंधातील कल्पनांची देवाण घेवाण होत असणार. यांचा पहिल्याचा स्वीकार मराठवाड्यात होत असणार आणि तेथूनच सर्वदूर त्यांचे प्रसारण होत असणार. 

शिल्प आणि स्थापत्याच्या क्षेत्रात तर मराठवाडा नेहमीच अग्रेसर होता. त्याचा वरचष्मा होता. या क्षेत्रातील त्याचे योगदान वाखाणण्याजोगे होते. भाजे, बेडसे, कोण्डाणे येथील शैलगृहे कालक्रमदृष्ट्या आधीची आहेत यात शंकाच नाही पण उत्कृष्ट शैलगृहे घडविण्याचे श्रेय जाते ते मराठवाड्याकडेच. वेरुळ येथील कैलास लेणे हे या क्षेत्रातील संपरिपूर्ण परिष्कृततेचे उत्तम उदाहरण ठरावे. ते कळसापासून पायापर्यंत 'आधी कळस मग पाया रे' या पद्धतीने कोरले गेले हे तर खरेच, पण ते 'देव देऊळ परिवारु । कोरुनि काढिला डोंगरु । ऐसा भक्तीचा व्यवहार । का न व्हावा ।। असे भक्ती व्यवहारातील अद्वैत कसे असावे याचे उदाहरणही ठरणारे लेणे आहे. तात्पर्य की मराठवाड्याने कलेसाठी कला असे न मानता जीवनासाठी तिचा उपयोग व्हावा ही दृष्टी बाळगली होती. (लेख मराठवाडा: इतिहास व संस्कृती. डॉ. गो.बं. देगलूरकर, मराठवाडा वारसा आणि सद्यस्थिती खंड १, संपादक, डॉ. मारुती आवरगंड, श्री विठ्ठल कदम)

*अंबाजोगाई मराठी भाषेचा उगम येथे झाला व पुरातन काळात असेलेली हत्तीखाना, बाराखंबी मंदिर येथेच आहे.येथे पहिला मराठी ग्रंथ या ठिकाणी श्री मुकुंदराज स्वामी यांनी लिहला.

इसवी सन १४०० पूर्वी हजारो वर्षे मराठवाड्यावर [[सातवाहन]], [[चालुक्य]], [[यादव]], [[इक्ष्वाकू]] या सारख्या मराठी लोकांचे राज्य होते. तर ४०० वर्ष देवगिरीच्या यादवांचे साम्राज्य होते आणि ते निम्म्यापेक्षा जास्त भारताच्या भागावर राज्य करत होते. नंतर चार शतके मुस्लिम राजवटीखाली मराठवाडा मुस्लिम राजवटीखाली आणि [[निजाम|निजामाच्या]] [[हैदराबाद]] संस्थानाचा भाग होता. निजामाने मराठवाड्यावर [[हैदराबाद संस्थान]] भारतात विलीन होईपर्यंत राज्य केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://marathivishwakosh.in/khandas/khand12/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=10390|title=मराठवाडा|प्रकाशक=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ, मुंबई|भाषा=मराठी|ॲक्सेसदिनांक=३१ जुलै २०१४}}&lt;/ref&gt; भारतीय स्वातंत्र्याच्या लढ्यात बरोबरीनेच [[हैदराबाद मुक्तिसंग्राम]] लढला गेला. १७ सप्टेंबरला मराठवाड्याला हैदराबाद संस्थानातून स्वातंत्र्य मिळाले. १ नोव्हेंबर १९५६ पासून मराठवाडा विभाग [[मुंबई]] राज्यास जोडण्यात आला. १ मे १९६० पासून मराठवाडा हा नवीन [[महाराष्ट्र]] राज्याचा भाग झाला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.bbc.com/marathi/india-49444233|title=विधानसभा निवडणूक 2019: महाराष्ट्र विधानसभेची पहिली निवडणूक आणि तीन मुख्यमंत्री}}&lt;/ref&gt;

स्वातन्त्र्योत्तर काळात [[काँग्रेस]]चे नेते, [[शंकरराव चव्हाण]] यांचे प्रदीर्घ काळ मराठवाडा भागावर राजकीय प्रभुत्व होते. ते आधी महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री झाले व नंतर त्यांनी भारतीय संघराज्याचे [[गृहमंत्री]], [[अर्थमंत्री]] ईत्यादी केन्द्रीय मंत्रिपदेही  सांभाळली. त्यांचा महाराष्ट्रातील जलसिंचन क्षेत्रांचा गाढा अभ्यास होता. विकास क्षेत्रातील.[[पैठण]]चा [[जायकवाडी धरण|जायकवाडी]] जलसिंचन प्रकल्प हे त्यांचे महत्त्वाचे योगदान आहे.

==भौगोलिक स्थान==
===मुख्य शहरे===
* [[छत्रपती संभाजीनगर]] : ही मराठवाड्याची राजधानी व प्रमुख औद्योगिक शहर आहे. हे शहर ऐतिहासिक वास्तु, लेणी इत्यादींसाठी प्रसिद्ध आहे. छत्रपती संभाजी नगर येथून मुंबई-दिल्ली औद्योगिक मार्गिका जात आहे. याच जिल्ह्यात बिबी का मकबरा, [[अजिंठा]] - वेरूळ लेण्या,[[दौलताबाद किल्ला]] आणि [[जायकवाडी धरण]] आहे. पर्यटन स्थळे आणि धार्मिक स्थळे या जिल्ह्यात आहेत. येथेच छत्रपती संभाजीनगर प्रशासकीय विभागाचे मुख्यालय आहे. या जिल्ह्याच्या दक्षिणेकडून [[गोदावरी]] ही नदी वाहते.
* [[अंबाजोगाई]] अंबाजोगाई हे शहर बीड जिल्ह्यातील मुख्य शहर म्हणून ओळखले जाते. मराठवाड्याची सांस्कृतिक राजधानी म्हणून ओळख आहे. या शहराला शिक्षणाची पंढरी आणि ऐतिहासिक वारसा लाभलेलं शहर आहे. अंबाजोगाई शहराला प्राचीन काळापासून खूप वारसा आहे. या शहरातून मराठी भाषेचा उगम झाला होता. या तालुक्यात तुम्हाला माता योगेश्वरी देवी मंदिर, मराठी भाषेतील पहिला मराठी ग्रंथ लिहणारे मुकुंदराज स्वामी यांची समाधी येथे आहे.
* [[सिल्लोड]] : हे छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील सर्वात मोठे आणि प्रगतशील शहर आहे. तालुक्यात अंधारी आणि अजिंठा सारखी मोठी गावे आहेत की तालुक्याचा प्रगतीत मोठा हातभार लावतात.
* [[धाराशिव]] : या शहरापासून जवळच धाराशिव लेणी आहेत. या शहराजवळून भोगावती नदी वाहते. याच जिल्ह्यात तुळजापूर येथे [[तुळजाभवानी माता मंदिर]] आहे. तसेच लाखो भाविकांचे कुलदैवत असलेल्या काळभैरवनाथ श्री क्षेत्र सोनारी याच जिल्ह्यात आहे. अनेक धार्मिक पर्यटन स्थळे या जिल्ह्यात आहेत.
* [[जालना]] : जालना शहर मराठवाड्यातील एक महत्त्वाची बाजारपेठ व औद्योगिक केंद्र आहे. या शहराला बियाणांची राजधानी असे म्हणतात. इथे स्टील उद्योग मोठ्या प्रमाणात आहे. याच जिल्ह्यात [[भोकरदन]] हे प्राचीन शहर वसलेले आहे. जालना मधील श्रीक्षेत्र राजूर हे प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्र आहे. येथे राजुरेश्वर गणपतीचे खुप भव्यदिव्य असे मंदिर आहे. 
* [[नांदेड]] : ह्या शहराला मराठवाड्याची उपराजधानी म्हणून ओळखले जाते. हे शहर गोदावरी नदीच्या काठी वसलेले आहे. नांदेड येथे सचखंड गुरुद्वारा आहे. महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री आणि केंद्रीय मंत्री [[शंकरराव चव्हाण]] इथलेच आहेत.
* [[परभणी]] : परभणी येथे वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ आहे. परभणी जंक्शन हे मराठवाड्यातील महत्त्वाचे रेल्वे स्थानक आहे.
* [[बीड]] : बीड ला पांडवकाळात [[दुर्गावतीनगर]] म्हणत असत. पुढे चालुक्यकालीन चंपावती राणीच्या नावावरून देण्यात आलेले '[[चंपावतीनगर]]' हे या शहराचे दुसरे नाव आहे. कंकालेश्वर हे बीड मधील ऐतिहासिक पुरातन भगवान शंकराचे मंदिर आहे. हे चारही बाजूने पाण्याने वेढलेले आहे. मंदिराचे दगडी बांधकाम आहे. या जिल्ह्यात वंजारी आक्रमक आणि शूर आहेत, त्यांच्यामध्ये शैक्षणिक प्रगती उत्तम आहे.
* [[लातूर]] : लातूर हे मराठवाड्यातील प्रमुख शैक्षणिक केंद्र आहे. गुणवत्तापूर्ण शिक्षणप्रणालीमुळे शिक्षण क्षेत्रात लातूर आकृतिबंध (पॅटर्न) निर्माण झाला आहे. महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री [[विलासराव देशमुख]] इथलेच आहेत.
* [[हिंगोली]] : हिंगोली शहर कयाधू नदीच्या काठावर वसले आहे. हिंगोली येथील दसरा महोत्सव प्रसिद्ध आहे. [[औंढा नागनाथ]] हे महादेवाचे प्रसिद्ध मंदिर याच जिल्ह्यात आहे.
* [[परळी वैजनाथ]] परळी वैजनाथ हे बारा ज्योतिर्लिंग मंदिरांपैकी एक आहे. या शहरात बीड जिल्ह्यातील रेल्वे जंक्शन आहे. या शहरात औष्णिक विद्युत केंद्र आहे. या शहरात अनेक प्रकारची उद्योग चालतात.

===महत्त्वाची ठिकाणे===
[[Image:Takht Shri Hazoor Sahib Gurudwara Nanded.JPG|thumb|नांदेड येथील सचखण्ड गुरुद्वारा]]
संत [[नामदेव]] महाराजांचे जन्मस्थान [[नरसी (नामदेव)]], संत [[ज्ञानेश्वर]] महाराजांचे जन्मस्थान [[आपेगाव]], संत [[जनाबाई]]चे जन्मगाव [[गंगाखेड]], [[शिर्डी]]च्या [[साईबाबा|साईबाबांचे]] जन्मगाव [[पाथरी]], संत एकनाथांचे [[पैठण]], [[समर्थ रामदास स्वामी|समर्थ रामदासांचे]] जन्मगाव [[जांब]], देवीचे शक्तिपीठ [[माहूर]], ज्योतिर्लिंग [[परळी-वैद्यनाथ|परळी वैजनाथ]], ज्योतिर्लिंग [[औंढा नागनाथ]], ज्योतिर्लिंग [[घृष्णेश्वर मंदिर]], [[शीख]] धर्मीयांचा [[नांदेड]] येथील सचखंड [[गुरुद्वारा]] इत्यादी धार्मिक स्थाने या विभागात येतात.
* [[परळी-वैद्यनाथ|परळी वैजनाथ]] धार्मिक पर्यटन केंद्र
* [[अंबाजोगाई]] सांस्कृतिक, धार्मिक, शैक्षणिक व ऐतिहासिक वारसा 
* [[माहूर]] धार्मिक पर्यटन केंद्र
* [[औंढा नागनाथ]] धार्मिक पर्यटन केंद्र
* [[केदारेश्वर देवालय]] - केदारेश्वर देवालय [[शिल्प स्थापत्य]]कलेचा उत्कृष्ठ नमुना
* कल्हाली, ता. कंधार, जि. [[नांदेड जिल्हा|नांदेड]] - निजामकालीन जहागिरीचे गाव, ३५ हुतात्म्याचे ग्रामकेंंद्र, ब्रह्मदेवाचे देवस्थान.
* श्री क्षेत्र गहिनीनाथगड चिंचोली 
* श्री क्षेत्र भगवानगड (धौम्य गड )
* श्री क्षेत्र नारायणगड - मराठवाड्यातील धाकटी पंढरी 
* श्री क्षेत्र गोरक्षनाथ टेकडी संस्थान, बीड तालुका 
* कपिलधार धबधबा, मांजरसुम्भा, बीड 
* श्री क्षेत्र माऊली महाराज मंदिर,चाकरवाडी ता.केज जि.बीड 
* श्री क्षेत्र मच्छिन्द्रनाथ, सावरगाव मायंम्बा, ता आष्टी जि बीड 
* श्री क्षेत्र पिंपळनेर गणपतीचे 
* श्री क्षेत्र भैरवनाथ, जरुड ता बीड
* श्री तुळजाभवानी मंदिर तुळजापूर ता.तुळजापूर जि. धाराशिव
* श्री काळभैरवनाथ (सिद्धनाथ) सोनारी ता.परांडा जि.धाराशिव
* नळदुर्ग किल्ला ता. तुळजापूर जि. धाराशिव
* नळदुर्ग व अणदूर खंडोबा देवस्थान ता.तुळजापूर जि. धाराशिव
* चालुक्यकालीन केदारेश्वर मंदिर, धर्मापुरी
* धर्मापुरी किल्ला
* भुईकोट किल्ला, किल्ले धारूर, धारूर जि. बीड
* आसरादेवी मंदिर असरडोह, ता.धारूर, जि.बीड

== नद्या ==
[[चित्र:Nandur_madhmeshwar_canal.jpg|thumb|नान्दुर मधमेश्वर कालवा]]

गोदावरी ही मराठवाड्यातील मुख्य नदी आहे. पूर्णा, पैनगंगा, सीना, शिवणा, मांजरा, दुधना या विभागातील इतर महत्त्वाच्या नद्या आहेत.

'''गोदावरी :''' मराठवाड्यातून [[गोदावरी नदी|गोदावरी]] ही प्रमुख नदी वाहते. काही अंतरापर्यंत तिने छत्रपती संभाजीनगर बीड, जालना व परभणी, बीड व जालना अशा जिल्हा सीमा निश्चित केल्या आहेत. गोदावरीची वाहण्याची दिशा साधारणपणे वायव्येकडून आग्नेयेकडे आहे. बीड जिल्ह्यातील सिन्धफणा, वाण, सरस्वती, या गोदावरीच्या उपनद्या आहेत.

[[मांजरा नदी|'''मांजरा'']] : पाटोदा तालुक्यातील बालाघाटच्या डोंगराळ भागात उगम पावणारी मांजरा नदी सुरुवातीस उत्तर - दक्षिण - असा प्रवास करून जिल्ह्याच्या दक्षिण सीमेवरून पश्चिमेकडून पूर्वेकडे अशी वाहत जाऊन पुढे लातूर जिल्ह्यात प्रवेशते. तिचा बराचसा प्रवास गोदावरीला काहीसा समांतर असा होतो. बऱ्याच ठिकाणी या नदीने अहमदनगर-बीड, धाराशिव-बीड व लातूर-बीड या जिल्ह्यांमधील नैसर्गिक सीमेचे कार्य केले आहे. उगमापासून सुमारे ६१६ किलोमीटर प्रवास करून ही नदी पुढे नांदेड जिल्ह्यात कुण्डलवाडी गावाजवळ गोदावरीस मिळते. सिन्धफणा नदी पाटोदा तालुक्यात चिंचोली टेकड्यात उगम पावते. प्रथम उत्तरेकडे, नंतर पूर्वेकडे व तदनंतर पुन्हा उत्तरेकडे, किंबहुना ईशान्येकडे प्रवास करीत माजलगाव तालुक्यात मंजरथजवळ गोदावरीस मिळते. बीड तालुक्यातील डोंगराळ परिसरात उगम पावणारी बिन्दुसरा नदी बीड शहरातून वाहत जाऊन पुढे सिन्धफणा नदीस मिळते. कुंडलिका ही सिन्धफणेची आणखी एक उपनदी जिल्ह्यातच उगम पावून जिल्ह्यातच सिन्धफणा नदीस मिळते.

[[सिना]] : जिल्ह्याच्या व आष्टी तालुक्याच्याही नैर्ऋत्य सीमेवरून सीना नदी वाहते. काही अंतरापर्यंत  तिने [[अहिल्यानगर]]  व बीड जिल्ह्यांमधील नैसर्गिक सीमा म्हणून काम केले आहे. त्याच वेळी तिने अहिल्यानगर जिल्ह्यातील नगर तालुका व बीड जिल्ह्यातील आष्टी तालुका यांची सीमारेषाही स्पष्ट केली आहे.{{संदर्भ हवा}}

[[कयाधू]] : नदी हिंगोली जिल्ह्याच्या उत्तर-पूर्व सीमेवरून वाहताना [[वाशिम]] आणि [[यवतमाळ]] जिल्ह्यांची नैसर्गिक सीमा होते.

'''मनकर्णिका''' - बीड व माजलगाव तालुक्यातील नदी. पुढे सिंदफनाला मिळते. आंबेसावळी ता बीड येथे मनकर्णिका १ प्रकल्प व लिंबारूई देवी येथे मनकर्णिका २ सिंचन प्रकल्प या नदीवर आहेत
''' वाण ''' वाण ही नदी बीड जिल्ह्यातील प्रमुख नद्यापैकी एक आहे. या नदीचा उगम धारुरच्या घाटातून होतो आणि ही नदी पुन्हा गोदावरीला जाऊन मिळते. या नदीवर नागापूर चे धरण आहे.

== मराठवाड्यातील धरणे==
मोठे प्रकल्प -
१
२
३
४
५ प्रकल्प नाव- नदी, धरणासाठी अधिग्रहण क्षेत्र, विस्थापित झालेल्यांची संख्या, धरणाची उंची, पाणी साठवण क्षमता,मृत साठा, पाटचाऱ्या, एकूण लाभ क्षेत्र, लाभ क्षेत्रातातील कंपन्या,एमआयडीसी

मध्यम प्रकल्प 
१
२
३
४
५ प्रकल्प नाव, धरणासाठी अधिग्रहण क्षेत्र, विस्थापित झालेल्यांची संख्या, धरणाची उंची, पाणी साठवण क्षमता,मृत साठा, पाटचाऱ्या, एकूण लाभ क्षेत्र, लाभ क्षेत्रातातील कंपन्या,एमआयडीसी

लहान प्रकल्प 
१
२
३
४
५ प्रकल्प नाव, धरणासाठी अधिग्रहण क्षेत्र, विस्थापित झालेल्यांची संख्या, धरणाची उंची, पाणी साठवण क्षमता,मृत साठा, पाटचाऱ्या, एकूण लाभ क्षेत्र.

==प्रशासन==
===महसूल===
मराठवाड्यातील पुढील आठही जिल्ह्यांचा मिळून [[छत्रपती संभाजीनगर महसुली विभाग]] तयार झाला आहे. विभागाचे मुख्यालय छत्रपती संभाजीनगर येथे आहे. [[विभागीय आयुक्त]] हा या महसुली विभागाचा सर्वोच्च प्रशासकीय अधिकारी असतो.
* [[छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा]]
* [[धाराशिव जिल्हा]]
* [[जालना जिल्हा]]
* [[नांदेड जिल्हा]]
* [[परभणी जिल्हा]]
* [[बीड जिल्हा]]
* [[लातूर जिल्हा]]
* [[हिंगोली जिल्हा]]

===न्यायदान===
सर्व जिल्ह्यांत जिल्हा न्यायालये आणि इतर न्यायालये आहेत. [[मुंबई उच्च न्यायालयाचे खंडपीठ]] छत्रपती संभाजीनगर येथे आहे. मराठवाड्यातील आठही जिल्हे आणि लगतच्या [[अहमदनगर]] आणि [[जळगाव]] जिल्ह्यांमधून उच्च न्यायालयात आलेल्या खटल्यांचे कामकाज येथे चालते.

==अर्थव्यवस्था==

मराठवाडा हा प्राचीन काळापासून राजकीय, सामाजिक आणि आर्थिक दृष्टीने अत्यंत समृद्ध राहिलेला आहे. मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती अभ्यासताना सातवाहन, वाकाटक, राष्ट्रकूट, यादव आणि मुस्लिम राजवट कालीन आर्थिक जीवन समजून घ्यावे लागेल. आर्थिक दृष्टिकोनातून मराठवाड्याची चिकित्सा करताना त्या काळातील आर्थिक जीवन स्पष्ट करावे लागेल. गोदाखोरे हे मराठवाड्यातील सर्वात विस्तृत व समृद्ध खोरे आहे. मराठवाड्याचा बराचसा भाग या खोऱ्याने व्यापला आहे. या भूमीने प्राचीन काळपासून ते आजपर्यंत अनेक आर्थिक चढउतार पाहिलेले आहेत. मराठवाड्याने प्राचीन, मध्ययुगीन आणि अर्वाचीन कालखंडात देशाच्या आर्थिक विकासात ऐतिहासिक योगदान दिले आहे. विशेषतः भारताच्या आर्थिक विकासाच्या जडणघडणीतही मराठवाड्याने महत्त्वाचा वाटा उचललेला आहे. त्याचबरोबर आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील व्यापार क्षेत्रात आपली ओळख प्राचीन व मध्ययुगीन काळात निर्माण केली आहे. प्राचीन काळात अनेक व्यापारी केंद्रे किंवा नगरे भरभराटीस आली होती. तेर, भोकरदन (भोगवर्धन) व पैठण (प्रतिष्ठान) या सातवाहन काळातील प्रसिद्ध व्यापारी बाजारपेठा होत्या. या व्यापारी केंद्रातून परदेशात माल पाठविला जात असे. मराठवाड्यातील आर्थिक समृद्ध वारसा कशा होता यावर प्रकाश टाकण्याचा प्रयत्न या लेखात केला आहे.

प्राचीन काळापासूनच भारत हा कृषिप्रधान देश आहे. आपल्या देशातील सामाजिक आणि आर्थिक जीवन कृषीवरच अवलंबून आहे. लोक वर्षातून दोन वेळा आणि क्वचित प्रसंगी तीन वेळा पीक घेत असत. शेती ही मान्सुनवर अवलंबून असे. शेतीमधून अन्न-धान्य निर्मिती आणि रोजगार मिळत असे. सातवाहन काळापासून कापूस हे या परिसरातील मुख्य पीक होते. आजही विशेषतः गोदावरीच्या खोऱ्यात कापूस उत्पादन मोठया प्रमाणात घेतले जाते. कृषी उत्पादनावरच येथील उद्योगधंदे आधारित होते. साधारणत: शेतीच्या जमिनीची मालकी राजाची असे. परंतु शेतीकरिता ती निरनिराळ्या लोकांत वाटली जात असे. तत्कालीन लोकांचे जीवन हे कृषीवर आधारित असल्याने त्या काळात कृषी संबंधित सर्व उद्योग विकसित झाले होते. प्राचीन भारतातील लोकांचा पशुपालन हा महत्त्वाचा व्यवसाय होता. प्राचीन काळात हल (लहान लाकडी नांगर) व नांगल (मोठा लोखंडी नागर) असे नांगराचे दोन प्रकार होते. त्या काळात शेतकऱ्यांना हलिक असे म्हटले जात. नांगराचा उपयोग शेती कार्यात वैदिक काळापासून केला जात. दूध, दही, लोणी, तूप आणि दुधापासून बनविलेले अनेक पदार्थ हे लोकांचे प्रमुख अन्नपदार्थात मोडत असल्यामुळे दूध देणारे प्राणी पाळण्यावर लोकांचा सर्वाधिक भर होता. गाय, बैल, घोडा, गाढव, बकरी, मेंढी, कुत्रा, हत्ती, डुक्कर, व खेचर हे प्राणी पाळले जात होते. 

भारतीय व्यापारी परंपरा चार हजार वर्षे जूनी आहे. प्राचीन काळात भारताचा विदेशी व्यापार सुद्धा भरभराटीस आला होता. व्यापारी लोकांना समाजात मान सन्मान, प्रतिष्ठा व महत्त्व होते. विदेशी व्यापार जलमार्गाने होत असे. बौद्ध जातक कथात समुद्र प्रवासाची वर्णने व अनेक बंदराची माहिती उल्लेखनीय मिळते. व्यापारी लोक राजस्थान मार्गे नरकच्छ व शूर्पारक या बंदरातून बेबीलोनला जात. भारताचा चीन, मांचुरीया, जपान, इराण, ग्रीक, सिलोन, इजिप्त, मेक्सिको, बेबीलोन, रोम, अमेरीका, जावा, मलाया, सवर्णद्वीप व अरब देशांशी व्यापार चालू होता. तसेच विदेशी व्यापारी सुद्धा भारतीय बंदरात येऊन मालाची खरेदी-विक्री करीत. भारतातून विविध प्रकारच्या वस्तू विदेशात पाठविल्या जात आणि त्याचे मूल्य म्हणून परदेशातून विपूल सोने मिळत असे. चीन व ब्रह्मदेशातील माल भारतातील व्यापारी केंद्रातून पाश्चात्य देशाकडे पाठवला जात असे. भारतीय व्यापारी चीनी रेशमी वस्त्रे विकत घेत व ते पाश्चात देशांना निर्यात करीत. रोमच्या लोकांना भारतीय वस्त्र व आभूषणे आवडत असत. बंगाल आणि तामिळनाडू येथील मलमल जगप्रसिद्ध होती. विदेशी लोकांना भारतातील विविध प्रकारचे पदार्थ व मसाले आणि विविध सुंदर वस्तूंची आवड होती. त्यामुळे भारतातील वस्तूंना परदेशात चांगलीच मागणी होती. मसाल्याचे पदार्थ, सुगंधी द्रव्ये, औषधे, जडीबूटी, हिरे, मोती, लोखंड, तांबे, चंदन, कातडी, सूती व रेशीम कापड, सागाचे लाकूड, वनस्पतीचे बी-बियाणे व रोपे, मलमल, हस्तीदंत व त्यापासून बनविलेल्या वस्तू आणि विविध प्रकारचे पशुपक्षी भारतातून निर्यात केली जात असत.

मराठवाडा हा प्राचीन आणि मध्ययुगीन विदेशी व्यापाराचे महत्त्वाचे केंद्र झाले होते. मराठवाडयातील व्यापारी विदेशात जाऊन आपल्या मालाची विक्री करीत असत. मराठवाडयातील तेर व पैठण या शहरातील व्यापाऱ्यांचे रोमशी प्रत्यक्ष व्यापारी संबंध होते. पैठणच्या उत्खननात अनेक रोमन अवशेष मिळाले आहेत. मराठवाड्याचा व्यापार हा भूमार्ग, नदीमार्ग व समुद्र मार्गाने केला जाई. घोडे, गाढव, उंट, नौका व बैलगाड़ी ही एकदरीत मालवाहतुकीची साधने होती. व्यापारी हा माल बैलगाडी, गाढवावर, उटावर व घोडयाच्या पाठीवर टाकून वाहून नेत असत. नाव व जहाज ही सुद्धा वाहतुकीची महत्त्वाची साधने होती. देशांतर्गत व्यापारी वाहतूक ही नदीमार्गाने व भूमार्गाने होत असे तर समुद्रमार्गाने परदेशी माल पाठविला जात.  प्रवासात चोर व लुटारूंची भिती असल्याने सर्व व्यापारी मिळून एक संरक्षकदल बाळगीत असत. राजासुद्धा व्यापारांच्या संरक्षणाची व्यवस्था करीत.संपूर्ण व्यापारावर राजा नियंत्रण ठेवत. मालवाहतूकीसाठी राजा मार्फतच मार्ग सुकर केले जात. प्रवासात व्यापारी व त्याच्या मालाच्या संरक्षणाची संपूर्ण व्यवस्था राजा करीत असे. व्यापारी वर्गावर राजाचे नियंत्रण असावे यासाठी व्यापार किंवा व्यवसाय सुरू करण्यापूर्वी राजाची परवानगी घेणे आवश्यक होते.अकराव्या शतकात हिंदू धर्मशास्त्राने परदेशगमन निषिद्ध ठरविल्याने भारतीय व्यापारी परदेशी जाणे बंद झाले. इ.स. १२०० नंतर भारतात मुस्लीम सत्ता पसरु लागल्या. मुस्लिम राज्यकर्त्यांनी समाजावर वर्चस्व निर्माण व्यापारावर ताबा घेतला. व्यापारी क्षेत्रात त्यांचे वर्चस्व निर्माण झाले.
अ) प्राचीन कालीन मराठवाड्यातील आर्थिक जीवन
१. सातवाहन कालीन:- सातवाहन काळात मराठवाड्यामध्ये संपन्नता आणि वैभवाचे युग सुरू झाले होते. सातवाहनाच्या राजकीय उदयामुळे या परिसराच्या आर्थिक इतिहासात एका नव्या पर्वाचा आरंभ झाला. सातवाहन राज्यकर्त्यांनी जास्तीत जास्त जमीन लागवडीखाली आणली. सातवाहनांची अर्थव्यवस्था ही कृषी आणि व्यापार क्षेत्रावर आधारित होती. जलसिंचनाच्या सुविधा वाढवल्यामुळे कृषी उत्पादनात मोठ्या प्रमाणात वाढ झाली. पर्यायाने महसुलाच्या उत्पादनातही भर पडली. व्यापाराने सातवाहनांच्या आर्थिक समृद्धीत महत्त्वाची भूमिका पार पडली. सातवाहन राज्यकर्त्यांनी वाहतूक आणि दळणवळणाच्या सुविधा उपलब्ध करून दिल्यामुळे अंतर्गत व्यापारात वाढ झाली. सातवाहन काळात अनेक नगराची व व्यापारी बंदराची निर्मिती झाली. त्यांच्या समृद्धीचे चित्र त्यांनी कोरलेल्या लेण्यातून समजू शकते. तसेच परकीय प्रवाशी प्लिनी, टॉलेनी, एरीमन आणि पेरीप्लसने त्यांच्या लिखाणातून सातवाहन काळातील समृद्धीचे स्वरूप समजते. सातवाहन काळात आंतरराष्ट्रीय व देशांतर्गत व्यापारात मोठया प्रमाणात वाढ झाली. सातवाहनांची गलबते रोममधील अथेन्सला पोहचू लागली. भारतीय उत्पादनाला पाश्चिमात्य बाजारपेठा उपलब्ध झाल्या. सातवाहन काळात लोकांचा प्रमुख व्यवसाय शेती हाच होता. सातवाहन कालीन प्रतिष्ठान, तेर, भोकरदन आदि परिसरात जे उत्खनन झाले त्यात अन्नधान्याचे अवशेष फार मोठ्या प्रमाणात हाती लागले.  या काळात तांदूळ मोठ्या प्रमाणात पिकविला जात होता. हरबरा, एरंडी, भूईमूग आदि द्विदल धान्याचे व कडधान्याचे पीक घेतले जात होते. मराठवाड्यातील जमीन गहू, कापूस, ज्वारी या कडधान्याच्या उत्पादनासाठी उत्तम होती. गाथा सप्तसतीमध्ये शेतीसाठी वापरण्यात येणाऱ्या औजारांचा तपशील दिला आहे. शेतीसाठी बैलांचा वापर केला जात होता. या काळात सामान्यत: दोन पिके काढण्याची पद्धत होती. पैठणसारख्या नदीकाठच्या शहरात पुराचे, महापुराचे संकट सातत्याने जाणवत असे. 

या काळात अनेक नगरांची निर्मिती करून व्यापाराला राजाश्रय दिल्याने आर्थिक प्रगती सुरू झाली. या काळात तेर, भोगवर्धन, कोल्हापूर, जुन्नर आणि पैठण ही प्रसिद्ध व्यापारी केंद्रे होती. अंतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापाराला प्रोत्साहन दिल्यामुळे सातवाहनांची अर्थव्यवस्था भक्कम झाली. सातवाहनांनी पश्चिम किनाऱ्यावरील बाजारपेठा काबीज केल्या. व्यापारी बंदरांची निर्मिती केल्याने भारतीय उत्पादनाला पाश्चिमात्य बाजारपेठा उपलब्ध झाल्या. या काळात युरोपीयांशीही व्यापार सुरू झालेला होता. त्याठिकाणी तयार होणारे रेश्मी वस्त्रे तलम कपडे, हस्तिदंती वस्तू आणि पैठण येथे तयार होणारी पैठणी साडी या वस्तू व मसाल्याचे पदार्थ निर्यात केले जाऊ लागले. युरोपियन बाजारपेठेत हस्तिदंती वस्तू व रेश्मीवस्त्राला अनन्यसाधारण महत्त्व होते. त्या मोबदल्यात युरोपीयांकडून सोने व चांदीचा ओघ भारताकडे सुरू झाला. त्यामुळे ‘स्ट्रेबी' या विचारवंताने सातवाहन राजाकडून येणाऱ्या महागडया वस्तूच्या आयातीवर बंदी घालण्याची मागणी रोमन सम्राटाकडे केली होती. इ.स. दुसऱ्या शतकात आंतरराष्ट्रीय व्यापार शिगेस पोहचल्याचे सातवाहनांच्या चलनातील चांदीच्या नाण्यावरून अनुमान निघते. 

सातवाहन आणि रोम याचे प्रत्यक्ष संबंध असल्याचे आता उत्खननातून स्पष्ट झाले आहे. पैठण, नेवासा, भोकरदन आणि तेर आदि ठिकाणी सातवाहन घरासोबत रोमन पद्धतीचे घरे आढळले आहेत. रोमन घरात प्रामुख्याने रोमन नाणी, खापरे, मुर्ती, नाणी इत्यादी वस्तू सापडल्या आहेत. रोमच्या ऐतिहासिक कागदपत्रातूनही या संबंधाचा उल्लेख येतो. रोमन सम्राट ट्रॉमबेरस (इ.स. १४ ते ३७) चे एक चांदीचे नाणे पैठण येथे सापडले आहे. यावरून ख्रिस्त शताब्दी पुर्वीपासून पैठण व रोमचे संबंध असल्याचे स्पष्ट होते. तसेच रोमन सम्राटांच्या प्रतिकृती असणारे अनेक मातीची पुतळे भोकरदन, पैठण व तेर येथे सापडले आहेत. व्यापाऱ्यांनी सातवाहन साम्राज्यातील मालाला युरोपीयन बाजारपेठ उपलब्ध करून दिली. जलमार्गाने होणाऱ्या व्यापारास संरक्षण दिल्यामुळे आंतरराष्ट्रीय व्यापाराचा विकास झाला. पैठण हे सातवाहनाच्या राजधानीचे ठिकाण असून ते अनेक शतके व्यापारी केंद्र झाले. ते भारतातील सर्व प्रमुख व्यापारी पेठांशी जोडले होते. एकंदरीत सातवाहन काळात लाभलेल्या राजकीय स्थैर्यामुळे आर्थिक विकासाला मोठा वाव मिळाला. 

2) वाकाटक कालीन आर्थिक स्थिती:-मराठवाड्यात सातवाहनांच्या अस्तानंतर वाकाटक सत्ता राज्य करत होती. वाकाटक गुप्तांचे समकालीन होते. गुप्तांचे सुवर्णयुग दक्षिणेत आणण्याची जबाबदारी वाकाटक सत्तेने पार पाडली. वाकाटक काळात आर्थिक सुबत्ता होती. पण वाकाटक सत्तेचे प्रभाव क्षेत्र मराठवाड्यात कमी आणि विदर्भात अधिक होते.  राज्याच्या उत्पन्नाचे प्रमुख साधन म्हणजे भूमीकर होय. राज्यातील प्रजा सुखी आणि समृद्ध होती. राजकीय स्थैर्य प्राप्त झाले होते.वाकाटक काळातील लोकांचा प्रमुख व्यवसाय शेती हाच होता. शेतीमध्ये रब्बी आणि खरीप पिके घेतली जात असत. तांदुळ, चरु, जब, ज्वारी, कापूस, हरभरा, एरंडी, भुईमुग, तीळ, मसुर, मूग, मिरची, अद्रक, हळद, अलसी व सरस या पिकांचे उत्पादन घेतले जाई. तसेच अनेक प्रकारच्या वृक्षांचीही लागवड केली जात असे. औषधीयुक्त वृक्ष मोठ्या प्रमाणात लावले जात. विविध फळांची झाडेही लावली जात. अंगूर, शाक व ईख ही महत्त्वाची फळ झाडे होती.

कालवे, पाटबंधारे, विहिरीच्या पाण्यावर शेती केली जात असे. कालवे व पाटबंधाऱ्यातून राज्यामार्फत शेतीला पाणीपुरवठा केला जात असे. त्या मोबदल्यात काही कर शेतकऱ्यांकडून घेतला जात असे. पशुपालन हा शेतकऱ्यांचा पुरक व्यवसाय होता. शेती बैलाच्या मदतीने केली जाई. गाय, म्हैस, बैल, शेळया मेंढ्या यांचे पालन शेतकरी करीत असे. पशुपालन हे शेतोपयोगी होते. वाकाटक काळात उद्योगधंदे व व्यवसायाचा फार विकास झाला. वाकाटकांच्या काळात अनेक शहरे उदयास आली होती. पैठण, तेर, भोकरदन येथील व्यापार उदीम वाढला होता. त्यामुळे अनेक उद्योग व व्यवसाय भरभराटीस आले होते. कापड उद्योग हा सर्वात मोठा होता. पैठण हे शहर कापड उद्योगासाठी प्रसिद्ध होते. या काळात कलाकुसरीचे काम प्रसिद्ध होते. सुवर्ण, चांदी, ब्रांझ धातूच्या कौशल्यपूर्ण नक्षीदार कलाकृती तयार करणारे व्यवसाय उदयास आले होते. प्रवासात व्यापाऱ्यांचे व त्यांच्या मालाचे चोर, दरोडेखोर, लुटारू व जंगली प्राण्यापासून रक्षण करण्याचे काम थल नियामक नावाची व्यक्ती करीत असे.वाकाटक कालखंडात शेती, पशुपालन, विविध व्यवसाय, उदयोगधंदे व व्यापार यांची भरभराट झाल्याने मराठवाडा आर्थिक दृष्टया समृद्ध झाला होता. 

3) बदामीचे चालुक्यकालीन आर्थिक स्थिती:- बदामीचे चालुक्य घराणे प्राचीन भारतीय इतिहासात सुप्रसिद्ध आहे. बदामी चालुक्यांची सत्ता दख्खनच्या बहुतेक भागावर पसरली होती. त्यांनी बांधलेल्या अनेक देवालयांत एका विशिष्ट स्थापत्य पद्धतीचा उपयोग केलामुळे ती चालुक्य स्थापत्य पद्धती म्हणून प्रसिद्ध आहे. त्यांच्या काळी संस्कृत व कन्नड भाषांत अनेक उत्तम प्रकरणे, काव्ये रचली आहेत. या राजसत्तेविषयी थोडी माहिती यूआन च्वांग या चिनी यात्रेकरुच्या प्रवास वर्णनावरून आणि चरित्रावरून मिळते.६४१-४२ मध्ये चिनी यात्रेकरून यूआन च्वांग त्याच्या दरबारी आला होता. यूआन च्वांग त्याला महाराष्ट्राचा अधिपती म्हणतो.  इराणचा राजा द्वितीय खुसरौ याचा या वंशातील दुसरा पुलकेशी राजाशी पत्रव्यवहार व राजदूतांची देवघेव झाली होती, त्याविषयीचा एक उल्लेख एका फार्सी बखरीत आढळतो. 
पुलकेशीने इराणचा राजा द्वितीय खुसरौ (खुस्रव) यास नजराणा व हत्ती पाठवून त्याच्याशी ६२५ च्या सुमारास राजनैतिक संबंध प्रस्थापित केले. उत्तरेस नर्मदेपर्यंत त्याचे राज्य पसरल्यामुळे त्याने नासिक येथे आपली दुसरी राजधानी केली असावी. सामान्यतः यांची नाणी अद्यापि सापडली नाहीत. गुजरातेत स्थापलेल्या घराण्यातील जयाश्रय राजाचे नाणे सापडले आहे. त्यावरून बदामीच्या मुख्य घराण्याची नाणी पुढेमागे सापडतील. 

४) राष्ट्रकुट कालीन आर्थिक स्थिती:- राष्ट्रकूटांच्या कालखंडात मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती अत्यंत संपन्न आणि समृद्ध होती. याची पुढील महत्त्वाची कारणे आहेत. 
१) राष्ट्रकूट साम्राज्यातील प्राकृतिक रचना ही आर्थिक स्थिती संपन्न बनवण्यास महत्त्वाची ठरली. या प्रदेशातील सुपीक जमीन, खनिज संपत्ती आणि हवामान यांचा मोलाचा वाटा आहे. 
२) कृषी हा येथील मुलभूत व्यवसाय असून याच व्यवसायातून अनेकांना मोठ्या प्रमाणात रोजगार उपलब्ध झाला आणि यातूनच सामान्य जनतेचे आर्थिक जीवन समृद्ध झाले होते.
३) राष्ट्रकूट काळात अंतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापार मोठ्या प्रमाणात वाढला होता. व्यापाराने आर्थिक समृद्धी वाढली. 
४) राष्ट्रकूटांनी आपल्या साम्राज्याच्या सीमा नेहमी विस्तारीत करण्याचा प्रयत्न केला आणि नव्याने जिंकलेल्या प्रदेशातून बरीच संपत्ती मराठवाड्यात आणली.

राष्ट्रकूट कालखंडात काळी कसदार कापसाची जमीन मोठ्या प्रमाणात असल्याने या जमिनीतून मिळणारे उत्पादनही उत्कृष्ट दर्जाचे असे. अरब प्रवाशांनी ही पश्चिम भारतातील सुपीक जमिनीचे वर्णन केले आहे आणि यातील धान्याचा दर्जा उच्च असल्याचे म्हटले आहे. राष्ट्रकूटांच्या काळात कापसाचे मोठ्या प्रमाणात उत्पादन काढले जाई. मराठवाड्यात पहिल्या शतकापासून ते तेराव्या शतकापर्यंत सुती वस्त्राची मोठ्या प्रमाणात निर्मिती होत होती. गाथा सप्तशती मध्ये कपासीचे उल्लेख आहेत. कपासीची लागवड, वेचणी, राखण याचे वर्णन यात आले आहे. मराठवाडयात तेर, भोकरदन या ठिकाणच्या उत्खननात धान्याचे अवशेष प्राप्त झाले आहेत.&quot; हालच्या गाथासप्तशतीमध्ये तत्कालीन कृषी उत्पादनाच्या भिन्न प्रकाराची नाहिती मिळते. सामान्यतः तांदूळ मोठया प्रमाणावर पिकवला जात होता. त्या कालखंडात पर्जन्यमान तुलनात्मकरित्या अधिक असावे. तांदूळाशिवाय एरंडी, भुईमूग, द्विदल धान्य व कडधान्याची पिके घेतली जात होती. राष्ट्रकूट काळात तांदळाचे उत्पादन मोठ्या प्रमाणात होत असे. त्यामुळे गावचा हिशेबनीस, सुतार, मजूर इत्यादीचे पगार किंवा मजुरी तांदळामध्येच दिली जाई. दुसरे महत्त्वाचे पीक म्हणजे ऊस होय. याच बरोबर राष्ट्रकूटकाळात मधाचे उत्पादन ही मोठ्या प्रमाणात होत असे. इ.स. ९५६ मध्ये आलेल्या इब्न- हौकल या अरबी प्रवाशाने याचे वर्णन केले आहे.

राष्ट्रकुटांची पहिली राजधानी आजचे वेरुळ म्हणजे प्राचीन काळातील एलापूर होती. कंधार व लातूर या राष्ट्रकूटांच्या दोन राजधान्या होत्या. वेरुळ, कंधार, लातूर ही राष्ट्रकुट काळातील भरभराटीस आलेली महत्वाची व्यापारी व बाजारपेठांची केंद्रे होती. या शहरात अनेक बाजारपेठा होत्या, गुर्जरपण (गुजराथी लोकांचे पेठ) व क्षुण्णहटिका (चुना भट्टीचा बाजार) या दोन पेठांचा उल्लेख एका शिलालेखात आलेला आहे. विविध प्रकारची व विविध धातूंची नाणी विकसित झाल्याचे दिसते. कनिष्क, निष्क, कार्षापण, माषक व काकणी याशिवाय दिनार व सुवर्ण यासारखी नाणी यांचा उल्लेख सापडतो. या काळात व्यापाऱ्यांच्या संघटना - श्रेणी असत तर गावात किंवा नगरात दुकाने घालून व्यापार करणाऱ्यांना श्रेष्ठी म्हणत असत. तर दुसऱ्या माल नेऊन विक्री करणाऱ्यांना सार्थवाह म्हणत असे. या काळातील व्यापाऱ्यांनी अनेक प्रकारचे दानधर्म केल्याचे उल्लेख आलेले आहेत. यातूनच येथील लेण्या व भव्य मंदिरांचे निर्माण होण्यास सुकर झाल्याचे दिसते.राष्ट्रकूट कालखंडातही मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती अत्यंत संपन्न होती. राष्ट्रकूटांनी आपल्या राजवटीत लोककल्याणकारी कार्यावर जास्त खर्च केला. राष्ट्रकूटांची दुय्यम राजधानी असलेल्या शहरात त्यांनी तेथील जनतेकरिता व बाहेरून येणाऱ्या अतिथीसाठी चांगली सुविधा उपलब्ध करून दिली होती. 

5) कल्याणी चालुक्यकालीन आर्थिक स्थिती:- राष्ट्रकुट सत्तेच्या अस्तानंतर कल्याणीचे चालुक्यांची दक्षिण भारतात सत्ता निर्माण झाली. राष्ट्रकुटांच्या नंतर एक पराक्रमी वंश म्हणून दक्षिण भारतात कल्याणीच्या चालुक्याकडे पहिले जाते. कल्याणी चालुक्यांचा कालखंड हा सामान्यपणे इ.स. ९६३ ते इ. स. ११८१ पर्यंतचा समजला जातो. कल्याणी चालुक्यांच्या कालखंडातच अंबाजोगाई, लातूर, धाराशिव आणि धर्मापूरी येथे व्यापारी केंद्रे उदयास आली. दक्षिण भारतात नैसर्गिक जलसिंचनाच्या अभावामुळे कृत्रिम पद्दतीने जलसिंचनाची व्यवस्था निर्माण करणे आवश्यक होते. कल्याणी चालुक्यांनी प्राकृतिक रचनेचा अभ्यास करून तलावांची निर्मिती करण्यासाठी पुढाकार घेतला. शासनकर्त्यांकडून शेतीच्या विकासासाठी जलसिंचनाच्या व्यवस्था निर्माण करत. जलसिंचनाच्या तलाव व नदीवरील बांध या साधनांच्या निर्मितीमध्ये शासक वर्गासोबतच मंदिर संस्थेचेही फार मोठे योगदान आहे. अनेक तलाव दिसतात. यापैकी बरेच तलाव दगडांनी बांधून काढले असावेत असे तडकल्ल या नावावरून वाटते. तलावाच्या देखरेखीचे काम प्रामुख्याने ग्रामसभाकडे सोपविण्यात आले होते. तलावाच्या निर्मितीसाठी केल्या जाणाऱ्या दानाप्रमाणेच तलावाच्या दुरुस्तीसाठीच दान दिले जाई. ग्रामीण शेतकरी जलसिंचनाच्या मोबदल्यात विशिष्ट असा कर शासनकर्त्याकडे जमा करीत सामूहिक व व्यक्तिगत प्रयत्नामुळे जलसिंचनाची व्यवस्था केले जाई. कृषी जलसिंचनासाठी विहिरीच्या पाण्याचाही वापर केला जाई. पाणी वर काढण्यासाठी विविध प्राण्यांचा वापर केला जाई. पाणी काढण्यासाठी राहटा सारख्या यंत्राचा वापर केला जाई.  विहीर खोदण्यापूर्वी शेतीजमिनीच्या मालकाची परवानगी घेणे आवश्यक होते असे.  या कालखंडात दक्षिणेत पाणी पुरवठयाचे साधन म्हणून तलाव, विहिरी सोबतच कालव्यांचाही वापर करण्यात आलेला होता. विविध शेतीमालाचे उत्पादन घेतले जाई. तांदूळ, जवस, ज्वारी, बाजरी आणि गव्हाचे उत्पादन संपूर्ण दक्षिण भारतात घेतली जाई. वरील उत्पादनांव्यतिरिक्त विविध कडधान्य, तीळ, ऊस इत्यादी ठिकाणचे उत्पादन घेतले जाई.

ब) मध्ययुगीन मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती:-
१. यादवकालीन आर्थिक स्थिती:- मराठवाड्यातील यादव हे शेवटची समृद्ध राजवट आहे.  यादवांची देवगिरी ही राजधानी होती. यादव काळात जागतिक बाजारपेठेत क्रांतीकारक बदल झाले होते. पश्चिम आशिया आणि आफ्रिकेमध्ये नवीन बाजारपेठा निर्माण झाल्या. भारतीय वस्त्रे व मसाल्याच्या पदार्थाना मागणी वाढली होती. उत्पादन प्रक्रियेमध्ये आमूलाग्र बदल झाला. त्यांचा परिणाम म्हणून यादव काळात पैठण, तेर अंबाजोगाई, लातूर ही शहरे नवीन बाजारपेठा नावारूपाला आल्या होत्या. आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत पैठणच्या रेशमी वस्त्राचे परत एकदा वर्चस्व प्रस्थापित झाले. यादव काळात वस्त्रोद्योग आणि मसाल्याचे पदार्थ या उद्योगांचा विकास झाल्यामुळे मराठवाडयाची आर्थिक भरभराट झाली.
मध्ययुगीन काळात मराठवाड्यातील देवगिरी, पैठण, अंबाजोगाई ही शहरे व्यापारासाठी आघाडीवर होती. देवगिरी जवाहिऱ्यांच्या व्यापार यासाठी प्रसिद्ध होते. हिरे माणिकाना पैलू पाडण्याच्या कामाप्रमाणे सोन्या-चांदीची व इतर बरीच कलाकुसरीची कामे सुबक होत असत. राजधानी व महाराष्ट्राचे केंद्रस्थान म्हणून देवगिरीस सर्वप्रकारच्या व्यापाराला चांगलाच वाव मिळत होता. त्यावेळी मराठवाडयाचा व्यापार गुजरात, तेलंगणा, कर्नाटक, केरळ, इत्यादी प्रांताशी चालत असे मराठवाडयातील पैठण येथे तयार होणारे मलमली, मखमली व रेशमी कापड भारतात सर्वत्र मोठया प्रमाणत विकत असे. पैठणमधील पैठण्यांना सर्वत्र मागणी होती. इतकेच नव्हे तर बाहेरच्या देशातही पैठणी प्रसिद्धी मिळाली होती.मराठवाड्यात चामडे कमाविण्याचा उद्योग भरभराटीला आला होता. विविध उद्योग मराठवाड्यात विकसित झाल्याने व्यापार वाढला होता.

यादवांच्या काळात व्यापाऱ्यांच्या संघटना किंवा श्रेणी अस्तित्त्वात होत्या. श्रेणीमध्ये निरनिराळ्या जातीतील लोकांचा सहभाग राहत असे. श्रेणीने घालून दिलेले नियम सर्व सभासदांना सारखेच बंधनकारक राहत असे. श्रेणीपेक्षा पूग ही एक दुसरी व्यापारी संघटना होती. न्यायदानाच्या बाबतीत श्रेणीहून भूगाचा मोठा अधिकार होता. श्रेणी व युग या दोन्ही संस्थाना राज्यमान्यता होती. आपल्या क्षेत्रापुरते न्यायदान करण्याचा अधिकार त्यांना दिलेला असे. त्याकाळात व्यापारी वर्ग राजा व प्रजा याच्यातील एक महत्वपूर्ण दुवा होता. या काळात विविध वजने मापे प्रचलित होती. यादव काळात व्यापार व्यवहारात व निरनिराळ्या व्यवसायात वजने व मापे यांचा उपयोग करण्याची प्रथा होती. धान्य मोजण्यासाठी कुडव पावशेर शेर, दुशेरी, अशेरी, पासरी, मण खंडी ही मापे होती तर तेला सारख्या द्रव पदार्थाचे मोजमाप करण्यासाठी पळी, किंवा डो अशी साधने होती सोन्यासारख्या मौल्यवान वस्तू तोलण्यासाठी गुज, बाल, जन, पळ, मासा, तोळा, दुतोळा, अशी वजने वापरत होती. जमीनीच्या मोजमापासाठी अगुलहस्त, निवर्तन, मत्तर अशा प्रकारची मापे होती. व्यापारी देवानघेवाणसाठी नाण्याबरोबरच धान्याचा वापर केला जात असे. स्वतंत्र चलन व्यवस्था करण्यात आली होती. यादवांनी पाडलेल्या सोन्याच्या नाण्यावर गरुडाचा छाप असे. निष्क, होन, गद्याण, वराह, फनम इत्यादी नाणी प्रचलित होती. यासाठी सोने, चांदी व तांबे यांचा वापर केला जात होता. बलुतेदारी पद्धती अस्तित्त्वात होती. ग्रामीण व्यवस्था सर्वस्वी स्वायत्त व स्वतंत्र होती. ग्रामीण समाजाचे जीवन आर्थिक दृष्ट्या समृद्ध व आनंदी होते व आर्थिक सुबत्ता होती. थोडक्यात यादव काळात आर्थिक परिस्थिती अत्यंत वैभवशाली होती. 
२. मोगलकालीन मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती:- मोगलकालीन कालखंडात शेती हाच अर्थव्यवस्थेचा प्रमुख आधार होता. खेडे हा आर्थिक व्यवहाराचा केंद्रबिंदू होता.गावात बलुतेदारी पद्धती अस्तित्त्वात होती. ग्रामीण भागात परंपरेने चालणारे छोटे, मोठे उद्योग व्यवसाय चालू होते. बारा बलुतेदार व अठरा अलुतेदार याशिवाय काही व्यवसाय ग्रामीण भागात प्रचलित होते. त्यावरच लोकांची उपजिविका चालत असे. जीवनावश्यक वस्तूंचे भाव माफक होते. कृषी व्यवसायात हिंदू व मुसलमान होते, बहूतांश शेती नैसर्गिक पावसाच्या पाण्यावर अवलंबून होती. या काळात अधूनमधून दुष्काळ पडत असत. लोकांची आर्थिक स्थिती दयनीय होती. अकबराच्या काळात बटाटे, द्राक्षे, टरबूज यांची शेती करण्याची पद्धत सुरू झाली. तंबाखूचे पीक घेण्याची प्रथा याच काळात सुरू झाली. या काळात सुती व रेशमी कपडयांना चांगली मागणी होती. मोगलकाळात औरंगाबाद हे दक्षिण भारतातील सर्वात मोठे व्यापारी केंद्र होते. येथे अनेक बाजारपेठा होत्या. त्यापैकी बेगमपुरा, औरंगपुरा, सुलतानगंज, शहागज ही महत्त्वपूर्ण बाजार भरण्याची मुख्य ठिकाणे होती. बाजारपेठेत बाहेरून येणाऱ्या व्यापाऱ्यांना येथे माल ठेवण्यासाठी गोदामाची व्यवस्था केली होती. त्यामुळे माल सुरक्षित राहत असे. बाजाराचा प्रमुख अधिकारी हा दर आठवड्यास धान्यांचे दर लिहून सरकारला कळवित असे. मालांच्या किंमतीवर नियंत्रण ठेवण्याचे कार्य हा अधिकारी करत असे. आयात निर्यात पद्धतीने व्यापार होत असे. प्राचीन काळातील शहरांचे महत्व कमी होऊन औरंगाबाद, दौलताबाद, शहागड, खुलताबाद, जालना, नांदेड, बीड यांचे महत्व वाढले होते. दैनंदिन जीवन जगण्यात सामान्य मानसाला फारशा समस्या नव्हत्या. आयात निर्यात व्यापारासाठी स्थलमार्ग व जलमार्गाचा अवलंब होत असे. या काळात काही प्रमुख दळणवळणाचे मार्ग रुढ झाले होते. 

इ.स. १६६० पासून औरंगजेबाने औरंगाबाद येथे शाही टाकसाळ सुरू केली होती. या टाकसाळीत सोने व चांदीची नाणे तयार होत असत. नाणी तयार करण्याचे कार्य औरंगाबाद येथे सरकारी व खाजगी अशा दोन्ही स्तरावर होत असे. औरंगाबाद येथे रंगरेज गल्लीजवळ अजूनही टाकसाळ गल्ली आहे. इ.स. १७२० मध्ये निजाम असफजाह याने दक्षिण सुभा स्वतंत्र केला, तरी देखील औरंगाबादच्या टाकसाळीत मोगलांची नाणी पाडली जात असत. इ.स. १७२० ते १८४४ पर्यंत निजाम सरकार मोगलांची नाणी तयार करून स्वतःच्या राज्यात वापरत असे. औरंगाबाद हे नाणी बदलण्याचे दक्षिण भारतातील फार मोठे केंद्र होते. 

विल्यम नॉरीसची मराठवाड्यास भेट दिली. न्यू इंग्लीश कंपनीला मोगल बादशाहाकडून पूर्वीच्या इस्ट इंडिया कंपनीच्या सवलती मिळाव्यात म्हणून इंग्लंडचा राजा तिसरा विल्यम याने सर विल्यम नॉरीस यास आपला वकील म्हणून औरंगजेबाकडे पाठविले. त्यावेळी औरंगजेब मराठयांच्या विरुद्ध मोहिमेत गुंतला होता. विल्यम नॉरीसने आपल्या प्रवासाची दैनदिनी ठेवली होती तिचे संशोधन करून श्री हरीहरदास यांनी 'दि नॉरीस एबसी टू औरंगजेब' हा ग्रंथ लिहिला आहे. औरंगाबादचे वर्णन करताना तो लिहितो, &quot;पर्वताची एक रांग उत्तरेकडे गेली आहे. या पर्वताच्या पायथ्याशी एक सुंदर खोरे आहे. औरंगाबाद या खोऱ्यात वसले आहे. या भागातील जमीन सुपीक आणि समृद्ध आहे. या शहरात अनेक धनिक व्यापारी आहेत औरंगाबाद त्या काळी फळफळावळीसाठी प्रसिद्ध होते. विशेषतः तेथील दाने व सत्री नॉरीसला फार आवडली. औरंगाबादचे गुलाब पाहून त्याला आपल्या देशातील गुलाबांची आठवण झाली. तो म्हणतो, &quot;धान्य काय फळफळावळ काय -अगर फुले काय, औरंगाबादेत या सर्व वस्तू उत्तम आणि विपूल मिळतात&quot;. 
या कालखंडातील पावसाची अनिश्चितता, सततच्या युद्धांचा प्रसंग यामुळे पिकांची नासाडी, आर्थिक मदतीचा अभाव, भ्रष्ट राज्यकारभार यामुळे शेती व्यवसाय व शेतकरी हे दोन्ही मागासलेलेच होते. संपूर्ण शेती पावसावरच अवलंबून होती. या काळात शेतीची प्रतवारी लक्षात घेऊन त्या प्रमाणात शेतसारा वसूल केला जात असत. सारा रोख व धान्याच्या रुपाने भरण्याची सोय होती. या कालखंडात उद्योगधंद्यांची फारशी वाढ झालेली नव्हती. रस्त्यांचाही फारसा विकास झालेला नव्हता. प्रवासासाठी घोडागाडी, बैलगाडी, पालखी, मेना इत्यादींचा वापर होत असे. या काळात बाहेरच्या देशांशी व्यापार चालत असल्याचे उल्लेख सापडत नाही. औरंगजेबाच्या मृत्यूनंतर मुस्लिम राजवटीत बेबंदशाही माजली होती. मुस्लिम राज्यकर्ते प्रजेला लुबाडीत होते. मुस्लिम राज्यकर्ते मराठी कर्तबदार सैन्य बाळगून ते मुलाखाचे राजे बनून विलासात आणि ख्यालीखुशालीत राज्य करत होते.
3) मराठाकालीन मराठवाडयाची आर्थिक:- मराठा सत्तेचा व मराठवाडा परिसराचा जास्त संबंध आला नाही. मराठी सत्तेचा उदय होण्यापूर्वी अनेक मराठी सरदार मुस्लिम राजवटीत नावारूपाला आले होते. मुसलमानी सत्तांना अनोळखी प्रदेशात आपले वर्चस्व सिद्ध करण्यासाठी कठीण जात होते. वर्चस्वासाठी पाचही मुस्लीम सत्ता आपापसात सतत लढाई करत होत्या. ह्या प्रदेशातील जनता ही हिंदू धर्माचीच होती. जनतेच्या समर्थनाशिवाय राज्याला स्थैर्य प्राप्त होवू शकत नाही म्हणून या स्थानिक हिंदू लोकांशी जुळवून घेणे मुसलमानी सत्ताधीशांना आवश्यक होते. मुस्लिम राज्यांचे संरक्षण करण्याची जबाबदारी मराठा वतनदारांवर होती. निजामशाही उदयास येण्यापूर्वी अनेक मराठी सरदार घराणी उदयास आली. त्यांना मुसलमानी राज्यात मोठी संधी प्राप्त झाली व सत्ता विस्ताराच्या व अधिकाराच्या संघर्षात वरच्या दर्जाची स्थाने मिळू लागली. यातुनच मराठे, धनगर, ब्राह्मण व इतर जमाती पुढे आल्याचे दिसते. या परिस्थितीत मराठ्यांना आपल्या बाजुने ठेवण्यासाठी, त्यांना खुश करण्यासाठी काही धार्मिक सवलती, पदव्या व जहागीर देऊन मुसलमानी सत्तांनी मराठ्यांचा गौरव करणे सुरू केले. लढाईत मोठमोठे पराक्रम गाजवण्यात ते नेहमी पुढाकार घेत. मराठे सरदार फौजबंद असत. कोणताही फौजबंद मराठा सरदार सुलतानाकडे गेला की, सुलतान त्याला आपल्या चाकरीला ठेवी. जहागिरी मिळालेले सरदार स्वतःला आपल्या जहागिरीचे राजे समजत. विजापूर व अहमदनगर येथील सुलतानांच्या पदरी अनेक मोठमोठे मराठे सरदार होते. निजामशाही व आदिलशाही यांनी दिल्लीचे मोगल व दक्षिणेतील पोर्तुगीज या सैन्याला टक्कर देण्यासाठी मराठा घराण्याची मदत घेतल्याची उदाहरणे आहेत. जहागीर व वतनदार आपल्या प्रदेशाचा कारभार पाहू लागले. या प्रदेशातील आर्थिक व्यवस्थेवर नियंत्रण करण्याचे अधिकार त्यांच्याकडे आले. मराठाकालीन आर्थिक जीवन शेती व्यवसायाशी संपूर्णपणे निगडीत होते. मराठा काळात शेती हाच प्रमुख व्यवसाय होता. पावसाची अनिश्चितता, नेहमीचा युद्धांचा प्रसंग त्यामुळे पिकांची होणारी नासधूस, मुस्लिम शासनकर्त्याकडून आर्थिक मदतीचा अभाव व जुलमी राज्यकारभार इत्यादीमुळे शेती करणे कठीण झाले होते. मुस्लिम राज्यकर्त्यांमध्ये वारंवार होणारी युद्धे यामुळे त्यांच्या शेतीचे सुद्धा अतोनात नुकसान होऊ लागले. शेती हा व्यवसाय अस्मानी व सुलतानी संकटाने धोक्यात आल्याने मराठे सैनिकी पेशाकडे वळले. मराठा कालखंडात आर्थिक व्यवहाराचे केंद्र बिंदू खेडे हाच होता. बाजारपेठेचे केंद्र असलेल्या खेडयाला कसबा या नावाने संबोधित असत. सामान्यतः गावात चार प्रकारच्या सत्ता रूढ होत्या त्यापैकी चौथी सत्ता म्हणजे व्यापारी सत्ता. ही सत्ता स्वतंत्र व श्रेष्ठ असल्याने त्यांना गावकीचे अधिकार होते. या कामासाठी सरकारकडून जमिनी मिळत त्यांना देशक' असे म्हणत. जमीनीच्या मोबदल्यात ते गावकीची विविध प्रकारची कामे करीत. त्यांना गावात प्रतिष्ठीत नागरिक समजले जात असे.(लेख:-मराठवाड्याच्या आर्थिक समृद्धीचा वारसा, प्रा. छाया दत्तराव भरोसे, मराठवाडा वारसा व सद्यस्थिति खंड १,  संपादक:- डॉ. मारुती आवरगंड, श्री. विठ्ठल कदम) 

शेती हाच मराठवाड्यातल्या लोकांच्या निर्वाहाचा प्रमुख स्रोत आहे. तांदुळ, डाळी, तेलबिया आणि कापूस यावर आधारित प्रक्रिया उद्योग मराठवाड्यात विखुरलेले आहेत. [[छत्रपती संभाजीनगर]], [[लातूर]], [[जालना]] आणि [[नांदेड]] शहरांच्या परिसरात उद्योगीकरण झाले आहे. धातू, प्लॅस्टिक, वाहने आणि पेये या क्षेत्रांतील अनेक कारखाने इ.स. १९८० नंतर मराठवाड्यात वाढले. जालना हा जिल्हा बियाणे केंद्र म्हणून प्रसिद्ध आहे.

==समाजरचना आणि लोकजीवन==
या भागात अधिक लोक हे ग्रामीण भागांत राहतात. तसेच ३०-४० टक्के लोक शहरी भागात राहतात. जास्तीत जास्त लोकजीवन हे शेतीवर अवलंबून आहे.

==शिक्षण==

सातवाहन या राजवटीचा काळ मराठवाड्याच्या दृष्टीने भरभराटीचा होता असे म्हणणे योग्य ठरेल. या काळामध्ये मराठवाड्याने केलेले नेतृत्व अनेक क्षेत्रात प्रभावशाली होते. यात राजकीय, सामाजिक आणि सांस्कृतिक क्षेत्रांचा समावेश होता. या काळात कला आणि साहित्य निर्मितीला चालना मिळाली. याच काळात गाथा सप्तशती या महत्वाच्या ग्रंथाची निर्मिती झाली. सातवाहन कुळातील राजे विद्वान ,सुसंस्कृत आणि विद्येचे पुरस्कर्ते होते. या काळात पैठण, जुन्नर आणि तेर येथे शैक्षणिक केंद्र विकसित झाली. संस्कृत बरोबर प्राकृत भाषेला त्यांनी प्रोत्साहन दिले. साहित्य निर्मिती बरोबरच साक्षरतेला चालना दिली हे त्यांचे महत्वाचे योगदान ठरते. या काळात निर्माण झालेल्या शिलालेखांची संख्या मोठी आहे. समाजात मोठ्या प्रमाणात वाचक वर्ग असल्याचे असल्याचे हे लक्षण आहे. त्या नंतर आलेल्या वाकाटक या राज वंशानेही कलेला आश्रय दिला. या काळात अजिंठा येथील प्रसिद्ध लेण्यांची निर्मिती झाली. हरिवीजय या ग्रंथाची निर्मिती याच काळात झाली. चालुक्य वंशीय राजवटीत मराठवाडा केंद्र स्थानी राहिला नाही. 

राष्ट्रकूट हे घराणे महाराष्ट्रीय होते. या काळात तलगुंड या ठिकाणी शाळा असण्याचा उल्लेख आढळतो. त्यावेळी मातृभाषेत शिक्षण दिले जात असावे. हे दोन्ही मुद्दे मराठवाड्याच्या दृष्टीने महत्वाचे आहेत. शाळेचे संगोपन गावकरी करीत असाही पुरावा सापडतो. कल्याणीच्या चालुक्य काळात शिक्षणाला प्रोत्साहन मिळाले एवढेच आपण म्हणू शकतो. 

शैक्षणिक दृष्ट्या यादवांचा कालखंड अतिशय महत्वाचा ठरतो. मराठवाड्याची शैक्षणिक आणि साहित्यिक परंपरा या काळात अधोरेखित होते. या काळात संस्कृत प्रमाणेच मराठी भाषा समृद्ध झाली. मुकुंदराज यांच्या विवेक सिंधु आणि ज्ञानेश्वर यांच्या ज्ञानेश्वरी या ग्रंथांची निर्मिती याच काळात झाली. मराठी वाङमयातील हा महान ग्रंथ मानला जातो . मराठवाडा मुस्लिम राजवटीखाली जाण्यापूर्वी मराठवड्यातील शिक्षण पद्धती विकसित झाली होती.  

मुस्लिम राजवट : चौदावे शतक ते अठराव्या शतकापर्यंत मुस्लिम राजवटीत शिक्षण हे पूर्वीप्रमाणेच दिले जात होते. मोगल सत्ते  नंतर त्यात मदरशांची भर पडली. ही व्यवस्था मिश्र प्रमाणात ब्रिटिश कालखंड सुरू होई पर्यंत सुरू होती. इष्ट इंडिया कंपनी सत्तेवर आल्यानंतरही अनेक वर्षे सरकारने शिक्षणाकडे लक्ष दिले नव्हते. काही इंग्रज समाज आणि धर्म प्रसारकांनी सरकारकडे ही मागणी केली. त्यानुसार भारतात इंग्रजी मध्यमाची शाळा सुरू झाली. याच काळात मराठवडा हा निजामाच्या अधिपत्या खाली होता. या दोन्हींचा एकत्रित परिणाम हा मराठवड्यातील शिक्षणावर झालेला दिसून येतो. याचा तौलनिक आढावा घेतल्यास सध्या असणाऱ्या परिस्थितीचा आढावा घेता येईल. 

निजामकालिन शिक्षण ;- निजाम राजवटीत हैदराबाद संस्थान चार भागात विभागले गेले होते. मेडक -गुलशनाबाद, वारंगल, औरंगाबाद आणि गुलबर्गा हे ते चार विभाग होत. या विभागांची पुढे जिल्हा आणि तालुका अशी विभागणी होती. सर्व मिळून १७ जिल्हे होते. मराठवाडा हा औरंगाबाद आणि गुलबर्गा यात विभागला होता. निजाम राज्यात गावोगावी चालणाऱ्या शाळेत शिकविणाऱ्या शिक्षकांचा पगार गावकरी देत असत. गावच्या ऐपतीवर तो अवलंबून होता. 

निजमाचे ब्रिटिश राजवटी बरोबर चांगले संबंध होते. त्यामुळे सेंट जॉर्ज ग्रामर् ही इंग्रजी माध्यमाची शाळा १८३४ मध्ये स्थापन झाली. ती  मुख्यतः युरोपियन मुलांसाठी होती. त्या नंतर बोलारम येथे वैद्यक शाळा आणि १८५५ मध्ये हैदराबाद येथे रोमन कॅथॉलीक मिशन तर्फे शाळा सुरू करण्यात आली. प्रथम निजामाच्या कर्मचाऱ्यासाठी असणारी ही शाळा सर्व जातीच्या मुलांसाठी खुली करण्यात आली. त्या नंतर इंग्रजी माध्यमाच्या शाळा  हैदराबाद शहर, औरंगाबाद, वारंगल आणि गुलबर्गा येथे सुरू करण्यात आल्या. यात दोन सर्व साधारण आणि  तंत्र विषयक आणि व्यावसायिक शाळांचा समावेश होता. या ठिकाणी अलिगढ, चेन्नई, मुंबई आणि बंगाल येथील शिक्षकांची नेमणूक करण्यात आली. 

हैदराबाद मध्ये मदरसा १८३० मध्ये स्थापन करण्यात आला. त्या नंतर १८५९ मध्ये प्रत्येक जिल्ह्याच्या ठिकाणी तीन आणि तालुक्याच्या ठिकाणी दोन शाळा सुरू करण्याचा निर्णय घेण्यात आला. शाळेची फी तालुका शाळेत एक आणा आणि जिल्हा शाळेत दोन आणे एव्ह्डी होती. पहिली अभियांत्रिकी संस्था १८७० साली स्थापन करण्यात आली. सन १८७२ मध्ये एकूण स्थानिक भाषेतील शाळांची संख्या १२५ होती. याशिवाय हैदराबाद  शहरात १६ शाळा होत्या . सन १८७५ मध्ये औरंगाबाद येथे मराठी -इंग्रजी अशी द्वि भाषिक शाळा उघडण्यात आली. दारूल ऊलुम उर्फ ओरीएन्टल महाविद्यालय १८५४ मध्ये सुरू झाले. यात पर्शियन आणि अरेबिक मध्यमातून भौतिक शास्त्र, रसायन, गणित आणि खगोल शास्त्र शिकवले जाई. इंग्लिश माध्यमच्या शाळेत १८५७ पासून अरेबिक, पर्शियन, हिंदुस्तानी, मराठी, तेलगू, आणि कन्नड भाषा शिकवल्या जात. काही समाज सुधारकांनी केलेले प्रयत्नही उल्लेखनीय आहेत. 

बिलगर्मी यांनी वारंगल, हैदराबाद आणि औरंगाबाद येथे तीन औद्योगिक शाळा काढल्या. वेंकट राम रेड्डी यांनी मुलींचे माध्यमिक विद्यालय आणि मूला-मुलींसाठी वसतिगृहे काढली. भाग्य राम रेड्डी यांनी वंचित घटक आणि दलित वर्गातील मुलांसाठी शाळा काढल्या. अशा प्रकारे शिक्षणाची सुरुवात होऊनही सामाजिक परिस्थिति आशादायक नव्हती. सर्व साधारण साक्षरता ३ टक्के तर  इंग्लिश साक्षरता ०.३ टक्के इतकीच होती. इतर संस्थानच्या तुलनेत ती सर्वात कमी होती. साक्षरता दर हिंदु २.६, मुस्लिमस ८.९, ख्रिच्चन २५.२ असा होता. तेलंगणाचा साक्षरता दर ४.२ तर मराठवाड्याचा २.४ एव्हडा होता. मराठवाड्याच्या शैक्षणिक मागासले पणाची बीजे इथे रोवलेली आहेत.     

स्वातंत्र्य मिळाल्या नंतरही मराठवाड्यात उच्च शिक्षणाचा प्रसार होण्यासाठी दशक उलटावे लागले. प्राथमिक आणि माध्यमिक स्तरावरील शिक्षणाची सोयही अपुरी होती. सन १९५७ मध्ये प्राथमिक शाळांची संख्या ३६८६, माध्यमिक २३१ आणि उच्च माध्यमिक फक्त ९५ एव्हडी होती. त्यात एक तंत्र विषयक आणि एका इंटर मिजियट महाविद्यालयाचा समावेश होता. सुदैवाने १९५० मध्ये औरंगबादला एक आणि नांदेडला एक अशा दोन महाविद्यालयाची स्थपणा झाली. 

डॉ बाबासाहेब आंबेडकर आणि स्वामी रामानंद तीर्थ यांनी त्यासाठी पुढाकार घेतला. तसेच १९५४ ते ५६ या दरम्यान एक शिक्षणशास्त्र, एक वैद्यक आणि एक शेती महाविद्यालय यांची त्यात भर पडली. सन २०२३ मध्ये मराठवाड्यात शाळांची संख्या २०००० एव्हडी आहे. 

उच्च शिक्षणाचा विचार केल्यास डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ, स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ आणि वसंतराव नाईक कृषि विद्यापीठ अशी तीन विद्यापीठे आहेत. या विद्यापीठात अनुदानित आणि विनाअनुदानित महाविद्यालयांची संख्या  सुमारे ६५० एव्हडी आहे. 

मराठवाड्यात आय आय टी ही उच्च शिक्षणाशी संबंधित अभियांत्रिकी संस्था नाही, तसेच व्यवस्थापन विषयक शिक्षण देणारी आय आय आय एम देखील नाही. यू डी सी टी या रसायन शस्त्राशी संबंधित मुंबईतील संस्थेची शाखा जालना येथे आहे. ही उपशाखा आहे. हिंगोली जिल्ह्यात औंढा येथे येऊ घातलेला लायगो हा गुरुत्वाकर्षण तरंग मोजणारा प्रकल्प हीच एक जमेची बाब आहे. सन २०२० पासून नवे शिक्षणिक धोरण आले आहे. सद्यस्थितीत शिक्षणाची उपलब्धता मोठ्या प्रमाणात आहे असे म्हणता येईल. असे असले तरी गुणवत्ता हा महत्वाचा मुद्दा ठरणार आहे. 

मराठवाड्यात क्षमता असूनही उच्च शिक्षणाची ज्ञान केंद्र हव्या त्या प्रमाणात विकसित होत नाहीत हा खरा कळीचा मुद्दा आहे. नव्या धोरणामुळे  आता नवी संधी आणि आव्हाने तयार होत आहेत. भविष्यात गुणवत्ता वाढवायची असल्यास हे धोरण यशस्वीपणे कसे राबविता येईल याचा विचार आवश्यक आहे .  
[लेख:- मराठवाडा:शिक्षण परंपरा व  सद्यस्थिति, डॉ पंडित विद्यासागर, मराठवाडा वारसा व सद्यस्थिति खंड १,संपादक:- डॉ. मारुती आवरगंड, श्री. विठ्ठल कदम]

छत्रपती संभाजीनगरचे [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ]] आणि नांदेडचे [[स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ]] ही दोन शासननियंत्रित आणि [[विद्यापीठ अनुदान आयोग]] (यूजीसी) मान्यताप्राप्त सर्वसाधारण शिक्षणाची विद्यापीठे मराठवाड्यात आहेत तसेच खाजगी विद्यापीठे सुद्धा स्थापन झाली आहेत. त्याशिवाय परभणी येथे [[वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ]] आहे. औरंगाबादचे [[शासकीय अभियांत्रिकी महाविद्यालय, औरंगाबाद|शासकीय अभियांत्रिकी महाविद्यालय]], नांदेडचे [[श्री गुरू गोविंद सिंगजी अभियांत्रिकी आणि तंत्रज्ञान महाविद्यालय, नांदेड| श्री गुरूगोविंदसिंहजी अभियांत्रिकी महाविद्यालय]] प्रसिद्ध आहे. याशिवाय इतर अनेक स्वायत्त शिक्षणसंस्था मराठवाड्यात आहेत.

=== डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ ===
{{मुख्य|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ}}
[[बाबासाहेब आंबेडकर|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] यांनी वेरूळ-अजिंठ्यालगतच छत्रपती संभाजीनगर परिसरात एक मोठे शिक्षण, ज्ञानकेंद्र उभारण्याची योजना आखली होती. प्रामुख्याने आधुनिक शिक्षणापासून वंचित राहिलेल्या समाजातील बहुसंख्यकांसाठी हे नियोजन होते. छत्रपती संभाजीनगर शहराजवळच्या भागाचे [[नागसेन वन]] असे नामकरण करून तेथे [[पीपल्स एज्युकेशन सोसायटी]]च्या [[मिलिंद महाविद्यालय]]ाची स्थापना त्यांनी केली. याच परिसरात स्वातंत्र्यानंतर [[मराठवाडा विद्यापीठ]] स्थापन करण्यात आले. या विद्यापीठाचे उद्‌घाटन भारताचे पहिले पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांच्या हस्ते २३ ऑगस्ट १९५८ रोजी झाले.&lt;ref name=&quot;UNI&quot;&gt;[http://www.bamu.net/history.htm डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठाचा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110823104300/http://www.bamu.net/history.htm |date=2011-08-23 }} इतिहास.&lt;/ref&gt; सुरुवातीला 'मराठवाडा विद्यापीठ' एवढेच नाव असलेल्या या विद्यापीठाचा नामविस्तार पुढे महाराष्ट्र शासनाने [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ]] असा केला. या प्रदेशातील छत्रपती संभाजीनगर, [[जालना]], [[बीड]] आणि [[धाराशिव]] या चार जिल्ह्यांतील महाविद्यालये हे या विद्यापीठाचे कार्यक्षेत्र आहे. [[धाराशिव]] येथे या विद्यापीठाचे उपकेंद्र आहे. देशातील विद्यापीठांमध्ये पहिला नाट्यशास्त्र विभाग डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठात सुरू झाला.

=== स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ ===
{{मुख्य|स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ}}
[[नांदेड]] येथे मुख्यालय असलेल्या या [[विद्यापीठ अनुदान आयोग]] (यूजीसी) मान्यताप्राप्त विद्यापीठाची स्थापना १७ सप्टेंबर १९९४ रोजी झाली. निजामाच्या राजवटीतून विभाग मुक्त करण्यासाठी विसाव्या शतकाच्या मध्यापर्यंत चाललेल्या लढ्याचे अग्रणी [[स्वामी रामानंद तीर्थ]] यांचे नाव या विद्यापीठाला देण्यात आले आहे.&lt;ref name=&quot;SRT&quot;&gt;[http://srtmun.ac.in/Aboutsrtmun.aspx स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठाचे] संकेतस्थळ.&lt;/ref&gt; प्रदेशातील [[नांदेड]], [[हिंगोली]], [[परभणी]] आणि [[लातूर]] या चार जिल्ह्यांतली महाविद्यालये हे या विद्यापीठाचे कार्यक्षेत्र आहे. [[लातूर]] येथे विद्यापीठाचे उपकेंद्र आहे.

=== वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ ===
{{मुख्य|वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ}}
१९५६ मध्ये राज्य पुनर्रचनेच्या काही काळ आधी तत्कालीन हैदराबाद राज्यात असलेल्या परभणी येथे कृषी महाविद्यालयाची स्थापना करण्यात आली होती. त्याचाच पुढे विस्तार करून १८ मे १९७२ रोजी परभणीत मराठवाडा विभागातील कृषी क्षेत्राच्‍या विशेष गरजा व लोकभावना लक्षात घेऊन मराठवाडा कृषी विद्यापीठाची स्थापना झाली. हरितक्रांतीचे प्रणेते [[वसंतराव नाईक]] यांच्‍या जन्‍मशताब्‍दी वर्षानिमित्त राज्‍यातील कृषी क्षेत्रातील त्‍यांच्‍या अतुलनीय योगदानाबद्दल १ जुलै २०१३ रोजी विद्यापीठाचा नामविस्‍तार वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ असा करण्‍यात आला.

शिक्षण – १९५६ साली परभणी येथे कृषी महाविद्यालयाच्‍या स्‍थापनेने सुरुवात होऊन आज विद्यापीठांतर्गत १२ घटक व ४३ संलग्‍न महाविद्यालये आहेत. तसेच ९ घटक व २० कृषि तन्त्र विद्यालये, ३३ संलग्‍न कृषितंत्र निकेतने आहेत. याद्वारे विद्यार्थ्‍यांना कृषिविषयक शिक्षण मिळते. विद्यापीठामध्‍ये कृषी, उद्यानविद्या, कृषी व्‍यवसाय व्‍यवस्‍थापन, कृषी अभियांत्रिकी, गृहविज्ञान, अन्‍नतंत्रज्ञान यात दोन वर्षाचा पदव्‍युत्तर, तर आचार्य पदवी कार्यक्रम हा कृषी शाखेच्‍या नऊ विषयांत, अन्‍नतंत्रज्ञान शाखेतील पाच विषयांत, कृषी अभियांत्रिकी शाखेतील चार विषयांत व गृह विज्ञान शाखेत एका विषयात राबविण्‍यात येतो.

संशोधन – विद्यापीठात राज्‍य शासन अनुदानित ३४ संशोधन योजना व २४ अखिल भारतीय समन्‍वयक संशोधन प्रकल्‍प कार्यरत असून आजपर्यंत सव्‍वाशेपेक्षा जास्त विविध पिकांचे वाण, पंचवीसपेक्षा जास्‍त कृषी औजारे व यन्त्रे विकसित करून शेतकऱ्यांसाठी सहाशेपेक्षा जास्‍त तंत्रज्ञान शिफारसी प्रस्तुत केल्‍या आहेत.

विस्‍तार शिक्षण - विद्यापीठाचे तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचण्‍याचे कार्य विस्‍तार शिक्षण गट (१), कृषी तन्त्रज्ञान माहिती केंद्र (१), विभागीय कृषी विस्‍तार केंद्र (४) तसेच ३ घटक व ८ अशासकीय कृषी विज्ञान केंद्राद्वारे केले जाते. विद्यापीठाचे तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांच्‍या शेतापर्यंत जलदगतीने व प्रभावीपणे पोहोचण्‍यासाठी विद्यापीठ विविध नाविन्यपूर्ण विस्‍तार शिक्षण उपक्रम नियमित राबवीत असते.

दरवर्षी १८ मे रोजी खरीप पीक मेळावा (विद्यापीठ वर्धापनदिन) व १७ सप्टेंबर या मराठवाडा मुक्‍तिसंग्राम दिनाच्या दिवशी रबी पीक मेळावा घेण्‍यात येतो. शेतकऱ्यांना खरीप व रबी हंगामाबाबत मार्गदर्शन करून विद्यापीठाने तयार केलेल्‍या बियाणाचे वाटप केले जाते. [[सावित्रीबाई फुले]] यांच्या जयंती निमित्त ३ जानेवारी रोजी दरवर्षी महिला शेतकरी मेळावा आयोजित होतो. याचा लाभ राज्‍यातील लाखो शेतकरी बांधव घेतात. विद्यापीठाद्वारे दरवर्षी कृषि दैनंदिनी, कृषी दिनदर्शिका, विविध विषयांवरील पुस्तिका, घडीपत्रिका, शेतीभाती मासिक यांचे प्रकाशन होते.

==नामांकित शिक्षण संस्था==
* नवविकास मंडळ शिक्षण संस्था
* नूतन शिक्षण संस्था
* केंद्रीय महाविद्यालय, [[परभणी]]
* भारतीय शिक्षण प्रसारक मंडळ
* मराठवाडा शिक्षण प्रसारक मंडळ
* योगेश्वरी शिक्षण संस्था, [[अंबाजोगाई]]
* सरस्वती भुवन शिक्षण संस्था, [[छत्रपती संभाजीनगर]].

==साहित्य आणि साहित्यिक==
[[Image:Indischer Maler des 6. Jahrhunderts 001.jpg|200px|right|thumb|अजिण्ठ्यातिल लेण्यांमधले एक चित्र]]
* भगवानगडाचे मठाधिपती डॉ नामदेव महाराज शास्त्री हे महाराष्ट्रातील एकमेव न्यायाचार्य आहेत. संतसाहित्याचे गाढे अभ्यासक आहेत.
* श्री क्षेत्र संत मीराबाई संस्थान महासांगवी येथील महंत राधाताई महाराज सानप आईसाहेब या महाराष्ट्रातील पहिल्या व एकमेव मठाधिपती आहेत. मराठवाड्यातील डॉक्टर [[युसुफखान महंमदखान पठाण]] यांनी मराठी संत साहित्याचे अभ्यासक अशी लोकमान्यता मिळवली आहे. तर [[तुळशीराम गुट्टे]] यांनीही मराठी संत साहित्याचे अभ्यासक अशी लोकमान्यता मिळवली असून पुणे विद्यापीठातून संत मुक्ताई यांच्या जीवनावर पी.एचडी प्रदान केली आहे. आज त्यांची सहा पुस्तके प्रकाशित आहेत. तर तीन पुस्तके प्रकाशनाच्या वाटेवर आहेत. [[नरहर कुरुंदकर]] हे मराठी भाषेचे अग्रणी समीक्षक म्हणून परिचित होते. [[नाथराव नेरळकर]] यांनी शास्त्रीय संगीताची धुरा वाहिली. [[लक्ष्मीकांत तांबोळी]], [[फ.मुं. शिंदे]] यांनी काव्यलेखन तर नरेंद्र नाईक यांनी काव्य व कादंबरी लेखन केले. त्यांची 'काळोखातील अग्निशिखा' कादंबरी लोकप्रियतेच्या उत्तुंग शिखरावर आहे .दैनिक मराठवाडाचे संपादक [[अनंत भालेराव]] व [[दैनिक प्रजावाणी, नांदेड]]चे संपादक [[सुधाकर डोईफोडे]] यांनी सामाजिक चेतना व आर्थिक प्रगतीस चालना मिळावी म्हणून सक्रिय कार्य केले. डॉ. [[लक्ष्मण देशपांडे]] यांच्या ’वऱ्हाड निघालंय लण्डनला’ या एकपात्री प्रयोगांच्या संख्येने जागतिक विक्रम केला. डॉ. वा. ल. कुलकर्णी यांनीही मराठवाड्यातील अनेक साहित्यिक घडवले. त्यांनी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठातील मराठी भाषा विभाग नावारूपास आणले.

==पुस्तके==
* ’मराठवाडा वारसा व सद्यस्थिति खंड १’, संपादक: डॉ. मारुती आवरगंड, श्री. विठ्ठल कदम
* ’असाही मराठवाडा’ (मराठवाड्याचे सांस्कृतिक अंतरंग दाखविणारा ग्रन्थ), लेखक : डॉ. किरण देशमुख (प्रकाशक : निर्मल प्रकाशन, नांदेड)
* ’काळोखातील अग्निशिखा’ (ऐतिहासिक कादंबरी) (प्रकाशक दिलीपराज प्रकाशन,पुणे) : हैदराबाद मुक्तिसंग्राम लढ्याच्या पार्श्वभूमीवरची कादंबरी-लेखक : नरेंद्र नाईक
* ’नाटयधर्मी मराठवाडा’ - लेखक : त्र्यम्बक महाजन.
* मराठवाडा : एक सांस्कृतिक मागोवा (अरुणचन्द्र पाठक)
* ’मराठवाडी माणसं’ - लेखक : [[युसुफखान महंमदखान पठाण]]
* ’मराठवाड्यातील लोककथा’ - लेखक : [[युसुफखान महंमदखान पठाण]]
* मराठवाड्यातील देवतांची रूपे (प्रा. डॉ. किरण देशमुख)
* ’मराठवाड्यातील शिलालेख’ - लेखक : [[युसुफखान महंमदखान पठाण]]
* ’माझा महान मराठवाडा’ - लेखक : हेमकांत महामुनी

==मराठवाड्यात छापली जाणारी काही उल्लेखनीय वृत्तपत्रे==

* दै. मराठवाडा
* दै. [[प्रजावाणी]]
* दै. [[लोकसत्ता]]
* दै. [[सकाळ (वृत्तपत्र)|सकाळ]]
* दै. [[दिव्य मराठी]]
* दै. [[एकमत]]
* दै. चंपावतीपत्र
* दै. कार्यारंभ 
* दै. मराठवाडा साथी
* दै. झुंजारनेता
* दै. [[पुढारी (वृत्तपत्र)|पुढारी]]
* दै. कार्यारंभ

== मराठवाड्यातील नामांकित व्यक्ती ==

[[चित्र:Govinbhai_shroff.jpg|इवलेसे|गोविंदभाई श्रॉफ]]

=== राजकारण ===

* [[नानाजी देशमुख]]
* [[स्वामी रामानंद तीर्थ]]
* [[प्रमोद महाजन]]
* [[शंकरराव चव्हाण]]
* [[गोविंददास मन्नुलाल श्रॉफ|गोविंदभाई श्रॉफ]]
* [[सुंदरराव सोळंके]]
* [[शिवाजीराव पाटील निलंगेकर]]
* [[शिवराज पाटील]]
* [[विलासराव देशमुख]]
* [[अशोक चव्हाण]] 
* [[गोपीनाथ मुंडे]]
* केशरबाई क्षीरसागर
* [[केशवराव धोंडगे]]
* जयसिंग गायकवाड
* बाबासाहेब सवनेकर
* बाबुरावजी काळे
* मुकुंदराव पेडगावकर
* रफीक झकेरिया
* वसंतराव काळे
* शिवाजीराव पंडित
* डॉ. मारुती आवरगंड

==स्वतंत्र मराठवाडा शिक्षक मतदारसंघ==

१९७४ साली मराठवाड्याला स्वतंत्र शिक्षक मतदारसंघ मिळाला. आजपर्यंत या मतदारसंघातून खालील शिक्षक आमदारांनी शिक्षकांचे विधान परिषदेत प्रतिनिधित्व केले आहे.

# डी.के. देशमुख
#राजाभाऊ उदगीरकर
# पी.जी. दस्तुरकर
# प.म. पाटील
# वसंतराव काळे
# विक्रम वसंतराव काळे  ([[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]])

== मराठवाडा पदवीधर मतदारसंघ ==

== ईतर व्यक्तीमत्व ==

* लक्ष्मण गायकवाड
* चंदुलाल बियाणी
* मच्छिंद्र गोजमे
* ना.य. डोळे 
* विठ्ठलराव देशपांडे 
* प्रा. मधुकर मुंडे
* विजयआण्णा बोराडे
* व्यंकटेश चौधरी

=== व्यावसायिक ===
* नंदकुमार धूत
* [[जवाहरलाल दर्डा]]
* मच्छिंद्र चाटे 
* रणजित देशमुख
* [[बद्रीनारायण बारवाले]]
* चंदुलाल बियाणी

===मराठवाड्यातील साहित्यिक===    
* [[अनुराधा पाटील]]
* [[ऋषिकेश कांबळे]]
* [[छाया महाजन]]
* प्रा. बाळासाहेब बोरसे 
* प्रा प्रतिभा अहिरे
* डॉ. तुळशीराम महाराज गुट्टे
* [[जयदेव डोळे]]
* प्रा. दत्ता भगत 
* दादा गोरे 
* दासू वैद्य
* [[नरहर कुरुंदकर]]
* नरेंद्र नाईक
* डॉ. [[गंगाधर पानतावणे]] 
* पी. विठ्ठल 
* [[प्रल्हाद ईरबाजी सोनकांबळे]]
* [[फ.मुं. शिंदे]]
* बी. रघुनाथ 
* मुक्तविहारी
* [[युसुफखान महंमदखान पठाण]]
* रमेश दीक्षित 
* रविंद्र किंबहुने
* रावजी राठोड 
* [[लक्ष्मीकांत तांबोळी]]
* [[वामन रामराव कांत]]
* श्रीकांत देशमुख
* डॉ. सरदारसिंग बैनाडे&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=ज्येष्ठ कवी, लेखक व उत्तम सभा संचालक|last=बैनाडे|first=सरदारसिंग|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;
* सुधीर रसाळ 
* डॉ. सूर्यनारायण रणसुभे

===मराठवाड्यातील कलावंत===
* [[मकरंद अनासपुरे]]
* डॉ. नीरज बाळासाहेब बोरसे
* [[चंद्रकांत कुलकर्णी]]
* मयूरी कांगो
* [[योगेश शिरसाट]]
* डॉ. [[लक्ष्मण देशपांडे]]
* [[संदीप पाठक|संदिप पाठक]]
* सोन्या एस. सोळंके
* [[संकर्षण कऱ्हाडे]]

=== संत आणि महंत ===
* पाचलेगावकर महाराज
* [[एकनाथ|संत एकनाथ]] ([[पैठण]])
* [[नामदेव|संत नामदेव]] ([[नरसी (नामदेव)|नरसी]])
* संत मन्मथ स्वामी (श्री क्षेत्र [[कपिलधार]],बीड)
* संत व कवी [[मुकुंदराज]] ([[अंबाजोगाई]], बीड)
* संत [[दासोपंत]] ([[अंबाजोगाई]],बीड)
* संत [[ज्ञानेश्वर]] ([[आपेगाव]])
* संत [[जनाबाई]] ([[गंगाखेड]])
* संत ज्ञानेश्वर महाराज- चाकरवाडी,बीड
* संत [[गोरा कुंभार]] - [[तेर (उस्मानाबाद)|तेर]], धाराशिव 
* न्यायाचार्य महंत नामदेव शास्त्री - श्री क्षेत्र [[भगवानगड]], बीड 
* स्वामी डॉ. तुळशीराम गुट्टे महाराज - श्री क्षेत्र दत्ताधाम
* महंत आईसाहेब राधाताई सानप - श्री संत मीराबाई संस्थान महासांगवी
* संत वामनभाऊ
* महंत विठ्ठल महाराज शास्त्री (गहिनीनाथ गड)
* महंत अजिनाथ महाराज शास्त्री (तारकेश्वर गड)    
* महंत काशिनाथ महाराज शास्त्री (नागतळा)
* ह.भ.प. महादेव भाऊ शेकडे (मसोबाची वाडी)
* महंत विष्णू महाराज केंद्रे - ज्ञानेश्वरी मंदिर संस्थान आळंदी
* महंत शिवाजी महाराज ([[नारायणगड (बीड)|नारायणगड]]) 
* संदिपान महाराज शिंदे हासेगावकर 
* केशव महाराज उखळीकर परळी   
* ज्ञानेश्वर दादा महाराज आपेगाव (माउलीचे)
* चैतन्य महाराज देगलूरकर 
* माधवबुवा शास्त्री ([[अंबाजोगाई]]) 
* योगीराज महाराज पैठणकर 
* प्रकाश महाराज बोधले डिकसळ

===खेळाडू===
* अंकित बावणे
* [[इक्बाल सिद्दिकी]] 
* विजय झोल
* [[संजय बांगर]]
* [[अविनाश साबळे]]

== पर्यटन ==
* [[हुजूर साहेब| तख्त सचखंड श्री हुजुर अबचलनगर साहिब]]: श्री. [[गुरू गोविंदसिंह]] यांचा गुरुद्वारा, रामायणात नांदेडचा उल्लेख भारतमाता जिथून आला होता, त्या ठिकाणाचा उल्लेख आहे. 
* [[सिद्धार्थ उद्यान व प्राणी संग्रहालय]] हे छ्त्रपती संभाजीनगर येथील उद्यान आहे, जे मराठवाड्यातील एकमेव प्राणिसंग्रहालय आहे.
* भारताचा राष्ट्रीय पक्षी असलेल्या मोरांसाठी प्रसिद्ध असलेले नायगाव अभयारण्य बीड जिल्ह्यातील पाटोदा तालुक्यात आहे.
* [[माहूरची पांडवलेणी]]
* येडशी रामलिंग घाट अभयारण्य हे धाराशिव जिल्ह्यात आहे.या अभयारण्यात लांडगा, हरीण, माकडे, मोर इत्यादी प्राणी पाहायला मिळतात.
* [[कंधार किल्ला]]
* सौताडा हे स्थळ बीड जिल्ह्यातील पाटोदा तालुक्यात असून येथील विंचरणा नदीवरील धबधबा प्रसिद्ध आहे. पाटोदा तालुक्यातील डोंगराळ परिसरात उगम पावणारी विंचरणा नदी वाहत जाऊन पुढे सौताडा येथे विंचरणेचा प्रवाह सुमारे सत्तर मीटर उंचीवरून दरीत कोसळतो. येथील धबधबा प्रसिद्ध आहे.
* [[तुळजाभवानी मंदिर]]
* [[पितळखोरे लेणी]] - आशिया खंडातील पहिली प्राचीन लेणी. औरंगाबाद जिल्ह्यातील कन्नड तालुका येथे ही लेणी आहे पूर्ण आकारातील या लेणी होत्या ठिसूळ खडक लागण्याने सोडून दिल्या गेल्या. येथे तथागत बुद्धाचे पेटिंग्ज आजही काही प्रमाणात आहे येथे भिक्खुना आरामासाठी, विपश्यनेसाठी छोट छोट्या खोल्या दिसून येतात इथले द्वारपाल प्रसिद्ध होते स्थानिक रहिवासी, पर्यटकानी लेणी ध्वस्त केल्या आहेत.

==हे सुद्धा पहा==
* [[हैदराबाद मुक्तिसंग्राम]]
* [[दालन:मराठवाडा]]
* [[स्वामी रामानंद तीर्थ]]

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

{{महाराष्ट्र राज्य}}
{{महाराष्ट्राचे उपप्रांत}}

[[वर्ग:महाराष्ट्र]]
[[वर्ग:मराठवाडा|*]]
{{मराठी चित्रपटसृष्टी}}
{{मराठी चित्रपटसृष्टी}}</text>
      <sha1>tchgda8ntz25yt7cbn31rnkl8lof4ll</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721776</id>
      <parentid>2721775</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T17:38:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52310-38</username>
        <id>187943</id>
      </contributor>
      <comment>/* नामांकित शिक्षणसंस्था */</comment>
      <origin>2721776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="199851" sha1="743ou8k8vapjrnvgxra2tfbguf01566" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र 
|प्रकार = प्रांत
|स्थानिक_नाव = मराठवाडा
|इतर_नाव = 
|टोपणनाव = 
|पर्जन्य = आग्नेय व नैऋत्य मोसमी वारे
|आकाशदेखावा = MaharashtraMarathwada.png
|राज्य_नाव = महाराष्ट्र
|क्षेत्रफळ_एकूण = 64811
|लोकसंख्या_एकूण = 15589223
|लोकसंख्या_वर्ष               = 2001
|जिल्हे = [[छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा|छत्रपती संभाजीनगर]], [[धाराशिव जिल्हा|धाराशिव]], [[जालना जिल्हा|जालना]], [[नांदेड जिल्हा|नांदेड]], [[परभणी जिल्हा|परभणी]], [[बीड जिल्हा|बीड]], [[लातूर जिल्हा|लातूर]], [[हिंगोली जिल्हा|हिंगोली]]
|साक्षरता = ६८.९५
}}

'''मराठवाडा''' हा [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राचा]] [[गोदावरी]] नदीच्या खोऱ्यात आणि आसपास वसलेला एक प्रदेश असून त्यात आठ जिल्ह्यांचा समावेश होतो. [[छत्रपती संभाजीनगर]] शहर हे ह्या विभागाचे मुख्यालय आहे. महाराष्ट्रातली १६.८४ टक्के लोकसंख्या या प्रदेशात राहाते. त्यापैकी तीस टक्के लोक दारिद्र्यरेषेखाली आहेत. प्रदेशाचा तीस टक्के भाग पर्जन्यछायेत येतो.&lt;ref name=&quot;मराठवाडा&quot;&gt;[http://www.rediff.com/election/2004/oct/06maha1.htm], मराठवाडा उपप्रांतावरचा इंग्रजी लेख.&lt;/ref&gt; कोरडवाहू शेतीचे प्रमाण नव्वद टक्क्यांवर आहे. कोरडवाहू शेतीच लोकांच्या निर्वाहाचा प्रमुख स्रोत आहे. छत्रपती संभाजीनगर, जालना, नांदेड, अंबाजोगाई, परळी आणि लातूर ही विभागातली उद्योग, शिक्षण आणि पर्यटनाची मुख्य केंद्रे आहेत. [[पैठण]]चे सातवाहन ते [[देवगिरीचे यादव]] हा ऐतिहासिक काळ मराठवाडा विभागाच्या राजकीय उत्कर्षाचा काळ होता. मराठवाड्याची मराठी ही मुख्य बोलीभाषा आहे. मराठवाड्यास संतांची भूमी असे म्हणले जाते. बारा ज्योतिर्लिंग मंदिरांपैकी ३ ज्योतिर्लिंग याच भागात आहे.

{{विकिकरण}}
==इतिहास==

आज ज्या प्रदेशाला मराठवाडा म्हणतात, त्याची तशी ओळख इ.स. १८६१ पासून झालेली आहे. भूतपूर्व हैद्राबाद संस्थानच्या ज्या भागात मराठी भाषेचा वापर होत असे, त्याला प्रारंभी ''मराठवाडी'' असे संबोधिले जाई. 
इ.स. १८६१ पासून हा प्रदेश मराठवाडा म्हणून संबोधिले जाऊ लागला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/aurangabad/news/marathwada-history-name-origin-hyderabad-liberation-day-135936613.html |title=मराठवाड्याला मराठवाडा का म्हणतात?:कसे पडले नाव? काय आहे इतिहास? वाचा भाषिक, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=दिव्य मराठी |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ सप्टेंबर २०२५ |विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20250917043904/https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/aurangabad/news/marathwada-history-name-origin-hyderabad-liberation-day-135936613.html |विदा दिनांक=१७ सप्टेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt; 
मराठवाड्याला इसवीपूर्व ४ व्या शतकापासूनचा इतिहास असला तरी त्यापूर्वीच्या काळीही तेथे वस्ती होती असे आढळते. ज्या काळात भारताच्या कोणत्याच प्रदेशाला काहीही नाव नव्हते त्या काळातील जनजीवनाची पुसटशी का होईना कल्पना उत्खननातून आणि पुरातत्वीय अन्वेषणातून उपलब्ध झालेल्या अवशेषांवरून करता येते. मात्र सामान्यतः या अवशेषांचे रूप सर्वत्र सारखेच असल्यामुळे त्या आधारे प्रादेशिक वेगळेपण दाखविणे शक्यच नाही. भारतात सर्वात आधीच्या मानवी वस्तीच्या पाऊलखुणा आढळल्या त्या पुराश्म युगातल्या. पुराश्म वा पुरापाषाण युगाचे तीन भाग करावे लागतात, आद्य पुराश्मयुग, मध्यपुराश्मयुग आणि उत्तर पुराश्मयुग. यानंतर अवतरले ते मध्याश्मयुग (मेसॉलिथिक) आणि मग आले ते नवाश्मयुग. यापैकी मराठवाड्यात आद्यपुराश्मयुग आणि नवाश्मयुगाच्या खुणा अजूनतरी उपलब्ध झालेल्या नाहीत. याचा अर्थ असा मात्र नव्हे की या काळात येथे मानवी वस्ती नव्हतीच. एवढे मात्र खरे की यासंबंधीचा धांडोळा पुरातत्ववेत्त्यांनी अजूनपर्यंत घेतलेला नाही. 

मध्यपुराश्मयुगातील मानवीवस्तीच्या खुणा नांदेड जिल्ह्यातील [[किवळा]] या खेड्यात आढळल्या. हा काळ साधारणपणे ४० हजार वर्षांपूर्वीचा आहे. वन्य प्राण्यांची शिकार या हत्यारांनी करणे आणि कंदमुळे गोळा करून त्यावर उपजिविका करणे असे त्याचे जीवन होते. प्रायः हे भटके जीवन होते. या नंतरच्या म्हणजे उत्तरपुराश्म काळात सुमारे २५ हजार वर्षापूर्वीचे याचे अस्तित्त्व नांदेड जवळील [[भोकर]] या गावी फार मोठ्या प्रमाणात मिळालेल्या दगडी हत्यारांच्या साठ्यामुळे कळू शकले. या काळातही दगड हेच माध्यम राहिले. मात्र दगडांचे वेगळाले प्रकार वापरात आणले गेले नि हत्यारे व अवजारे यांच्या घडणीत थोडी सफाई आणली गेली. अॅश्युलियन म्हणून यांची ओळख सांगतात. यावेळपावेतो मानव पुराश्मयुगातून मध्याश्मयुगात आला होता. त्याच्या जीवनमानात सुधारणा झाली होती. आता हत्यारे चर्ट या जातीच्या दगडांची बनवली होती. ती करण्याचे तंत्रही सुधारले होते. तासण्या, अणुकुचीदार टोक असलेली हत्यारे तसेच छोट्या छिन्नीसारखी हत्यारे वापरात आली होती.

नवाश्मयुगाने मानवी जीवनात क्रांतिकारक बदल घडवून आणला. तो आता शेती करु लागला, पशुपालन करु लागला. त्याच्या जीवनाला त्यामुळे स्थेर्य प्राप्त झाले. झोपड्या बांधणे आणि धान्य साठवण्यासाठी मातीची भांडी करणे त्याला आवश्यक ठरले. येथे खेदाने हे म्हणावे लागते की या काळचा म्हणजेच नवाश्मयुगाचा ठोस पुरावा अद्यापपावेतो मराठवाड्यातच केवळ नव्हे तर साऱ्या महाराष्ट्रातही मिळालेला नाही. मात्र याच काळचे पण ताम्रपाषाणयुग असे संबोधण्यात येणाऱ्या काळातील अवशेष महाराष्ट्रात नेवासे, [[जोर्वे]], नाशिक, [[दायमाबाद]], इनामगाव इत्यादी ठिकाणी उपलब्ध झाले. या काळच्या संस्कृतीची कल्पना साहित्यातून आढळत नाही. ती उत्खननाद्वारेच दृग्गोचर झालेली आहे. या संस्कृतीला समांतर असणारी एक संस्कृती आंध्रात, विदर्भात, मराठवाड्यात नि थोड्या प्रमाणात पश्चिम महाराष्ट्रात नांदत होती. बृहदाश्मयुगीन संस्कृती या नावाने ती ओळखली जाते. तिचे वैशिष्ट्य म्हणजे मृतांना मातीच्या ढिगाऱ्यात अथवा दगडाच्या फरशींनी बंदिस्त केलेल्या चौकटीत पुरून त्या भोवती मोठाले दगड वर्तुळाकारात लावून ठेवणे हे होय. या शिवाय मृतासवे विविध मौल्यवान दगडांचे मणी, तांब्याची आणि लोखंडाची हत्यारे, अवजारे, भांडी, मंजुषा इत्यादी वस्तू आणि काळी- तांबडी खापरी भांडी पुरण्याचीही रीत होती. या संस्कृतीचा काळ इसवीपूर्वी सातव्या-आठव्या शतकाइतका किंवा अधिकच मागे जातो.

==प्राचीन मराठवाडा== 

भारताचा प्राचीन इतिहास उत्तरेत स्थापन झालेल्या मौर्य साम्राज्यापासून सुरू होतो. उत्तर भारतातील या साम्राज्याच्या संपर्कात महाराष्ट्र आणि दक्षिणेतील आंध्र, कर्नाटक आदींचे प्रदेशही आले होते. मौर्य सम्राट अशोकाचे कोरीव लेख या सर्व प्रदेशात सापडल्यामुळे या काळी म्हणजे इसवीपूर्व चौथ्या शतकात या प्रदेशांत बरेच दळणवळण असले पाहिजे. शिवाय महाराष्ट्रातील अनेक लेणी आणि [[पवनी]] (जि. भंडारा) सारख्या ठिकाणचे बौद्धस्तूप व्यापारी मार्गावर असल्यामुळे ते उत्तर-दक्षिण भारत जोडणारे होते असेही दिसते. वस्तूंची देवाण-घेवाण होताना विचारांचे आदान प्रदान होत असते आणि वस्तूंच्या वापरातून आचाराला आकार प्राप्त होत असतो. हे लक्षात घेता या व्यवहारात मराठवाडा अस्पर्श राहिला असणे संभवत नाही. संस्कृतीच्या प्रसाराचे प्रसरणवादी प्रमेय' मांडणाऱ्यांनी दिलेल्या काही कारणांपैकी भौगोलिक साहचर्य हे एक महत्वाचे कारण दिले आहे. त्यामुळे प्राचीन काळातील अनेक राजवटींचे आधिपत्य मराठवाडा महाराष्ट्र यावर जसे होते तसेच ते शेजारच्या गुजरात, मध्यप्रदेश, आंध्र नि कर्नाटक या सध्याच्या राज्यांच्या सीमेलगततच्या भागावरही होते. त्यामुळे यापैकी कोणत्याही राज्याचा विचार करताना शेजारच्या प्रदेशातील सांस्कृतिक बाबींच्या प्रभावांचा विचार अपरिहार्य ठरतो.

मराठवाड्याचा इतिहास आणि संस्कृती सातवाहन काळात अधिक स्पष्टपणे समोर येते. खरे तर मौर्यानंतर शुगांचे राज्य आले. यांचा फारसा प्रभाव दक्षिण भारतावर उमटला नाही. मात्र त्यांच्या कलेचा प्रभाव भाजे, पौनी, पितळखोरे आणि अजिंठे (पहिला टप्पा) येथे जाणवतो.
सातवाहनांनी दक्षिण भारतात पहिले साम्राज्य स्थापिले आणि नंतर मराठवाडा म्हणून प्रसिद्ध पावलेला प्रदेश भारताच्या नकाशावर (मानचित्रावर) झळकू लागला. या आधी हा प्रदेश अश्मक, [[कुंतल]], मूलक या जनपदात विखुरलेला होता. सातवाहनांनी या प्रदेशांना संघटित केले. यामुळे सातवाहनांना मराठवाडा-महाराष्ट्राचे खरेखुरे पहिले सम्राट म्हणणे यथोचित ठरते. दक्षिण भारतातील या पहिल्या साम्राज्याची मुहूर्तमेढ रोवणारे हे सातवाहन मराठवाड्याचे होते हे महत्वाचे. इसवीपूर्व २५० ते इ.स. २६० असे सुमारे ४५० वर्षे यांचे साम्राज्य होते. यांचा अंमल मध्यप्रदेशाचा दक्षिण भाग, गुजरातचा पूर्व भाग, महाराष्ट्र, आंध्र आणि कर्नाटक एवढ्या अवाढव्य प्रदेशावर होता. साहजिकच या प्रदेशातील धर्म, कला, स्थापत्य यात समानता निर्माण झाली ती या काळात. भौतिक प्रगती झाली तीही या काळात. विशेष म्हणजे या काळात प्राकृत भाषेला राजाश्रय तथा लोकाश्रय मिळाला आणि मराठवाडा-महाराष्ट्र येथील समाजाला स्वतंत्र भाषेमुळे पृथगात्मता प्राप्त झाली. आणि या भूमीचा अभिमान लोकांत निर्माण झाला. या समाजाच्या अस्मितेमुळे येथील संस्कृतीची व तदअंतर्गत साहित्य, कला, शास्त्र, तत्त्वज्ञान यांची जोपासना होणे शक्य झाले. महाराष्ट्राबाहरे भारतातील इतर प्रदेशात आणि भारताबाहेरही येथिलांची व्यापारी देवाणघेवाण सुरू झाली. पाटलीपुत्र (पाटणा), उज्जयिनी, भरुकच्छ (भडोच), शूर्पारिक (सोपारा), भोगवर्धन (भोकरदन), तगर (तेर), प्रतिष्ठान (पैठण) यासारख्या वेगळाल्या शहरांना जोडणारे व्यापारी मार्ग महाराष्ट्र-मराठवाडा प्रदेशातून जात, त्यामुळे नागरीकरणाची प्रक्रिया या काळातच जोमाने झाली असे दिसते. एकूण काय तर सातवाहन राजवटीने येथील जीवनाला कलाटणी दिली होती. 

इतिहासकाळात भारतात अनेक कालगणनापद्धती निर्माण झाल्यापैकी कालौघात आजतागायत टिकून राहिल्या त्या दोनच..विक्रमसंवत् उत्तर भारतात नि [[शालिवाहन]] (सातवाहन) दक्षिण भारतात. यावरुनही मराठवाड्यात संस्कृतीचा उषःकाल घडवून आणणाऱ्या या राजकुलाची महती लक्षात यावी. आणि मराठवाड्याची मातब्बरीही! सिमुक गौतमीपुत्र सातकर्णी, वसिष्ठीपुत्र पुळुमावी, वसिष्ठीपुत्र सातकर्णी, स्कंद सातकर्णी, यज्ञश्री इत्यादींची नाणी इतर ठिकाणांबरोबरच मराठवाड्यात पैठण, तेर, भोकरदन इत्यादी ठिकाणी उत्खननामध्ये सापडली. तद्वतच आधिभौतिक संस्कृतीचे अवशेष आणि याच काळातील उत्खननात हाती आलेले रोमन अवशेष तत्कालीन सामाजिक, धार्मिक आणि राजकीय तथा आर्थिक परिस्थितीची कल्पना देतात. शिवाय प्लिनी, टॉलेमी आणि पेरिप्लस यांचेकडूनही बरीचशी माहिती मिळते ती वेगळीच. या सर्व माहितीवरून असे दिसून येते की मराठवाड्याच्या इतिहासात सातवाहनकाल सर्व दृष्टींनी भरभराटीचा होता. 

टॉलेमीने सातवाहनांच्या साम्राज्यात तटबंदीयुक्त ३० शहरे होती अशी नोंद केली आहे. त्यातील पैठण, तेर, भोकरदन इत्यादी ठिकाणच्या उत्खननातून तेथील घरादारांचे अवशेष आणि सांडपाण्यासाठी बांधलेले विटांचे, मातीच्या कड्यांचे किंवा राजणांचे सांडपाण्यांचे कूप आढळून आलेले आहेत. ही सुबत्ता राजकीय स्थैर्य आणि अंतर्गत व सागरी व्यापारामुळे आलेली होती हे स्पष्टच आहे. 

रोमन साम्राज्यातून महाराष्ट्र-मराठवाड्यात उत्कृष्ठ बनावटीची नक्षीदार भांडी, कांचसामान, एक मीटरपेक्षा अधिक उंचीचे मद्याने भरलेले कुंभ (अॕम्फोरा), रोमन देव-देवतांचे पुतळे, रोमन युवती व युवकांची शिल्पे तसेच रोमन सम्राटांची नाणी आल्याचे पुरावे उपलब्ध झाले आहेत. इकडे आलेल्या अनेक उत्खननांत रोमहून आलेली लोखंडी अवजारे, धातूची भांडी, पळ्या, चमचे, उलथणी, तांब्याच्या थाळ्या, उचलण्यासाठी मूठ असलेले रांजण आणि जाती उपलब्ध झाली. येथील भौतिक जीवनात यांच्यामुळे एक नवाच रंग भरला गेला असे दिसते. रोमच्या नाण्यांवर राजांच्या आकृती असत त्यामुळे इकडे त्या नाण्यांना पुतळयांची नाणी म्हणत. अगदी पेशवाईपर्यंत या प्रकारच्या नाण्यांचे गळ्यातील हार करीत व त्यांना पुतळ्याच्या माळा म्हणत. या काळच्या मराठवाड्यातील कला व साहित्य या संबंधीचा विचार या लेखाचे शेवटी केलेला आहे.
#सातवाहनानंतर दखल घ्यावी असे मराठवाड्यातील दुसरे राजघराणे होते ते वाकाटकांचे. इसवीच्या तिसऱ्या शतकापासून सहाव्या शतकापर्यंत दक्षिणेत होऊन गेलेल्या राजवंशापैकी हा सर्वश्रेष्ठ असून त्याच्या कामगिरीने अखिल दक्षिण भारताच्या संस्कृतीवर फार मोठा प्रभाव पडला आहे, असे फ्रेंच इतिहासकार जुव्हो डुब्राइल म्हणतात.
वाकाटक याच घराण्याकडे अजिंठे येथील इसवीच्या चौथ्या-पाचव्या शतकातील लेण्यातील भित्तीचित्रांचे श्रेय जाते. या चित्रांचे महत्व अशासाठी की तत्कालीन भौतिक जीवन ते आपल्यासमोर दृष्यरुपात उभे करतात. त्यावेळची वस्त्रप्रावरणे, त्यात सकच्छ व विकच्छ पद्धतीने नेसण्याची वस्त्रे, अर्धोरुक (मांड्यांपर्यंत पोचणारी-वस्त्रे) चंडातक, जांघिका, शिवाय उत्तरीय, कंचुकी, चोलिका, कूर्पासक, पयोधरपट्ट, स्तनोत्तरीय इत्यादींचा अंतर्भाव होतो. तर विविध प्रकारचे दागिने मुक्ताहार, हेमसूत्र, कंठी, वैकक्षक, चटुलातिलक (बिंदी), लोलक, टंक, कर्णफूल, स्कंधपत्र, नुपूरे, कटिबंधापैकी कटिसूत्र, कांची, मेखला, रसना इत्यादी प्रकार येथील स्त्रिया वापरीत असत. 

सातवाहन काळात आणि विशेषतः वाकाटक काळात स्त्रिया मोजकी आणि ठसठशीत आभूषणे वापरीत असत. त्यामुळे पाहणाऱ्यांच्या मनांत ‘कवण कवणा अलंकारिले' असा संभ्रम निर्माण होई. वाकाटकांच्या एका लेखात नांदेड जिल्ह्यातील परिस्थितीचा उल्लेख आढळतो. त्यावरून महसूल, तो गोळा करण्याची पद्धती, अधिकारी वर्ग, त्यांचे अधिकार व सवलती या बद्दलची कल्पना येते.यानंतरच्या काळात बदामीचे चालुक्य, राष्ट्रकूट, कल्याणीचे चालुक्य, शिलाहार यांच्या राजवटी मराठवाड्याशी संबंधित होत्या. 

बदामीच्या चालुक्यांचे राज्य महाराष्ट्राच्या विस्तृत प्रदेशावर होते हे ऐहोळी (जि. विजापूर) येथील द्वितीय पुलकेशीच्या शिलालेखावरून कळते. त्यात त्रिमहाराष्ट्रक असा जो उल्लेख आढळतो त्यावरून मराठवाड्याचा अंतर्भात त्यात होत असावा असा एक विचार आहे. पुढे उत्तर चालुक्यांच्या काळातही मराठवाड्याच्या काही भागांवर त्यांचा व त्यांच्या मांडलिकांचा अंमल होता. त्यांनी बांधलेली अनेक मंदिरे आणि अभिलेख याचे साक्षीदार आहेत. या मंदिरांच्याद्वारे लोकांची उपासना पद्धती, कारीगारी, कलासक्तता, आर्थिक व्यवस्थापन यासंबंधीचे अंदाज बांधता येतात तर अभिलेखातून राज्यकारभार, अधिकारपदे, समाजरचना, धार्मिक परंपरा सासंबंधीची माहिती मिळते. चालुक्यांच्या कारकीर्दीतच कलचुरींनी राज्यकारभार हाती घेतला होता. वीस-पंचवीस वर्षेच त्यांची राजवट होती. मराठवाड्याच्या धार्मिक जीवनावर परिणाम करणारी ही कारवाई ठरली. कारण याच वेळी कलचूरींच्या प्रधानाने वीरशैव पंथाची स्थापना केली. 

बदामी चालुक्य आणि कल्याणी चालुक्य या दोन राजवटींच्या दरम्यान राष्ट्रकुटांचे प्रबल घराणे मराठवाडयाचेच होते. लत्तलूरपुरवराधीश्वर हे त्यांचे बिरुद होते. म्हणजे हे लातूरचे घराणे होते. यांनी मध्यप्रदेश, गुजरात आणि गंगेपर्यंतचा प्रदेश यावर धडक मारली होती. प्रतिहार, परमार, पाल या घराण्यातील राजांना पराभूत केले होते. दक्षिणेतील पल्लवांचाही पराभव केला होता.
* मराठवाड्यातील कंधार (जि. नांदेड) येथे त्यांची उपराजधानी होती. साहजिकच तेथे राजवाडाही होता. काही मातब्बर इतिहासकारांचे मते (फ्लीट, आळतेकर ठोसर) वेरुळ हे यांचे राजधानीचे ठिकाण होते. 
मराठवाड्याच्या संस्कृतीवर आणि तेथील संस्कृतीचा प्रभाव या काळात सर्वत्र पसरला होता. जीवनाला सर्वस्पर्शी ठरणाऱ्या विषयांची या काळात प्रगती झाली होती. भौतिक आणि आध्यात्मिक उन्नती या काळात लक्षणीय उंची गाठणारी ठरली. तशातच या राजांनी शैलगृहे घडविण्याचे कार्य मनावर घेतले आणि कैलास सारखे अभूतपूर्व मंदिर निर्माण केले. त्यांचा उदो उदो त्यामुळे सर्वतोमुखी झाला. राष्ट्रकूट राजांनी अरबी व्यापाऱ्यांशी फार सलोखा ठेवून मुसलमानांना धार्मिक स्वातंत्र्य दिले, तेव्हा तुर्कांचे अस्तित्त्व महाराष्ट्रात जाणवू लागले. त्याचे तेथील समाजावर दूरगामी परिणाम झाले. ह्याची दखल घ्यावी लागते. राष्ट्रकूटांनी निर्माण केलेल्या कलावैभवाला कालांतराने तडे जातील हे या सम्राटांच्या ध्यानीमनीही आले नव्हते असे दिसते. मराठवाड्याच्या या राजकुलाने सव्वादोनशे वर्षांची दीर्घ कारकीर्द गाजवली होती हे मात्र खरे.

प्राचीन कालखंडाच्या शेवटच्या टप्पात महाराष्ट्रावर देवगिरीच्या यादवांचे राज्य होते. जवळपास त्याच सुमाराच्या आसपास कोंकण कोल्हापूर पट्ट्यात शिलाहार घराण्याचे राज्य होते. मराठवाड्याच्या दृष्टीने महत्वाची गोष्ट अशी की, हे राजे स्वतःला तगरपुरवराधिश्वर असे म्हणवून घेत. तगर म्हणजे धाराशिव जिल्ह्यातील गोरोबाकाकांचे तेर असे आता सर्वजणच मानतात. शिलाहारांच्या अनेक घराण्यांपैकी उत्तर कोंकण, दक्षिण कोंकण आणि कोल्हापूर येथील घराणी अधिक महत्वाची होत. यातील काही राजे धोरणी, तर काही पराक्रमी होते म्हणून तर भोवतीच्या कधी राष्ट्रकूट तर कधी चालुक्य राजांच्या तावडीत फारसे न सापडता दीड-दोनशे वर्षे ही मंडळी राज्य करु शकली. आणखी एक महत्वाची गोष्ट म्हणजे यांच्यापैकी अपरार्क ह्या साहित्य आणि संगीतात गती असलेल्या राजाने याज्ञवल्क्य स्मृतीवरील अपरार्क टीका लिहून आपली विद्वत्ताही सिद्ध केली होती.
(लेख- मराठवाडा: इतिहास व संस्कृती. डॉ. गो.बं. देगलूरकर, मराठवाडा वारसा आणि सद्यस्थिती खंड १, संपादक, डॉ. मारुती आवरगंड, श्री विठ्ठल कदम)

==मध्ययुगीन मराठवाडा==
यादव राजेही येथील परंपरेनुसार आधी मांडलिकच होते. पण या यदुकुलातील भिल्लम (सन १९८४ -९१), सिंघण (१२५० - ४७), कृष्ण (१२४७-६०), महादेव (१२६०- ७१) आणि रामदेव (१२७९-१३०९) यांनी स्वबळाने आणि पराक्रमाने आपली सत्ता स्थापन केली आणि सर्वदूर आपला दरारा निर्माण केला. या पैकी भिल्लमाने देवगिरी येथे राजधानी स्थापन केली आणि दक्षिणेचा सम्राट म्हणून राज्याभिषेक करवून घेतला. सिंघण यादव हा अत्यंत पराक्रमी आणि फार धडाडीचा राजा होता. याचा नातू राजा कृष्ण याने बल्बनच्या अधिपत्याखाली असलेल्या मुसलमानी सैन्याला पराभूत केले. कृष्णाचा धाकटा भाऊ महादेव याने सोमेश्वर शिलाहारावर हल्ला चढवला. सोमेश्वराच्या आरमाराचा समुद्रात पाठलाग करून त्याच्यासह जहाजांच्या सर्वच काफिल्याला जलसमाधी दिली. मराठवाड्याच्या सत्ताधीशाने आरमारी लढाई केल्याचे बहुधा हे पहिले उदाहरण असावे. रामदेव हा शेवटचा यादव नृपती. प्राचीन मराठवाड्याचा शेवटचा हिंदूराजा. याने वाराणसीमधून मुसलमानांना हाकलून दिले व तेथे शारंगधराचे एक सुवर्णमंदिर बांधले. ही घटना बहूधा दिल्लीचा सुलतान बल्बन याचा मृत्यू आणि जलालुद्दिनाचे राज्यारोहण यांच्या मधल्या काळात घडली असावी असे मु. ग. पानसे (यादव कालीन महाराष्ट्र, 19६३ पृ. 3४) यांचे अनुमान आहे.

रामदेवराय पराक्रमी खरा पण सावधचित नव्हता; अखंड सावधान नव्हता. त्यामुळे दिल्लीहून आलेल्या अल्लाउद्दिनचे चांगलेच फावले आणि घात झाला. घात झाला तो केवळ रामदेवाचा नव्हे, तो मराठवाड्याचा, महाराष्ट्राचा घात होता. तो घात साऱ्या हिंदू राजांचा होता, सत्तेचा होता. पुढे काही काळ दिल्लीहून स्वाऱ्या होतच राहिल्या. रामदेव पुत्र शंकरदेव व जावई हरपालदेव यांचे प्राणपणाने स्वतंत्र होण्याचे निकराचे प्रयत्न निरुपयोगी ठरले आणि सुलतान महंमद तुघलकाने देवगिरीचे दौलताबाद केले. या नामकरणातून दोन प्रवृत्ती लक्षात येतात. देवांचे वास्तव्य मानणारे आधीचे राज्य आणि संपत्तीलोलूप दुसरे नंतरचे.

यानंतरच्या काळात मराठवाड्याभोवती मुसलमानी सत्तेचा विळखा पडला. कधी तो बहामनींचा, कधी नगरच्या निझामशाहीचा तर कधी आदिलशाहीचा. सरते शेवटी हैद्राबादच्या निझामाच्या संस्थानात हा प्रदेश खितपत पडला. १९४८ मध्ये हैद्राबाद संस्थान विलीन झाले आणि मराठवाड्याचा वनवास संपला. प्राचीन काळी राजकीय आणि सांस्कृतिक बाबतीत आघाडीवर असलेला मराठवाडा नंतरच्या मुसलमानी सत्तेच्या काळात मागासला. त्याच्या सुधारणेची गती अजूनही धीमीच आहे. भांडकुदळपणात कमी पडणाऱ्या, योग्य दूरदर्शी नेतृत्वाभावी त्याच्याकडे जावे तसे लक्ष अजूनही सत्ताधीशांचे जात नाही. त्याच्या सोशिकतेचे, संत- शिकवणीमुळे झालेल्या सात्विकपणाचे हे त्यांच्या वाट्याला आलेले फळ म्हणायचे!
प्रागैतिहासिक काळातील मराठवाड्याचा हा झाला मागोवा. 
(लेख- मराठवाडा: इतिहास व संस्कृती. डॉ. गो.बं. देगलूरकर, मराठवाडा वारसा आणि सद्यस्थिती खंड १, संपादक, डॉ. मारुती आवरगंड, श्री विठ्ठल कदम)
==मराठवाड्याची संस्कृती==
भौतिक आणि मनोमय सृष्टी म्हणजे संस्कृती. राजकीय स्थिती, घरे, नगररचना, आर्थिक स्थिती या सर्व गोष्टी मानवाच्या ऐहिक वा भौतिक प्रगतीच्या निदर्शक असतात. इंग्रजीत याला सिव्हिलायझेशन म्हणतात पण संस्कृतीची दुसरी बाजू म्हणजे मनोमय सृष्टी. यात अध्यात्म, तत्त्वज्ञान, धर्म, कला, साहित्य यांचा समावेश केला जातो. हे झाले इंग्रजीतील 'कल्चर'.
आपण आत्तापर्यंत पाहिले की प्राचीन काळात राजकीयदृष्ट्या मराठवाड्याचे कार्य विशेष महत्त्वाचे होते.

मराठवाड्यावर राज्य करणाऱ्या घराण्यांची महाराष्ट्रावर तसेच भोवतीच्या प्रदेशावर सत्ता होती. कर्नाटक, आंध्र, गुजरात या राज्यांवर बहुधा प्रत्यक्ष नि क्वचित वेळा अप्रत्यक्ष (म्हणजे मांडलिकांमार्फत) या घराण्यांचेच राज्य असायचे. प्राचीन काळातील घटनांवर मराठवाड्याचा विशेष ठसा होता. असे म्हणण्याचे कारण असे की त्याकाळी एक तर या राज्यकर्त्यांची राजधानी मराठवाड्यातच असे किंवा ती मराठवाड्याच्या सीमेवर असे की ज्यामुळे मराठवाड्याच्या काही भागाचा समावेश राजधानीच्या भागातच (होम प्रॉव्हिन्स) असायचा. येथील राजकीय सत्तांपैकी प्रबळ होत्या त्या सातवाहन, राष्ट्रकूट आणि यादव यांच्या. पैकी पहिल्या दोन्हींचे मूळ वस्तिस्थान मराठवाड्यातलेच. यादवांच्या संबंधात असे म्हणता येते की मराठवाड्याला मोठे केले ते त्यांनी आणि त्यांना साम्राज्य स्थापण्याची संधी दिली ती मराठवाड्याने सुमारे दोनशे वर्षे यादवांनी साऱ्या दक्षिण भारतावर अधिराज्य गाजवले ते मराठवाड्याला शक्तिकेंद्र करूनच.  पैठण, कंधार, बहुधा वेरुळ आणि देवगिरी ही राजधानीची शहरे मराठवाड्यातील आणि मान्यखेट, कल्याण (बसवकल्याण) या राजधान्या मराठवाड्याच्या सीमेलगत होत्या. 
शिलाहारांनी कोकण-कोल्हापूर भागात पराक्रम गाजवला तरी ते मूळचे मराठवाड्यातीलच तर होते! या शिवाय कित्येक मांडलिकांच्या राजधान्याही येथेच होत्या. वहनीकुल, वाजीकुल हे कल्याणी चालुक्यांचे मांडलिक आणि अमर्दकपूर (औंढा, जि. हिंगोली) येथील रट्ट घराण्याच्या राजधान्या काय की कलचुरींच्या कुंभारी, मुरुम या उपराजधाऱ्या काय या सर्व येथल्याच होत. 

हा सर्व आढावा घेण्याचे कारण असे की यावरून असे लक्षात यावे की राजांच्या व सम्राटांच्या येथील वास्तव्याचा, आचार-विचारांचा प्रभाव येथील समाजाची जडण-घडण होण्यास नक्कीच कारणीभूत झाला असणार. शुक्रनीतितील दोन सिद्धांताकडे लक्ष दिल्यास यावर अधिक भाष्य करण्याची आवश्यकता राहणार नाही. 'राजा कालस्य कारणम्' आणि 'यथा राजा तथा प्रजा', 'हुकूमशाहीत वा सरंजामशाहीत त्या प्रदेशाच्या सांस्कृतिक जडण-घडणीत राजांच्या विचारांचा मोठा वाटा असतो. प्रजाजनांवर त्यांच्या विचारांचा, आवडी-निवडींचा प्रभाव पडत असतो. आणि राजेलोक कल्याणकारी विचारसरणीचे असतील तर याची शक्यता अधिक असते. मराठवाड्यातल्या सांस्कृतिक जीवनाला घाट दिला गेला तो राजांनी व त्यांच्या सरदारांनी प्रारंभी केलेल्या वा पुरस्कृत केलेल्या प्रथांनी, आणि येथे रुजलेल्या या प्रथांचे लोण साऱ्या महाराष्ट्रभर यथाकाल पसरले असणार. दुसऱ्या शब्दांत सांगायचे तर प्राचीन काळात नवकल्पना निर्मितीचे व सांस्कृतिक प्रगतीचे स्रोत सातत्याने मराठवाड्यानेच पुरविले होते. तेथे असलेल्या सातवाहन, राष्ट्रकूट, यादव या राजकुलांच्या राजधान्यांमुळे पंडित, शास्त्रज्ञ, विद्वान, कलावंत, उद्योगपती व व्यापारी (परदेशीय सुद्धा) यांचे सततचे वास्तव्य मराठवाड्यातच राहिले. त्यामुळे त्यांनी निर्माण केलेल्या वास्तूंचा, कलाकृतींचा, कल्पनांचा पहिल्यांदा लाभ व्हायचा तो स्थानिकांना संस्कृतीला लाभलेले अनेक आयाम आणि त्यांच्यात झालेली प्रगती मुळात येथली, मग त्यांचा प्रसार साऱ्या महाराष्ट्रात आणि शेजारच्या प्रदेशात झाला. पैठण, तेर, देवगिरी ही भरभराटीला आलेली व्यापारी केंद्रे होती याचा वर उल्लेख झालेला आहेच. येथूनच परदेशांत आणि परदेशातून व्यापारी मालाची ने आण होत असे. साहजिकच संस्कृतीच्या संबंधातील कल्पनांची देवाण घेवाण होत असणार. यांचा पहिल्याचा स्वीकार मराठवाड्यात होत असणार आणि तेथूनच सर्वदूर त्यांचे प्रसारण होत असणार. 

शिल्प आणि स्थापत्याच्या क्षेत्रात तर मराठवाडा नेहमीच अग्रेसर होता. त्याचा वरचष्मा होता. या क्षेत्रातील त्याचे योगदान वाखाणण्याजोगे होते. भाजे, बेडसे, कोण्डाणे येथील शैलगृहे कालक्रमदृष्ट्या आधीची आहेत यात शंकाच नाही पण उत्कृष्ट शैलगृहे घडविण्याचे श्रेय जाते ते मराठवाड्याकडेच. वेरुळ येथील कैलास लेणे हे या क्षेत्रातील संपरिपूर्ण परिष्कृततेचे उत्तम उदाहरण ठरावे. ते कळसापासून पायापर्यंत 'आधी कळस मग पाया रे' या पद्धतीने कोरले गेले हे तर खरेच, पण ते 'देव देऊळ परिवारु । कोरुनि काढिला डोंगरु । ऐसा भक्तीचा व्यवहार । का न व्हावा ।। असे भक्ती व्यवहारातील अद्वैत कसे असावे याचे उदाहरणही ठरणारे लेणे आहे. तात्पर्य की मराठवाड्याने कलेसाठी कला असे न मानता जीवनासाठी तिचा उपयोग व्हावा ही दृष्टी बाळगली होती. (लेख मराठवाडा: इतिहास व संस्कृती. डॉ. गो.बं. देगलूरकर, मराठवाडा वारसा आणि सद्यस्थिती खंड १, संपादक, डॉ. मारुती आवरगंड, श्री विठ्ठल कदम)

*अंबाजोगाई मराठी भाषेचा उगम येथे झाला व पुरातन काळात असेलेली हत्तीखाना, बाराखंबी मंदिर येथेच आहे.येथे पहिला मराठी ग्रंथ या ठिकाणी श्री मुकुंदराज स्वामी यांनी लिहला.

इसवी सन १४०० पूर्वी हजारो वर्षे मराठवाड्यावर [[सातवाहन]], [[चालुक्य]], [[यादव]], [[इक्ष्वाकू]] या सारख्या मराठी लोकांचे राज्य होते. तर ४०० वर्ष देवगिरीच्या यादवांचे साम्राज्य होते आणि ते निम्म्यापेक्षा जास्त भारताच्या भागावर राज्य करत होते. नंतर चार शतके मुस्लिम राजवटीखाली मराठवाडा मुस्लिम राजवटीखाली आणि [[निजाम|निजामाच्या]] [[हैदराबाद]] संस्थानाचा भाग होता. निजामाने मराठवाड्यावर [[हैदराबाद संस्थान]] भारतात विलीन होईपर्यंत राज्य केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://marathivishwakosh.in/khandas/khand12/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=10390|title=मराठवाडा|प्रकाशक=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ, मुंबई|भाषा=मराठी|ॲक्सेसदिनांक=३१ जुलै २०१४}}&lt;/ref&gt; भारतीय स्वातंत्र्याच्या लढ्यात बरोबरीनेच [[हैदराबाद मुक्तिसंग्राम]] लढला गेला. १७ सप्टेंबरला मराठवाड्याला हैदराबाद संस्थानातून स्वातंत्र्य मिळाले. १ नोव्हेंबर १९५६ पासून मराठवाडा विभाग [[मुंबई]] राज्यास जोडण्यात आला. १ मे १९६० पासून मराठवाडा हा नवीन [[महाराष्ट्र]] राज्याचा भाग झाला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.bbc.com/marathi/india-49444233|title=विधानसभा निवडणूक 2019: महाराष्ट्र विधानसभेची पहिली निवडणूक आणि तीन मुख्यमंत्री}}&lt;/ref&gt;

स्वातन्त्र्योत्तर काळात [[काँग्रेस]]चे नेते, [[शंकरराव चव्हाण]] यांचे प्रदीर्घ काळ मराठवाडा भागावर राजकीय प्रभुत्व होते. ते आधी महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री झाले व नंतर त्यांनी भारतीय संघराज्याचे [[गृहमंत्री]], [[अर्थमंत्री]] ईत्यादी केन्द्रीय मंत्रिपदेही  सांभाळली. त्यांचा महाराष्ट्रातील जलसिंचन क्षेत्रांचा गाढा अभ्यास होता. विकास क्षेत्रातील.[[पैठण]]चा [[जायकवाडी धरण|जायकवाडी]] जलसिंचन प्रकल्प हे त्यांचे महत्त्वाचे योगदान आहे.

==भौगोलिक स्थान==
===मुख्य शहरे===
* [[छत्रपती संभाजीनगर]] : ही मराठवाड्याची राजधानी व प्रमुख औद्योगिक शहर आहे. हे शहर ऐतिहासिक वास्तु, लेणी इत्यादींसाठी प्रसिद्ध आहे. छत्रपती संभाजी नगर येथून मुंबई-दिल्ली औद्योगिक मार्गिका जात आहे. याच जिल्ह्यात बिबी का मकबरा, [[अजिंठा]] - वेरूळ लेण्या,[[दौलताबाद किल्ला]] आणि [[जायकवाडी धरण]] आहे. पर्यटन स्थळे आणि धार्मिक स्थळे या जिल्ह्यात आहेत. येथेच छत्रपती संभाजीनगर प्रशासकीय विभागाचे मुख्यालय आहे. या जिल्ह्याच्या दक्षिणेकडून [[गोदावरी]] ही नदी वाहते.
* [[अंबाजोगाई]] अंबाजोगाई हे शहर बीड जिल्ह्यातील मुख्य शहर म्हणून ओळखले जाते. मराठवाड्याची सांस्कृतिक राजधानी म्हणून ओळख आहे. या शहराला शिक्षणाची पंढरी आणि ऐतिहासिक वारसा लाभलेलं शहर आहे. अंबाजोगाई शहराला प्राचीन काळापासून खूप वारसा आहे. या शहरातून मराठी भाषेचा उगम झाला होता. या तालुक्यात तुम्हाला माता योगेश्वरी देवी मंदिर, मराठी भाषेतील पहिला मराठी ग्रंथ लिहणारे मुकुंदराज स्वामी यांची समाधी येथे आहे.
* [[सिल्लोड]] : हे छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील सर्वात मोठे आणि प्रगतशील शहर आहे. तालुक्यात अंधारी आणि अजिंठा सारखी मोठी गावे आहेत की तालुक्याचा प्रगतीत मोठा हातभार लावतात.
* [[धाराशिव]] : या शहरापासून जवळच धाराशिव लेणी आहेत. या शहराजवळून भोगावती नदी वाहते. याच जिल्ह्यात तुळजापूर येथे [[तुळजाभवानी माता मंदिर]] आहे. तसेच लाखो भाविकांचे कुलदैवत असलेल्या काळभैरवनाथ श्री क्षेत्र सोनारी याच जिल्ह्यात आहे. अनेक धार्मिक पर्यटन स्थळे या जिल्ह्यात आहेत.
* [[जालना]] : जालना शहर मराठवाड्यातील एक महत्त्वाची बाजारपेठ व औद्योगिक केंद्र आहे. या शहराला बियाणांची राजधानी असे म्हणतात. इथे स्टील उद्योग मोठ्या प्रमाणात आहे. याच जिल्ह्यात [[भोकरदन]] हे प्राचीन शहर वसलेले आहे. जालना मधील श्रीक्षेत्र राजूर हे प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्र आहे. येथे राजुरेश्वर गणपतीचे खुप भव्यदिव्य असे मंदिर आहे. 
* [[नांदेड]] : ह्या शहराला मराठवाड्याची उपराजधानी म्हणून ओळखले जाते. हे शहर गोदावरी नदीच्या काठी वसलेले आहे. नांदेड येथे सचखंड गुरुद्वारा आहे. महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री आणि केंद्रीय मंत्री [[शंकरराव चव्हाण]] इथलेच आहेत.
* [[परभणी]] : परभणी येथे वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ आहे. परभणी जंक्शन हे मराठवाड्यातील महत्त्वाचे रेल्वे स्थानक आहे.
* [[बीड]] : बीड ला पांडवकाळात [[दुर्गावतीनगर]] म्हणत असत. पुढे चालुक्यकालीन चंपावती राणीच्या नावावरून देण्यात आलेले '[[चंपावतीनगर]]' हे या शहराचे दुसरे नाव आहे. कंकालेश्वर हे बीड मधील ऐतिहासिक पुरातन भगवान शंकराचे मंदिर आहे. हे चारही बाजूने पाण्याने वेढलेले आहे. मंदिराचे दगडी बांधकाम आहे. या जिल्ह्यात वंजारी आक्रमक आणि शूर आहेत, त्यांच्यामध्ये शैक्षणिक प्रगती उत्तम आहे.
* [[लातूर]] : लातूर हे मराठवाड्यातील प्रमुख शैक्षणिक केंद्र आहे. गुणवत्तापूर्ण शिक्षणप्रणालीमुळे शिक्षण क्षेत्रात लातूर आकृतिबंध (पॅटर्न) निर्माण झाला आहे. महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री [[विलासराव देशमुख]] इथलेच आहेत.
* [[हिंगोली]] : हिंगोली शहर कयाधू नदीच्या काठावर वसले आहे. हिंगोली येथील दसरा महोत्सव प्रसिद्ध आहे. [[औंढा नागनाथ]] हे महादेवाचे प्रसिद्ध मंदिर याच जिल्ह्यात आहे.
* [[परळी वैजनाथ]] परळी वैजनाथ हे बारा ज्योतिर्लिंग मंदिरांपैकी एक आहे. या शहरात बीड जिल्ह्यातील रेल्वे जंक्शन आहे. या शहरात औष्णिक विद्युत केंद्र आहे. या शहरात अनेक प्रकारची उद्योग चालतात.

===महत्त्वाची ठिकाणे===
[[Image:Takht Shri Hazoor Sahib Gurudwara Nanded.JPG|thumb|नांदेड येथील सचखण्ड गुरुद्वारा]]
संत [[नामदेव]] महाराजांचे जन्मस्थान [[नरसी (नामदेव)]], संत [[ज्ञानेश्वर]] महाराजांचे जन्मस्थान [[आपेगाव]], संत [[जनाबाई]]चे जन्मगाव [[गंगाखेड]], [[शिर्डी]]च्या [[साईबाबा|साईबाबांचे]] जन्मगाव [[पाथरी]], संत एकनाथांचे [[पैठण]], [[समर्थ रामदास स्वामी|समर्थ रामदासांचे]] जन्मगाव [[जांब]], देवीचे शक्तिपीठ [[माहूर]], ज्योतिर्लिंग [[परळी-वैद्यनाथ|परळी वैजनाथ]], ज्योतिर्लिंग [[औंढा नागनाथ]], ज्योतिर्लिंग [[घृष्णेश्वर मंदिर]], [[शीख]] धर्मीयांचा [[नांदेड]] येथील सचखंड [[गुरुद्वारा]] इत्यादी धार्मिक स्थाने या विभागात येतात.
* [[परळी-वैद्यनाथ|परळी वैजनाथ]] धार्मिक पर्यटन केंद्र
* [[अंबाजोगाई]] सांस्कृतिक, धार्मिक, शैक्षणिक व ऐतिहासिक वारसा 
* [[माहूर]] धार्मिक पर्यटन केंद्र
* [[औंढा नागनाथ]] धार्मिक पर्यटन केंद्र
* [[केदारेश्वर देवालय]] - केदारेश्वर देवालय [[शिल्प स्थापत्य]]कलेचा उत्कृष्ठ नमुना
* कल्हाली, ता. कंधार, जि. [[नांदेड जिल्हा|नांदेड]] - निजामकालीन जहागिरीचे गाव, ३५ हुतात्म्याचे ग्रामकेंंद्र, ब्रह्मदेवाचे देवस्थान.
* श्री क्षेत्र गहिनीनाथगड चिंचोली 
* श्री क्षेत्र भगवानगड (धौम्य गड )
* श्री क्षेत्र नारायणगड - मराठवाड्यातील धाकटी पंढरी 
* श्री क्षेत्र गोरक्षनाथ टेकडी संस्थान, बीड तालुका 
* कपिलधार धबधबा, मांजरसुम्भा, बीड 
* श्री क्षेत्र माऊली महाराज मंदिर,चाकरवाडी ता.केज जि.बीड 
* श्री क्षेत्र मच्छिन्द्रनाथ, सावरगाव मायंम्बा, ता आष्टी जि बीड 
* श्री क्षेत्र पिंपळनेर गणपतीचे 
* श्री क्षेत्र भैरवनाथ, जरुड ता बीड
* श्री तुळजाभवानी मंदिर तुळजापूर ता.तुळजापूर जि. धाराशिव
* श्री काळभैरवनाथ (सिद्धनाथ) सोनारी ता.परांडा जि.धाराशिव
* नळदुर्ग किल्ला ता. तुळजापूर जि. धाराशिव
* नळदुर्ग व अणदूर खंडोबा देवस्थान ता.तुळजापूर जि. धाराशिव
* चालुक्यकालीन केदारेश्वर मंदिर, धर्मापुरी
* धर्मापुरी किल्ला
* भुईकोट किल्ला, किल्ले धारूर, धारूर जि. बीड
* आसरादेवी मंदिर असरडोह, ता.धारूर, जि.बीड

== नद्या ==
[[चित्र:Nandur_madhmeshwar_canal.jpg|thumb|नान्दुर मधमेश्वर कालवा]]

गोदावरी ही मराठवाड्यातील मुख्य नदी आहे. पूर्णा, पैनगंगा, सीना, शिवणा, मांजरा, दुधना या विभागातील इतर महत्त्वाच्या नद्या आहेत.

'''गोदावरी :''' मराठवाड्यातून [[गोदावरी नदी|गोदावरी]] ही प्रमुख नदी वाहते. काही अंतरापर्यंत तिने छत्रपती संभाजीनगर बीड, जालना व परभणी, बीड व जालना अशा जिल्हा सीमा निश्चित केल्या आहेत. गोदावरीची वाहण्याची दिशा साधारणपणे वायव्येकडून आग्नेयेकडे आहे. बीड जिल्ह्यातील सिन्धफणा, वाण, सरस्वती, या गोदावरीच्या उपनद्या आहेत.

[[मांजरा नदी|'''मांजरा'']] : पाटोदा तालुक्यातील बालाघाटच्या डोंगराळ भागात उगम पावणारी मांजरा नदी सुरुवातीस उत्तर - दक्षिण - असा प्रवास करून जिल्ह्याच्या दक्षिण सीमेवरून पश्चिमेकडून पूर्वेकडे अशी वाहत जाऊन पुढे लातूर जिल्ह्यात प्रवेशते. तिचा बराचसा प्रवास गोदावरीला काहीसा समांतर असा होतो. बऱ्याच ठिकाणी या नदीने अहमदनगर-बीड, धाराशिव-बीड व लातूर-बीड या जिल्ह्यांमधील नैसर्गिक सीमेचे कार्य केले आहे. उगमापासून सुमारे ६१६ किलोमीटर प्रवास करून ही नदी पुढे नांदेड जिल्ह्यात कुण्डलवाडी गावाजवळ गोदावरीस मिळते. सिन्धफणा नदी पाटोदा तालुक्यात चिंचोली टेकड्यात उगम पावते. प्रथम उत्तरेकडे, नंतर पूर्वेकडे व तदनंतर पुन्हा उत्तरेकडे, किंबहुना ईशान्येकडे प्रवास करीत माजलगाव तालुक्यात मंजरथजवळ गोदावरीस मिळते. बीड तालुक्यातील डोंगराळ परिसरात उगम पावणारी बिन्दुसरा नदी बीड शहरातून वाहत जाऊन पुढे सिन्धफणा नदीस मिळते. कुंडलिका ही सिन्धफणेची आणखी एक उपनदी जिल्ह्यातच उगम पावून जिल्ह्यातच सिन्धफणा नदीस मिळते.

[[सिना]] : जिल्ह्याच्या व आष्टी तालुक्याच्याही नैर्ऋत्य सीमेवरून सीना नदी वाहते. काही अंतरापर्यंत  तिने [[अहिल्यानगर]]  व बीड जिल्ह्यांमधील नैसर्गिक सीमा म्हणून काम केले आहे. त्याच वेळी तिने अहिल्यानगर जिल्ह्यातील नगर तालुका व बीड जिल्ह्यातील आष्टी तालुका यांची सीमारेषाही स्पष्ट केली आहे.{{संदर्भ हवा}}

[[कयाधू]] : नदी हिंगोली जिल्ह्याच्या उत्तर-पूर्व सीमेवरून वाहताना [[वाशिम]] आणि [[यवतमाळ]] जिल्ह्यांची नैसर्गिक सीमा होते.

'''मनकर्णिका''' - बीड व माजलगाव तालुक्यातील नदी. पुढे सिंदफनाला मिळते. आंबेसावळी ता बीड येथे मनकर्णिका १ प्रकल्प व लिंबारूई देवी येथे मनकर्णिका २ सिंचन प्रकल्प या नदीवर आहेत
''' वाण ''' वाण ही नदी बीड जिल्ह्यातील प्रमुख नद्यापैकी एक आहे. या नदीचा उगम धारुरच्या घाटातून होतो आणि ही नदी पुन्हा गोदावरीला जाऊन मिळते. या नदीवर नागापूर चे धरण आहे.

== मराठवाड्यातील धरणे==
मोठे प्रकल्प -
१
२
३
४
५ प्रकल्प नाव- नदी, धरणासाठी अधिग्रहण क्षेत्र, विस्थापित झालेल्यांची संख्या, धरणाची उंची, पाणी साठवण क्षमता,मृत साठा, पाटचाऱ्या, एकूण लाभ क्षेत्र, लाभ क्षेत्रातातील कंपन्या,एमआयडीसी

मध्यम प्रकल्प 
१
२
३
४
५ प्रकल्प नाव, धरणासाठी अधिग्रहण क्षेत्र, विस्थापित झालेल्यांची संख्या, धरणाची उंची, पाणी साठवण क्षमता,मृत साठा, पाटचाऱ्या, एकूण लाभ क्षेत्र, लाभ क्षेत्रातातील कंपन्या,एमआयडीसी

लहान प्रकल्प 
१
२
३
४
५ प्रकल्प नाव, धरणासाठी अधिग्रहण क्षेत्र, विस्थापित झालेल्यांची संख्या, धरणाची उंची, पाणी साठवण क्षमता,मृत साठा, पाटचाऱ्या, एकूण लाभ क्षेत्र.

==प्रशासन==
===महसूल===
मराठवाड्यातील पुढील आठही जिल्ह्यांचा मिळून [[छत्रपती संभाजीनगर महसुली विभाग]] तयार झाला आहे. विभागाचे मुख्यालय छत्रपती संभाजीनगर येथे आहे. [[विभागीय आयुक्त]] हा या महसुली विभागाचा सर्वोच्च प्रशासकीय अधिकारी असतो.
* [[छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा]]
* [[धाराशिव जिल्हा]]
* [[जालना जिल्हा]]
* [[नांदेड जिल्हा]]
* [[परभणी जिल्हा]]
* [[बीड जिल्हा]]
* [[लातूर जिल्हा]]
* [[हिंगोली जिल्हा]]

===न्यायदान===
सर्व जिल्ह्यांत जिल्हा न्यायालये आणि इतर न्यायालये आहेत. [[मुंबई उच्च न्यायालयाचे खंडपीठ]] छत्रपती संभाजीनगर येथे आहे. मराठवाड्यातील आठही जिल्हे आणि लगतच्या [[अहमदनगर]] आणि [[जळगाव]] जिल्ह्यांमधून उच्च न्यायालयात आलेल्या खटल्यांचे कामकाज येथे चालते.

==अर्थव्यवस्था==

मराठवाडा हा प्राचीन काळापासून राजकीय, सामाजिक आणि आर्थिक दृष्टीने अत्यंत समृद्ध राहिलेला आहे. मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती अभ्यासताना सातवाहन, वाकाटक, राष्ट्रकूट, यादव आणि मुस्लिम राजवट कालीन आर्थिक जीवन समजून घ्यावे लागेल. आर्थिक दृष्टिकोनातून मराठवाड्याची चिकित्सा करताना त्या काळातील आर्थिक जीवन स्पष्ट करावे लागेल. गोदाखोरे हे मराठवाड्यातील सर्वात विस्तृत व समृद्ध खोरे आहे. मराठवाड्याचा बराचसा भाग या खोऱ्याने व्यापला आहे. या भूमीने प्राचीन काळपासून ते आजपर्यंत अनेक आर्थिक चढउतार पाहिलेले आहेत. मराठवाड्याने प्राचीन, मध्ययुगीन आणि अर्वाचीन कालखंडात देशाच्या आर्थिक विकासात ऐतिहासिक योगदान दिले आहे. विशेषतः भारताच्या आर्थिक विकासाच्या जडणघडणीतही मराठवाड्याने महत्त्वाचा वाटा उचललेला आहे. त्याचबरोबर आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील व्यापार क्षेत्रात आपली ओळख प्राचीन व मध्ययुगीन काळात निर्माण केली आहे. प्राचीन काळात अनेक व्यापारी केंद्रे किंवा नगरे भरभराटीस आली होती. तेर, भोकरदन (भोगवर्धन) व पैठण (प्रतिष्ठान) या सातवाहन काळातील प्रसिद्ध व्यापारी बाजारपेठा होत्या. या व्यापारी केंद्रातून परदेशात माल पाठविला जात असे. मराठवाड्यातील आर्थिक समृद्ध वारसा कशा होता यावर प्रकाश टाकण्याचा प्रयत्न या लेखात केला आहे.

प्राचीन काळापासूनच भारत हा कृषिप्रधान देश आहे. आपल्या देशातील सामाजिक आणि आर्थिक जीवन कृषीवरच अवलंबून आहे. लोक वर्षातून दोन वेळा आणि क्वचित प्रसंगी तीन वेळा पीक घेत असत. शेती ही मान्सुनवर अवलंबून असे. शेतीमधून अन्न-धान्य निर्मिती आणि रोजगार मिळत असे. सातवाहन काळापासून कापूस हे या परिसरातील मुख्य पीक होते. आजही विशेषतः गोदावरीच्या खोऱ्यात कापूस उत्पादन मोठया प्रमाणात घेतले जाते. कृषी उत्पादनावरच येथील उद्योगधंदे आधारित होते. साधारणत: शेतीच्या जमिनीची मालकी राजाची असे. परंतु शेतीकरिता ती निरनिराळ्या लोकांत वाटली जात असे. तत्कालीन लोकांचे जीवन हे कृषीवर आधारित असल्याने त्या काळात कृषी संबंधित सर्व उद्योग विकसित झाले होते. प्राचीन भारतातील लोकांचा पशुपालन हा महत्त्वाचा व्यवसाय होता. प्राचीन काळात हल (लहान लाकडी नांगर) व नांगल (मोठा लोखंडी नागर) असे नांगराचे दोन प्रकार होते. त्या काळात शेतकऱ्यांना हलिक असे म्हटले जात. नांगराचा उपयोग शेती कार्यात वैदिक काळापासून केला जात. दूध, दही, लोणी, तूप आणि दुधापासून बनविलेले अनेक पदार्थ हे लोकांचे प्रमुख अन्नपदार्थात मोडत असल्यामुळे दूध देणारे प्राणी पाळण्यावर लोकांचा सर्वाधिक भर होता. गाय, बैल, घोडा, गाढव, बकरी, मेंढी, कुत्रा, हत्ती, डुक्कर, व खेचर हे प्राणी पाळले जात होते. 

भारतीय व्यापारी परंपरा चार हजार वर्षे जूनी आहे. प्राचीन काळात भारताचा विदेशी व्यापार सुद्धा भरभराटीस आला होता. व्यापारी लोकांना समाजात मान सन्मान, प्रतिष्ठा व महत्त्व होते. विदेशी व्यापार जलमार्गाने होत असे. बौद्ध जातक कथात समुद्र प्रवासाची वर्णने व अनेक बंदराची माहिती उल्लेखनीय मिळते. व्यापारी लोक राजस्थान मार्गे नरकच्छ व शूर्पारक या बंदरातून बेबीलोनला जात. भारताचा चीन, मांचुरीया, जपान, इराण, ग्रीक, सिलोन, इजिप्त, मेक्सिको, बेबीलोन, रोम, अमेरीका, जावा, मलाया, सवर्णद्वीप व अरब देशांशी व्यापार चालू होता. तसेच विदेशी व्यापारी सुद्धा भारतीय बंदरात येऊन मालाची खरेदी-विक्री करीत. भारतातून विविध प्रकारच्या वस्तू विदेशात पाठविल्या जात आणि त्याचे मूल्य म्हणून परदेशातून विपूल सोने मिळत असे. चीन व ब्रह्मदेशातील माल भारतातील व्यापारी केंद्रातून पाश्चात्य देशाकडे पाठवला जात असे. भारतीय व्यापारी चीनी रेशमी वस्त्रे विकत घेत व ते पाश्चात देशांना निर्यात करीत. रोमच्या लोकांना भारतीय वस्त्र व आभूषणे आवडत असत. बंगाल आणि तामिळनाडू येथील मलमल जगप्रसिद्ध होती. विदेशी लोकांना भारतातील विविध प्रकारचे पदार्थ व मसाले आणि विविध सुंदर वस्तूंची आवड होती. त्यामुळे भारतातील वस्तूंना परदेशात चांगलीच मागणी होती. मसाल्याचे पदार्थ, सुगंधी द्रव्ये, औषधे, जडीबूटी, हिरे, मोती, लोखंड, तांबे, चंदन, कातडी, सूती व रेशीम कापड, सागाचे लाकूड, वनस्पतीचे बी-बियाणे व रोपे, मलमल, हस्तीदंत व त्यापासून बनविलेल्या वस्तू आणि विविध प्रकारचे पशुपक्षी भारतातून निर्यात केली जात असत.

मराठवाडा हा प्राचीन आणि मध्ययुगीन विदेशी व्यापाराचे महत्त्वाचे केंद्र झाले होते. मराठवाडयातील व्यापारी विदेशात जाऊन आपल्या मालाची विक्री करीत असत. मराठवाडयातील तेर व पैठण या शहरातील व्यापाऱ्यांचे रोमशी प्रत्यक्ष व्यापारी संबंध होते. पैठणच्या उत्खननात अनेक रोमन अवशेष मिळाले आहेत. मराठवाड्याचा व्यापार हा भूमार्ग, नदीमार्ग व समुद्र मार्गाने केला जाई. घोडे, गाढव, उंट, नौका व बैलगाड़ी ही एकदरीत मालवाहतुकीची साधने होती. व्यापारी हा माल बैलगाडी, गाढवावर, उटावर व घोडयाच्या पाठीवर टाकून वाहून नेत असत. नाव व जहाज ही सुद्धा वाहतुकीची महत्त्वाची साधने होती. देशांतर्गत व्यापारी वाहतूक ही नदीमार्गाने व भूमार्गाने होत असे तर समुद्रमार्गाने परदेशी माल पाठविला जात.  प्रवासात चोर व लुटारूंची भिती असल्याने सर्व व्यापारी मिळून एक संरक्षकदल बाळगीत असत. राजासुद्धा व्यापारांच्या संरक्षणाची व्यवस्था करीत.संपूर्ण व्यापारावर राजा नियंत्रण ठेवत. मालवाहतूकीसाठी राजा मार्फतच मार्ग सुकर केले जात. प्रवासात व्यापारी व त्याच्या मालाच्या संरक्षणाची संपूर्ण व्यवस्था राजा करीत असे. व्यापारी वर्गावर राजाचे नियंत्रण असावे यासाठी व्यापार किंवा व्यवसाय सुरू करण्यापूर्वी राजाची परवानगी घेणे आवश्यक होते.अकराव्या शतकात हिंदू धर्मशास्त्राने परदेशगमन निषिद्ध ठरविल्याने भारतीय व्यापारी परदेशी जाणे बंद झाले. इ.स. १२०० नंतर भारतात मुस्लीम सत्ता पसरु लागल्या. मुस्लिम राज्यकर्त्यांनी समाजावर वर्चस्व निर्माण व्यापारावर ताबा घेतला. व्यापारी क्षेत्रात त्यांचे वर्चस्व निर्माण झाले.
अ) प्राचीन कालीन मराठवाड्यातील आर्थिक जीवन
१. सातवाहन कालीन:- सातवाहन काळात मराठवाड्यामध्ये संपन्नता आणि वैभवाचे युग सुरू झाले होते. सातवाहनाच्या राजकीय उदयामुळे या परिसराच्या आर्थिक इतिहासात एका नव्या पर्वाचा आरंभ झाला. सातवाहन राज्यकर्त्यांनी जास्तीत जास्त जमीन लागवडीखाली आणली. सातवाहनांची अर्थव्यवस्था ही कृषी आणि व्यापार क्षेत्रावर आधारित होती. जलसिंचनाच्या सुविधा वाढवल्यामुळे कृषी उत्पादनात मोठ्या प्रमाणात वाढ झाली. पर्यायाने महसुलाच्या उत्पादनातही भर पडली. व्यापाराने सातवाहनांच्या आर्थिक समृद्धीत महत्त्वाची भूमिका पार पडली. सातवाहन राज्यकर्त्यांनी वाहतूक आणि दळणवळणाच्या सुविधा उपलब्ध करून दिल्यामुळे अंतर्गत व्यापारात वाढ झाली. सातवाहन काळात अनेक नगराची व व्यापारी बंदराची निर्मिती झाली. त्यांच्या समृद्धीचे चित्र त्यांनी कोरलेल्या लेण्यातून समजू शकते. तसेच परकीय प्रवाशी प्लिनी, टॉलेनी, एरीमन आणि पेरीप्लसने त्यांच्या लिखाणातून सातवाहन काळातील समृद्धीचे स्वरूप समजते. सातवाहन काळात आंतरराष्ट्रीय व देशांतर्गत व्यापारात मोठया प्रमाणात वाढ झाली. सातवाहनांची गलबते रोममधील अथेन्सला पोहचू लागली. भारतीय उत्पादनाला पाश्चिमात्य बाजारपेठा उपलब्ध झाल्या. सातवाहन काळात लोकांचा प्रमुख व्यवसाय शेती हाच होता. सातवाहन कालीन प्रतिष्ठान, तेर, भोकरदन आदि परिसरात जे उत्खनन झाले त्यात अन्नधान्याचे अवशेष फार मोठ्या प्रमाणात हाती लागले.  या काळात तांदूळ मोठ्या प्रमाणात पिकविला जात होता. हरबरा, एरंडी, भूईमूग आदि द्विदल धान्याचे व कडधान्याचे पीक घेतले जात होते. मराठवाड्यातील जमीन गहू, कापूस, ज्वारी या कडधान्याच्या उत्पादनासाठी उत्तम होती. गाथा सप्तसतीमध्ये शेतीसाठी वापरण्यात येणाऱ्या औजारांचा तपशील दिला आहे. शेतीसाठी बैलांचा वापर केला जात होता. या काळात सामान्यत: दोन पिके काढण्याची पद्धत होती. पैठणसारख्या नदीकाठच्या शहरात पुराचे, महापुराचे संकट सातत्याने जाणवत असे. 

या काळात अनेक नगरांची निर्मिती करून व्यापाराला राजाश्रय दिल्याने आर्थिक प्रगती सुरू झाली. या काळात तेर, भोगवर्धन, कोल्हापूर, जुन्नर आणि पैठण ही प्रसिद्ध व्यापारी केंद्रे होती. अंतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापाराला प्रोत्साहन दिल्यामुळे सातवाहनांची अर्थव्यवस्था भक्कम झाली. सातवाहनांनी पश्चिम किनाऱ्यावरील बाजारपेठा काबीज केल्या. व्यापारी बंदरांची निर्मिती केल्याने भारतीय उत्पादनाला पाश्चिमात्य बाजारपेठा उपलब्ध झाल्या. या काळात युरोपीयांशीही व्यापार सुरू झालेला होता. त्याठिकाणी तयार होणारे रेश्मी वस्त्रे तलम कपडे, हस्तिदंती वस्तू आणि पैठण येथे तयार होणारी पैठणी साडी या वस्तू व मसाल्याचे पदार्थ निर्यात केले जाऊ लागले. युरोपियन बाजारपेठेत हस्तिदंती वस्तू व रेश्मीवस्त्राला अनन्यसाधारण महत्त्व होते. त्या मोबदल्यात युरोपीयांकडून सोने व चांदीचा ओघ भारताकडे सुरू झाला. त्यामुळे ‘स्ट्रेबी' या विचारवंताने सातवाहन राजाकडून येणाऱ्या महागडया वस्तूच्या आयातीवर बंदी घालण्याची मागणी रोमन सम्राटाकडे केली होती. इ.स. दुसऱ्या शतकात आंतरराष्ट्रीय व्यापार शिगेस पोहचल्याचे सातवाहनांच्या चलनातील चांदीच्या नाण्यावरून अनुमान निघते. 

सातवाहन आणि रोम याचे प्रत्यक्ष संबंध असल्याचे आता उत्खननातून स्पष्ट झाले आहे. पैठण, नेवासा, भोकरदन आणि तेर आदि ठिकाणी सातवाहन घरासोबत रोमन पद्धतीचे घरे आढळले आहेत. रोमन घरात प्रामुख्याने रोमन नाणी, खापरे, मुर्ती, नाणी इत्यादी वस्तू सापडल्या आहेत. रोमच्या ऐतिहासिक कागदपत्रातूनही या संबंधाचा उल्लेख येतो. रोमन सम्राट ट्रॉमबेरस (इ.स. १४ ते ३७) चे एक चांदीचे नाणे पैठण येथे सापडले आहे. यावरून ख्रिस्त शताब्दी पुर्वीपासून पैठण व रोमचे संबंध असल्याचे स्पष्ट होते. तसेच रोमन सम्राटांच्या प्रतिकृती असणारे अनेक मातीची पुतळे भोकरदन, पैठण व तेर येथे सापडले आहेत. व्यापाऱ्यांनी सातवाहन साम्राज्यातील मालाला युरोपीयन बाजारपेठ उपलब्ध करून दिली. जलमार्गाने होणाऱ्या व्यापारास संरक्षण दिल्यामुळे आंतरराष्ट्रीय व्यापाराचा विकास झाला. पैठण हे सातवाहनाच्या राजधानीचे ठिकाण असून ते अनेक शतके व्यापारी केंद्र झाले. ते भारतातील सर्व प्रमुख व्यापारी पेठांशी जोडले होते. एकंदरीत सातवाहन काळात लाभलेल्या राजकीय स्थैर्यामुळे आर्थिक विकासाला मोठा वाव मिळाला. 

2) वाकाटक कालीन आर्थिक स्थिती:-मराठवाड्यात सातवाहनांच्या अस्तानंतर वाकाटक सत्ता राज्य करत होती. वाकाटक गुप्तांचे समकालीन होते. गुप्तांचे सुवर्णयुग दक्षिणेत आणण्याची जबाबदारी वाकाटक सत्तेने पार पाडली. वाकाटक काळात आर्थिक सुबत्ता होती. पण वाकाटक सत्तेचे प्रभाव क्षेत्र मराठवाड्यात कमी आणि विदर्भात अधिक होते.  राज्याच्या उत्पन्नाचे प्रमुख साधन म्हणजे भूमीकर होय. राज्यातील प्रजा सुखी आणि समृद्ध होती. राजकीय स्थैर्य प्राप्त झाले होते.वाकाटक काळातील लोकांचा प्रमुख व्यवसाय शेती हाच होता. शेतीमध्ये रब्बी आणि खरीप पिके घेतली जात असत. तांदुळ, चरु, जब, ज्वारी, कापूस, हरभरा, एरंडी, भुईमुग, तीळ, मसुर, मूग, मिरची, अद्रक, हळद, अलसी व सरस या पिकांचे उत्पादन घेतले जाई. तसेच अनेक प्रकारच्या वृक्षांचीही लागवड केली जात असे. औषधीयुक्त वृक्ष मोठ्या प्रमाणात लावले जात. विविध फळांची झाडेही लावली जात. अंगूर, शाक व ईख ही महत्त्वाची फळ झाडे होती.

कालवे, पाटबंधारे, विहिरीच्या पाण्यावर शेती केली जात असे. कालवे व पाटबंधाऱ्यातून राज्यामार्फत शेतीला पाणीपुरवठा केला जात असे. त्या मोबदल्यात काही कर शेतकऱ्यांकडून घेतला जात असे. पशुपालन हा शेतकऱ्यांचा पुरक व्यवसाय होता. शेती बैलाच्या मदतीने केली जाई. गाय, म्हैस, बैल, शेळया मेंढ्या यांचे पालन शेतकरी करीत असे. पशुपालन हे शेतोपयोगी होते. वाकाटक काळात उद्योगधंदे व व्यवसायाचा फार विकास झाला. वाकाटकांच्या काळात अनेक शहरे उदयास आली होती. पैठण, तेर, भोकरदन येथील व्यापार उदीम वाढला होता. त्यामुळे अनेक उद्योग व व्यवसाय भरभराटीस आले होते. कापड उद्योग हा सर्वात मोठा होता. पैठण हे शहर कापड उद्योगासाठी प्रसिद्ध होते. या काळात कलाकुसरीचे काम प्रसिद्ध होते. सुवर्ण, चांदी, ब्रांझ धातूच्या कौशल्यपूर्ण नक्षीदार कलाकृती तयार करणारे व्यवसाय उदयास आले होते. प्रवासात व्यापाऱ्यांचे व त्यांच्या मालाचे चोर, दरोडेखोर, लुटारू व जंगली प्राण्यापासून रक्षण करण्याचे काम थल नियामक नावाची व्यक्ती करीत असे.वाकाटक कालखंडात शेती, पशुपालन, विविध व्यवसाय, उदयोगधंदे व व्यापार यांची भरभराट झाल्याने मराठवाडा आर्थिक दृष्टया समृद्ध झाला होता. 

3) बदामीचे चालुक्यकालीन आर्थिक स्थिती:- बदामीचे चालुक्य घराणे प्राचीन भारतीय इतिहासात सुप्रसिद्ध आहे. बदामी चालुक्यांची सत्ता दख्खनच्या बहुतेक भागावर पसरली होती. त्यांनी बांधलेल्या अनेक देवालयांत एका विशिष्ट स्थापत्य पद्धतीचा उपयोग केलामुळे ती चालुक्य स्थापत्य पद्धती म्हणून प्रसिद्ध आहे. त्यांच्या काळी संस्कृत व कन्नड भाषांत अनेक उत्तम प्रकरणे, काव्ये रचली आहेत. या राजसत्तेविषयी थोडी माहिती यूआन च्वांग या चिनी यात्रेकरुच्या प्रवास वर्णनावरून आणि चरित्रावरून मिळते.६४१-४२ मध्ये चिनी यात्रेकरून यूआन च्वांग त्याच्या दरबारी आला होता. यूआन च्वांग त्याला महाराष्ट्राचा अधिपती म्हणतो.  इराणचा राजा द्वितीय खुसरौ याचा या वंशातील दुसरा पुलकेशी राजाशी पत्रव्यवहार व राजदूतांची देवघेव झाली होती, त्याविषयीचा एक उल्लेख एका फार्सी बखरीत आढळतो. 
पुलकेशीने इराणचा राजा द्वितीय खुसरौ (खुस्रव) यास नजराणा व हत्ती पाठवून त्याच्याशी ६२५ च्या सुमारास राजनैतिक संबंध प्रस्थापित केले. उत्तरेस नर्मदेपर्यंत त्याचे राज्य पसरल्यामुळे त्याने नासिक येथे आपली दुसरी राजधानी केली असावी. सामान्यतः यांची नाणी अद्यापि सापडली नाहीत. गुजरातेत स्थापलेल्या घराण्यातील जयाश्रय राजाचे नाणे सापडले आहे. त्यावरून बदामीच्या मुख्य घराण्याची नाणी पुढेमागे सापडतील. 

४) राष्ट्रकुट कालीन आर्थिक स्थिती:- राष्ट्रकूटांच्या कालखंडात मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती अत्यंत संपन्न आणि समृद्ध होती. याची पुढील महत्त्वाची कारणे आहेत. 
१) राष्ट्रकूट साम्राज्यातील प्राकृतिक रचना ही आर्थिक स्थिती संपन्न बनवण्यास महत्त्वाची ठरली. या प्रदेशातील सुपीक जमीन, खनिज संपत्ती आणि हवामान यांचा मोलाचा वाटा आहे. 
२) कृषी हा येथील मुलभूत व्यवसाय असून याच व्यवसायातून अनेकांना मोठ्या प्रमाणात रोजगार उपलब्ध झाला आणि यातूनच सामान्य जनतेचे आर्थिक जीवन समृद्ध झाले होते.
३) राष्ट्रकूट काळात अंतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापार मोठ्या प्रमाणात वाढला होता. व्यापाराने आर्थिक समृद्धी वाढली. 
४) राष्ट्रकूटांनी आपल्या साम्राज्याच्या सीमा नेहमी विस्तारीत करण्याचा प्रयत्न केला आणि नव्याने जिंकलेल्या प्रदेशातून बरीच संपत्ती मराठवाड्यात आणली.

राष्ट्रकूट कालखंडात काळी कसदार कापसाची जमीन मोठ्या प्रमाणात असल्याने या जमिनीतून मिळणारे उत्पादनही उत्कृष्ट दर्जाचे असे. अरब प्रवाशांनी ही पश्चिम भारतातील सुपीक जमिनीचे वर्णन केले आहे आणि यातील धान्याचा दर्जा उच्च असल्याचे म्हटले आहे. राष्ट्रकूटांच्या काळात कापसाचे मोठ्या प्रमाणात उत्पादन काढले जाई. मराठवाड्यात पहिल्या शतकापासून ते तेराव्या शतकापर्यंत सुती वस्त्राची मोठ्या प्रमाणात निर्मिती होत होती. गाथा सप्तशती मध्ये कपासीचे उल्लेख आहेत. कपासीची लागवड, वेचणी, राखण याचे वर्णन यात आले आहे. मराठवाडयात तेर, भोकरदन या ठिकाणच्या उत्खननात धान्याचे अवशेष प्राप्त झाले आहेत.&quot; हालच्या गाथासप्तशतीमध्ये तत्कालीन कृषी उत्पादनाच्या भिन्न प्रकाराची नाहिती मिळते. सामान्यतः तांदूळ मोठया प्रमाणावर पिकवला जात होता. त्या कालखंडात पर्जन्यमान तुलनात्मकरित्या अधिक असावे. तांदूळाशिवाय एरंडी, भुईमूग, द्विदल धान्य व कडधान्याची पिके घेतली जात होती. राष्ट्रकूट काळात तांदळाचे उत्पादन मोठ्या प्रमाणात होत असे. त्यामुळे गावचा हिशेबनीस, सुतार, मजूर इत्यादीचे पगार किंवा मजुरी तांदळामध्येच दिली जाई. दुसरे महत्त्वाचे पीक म्हणजे ऊस होय. याच बरोबर राष्ट्रकूटकाळात मधाचे उत्पादन ही मोठ्या प्रमाणात होत असे. इ.स. ९५६ मध्ये आलेल्या इब्न- हौकल या अरबी प्रवाशाने याचे वर्णन केले आहे.

राष्ट्रकुटांची पहिली राजधानी आजचे वेरुळ म्हणजे प्राचीन काळातील एलापूर होती. कंधार व लातूर या राष्ट्रकूटांच्या दोन राजधान्या होत्या. वेरुळ, कंधार, लातूर ही राष्ट्रकुट काळातील भरभराटीस आलेली महत्वाची व्यापारी व बाजारपेठांची केंद्रे होती. या शहरात अनेक बाजारपेठा होत्या, गुर्जरपण (गुजराथी लोकांचे पेठ) व क्षुण्णहटिका (चुना भट्टीचा बाजार) या दोन पेठांचा उल्लेख एका शिलालेखात आलेला आहे. विविध प्रकारची व विविध धातूंची नाणी विकसित झाल्याचे दिसते. कनिष्क, निष्क, कार्षापण, माषक व काकणी याशिवाय दिनार व सुवर्ण यासारखी नाणी यांचा उल्लेख सापडतो. या काळात व्यापाऱ्यांच्या संघटना - श्रेणी असत तर गावात किंवा नगरात दुकाने घालून व्यापार करणाऱ्यांना श्रेष्ठी म्हणत असत. तर दुसऱ्या माल नेऊन विक्री करणाऱ्यांना सार्थवाह म्हणत असे. या काळातील व्यापाऱ्यांनी अनेक प्रकारचे दानधर्म केल्याचे उल्लेख आलेले आहेत. यातूनच येथील लेण्या व भव्य मंदिरांचे निर्माण होण्यास सुकर झाल्याचे दिसते.राष्ट्रकूट कालखंडातही मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती अत्यंत संपन्न होती. राष्ट्रकूटांनी आपल्या राजवटीत लोककल्याणकारी कार्यावर जास्त खर्च केला. राष्ट्रकूटांची दुय्यम राजधानी असलेल्या शहरात त्यांनी तेथील जनतेकरिता व बाहेरून येणाऱ्या अतिथीसाठी चांगली सुविधा उपलब्ध करून दिली होती. 

5) कल्याणी चालुक्यकालीन आर्थिक स्थिती:- राष्ट्रकुट सत्तेच्या अस्तानंतर कल्याणीचे चालुक्यांची दक्षिण भारतात सत्ता निर्माण झाली. राष्ट्रकुटांच्या नंतर एक पराक्रमी वंश म्हणून दक्षिण भारतात कल्याणीच्या चालुक्याकडे पहिले जाते. कल्याणी चालुक्यांचा कालखंड हा सामान्यपणे इ.स. ९६३ ते इ. स. ११८१ पर्यंतचा समजला जातो. कल्याणी चालुक्यांच्या कालखंडातच अंबाजोगाई, लातूर, धाराशिव आणि धर्मापूरी येथे व्यापारी केंद्रे उदयास आली. दक्षिण भारतात नैसर्गिक जलसिंचनाच्या अभावामुळे कृत्रिम पद्दतीने जलसिंचनाची व्यवस्था निर्माण करणे आवश्यक होते. कल्याणी चालुक्यांनी प्राकृतिक रचनेचा अभ्यास करून तलावांची निर्मिती करण्यासाठी पुढाकार घेतला. शासनकर्त्यांकडून शेतीच्या विकासासाठी जलसिंचनाच्या व्यवस्था निर्माण करत. जलसिंचनाच्या तलाव व नदीवरील बांध या साधनांच्या निर्मितीमध्ये शासक वर्गासोबतच मंदिर संस्थेचेही फार मोठे योगदान आहे. अनेक तलाव दिसतात. यापैकी बरेच तलाव दगडांनी बांधून काढले असावेत असे तडकल्ल या नावावरून वाटते. तलावाच्या देखरेखीचे काम प्रामुख्याने ग्रामसभाकडे सोपविण्यात आले होते. तलावाच्या निर्मितीसाठी केल्या जाणाऱ्या दानाप्रमाणेच तलावाच्या दुरुस्तीसाठीच दान दिले जाई. ग्रामीण शेतकरी जलसिंचनाच्या मोबदल्यात विशिष्ट असा कर शासनकर्त्याकडे जमा करीत सामूहिक व व्यक्तिगत प्रयत्नामुळे जलसिंचनाची व्यवस्था केले जाई. कृषी जलसिंचनासाठी विहिरीच्या पाण्याचाही वापर केला जाई. पाणी वर काढण्यासाठी विविध प्राण्यांचा वापर केला जाई. पाणी काढण्यासाठी राहटा सारख्या यंत्राचा वापर केला जाई.  विहीर खोदण्यापूर्वी शेतीजमिनीच्या मालकाची परवानगी घेणे आवश्यक होते असे.  या कालखंडात दक्षिणेत पाणी पुरवठयाचे साधन म्हणून तलाव, विहिरी सोबतच कालव्यांचाही वापर करण्यात आलेला होता. विविध शेतीमालाचे उत्पादन घेतले जाई. तांदूळ, जवस, ज्वारी, बाजरी आणि गव्हाचे उत्पादन संपूर्ण दक्षिण भारतात घेतली जाई. वरील उत्पादनांव्यतिरिक्त विविध कडधान्य, तीळ, ऊस इत्यादी ठिकाणचे उत्पादन घेतले जाई.

ब) मध्ययुगीन मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती:-
१. यादवकालीन आर्थिक स्थिती:- मराठवाड्यातील यादव हे शेवटची समृद्ध राजवट आहे.  यादवांची देवगिरी ही राजधानी होती. यादव काळात जागतिक बाजारपेठेत क्रांतीकारक बदल झाले होते. पश्चिम आशिया आणि आफ्रिकेमध्ये नवीन बाजारपेठा निर्माण झाल्या. भारतीय वस्त्रे व मसाल्याच्या पदार्थाना मागणी वाढली होती. उत्पादन प्रक्रियेमध्ये आमूलाग्र बदल झाला. त्यांचा परिणाम म्हणून यादव काळात पैठण, तेर अंबाजोगाई, लातूर ही शहरे नवीन बाजारपेठा नावारूपाला आल्या होत्या. आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत पैठणच्या रेशमी वस्त्राचे परत एकदा वर्चस्व प्रस्थापित झाले. यादव काळात वस्त्रोद्योग आणि मसाल्याचे पदार्थ या उद्योगांचा विकास झाल्यामुळे मराठवाडयाची आर्थिक भरभराट झाली.
मध्ययुगीन काळात मराठवाड्यातील देवगिरी, पैठण, अंबाजोगाई ही शहरे व्यापारासाठी आघाडीवर होती. देवगिरी जवाहिऱ्यांच्या व्यापार यासाठी प्रसिद्ध होते. हिरे माणिकाना पैलू पाडण्याच्या कामाप्रमाणे सोन्या-चांदीची व इतर बरीच कलाकुसरीची कामे सुबक होत असत. राजधानी व महाराष्ट्राचे केंद्रस्थान म्हणून देवगिरीस सर्वप्रकारच्या व्यापाराला चांगलाच वाव मिळत होता. त्यावेळी मराठवाडयाचा व्यापार गुजरात, तेलंगणा, कर्नाटक, केरळ, इत्यादी प्रांताशी चालत असे मराठवाडयातील पैठण येथे तयार होणारे मलमली, मखमली व रेशमी कापड भारतात सर्वत्र मोठया प्रमाणत विकत असे. पैठणमधील पैठण्यांना सर्वत्र मागणी होती. इतकेच नव्हे तर बाहेरच्या देशातही पैठणी प्रसिद्धी मिळाली होती.मराठवाड्यात चामडे कमाविण्याचा उद्योग भरभराटीला आला होता. विविध उद्योग मराठवाड्यात विकसित झाल्याने व्यापार वाढला होता.

यादवांच्या काळात व्यापाऱ्यांच्या संघटना किंवा श्रेणी अस्तित्त्वात होत्या. श्रेणीमध्ये निरनिराळ्या जातीतील लोकांचा सहभाग राहत असे. श्रेणीने घालून दिलेले नियम सर्व सभासदांना सारखेच बंधनकारक राहत असे. श्रेणीपेक्षा पूग ही एक दुसरी व्यापारी संघटना होती. न्यायदानाच्या बाबतीत श्रेणीहून भूगाचा मोठा अधिकार होता. श्रेणी व युग या दोन्ही संस्थाना राज्यमान्यता होती. आपल्या क्षेत्रापुरते न्यायदान करण्याचा अधिकार त्यांना दिलेला असे. त्याकाळात व्यापारी वर्ग राजा व प्रजा याच्यातील एक महत्वपूर्ण दुवा होता. या काळात विविध वजने मापे प्रचलित होती. यादव काळात व्यापार व्यवहारात व निरनिराळ्या व्यवसायात वजने व मापे यांचा उपयोग करण्याची प्रथा होती. धान्य मोजण्यासाठी कुडव पावशेर शेर, दुशेरी, अशेरी, पासरी, मण खंडी ही मापे होती तर तेला सारख्या द्रव पदार्थाचे मोजमाप करण्यासाठी पळी, किंवा डो अशी साधने होती सोन्यासारख्या मौल्यवान वस्तू तोलण्यासाठी गुज, बाल, जन, पळ, मासा, तोळा, दुतोळा, अशी वजने वापरत होती. जमीनीच्या मोजमापासाठी अगुलहस्त, निवर्तन, मत्तर अशा प्रकारची मापे होती. व्यापारी देवानघेवाणसाठी नाण्याबरोबरच धान्याचा वापर केला जात असे. स्वतंत्र चलन व्यवस्था करण्यात आली होती. यादवांनी पाडलेल्या सोन्याच्या नाण्यावर गरुडाचा छाप असे. निष्क, होन, गद्याण, वराह, फनम इत्यादी नाणी प्रचलित होती. यासाठी सोने, चांदी व तांबे यांचा वापर केला जात होता. बलुतेदारी पद्धती अस्तित्त्वात होती. ग्रामीण व्यवस्था सर्वस्वी स्वायत्त व स्वतंत्र होती. ग्रामीण समाजाचे जीवन आर्थिक दृष्ट्या समृद्ध व आनंदी होते व आर्थिक सुबत्ता होती. थोडक्यात यादव काळात आर्थिक परिस्थिती अत्यंत वैभवशाली होती. 
२. मोगलकालीन मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती:- मोगलकालीन कालखंडात शेती हाच अर्थव्यवस्थेचा प्रमुख आधार होता. खेडे हा आर्थिक व्यवहाराचा केंद्रबिंदू होता.गावात बलुतेदारी पद्धती अस्तित्त्वात होती. ग्रामीण भागात परंपरेने चालणारे छोटे, मोठे उद्योग व्यवसाय चालू होते. बारा बलुतेदार व अठरा अलुतेदार याशिवाय काही व्यवसाय ग्रामीण भागात प्रचलित होते. त्यावरच लोकांची उपजिविका चालत असे. जीवनावश्यक वस्तूंचे भाव माफक होते. कृषी व्यवसायात हिंदू व मुसलमान होते, बहूतांश शेती नैसर्गिक पावसाच्या पाण्यावर अवलंबून होती. या काळात अधूनमधून दुष्काळ पडत असत. लोकांची आर्थिक स्थिती दयनीय होती. अकबराच्या काळात बटाटे, द्राक्षे, टरबूज यांची शेती करण्याची पद्धत सुरू झाली. तंबाखूचे पीक घेण्याची प्रथा याच काळात सुरू झाली. या काळात सुती व रेशमी कपडयांना चांगली मागणी होती. मोगलकाळात औरंगाबाद हे दक्षिण भारतातील सर्वात मोठे व्यापारी केंद्र होते. येथे अनेक बाजारपेठा होत्या. त्यापैकी बेगमपुरा, औरंगपुरा, सुलतानगंज, शहागज ही महत्त्वपूर्ण बाजार भरण्याची मुख्य ठिकाणे होती. बाजारपेठेत बाहेरून येणाऱ्या व्यापाऱ्यांना येथे माल ठेवण्यासाठी गोदामाची व्यवस्था केली होती. त्यामुळे माल सुरक्षित राहत असे. बाजाराचा प्रमुख अधिकारी हा दर आठवड्यास धान्यांचे दर लिहून सरकारला कळवित असे. मालांच्या किंमतीवर नियंत्रण ठेवण्याचे कार्य हा अधिकारी करत असे. आयात निर्यात पद्धतीने व्यापार होत असे. प्राचीन काळातील शहरांचे महत्व कमी होऊन औरंगाबाद, दौलताबाद, शहागड, खुलताबाद, जालना, नांदेड, बीड यांचे महत्व वाढले होते. दैनंदिन जीवन जगण्यात सामान्य मानसाला फारशा समस्या नव्हत्या. आयात निर्यात व्यापारासाठी स्थलमार्ग व जलमार्गाचा अवलंब होत असे. या काळात काही प्रमुख दळणवळणाचे मार्ग रुढ झाले होते. 

इ.स. १६६० पासून औरंगजेबाने औरंगाबाद येथे शाही टाकसाळ सुरू केली होती. या टाकसाळीत सोने व चांदीची नाणे तयार होत असत. नाणी तयार करण्याचे कार्य औरंगाबाद येथे सरकारी व खाजगी अशा दोन्ही स्तरावर होत असे. औरंगाबाद येथे रंगरेज गल्लीजवळ अजूनही टाकसाळ गल्ली आहे. इ.स. १७२० मध्ये निजाम असफजाह याने दक्षिण सुभा स्वतंत्र केला, तरी देखील औरंगाबादच्या टाकसाळीत मोगलांची नाणी पाडली जात असत. इ.स. १७२० ते १८४४ पर्यंत निजाम सरकार मोगलांची नाणी तयार करून स्वतःच्या राज्यात वापरत असे. औरंगाबाद हे नाणी बदलण्याचे दक्षिण भारतातील फार मोठे केंद्र होते. 

विल्यम नॉरीसची मराठवाड्यास भेट दिली. न्यू इंग्लीश कंपनीला मोगल बादशाहाकडून पूर्वीच्या इस्ट इंडिया कंपनीच्या सवलती मिळाव्यात म्हणून इंग्लंडचा राजा तिसरा विल्यम याने सर विल्यम नॉरीस यास आपला वकील म्हणून औरंगजेबाकडे पाठविले. त्यावेळी औरंगजेब मराठयांच्या विरुद्ध मोहिमेत गुंतला होता. विल्यम नॉरीसने आपल्या प्रवासाची दैनदिनी ठेवली होती तिचे संशोधन करून श्री हरीहरदास यांनी 'दि नॉरीस एबसी टू औरंगजेब' हा ग्रंथ लिहिला आहे. औरंगाबादचे वर्णन करताना तो लिहितो, &quot;पर्वताची एक रांग उत्तरेकडे गेली आहे. या पर्वताच्या पायथ्याशी एक सुंदर खोरे आहे. औरंगाबाद या खोऱ्यात वसले आहे. या भागातील जमीन सुपीक आणि समृद्ध आहे. या शहरात अनेक धनिक व्यापारी आहेत औरंगाबाद त्या काळी फळफळावळीसाठी प्रसिद्ध होते. विशेषतः तेथील दाने व सत्री नॉरीसला फार आवडली. औरंगाबादचे गुलाब पाहून त्याला आपल्या देशातील गुलाबांची आठवण झाली. तो म्हणतो, &quot;धान्य काय फळफळावळ काय -अगर फुले काय, औरंगाबादेत या सर्व वस्तू उत्तम आणि विपूल मिळतात&quot;. 
या कालखंडातील पावसाची अनिश्चितता, सततच्या युद्धांचा प्रसंग यामुळे पिकांची नासाडी, आर्थिक मदतीचा अभाव, भ्रष्ट राज्यकारभार यामुळे शेती व्यवसाय व शेतकरी हे दोन्ही मागासलेलेच होते. संपूर्ण शेती पावसावरच अवलंबून होती. या काळात शेतीची प्रतवारी लक्षात घेऊन त्या प्रमाणात शेतसारा वसूल केला जात असत. सारा रोख व धान्याच्या रुपाने भरण्याची सोय होती. या कालखंडात उद्योगधंद्यांची फारशी वाढ झालेली नव्हती. रस्त्यांचाही फारसा विकास झालेला नव्हता. प्रवासासाठी घोडागाडी, बैलगाडी, पालखी, मेना इत्यादींचा वापर होत असे. या काळात बाहेरच्या देशांशी व्यापार चालत असल्याचे उल्लेख सापडत नाही. औरंगजेबाच्या मृत्यूनंतर मुस्लिम राजवटीत बेबंदशाही माजली होती. मुस्लिम राज्यकर्ते प्रजेला लुबाडीत होते. मुस्लिम राज्यकर्ते मराठी कर्तबदार सैन्य बाळगून ते मुलाखाचे राजे बनून विलासात आणि ख्यालीखुशालीत राज्य करत होते.
3) मराठाकालीन मराठवाडयाची आर्थिक:- मराठा सत्तेचा व मराठवाडा परिसराचा जास्त संबंध आला नाही. मराठी सत्तेचा उदय होण्यापूर्वी अनेक मराठी सरदार मुस्लिम राजवटीत नावारूपाला आले होते. मुसलमानी सत्तांना अनोळखी प्रदेशात आपले वर्चस्व सिद्ध करण्यासाठी कठीण जात होते. वर्चस्वासाठी पाचही मुस्लीम सत्ता आपापसात सतत लढाई करत होत्या. ह्या प्रदेशातील जनता ही हिंदू धर्माचीच होती. जनतेच्या समर्थनाशिवाय राज्याला स्थैर्य प्राप्त होवू शकत नाही म्हणून या स्थानिक हिंदू लोकांशी जुळवून घेणे मुसलमानी सत्ताधीशांना आवश्यक होते. मुस्लिम राज्यांचे संरक्षण करण्याची जबाबदारी मराठा वतनदारांवर होती. निजामशाही उदयास येण्यापूर्वी अनेक मराठी सरदार घराणी उदयास आली. त्यांना मुसलमानी राज्यात मोठी संधी प्राप्त झाली व सत्ता विस्ताराच्या व अधिकाराच्या संघर्षात वरच्या दर्जाची स्थाने मिळू लागली. यातुनच मराठे, धनगर, ब्राह्मण व इतर जमाती पुढे आल्याचे दिसते. या परिस्थितीत मराठ्यांना आपल्या बाजुने ठेवण्यासाठी, त्यांना खुश करण्यासाठी काही धार्मिक सवलती, पदव्या व जहागीर देऊन मुसलमानी सत्तांनी मराठ्यांचा गौरव करणे सुरू केले. लढाईत मोठमोठे पराक्रम गाजवण्यात ते नेहमी पुढाकार घेत. मराठे सरदार फौजबंद असत. कोणताही फौजबंद मराठा सरदार सुलतानाकडे गेला की, सुलतान त्याला आपल्या चाकरीला ठेवी. जहागिरी मिळालेले सरदार स्वतःला आपल्या जहागिरीचे राजे समजत. विजापूर व अहमदनगर येथील सुलतानांच्या पदरी अनेक मोठमोठे मराठे सरदार होते. निजामशाही व आदिलशाही यांनी दिल्लीचे मोगल व दक्षिणेतील पोर्तुगीज या सैन्याला टक्कर देण्यासाठी मराठा घराण्याची मदत घेतल्याची उदाहरणे आहेत. जहागीर व वतनदार आपल्या प्रदेशाचा कारभार पाहू लागले. या प्रदेशातील आर्थिक व्यवस्थेवर नियंत्रण करण्याचे अधिकार त्यांच्याकडे आले. मराठाकालीन आर्थिक जीवन शेती व्यवसायाशी संपूर्णपणे निगडीत होते. मराठा काळात शेती हाच प्रमुख व्यवसाय होता. पावसाची अनिश्चितता, नेहमीचा युद्धांचा प्रसंग त्यामुळे पिकांची होणारी नासधूस, मुस्लिम शासनकर्त्याकडून आर्थिक मदतीचा अभाव व जुलमी राज्यकारभार इत्यादीमुळे शेती करणे कठीण झाले होते. मुस्लिम राज्यकर्त्यांमध्ये वारंवार होणारी युद्धे यामुळे त्यांच्या शेतीचे सुद्धा अतोनात नुकसान होऊ लागले. शेती हा व्यवसाय अस्मानी व सुलतानी संकटाने धोक्यात आल्याने मराठे सैनिकी पेशाकडे वळले. मराठा कालखंडात आर्थिक व्यवहाराचे केंद्र बिंदू खेडे हाच होता. बाजारपेठेचे केंद्र असलेल्या खेडयाला कसबा या नावाने संबोधित असत. सामान्यतः गावात चार प्रकारच्या सत्ता रूढ होत्या त्यापैकी चौथी सत्ता म्हणजे व्यापारी सत्ता. ही सत्ता स्वतंत्र व श्रेष्ठ असल्याने त्यांना गावकीचे अधिकार होते. या कामासाठी सरकारकडून जमिनी मिळत त्यांना देशक' असे म्हणत. जमीनीच्या मोबदल्यात ते गावकीची विविध प्रकारची कामे करीत. त्यांना गावात प्रतिष्ठीत नागरिक समजले जात असे.(लेख:-मराठवाड्याच्या आर्थिक समृद्धीचा वारसा, प्रा. छाया दत्तराव भरोसे, मराठवाडा वारसा व सद्यस्थिति खंड १,  संपादक:- डॉ. मारुती आवरगंड, श्री. विठ्ठल कदम) 

शेती हाच मराठवाड्यातल्या लोकांच्या निर्वाहाचा प्रमुख स्रोत आहे. तांदुळ, डाळी, तेलबिया आणि कापूस यावर आधारित प्रक्रिया उद्योग मराठवाड्यात विखुरलेले आहेत. [[छत्रपती संभाजीनगर]], [[लातूर]], [[जालना]] आणि [[नांदेड]] शहरांच्या परिसरात उद्योगीकरण झाले आहे. धातू, प्लॅस्टिक, वाहने आणि पेये या क्षेत्रांतील अनेक कारखाने इ.स. १९८० नंतर मराठवाड्यात वाढले. जालना हा जिल्हा बियाणे केंद्र म्हणून प्रसिद्ध आहे.

==समाजरचना आणि लोकजीवन==
या भागात अधिक लोक हे ग्रामीण भागांत राहतात. तसेच ३०-४० टक्के लोक शहरी भागात राहतात. जास्तीत जास्त लोकजीवन हे शेतीवर अवलंबून आहे.

==शिक्षण==

सातवाहन या राजवटीचा काळ मराठवाड्याच्या दृष्टीने भरभराटीचा होता असे म्हणणे योग्य ठरेल. या काळामध्ये मराठवाड्याने केलेले नेतृत्व अनेक क्षेत्रात प्रभावशाली होते. यात राजकीय, सामाजिक आणि सांस्कृतिक क्षेत्रांचा समावेश होता. या काळात कला आणि साहित्य निर्मितीला चालना मिळाली. याच काळात गाथा सप्तशती या महत्वाच्या ग्रंथाची निर्मिती झाली. सातवाहन कुळातील राजे विद्वान ,सुसंस्कृत आणि विद्येचे पुरस्कर्ते होते. या काळात पैठण, जुन्नर आणि तेर येथे शैक्षणिक केंद्र विकसित झाली. संस्कृत बरोबर प्राकृत भाषेला त्यांनी प्रोत्साहन दिले. साहित्य निर्मिती बरोबरच साक्षरतेला चालना दिली हे त्यांचे महत्वाचे योगदान ठरते. या काळात निर्माण झालेल्या शिलालेखांची संख्या मोठी आहे. समाजात मोठ्या प्रमाणात वाचक वर्ग असल्याचे असल्याचे हे लक्षण आहे. त्या नंतर आलेल्या वाकाटक या राज वंशानेही कलेला आश्रय दिला. या काळात अजिंठा येथील प्रसिद्ध लेण्यांची निर्मिती झाली. हरिवीजय या ग्रंथाची निर्मिती याच काळात झाली. चालुक्य वंशीय राजवटीत मराठवाडा केंद्र स्थानी राहिला नाही. 

राष्ट्रकूट हे घराणे महाराष्ट्रीय होते. या काळात तलगुंड या ठिकाणी शाळा असण्याचा उल्लेख आढळतो. त्यावेळी मातृभाषेत शिक्षण दिले जात असावे. हे दोन्ही मुद्दे मराठवाड्याच्या दृष्टीने महत्वाचे आहेत. शाळेचे संगोपन गावकरी करीत असाही पुरावा सापडतो. कल्याणीच्या चालुक्य काळात शिक्षणाला प्रोत्साहन मिळाले एवढेच आपण म्हणू शकतो. 

शैक्षणिक दृष्ट्या यादवांचा कालखंड अतिशय महत्वाचा ठरतो. मराठवाड्याची शैक्षणिक आणि साहित्यिक परंपरा या काळात अधोरेखित होते. या काळात संस्कृत प्रमाणेच मराठी भाषा समृद्ध झाली. मुकुंदराज यांच्या विवेक सिंधु आणि ज्ञानेश्वर यांच्या ज्ञानेश्वरी या ग्रंथांची निर्मिती याच काळात झाली. मराठी वाङमयातील हा महान ग्रंथ मानला जातो . मराठवाडा मुस्लिम राजवटीखाली जाण्यापूर्वी मराठवड्यातील शिक्षण पद्धती विकसित झाली होती.  

मुस्लिम राजवट : चौदावे शतक ते अठराव्या शतकापर्यंत मुस्लिम राजवटीत शिक्षण हे पूर्वीप्रमाणेच दिले जात होते. मोगल सत्ते  नंतर त्यात मदरशांची भर पडली. ही व्यवस्था मिश्र प्रमाणात ब्रिटिश कालखंड सुरू होई पर्यंत सुरू होती. इष्ट इंडिया कंपनी सत्तेवर आल्यानंतरही अनेक वर्षे सरकारने शिक्षणाकडे लक्ष दिले नव्हते. काही इंग्रज समाज आणि धर्म प्रसारकांनी सरकारकडे ही मागणी केली. त्यानुसार भारतात इंग्रजी मध्यमाची शाळा सुरू झाली. याच काळात मराठवडा हा निजामाच्या अधिपत्या खाली होता. या दोन्हींचा एकत्रित परिणाम हा मराठवड्यातील शिक्षणावर झालेला दिसून येतो. याचा तौलनिक आढावा घेतल्यास सध्या असणाऱ्या परिस्थितीचा आढावा घेता येईल. 

निजामकालिन शिक्षण ;- निजाम राजवटीत हैदराबाद संस्थान चार भागात विभागले गेले होते. मेडक -गुलशनाबाद, वारंगल, औरंगाबाद आणि गुलबर्गा हे ते चार विभाग होत. या विभागांची पुढे जिल्हा आणि तालुका अशी विभागणी होती. सर्व मिळून १७ जिल्हे होते. मराठवाडा हा औरंगाबाद आणि गुलबर्गा यात विभागला होता. निजाम राज्यात गावोगावी चालणाऱ्या शाळेत शिकविणाऱ्या शिक्षकांचा पगार गावकरी देत असत. गावच्या ऐपतीवर तो अवलंबून होता. 

निजमाचे ब्रिटिश राजवटी बरोबर चांगले संबंध होते. त्यामुळे सेंट जॉर्ज ग्रामर् ही इंग्रजी माध्यमाची शाळा १८३४ मध्ये स्थापन झाली. ती  मुख्यतः युरोपियन मुलांसाठी होती. त्या नंतर बोलारम येथे वैद्यक शाळा आणि १८५५ मध्ये हैदराबाद येथे रोमन कॅथॉलीक मिशन तर्फे शाळा सुरू करण्यात आली. प्रथम निजामाच्या कर्मचाऱ्यासाठी असणारी ही शाळा सर्व जातीच्या मुलांसाठी खुली करण्यात आली. त्या नंतर इंग्रजी माध्यमाच्या शाळा  हैदराबाद शहर, औरंगाबाद, वारंगल आणि गुलबर्गा येथे सुरू करण्यात आल्या. यात दोन सर्व साधारण आणि  तंत्र विषयक आणि व्यावसायिक शाळांचा समावेश होता. या ठिकाणी अलिगढ, चेन्नई, मुंबई आणि बंगाल येथील शिक्षकांची नेमणूक करण्यात आली. 

हैदराबाद मध्ये मदरसा १८३० मध्ये स्थापन करण्यात आला. त्या नंतर १८५९ मध्ये प्रत्येक जिल्ह्याच्या ठिकाणी तीन आणि तालुक्याच्या ठिकाणी दोन शाळा सुरू करण्याचा निर्णय घेण्यात आला. शाळेची फी तालुका शाळेत एक आणा आणि जिल्हा शाळेत दोन आणे एव्ह्डी होती. पहिली अभियांत्रिकी संस्था १८७० साली स्थापन करण्यात आली. सन १८७२ मध्ये एकूण स्थानिक भाषेतील शाळांची संख्या १२५ होती. याशिवाय हैदराबाद  शहरात १६ शाळा होत्या . सन १८७५ मध्ये औरंगाबाद येथे मराठी -इंग्रजी अशी द्वि भाषिक शाळा उघडण्यात आली. दारूल ऊलुम उर्फ ओरीएन्टल महाविद्यालय १८५४ मध्ये सुरू झाले. यात पर्शियन आणि अरेबिक मध्यमातून भौतिक शास्त्र, रसायन, गणित आणि खगोल शास्त्र शिकवले जाई. इंग्लिश माध्यमच्या शाळेत १८५७ पासून अरेबिक, पर्शियन, हिंदुस्तानी, मराठी, तेलगू, आणि कन्नड भाषा शिकवल्या जात. काही समाज सुधारकांनी केलेले प्रयत्नही उल्लेखनीय आहेत. 

बिलगर्मी यांनी वारंगल, हैदराबाद आणि औरंगाबाद येथे तीन औद्योगिक शाळा काढल्या. वेंकट राम रेड्डी यांनी मुलींचे माध्यमिक विद्यालय आणि मूला-मुलींसाठी वसतिगृहे काढली. भाग्य राम रेड्डी यांनी वंचित घटक आणि दलित वर्गातील मुलांसाठी शाळा काढल्या. अशा प्रकारे शिक्षणाची सुरुवात होऊनही सामाजिक परिस्थिति आशादायक नव्हती. सर्व साधारण साक्षरता ३ टक्के तर  इंग्लिश साक्षरता ०.३ टक्के इतकीच होती. इतर संस्थानच्या तुलनेत ती सर्वात कमी होती. साक्षरता दर हिंदु २.६, मुस्लिमस ८.९, ख्रिच्चन २५.२ असा होता. तेलंगणाचा साक्षरता दर ४.२ तर मराठवाड्याचा २.४ एव्हडा होता. मराठवाड्याच्या शैक्षणिक मागासले पणाची बीजे इथे रोवलेली आहेत.     

स्वातंत्र्य मिळाल्या नंतरही मराठवाड्यात उच्च शिक्षणाचा प्रसार होण्यासाठी दशक उलटावे लागले. प्राथमिक आणि माध्यमिक स्तरावरील शिक्षणाची सोयही अपुरी होती. सन १९५७ मध्ये प्राथमिक शाळांची संख्या ३६८६, माध्यमिक २३१ आणि उच्च माध्यमिक फक्त ९५ एव्हडी होती. त्यात एक तंत्र विषयक आणि एका इंटर मिजियट महाविद्यालयाचा समावेश होता. सुदैवाने १९५० मध्ये औरंगबादला एक आणि नांदेडला एक अशा दोन महाविद्यालयाची स्थपणा झाली. 

डॉ बाबासाहेब आंबेडकर आणि स्वामी रामानंद तीर्थ यांनी त्यासाठी पुढाकार घेतला. तसेच १९५४ ते ५६ या दरम्यान एक शिक्षणशास्त्र, एक वैद्यक आणि एक शेती महाविद्यालय यांची त्यात भर पडली. सन २०२३ मध्ये मराठवाड्यात शाळांची संख्या २०००० एव्हडी आहे. 

उच्च शिक्षणाचा विचार केल्यास डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ, स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ आणि वसंतराव नाईक कृषि विद्यापीठ अशी तीन विद्यापीठे आहेत. या विद्यापीठात अनुदानित आणि विनाअनुदानित महाविद्यालयांची संख्या  सुमारे ६५० एव्हडी आहे. 

मराठवाड्यात आय आय टी ही उच्च शिक्षणाशी संबंधित अभियांत्रिकी संस्था नाही, तसेच व्यवस्थापन विषयक शिक्षण देणारी आय आय आय एम देखील नाही. यू डी सी टी या रसायन शस्त्राशी संबंधित मुंबईतील संस्थेची शाखा जालना येथे आहे. ही उपशाखा आहे. हिंगोली जिल्ह्यात औंढा येथे येऊ घातलेला लायगो हा गुरुत्वाकर्षण तरंग मोजणारा प्रकल्प हीच एक जमेची बाब आहे. सन २०२० पासून नवे शिक्षणिक धोरण आले आहे. सद्यस्थितीत शिक्षणाची उपलब्धता मोठ्या प्रमाणात आहे असे म्हणता येईल. असे असले तरी गुणवत्ता हा महत्वाचा मुद्दा ठरणार आहे. 

मराठवाड्यात क्षमता असूनही उच्च शिक्षणाची ज्ञान केंद्र हव्या त्या प्रमाणात विकसित होत नाहीत हा खरा कळीचा मुद्दा आहे. नव्या धोरणामुळे  आता नवी संधी आणि आव्हाने तयार होत आहेत. भविष्यात गुणवत्ता वाढवायची असल्यास हे धोरण यशस्वीपणे कसे राबविता येईल याचा विचार आवश्यक आहे .  
[लेख:- मराठवाडा:शिक्षण परंपरा व  सद्यस्थिति, डॉ पंडित विद्यासागर, मराठवाडा वारसा व सद्यस्थिति खंड १,संपादक:- डॉ. मारुती आवरगंड, श्री. विठ्ठल कदम]

छत्रपती संभाजीनगरचे [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ]] आणि नांदेडचे [[स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ]] ही दोन शासननियंत्रित आणि [[विद्यापीठ अनुदान आयोग]] (यूजीसी) मान्यताप्राप्त सर्वसाधारण शिक्षणाची विद्यापीठे मराठवाड्यात आहेत तसेच खाजगी विद्यापीठे सुद्धा स्थापन झाली आहेत. त्याशिवाय परभणी येथे [[वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ]] आहे. औरंगाबादचे [[शासकीय अभियांत्रिकी महाविद्यालय, औरंगाबाद|शासकीय अभियांत्रिकी महाविद्यालय]], नांदेडचे [[श्री गुरू गोविंद सिंगजी अभियांत्रिकी आणि तंत्रज्ञान महाविद्यालय, नांदेड| श्री गुरूगोविंदसिंहजी अभियांत्रिकी महाविद्यालय]] प्रसिद्ध आहे. याशिवाय इतर अनेक स्वायत्त शिक्षणसंस्था मराठवाड्यात आहेत.

=== डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ ===
{{मुख्य|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ}}
[[बाबासाहेब आंबेडकर|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] यांनी वेरूळ-अजिंठ्यालगतच छत्रपती संभाजीनगर परिसरात एक मोठे शिक्षण, ज्ञानकेंद्र उभारण्याची योजना आखली होती. प्रामुख्याने आधुनिक शिक्षणापासून वंचित राहिलेल्या समाजातील बहुसंख्यकांसाठी हे नियोजन होते. छत्रपती संभाजीनगर शहराजवळच्या भागाचे [[नागसेन वन]] असे नामकरण करून तेथे [[पीपल्स एज्युकेशन सोसायटी]]च्या [[मिलिंद महाविद्यालय]]ाची स्थापना त्यांनी केली. याच परिसरात स्वातंत्र्यानंतर [[मराठवाडा विद्यापीठ]] स्थापन करण्यात आले. या विद्यापीठाचे उद्‌घाटन भारताचे पहिले पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांच्या हस्ते २३ ऑगस्ट १९५८ रोजी झाले.&lt;ref name=&quot;UNI&quot;&gt;[http://www.bamu.net/history.htm डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठाचा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110823104300/http://www.bamu.net/history.htm |date=2011-08-23 }} इतिहास.&lt;/ref&gt; सुरुवातीला 'मराठवाडा विद्यापीठ' एवढेच नाव असलेल्या या विद्यापीठाचा नामविस्तार पुढे महाराष्ट्र शासनाने [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ]] असा केला. या प्रदेशातील छत्रपती संभाजीनगर, [[जालना]], [[बीड]] आणि [[धाराशिव]] या चार जिल्ह्यांतील महाविद्यालये हे या विद्यापीठाचे कार्यक्षेत्र आहे. [[धाराशिव]] येथे या विद्यापीठाचे उपकेंद्र आहे. देशातील विद्यापीठांमध्ये पहिला नाट्यशास्त्र विभाग डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठात सुरू झाला.

=== स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ ===
{{मुख्य|स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ}}
[[नांदेड]] येथे मुख्यालय असलेल्या या [[विद्यापीठ अनुदान आयोग]] (यूजीसी) मान्यताप्राप्त विद्यापीठाची स्थापना १७ सप्टेंबर १९९४ रोजी झाली. निजामाच्या राजवटीतून विभाग मुक्त करण्यासाठी विसाव्या शतकाच्या मध्यापर्यंत चाललेल्या लढ्याचे अग्रणी [[स्वामी रामानंद तीर्थ]] यांचे नाव या विद्यापीठाला देण्यात आले आहे.&lt;ref name=&quot;SRT&quot;&gt;[http://srtmun.ac.in/Aboutsrtmun.aspx स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठाचे] संकेतस्थळ.&lt;/ref&gt; प्रदेशातील [[नांदेड]], [[हिंगोली]], [[परभणी]] आणि [[लातूर]] या चार जिल्ह्यांतली महाविद्यालये हे या विद्यापीठाचे कार्यक्षेत्र आहे. [[लातूर]] येथे विद्यापीठाचे उपकेंद्र आहे.

=== वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ ===
{{मुख्य|वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ}}
१९५६ मध्ये राज्य पुनर्रचनेच्या काही काळ आधी तत्कालीन हैदराबाद राज्यात असलेल्या परभणी येथे कृषी महाविद्यालयाची स्थापना करण्यात आली होती. त्याचाच पुढे विस्तार करून १८ मे १९७२ रोजी परभणीत मराठवाडा विभागातील कृषी क्षेत्राच्‍या विशेष गरजा व लोकभावना लक्षात घेऊन मराठवाडा कृषी विद्यापीठाची स्थापना झाली. हरितक्रांतीचे प्रणेते [[वसंतराव नाईक]] यांच्‍या जन्‍मशताब्‍दी वर्षानिमित्त राज्‍यातील कृषी क्षेत्रातील त्‍यांच्‍या अतुलनीय योगदानाबद्दल १ जुलै २०१३ रोजी विद्यापीठाचा नामविस्‍तार वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ असा करण्‍यात आला.

शिक्षण – १९५६ साली परभणी येथे कृषी महाविद्यालयाच्‍या स्‍थापनेने सुरुवात होऊन आज विद्यापीठांतर्गत १२ घटक व ४३ संलग्‍न महाविद्यालये आहेत. तसेच ९ घटक व २० कृषि तन्त्र विद्यालये, ३३ संलग्‍न कृषितंत्र निकेतने आहेत. याद्वारे विद्यार्थ्‍यांना कृषिविषयक शिक्षण मिळते. विद्यापीठामध्‍ये कृषी, उद्यानविद्या, कृषी व्‍यवसाय व्‍यवस्‍थापन, कृषी अभियांत्रिकी, गृहविज्ञान, अन्‍नतंत्रज्ञान यात दोन वर्षाचा पदव्‍युत्तर, तर आचार्य पदवी कार्यक्रम हा कृषी शाखेच्‍या नऊ विषयांत, अन्‍नतंत्रज्ञान शाखेतील पाच विषयांत, कृषी अभियांत्रिकी शाखेतील चार विषयांत व गृह विज्ञान शाखेत एका विषयात राबविण्‍यात येतो.

संशोधन – विद्यापीठात राज्‍य शासन अनुदानित ३४ संशोधन योजना व २४ अखिल भारतीय समन्‍वयक संशोधन प्रकल्‍प कार्यरत असून आजपर्यंत सव्‍वाशेपेक्षा जास्त विविध पिकांचे वाण, पंचवीसपेक्षा जास्‍त कृषी औजारे व यन्त्रे विकसित करून शेतकऱ्यांसाठी सहाशेपेक्षा जास्‍त तंत्रज्ञान शिफारसी प्रस्तुत केल्‍या आहेत.

विस्‍तार शिक्षण - विद्यापीठाचे तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचण्‍याचे कार्य विस्‍तार शिक्षण गट (१), कृषी तन्त्रज्ञान माहिती केंद्र (१), विभागीय कृषी विस्‍तार केंद्र (४) तसेच ३ घटक व ८ अशासकीय कृषी विज्ञान केंद्राद्वारे केले जाते. विद्यापीठाचे तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांच्‍या शेतापर्यंत जलदगतीने व प्रभावीपणे पोहोचण्‍यासाठी विद्यापीठ विविध नाविन्यपूर्ण विस्‍तार शिक्षण उपक्रम नियमित राबवीत असते.

दरवर्षी १८ मे रोजी खरीप पीक मेळावा (विद्यापीठ वर्धापनदिन) व १७ सप्टेंबर या मराठवाडा मुक्‍तिसंग्राम दिनाच्या दिवशी रबी पीक मेळावा घेण्‍यात येतो. शेतकऱ्यांना खरीप व रबी हंगामाबाबत मार्गदर्शन करून विद्यापीठाने तयार केलेल्‍या बियाणाचे वाटप केले जाते. [[सावित्रीबाई फुले]] यांच्या जयंती निमित्त ३ जानेवारी रोजी दरवर्षी महिला शेतकरी मेळावा आयोजित होतो. याचा लाभ राज्‍यातील लाखो शेतकरी बांधव घेतात. विद्यापीठाद्वारे दरवर्षी कृषि दैनंदिनी, कृषी दिनदर्शिका, विविध विषयांवरील पुस्तिका, घडीपत्रिका, शेतीभाती मासिक यांचे प्रकाशन होते.

== नामांकित शिक्षणसंस्था ==

* नवविकास मंडळ शिक्षण संस्था
* नूतन शिक्षण संस्था
* केंद्रीय महाविद्यालय, [[परभणी]]
* भारतीय शिक्षण प्रसारक मंडळ
* मराठवाडा शिक्षण प्रसारक मंडळ
* योगेश्वरी शिक्षण संस्था, [[अंबाजोगाई]]
* सरस्वती भुवन शिक्षण संस्था, [[छत्रपती संभाजीनगर]].

==साहित्य आणि साहित्यिक==
[[Image:Indischer Maler des 6. Jahrhunderts 001.jpg|200px|right|thumb|अजिण्ठ्यातिल लेण्यांमधले एक चित्र]]
* भगवानगडाचे मठाधिपती डॉ नामदेव महाराज शास्त्री हे महाराष्ट्रातील एकमेव न्यायाचार्य आहेत. संतसाहित्याचे गाढे अभ्यासक आहेत.
* श्री क्षेत्र संत मीराबाई संस्थान महासांगवी येथील महंत राधाताई महाराज सानप आईसाहेब या महाराष्ट्रातील पहिल्या व एकमेव मठाधिपती आहेत. मराठवाड्यातील डॉक्टर [[युसुफखान महंमदखान पठाण]] यांनी मराठी संत साहित्याचे अभ्यासक अशी लोकमान्यता मिळवली आहे. तर [[तुळशीराम गुट्टे]] यांनीही मराठी संत साहित्याचे अभ्यासक अशी लोकमान्यता मिळवली असून पुणे विद्यापीठातून संत मुक्ताई यांच्या जीवनावर पी.एचडी प्रदान केली आहे. आज त्यांची सहा पुस्तके प्रकाशित आहेत. तर तीन पुस्तके प्रकाशनाच्या वाटेवर आहेत. [[नरहर कुरुंदकर]] हे मराठी भाषेचे अग्रणी समीक्षक म्हणून परिचित होते. [[नाथराव नेरळकर]] यांनी शास्त्रीय संगीताची धुरा वाहिली. [[लक्ष्मीकांत तांबोळी]], [[फ.मुं. शिंदे]] यांनी काव्यलेखन तर नरेंद्र नाईक यांनी काव्य व कादंबरी लेखन केले. त्यांची 'काळोखातील अग्निशिखा' कादंबरी लोकप्रियतेच्या उत्तुंग शिखरावर आहे .दैनिक मराठवाडाचे संपादक [[अनंत भालेराव]] व [[दैनिक प्रजावाणी, नांदेड]]चे संपादक [[सुधाकर डोईफोडे]] यांनी सामाजिक चेतना व आर्थिक प्रगतीस चालना मिळावी म्हणून सक्रिय कार्य केले. डॉ. [[लक्ष्मण देशपांडे]] यांच्या ’वऱ्हाड निघालंय लण्डनला’ या एकपात्री प्रयोगांच्या संख्येने जागतिक विक्रम केला. डॉ. वा. ल. कुलकर्णी यांनीही मराठवाड्यातील अनेक साहित्यिक घडवले. त्यांनी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठातील मराठी भाषा विभाग नावारूपास आणले.

==पुस्तके==
* ’मराठवाडा वारसा व सद्यस्थिति खंड १’, संपादक: डॉ. मारुती आवरगंड, श्री. विठ्ठल कदम
* ’असाही मराठवाडा’ (मराठवाड्याचे सांस्कृतिक अंतरंग दाखविणारा ग्रन्थ), लेखक : डॉ. किरण देशमुख (प्रकाशक : निर्मल प्रकाशन, नांदेड)
* ’काळोखातील अग्निशिखा’ (ऐतिहासिक कादंबरी) (प्रकाशक दिलीपराज प्रकाशन,पुणे) : हैदराबाद मुक्तिसंग्राम लढ्याच्या पार्श्वभूमीवरची कादंबरी-लेखक : नरेंद्र नाईक
* ’नाटयधर्मी मराठवाडा’ - लेखक : त्र्यम्बक महाजन.
* मराठवाडा : एक सांस्कृतिक मागोवा (अरुणचन्द्र पाठक)
* ’मराठवाडी माणसं’ - लेखक : [[युसुफखान महंमदखान पठाण]]
* ’मराठवाड्यातील लोककथा’ - लेखक : [[युसुफखान महंमदखान पठाण]]
* मराठवाड्यातील देवतांची रूपे (प्रा. डॉ. किरण देशमुख)
* ’मराठवाड्यातील शिलालेख’ - लेखक : [[युसुफखान महंमदखान पठाण]]
* ’माझा महान मराठवाडा’ - लेखक : हेमकांत महामुनी

==मराठवाड्यात छापली जाणारी काही उल्लेखनीय वृत्तपत्रे==

* दै. मराठवाडा
* दै. [[प्रजावाणी]]
* दै. [[लोकसत्ता]]
* दै. [[सकाळ (वृत्तपत्र)|सकाळ]]
* दै. [[दिव्य मराठी]]
* दै. [[एकमत]]
* दै. चंपावतीपत्र
* दै. कार्यारंभ 
* दै. मराठवाडा साथी
* दै. झुंजारनेता
* दै. [[पुढारी (वृत्तपत्र)|पुढारी]]
* दै. कार्यारंभ

== मराठवाड्यातील नामांकित व्यक्ती ==

[[चित्र:Govinbhai_shroff.jpg|इवलेसे|गोविंदभाई श्रॉफ]]

=== राजकारण ===

* [[नानाजी देशमुख]]
* [[स्वामी रामानंद तीर्थ]]
* [[प्रमोद महाजन]]
* [[शंकरराव चव्हाण]]
* [[गोविंददास मन्नुलाल श्रॉफ|गोविंदभाई श्रॉफ]]
* [[सुंदरराव सोळंके]]
* [[शिवाजीराव पाटील निलंगेकर]]
* [[शिवराज पाटील]]
* [[विलासराव देशमुख]]
* [[अशोक चव्हाण]] 
* [[गोपीनाथ मुंडे]]
* केशरबाई क्षीरसागर
* [[केशवराव धोंडगे]]
* जयसिंग गायकवाड
* बाबासाहेब सवनेकर
* बाबुरावजी काळे
* मुकुंदराव पेडगावकर
* रफीक झकेरिया
* वसंतराव काळे
* शिवाजीराव पंडित
* डॉ. मारुती आवरगंड

==स्वतंत्र मराठवाडा शिक्षक मतदारसंघ==

१९७४ साली मराठवाड्याला स्वतंत्र शिक्षक मतदारसंघ मिळाला. आजपर्यंत या मतदारसंघातून खालील शिक्षक आमदारांनी शिक्षकांचे विधान परिषदेत प्रतिनिधित्व केले आहे.

# डी.के. देशमुख
#राजाभाऊ उदगीरकर
# पी.जी. दस्तुरकर
# प.म. पाटील
# वसंतराव काळे
# विक्रम वसंतराव काळे  ([[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]])

== मराठवाडा पदवीधर मतदारसंघ ==

== ईतर व्यक्तीमत्व ==

* लक्ष्मण गायकवाड
* चंदुलाल बियाणी
* मच्छिंद्र गोजमे
* ना.य. डोळे 
* विठ्ठलराव देशपांडे 
* प्रा. मधुकर मुंडे
* विजयआण्णा बोराडे
* व्यंकटेश चौधरी

=== व्यावसायिक ===
* नंदकुमार धूत
* [[जवाहरलाल दर्डा]]
* मच्छिंद्र चाटे 
* रणजित देशमुख
* [[बद्रीनारायण बारवाले]]
* चंदुलाल बियाणी

===मराठवाड्यातील साहित्यिक===    
* [[अनुराधा पाटील]]
* [[ऋषिकेश कांबळे]]
* [[छाया महाजन]]
* प्रा. बाळासाहेब बोरसे 
* प्रा प्रतिभा अहिरे
* डॉ. तुळशीराम महाराज गुट्टे
* [[जयदेव डोळे]]
* प्रा. दत्ता भगत 
* दादा गोरे 
* दासू वैद्य
* [[नरहर कुरुंदकर]]
* नरेंद्र नाईक
* डॉ. [[गंगाधर पानतावणे]] 
* पी. विठ्ठल 
* [[प्रल्हाद ईरबाजी सोनकांबळे]]
* [[फ.मुं. शिंदे]]
* बी. रघुनाथ 
* मुक्तविहारी
* [[युसुफखान महंमदखान पठाण]]
* रमेश दीक्षित 
* रविंद्र किंबहुने
* रावजी राठोड 
* [[लक्ष्मीकांत तांबोळी]]
* [[वामन रामराव कांत]]
* श्रीकांत देशमुख
* डॉ. सरदारसिंग बैनाडे&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=ज्येष्ठ कवी, लेखक व उत्तम सभा संचालक|last=बैनाडे|first=सरदारसिंग|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;
* सुधीर रसाळ 
* डॉ. सूर्यनारायण रणसुभे

===मराठवाड्यातील कलावंत===
* [[मकरंद अनासपुरे]]
* डॉ. नीरज बाळासाहेब बोरसे
* [[चंद्रकांत कुलकर्णी]]
* मयूरी कांगो
* [[योगेश शिरसाट]]
* डॉ. [[लक्ष्मण देशपांडे]]
* [[संदीप पाठक|संदिप पाठक]]
* सोन्या एस. सोळंके
* [[संकर्षण कऱ्हाडे]]

=== संत आणि महंत ===
* पाचलेगावकर महाराज
* [[एकनाथ|संत एकनाथ]] ([[पैठण]])
* [[नामदेव|संत नामदेव]] ([[नरसी (नामदेव)|नरसी]])
* संत मन्मथ स्वामी (श्री क्षेत्र [[कपिलधार]],बीड)
* संत व कवी [[मुकुंदराज]] ([[अंबाजोगाई]], बीड)
* संत [[दासोपंत]] ([[अंबाजोगाई]],बीड)
* संत [[ज्ञानेश्वर]] ([[आपेगाव]])
* संत [[जनाबाई]] ([[गंगाखेड]])
* संत ज्ञानेश्वर महाराज- चाकरवाडी,बीड
* संत [[गोरा कुंभार]] - [[तेर (उस्मानाबाद)|तेर]], धाराशिव 
* न्यायाचार्य महंत नामदेव शास्त्री - श्री क्षेत्र [[भगवानगड]], बीड 
* स्वामी डॉ. तुळशीराम गुट्टे महाराज - श्री क्षेत्र दत्ताधाम
* महंत आईसाहेब राधाताई सानप - श्री संत मीराबाई संस्थान महासांगवी
* संत वामनभाऊ
* महंत विठ्ठल महाराज शास्त्री (गहिनीनाथ गड)
* महंत अजिनाथ महाराज शास्त्री (तारकेश्वर गड)    
* महंत काशिनाथ महाराज शास्त्री (नागतळा)
* ह.भ.प. महादेव भाऊ शेकडे (मसोबाची वाडी)
* महंत विष्णू महाराज केंद्रे - ज्ञानेश्वरी मंदिर संस्थान आळंदी
* महंत शिवाजी महाराज ([[नारायणगड (बीड)|नारायणगड]]) 
* संदिपान महाराज शिंदे हासेगावकर 
* केशव महाराज उखळीकर परळी   
* ज्ञानेश्वर दादा महाराज आपेगाव (माउलीचे)
* चैतन्य महाराज देगलूरकर 
* माधवबुवा शास्त्री ([[अंबाजोगाई]]) 
* योगीराज महाराज पैठणकर 
* प्रकाश महाराज बोधले डिकसळ

===खेळाडू===
* अंकित बावणे
* [[इक्बाल सिद्दिकी]] 
* विजय झोल
* [[संजय बांगर]]
* [[अविनाश साबळे]]

== पर्यटन ==
* [[हुजूर साहेब| तख्त सचखंड श्री हुजुर अबचलनगर साहिब]]: श्री. [[गुरू गोविंदसिंह]] यांचा गुरुद्वारा, रामायणात नांदेडचा उल्लेख भारतमाता जिथून आला होता, त्या ठिकाणाचा उल्लेख आहे. 
* [[सिद्धार्थ उद्यान व प्राणी संग्रहालय]] हे छ्त्रपती संभाजीनगर येथील उद्यान आहे, जे मराठवाड्यातील एकमेव प्राणिसंग्रहालय आहे.
* भारताचा राष्ट्रीय पक्षी असलेल्या मोरांसाठी प्रसिद्ध असलेले नायगाव अभयारण्य बीड जिल्ह्यातील पाटोदा तालुक्यात आहे.
* [[माहूरची पांडवलेणी]]
* येडशी रामलिंग घाट अभयारण्य हे धाराशिव जिल्ह्यात आहे.या अभयारण्यात लांडगा, हरीण, माकडे, मोर इत्यादी प्राणी पाहायला मिळतात.
* [[कंधार किल्ला]]
* सौताडा हे स्थळ बीड जिल्ह्यातील पाटोदा तालुक्यात असून येथील विंचरणा नदीवरील धबधबा प्रसिद्ध आहे. पाटोदा तालुक्यातील डोंगराळ परिसरात उगम पावणारी विंचरणा नदी वाहत जाऊन पुढे सौताडा येथे विंचरणेचा प्रवाह सुमारे सत्तर मीटर उंचीवरून दरीत कोसळतो. येथील धबधबा प्रसिद्ध आहे.
* [[तुळजाभवानी मंदिर]]
* [[पितळखोरे लेणी]] - आशिया खंडातील पहिली प्राचीन लेणी. औरंगाबाद जिल्ह्यातील कन्नड तालुका येथे ही लेणी आहे पूर्ण आकारातील या लेणी होत्या ठिसूळ खडक लागण्याने सोडून दिल्या गेल्या. येथे तथागत बुद्धाचे पेटिंग्ज आजही काही प्रमाणात आहे येथे भिक्खुना आरामासाठी, विपश्यनेसाठी छोट छोट्या खोल्या दिसून येतात इथले द्वारपाल प्रसिद्ध होते स्थानिक रहिवासी, पर्यटकानी लेणी ध्वस्त केल्या आहेत.

==हे सुद्धा पहा==
* [[हैदराबाद मुक्तिसंग्राम]]
* [[दालन:मराठवाडा]]
* [[स्वामी रामानंद तीर्थ]]

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

{{महाराष्ट्र राज्य}}
{{महाराष्ट्राचे उपप्रांत}}

[[वर्ग:महाराष्ट्र]]
[[वर्ग:मराठवाडा|*]]
{{मराठी चित्रपटसृष्टी}}
{{मराठी चित्रपटसृष्टी}}</text>
      <sha1>743ou8k8vapjrnvgxra2tfbguf01566</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721777</id>
      <parentid>2721776</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T17:38:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52310-38</username>
        <id>187943</id>
      </contributor>
      <comment>/* नामांकित शिक्षणसंस्था */</comment>
      <origin>2721777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="199948" sha1="br5hgu35j1s7354y7ga9akiia9rrjpa" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र 
|प्रकार = प्रांत
|स्थानिक_नाव = मराठवाडा
|इतर_नाव = 
|टोपणनाव = 
|पर्जन्य = आग्नेय व नैऋत्य मोसमी वारे
|आकाशदेखावा = MaharashtraMarathwada.png
|राज्य_नाव = महाराष्ट्र
|क्षेत्रफळ_एकूण = 64811
|लोकसंख्या_एकूण = 15589223
|लोकसंख्या_वर्ष               = 2001
|जिल्हे = [[छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा|छत्रपती संभाजीनगर]], [[धाराशिव जिल्हा|धाराशिव]], [[जालना जिल्हा|जालना]], [[नांदेड जिल्हा|नांदेड]], [[परभणी जिल्हा|परभणी]], [[बीड जिल्हा|बीड]], [[लातूर जिल्हा|लातूर]], [[हिंगोली जिल्हा|हिंगोली]]
|साक्षरता = ६८.९५
}}

'''मराठवाडा''' हा [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राचा]] [[गोदावरी]] नदीच्या खोऱ्यात आणि आसपास वसलेला एक प्रदेश असून त्यात आठ जिल्ह्यांचा समावेश होतो. [[छत्रपती संभाजीनगर]] शहर हे ह्या विभागाचे मुख्यालय आहे. महाराष्ट्रातली १६.८४ टक्के लोकसंख्या या प्रदेशात राहाते. त्यापैकी तीस टक्के लोक दारिद्र्यरेषेखाली आहेत. प्रदेशाचा तीस टक्के भाग पर्जन्यछायेत येतो.&lt;ref name=&quot;मराठवाडा&quot;&gt;[http://www.rediff.com/election/2004/oct/06maha1.htm], मराठवाडा उपप्रांतावरचा इंग्रजी लेख.&lt;/ref&gt; कोरडवाहू शेतीचे प्रमाण नव्वद टक्क्यांवर आहे. कोरडवाहू शेतीच लोकांच्या निर्वाहाचा प्रमुख स्रोत आहे. छत्रपती संभाजीनगर, जालना, नांदेड, अंबाजोगाई, परळी आणि लातूर ही विभागातली उद्योग, शिक्षण आणि पर्यटनाची मुख्य केंद्रे आहेत. [[पैठण]]चे सातवाहन ते [[देवगिरीचे यादव]] हा ऐतिहासिक काळ मराठवाडा विभागाच्या राजकीय उत्कर्षाचा काळ होता. मराठवाड्याची मराठी ही मुख्य बोलीभाषा आहे. मराठवाड्यास संतांची भूमी असे म्हणले जाते. बारा ज्योतिर्लिंग मंदिरांपैकी ३ ज्योतिर्लिंग याच भागात आहे.

{{विकिकरण}}
==इतिहास==

आज ज्या प्रदेशाला मराठवाडा म्हणतात, त्याची तशी ओळख इ.स. १८६१ पासून झालेली आहे. भूतपूर्व हैद्राबाद संस्थानच्या ज्या भागात मराठी भाषेचा वापर होत असे, त्याला प्रारंभी ''मराठवाडी'' असे संबोधिले जाई. 
इ.स. १८६१ पासून हा प्रदेश मराठवाडा म्हणून संबोधिले जाऊ लागला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/aurangabad/news/marathwada-history-name-origin-hyderabad-liberation-day-135936613.html |title=मराठवाड्याला मराठवाडा का म्हणतात?:कसे पडले नाव? काय आहे इतिहास? वाचा भाषिक, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=दिव्य मराठी |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ सप्टेंबर २०२५ |विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20250917043904/https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/aurangabad/news/marathwada-history-name-origin-hyderabad-liberation-day-135936613.html |विदा दिनांक=१७ सप्टेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt; 
मराठवाड्याला इसवीपूर्व ४ व्या शतकापासूनचा इतिहास असला तरी त्यापूर्वीच्या काळीही तेथे वस्ती होती असे आढळते. ज्या काळात भारताच्या कोणत्याच प्रदेशाला काहीही नाव नव्हते त्या काळातील जनजीवनाची पुसटशी का होईना कल्पना उत्खननातून आणि पुरातत्वीय अन्वेषणातून उपलब्ध झालेल्या अवशेषांवरून करता येते. मात्र सामान्यतः या अवशेषांचे रूप सर्वत्र सारखेच असल्यामुळे त्या आधारे प्रादेशिक वेगळेपण दाखविणे शक्यच नाही. भारतात सर्वात आधीच्या मानवी वस्तीच्या पाऊलखुणा आढळल्या त्या पुराश्म युगातल्या. पुराश्म वा पुरापाषाण युगाचे तीन भाग करावे लागतात, आद्य पुराश्मयुग, मध्यपुराश्मयुग आणि उत्तर पुराश्मयुग. यानंतर अवतरले ते मध्याश्मयुग (मेसॉलिथिक) आणि मग आले ते नवाश्मयुग. यापैकी मराठवाड्यात आद्यपुराश्मयुग आणि नवाश्मयुगाच्या खुणा अजूनतरी उपलब्ध झालेल्या नाहीत. याचा अर्थ असा मात्र नव्हे की या काळात येथे मानवी वस्ती नव्हतीच. एवढे मात्र खरे की यासंबंधीचा धांडोळा पुरातत्ववेत्त्यांनी अजूनपर्यंत घेतलेला नाही. 

मध्यपुराश्मयुगातील मानवीवस्तीच्या खुणा नांदेड जिल्ह्यातील [[किवळा]] या खेड्यात आढळल्या. हा काळ साधारणपणे ४० हजार वर्षांपूर्वीचा आहे. वन्य प्राण्यांची शिकार या हत्यारांनी करणे आणि कंदमुळे गोळा करून त्यावर उपजिविका करणे असे त्याचे जीवन होते. प्रायः हे भटके जीवन होते. या नंतरच्या म्हणजे उत्तरपुराश्म काळात सुमारे २५ हजार वर्षापूर्वीचे याचे अस्तित्त्व नांदेड जवळील [[भोकर]] या गावी फार मोठ्या प्रमाणात मिळालेल्या दगडी हत्यारांच्या साठ्यामुळे कळू शकले. या काळातही दगड हेच माध्यम राहिले. मात्र दगडांचे वेगळाले प्रकार वापरात आणले गेले नि हत्यारे व अवजारे यांच्या घडणीत थोडी सफाई आणली गेली. अॅश्युलियन म्हणून यांची ओळख सांगतात. यावेळपावेतो मानव पुराश्मयुगातून मध्याश्मयुगात आला होता. त्याच्या जीवनमानात सुधारणा झाली होती. आता हत्यारे चर्ट या जातीच्या दगडांची बनवली होती. ती करण्याचे तंत्रही सुधारले होते. तासण्या, अणुकुचीदार टोक असलेली हत्यारे तसेच छोट्या छिन्नीसारखी हत्यारे वापरात आली होती.

नवाश्मयुगाने मानवी जीवनात क्रांतिकारक बदल घडवून आणला. तो आता शेती करु लागला, पशुपालन करु लागला. त्याच्या जीवनाला त्यामुळे स्थेर्य प्राप्त झाले. झोपड्या बांधणे आणि धान्य साठवण्यासाठी मातीची भांडी करणे त्याला आवश्यक ठरले. येथे खेदाने हे म्हणावे लागते की या काळचा म्हणजेच नवाश्मयुगाचा ठोस पुरावा अद्यापपावेतो मराठवाड्यातच केवळ नव्हे तर साऱ्या महाराष्ट्रातही मिळालेला नाही. मात्र याच काळचे पण ताम्रपाषाणयुग असे संबोधण्यात येणाऱ्या काळातील अवशेष महाराष्ट्रात नेवासे, [[जोर्वे]], नाशिक, [[दायमाबाद]], इनामगाव इत्यादी ठिकाणी उपलब्ध झाले. या काळच्या संस्कृतीची कल्पना साहित्यातून आढळत नाही. ती उत्खननाद्वारेच दृग्गोचर झालेली आहे. या संस्कृतीला समांतर असणारी एक संस्कृती आंध्रात, विदर्भात, मराठवाड्यात नि थोड्या प्रमाणात पश्चिम महाराष्ट्रात नांदत होती. बृहदाश्मयुगीन संस्कृती या नावाने ती ओळखली जाते. तिचे वैशिष्ट्य म्हणजे मृतांना मातीच्या ढिगाऱ्यात अथवा दगडाच्या फरशींनी बंदिस्त केलेल्या चौकटीत पुरून त्या भोवती मोठाले दगड वर्तुळाकारात लावून ठेवणे हे होय. या शिवाय मृतासवे विविध मौल्यवान दगडांचे मणी, तांब्याची आणि लोखंडाची हत्यारे, अवजारे, भांडी, मंजुषा इत्यादी वस्तू आणि काळी- तांबडी खापरी भांडी पुरण्याचीही रीत होती. या संस्कृतीचा काळ इसवीपूर्वी सातव्या-आठव्या शतकाइतका किंवा अधिकच मागे जातो.

==प्राचीन मराठवाडा== 

भारताचा प्राचीन इतिहास उत्तरेत स्थापन झालेल्या मौर्य साम्राज्यापासून सुरू होतो. उत्तर भारतातील या साम्राज्याच्या संपर्कात महाराष्ट्र आणि दक्षिणेतील आंध्र, कर्नाटक आदींचे प्रदेशही आले होते. मौर्य सम्राट अशोकाचे कोरीव लेख या सर्व प्रदेशात सापडल्यामुळे या काळी म्हणजे इसवीपूर्व चौथ्या शतकात या प्रदेशांत बरेच दळणवळण असले पाहिजे. शिवाय महाराष्ट्रातील अनेक लेणी आणि [[पवनी]] (जि. भंडारा) सारख्या ठिकाणचे बौद्धस्तूप व्यापारी मार्गावर असल्यामुळे ते उत्तर-दक्षिण भारत जोडणारे होते असेही दिसते. वस्तूंची देवाण-घेवाण होताना विचारांचे आदान प्रदान होत असते आणि वस्तूंच्या वापरातून आचाराला आकार प्राप्त होत असतो. हे लक्षात घेता या व्यवहारात मराठवाडा अस्पर्श राहिला असणे संभवत नाही. संस्कृतीच्या प्रसाराचे प्रसरणवादी प्रमेय' मांडणाऱ्यांनी दिलेल्या काही कारणांपैकी भौगोलिक साहचर्य हे एक महत्वाचे कारण दिले आहे. त्यामुळे प्राचीन काळातील अनेक राजवटींचे आधिपत्य मराठवाडा महाराष्ट्र यावर जसे होते तसेच ते शेजारच्या गुजरात, मध्यप्रदेश, आंध्र नि कर्नाटक या सध्याच्या राज्यांच्या सीमेलगततच्या भागावरही होते. त्यामुळे यापैकी कोणत्याही राज्याचा विचार करताना शेजारच्या प्रदेशातील सांस्कृतिक बाबींच्या प्रभावांचा विचार अपरिहार्य ठरतो.

मराठवाड्याचा इतिहास आणि संस्कृती सातवाहन काळात अधिक स्पष्टपणे समोर येते. खरे तर मौर्यानंतर शुगांचे राज्य आले. यांचा फारसा प्रभाव दक्षिण भारतावर उमटला नाही. मात्र त्यांच्या कलेचा प्रभाव भाजे, पौनी, पितळखोरे आणि अजिंठे (पहिला टप्पा) येथे जाणवतो.
सातवाहनांनी दक्षिण भारतात पहिले साम्राज्य स्थापिले आणि नंतर मराठवाडा म्हणून प्रसिद्ध पावलेला प्रदेश भारताच्या नकाशावर (मानचित्रावर) झळकू लागला. या आधी हा प्रदेश अश्मक, [[कुंतल]], मूलक या जनपदात विखुरलेला होता. सातवाहनांनी या प्रदेशांना संघटित केले. यामुळे सातवाहनांना मराठवाडा-महाराष्ट्राचे खरेखुरे पहिले सम्राट म्हणणे यथोचित ठरते. दक्षिण भारतातील या पहिल्या साम्राज्याची मुहूर्तमेढ रोवणारे हे सातवाहन मराठवाड्याचे होते हे महत्वाचे. इसवीपूर्व २५० ते इ.स. २६० असे सुमारे ४५० वर्षे यांचे साम्राज्य होते. यांचा अंमल मध्यप्रदेशाचा दक्षिण भाग, गुजरातचा पूर्व भाग, महाराष्ट्र, आंध्र आणि कर्नाटक एवढ्या अवाढव्य प्रदेशावर होता. साहजिकच या प्रदेशातील धर्म, कला, स्थापत्य यात समानता निर्माण झाली ती या काळात. भौतिक प्रगती झाली तीही या काळात. विशेष म्हणजे या काळात प्राकृत भाषेला राजाश्रय तथा लोकाश्रय मिळाला आणि मराठवाडा-महाराष्ट्र येथील समाजाला स्वतंत्र भाषेमुळे पृथगात्मता प्राप्त झाली. आणि या भूमीचा अभिमान लोकांत निर्माण झाला. या समाजाच्या अस्मितेमुळे येथील संस्कृतीची व तदअंतर्गत साहित्य, कला, शास्त्र, तत्त्वज्ञान यांची जोपासना होणे शक्य झाले. महाराष्ट्राबाहरे भारतातील इतर प्रदेशात आणि भारताबाहेरही येथिलांची व्यापारी देवाणघेवाण सुरू झाली. पाटलीपुत्र (पाटणा), उज्जयिनी, भरुकच्छ (भडोच), शूर्पारिक (सोपारा), भोगवर्धन (भोकरदन), तगर (तेर), प्रतिष्ठान (पैठण) यासारख्या वेगळाल्या शहरांना जोडणारे व्यापारी मार्ग महाराष्ट्र-मराठवाडा प्रदेशातून जात, त्यामुळे नागरीकरणाची प्रक्रिया या काळातच जोमाने झाली असे दिसते. एकूण काय तर सातवाहन राजवटीने येथील जीवनाला कलाटणी दिली होती. 

इतिहासकाळात भारतात अनेक कालगणनापद्धती निर्माण झाल्यापैकी कालौघात आजतागायत टिकून राहिल्या त्या दोनच..विक्रमसंवत् उत्तर भारतात नि [[शालिवाहन]] (सातवाहन) दक्षिण भारतात. यावरुनही मराठवाड्यात संस्कृतीचा उषःकाल घडवून आणणाऱ्या या राजकुलाची महती लक्षात यावी. आणि मराठवाड्याची मातब्बरीही! सिमुक गौतमीपुत्र सातकर्णी, वसिष्ठीपुत्र पुळुमावी, वसिष्ठीपुत्र सातकर्णी, स्कंद सातकर्णी, यज्ञश्री इत्यादींची नाणी इतर ठिकाणांबरोबरच मराठवाड्यात पैठण, तेर, भोकरदन इत्यादी ठिकाणी उत्खननामध्ये सापडली. तद्वतच आधिभौतिक संस्कृतीचे अवशेष आणि याच काळातील उत्खननात हाती आलेले रोमन अवशेष तत्कालीन सामाजिक, धार्मिक आणि राजकीय तथा आर्थिक परिस्थितीची कल्पना देतात. शिवाय प्लिनी, टॉलेमी आणि पेरिप्लस यांचेकडूनही बरीचशी माहिती मिळते ती वेगळीच. या सर्व माहितीवरून असे दिसून येते की मराठवाड्याच्या इतिहासात सातवाहनकाल सर्व दृष्टींनी भरभराटीचा होता. 

टॉलेमीने सातवाहनांच्या साम्राज्यात तटबंदीयुक्त ३० शहरे होती अशी नोंद केली आहे. त्यातील पैठण, तेर, भोकरदन इत्यादी ठिकाणच्या उत्खननातून तेथील घरादारांचे अवशेष आणि सांडपाण्यासाठी बांधलेले विटांचे, मातीच्या कड्यांचे किंवा राजणांचे सांडपाण्यांचे कूप आढळून आलेले आहेत. ही सुबत्ता राजकीय स्थैर्य आणि अंतर्गत व सागरी व्यापारामुळे आलेली होती हे स्पष्टच आहे. 

रोमन साम्राज्यातून महाराष्ट्र-मराठवाड्यात उत्कृष्ठ बनावटीची नक्षीदार भांडी, कांचसामान, एक मीटरपेक्षा अधिक उंचीचे मद्याने भरलेले कुंभ (अॕम्फोरा), रोमन देव-देवतांचे पुतळे, रोमन युवती व युवकांची शिल्पे तसेच रोमन सम्राटांची नाणी आल्याचे पुरावे उपलब्ध झाले आहेत. इकडे आलेल्या अनेक उत्खननांत रोमहून आलेली लोखंडी अवजारे, धातूची भांडी, पळ्या, चमचे, उलथणी, तांब्याच्या थाळ्या, उचलण्यासाठी मूठ असलेले रांजण आणि जाती उपलब्ध झाली. येथील भौतिक जीवनात यांच्यामुळे एक नवाच रंग भरला गेला असे दिसते. रोमच्या नाण्यांवर राजांच्या आकृती असत त्यामुळे इकडे त्या नाण्यांना पुतळयांची नाणी म्हणत. अगदी पेशवाईपर्यंत या प्रकारच्या नाण्यांचे गळ्यातील हार करीत व त्यांना पुतळ्याच्या माळा म्हणत. या काळच्या मराठवाड्यातील कला व साहित्य या संबंधीचा विचार या लेखाचे शेवटी केलेला आहे.
#सातवाहनानंतर दखल घ्यावी असे मराठवाड्यातील दुसरे राजघराणे होते ते वाकाटकांचे. इसवीच्या तिसऱ्या शतकापासून सहाव्या शतकापर्यंत दक्षिणेत होऊन गेलेल्या राजवंशापैकी हा सर्वश्रेष्ठ असून त्याच्या कामगिरीने अखिल दक्षिण भारताच्या संस्कृतीवर फार मोठा प्रभाव पडला आहे, असे फ्रेंच इतिहासकार जुव्हो डुब्राइल म्हणतात.
वाकाटक याच घराण्याकडे अजिंठे येथील इसवीच्या चौथ्या-पाचव्या शतकातील लेण्यातील भित्तीचित्रांचे श्रेय जाते. या चित्रांचे महत्व अशासाठी की तत्कालीन भौतिक जीवन ते आपल्यासमोर दृष्यरुपात उभे करतात. त्यावेळची वस्त्रप्रावरणे, त्यात सकच्छ व विकच्छ पद्धतीने नेसण्याची वस्त्रे, अर्धोरुक (मांड्यांपर्यंत पोचणारी-वस्त्रे) चंडातक, जांघिका, शिवाय उत्तरीय, कंचुकी, चोलिका, कूर्पासक, पयोधरपट्ट, स्तनोत्तरीय इत्यादींचा अंतर्भाव होतो. तर विविध प्रकारचे दागिने मुक्ताहार, हेमसूत्र, कंठी, वैकक्षक, चटुलातिलक (बिंदी), लोलक, टंक, कर्णफूल, स्कंधपत्र, नुपूरे, कटिबंधापैकी कटिसूत्र, कांची, मेखला, रसना इत्यादी प्रकार येथील स्त्रिया वापरीत असत. 

सातवाहन काळात आणि विशेषतः वाकाटक काळात स्त्रिया मोजकी आणि ठसठशीत आभूषणे वापरीत असत. त्यामुळे पाहणाऱ्यांच्या मनांत ‘कवण कवणा अलंकारिले' असा संभ्रम निर्माण होई. वाकाटकांच्या एका लेखात नांदेड जिल्ह्यातील परिस्थितीचा उल्लेख आढळतो. त्यावरून महसूल, तो गोळा करण्याची पद्धती, अधिकारी वर्ग, त्यांचे अधिकार व सवलती या बद्दलची कल्पना येते.यानंतरच्या काळात बदामीचे चालुक्य, राष्ट्रकूट, कल्याणीचे चालुक्य, शिलाहार यांच्या राजवटी मराठवाड्याशी संबंधित होत्या. 

बदामीच्या चालुक्यांचे राज्य महाराष्ट्राच्या विस्तृत प्रदेशावर होते हे ऐहोळी (जि. विजापूर) येथील द्वितीय पुलकेशीच्या शिलालेखावरून कळते. त्यात त्रिमहाराष्ट्रक असा जो उल्लेख आढळतो त्यावरून मराठवाड्याचा अंतर्भात त्यात होत असावा असा एक विचार आहे. पुढे उत्तर चालुक्यांच्या काळातही मराठवाड्याच्या काही भागांवर त्यांचा व त्यांच्या मांडलिकांचा अंमल होता. त्यांनी बांधलेली अनेक मंदिरे आणि अभिलेख याचे साक्षीदार आहेत. या मंदिरांच्याद्वारे लोकांची उपासना पद्धती, कारीगारी, कलासक्तता, आर्थिक व्यवस्थापन यासंबंधीचे अंदाज बांधता येतात तर अभिलेखातून राज्यकारभार, अधिकारपदे, समाजरचना, धार्मिक परंपरा सासंबंधीची माहिती मिळते. चालुक्यांच्या कारकीर्दीतच कलचुरींनी राज्यकारभार हाती घेतला होता. वीस-पंचवीस वर्षेच त्यांची राजवट होती. मराठवाड्याच्या धार्मिक जीवनावर परिणाम करणारी ही कारवाई ठरली. कारण याच वेळी कलचूरींच्या प्रधानाने वीरशैव पंथाची स्थापना केली. 

बदामी चालुक्य आणि कल्याणी चालुक्य या दोन राजवटींच्या दरम्यान राष्ट्रकुटांचे प्रबल घराणे मराठवाडयाचेच होते. लत्तलूरपुरवराधीश्वर हे त्यांचे बिरुद होते. म्हणजे हे लातूरचे घराणे होते. यांनी मध्यप्रदेश, गुजरात आणि गंगेपर्यंतचा प्रदेश यावर धडक मारली होती. प्रतिहार, परमार, पाल या घराण्यातील राजांना पराभूत केले होते. दक्षिणेतील पल्लवांचाही पराभव केला होता.
* मराठवाड्यातील कंधार (जि. नांदेड) येथे त्यांची उपराजधानी होती. साहजिकच तेथे राजवाडाही होता. काही मातब्बर इतिहासकारांचे मते (फ्लीट, आळतेकर ठोसर) वेरुळ हे यांचे राजधानीचे ठिकाण होते. 
मराठवाड्याच्या संस्कृतीवर आणि तेथील संस्कृतीचा प्रभाव या काळात सर्वत्र पसरला होता. जीवनाला सर्वस्पर्शी ठरणाऱ्या विषयांची या काळात प्रगती झाली होती. भौतिक आणि आध्यात्मिक उन्नती या काळात लक्षणीय उंची गाठणारी ठरली. तशातच या राजांनी शैलगृहे घडविण्याचे कार्य मनावर घेतले आणि कैलास सारखे अभूतपूर्व मंदिर निर्माण केले. त्यांचा उदो उदो त्यामुळे सर्वतोमुखी झाला. राष्ट्रकूट राजांनी अरबी व्यापाऱ्यांशी फार सलोखा ठेवून मुसलमानांना धार्मिक स्वातंत्र्य दिले, तेव्हा तुर्कांचे अस्तित्त्व महाराष्ट्रात जाणवू लागले. त्याचे तेथील समाजावर दूरगामी परिणाम झाले. ह्याची दखल घ्यावी लागते. राष्ट्रकूटांनी निर्माण केलेल्या कलावैभवाला कालांतराने तडे जातील हे या सम्राटांच्या ध्यानीमनीही आले नव्हते असे दिसते. मराठवाड्याच्या या राजकुलाने सव्वादोनशे वर्षांची दीर्घ कारकीर्द गाजवली होती हे मात्र खरे.

प्राचीन कालखंडाच्या शेवटच्या टप्पात महाराष्ट्रावर देवगिरीच्या यादवांचे राज्य होते. जवळपास त्याच सुमाराच्या आसपास कोंकण कोल्हापूर पट्ट्यात शिलाहार घराण्याचे राज्य होते. मराठवाड्याच्या दृष्टीने महत्वाची गोष्ट अशी की, हे राजे स्वतःला तगरपुरवराधिश्वर असे म्हणवून घेत. तगर म्हणजे धाराशिव जिल्ह्यातील गोरोबाकाकांचे तेर असे आता सर्वजणच मानतात. शिलाहारांच्या अनेक घराण्यांपैकी उत्तर कोंकण, दक्षिण कोंकण आणि कोल्हापूर येथील घराणी अधिक महत्वाची होत. यातील काही राजे धोरणी, तर काही पराक्रमी होते म्हणून तर भोवतीच्या कधी राष्ट्रकूट तर कधी चालुक्य राजांच्या तावडीत फारसे न सापडता दीड-दोनशे वर्षे ही मंडळी राज्य करु शकली. आणखी एक महत्वाची गोष्ट म्हणजे यांच्यापैकी अपरार्क ह्या साहित्य आणि संगीतात गती असलेल्या राजाने याज्ञवल्क्य स्मृतीवरील अपरार्क टीका लिहून आपली विद्वत्ताही सिद्ध केली होती.
(लेख- मराठवाडा: इतिहास व संस्कृती. डॉ. गो.बं. देगलूरकर, मराठवाडा वारसा आणि सद्यस्थिती खंड १, संपादक, डॉ. मारुती आवरगंड, श्री विठ्ठल कदम)

==मध्ययुगीन मराठवाडा==
यादव राजेही येथील परंपरेनुसार आधी मांडलिकच होते. पण या यदुकुलातील भिल्लम (सन १९८४ -९१), सिंघण (१२५० - ४७), कृष्ण (१२४७-६०), महादेव (१२६०- ७१) आणि रामदेव (१२७९-१३०९) यांनी स्वबळाने आणि पराक्रमाने आपली सत्ता स्थापन केली आणि सर्वदूर आपला दरारा निर्माण केला. या पैकी भिल्लमाने देवगिरी येथे राजधानी स्थापन केली आणि दक्षिणेचा सम्राट म्हणून राज्याभिषेक करवून घेतला. सिंघण यादव हा अत्यंत पराक्रमी आणि फार धडाडीचा राजा होता. याचा नातू राजा कृष्ण याने बल्बनच्या अधिपत्याखाली असलेल्या मुसलमानी सैन्याला पराभूत केले. कृष्णाचा धाकटा भाऊ महादेव याने सोमेश्वर शिलाहारावर हल्ला चढवला. सोमेश्वराच्या आरमाराचा समुद्रात पाठलाग करून त्याच्यासह जहाजांच्या सर्वच काफिल्याला जलसमाधी दिली. मराठवाड्याच्या सत्ताधीशाने आरमारी लढाई केल्याचे बहुधा हे पहिले उदाहरण असावे. रामदेव हा शेवटचा यादव नृपती. प्राचीन मराठवाड्याचा शेवटचा हिंदूराजा. याने वाराणसीमधून मुसलमानांना हाकलून दिले व तेथे शारंगधराचे एक सुवर्णमंदिर बांधले. ही घटना बहूधा दिल्लीचा सुलतान बल्बन याचा मृत्यू आणि जलालुद्दिनाचे राज्यारोहण यांच्या मधल्या काळात घडली असावी असे मु. ग. पानसे (यादव कालीन महाराष्ट्र, 19६३ पृ. 3४) यांचे अनुमान आहे.

रामदेवराय पराक्रमी खरा पण सावधचित नव्हता; अखंड सावधान नव्हता. त्यामुळे दिल्लीहून आलेल्या अल्लाउद्दिनचे चांगलेच फावले आणि घात झाला. घात झाला तो केवळ रामदेवाचा नव्हे, तो मराठवाड्याचा, महाराष्ट्राचा घात होता. तो घात साऱ्या हिंदू राजांचा होता, सत्तेचा होता. पुढे काही काळ दिल्लीहून स्वाऱ्या होतच राहिल्या. रामदेव पुत्र शंकरदेव व जावई हरपालदेव यांचे प्राणपणाने स्वतंत्र होण्याचे निकराचे प्रयत्न निरुपयोगी ठरले आणि सुलतान महंमद तुघलकाने देवगिरीचे दौलताबाद केले. या नामकरणातून दोन प्रवृत्ती लक्षात येतात. देवांचे वास्तव्य मानणारे आधीचे राज्य आणि संपत्तीलोलूप दुसरे नंतरचे.

यानंतरच्या काळात मराठवाड्याभोवती मुसलमानी सत्तेचा विळखा पडला. कधी तो बहामनींचा, कधी नगरच्या निझामशाहीचा तर कधी आदिलशाहीचा. सरते शेवटी हैद्राबादच्या निझामाच्या संस्थानात हा प्रदेश खितपत पडला. १९४८ मध्ये हैद्राबाद संस्थान विलीन झाले आणि मराठवाड्याचा वनवास संपला. प्राचीन काळी राजकीय आणि सांस्कृतिक बाबतीत आघाडीवर असलेला मराठवाडा नंतरच्या मुसलमानी सत्तेच्या काळात मागासला. त्याच्या सुधारणेची गती अजूनही धीमीच आहे. भांडकुदळपणात कमी पडणाऱ्या, योग्य दूरदर्शी नेतृत्वाभावी त्याच्याकडे जावे तसे लक्ष अजूनही सत्ताधीशांचे जात नाही. त्याच्या सोशिकतेचे, संत- शिकवणीमुळे झालेल्या सात्विकपणाचे हे त्यांच्या वाट्याला आलेले फळ म्हणायचे!
प्रागैतिहासिक काळातील मराठवाड्याचा हा झाला मागोवा. 
(लेख- मराठवाडा: इतिहास व संस्कृती. डॉ. गो.बं. देगलूरकर, मराठवाडा वारसा आणि सद्यस्थिती खंड १, संपादक, डॉ. मारुती आवरगंड, श्री विठ्ठल कदम)
==मराठवाड्याची संस्कृती==
भौतिक आणि मनोमय सृष्टी म्हणजे संस्कृती. राजकीय स्थिती, घरे, नगररचना, आर्थिक स्थिती या सर्व गोष्टी मानवाच्या ऐहिक वा भौतिक प्रगतीच्या निदर्शक असतात. इंग्रजीत याला सिव्हिलायझेशन म्हणतात पण संस्कृतीची दुसरी बाजू म्हणजे मनोमय सृष्टी. यात अध्यात्म, तत्त्वज्ञान, धर्म, कला, साहित्य यांचा समावेश केला जातो. हे झाले इंग्रजीतील 'कल्चर'.
आपण आत्तापर्यंत पाहिले की प्राचीन काळात राजकीयदृष्ट्या मराठवाड्याचे कार्य विशेष महत्त्वाचे होते.

मराठवाड्यावर राज्य करणाऱ्या घराण्यांची महाराष्ट्रावर तसेच भोवतीच्या प्रदेशावर सत्ता होती. कर्नाटक, आंध्र, गुजरात या राज्यांवर बहुधा प्रत्यक्ष नि क्वचित वेळा अप्रत्यक्ष (म्हणजे मांडलिकांमार्फत) या घराण्यांचेच राज्य असायचे. प्राचीन काळातील घटनांवर मराठवाड्याचा विशेष ठसा होता. असे म्हणण्याचे कारण असे की त्याकाळी एक तर या राज्यकर्त्यांची राजधानी मराठवाड्यातच असे किंवा ती मराठवाड्याच्या सीमेवर असे की ज्यामुळे मराठवाड्याच्या काही भागाचा समावेश राजधानीच्या भागातच (होम प्रॉव्हिन्स) असायचा. येथील राजकीय सत्तांपैकी प्रबळ होत्या त्या सातवाहन, राष्ट्रकूट आणि यादव यांच्या. पैकी पहिल्या दोन्हींचे मूळ वस्तिस्थान मराठवाड्यातलेच. यादवांच्या संबंधात असे म्हणता येते की मराठवाड्याला मोठे केले ते त्यांनी आणि त्यांना साम्राज्य स्थापण्याची संधी दिली ती मराठवाड्याने सुमारे दोनशे वर्षे यादवांनी साऱ्या दक्षिण भारतावर अधिराज्य गाजवले ते मराठवाड्याला शक्तिकेंद्र करूनच.  पैठण, कंधार, बहुधा वेरुळ आणि देवगिरी ही राजधानीची शहरे मराठवाड्यातील आणि मान्यखेट, कल्याण (बसवकल्याण) या राजधान्या मराठवाड्याच्या सीमेलगत होत्या. 
शिलाहारांनी कोकण-कोल्हापूर भागात पराक्रम गाजवला तरी ते मूळचे मराठवाड्यातीलच तर होते! या शिवाय कित्येक मांडलिकांच्या राजधान्याही येथेच होत्या. वहनीकुल, वाजीकुल हे कल्याणी चालुक्यांचे मांडलिक आणि अमर्दकपूर (औंढा, जि. हिंगोली) येथील रट्ट घराण्याच्या राजधान्या काय की कलचुरींच्या कुंभारी, मुरुम या उपराजधाऱ्या काय या सर्व येथल्याच होत. 

हा सर्व आढावा घेण्याचे कारण असे की यावरून असे लक्षात यावे की राजांच्या व सम्राटांच्या येथील वास्तव्याचा, आचार-विचारांचा प्रभाव येथील समाजाची जडण-घडण होण्यास नक्कीच कारणीभूत झाला असणार. शुक्रनीतितील दोन सिद्धांताकडे लक्ष दिल्यास यावर अधिक भाष्य करण्याची आवश्यकता राहणार नाही. 'राजा कालस्य कारणम्' आणि 'यथा राजा तथा प्रजा', 'हुकूमशाहीत वा सरंजामशाहीत त्या प्रदेशाच्या सांस्कृतिक जडण-घडणीत राजांच्या विचारांचा मोठा वाटा असतो. प्रजाजनांवर त्यांच्या विचारांचा, आवडी-निवडींचा प्रभाव पडत असतो. आणि राजेलोक कल्याणकारी विचारसरणीचे असतील तर याची शक्यता अधिक असते. मराठवाड्यातल्या सांस्कृतिक जीवनाला घाट दिला गेला तो राजांनी व त्यांच्या सरदारांनी प्रारंभी केलेल्या वा पुरस्कृत केलेल्या प्रथांनी, आणि येथे रुजलेल्या या प्रथांचे लोण साऱ्या महाराष्ट्रभर यथाकाल पसरले असणार. दुसऱ्या शब्दांत सांगायचे तर प्राचीन काळात नवकल्पना निर्मितीचे व सांस्कृतिक प्रगतीचे स्रोत सातत्याने मराठवाड्यानेच पुरविले होते. तेथे असलेल्या सातवाहन, राष्ट्रकूट, यादव या राजकुलांच्या राजधान्यांमुळे पंडित, शास्त्रज्ञ, विद्वान, कलावंत, उद्योगपती व व्यापारी (परदेशीय सुद्धा) यांचे सततचे वास्तव्य मराठवाड्यातच राहिले. त्यामुळे त्यांनी निर्माण केलेल्या वास्तूंचा, कलाकृतींचा, कल्पनांचा पहिल्यांदा लाभ व्हायचा तो स्थानिकांना संस्कृतीला लाभलेले अनेक आयाम आणि त्यांच्यात झालेली प्रगती मुळात येथली, मग त्यांचा प्रसार साऱ्या महाराष्ट्रात आणि शेजारच्या प्रदेशात झाला. पैठण, तेर, देवगिरी ही भरभराटीला आलेली व्यापारी केंद्रे होती याचा वर उल्लेख झालेला आहेच. येथूनच परदेशांत आणि परदेशातून व्यापारी मालाची ने आण होत असे. साहजिकच संस्कृतीच्या संबंधातील कल्पनांची देवाण घेवाण होत असणार. यांचा पहिल्याचा स्वीकार मराठवाड्यात होत असणार आणि तेथूनच सर्वदूर त्यांचे प्रसारण होत असणार. 

शिल्प आणि स्थापत्याच्या क्षेत्रात तर मराठवाडा नेहमीच अग्रेसर होता. त्याचा वरचष्मा होता. या क्षेत्रातील त्याचे योगदान वाखाणण्याजोगे होते. भाजे, बेडसे, कोण्डाणे येथील शैलगृहे कालक्रमदृष्ट्या आधीची आहेत यात शंकाच नाही पण उत्कृष्ट शैलगृहे घडविण्याचे श्रेय जाते ते मराठवाड्याकडेच. वेरुळ येथील कैलास लेणे हे या क्षेत्रातील संपरिपूर्ण परिष्कृततेचे उत्तम उदाहरण ठरावे. ते कळसापासून पायापर्यंत 'आधी कळस मग पाया रे' या पद्धतीने कोरले गेले हे तर खरेच, पण ते 'देव देऊळ परिवारु । कोरुनि काढिला डोंगरु । ऐसा भक्तीचा व्यवहार । का न व्हावा ।। असे भक्ती व्यवहारातील अद्वैत कसे असावे याचे उदाहरणही ठरणारे लेणे आहे. तात्पर्य की मराठवाड्याने कलेसाठी कला असे न मानता जीवनासाठी तिचा उपयोग व्हावा ही दृष्टी बाळगली होती. (लेख मराठवाडा: इतिहास व संस्कृती. डॉ. गो.बं. देगलूरकर, मराठवाडा वारसा आणि सद्यस्थिती खंड १, संपादक, डॉ. मारुती आवरगंड, श्री विठ्ठल कदम)

*अंबाजोगाई मराठी भाषेचा उगम येथे झाला व पुरातन काळात असेलेली हत्तीखाना, बाराखंबी मंदिर येथेच आहे.येथे पहिला मराठी ग्रंथ या ठिकाणी श्री मुकुंदराज स्वामी यांनी लिहला.

इसवी सन १४०० पूर्वी हजारो वर्षे मराठवाड्यावर [[सातवाहन]], [[चालुक्य]], [[यादव]], [[इक्ष्वाकू]] या सारख्या मराठी लोकांचे राज्य होते. तर ४०० वर्ष देवगिरीच्या यादवांचे साम्राज्य होते आणि ते निम्म्यापेक्षा जास्त भारताच्या भागावर राज्य करत होते. नंतर चार शतके मुस्लिम राजवटीखाली मराठवाडा मुस्लिम राजवटीखाली आणि [[निजाम|निजामाच्या]] [[हैदराबाद]] संस्थानाचा भाग होता. निजामाने मराठवाड्यावर [[हैदराबाद संस्थान]] भारतात विलीन होईपर्यंत राज्य केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://marathivishwakosh.in/khandas/khand12/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=10390|title=मराठवाडा|प्रकाशक=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ, मुंबई|भाषा=मराठी|ॲक्सेसदिनांक=३१ जुलै २०१४}}&lt;/ref&gt; भारतीय स्वातंत्र्याच्या लढ्यात बरोबरीनेच [[हैदराबाद मुक्तिसंग्राम]] लढला गेला. १७ सप्टेंबरला मराठवाड्याला हैदराबाद संस्थानातून स्वातंत्र्य मिळाले. १ नोव्हेंबर १९५६ पासून मराठवाडा विभाग [[मुंबई]] राज्यास जोडण्यात आला. १ मे १९६० पासून मराठवाडा हा नवीन [[महाराष्ट्र]] राज्याचा भाग झाला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.bbc.com/marathi/india-49444233|title=विधानसभा निवडणूक 2019: महाराष्ट्र विधानसभेची पहिली निवडणूक आणि तीन मुख्यमंत्री}}&lt;/ref&gt;

स्वातन्त्र्योत्तर काळात [[काँग्रेस]]चे नेते, [[शंकरराव चव्हाण]] यांचे प्रदीर्घ काळ मराठवाडा भागावर राजकीय प्रभुत्व होते. ते आधी महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री झाले व नंतर त्यांनी भारतीय संघराज्याचे [[गृहमंत्री]], [[अर्थमंत्री]] ईत्यादी केन्द्रीय मंत्रिपदेही  सांभाळली. त्यांचा महाराष्ट्रातील जलसिंचन क्षेत्रांचा गाढा अभ्यास होता. विकास क्षेत्रातील.[[पैठण]]चा [[जायकवाडी धरण|जायकवाडी]] जलसिंचन प्रकल्प हे त्यांचे महत्त्वाचे योगदान आहे.

==भौगोलिक स्थान==
===मुख्य शहरे===
* [[छत्रपती संभाजीनगर]] : ही मराठवाड्याची राजधानी व प्रमुख औद्योगिक शहर आहे. हे शहर ऐतिहासिक वास्तु, लेणी इत्यादींसाठी प्रसिद्ध आहे. छत्रपती संभाजी नगर येथून मुंबई-दिल्ली औद्योगिक मार्गिका जात आहे. याच जिल्ह्यात बिबी का मकबरा, [[अजिंठा]] - वेरूळ लेण्या,[[दौलताबाद किल्ला]] आणि [[जायकवाडी धरण]] आहे. पर्यटन स्थळे आणि धार्मिक स्थळे या जिल्ह्यात आहेत. येथेच छत्रपती संभाजीनगर प्रशासकीय विभागाचे मुख्यालय आहे. या जिल्ह्याच्या दक्षिणेकडून [[गोदावरी]] ही नदी वाहते.
* [[अंबाजोगाई]] अंबाजोगाई हे शहर बीड जिल्ह्यातील मुख्य शहर म्हणून ओळखले जाते. मराठवाड्याची सांस्कृतिक राजधानी म्हणून ओळख आहे. या शहराला शिक्षणाची पंढरी आणि ऐतिहासिक वारसा लाभलेलं शहर आहे. अंबाजोगाई शहराला प्राचीन काळापासून खूप वारसा आहे. या शहरातून मराठी भाषेचा उगम झाला होता. या तालुक्यात तुम्हाला माता योगेश्वरी देवी मंदिर, मराठी भाषेतील पहिला मराठी ग्रंथ लिहणारे मुकुंदराज स्वामी यांची समाधी येथे आहे.
* [[सिल्लोड]] : हे छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील सर्वात मोठे आणि प्रगतशील शहर आहे. तालुक्यात अंधारी आणि अजिंठा सारखी मोठी गावे आहेत की तालुक्याचा प्रगतीत मोठा हातभार लावतात.
* [[धाराशिव]] : या शहरापासून जवळच धाराशिव लेणी आहेत. या शहराजवळून भोगावती नदी वाहते. याच जिल्ह्यात तुळजापूर येथे [[तुळजाभवानी माता मंदिर]] आहे. तसेच लाखो भाविकांचे कुलदैवत असलेल्या काळभैरवनाथ श्री क्षेत्र सोनारी याच जिल्ह्यात आहे. अनेक धार्मिक पर्यटन स्थळे या जिल्ह्यात आहेत.
* [[जालना]] : जालना शहर मराठवाड्यातील एक महत्त्वाची बाजारपेठ व औद्योगिक केंद्र आहे. या शहराला बियाणांची राजधानी असे म्हणतात. इथे स्टील उद्योग मोठ्या प्रमाणात आहे. याच जिल्ह्यात [[भोकरदन]] हे प्राचीन शहर वसलेले आहे. जालना मधील श्रीक्षेत्र राजूर हे प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्र आहे. येथे राजुरेश्वर गणपतीचे खुप भव्यदिव्य असे मंदिर आहे. 
* [[नांदेड]] : ह्या शहराला मराठवाड्याची उपराजधानी म्हणून ओळखले जाते. हे शहर गोदावरी नदीच्या काठी वसलेले आहे. नांदेड येथे सचखंड गुरुद्वारा आहे. महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री आणि केंद्रीय मंत्री [[शंकरराव चव्हाण]] इथलेच आहेत.
* [[परभणी]] : परभणी येथे वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ आहे. परभणी जंक्शन हे मराठवाड्यातील महत्त्वाचे रेल्वे स्थानक आहे.
* [[बीड]] : बीड ला पांडवकाळात [[दुर्गावतीनगर]] म्हणत असत. पुढे चालुक्यकालीन चंपावती राणीच्या नावावरून देण्यात आलेले '[[चंपावतीनगर]]' हे या शहराचे दुसरे नाव आहे. कंकालेश्वर हे बीड मधील ऐतिहासिक पुरातन भगवान शंकराचे मंदिर आहे. हे चारही बाजूने पाण्याने वेढलेले आहे. मंदिराचे दगडी बांधकाम आहे. या जिल्ह्यात वंजारी आक्रमक आणि शूर आहेत, त्यांच्यामध्ये शैक्षणिक प्रगती उत्तम आहे.
* [[लातूर]] : लातूर हे मराठवाड्यातील प्रमुख शैक्षणिक केंद्र आहे. गुणवत्तापूर्ण शिक्षणप्रणालीमुळे शिक्षण क्षेत्रात लातूर आकृतिबंध (पॅटर्न) निर्माण झाला आहे. महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री [[विलासराव देशमुख]] इथलेच आहेत.
* [[हिंगोली]] : हिंगोली शहर कयाधू नदीच्या काठावर वसले आहे. हिंगोली येथील दसरा महोत्सव प्रसिद्ध आहे. [[औंढा नागनाथ]] हे महादेवाचे प्रसिद्ध मंदिर याच जिल्ह्यात आहे.
* [[परळी वैजनाथ]] परळी वैजनाथ हे बारा ज्योतिर्लिंग मंदिरांपैकी एक आहे. या शहरात बीड जिल्ह्यातील रेल्वे जंक्शन आहे. या शहरात औष्णिक विद्युत केंद्र आहे. या शहरात अनेक प्रकारची उद्योग चालतात.

===महत्त्वाची ठिकाणे===
[[Image:Takht Shri Hazoor Sahib Gurudwara Nanded.JPG|thumb|नांदेड येथील सचखण्ड गुरुद्वारा]]
संत [[नामदेव]] महाराजांचे जन्मस्थान [[नरसी (नामदेव)]], संत [[ज्ञानेश्वर]] महाराजांचे जन्मस्थान [[आपेगाव]], संत [[जनाबाई]]चे जन्मगाव [[गंगाखेड]], [[शिर्डी]]च्या [[साईबाबा|साईबाबांचे]] जन्मगाव [[पाथरी]], संत एकनाथांचे [[पैठण]], [[समर्थ रामदास स्वामी|समर्थ रामदासांचे]] जन्मगाव [[जांब]], देवीचे शक्तिपीठ [[माहूर]], ज्योतिर्लिंग [[परळी-वैद्यनाथ|परळी वैजनाथ]], ज्योतिर्लिंग [[औंढा नागनाथ]], ज्योतिर्लिंग [[घृष्णेश्वर मंदिर]], [[शीख]] धर्मीयांचा [[नांदेड]] येथील सचखंड [[गुरुद्वारा]] इत्यादी धार्मिक स्थाने या विभागात येतात.
* [[परळी-वैद्यनाथ|परळी वैजनाथ]] धार्मिक पर्यटन केंद्र
* [[अंबाजोगाई]] सांस्कृतिक, धार्मिक, शैक्षणिक व ऐतिहासिक वारसा 
* [[माहूर]] धार्मिक पर्यटन केंद्र
* [[औंढा नागनाथ]] धार्मिक पर्यटन केंद्र
* [[केदारेश्वर देवालय]] - केदारेश्वर देवालय [[शिल्प स्थापत्य]]कलेचा उत्कृष्ठ नमुना
* कल्हाली, ता. कंधार, जि. [[नांदेड जिल्हा|नांदेड]] - निजामकालीन जहागिरीचे गाव, ३५ हुतात्म्याचे ग्रामकेंंद्र, ब्रह्मदेवाचे देवस्थान.
* श्री क्षेत्र गहिनीनाथगड चिंचोली 
* श्री क्षेत्र भगवानगड (धौम्य गड )
* श्री क्षेत्र नारायणगड - मराठवाड्यातील धाकटी पंढरी 
* श्री क्षेत्र गोरक्षनाथ टेकडी संस्थान, बीड तालुका 
* कपिलधार धबधबा, मांजरसुम्भा, बीड 
* श्री क्षेत्र माऊली महाराज मंदिर,चाकरवाडी ता.केज जि.बीड 
* श्री क्षेत्र मच्छिन्द्रनाथ, सावरगाव मायंम्बा, ता आष्टी जि बीड 
* श्री क्षेत्र पिंपळनेर गणपतीचे 
* श्री क्षेत्र भैरवनाथ, जरुड ता बीड
* श्री तुळजाभवानी मंदिर तुळजापूर ता.तुळजापूर जि. धाराशिव
* श्री काळभैरवनाथ (सिद्धनाथ) सोनारी ता.परांडा जि.धाराशिव
* नळदुर्ग किल्ला ता. तुळजापूर जि. धाराशिव
* नळदुर्ग व अणदूर खंडोबा देवस्थान ता.तुळजापूर जि. धाराशिव
* चालुक्यकालीन केदारेश्वर मंदिर, धर्मापुरी
* धर्मापुरी किल्ला
* भुईकोट किल्ला, किल्ले धारूर, धारूर जि. बीड
* आसरादेवी मंदिर असरडोह, ता.धारूर, जि.बीड

== नद्या ==
[[चित्र:Nandur_madhmeshwar_canal.jpg|thumb|नान्दुर मधमेश्वर कालवा]]

गोदावरी ही मराठवाड्यातील मुख्य नदी आहे. पूर्णा, पैनगंगा, सीना, शिवणा, मांजरा, दुधना या विभागातील इतर महत्त्वाच्या नद्या आहेत.

'''गोदावरी :''' मराठवाड्यातून [[गोदावरी नदी|गोदावरी]] ही प्रमुख नदी वाहते. काही अंतरापर्यंत तिने छत्रपती संभाजीनगर बीड, जालना व परभणी, बीड व जालना अशा जिल्हा सीमा निश्चित केल्या आहेत. गोदावरीची वाहण्याची दिशा साधारणपणे वायव्येकडून आग्नेयेकडे आहे. बीड जिल्ह्यातील सिन्धफणा, वाण, सरस्वती, या गोदावरीच्या उपनद्या आहेत.

[[मांजरा नदी|'''मांजरा'']] : पाटोदा तालुक्यातील बालाघाटच्या डोंगराळ भागात उगम पावणारी मांजरा नदी सुरुवातीस उत्तर - दक्षिण - असा प्रवास करून जिल्ह्याच्या दक्षिण सीमेवरून पश्चिमेकडून पूर्वेकडे अशी वाहत जाऊन पुढे लातूर जिल्ह्यात प्रवेशते. तिचा बराचसा प्रवास गोदावरीला काहीसा समांतर असा होतो. बऱ्याच ठिकाणी या नदीने अहमदनगर-बीड, धाराशिव-बीड व लातूर-बीड या जिल्ह्यांमधील नैसर्गिक सीमेचे कार्य केले आहे. उगमापासून सुमारे ६१६ किलोमीटर प्रवास करून ही नदी पुढे नांदेड जिल्ह्यात कुण्डलवाडी गावाजवळ गोदावरीस मिळते. सिन्धफणा नदी पाटोदा तालुक्यात चिंचोली टेकड्यात उगम पावते. प्रथम उत्तरेकडे, नंतर पूर्वेकडे व तदनंतर पुन्हा उत्तरेकडे, किंबहुना ईशान्येकडे प्रवास करीत माजलगाव तालुक्यात मंजरथजवळ गोदावरीस मिळते. बीड तालुक्यातील डोंगराळ परिसरात उगम पावणारी बिन्दुसरा नदी बीड शहरातून वाहत जाऊन पुढे सिन्धफणा नदीस मिळते. कुंडलिका ही सिन्धफणेची आणखी एक उपनदी जिल्ह्यातच उगम पावून जिल्ह्यातच सिन्धफणा नदीस मिळते.

[[सिना]] : जिल्ह्याच्या व आष्टी तालुक्याच्याही नैर्ऋत्य सीमेवरून सीना नदी वाहते. काही अंतरापर्यंत  तिने [[अहिल्यानगर]]  व बीड जिल्ह्यांमधील नैसर्गिक सीमा म्हणून काम केले आहे. त्याच वेळी तिने अहिल्यानगर जिल्ह्यातील नगर तालुका व बीड जिल्ह्यातील आष्टी तालुका यांची सीमारेषाही स्पष्ट केली आहे.{{संदर्भ हवा}}

[[कयाधू]] : नदी हिंगोली जिल्ह्याच्या उत्तर-पूर्व सीमेवरून वाहताना [[वाशिम]] आणि [[यवतमाळ]] जिल्ह्यांची नैसर्गिक सीमा होते.

'''मनकर्णिका''' - बीड व माजलगाव तालुक्यातील नदी. पुढे सिंदफनाला मिळते. आंबेसावळी ता बीड येथे मनकर्णिका १ प्रकल्प व लिंबारूई देवी येथे मनकर्णिका २ सिंचन प्रकल्प या नदीवर आहेत
''' वाण ''' वाण ही नदी बीड जिल्ह्यातील प्रमुख नद्यापैकी एक आहे. या नदीचा उगम धारुरच्या घाटातून होतो आणि ही नदी पुन्हा गोदावरीला जाऊन मिळते. या नदीवर नागापूर चे धरण आहे.

== मराठवाड्यातील धरणे==
मोठे प्रकल्प -
१
२
३
४
५ प्रकल्प नाव- नदी, धरणासाठी अधिग्रहण क्षेत्र, विस्थापित झालेल्यांची संख्या, धरणाची उंची, पाणी साठवण क्षमता,मृत साठा, पाटचाऱ्या, एकूण लाभ क्षेत्र, लाभ क्षेत्रातातील कंपन्या,एमआयडीसी

मध्यम प्रकल्प 
१
२
३
४
५ प्रकल्प नाव, धरणासाठी अधिग्रहण क्षेत्र, विस्थापित झालेल्यांची संख्या, धरणाची उंची, पाणी साठवण क्षमता,मृत साठा, पाटचाऱ्या, एकूण लाभ क्षेत्र, लाभ क्षेत्रातातील कंपन्या,एमआयडीसी

लहान प्रकल्प 
१
२
३
४
५ प्रकल्प नाव, धरणासाठी अधिग्रहण क्षेत्र, विस्थापित झालेल्यांची संख्या, धरणाची उंची, पाणी साठवण क्षमता,मृत साठा, पाटचाऱ्या, एकूण लाभ क्षेत्र.

==प्रशासन==
===महसूल===
मराठवाड्यातील पुढील आठही जिल्ह्यांचा मिळून [[छत्रपती संभाजीनगर महसुली विभाग]] तयार झाला आहे. विभागाचे मुख्यालय छत्रपती संभाजीनगर येथे आहे. [[विभागीय आयुक्त]] हा या महसुली विभागाचा सर्वोच्च प्रशासकीय अधिकारी असतो.
* [[छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा]]
* [[धाराशिव जिल्हा]]
* [[जालना जिल्हा]]
* [[नांदेड जिल्हा]]
* [[परभणी जिल्हा]]
* [[बीड जिल्हा]]
* [[लातूर जिल्हा]]
* [[हिंगोली जिल्हा]]

===न्यायदान===
सर्व जिल्ह्यांत जिल्हा न्यायालये आणि इतर न्यायालये आहेत. [[मुंबई उच्च न्यायालयाचे खंडपीठ]] छत्रपती संभाजीनगर येथे आहे. मराठवाड्यातील आठही जिल्हे आणि लगतच्या [[अहमदनगर]] आणि [[जळगाव]] जिल्ह्यांमधून उच्च न्यायालयात आलेल्या खटल्यांचे कामकाज येथे चालते.

==अर्थव्यवस्था==

मराठवाडा हा प्राचीन काळापासून राजकीय, सामाजिक आणि आर्थिक दृष्टीने अत्यंत समृद्ध राहिलेला आहे. मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती अभ्यासताना सातवाहन, वाकाटक, राष्ट्रकूट, यादव आणि मुस्लिम राजवट कालीन आर्थिक जीवन समजून घ्यावे लागेल. आर्थिक दृष्टिकोनातून मराठवाड्याची चिकित्सा करताना त्या काळातील आर्थिक जीवन स्पष्ट करावे लागेल. गोदाखोरे हे मराठवाड्यातील सर्वात विस्तृत व समृद्ध खोरे आहे. मराठवाड्याचा बराचसा भाग या खोऱ्याने व्यापला आहे. या भूमीने प्राचीन काळपासून ते आजपर्यंत अनेक आर्थिक चढउतार पाहिलेले आहेत. मराठवाड्याने प्राचीन, मध्ययुगीन आणि अर्वाचीन कालखंडात देशाच्या आर्थिक विकासात ऐतिहासिक योगदान दिले आहे. विशेषतः भारताच्या आर्थिक विकासाच्या जडणघडणीतही मराठवाड्याने महत्त्वाचा वाटा उचललेला आहे. त्याचबरोबर आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील व्यापार क्षेत्रात आपली ओळख प्राचीन व मध्ययुगीन काळात निर्माण केली आहे. प्राचीन काळात अनेक व्यापारी केंद्रे किंवा नगरे भरभराटीस आली होती. तेर, भोकरदन (भोगवर्धन) व पैठण (प्रतिष्ठान) या सातवाहन काळातील प्रसिद्ध व्यापारी बाजारपेठा होत्या. या व्यापारी केंद्रातून परदेशात माल पाठविला जात असे. मराठवाड्यातील आर्थिक समृद्ध वारसा कशा होता यावर प्रकाश टाकण्याचा प्रयत्न या लेखात केला आहे.

प्राचीन काळापासूनच भारत हा कृषिप्रधान देश आहे. आपल्या देशातील सामाजिक आणि आर्थिक जीवन कृषीवरच अवलंबून आहे. लोक वर्षातून दोन वेळा आणि क्वचित प्रसंगी तीन वेळा पीक घेत असत. शेती ही मान्सुनवर अवलंबून असे. शेतीमधून अन्न-धान्य निर्मिती आणि रोजगार मिळत असे. सातवाहन काळापासून कापूस हे या परिसरातील मुख्य पीक होते. आजही विशेषतः गोदावरीच्या खोऱ्यात कापूस उत्पादन मोठया प्रमाणात घेतले जाते. कृषी उत्पादनावरच येथील उद्योगधंदे आधारित होते. साधारणत: शेतीच्या जमिनीची मालकी राजाची असे. परंतु शेतीकरिता ती निरनिराळ्या लोकांत वाटली जात असे. तत्कालीन लोकांचे जीवन हे कृषीवर आधारित असल्याने त्या काळात कृषी संबंधित सर्व उद्योग विकसित झाले होते. प्राचीन भारतातील लोकांचा पशुपालन हा महत्त्वाचा व्यवसाय होता. प्राचीन काळात हल (लहान लाकडी नांगर) व नांगल (मोठा लोखंडी नागर) असे नांगराचे दोन प्रकार होते. त्या काळात शेतकऱ्यांना हलिक असे म्हटले जात. नांगराचा उपयोग शेती कार्यात वैदिक काळापासून केला जात. दूध, दही, लोणी, तूप आणि दुधापासून बनविलेले अनेक पदार्थ हे लोकांचे प्रमुख अन्नपदार्थात मोडत असल्यामुळे दूध देणारे प्राणी पाळण्यावर लोकांचा सर्वाधिक भर होता. गाय, बैल, घोडा, गाढव, बकरी, मेंढी, कुत्रा, हत्ती, डुक्कर, व खेचर हे प्राणी पाळले जात होते. 

भारतीय व्यापारी परंपरा चार हजार वर्षे जूनी आहे. प्राचीन काळात भारताचा विदेशी व्यापार सुद्धा भरभराटीस आला होता. व्यापारी लोकांना समाजात मान सन्मान, प्रतिष्ठा व महत्त्व होते. विदेशी व्यापार जलमार्गाने होत असे. बौद्ध जातक कथात समुद्र प्रवासाची वर्णने व अनेक बंदराची माहिती उल्लेखनीय मिळते. व्यापारी लोक राजस्थान मार्गे नरकच्छ व शूर्पारक या बंदरातून बेबीलोनला जात. भारताचा चीन, मांचुरीया, जपान, इराण, ग्रीक, सिलोन, इजिप्त, मेक्सिको, बेबीलोन, रोम, अमेरीका, जावा, मलाया, सवर्णद्वीप व अरब देशांशी व्यापार चालू होता. तसेच विदेशी व्यापारी सुद्धा भारतीय बंदरात येऊन मालाची खरेदी-विक्री करीत. भारतातून विविध प्रकारच्या वस्तू विदेशात पाठविल्या जात आणि त्याचे मूल्य म्हणून परदेशातून विपूल सोने मिळत असे. चीन व ब्रह्मदेशातील माल भारतातील व्यापारी केंद्रातून पाश्चात्य देशाकडे पाठवला जात असे. भारतीय व्यापारी चीनी रेशमी वस्त्रे विकत घेत व ते पाश्चात देशांना निर्यात करीत. रोमच्या लोकांना भारतीय वस्त्र व आभूषणे आवडत असत. बंगाल आणि तामिळनाडू येथील मलमल जगप्रसिद्ध होती. विदेशी लोकांना भारतातील विविध प्रकारचे पदार्थ व मसाले आणि विविध सुंदर वस्तूंची आवड होती. त्यामुळे भारतातील वस्तूंना परदेशात चांगलीच मागणी होती. मसाल्याचे पदार्थ, सुगंधी द्रव्ये, औषधे, जडीबूटी, हिरे, मोती, लोखंड, तांबे, चंदन, कातडी, सूती व रेशीम कापड, सागाचे लाकूड, वनस्पतीचे बी-बियाणे व रोपे, मलमल, हस्तीदंत व त्यापासून बनविलेल्या वस्तू आणि विविध प्रकारचे पशुपक्षी भारतातून निर्यात केली जात असत.

मराठवाडा हा प्राचीन आणि मध्ययुगीन विदेशी व्यापाराचे महत्त्वाचे केंद्र झाले होते. मराठवाडयातील व्यापारी विदेशात जाऊन आपल्या मालाची विक्री करीत असत. मराठवाडयातील तेर व पैठण या शहरातील व्यापाऱ्यांचे रोमशी प्रत्यक्ष व्यापारी संबंध होते. पैठणच्या उत्खननात अनेक रोमन अवशेष मिळाले आहेत. मराठवाड्याचा व्यापार हा भूमार्ग, नदीमार्ग व समुद्र मार्गाने केला जाई. घोडे, गाढव, उंट, नौका व बैलगाड़ी ही एकदरीत मालवाहतुकीची साधने होती. व्यापारी हा माल बैलगाडी, गाढवावर, उटावर व घोडयाच्या पाठीवर टाकून वाहून नेत असत. नाव व जहाज ही सुद्धा वाहतुकीची महत्त्वाची साधने होती. देशांतर्गत व्यापारी वाहतूक ही नदीमार्गाने व भूमार्गाने होत असे तर समुद्रमार्गाने परदेशी माल पाठविला जात.  प्रवासात चोर व लुटारूंची भिती असल्याने सर्व व्यापारी मिळून एक संरक्षकदल बाळगीत असत. राजासुद्धा व्यापारांच्या संरक्षणाची व्यवस्था करीत.संपूर्ण व्यापारावर राजा नियंत्रण ठेवत. मालवाहतूकीसाठी राजा मार्फतच मार्ग सुकर केले जात. प्रवासात व्यापारी व त्याच्या मालाच्या संरक्षणाची संपूर्ण व्यवस्था राजा करीत असे. व्यापारी वर्गावर राजाचे नियंत्रण असावे यासाठी व्यापार किंवा व्यवसाय सुरू करण्यापूर्वी राजाची परवानगी घेणे आवश्यक होते.अकराव्या शतकात हिंदू धर्मशास्त्राने परदेशगमन निषिद्ध ठरविल्याने भारतीय व्यापारी परदेशी जाणे बंद झाले. इ.स. १२०० नंतर भारतात मुस्लीम सत्ता पसरु लागल्या. मुस्लिम राज्यकर्त्यांनी समाजावर वर्चस्व निर्माण व्यापारावर ताबा घेतला. व्यापारी क्षेत्रात त्यांचे वर्चस्व निर्माण झाले.
अ) प्राचीन कालीन मराठवाड्यातील आर्थिक जीवन
१. सातवाहन कालीन:- सातवाहन काळात मराठवाड्यामध्ये संपन्नता आणि वैभवाचे युग सुरू झाले होते. सातवाहनाच्या राजकीय उदयामुळे या परिसराच्या आर्थिक इतिहासात एका नव्या पर्वाचा आरंभ झाला. सातवाहन राज्यकर्त्यांनी जास्तीत जास्त जमीन लागवडीखाली आणली. सातवाहनांची अर्थव्यवस्था ही कृषी आणि व्यापार क्षेत्रावर आधारित होती. जलसिंचनाच्या सुविधा वाढवल्यामुळे कृषी उत्पादनात मोठ्या प्रमाणात वाढ झाली. पर्यायाने महसुलाच्या उत्पादनातही भर पडली. व्यापाराने सातवाहनांच्या आर्थिक समृद्धीत महत्त्वाची भूमिका पार पडली. सातवाहन राज्यकर्त्यांनी वाहतूक आणि दळणवळणाच्या सुविधा उपलब्ध करून दिल्यामुळे अंतर्गत व्यापारात वाढ झाली. सातवाहन काळात अनेक नगराची व व्यापारी बंदराची निर्मिती झाली. त्यांच्या समृद्धीचे चित्र त्यांनी कोरलेल्या लेण्यातून समजू शकते. तसेच परकीय प्रवाशी प्लिनी, टॉलेनी, एरीमन आणि पेरीप्लसने त्यांच्या लिखाणातून सातवाहन काळातील समृद्धीचे स्वरूप समजते. सातवाहन काळात आंतरराष्ट्रीय व देशांतर्गत व्यापारात मोठया प्रमाणात वाढ झाली. सातवाहनांची गलबते रोममधील अथेन्सला पोहचू लागली. भारतीय उत्पादनाला पाश्चिमात्य बाजारपेठा उपलब्ध झाल्या. सातवाहन काळात लोकांचा प्रमुख व्यवसाय शेती हाच होता. सातवाहन कालीन प्रतिष्ठान, तेर, भोकरदन आदि परिसरात जे उत्खनन झाले त्यात अन्नधान्याचे अवशेष फार मोठ्या प्रमाणात हाती लागले.  या काळात तांदूळ मोठ्या प्रमाणात पिकविला जात होता. हरबरा, एरंडी, भूईमूग आदि द्विदल धान्याचे व कडधान्याचे पीक घेतले जात होते. मराठवाड्यातील जमीन गहू, कापूस, ज्वारी या कडधान्याच्या उत्पादनासाठी उत्तम होती. गाथा सप्तसतीमध्ये शेतीसाठी वापरण्यात येणाऱ्या औजारांचा तपशील दिला आहे. शेतीसाठी बैलांचा वापर केला जात होता. या काळात सामान्यत: दोन पिके काढण्याची पद्धत होती. पैठणसारख्या नदीकाठच्या शहरात पुराचे, महापुराचे संकट सातत्याने जाणवत असे. 

या काळात अनेक नगरांची निर्मिती करून व्यापाराला राजाश्रय दिल्याने आर्थिक प्रगती सुरू झाली. या काळात तेर, भोगवर्धन, कोल्हापूर, जुन्नर आणि पैठण ही प्रसिद्ध व्यापारी केंद्रे होती. अंतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापाराला प्रोत्साहन दिल्यामुळे सातवाहनांची अर्थव्यवस्था भक्कम झाली. सातवाहनांनी पश्चिम किनाऱ्यावरील बाजारपेठा काबीज केल्या. व्यापारी बंदरांची निर्मिती केल्याने भारतीय उत्पादनाला पाश्चिमात्य बाजारपेठा उपलब्ध झाल्या. या काळात युरोपीयांशीही व्यापार सुरू झालेला होता. त्याठिकाणी तयार होणारे रेश्मी वस्त्रे तलम कपडे, हस्तिदंती वस्तू आणि पैठण येथे तयार होणारी पैठणी साडी या वस्तू व मसाल्याचे पदार्थ निर्यात केले जाऊ लागले. युरोपियन बाजारपेठेत हस्तिदंती वस्तू व रेश्मीवस्त्राला अनन्यसाधारण महत्त्व होते. त्या मोबदल्यात युरोपीयांकडून सोने व चांदीचा ओघ भारताकडे सुरू झाला. त्यामुळे ‘स्ट्रेबी' या विचारवंताने सातवाहन राजाकडून येणाऱ्या महागडया वस्तूच्या आयातीवर बंदी घालण्याची मागणी रोमन सम्राटाकडे केली होती. इ.स. दुसऱ्या शतकात आंतरराष्ट्रीय व्यापार शिगेस पोहचल्याचे सातवाहनांच्या चलनातील चांदीच्या नाण्यावरून अनुमान निघते. 

सातवाहन आणि रोम याचे प्रत्यक्ष संबंध असल्याचे आता उत्खननातून स्पष्ट झाले आहे. पैठण, नेवासा, भोकरदन आणि तेर आदि ठिकाणी सातवाहन घरासोबत रोमन पद्धतीचे घरे आढळले आहेत. रोमन घरात प्रामुख्याने रोमन नाणी, खापरे, मुर्ती, नाणी इत्यादी वस्तू सापडल्या आहेत. रोमच्या ऐतिहासिक कागदपत्रातूनही या संबंधाचा उल्लेख येतो. रोमन सम्राट ट्रॉमबेरस (इ.स. १४ ते ३७) चे एक चांदीचे नाणे पैठण येथे सापडले आहे. यावरून ख्रिस्त शताब्दी पुर्वीपासून पैठण व रोमचे संबंध असल्याचे स्पष्ट होते. तसेच रोमन सम्राटांच्या प्रतिकृती असणारे अनेक मातीची पुतळे भोकरदन, पैठण व तेर येथे सापडले आहेत. व्यापाऱ्यांनी सातवाहन साम्राज्यातील मालाला युरोपीयन बाजारपेठ उपलब्ध करून दिली. जलमार्गाने होणाऱ्या व्यापारास संरक्षण दिल्यामुळे आंतरराष्ट्रीय व्यापाराचा विकास झाला. पैठण हे सातवाहनाच्या राजधानीचे ठिकाण असून ते अनेक शतके व्यापारी केंद्र झाले. ते भारतातील सर्व प्रमुख व्यापारी पेठांशी जोडले होते. एकंदरीत सातवाहन काळात लाभलेल्या राजकीय स्थैर्यामुळे आर्थिक विकासाला मोठा वाव मिळाला. 

2) वाकाटक कालीन आर्थिक स्थिती:-मराठवाड्यात सातवाहनांच्या अस्तानंतर वाकाटक सत्ता राज्य करत होती. वाकाटक गुप्तांचे समकालीन होते. गुप्तांचे सुवर्णयुग दक्षिणेत आणण्याची जबाबदारी वाकाटक सत्तेने पार पाडली. वाकाटक काळात आर्थिक सुबत्ता होती. पण वाकाटक सत्तेचे प्रभाव क्षेत्र मराठवाड्यात कमी आणि विदर्भात अधिक होते.  राज्याच्या उत्पन्नाचे प्रमुख साधन म्हणजे भूमीकर होय. राज्यातील प्रजा सुखी आणि समृद्ध होती. राजकीय स्थैर्य प्राप्त झाले होते.वाकाटक काळातील लोकांचा प्रमुख व्यवसाय शेती हाच होता. शेतीमध्ये रब्बी आणि खरीप पिके घेतली जात असत. तांदुळ, चरु, जब, ज्वारी, कापूस, हरभरा, एरंडी, भुईमुग, तीळ, मसुर, मूग, मिरची, अद्रक, हळद, अलसी व सरस या पिकांचे उत्पादन घेतले जाई. तसेच अनेक प्रकारच्या वृक्षांचीही लागवड केली जात असे. औषधीयुक्त वृक्ष मोठ्या प्रमाणात लावले जात. विविध फळांची झाडेही लावली जात. अंगूर, शाक व ईख ही महत्त्वाची फळ झाडे होती.

कालवे, पाटबंधारे, विहिरीच्या पाण्यावर शेती केली जात असे. कालवे व पाटबंधाऱ्यातून राज्यामार्फत शेतीला पाणीपुरवठा केला जात असे. त्या मोबदल्यात काही कर शेतकऱ्यांकडून घेतला जात असे. पशुपालन हा शेतकऱ्यांचा पुरक व्यवसाय होता. शेती बैलाच्या मदतीने केली जाई. गाय, म्हैस, बैल, शेळया मेंढ्या यांचे पालन शेतकरी करीत असे. पशुपालन हे शेतोपयोगी होते. वाकाटक काळात उद्योगधंदे व व्यवसायाचा फार विकास झाला. वाकाटकांच्या काळात अनेक शहरे उदयास आली होती. पैठण, तेर, भोकरदन येथील व्यापार उदीम वाढला होता. त्यामुळे अनेक उद्योग व व्यवसाय भरभराटीस आले होते. कापड उद्योग हा सर्वात मोठा होता. पैठण हे शहर कापड उद्योगासाठी प्रसिद्ध होते. या काळात कलाकुसरीचे काम प्रसिद्ध होते. सुवर्ण, चांदी, ब्रांझ धातूच्या कौशल्यपूर्ण नक्षीदार कलाकृती तयार करणारे व्यवसाय उदयास आले होते. प्रवासात व्यापाऱ्यांचे व त्यांच्या मालाचे चोर, दरोडेखोर, लुटारू व जंगली प्राण्यापासून रक्षण करण्याचे काम थल नियामक नावाची व्यक्ती करीत असे.वाकाटक कालखंडात शेती, पशुपालन, विविध व्यवसाय, उदयोगधंदे व व्यापार यांची भरभराट झाल्याने मराठवाडा आर्थिक दृष्टया समृद्ध झाला होता. 

3) बदामीचे चालुक्यकालीन आर्थिक स्थिती:- बदामीचे चालुक्य घराणे प्राचीन भारतीय इतिहासात सुप्रसिद्ध आहे. बदामी चालुक्यांची सत्ता दख्खनच्या बहुतेक भागावर पसरली होती. त्यांनी बांधलेल्या अनेक देवालयांत एका विशिष्ट स्थापत्य पद्धतीचा उपयोग केलामुळे ती चालुक्य स्थापत्य पद्धती म्हणून प्रसिद्ध आहे. त्यांच्या काळी संस्कृत व कन्नड भाषांत अनेक उत्तम प्रकरणे, काव्ये रचली आहेत. या राजसत्तेविषयी थोडी माहिती यूआन च्वांग या चिनी यात्रेकरुच्या प्रवास वर्णनावरून आणि चरित्रावरून मिळते.६४१-४२ मध्ये चिनी यात्रेकरून यूआन च्वांग त्याच्या दरबारी आला होता. यूआन च्वांग त्याला महाराष्ट्राचा अधिपती म्हणतो.  इराणचा राजा द्वितीय खुसरौ याचा या वंशातील दुसरा पुलकेशी राजाशी पत्रव्यवहार व राजदूतांची देवघेव झाली होती, त्याविषयीचा एक उल्लेख एका फार्सी बखरीत आढळतो. 
पुलकेशीने इराणचा राजा द्वितीय खुसरौ (खुस्रव) यास नजराणा व हत्ती पाठवून त्याच्याशी ६२५ च्या सुमारास राजनैतिक संबंध प्रस्थापित केले. उत्तरेस नर्मदेपर्यंत त्याचे राज्य पसरल्यामुळे त्याने नासिक येथे आपली दुसरी राजधानी केली असावी. सामान्यतः यांची नाणी अद्यापि सापडली नाहीत. गुजरातेत स्थापलेल्या घराण्यातील जयाश्रय राजाचे नाणे सापडले आहे. त्यावरून बदामीच्या मुख्य घराण्याची नाणी पुढेमागे सापडतील. 

४) राष्ट्रकुट कालीन आर्थिक स्थिती:- राष्ट्रकूटांच्या कालखंडात मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती अत्यंत संपन्न आणि समृद्ध होती. याची पुढील महत्त्वाची कारणे आहेत. 
१) राष्ट्रकूट साम्राज्यातील प्राकृतिक रचना ही आर्थिक स्थिती संपन्न बनवण्यास महत्त्वाची ठरली. या प्रदेशातील सुपीक जमीन, खनिज संपत्ती आणि हवामान यांचा मोलाचा वाटा आहे. 
२) कृषी हा येथील मुलभूत व्यवसाय असून याच व्यवसायातून अनेकांना मोठ्या प्रमाणात रोजगार उपलब्ध झाला आणि यातूनच सामान्य जनतेचे आर्थिक जीवन समृद्ध झाले होते.
३) राष्ट्रकूट काळात अंतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापार मोठ्या प्रमाणात वाढला होता. व्यापाराने आर्थिक समृद्धी वाढली. 
४) राष्ट्रकूटांनी आपल्या साम्राज्याच्या सीमा नेहमी विस्तारीत करण्याचा प्रयत्न केला आणि नव्याने जिंकलेल्या प्रदेशातून बरीच संपत्ती मराठवाड्यात आणली.

राष्ट्रकूट कालखंडात काळी कसदार कापसाची जमीन मोठ्या प्रमाणात असल्याने या जमिनीतून मिळणारे उत्पादनही उत्कृष्ट दर्जाचे असे. अरब प्रवाशांनी ही पश्चिम भारतातील सुपीक जमिनीचे वर्णन केले आहे आणि यातील धान्याचा दर्जा उच्च असल्याचे म्हटले आहे. राष्ट्रकूटांच्या काळात कापसाचे मोठ्या प्रमाणात उत्पादन काढले जाई. मराठवाड्यात पहिल्या शतकापासून ते तेराव्या शतकापर्यंत सुती वस्त्राची मोठ्या प्रमाणात निर्मिती होत होती. गाथा सप्तशती मध्ये कपासीचे उल्लेख आहेत. कपासीची लागवड, वेचणी, राखण याचे वर्णन यात आले आहे. मराठवाडयात तेर, भोकरदन या ठिकाणच्या उत्खननात धान्याचे अवशेष प्राप्त झाले आहेत.&quot; हालच्या गाथासप्तशतीमध्ये तत्कालीन कृषी उत्पादनाच्या भिन्न प्रकाराची नाहिती मिळते. सामान्यतः तांदूळ मोठया प्रमाणावर पिकवला जात होता. त्या कालखंडात पर्जन्यमान तुलनात्मकरित्या अधिक असावे. तांदूळाशिवाय एरंडी, भुईमूग, द्विदल धान्य व कडधान्याची पिके घेतली जात होती. राष्ट्रकूट काळात तांदळाचे उत्पादन मोठ्या प्रमाणात होत असे. त्यामुळे गावचा हिशेबनीस, सुतार, मजूर इत्यादीचे पगार किंवा मजुरी तांदळामध्येच दिली जाई. दुसरे महत्त्वाचे पीक म्हणजे ऊस होय. याच बरोबर राष्ट्रकूटकाळात मधाचे उत्पादन ही मोठ्या प्रमाणात होत असे. इ.स. ९५६ मध्ये आलेल्या इब्न- हौकल या अरबी प्रवाशाने याचे वर्णन केले आहे.

राष्ट्रकुटांची पहिली राजधानी आजचे वेरुळ म्हणजे प्राचीन काळातील एलापूर होती. कंधार व लातूर या राष्ट्रकूटांच्या दोन राजधान्या होत्या. वेरुळ, कंधार, लातूर ही राष्ट्रकुट काळातील भरभराटीस आलेली महत्वाची व्यापारी व बाजारपेठांची केंद्रे होती. या शहरात अनेक बाजारपेठा होत्या, गुर्जरपण (गुजराथी लोकांचे पेठ) व क्षुण्णहटिका (चुना भट्टीचा बाजार) या दोन पेठांचा उल्लेख एका शिलालेखात आलेला आहे. विविध प्रकारची व विविध धातूंची नाणी विकसित झाल्याचे दिसते. कनिष्क, निष्क, कार्षापण, माषक व काकणी याशिवाय दिनार व सुवर्ण यासारखी नाणी यांचा उल्लेख सापडतो. या काळात व्यापाऱ्यांच्या संघटना - श्रेणी असत तर गावात किंवा नगरात दुकाने घालून व्यापार करणाऱ्यांना श्रेष्ठी म्हणत असत. तर दुसऱ्या माल नेऊन विक्री करणाऱ्यांना सार्थवाह म्हणत असे. या काळातील व्यापाऱ्यांनी अनेक प्रकारचे दानधर्म केल्याचे उल्लेख आलेले आहेत. यातूनच येथील लेण्या व भव्य मंदिरांचे निर्माण होण्यास सुकर झाल्याचे दिसते.राष्ट्रकूट कालखंडातही मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती अत्यंत संपन्न होती. राष्ट्रकूटांनी आपल्या राजवटीत लोककल्याणकारी कार्यावर जास्त खर्च केला. राष्ट्रकूटांची दुय्यम राजधानी असलेल्या शहरात त्यांनी तेथील जनतेकरिता व बाहेरून येणाऱ्या अतिथीसाठी चांगली सुविधा उपलब्ध करून दिली होती. 

5) कल्याणी चालुक्यकालीन आर्थिक स्थिती:- राष्ट्रकुट सत्तेच्या अस्तानंतर कल्याणीचे चालुक्यांची दक्षिण भारतात सत्ता निर्माण झाली. राष्ट्रकुटांच्या नंतर एक पराक्रमी वंश म्हणून दक्षिण भारतात कल्याणीच्या चालुक्याकडे पहिले जाते. कल्याणी चालुक्यांचा कालखंड हा सामान्यपणे इ.स. ९६३ ते इ. स. ११८१ पर्यंतचा समजला जातो. कल्याणी चालुक्यांच्या कालखंडातच अंबाजोगाई, लातूर, धाराशिव आणि धर्मापूरी येथे व्यापारी केंद्रे उदयास आली. दक्षिण भारतात नैसर्गिक जलसिंचनाच्या अभावामुळे कृत्रिम पद्दतीने जलसिंचनाची व्यवस्था निर्माण करणे आवश्यक होते. कल्याणी चालुक्यांनी प्राकृतिक रचनेचा अभ्यास करून तलावांची निर्मिती करण्यासाठी पुढाकार घेतला. शासनकर्त्यांकडून शेतीच्या विकासासाठी जलसिंचनाच्या व्यवस्था निर्माण करत. जलसिंचनाच्या तलाव व नदीवरील बांध या साधनांच्या निर्मितीमध्ये शासक वर्गासोबतच मंदिर संस्थेचेही फार मोठे योगदान आहे. अनेक तलाव दिसतात. यापैकी बरेच तलाव दगडांनी बांधून काढले असावेत असे तडकल्ल या नावावरून वाटते. तलावाच्या देखरेखीचे काम प्रामुख्याने ग्रामसभाकडे सोपविण्यात आले होते. तलावाच्या निर्मितीसाठी केल्या जाणाऱ्या दानाप्रमाणेच तलावाच्या दुरुस्तीसाठीच दान दिले जाई. ग्रामीण शेतकरी जलसिंचनाच्या मोबदल्यात विशिष्ट असा कर शासनकर्त्याकडे जमा करीत सामूहिक व व्यक्तिगत प्रयत्नामुळे जलसिंचनाची व्यवस्था केले जाई. कृषी जलसिंचनासाठी विहिरीच्या पाण्याचाही वापर केला जाई. पाणी वर काढण्यासाठी विविध प्राण्यांचा वापर केला जाई. पाणी काढण्यासाठी राहटा सारख्या यंत्राचा वापर केला जाई.  विहीर खोदण्यापूर्वी शेतीजमिनीच्या मालकाची परवानगी घेणे आवश्यक होते असे.  या कालखंडात दक्षिणेत पाणी पुरवठयाचे साधन म्हणून तलाव, विहिरी सोबतच कालव्यांचाही वापर करण्यात आलेला होता. विविध शेतीमालाचे उत्पादन घेतले जाई. तांदूळ, जवस, ज्वारी, बाजरी आणि गव्हाचे उत्पादन संपूर्ण दक्षिण भारतात घेतली जाई. वरील उत्पादनांव्यतिरिक्त विविध कडधान्य, तीळ, ऊस इत्यादी ठिकाणचे उत्पादन घेतले जाई.

ब) मध्ययुगीन मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती:-
१. यादवकालीन आर्थिक स्थिती:- मराठवाड्यातील यादव हे शेवटची समृद्ध राजवट आहे.  यादवांची देवगिरी ही राजधानी होती. यादव काळात जागतिक बाजारपेठेत क्रांतीकारक बदल झाले होते. पश्चिम आशिया आणि आफ्रिकेमध्ये नवीन बाजारपेठा निर्माण झाल्या. भारतीय वस्त्रे व मसाल्याच्या पदार्थाना मागणी वाढली होती. उत्पादन प्रक्रियेमध्ये आमूलाग्र बदल झाला. त्यांचा परिणाम म्हणून यादव काळात पैठण, तेर अंबाजोगाई, लातूर ही शहरे नवीन बाजारपेठा नावारूपाला आल्या होत्या. आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत पैठणच्या रेशमी वस्त्राचे परत एकदा वर्चस्व प्रस्थापित झाले. यादव काळात वस्त्रोद्योग आणि मसाल्याचे पदार्थ या उद्योगांचा विकास झाल्यामुळे मराठवाडयाची आर्थिक भरभराट झाली.
मध्ययुगीन काळात मराठवाड्यातील देवगिरी, पैठण, अंबाजोगाई ही शहरे व्यापारासाठी आघाडीवर होती. देवगिरी जवाहिऱ्यांच्या व्यापार यासाठी प्रसिद्ध होते. हिरे माणिकाना पैलू पाडण्याच्या कामाप्रमाणे सोन्या-चांदीची व इतर बरीच कलाकुसरीची कामे सुबक होत असत. राजधानी व महाराष्ट्राचे केंद्रस्थान म्हणून देवगिरीस सर्वप्रकारच्या व्यापाराला चांगलाच वाव मिळत होता. त्यावेळी मराठवाडयाचा व्यापार गुजरात, तेलंगणा, कर्नाटक, केरळ, इत्यादी प्रांताशी चालत असे मराठवाडयातील पैठण येथे तयार होणारे मलमली, मखमली व रेशमी कापड भारतात सर्वत्र मोठया प्रमाणत विकत असे. पैठणमधील पैठण्यांना सर्वत्र मागणी होती. इतकेच नव्हे तर बाहेरच्या देशातही पैठणी प्रसिद्धी मिळाली होती.मराठवाड्यात चामडे कमाविण्याचा उद्योग भरभराटीला आला होता. विविध उद्योग मराठवाड्यात विकसित झाल्याने व्यापार वाढला होता.

यादवांच्या काळात व्यापाऱ्यांच्या संघटना किंवा श्रेणी अस्तित्त्वात होत्या. श्रेणीमध्ये निरनिराळ्या जातीतील लोकांचा सहभाग राहत असे. श्रेणीने घालून दिलेले नियम सर्व सभासदांना सारखेच बंधनकारक राहत असे. श्रेणीपेक्षा पूग ही एक दुसरी व्यापारी संघटना होती. न्यायदानाच्या बाबतीत श्रेणीहून भूगाचा मोठा अधिकार होता. श्रेणी व युग या दोन्ही संस्थाना राज्यमान्यता होती. आपल्या क्षेत्रापुरते न्यायदान करण्याचा अधिकार त्यांना दिलेला असे. त्याकाळात व्यापारी वर्ग राजा व प्रजा याच्यातील एक महत्वपूर्ण दुवा होता. या काळात विविध वजने मापे प्रचलित होती. यादव काळात व्यापार व्यवहारात व निरनिराळ्या व्यवसायात वजने व मापे यांचा उपयोग करण्याची प्रथा होती. धान्य मोजण्यासाठी कुडव पावशेर शेर, दुशेरी, अशेरी, पासरी, मण खंडी ही मापे होती तर तेला सारख्या द्रव पदार्थाचे मोजमाप करण्यासाठी पळी, किंवा डो अशी साधने होती सोन्यासारख्या मौल्यवान वस्तू तोलण्यासाठी गुज, बाल, जन, पळ, मासा, तोळा, दुतोळा, अशी वजने वापरत होती. जमीनीच्या मोजमापासाठी अगुलहस्त, निवर्तन, मत्तर अशा प्रकारची मापे होती. व्यापारी देवानघेवाणसाठी नाण्याबरोबरच धान्याचा वापर केला जात असे. स्वतंत्र चलन व्यवस्था करण्यात आली होती. यादवांनी पाडलेल्या सोन्याच्या नाण्यावर गरुडाचा छाप असे. निष्क, होन, गद्याण, वराह, फनम इत्यादी नाणी प्रचलित होती. यासाठी सोने, चांदी व तांबे यांचा वापर केला जात होता. बलुतेदारी पद्धती अस्तित्त्वात होती. ग्रामीण व्यवस्था सर्वस्वी स्वायत्त व स्वतंत्र होती. ग्रामीण समाजाचे जीवन आर्थिक दृष्ट्या समृद्ध व आनंदी होते व आर्थिक सुबत्ता होती. थोडक्यात यादव काळात आर्थिक परिस्थिती अत्यंत वैभवशाली होती. 
२. मोगलकालीन मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती:- मोगलकालीन कालखंडात शेती हाच अर्थव्यवस्थेचा प्रमुख आधार होता. खेडे हा आर्थिक व्यवहाराचा केंद्रबिंदू होता.गावात बलुतेदारी पद्धती अस्तित्त्वात होती. ग्रामीण भागात परंपरेने चालणारे छोटे, मोठे उद्योग व्यवसाय चालू होते. बारा बलुतेदार व अठरा अलुतेदार याशिवाय काही व्यवसाय ग्रामीण भागात प्रचलित होते. त्यावरच लोकांची उपजिविका चालत असे. जीवनावश्यक वस्तूंचे भाव माफक होते. कृषी व्यवसायात हिंदू व मुसलमान होते, बहूतांश शेती नैसर्गिक पावसाच्या पाण्यावर अवलंबून होती. या काळात अधूनमधून दुष्काळ पडत असत. लोकांची आर्थिक स्थिती दयनीय होती. अकबराच्या काळात बटाटे, द्राक्षे, टरबूज यांची शेती करण्याची पद्धत सुरू झाली. तंबाखूचे पीक घेण्याची प्रथा याच काळात सुरू झाली. या काळात सुती व रेशमी कपडयांना चांगली मागणी होती. मोगलकाळात औरंगाबाद हे दक्षिण भारतातील सर्वात मोठे व्यापारी केंद्र होते. येथे अनेक बाजारपेठा होत्या. त्यापैकी बेगमपुरा, औरंगपुरा, सुलतानगंज, शहागज ही महत्त्वपूर्ण बाजार भरण्याची मुख्य ठिकाणे होती. बाजारपेठेत बाहेरून येणाऱ्या व्यापाऱ्यांना येथे माल ठेवण्यासाठी गोदामाची व्यवस्था केली होती. त्यामुळे माल सुरक्षित राहत असे. बाजाराचा प्रमुख अधिकारी हा दर आठवड्यास धान्यांचे दर लिहून सरकारला कळवित असे. मालांच्या किंमतीवर नियंत्रण ठेवण्याचे कार्य हा अधिकारी करत असे. आयात निर्यात पद्धतीने व्यापार होत असे. प्राचीन काळातील शहरांचे महत्व कमी होऊन औरंगाबाद, दौलताबाद, शहागड, खुलताबाद, जालना, नांदेड, बीड यांचे महत्व वाढले होते. दैनंदिन जीवन जगण्यात सामान्य मानसाला फारशा समस्या नव्हत्या. आयात निर्यात व्यापारासाठी स्थलमार्ग व जलमार्गाचा अवलंब होत असे. या काळात काही प्रमुख दळणवळणाचे मार्ग रुढ झाले होते. 

इ.स. १६६० पासून औरंगजेबाने औरंगाबाद येथे शाही टाकसाळ सुरू केली होती. या टाकसाळीत सोने व चांदीची नाणे तयार होत असत. नाणी तयार करण्याचे कार्य औरंगाबाद येथे सरकारी व खाजगी अशा दोन्ही स्तरावर होत असे. औरंगाबाद येथे रंगरेज गल्लीजवळ अजूनही टाकसाळ गल्ली आहे. इ.स. १७२० मध्ये निजाम असफजाह याने दक्षिण सुभा स्वतंत्र केला, तरी देखील औरंगाबादच्या टाकसाळीत मोगलांची नाणी पाडली जात असत. इ.स. १७२० ते १८४४ पर्यंत निजाम सरकार मोगलांची नाणी तयार करून स्वतःच्या राज्यात वापरत असे. औरंगाबाद हे नाणी बदलण्याचे दक्षिण भारतातील फार मोठे केंद्र होते. 

विल्यम नॉरीसची मराठवाड्यास भेट दिली. न्यू इंग्लीश कंपनीला मोगल बादशाहाकडून पूर्वीच्या इस्ट इंडिया कंपनीच्या सवलती मिळाव्यात म्हणून इंग्लंडचा राजा तिसरा विल्यम याने सर विल्यम नॉरीस यास आपला वकील म्हणून औरंगजेबाकडे पाठविले. त्यावेळी औरंगजेब मराठयांच्या विरुद्ध मोहिमेत गुंतला होता. विल्यम नॉरीसने आपल्या प्रवासाची दैनदिनी ठेवली होती तिचे संशोधन करून श्री हरीहरदास यांनी 'दि नॉरीस एबसी टू औरंगजेब' हा ग्रंथ लिहिला आहे. औरंगाबादचे वर्णन करताना तो लिहितो, &quot;पर्वताची एक रांग उत्तरेकडे गेली आहे. या पर्वताच्या पायथ्याशी एक सुंदर खोरे आहे. औरंगाबाद या खोऱ्यात वसले आहे. या भागातील जमीन सुपीक आणि समृद्ध आहे. या शहरात अनेक धनिक व्यापारी आहेत औरंगाबाद त्या काळी फळफळावळीसाठी प्रसिद्ध होते. विशेषतः तेथील दाने व सत्री नॉरीसला फार आवडली. औरंगाबादचे गुलाब पाहून त्याला आपल्या देशातील गुलाबांची आठवण झाली. तो म्हणतो, &quot;धान्य काय फळफळावळ काय -अगर फुले काय, औरंगाबादेत या सर्व वस्तू उत्तम आणि विपूल मिळतात&quot;. 
या कालखंडातील पावसाची अनिश्चितता, सततच्या युद्धांचा प्रसंग यामुळे पिकांची नासाडी, आर्थिक मदतीचा अभाव, भ्रष्ट राज्यकारभार यामुळे शेती व्यवसाय व शेतकरी हे दोन्ही मागासलेलेच होते. संपूर्ण शेती पावसावरच अवलंबून होती. या काळात शेतीची प्रतवारी लक्षात घेऊन त्या प्रमाणात शेतसारा वसूल केला जात असत. सारा रोख व धान्याच्या रुपाने भरण्याची सोय होती. या कालखंडात उद्योगधंद्यांची फारशी वाढ झालेली नव्हती. रस्त्यांचाही फारसा विकास झालेला नव्हता. प्रवासासाठी घोडागाडी, बैलगाडी, पालखी, मेना इत्यादींचा वापर होत असे. या काळात बाहेरच्या देशांशी व्यापार चालत असल्याचे उल्लेख सापडत नाही. औरंगजेबाच्या मृत्यूनंतर मुस्लिम राजवटीत बेबंदशाही माजली होती. मुस्लिम राज्यकर्ते प्रजेला लुबाडीत होते. मुस्लिम राज्यकर्ते मराठी कर्तबदार सैन्य बाळगून ते मुलाखाचे राजे बनून विलासात आणि ख्यालीखुशालीत राज्य करत होते.
3) मराठाकालीन मराठवाडयाची आर्थिक:- मराठा सत्तेचा व मराठवाडा परिसराचा जास्त संबंध आला नाही. मराठी सत्तेचा उदय होण्यापूर्वी अनेक मराठी सरदार मुस्लिम राजवटीत नावारूपाला आले होते. मुसलमानी सत्तांना अनोळखी प्रदेशात आपले वर्चस्व सिद्ध करण्यासाठी कठीण जात होते. वर्चस्वासाठी पाचही मुस्लीम सत्ता आपापसात सतत लढाई करत होत्या. ह्या प्रदेशातील जनता ही हिंदू धर्माचीच होती. जनतेच्या समर्थनाशिवाय राज्याला स्थैर्य प्राप्त होवू शकत नाही म्हणून या स्थानिक हिंदू लोकांशी जुळवून घेणे मुसलमानी सत्ताधीशांना आवश्यक होते. मुस्लिम राज्यांचे संरक्षण करण्याची जबाबदारी मराठा वतनदारांवर होती. निजामशाही उदयास येण्यापूर्वी अनेक मराठी सरदार घराणी उदयास आली. त्यांना मुसलमानी राज्यात मोठी संधी प्राप्त झाली व सत्ता विस्ताराच्या व अधिकाराच्या संघर्षात वरच्या दर्जाची स्थाने मिळू लागली. यातुनच मराठे, धनगर, ब्राह्मण व इतर जमाती पुढे आल्याचे दिसते. या परिस्थितीत मराठ्यांना आपल्या बाजुने ठेवण्यासाठी, त्यांना खुश करण्यासाठी काही धार्मिक सवलती, पदव्या व जहागीर देऊन मुसलमानी सत्तांनी मराठ्यांचा गौरव करणे सुरू केले. लढाईत मोठमोठे पराक्रम गाजवण्यात ते नेहमी पुढाकार घेत. मराठे सरदार फौजबंद असत. कोणताही फौजबंद मराठा सरदार सुलतानाकडे गेला की, सुलतान त्याला आपल्या चाकरीला ठेवी. जहागिरी मिळालेले सरदार स्वतःला आपल्या जहागिरीचे राजे समजत. विजापूर व अहमदनगर येथील सुलतानांच्या पदरी अनेक मोठमोठे मराठे सरदार होते. निजामशाही व आदिलशाही यांनी दिल्लीचे मोगल व दक्षिणेतील पोर्तुगीज या सैन्याला टक्कर देण्यासाठी मराठा घराण्याची मदत घेतल्याची उदाहरणे आहेत. जहागीर व वतनदार आपल्या प्रदेशाचा कारभार पाहू लागले. या प्रदेशातील आर्थिक व्यवस्थेवर नियंत्रण करण्याचे अधिकार त्यांच्याकडे आले. मराठाकालीन आर्थिक जीवन शेती व्यवसायाशी संपूर्णपणे निगडीत होते. मराठा काळात शेती हाच प्रमुख व्यवसाय होता. पावसाची अनिश्चितता, नेहमीचा युद्धांचा प्रसंग त्यामुळे पिकांची होणारी नासधूस, मुस्लिम शासनकर्त्याकडून आर्थिक मदतीचा अभाव व जुलमी राज्यकारभार इत्यादीमुळे शेती करणे कठीण झाले होते. मुस्लिम राज्यकर्त्यांमध्ये वारंवार होणारी युद्धे यामुळे त्यांच्या शेतीचे सुद्धा अतोनात नुकसान होऊ लागले. शेती हा व्यवसाय अस्मानी व सुलतानी संकटाने धोक्यात आल्याने मराठे सैनिकी पेशाकडे वळले. मराठा कालखंडात आर्थिक व्यवहाराचे केंद्र बिंदू खेडे हाच होता. बाजारपेठेचे केंद्र असलेल्या खेडयाला कसबा या नावाने संबोधित असत. सामान्यतः गावात चार प्रकारच्या सत्ता रूढ होत्या त्यापैकी चौथी सत्ता म्हणजे व्यापारी सत्ता. ही सत्ता स्वतंत्र व श्रेष्ठ असल्याने त्यांना गावकीचे अधिकार होते. या कामासाठी सरकारकडून जमिनी मिळत त्यांना देशक' असे म्हणत. जमीनीच्या मोबदल्यात ते गावकीची विविध प्रकारची कामे करीत. त्यांना गावात प्रतिष्ठीत नागरिक समजले जात असे.(लेख:-मराठवाड्याच्या आर्थिक समृद्धीचा वारसा, प्रा. छाया दत्तराव भरोसे, मराठवाडा वारसा व सद्यस्थिति खंड १,  संपादक:- डॉ. मारुती आवरगंड, श्री. विठ्ठल कदम) 

शेती हाच मराठवाड्यातल्या लोकांच्या निर्वाहाचा प्रमुख स्रोत आहे. तांदुळ, डाळी, तेलबिया आणि कापूस यावर आधारित प्रक्रिया उद्योग मराठवाड्यात विखुरलेले आहेत. [[छत्रपती संभाजीनगर]], [[लातूर]], [[जालना]] आणि [[नांदेड]] शहरांच्या परिसरात उद्योगीकरण झाले आहे. धातू, प्लॅस्टिक, वाहने आणि पेये या क्षेत्रांतील अनेक कारखाने इ.स. १९८० नंतर मराठवाड्यात वाढले. जालना हा जिल्हा बियाणे केंद्र म्हणून प्रसिद्ध आहे.

==समाजरचना आणि लोकजीवन==
या भागात अधिक लोक हे ग्रामीण भागांत राहतात. तसेच ३०-४० टक्के लोक शहरी भागात राहतात. जास्तीत जास्त लोकजीवन हे शेतीवर अवलंबून आहे.

==शिक्षण==

सातवाहन या राजवटीचा काळ मराठवाड्याच्या दृष्टीने भरभराटीचा होता असे म्हणणे योग्य ठरेल. या काळामध्ये मराठवाड्याने केलेले नेतृत्व अनेक क्षेत्रात प्रभावशाली होते. यात राजकीय, सामाजिक आणि सांस्कृतिक क्षेत्रांचा समावेश होता. या काळात कला आणि साहित्य निर्मितीला चालना मिळाली. याच काळात गाथा सप्तशती या महत्वाच्या ग्रंथाची निर्मिती झाली. सातवाहन कुळातील राजे विद्वान ,सुसंस्कृत आणि विद्येचे पुरस्कर्ते होते. या काळात पैठण, जुन्नर आणि तेर येथे शैक्षणिक केंद्र विकसित झाली. संस्कृत बरोबर प्राकृत भाषेला त्यांनी प्रोत्साहन दिले. साहित्य निर्मिती बरोबरच साक्षरतेला चालना दिली हे त्यांचे महत्वाचे योगदान ठरते. या काळात निर्माण झालेल्या शिलालेखांची संख्या मोठी आहे. समाजात मोठ्या प्रमाणात वाचक वर्ग असल्याचे असल्याचे हे लक्षण आहे. त्या नंतर आलेल्या वाकाटक या राज वंशानेही कलेला आश्रय दिला. या काळात अजिंठा येथील प्रसिद्ध लेण्यांची निर्मिती झाली. हरिवीजय या ग्रंथाची निर्मिती याच काळात झाली. चालुक्य वंशीय राजवटीत मराठवाडा केंद्र स्थानी राहिला नाही. 

राष्ट्रकूट हे घराणे महाराष्ट्रीय होते. या काळात तलगुंड या ठिकाणी शाळा असण्याचा उल्लेख आढळतो. त्यावेळी मातृभाषेत शिक्षण दिले जात असावे. हे दोन्ही मुद्दे मराठवाड्याच्या दृष्टीने महत्वाचे आहेत. शाळेचे संगोपन गावकरी करीत असाही पुरावा सापडतो. कल्याणीच्या चालुक्य काळात शिक्षणाला प्रोत्साहन मिळाले एवढेच आपण म्हणू शकतो. 

शैक्षणिक दृष्ट्या यादवांचा कालखंड अतिशय महत्वाचा ठरतो. मराठवाड्याची शैक्षणिक आणि साहित्यिक परंपरा या काळात अधोरेखित होते. या काळात संस्कृत प्रमाणेच मराठी भाषा समृद्ध झाली. मुकुंदराज यांच्या विवेक सिंधु आणि ज्ञानेश्वर यांच्या ज्ञानेश्वरी या ग्रंथांची निर्मिती याच काळात झाली. मराठी वाङमयातील हा महान ग्रंथ मानला जातो . मराठवाडा मुस्लिम राजवटीखाली जाण्यापूर्वी मराठवड्यातील शिक्षण पद्धती विकसित झाली होती.  

मुस्लिम राजवट : चौदावे शतक ते अठराव्या शतकापर्यंत मुस्लिम राजवटीत शिक्षण हे पूर्वीप्रमाणेच दिले जात होते. मोगल सत्ते  नंतर त्यात मदरशांची भर पडली. ही व्यवस्था मिश्र प्रमाणात ब्रिटिश कालखंड सुरू होई पर्यंत सुरू होती. इष्ट इंडिया कंपनी सत्तेवर आल्यानंतरही अनेक वर्षे सरकारने शिक्षणाकडे लक्ष दिले नव्हते. काही इंग्रज समाज आणि धर्म प्रसारकांनी सरकारकडे ही मागणी केली. त्यानुसार भारतात इंग्रजी मध्यमाची शाळा सुरू झाली. याच काळात मराठवडा हा निजामाच्या अधिपत्या खाली होता. या दोन्हींचा एकत्रित परिणाम हा मराठवड्यातील शिक्षणावर झालेला दिसून येतो. याचा तौलनिक आढावा घेतल्यास सध्या असणाऱ्या परिस्थितीचा आढावा घेता येईल. 

निजामकालिन शिक्षण ;- निजाम राजवटीत हैदराबाद संस्थान चार भागात विभागले गेले होते. मेडक -गुलशनाबाद, वारंगल, औरंगाबाद आणि गुलबर्गा हे ते चार विभाग होत. या विभागांची पुढे जिल्हा आणि तालुका अशी विभागणी होती. सर्व मिळून १७ जिल्हे होते. मराठवाडा हा औरंगाबाद आणि गुलबर्गा यात विभागला होता. निजाम राज्यात गावोगावी चालणाऱ्या शाळेत शिकविणाऱ्या शिक्षकांचा पगार गावकरी देत असत. गावच्या ऐपतीवर तो अवलंबून होता. 

निजमाचे ब्रिटिश राजवटी बरोबर चांगले संबंध होते. त्यामुळे सेंट जॉर्ज ग्रामर् ही इंग्रजी माध्यमाची शाळा १८३४ मध्ये स्थापन झाली. ती  मुख्यतः युरोपियन मुलांसाठी होती. त्या नंतर बोलारम येथे वैद्यक शाळा आणि १८५५ मध्ये हैदराबाद येथे रोमन कॅथॉलीक मिशन तर्फे शाळा सुरू करण्यात आली. प्रथम निजामाच्या कर्मचाऱ्यासाठी असणारी ही शाळा सर्व जातीच्या मुलांसाठी खुली करण्यात आली. त्या नंतर इंग्रजी माध्यमाच्या शाळा  हैदराबाद शहर, औरंगाबाद, वारंगल आणि गुलबर्गा येथे सुरू करण्यात आल्या. यात दोन सर्व साधारण आणि  तंत्र विषयक आणि व्यावसायिक शाळांचा समावेश होता. या ठिकाणी अलिगढ, चेन्नई, मुंबई आणि बंगाल येथील शिक्षकांची नेमणूक करण्यात आली. 

हैदराबाद मध्ये मदरसा १८३० मध्ये स्थापन करण्यात आला. त्या नंतर १८५९ मध्ये प्रत्येक जिल्ह्याच्या ठिकाणी तीन आणि तालुक्याच्या ठिकाणी दोन शाळा सुरू करण्याचा निर्णय घेण्यात आला. शाळेची फी तालुका शाळेत एक आणा आणि जिल्हा शाळेत दोन आणे एव्ह्डी होती. पहिली अभियांत्रिकी संस्था १८७० साली स्थापन करण्यात आली. सन १८७२ मध्ये एकूण स्थानिक भाषेतील शाळांची संख्या १२५ होती. याशिवाय हैदराबाद  शहरात १६ शाळा होत्या . सन १८७५ मध्ये औरंगाबाद येथे मराठी -इंग्रजी अशी द्वि भाषिक शाळा उघडण्यात आली. दारूल ऊलुम उर्फ ओरीएन्टल महाविद्यालय १८५४ मध्ये सुरू झाले. यात पर्शियन आणि अरेबिक मध्यमातून भौतिक शास्त्र, रसायन, गणित आणि खगोल शास्त्र शिकवले जाई. इंग्लिश माध्यमच्या शाळेत १८५७ पासून अरेबिक, पर्शियन, हिंदुस्तानी, मराठी, तेलगू, आणि कन्नड भाषा शिकवल्या जात. काही समाज सुधारकांनी केलेले प्रयत्नही उल्लेखनीय आहेत. 

बिलगर्मी यांनी वारंगल, हैदराबाद आणि औरंगाबाद येथे तीन औद्योगिक शाळा काढल्या. वेंकट राम रेड्डी यांनी मुलींचे माध्यमिक विद्यालय आणि मूला-मुलींसाठी वसतिगृहे काढली. भाग्य राम रेड्डी यांनी वंचित घटक आणि दलित वर्गातील मुलांसाठी शाळा काढल्या. अशा प्रकारे शिक्षणाची सुरुवात होऊनही सामाजिक परिस्थिति आशादायक नव्हती. सर्व साधारण साक्षरता ३ टक्के तर  इंग्लिश साक्षरता ०.३ टक्के इतकीच होती. इतर संस्थानच्या तुलनेत ती सर्वात कमी होती. साक्षरता दर हिंदु २.६, मुस्लिमस ८.९, ख्रिच्चन २५.२ असा होता. तेलंगणाचा साक्षरता दर ४.२ तर मराठवाड्याचा २.४ एव्हडा होता. मराठवाड्याच्या शैक्षणिक मागासले पणाची बीजे इथे रोवलेली आहेत.     

स्वातंत्र्य मिळाल्या नंतरही मराठवाड्यात उच्च शिक्षणाचा प्रसार होण्यासाठी दशक उलटावे लागले. प्राथमिक आणि माध्यमिक स्तरावरील शिक्षणाची सोयही अपुरी होती. सन १९५७ मध्ये प्राथमिक शाळांची संख्या ३६८६, माध्यमिक २३१ आणि उच्च माध्यमिक फक्त ९५ एव्हडी होती. त्यात एक तंत्र विषयक आणि एका इंटर मिजियट महाविद्यालयाचा समावेश होता. सुदैवाने १९५० मध्ये औरंगबादला एक आणि नांदेडला एक अशा दोन महाविद्यालयाची स्थपणा झाली. 

डॉ बाबासाहेब आंबेडकर आणि स्वामी रामानंद तीर्थ यांनी त्यासाठी पुढाकार घेतला. तसेच १९५४ ते ५६ या दरम्यान एक शिक्षणशास्त्र, एक वैद्यक आणि एक शेती महाविद्यालय यांची त्यात भर पडली. सन २०२३ मध्ये मराठवाड्यात शाळांची संख्या २०००० एव्हडी आहे. 

उच्च शिक्षणाचा विचार केल्यास डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ, स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ आणि वसंतराव नाईक कृषि विद्यापीठ अशी तीन विद्यापीठे आहेत. या विद्यापीठात अनुदानित आणि विनाअनुदानित महाविद्यालयांची संख्या  सुमारे ६५० एव्हडी आहे. 

मराठवाड्यात आय आय टी ही उच्च शिक्षणाशी संबंधित अभियांत्रिकी संस्था नाही, तसेच व्यवस्थापन विषयक शिक्षण देणारी आय आय आय एम देखील नाही. यू डी सी टी या रसायन शस्त्राशी संबंधित मुंबईतील संस्थेची शाखा जालना येथे आहे. ही उपशाखा आहे. हिंगोली जिल्ह्यात औंढा येथे येऊ घातलेला लायगो हा गुरुत्वाकर्षण तरंग मोजणारा प्रकल्प हीच एक जमेची बाब आहे. सन २०२० पासून नवे शिक्षणिक धोरण आले आहे. सद्यस्थितीत शिक्षणाची उपलब्धता मोठ्या प्रमाणात आहे असे म्हणता येईल. असे असले तरी गुणवत्ता हा महत्वाचा मुद्दा ठरणार आहे. 

मराठवाड्यात क्षमता असूनही उच्च शिक्षणाची ज्ञान केंद्र हव्या त्या प्रमाणात विकसित होत नाहीत हा खरा कळीचा मुद्दा आहे. नव्या धोरणामुळे  आता नवी संधी आणि आव्हाने तयार होत आहेत. भविष्यात गुणवत्ता वाढवायची असल्यास हे धोरण यशस्वीपणे कसे राबविता येईल याचा विचार आवश्यक आहे .  
[लेख:- मराठवाडा:शिक्षण परंपरा व  सद्यस्थिति, डॉ पंडित विद्यासागर, मराठवाडा वारसा व सद्यस्थिति खंड १,संपादक:- डॉ. मारुती आवरगंड, श्री. विठ्ठल कदम]

छत्रपती संभाजीनगरचे [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ]] आणि नांदेडचे [[स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ]] ही दोन शासननियंत्रित आणि [[विद्यापीठ अनुदान आयोग]] (यूजीसी) मान्यताप्राप्त सर्वसाधारण शिक्षणाची विद्यापीठे मराठवाड्यात आहेत तसेच खाजगी विद्यापीठे सुद्धा स्थापन झाली आहेत. त्याशिवाय परभणी येथे [[वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ]] आहे. औरंगाबादचे [[शासकीय अभियांत्रिकी महाविद्यालय, औरंगाबाद|शासकीय अभियांत्रिकी महाविद्यालय]], नांदेडचे [[श्री गुरू गोविंद सिंगजी अभियांत्रिकी आणि तंत्रज्ञान महाविद्यालय, नांदेड| श्री गुरूगोविंदसिंहजी अभियांत्रिकी महाविद्यालय]] प्रसिद्ध आहे. याशिवाय इतर अनेक स्वायत्त शिक्षणसंस्था मराठवाड्यात आहेत.

=== डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ ===
{{मुख्य|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ}}
[[बाबासाहेब आंबेडकर|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] यांनी वेरूळ-अजिंठ्यालगतच छत्रपती संभाजीनगर परिसरात एक मोठे शिक्षण, ज्ञानकेंद्र उभारण्याची योजना आखली होती. प्रामुख्याने आधुनिक शिक्षणापासून वंचित राहिलेल्या समाजातील बहुसंख्यकांसाठी हे नियोजन होते. छत्रपती संभाजीनगर शहराजवळच्या भागाचे [[नागसेन वन]] असे नामकरण करून तेथे [[पीपल्स एज्युकेशन सोसायटी]]च्या [[मिलिंद महाविद्यालय]]ाची स्थापना त्यांनी केली. याच परिसरात स्वातंत्र्यानंतर [[मराठवाडा विद्यापीठ]] स्थापन करण्यात आले. या विद्यापीठाचे उद्‌घाटन भारताचे पहिले पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांच्या हस्ते २३ ऑगस्ट १९५८ रोजी झाले.&lt;ref name=&quot;UNI&quot;&gt;[http://www.bamu.net/history.htm डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठाचा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110823104300/http://www.bamu.net/history.htm |date=2011-08-23 }} इतिहास.&lt;/ref&gt; सुरुवातीला 'मराठवाडा विद्यापीठ' एवढेच नाव असलेल्या या विद्यापीठाचा नामविस्तार पुढे महाराष्ट्र शासनाने [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ]] असा केला. या प्रदेशातील छत्रपती संभाजीनगर, [[जालना]], [[बीड]] आणि [[धाराशिव]] या चार जिल्ह्यांतील महाविद्यालये हे या विद्यापीठाचे कार्यक्षेत्र आहे. [[धाराशिव]] येथे या विद्यापीठाचे उपकेंद्र आहे. देशातील विद्यापीठांमध्ये पहिला नाट्यशास्त्र विभाग डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठात सुरू झाला.

=== स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ ===
{{मुख्य|स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ}}
[[नांदेड]] येथे मुख्यालय असलेल्या या [[विद्यापीठ अनुदान आयोग]] (यूजीसी) मान्यताप्राप्त विद्यापीठाची स्थापना १७ सप्टेंबर १९९४ रोजी झाली. निजामाच्या राजवटीतून विभाग मुक्त करण्यासाठी विसाव्या शतकाच्या मध्यापर्यंत चाललेल्या लढ्याचे अग्रणी [[स्वामी रामानंद तीर्थ]] यांचे नाव या विद्यापीठाला देण्यात आले आहे.&lt;ref name=&quot;SRT&quot;&gt;[http://srtmun.ac.in/Aboutsrtmun.aspx स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठाचे] संकेतस्थळ.&lt;/ref&gt; प्रदेशातील [[नांदेड]], [[हिंगोली]], [[परभणी]] आणि [[लातूर]] या चार जिल्ह्यांतली महाविद्यालये हे या विद्यापीठाचे कार्यक्षेत्र आहे. [[लातूर]] येथे विद्यापीठाचे उपकेंद्र आहे.

=== वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ ===
{{मुख्य|वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ}}
१९५६ मध्ये राज्य पुनर्रचनेच्या काही काळ आधी तत्कालीन हैदराबाद राज्यात असलेल्या परभणी येथे कृषी महाविद्यालयाची स्थापना करण्यात आली होती. त्याचाच पुढे विस्तार करून १८ मे १९७२ रोजी परभणीत मराठवाडा विभागातील कृषी क्षेत्राच्‍या विशेष गरजा व लोकभावना लक्षात घेऊन मराठवाडा कृषी विद्यापीठाची स्थापना झाली. हरितक्रांतीचे प्रणेते [[वसंतराव नाईक]] यांच्‍या जन्‍मशताब्‍दी वर्षानिमित्त राज्‍यातील कृषी क्षेत्रातील त्‍यांच्‍या अतुलनीय योगदानाबद्दल १ जुलै २०१३ रोजी विद्यापीठाचा नामविस्‍तार वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ असा करण्‍यात आला.

शिक्षण – १९५६ साली परभणी येथे कृषी महाविद्यालयाच्‍या स्‍थापनेने सुरुवात होऊन आज विद्यापीठांतर्गत १२ घटक व ४३ संलग्‍न महाविद्यालये आहेत. तसेच ९ घटक व २० कृषि तन्त्र विद्यालये, ३३ संलग्‍न कृषितंत्र निकेतने आहेत. याद्वारे विद्यार्थ्‍यांना कृषिविषयक शिक्षण मिळते. विद्यापीठामध्‍ये कृषी, उद्यानविद्या, कृषी व्‍यवसाय व्‍यवस्‍थापन, कृषी अभियांत्रिकी, गृहविज्ञान, अन्‍नतंत्रज्ञान यात दोन वर्षाचा पदव्‍युत्तर, तर आचार्य पदवी कार्यक्रम हा कृषी शाखेच्‍या नऊ विषयांत, अन्‍नतंत्रज्ञान शाखेतील पाच विषयांत, कृषी अभियांत्रिकी शाखेतील चार विषयांत व गृह विज्ञान शाखेत एका विषयात राबविण्‍यात येतो.

संशोधन – विद्यापीठात राज्‍य शासन अनुदानित ३४ संशोधन योजना व २४ अखिल भारतीय समन्‍वयक संशोधन प्रकल्‍प कार्यरत असून आजपर्यंत सव्‍वाशेपेक्षा जास्त विविध पिकांचे वाण, पंचवीसपेक्षा जास्‍त कृषी औजारे व यन्त्रे विकसित करून शेतकऱ्यांसाठी सहाशेपेक्षा जास्‍त तंत्रज्ञान शिफारसी प्रस्तुत केल्‍या आहेत.

विस्‍तार शिक्षण - विद्यापीठाचे तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचण्‍याचे कार्य विस्‍तार शिक्षण गट (१), कृषी तन्त्रज्ञान माहिती केंद्र (१), विभागीय कृषी विस्‍तार केंद्र (४) तसेच ३ घटक व ८ अशासकीय कृषी विज्ञान केंद्राद्वारे केले जाते. विद्यापीठाचे तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांच्‍या शेतापर्यंत जलदगतीने व प्रभावीपणे पोहोचण्‍यासाठी विद्यापीठ विविध नाविन्यपूर्ण विस्‍तार शिक्षण उपक्रम नियमित राबवीत असते.

दरवर्षी १८ मे रोजी खरीप पीक मेळावा (विद्यापीठ वर्धापनदिन) व १७ सप्टेंबर या मराठवाडा मुक्‍तिसंग्राम दिनाच्या दिवशी रबी पीक मेळावा घेण्‍यात येतो. शेतकऱ्यांना खरीप व रबी हंगामाबाबत मार्गदर्शन करून विद्यापीठाने तयार केलेल्‍या बियाणाचे वाटप केले जाते. [[सावित्रीबाई फुले]] यांच्या जयंती निमित्त ३ जानेवारी रोजी दरवर्षी महिला शेतकरी मेळावा आयोजित होतो. याचा लाभ राज्‍यातील लाखो शेतकरी बांधव घेतात. विद्यापीठाद्वारे दरवर्षी कृषि दैनंदिनी, कृषी दिनदर्शिका, विविध विषयांवरील पुस्तिका, घडीपत्रिका, शेतीभाती मासिक यांचे प्रकाशन होते.

== नामांकित शिक्षणसंस्था ==

* नवविकास मंडळ शिक्षण संस्था
* नूतन शिक्षण संस्था
* केंद्रीय महाविद्यालय, [[परभणी]]
* भारतीय शिक्षण प्रसारक मंडळ
* मराठवाडा शिक्षण प्रसारक मंडळ
* योगेश्वरी शिक्षण संस्था, [[अंबाजोगाई]]
* सरस्वती भुवन शिक्षण संस्था, [[छत्रपती संभाजीनगर]]
# शारदा भवन एज्युकेशन सोसायटी, नांदेड

==साहित्य आणि साहित्यिक==
[[Image:Indischer Maler des 6. Jahrhunderts 001.jpg|200px|right|thumb|अजिण्ठ्यातिल लेण्यांमधले एक चित्र]]
* भगवानगडाचे मठाधिपती डॉ नामदेव महाराज शास्त्री हे महाराष्ट्रातील एकमेव न्यायाचार्य आहेत. संतसाहित्याचे गाढे अभ्यासक आहेत.
* श्री क्षेत्र संत मीराबाई संस्थान महासांगवी येथील महंत राधाताई महाराज सानप आईसाहेब या महाराष्ट्रातील पहिल्या व एकमेव मठाधिपती आहेत. मराठवाड्यातील डॉक्टर [[युसुफखान महंमदखान पठाण]] यांनी मराठी संत साहित्याचे अभ्यासक अशी लोकमान्यता मिळवली आहे. तर [[तुळशीराम गुट्टे]] यांनीही मराठी संत साहित्याचे अभ्यासक अशी लोकमान्यता मिळवली असून पुणे विद्यापीठातून संत मुक्ताई यांच्या जीवनावर पी.एचडी प्रदान केली आहे. आज त्यांची सहा पुस्तके प्रकाशित आहेत. तर तीन पुस्तके प्रकाशनाच्या वाटेवर आहेत. [[नरहर कुरुंदकर]] हे मराठी भाषेचे अग्रणी समीक्षक म्हणून परिचित होते. [[नाथराव नेरळकर]] यांनी शास्त्रीय संगीताची धुरा वाहिली. [[लक्ष्मीकांत तांबोळी]], [[फ.मुं. शिंदे]] यांनी काव्यलेखन तर नरेंद्र नाईक यांनी काव्य व कादंबरी लेखन केले. त्यांची 'काळोखातील अग्निशिखा' कादंबरी लोकप्रियतेच्या उत्तुंग शिखरावर आहे .दैनिक मराठवाडाचे संपादक [[अनंत भालेराव]] व [[दैनिक प्रजावाणी, नांदेड]]चे संपादक [[सुधाकर डोईफोडे]] यांनी सामाजिक चेतना व आर्थिक प्रगतीस चालना मिळावी म्हणून सक्रिय कार्य केले. डॉ. [[लक्ष्मण देशपांडे]] यांच्या ’वऱ्हाड निघालंय लण्डनला’ या एकपात्री प्रयोगांच्या संख्येने जागतिक विक्रम केला. डॉ. वा. ल. कुलकर्णी यांनीही मराठवाड्यातील अनेक साहित्यिक घडवले. त्यांनी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठातील मराठी भाषा विभाग नावारूपास आणले.

==पुस्तके==
* ’मराठवाडा वारसा व सद्यस्थिति खंड १’, संपादक: डॉ. मारुती आवरगंड, श्री. विठ्ठल कदम
* ’असाही मराठवाडा’ (मराठवाड्याचे सांस्कृतिक अंतरंग दाखविणारा ग्रन्थ), लेखक : डॉ. किरण देशमुख (प्रकाशक : निर्मल प्रकाशन, नांदेड)
* ’काळोखातील अग्निशिखा’ (ऐतिहासिक कादंबरी) (प्रकाशक दिलीपराज प्रकाशन,पुणे) : हैदराबाद मुक्तिसंग्राम लढ्याच्या पार्श्वभूमीवरची कादंबरी-लेखक : नरेंद्र नाईक
* ’नाटयधर्मी मराठवाडा’ - लेखक : त्र्यम्बक महाजन.
* मराठवाडा : एक सांस्कृतिक मागोवा (अरुणचन्द्र पाठक)
* ’मराठवाडी माणसं’ - लेखक : [[युसुफखान महंमदखान पठाण]]
* ’मराठवाड्यातील लोककथा’ - लेखक : [[युसुफखान महंमदखान पठाण]]
* मराठवाड्यातील देवतांची रूपे (प्रा. डॉ. किरण देशमुख)
* ’मराठवाड्यातील शिलालेख’ - लेखक : [[युसुफखान महंमदखान पठाण]]
* ’माझा महान मराठवाडा’ - लेखक : हेमकांत महामुनी

==मराठवाड्यात छापली जाणारी काही उल्लेखनीय वृत्तपत्रे==

* दै. मराठवाडा
* दै. [[प्रजावाणी]]
* दै. [[लोकसत्ता]]
* दै. [[सकाळ (वृत्तपत्र)|सकाळ]]
* दै. [[दिव्य मराठी]]
* दै. [[एकमत]]
* दै. चंपावतीपत्र
* दै. कार्यारंभ 
* दै. मराठवाडा साथी
* दै. झुंजारनेता
* दै. [[पुढारी (वृत्तपत्र)|पुढारी]]
* दै. कार्यारंभ

== मराठवाड्यातील नामांकित व्यक्ती ==

[[चित्र:Govinbhai_shroff.jpg|इवलेसे|गोविंदभाई श्रॉफ]]

=== राजकारण ===

* [[नानाजी देशमुख]]
* [[स्वामी रामानंद तीर्थ]]
* [[प्रमोद महाजन]]
* [[शंकरराव चव्हाण]]
* [[गोविंददास मन्नुलाल श्रॉफ|गोविंदभाई श्रॉफ]]
* [[सुंदरराव सोळंके]]
* [[शिवाजीराव पाटील निलंगेकर]]
* [[शिवराज पाटील]]
* [[विलासराव देशमुख]]
* [[अशोक चव्हाण]] 
* [[गोपीनाथ मुंडे]]
* केशरबाई क्षीरसागर
* [[केशवराव धोंडगे]]
* जयसिंग गायकवाड
* बाबासाहेब सवनेकर
* बाबुरावजी काळे
* मुकुंदराव पेडगावकर
* रफीक झकेरिया
* वसंतराव काळे
* शिवाजीराव पंडित
* डॉ. मारुती आवरगंड

==स्वतंत्र मराठवाडा शिक्षक मतदारसंघ==

१९७४ साली मराठवाड्याला स्वतंत्र शिक्षक मतदारसंघ मिळाला. आजपर्यंत या मतदारसंघातून खालील शिक्षक आमदारांनी शिक्षकांचे विधान परिषदेत प्रतिनिधित्व केले आहे.

# डी.के. देशमुख
#राजाभाऊ उदगीरकर
# पी.जी. दस्तुरकर
# प.म. पाटील
# वसंतराव काळे
# विक्रम वसंतराव काळे  ([[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]])

== मराठवाडा पदवीधर मतदारसंघ ==

== ईतर व्यक्तीमत्व ==

* लक्ष्मण गायकवाड
* चंदुलाल बियाणी
* मच्छिंद्र गोजमे
* ना.य. डोळे 
* विठ्ठलराव देशपांडे 
* प्रा. मधुकर मुंडे
* विजयआण्णा बोराडे
* व्यंकटेश चौधरी

=== व्यावसायिक ===
* नंदकुमार धूत
* [[जवाहरलाल दर्डा]]
* मच्छिंद्र चाटे 
* रणजित देशमुख
* [[बद्रीनारायण बारवाले]]
* चंदुलाल बियाणी

===मराठवाड्यातील साहित्यिक===    
* [[अनुराधा पाटील]]
* [[ऋषिकेश कांबळे]]
* [[छाया महाजन]]
* प्रा. बाळासाहेब बोरसे 
* प्रा प्रतिभा अहिरे
* डॉ. तुळशीराम महाराज गुट्टे
* [[जयदेव डोळे]]
* प्रा. दत्ता भगत 
* दादा गोरे 
* दासू वैद्य
* [[नरहर कुरुंदकर]]
* नरेंद्र नाईक
* डॉ. [[गंगाधर पानतावणे]] 
* पी. विठ्ठल 
* [[प्रल्हाद ईरबाजी सोनकांबळे]]
* [[फ.मुं. शिंदे]]
* बी. रघुनाथ 
* मुक्तविहारी
* [[युसुफखान महंमदखान पठाण]]
* रमेश दीक्षित 
* रविंद्र किंबहुने
* रावजी राठोड 
* [[लक्ष्मीकांत तांबोळी]]
* [[वामन रामराव कांत]]
* श्रीकांत देशमुख
* डॉ. सरदारसिंग बैनाडे&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=ज्येष्ठ कवी, लेखक व उत्तम सभा संचालक|last=बैनाडे|first=सरदारसिंग|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;
* सुधीर रसाळ 
* डॉ. सूर्यनारायण रणसुभे

===मराठवाड्यातील कलावंत===
* [[मकरंद अनासपुरे]]
* डॉ. नीरज बाळासाहेब बोरसे
* [[चंद्रकांत कुलकर्णी]]
* मयूरी कांगो
* [[योगेश शिरसाट]]
* डॉ. [[लक्ष्मण देशपांडे]]
* [[संदीप पाठक|संदिप पाठक]]
* सोन्या एस. सोळंके
* [[संकर्षण कऱ्हाडे]]

=== संत आणि महंत ===
* पाचलेगावकर महाराज
* [[एकनाथ|संत एकनाथ]] ([[पैठण]])
* [[नामदेव|संत नामदेव]] ([[नरसी (नामदेव)|नरसी]])
* संत मन्मथ स्वामी (श्री क्षेत्र [[कपिलधार]],बीड)
* संत व कवी [[मुकुंदराज]] ([[अंबाजोगाई]], बीड)
* संत [[दासोपंत]] ([[अंबाजोगाई]],बीड)
* संत [[ज्ञानेश्वर]] ([[आपेगाव]])
* संत [[जनाबाई]] ([[गंगाखेड]])
* संत ज्ञानेश्वर महाराज- चाकरवाडी,बीड
* संत [[गोरा कुंभार]] - [[तेर (उस्मानाबाद)|तेर]], धाराशिव 
* न्यायाचार्य महंत नामदेव शास्त्री - श्री क्षेत्र [[भगवानगड]], बीड 
* स्वामी डॉ. तुळशीराम गुट्टे महाराज - श्री क्षेत्र दत्ताधाम
* महंत आईसाहेब राधाताई सानप - श्री संत मीराबाई संस्थान महासांगवी
* संत वामनभाऊ
* महंत विठ्ठल महाराज शास्त्री (गहिनीनाथ गड)
* महंत अजिनाथ महाराज शास्त्री (तारकेश्वर गड)    
* महंत काशिनाथ महाराज शास्त्री (नागतळा)
* ह.भ.प. महादेव भाऊ शेकडे (मसोबाची वाडी)
* महंत विष्णू महाराज केंद्रे - ज्ञानेश्वरी मंदिर संस्थान आळंदी
* महंत शिवाजी महाराज ([[नारायणगड (बीड)|नारायणगड]]) 
* संदिपान महाराज शिंदे हासेगावकर 
* केशव महाराज उखळीकर परळी   
* ज्ञानेश्वर दादा महाराज आपेगाव (माउलीचे)
* चैतन्य महाराज देगलूरकर 
* माधवबुवा शास्त्री ([[अंबाजोगाई]]) 
* योगीराज महाराज पैठणकर 
* प्रकाश महाराज बोधले डिकसळ

===खेळाडू===
* अंकित बावणे
* [[इक्बाल सिद्दिकी]] 
* विजय झोल
* [[संजय बांगर]]
* [[अविनाश साबळे]]

== पर्यटन ==
* [[हुजूर साहेब| तख्त सचखंड श्री हुजुर अबचलनगर साहिब]]: श्री. [[गुरू गोविंदसिंह]] यांचा गुरुद्वारा, रामायणात नांदेडचा उल्लेख भारतमाता जिथून आला होता, त्या ठिकाणाचा उल्लेख आहे. 
* [[सिद्धार्थ उद्यान व प्राणी संग्रहालय]] हे छ्त्रपती संभाजीनगर येथील उद्यान आहे, जे मराठवाड्यातील एकमेव प्राणिसंग्रहालय आहे.
* भारताचा राष्ट्रीय पक्षी असलेल्या मोरांसाठी प्रसिद्ध असलेले नायगाव अभयारण्य बीड जिल्ह्यातील पाटोदा तालुक्यात आहे.
* [[माहूरची पांडवलेणी]]
* येडशी रामलिंग घाट अभयारण्य हे धाराशिव जिल्ह्यात आहे.या अभयारण्यात लांडगा, हरीण, माकडे, मोर इत्यादी प्राणी पाहायला मिळतात.
* [[कंधार किल्ला]]
* सौताडा हे स्थळ बीड जिल्ह्यातील पाटोदा तालुक्यात असून येथील विंचरणा नदीवरील धबधबा प्रसिद्ध आहे. पाटोदा तालुक्यातील डोंगराळ परिसरात उगम पावणारी विंचरणा नदी वाहत जाऊन पुढे सौताडा येथे विंचरणेचा प्रवाह सुमारे सत्तर मीटर उंचीवरून दरीत कोसळतो. येथील धबधबा प्रसिद्ध आहे.
* [[तुळजाभवानी मंदिर]]
* [[पितळखोरे लेणी]] - आशिया खंडातील पहिली प्राचीन लेणी. औरंगाबाद जिल्ह्यातील कन्नड तालुका येथे ही लेणी आहे पूर्ण आकारातील या लेणी होत्या ठिसूळ खडक लागण्याने सोडून दिल्या गेल्या. येथे तथागत बुद्धाचे पेटिंग्ज आजही काही प्रमाणात आहे येथे भिक्खुना आरामासाठी, विपश्यनेसाठी छोट छोट्या खोल्या दिसून येतात इथले द्वारपाल प्रसिद्ध होते स्थानिक रहिवासी, पर्यटकानी लेणी ध्वस्त केल्या आहेत.

==हे सुद्धा पहा==
* [[हैदराबाद मुक्तिसंग्राम]]
* [[दालन:मराठवाडा]]
* [[स्वामी रामानंद तीर्थ]]

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

{{महाराष्ट्र राज्य}}
{{महाराष्ट्राचे उपप्रांत}}

[[वर्ग:महाराष्ट्र]]
[[वर्ग:मराठवाडा|*]]
{{मराठी चित्रपटसृष्टी}}
{{मराठी चित्रपटसृष्टी}}</text>
      <sha1>br5hgu35j1s7354y7ga9akiia9rrjpa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721778</id>
      <parentid>2721777</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T17:39:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52310-38</username>
        <id>187943</id>
      </contributor>
      <comment>/* नामांकित शिक्षणसंस्था */</comment>
      <origin>2721778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="199952" sha1="14eh914bveo3kit7h91ul2y0jdm87qk" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र 
|प्रकार = प्रांत
|स्थानिक_नाव = मराठवाडा
|इतर_नाव = 
|टोपणनाव = 
|पर्जन्य = आग्नेय व नैऋत्य मोसमी वारे
|आकाशदेखावा = MaharashtraMarathwada.png
|राज्य_नाव = महाराष्ट्र
|क्षेत्रफळ_एकूण = 64811
|लोकसंख्या_एकूण = 15589223
|लोकसंख्या_वर्ष               = 2001
|जिल्हे = [[छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा|छत्रपती संभाजीनगर]], [[धाराशिव जिल्हा|धाराशिव]], [[जालना जिल्हा|जालना]], [[नांदेड जिल्हा|नांदेड]], [[परभणी जिल्हा|परभणी]], [[बीड जिल्हा|बीड]], [[लातूर जिल्हा|लातूर]], [[हिंगोली जिल्हा|हिंगोली]]
|साक्षरता = ६८.९५
}}

'''मराठवाडा''' हा [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राचा]] [[गोदावरी]] नदीच्या खोऱ्यात आणि आसपास वसलेला एक प्रदेश असून त्यात आठ जिल्ह्यांचा समावेश होतो. [[छत्रपती संभाजीनगर]] शहर हे ह्या विभागाचे मुख्यालय आहे. महाराष्ट्रातली १६.८४ टक्के लोकसंख्या या प्रदेशात राहाते. त्यापैकी तीस टक्के लोक दारिद्र्यरेषेखाली आहेत. प्रदेशाचा तीस टक्के भाग पर्जन्यछायेत येतो.&lt;ref name=&quot;मराठवाडा&quot;&gt;[http://www.rediff.com/election/2004/oct/06maha1.htm], मराठवाडा उपप्रांतावरचा इंग्रजी लेख.&lt;/ref&gt; कोरडवाहू शेतीचे प्रमाण नव्वद टक्क्यांवर आहे. कोरडवाहू शेतीच लोकांच्या निर्वाहाचा प्रमुख स्रोत आहे. छत्रपती संभाजीनगर, जालना, नांदेड, अंबाजोगाई, परळी आणि लातूर ही विभागातली उद्योग, शिक्षण आणि पर्यटनाची मुख्य केंद्रे आहेत. [[पैठण]]चे सातवाहन ते [[देवगिरीचे यादव]] हा ऐतिहासिक काळ मराठवाडा विभागाच्या राजकीय उत्कर्षाचा काळ होता. मराठवाड्याची मराठी ही मुख्य बोलीभाषा आहे. मराठवाड्यास संतांची भूमी असे म्हणले जाते. बारा ज्योतिर्लिंग मंदिरांपैकी ३ ज्योतिर्लिंग याच भागात आहे.

{{विकिकरण}}
==इतिहास==

आज ज्या प्रदेशाला मराठवाडा म्हणतात, त्याची तशी ओळख इ.स. १८६१ पासून झालेली आहे. भूतपूर्व हैद्राबाद संस्थानच्या ज्या भागात मराठी भाषेचा वापर होत असे, त्याला प्रारंभी ''मराठवाडी'' असे संबोधिले जाई. 
इ.स. १८६१ पासून हा प्रदेश मराठवाडा म्हणून संबोधिले जाऊ लागला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/aurangabad/news/marathwada-history-name-origin-hyderabad-liberation-day-135936613.html |title=मराठवाड्याला मराठवाडा का म्हणतात?:कसे पडले नाव? काय आहे इतिहास? वाचा भाषिक, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=दिव्य मराठी |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ सप्टेंबर २०२५ |विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20250917043904/https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/aurangabad/news/marathwada-history-name-origin-hyderabad-liberation-day-135936613.html |विदा दिनांक=१७ सप्टेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt; 
मराठवाड्याला इसवीपूर्व ४ व्या शतकापासूनचा इतिहास असला तरी त्यापूर्वीच्या काळीही तेथे वस्ती होती असे आढळते. ज्या काळात भारताच्या कोणत्याच प्रदेशाला काहीही नाव नव्हते त्या काळातील जनजीवनाची पुसटशी का होईना कल्पना उत्खननातून आणि पुरातत्वीय अन्वेषणातून उपलब्ध झालेल्या अवशेषांवरून करता येते. मात्र सामान्यतः या अवशेषांचे रूप सर्वत्र सारखेच असल्यामुळे त्या आधारे प्रादेशिक वेगळेपण दाखविणे शक्यच नाही. भारतात सर्वात आधीच्या मानवी वस्तीच्या पाऊलखुणा आढळल्या त्या पुराश्म युगातल्या. पुराश्म वा पुरापाषाण युगाचे तीन भाग करावे लागतात, आद्य पुराश्मयुग, मध्यपुराश्मयुग आणि उत्तर पुराश्मयुग. यानंतर अवतरले ते मध्याश्मयुग (मेसॉलिथिक) आणि मग आले ते नवाश्मयुग. यापैकी मराठवाड्यात आद्यपुराश्मयुग आणि नवाश्मयुगाच्या खुणा अजूनतरी उपलब्ध झालेल्या नाहीत. याचा अर्थ असा मात्र नव्हे की या काळात येथे मानवी वस्ती नव्हतीच. एवढे मात्र खरे की यासंबंधीचा धांडोळा पुरातत्ववेत्त्यांनी अजूनपर्यंत घेतलेला नाही. 

मध्यपुराश्मयुगातील मानवीवस्तीच्या खुणा नांदेड जिल्ह्यातील [[किवळा]] या खेड्यात आढळल्या. हा काळ साधारणपणे ४० हजार वर्षांपूर्वीचा आहे. वन्य प्राण्यांची शिकार या हत्यारांनी करणे आणि कंदमुळे गोळा करून त्यावर उपजिविका करणे असे त्याचे जीवन होते. प्रायः हे भटके जीवन होते. या नंतरच्या म्हणजे उत्तरपुराश्म काळात सुमारे २५ हजार वर्षापूर्वीचे याचे अस्तित्त्व नांदेड जवळील [[भोकर]] या गावी फार मोठ्या प्रमाणात मिळालेल्या दगडी हत्यारांच्या साठ्यामुळे कळू शकले. या काळातही दगड हेच माध्यम राहिले. मात्र दगडांचे वेगळाले प्रकार वापरात आणले गेले नि हत्यारे व अवजारे यांच्या घडणीत थोडी सफाई आणली गेली. अॅश्युलियन म्हणून यांची ओळख सांगतात. यावेळपावेतो मानव पुराश्मयुगातून मध्याश्मयुगात आला होता. त्याच्या जीवनमानात सुधारणा झाली होती. आता हत्यारे चर्ट या जातीच्या दगडांची बनवली होती. ती करण्याचे तंत्रही सुधारले होते. तासण्या, अणुकुचीदार टोक असलेली हत्यारे तसेच छोट्या छिन्नीसारखी हत्यारे वापरात आली होती.

नवाश्मयुगाने मानवी जीवनात क्रांतिकारक बदल घडवून आणला. तो आता शेती करु लागला, पशुपालन करु लागला. त्याच्या जीवनाला त्यामुळे स्थेर्य प्राप्त झाले. झोपड्या बांधणे आणि धान्य साठवण्यासाठी मातीची भांडी करणे त्याला आवश्यक ठरले. येथे खेदाने हे म्हणावे लागते की या काळचा म्हणजेच नवाश्मयुगाचा ठोस पुरावा अद्यापपावेतो मराठवाड्यातच केवळ नव्हे तर साऱ्या महाराष्ट्रातही मिळालेला नाही. मात्र याच काळचे पण ताम्रपाषाणयुग असे संबोधण्यात येणाऱ्या काळातील अवशेष महाराष्ट्रात नेवासे, [[जोर्वे]], नाशिक, [[दायमाबाद]], इनामगाव इत्यादी ठिकाणी उपलब्ध झाले. या काळच्या संस्कृतीची कल्पना साहित्यातून आढळत नाही. ती उत्खननाद्वारेच दृग्गोचर झालेली आहे. या संस्कृतीला समांतर असणारी एक संस्कृती आंध्रात, विदर्भात, मराठवाड्यात नि थोड्या प्रमाणात पश्चिम महाराष्ट्रात नांदत होती. बृहदाश्मयुगीन संस्कृती या नावाने ती ओळखली जाते. तिचे वैशिष्ट्य म्हणजे मृतांना मातीच्या ढिगाऱ्यात अथवा दगडाच्या फरशींनी बंदिस्त केलेल्या चौकटीत पुरून त्या भोवती मोठाले दगड वर्तुळाकारात लावून ठेवणे हे होय. या शिवाय मृतासवे विविध मौल्यवान दगडांचे मणी, तांब्याची आणि लोखंडाची हत्यारे, अवजारे, भांडी, मंजुषा इत्यादी वस्तू आणि काळी- तांबडी खापरी भांडी पुरण्याचीही रीत होती. या संस्कृतीचा काळ इसवीपूर्वी सातव्या-आठव्या शतकाइतका किंवा अधिकच मागे जातो.

==प्राचीन मराठवाडा== 

भारताचा प्राचीन इतिहास उत्तरेत स्थापन झालेल्या मौर्य साम्राज्यापासून सुरू होतो. उत्तर भारतातील या साम्राज्याच्या संपर्कात महाराष्ट्र आणि दक्षिणेतील आंध्र, कर्नाटक आदींचे प्रदेशही आले होते. मौर्य सम्राट अशोकाचे कोरीव लेख या सर्व प्रदेशात सापडल्यामुळे या काळी म्हणजे इसवीपूर्व चौथ्या शतकात या प्रदेशांत बरेच दळणवळण असले पाहिजे. शिवाय महाराष्ट्रातील अनेक लेणी आणि [[पवनी]] (जि. भंडारा) सारख्या ठिकाणचे बौद्धस्तूप व्यापारी मार्गावर असल्यामुळे ते उत्तर-दक्षिण भारत जोडणारे होते असेही दिसते. वस्तूंची देवाण-घेवाण होताना विचारांचे आदान प्रदान होत असते आणि वस्तूंच्या वापरातून आचाराला आकार प्राप्त होत असतो. हे लक्षात घेता या व्यवहारात मराठवाडा अस्पर्श राहिला असणे संभवत नाही. संस्कृतीच्या प्रसाराचे प्रसरणवादी प्रमेय' मांडणाऱ्यांनी दिलेल्या काही कारणांपैकी भौगोलिक साहचर्य हे एक महत्वाचे कारण दिले आहे. त्यामुळे प्राचीन काळातील अनेक राजवटींचे आधिपत्य मराठवाडा महाराष्ट्र यावर जसे होते तसेच ते शेजारच्या गुजरात, मध्यप्रदेश, आंध्र नि कर्नाटक या सध्याच्या राज्यांच्या सीमेलगततच्या भागावरही होते. त्यामुळे यापैकी कोणत्याही राज्याचा विचार करताना शेजारच्या प्रदेशातील सांस्कृतिक बाबींच्या प्रभावांचा विचार अपरिहार्य ठरतो.

मराठवाड्याचा इतिहास आणि संस्कृती सातवाहन काळात अधिक स्पष्टपणे समोर येते. खरे तर मौर्यानंतर शुगांचे राज्य आले. यांचा फारसा प्रभाव दक्षिण भारतावर उमटला नाही. मात्र त्यांच्या कलेचा प्रभाव भाजे, पौनी, पितळखोरे आणि अजिंठे (पहिला टप्पा) येथे जाणवतो.
सातवाहनांनी दक्षिण भारतात पहिले साम्राज्य स्थापिले आणि नंतर मराठवाडा म्हणून प्रसिद्ध पावलेला प्रदेश भारताच्या नकाशावर (मानचित्रावर) झळकू लागला. या आधी हा प्रदेश अश्मक, [[कुंतल]], मूलक या जनपदात विखुरलेला होता. सातवाहनांनी या प्रदेशांना संघटित केले. यामुळे सातवाहनांना मराठवाडा-महाराष्ट्राचे खरेखुरे पहिले सम्राट म्हणणे यथोचित ठरते. दक्षिण भारतातील या पहिल्या साम्राज्याची मुहूर्तमेढ रोवणारे हे सातवाहन मराठवाड्याचे होते हे महत्वाचे. इसवीपूर्व २५० ते इ.स. २६० असे सुमारे ४५० वर्षे यांचे साम्राज्य होते. यांचा अंमल मध्यप्रदेशाचा दक्षिण भाग, गुजरातचा पूर्व भाग, महाराष्ट्र, आंध्र आणि कर्नाटक एवढ्या अवाढव्य प्रदेशावर होता. साहजिकच या प्रदेशातील धर्म, कला, स्थापत्य यात समानता निर्माण झाली ती या काळात. भौतिक प्रगती झाली तीही या काळात. विशेष म्हणजे या काळात प्राकृत भाषेला राजाश्रय तथा लोकाश्रय मिळाला आणि मराठवाडा-महाराष्ट्र येथील समाजाला स्वतंत्र भाषेमुळे पृथगात्मता प्राप्त झाली. आणि या भूमीचा अभिमान लोकांत निर्माण झाला. या समाजाच्या अस्मितेमुळे येथील संस्कृतीची व तदअंतर्गत साहित्य, कला, शास्त्र, तत्त्वज्ञान यांची जोपासना होणे शक्य झाले. महाराष्ट्राबाहरे भारतातील इतर प्रदेशात आणि भारताबाहेरही येथिलांची व्यापारी देवाणघेवाण सुरू झाली. पाटलीपुत्र (पाटणा), उज्जयिनी, भरुकच्छ (भडोच), शूर्पारिक (सोपारा), भोगवर्धन (भोकरदन), तगर (तेर), प्रतिष्ठान (पैठण) यासारख्या वेगळाल्या शहरांना जोडणारे व्यापारी मार्ग महाराष्ट्र-मराठवाडा प्रदेशातून जात, त्यामुळे नागरीकरणाची प्रक्रिया या काळातच जोमाने झाली असे दिसते. एकूण काय तर सातवाहन राजवटीने येथील जीवनाला कलाटणी दिली होती. 

इतिहासकाळात भारतात अनेक कालगणनापद्धती निर्माण झाल्यापैकी कालौघात आजतागायत टिकून राहिल्या त्या दोनच..विक्रमसंवत् उत्तर भारतात नि [[शालिवाहन]] (सातवाहन) दक्षिण भारतात. यावरुनही मराठवाड्यात संस्कृतीचा उषःकाल घडवून आणणाऱ्या या राजकुलाची महती लक्षात यावी. आणि मराठवाड्याची मातब्बरीही! सिमुक गौतमीपुत्र सातकर्णी, वसिष्ठीपुत्र पुळुमावी, वसिष्ठीपुत्र सातकर्णी, स्कंद सातकर्णी, यज्ञश्री इत्यादींची नाणी इतर ठिकाणांबरोबरच मराठवाड्यात पैठण, तेर, भोकरदन इत्यादी ठिकाणी उत्खननामध्ये सापडली. तद्वतच आधिभौतिक संस्कृतीचे अवशेष आणि याच काळातील उत्खननात हाती आलेले रोमन अवशेष तत्कालीन सामाजिक, धार्मिक आणि राजकीय तथा आर्थिक परिस्थितीची कल्पना देतात. शिवाय प्लिनी, टॉलेमी आणि पेरिप्लस यांचेकडूनही बरीचशी माहिती मिळते ती वेगळीच. या सर्व माहितीवरून असे दिसून येते की मराठवाड्याच्या इतिहासात सातवाहनकाल सर्व दृष्टींनी भरभराटीचा होता. 

टॉलेमीने सातवाहनांच्या साम्राज्यात तटबंदीयुक्त ३० शहरे होती अशी नोंद केली आहे. त्यातील पैठण, तेर, भोकरदन इत्यादी ठिकाणच्या उत्खननातून तेथील घरादारांचे अवशेष आणि सांडपाण्यासाठी बांधलेले विटांचे, मातीच्या कड्यांचे किंवा राजणांचे सांडपाण्यांचे कूप आढळून आलेले आहेत. ही सुबत्ता राजकीय स्थैर्य आणि अंतर्गत व सागरी व्यापारामुळे आलेली होती हे स्पष्टच आहे. 

रोमन साम्राज्यातून महाराष्ट्र-मराठवाड्यात उत्कृष्ठ बनावटीची नक्षीदार भांडी, कांचसामान, एक मीटरपेक्षा अधिक उंचीचे मद्याने भरलेले कुंभ (अॕम्फोरा), रोमन देव-देवतांचे पुतळे, रोमन युवती व युवकांची शिल्पे तसेच रोमन सम्राटांची नाणी आल्याचे पुरावे उपलब्ध झाले आहेत. इकडे आलेल्या अनेक उत्खननांत रोमहून आलेली लोखंडी अवजारे, धातूची भांडी, पळ्या, चमचे, उलथणी, तांब्याच्या थाळ्या, उचलण्यासाठी मूठ असलेले रांजण आणि जाती उपलब्ध झाली. येथील भौतिक जीवनात यांच्यामुळे एक नवाच रंग भरला गेला असे दिसते. रोमच्या नाण्यांवर राजांच्या आकृती असत त्यामुळे इकडे त्या नाण्यांना पुतळयांची नाणी म्हणत. अगदी पेशवाईपर्यंत या प्रकारच्या नाण्यांचे गळ्यातील हार करीत व त्यांना पुतळ्याच्या माळा म्हणत. या काळच्या मराठवाड्यातील कला व साहित्य या संबंधीचा विचार या लेखाचे शेवटी केलेला आहे.
#सातवाहनानंतर दखल घ्यावी असे मराठवाड्यातील दुसरे राजघराणे होते ते वाकाटकांचे. इसवीच्या तिसऱ्या शतकापासून सहाव्या शतकापर्यंत दक्षिणेत होऊन गेलेल्या राजवंशापैकी हा सर्वश्रेष्ठ असून त्याच्या कामगिरीने अखिल दक्षिण भारताच्या संस्कृतीवर फार मोठा प्रभाव पडला आहे, असे फ्रेंच इतिहासकार जुव्हो डुब्राइल म्हणतात.
वाकाटक याच घराण्याकडे अजिंठे येथील इसवीच्या चौथ्या-पाचव्या शतकातील लेण्यातील भित्तीचित्रांचे श्रेय जाते. या चित्रांचे महत्व अशासाठी की तत्कालीन भौतिक जीवन ते आपल्यासमोर दृष्यरुपात उभे करतात. त्यावेळची वस्त्रप्रावरणे, त्यात सकच्छ व विकच्छ पद्धतीने नेसण्याची वस्त्रे, अर्धोरुक (मांड्यांपर्यंत पोचणारी-वस्त्रे) चंडातक, जांघिका, शिवाय उत्तरीय, कंचुकी, चोलिका, कूर्पासक, पयोधरपट्ट, स्तनोत्तरीय इत्यादींचा अंतर्भाव होतो. तर विविध प्रकारचे दागिने मुक्ताहार, हेमसूत्र, कंठी, वैकक्षक, चटुलातिलक (बिंदी), लोलक, टंक, कर्णफूल, स्कंधपत्र, नुपूरे, कटिबंधापैकी कटिसूत्र, कांची, मेखला, रसना इत्यादी प्रकार येथील स्त्रिया वापरीत असत. 

सातवाहन काळात आणि विशेषतः वाकाटक काळात स्त्रिया मोजकी आणि ठसठशीत आभूषणे वापरीत असत. त्यामुळे पाहणाऱ्यांच्या मनांत ‘कवण कवणा अलंकारिले' असा संभ्रम निर्माण होई. वाकाटकांच्या एका लेखात नांदेड जिल्ह्यातील परिस्थितीचा उल्लेख आढळतो. त्यावरून महसूल, तो गोळा करण्याची पद्धती, अधिकारी वर्ग, त्यांचे अधिकार व सवलती या बद्दलची कल्पना येते.यानंतरच्या काळात बदामीचे चालुक्य, राष्ट्रकूट, कल्याणीचे चालुक्य, शिलाहार यांच्या राजवटी मराठवाड्याशी संबंधित होत्या. 

बदामीच्या चालुक्यांचे राज्य महाराष्ट्राच्या विस्तृत प्रदेशावर होते हे ऐहोळी (जि. विजापूर) येथील द्वितीय पुलकेशीच्या शिलालेखावरून कळते. त्यात त्रिमहाराष्ट्रक असा जो उल्लेख आढळतो त्यावरून मराठवाड्याचा अंतर्भात त्यात होत असावा असा एक विचार आहे. पुढे उत्तर चालुक्यांच्या काळातही मराठवाड्याच्या काही भागांवर त्यांचा व त्यांच्या मांडलिकांचा अंमल होता. त्यांनी बांधलेली अनेक मंदिरे आणि अभिलेख याचे साक्षीदार आहेत. या मंदिरांच्याद्वारे लोकांची उपासना पद्धती, कारीगारी, कलासक्तता, आर्थिक व्यवस्थापन यासंबंधीचे अंदाज बांधता येतात तर अभिलेखातून राज्यकारभार, अधिकारपदे, समाजरचना, धार्मिक परंपरा सासंबंधीची माहिती मिळते. चालुक्यांच्या कारकीर्दीतच कलचुरींनी राज्यकारभार हाती घेतला होता. वीस-पंचवीस वर्षेच त्यांची राजवट होती. मराठवाड्याच्या धार्मिक जीवनावर परिणाम करणारी ही कारवाई ठरली. कारण याच वेळी कलचूरींच्या प्रधानाने वीरशैव पंथाची स्थापना केली. 

बदामी चालुक्य आणि कल्याणी चालुक्य या दोन राजवटींच्या दरम्यान राष्ट्रकुटांचे प्रबल घराणे मराठवाडयाचेच होते. लत्तलूरपुरवराधीश्वर हे त्यांचे बिरुद होते. म्हणजे हे लातूरचे घराणे होते. यांनी मध्यप्रदेश, गुजरात आणि गंगेपर्यंतचा प्रदेश यावर धडक मारली होती. प्रतिहार, परमार, पाल या घराण्यातील राजांना पराभूत केले होते. दक्षिणेतील पल्लवांचाही पराभव केला होता.
* मराठवाड्यातील कंधार (जि. नांदेड) येथे त्यांची उपराजधानी होती. साहजिकच तेथे राजवाडाही होता. काही मातब्बर इतिहासकारांचे मते (फ्लीट, आळतेकर ठोसर) वेरुळ हे यांचे राजधानीचे ठिकाण होते. 
मराठवाड्याच्या संस्कृतीवर आणि तेथील संस्कृतीचा प्रभाव या काळात सर्वत्र पसरला होता. जीवनाला सर्वस्पर्शी ठरणाऱ्या विषयांची या काळात प्रगती झाली होती. भौतिक आणि आध्यात्मिक उन्नती या काळात लक्षणीय उंची गाठणारी ठरली. तशातच या राजांनी शैलगृहे घडविण्याचे कार्य मनावर घेतले आणि कैलास सारखे अभूतपूर्व मंदिर निर्माण केले. त्यांचा उदो उदो त्यामुळे सर्वतोमुखी झाला. राष्ट्रकूट राजांनी अरबी व्यापाऱ्यांशी फार सलोखा ठेवून मुसलमानांना धार्मिक स्वातंत्र्य दिले, तेव्हा तुर्कांचे अस्तित्त्व महाराष्ट्रात जाणवू लागले. त्याचे तेथील समाजावर दूरगामी परिणाम झाले. ह्याची दखल घ्यावी लागते. राष्ट्रकूटांनी निर्माण केलेल्या कलावैभवाला कालांतराने तडे जातील हे या सम्राटांच्या ध्यानीमनीही आले नव्हते असे दिसते. मराठवाड्याच्या या राजकुलाने सव्वादोनशे वर्षांची दीर्घ कारकीर्द गाजवली होती हे मात्र खरे.

प्राचीन कालखंडाच्या शेवटच्या टप्पात महाराष्ट्रावर देवगिरीच्या यादवांचे राज्य होते. जवळपास त्याच सुमाराच्या आसपास कोंकण कोल्हापूर पट्ट्यात शिलाहार घराण्याचे राज्य होते. मराठवाड्याच्या दृष्टीने महत्वाची गोष्ट अशी की, हे राजे स्वतःला तगरपुरवराधिश्वर असे म्हणवून घेत. तगर म्हणजे धाराशिव जिल्ह्यातील गोरोबाकाकांचे तेर असे आता सर्वजणच मानतात. शिलाहारांच्या अनेक घराण्यांपैकी उत्तर कोंकण, दक्षिण कोंकण आणि कोल्हापूर येथील घराणी अधिक महत्वाची होत. यातील काही राजे धोरणी, तर काही पराक्रमी होते म्हणून तर भोवतीच्या कधी राष्ट्रकूट तर कधी चालुक्य राजांच्या तावडीत फारसे न सापडता दीड-दोनशे वर्षे ही मंडळी राज्य करु शकली. आणखी एक महत्वाची गोष्ट म्हणजे यांच्यापैकी अपरार्क ह्या साहित्य आणि संगीतात गती असलेल्या राजाने याज्ञवल्क्य स्मृतीवरील अपरार्क टीका लिहून आपली विद्वत्ताही सिद्ध केली होती.
(लेख- मराठवाडा: इतिहास व संस्कृती. डॉ. गो.बं. देगलूरकर, मराठवाडा वारसा आणि सद्यस्थिती खंड १, संपादक, डॉ. मारुती आवरगंड, श्री विठ्ठल कदम)

==मध्ययुगीन मराठवाडा==
यादव राजेही येथील परंपरेनुसार आधी मांडलिकच होते. पण या यदुकुलातील भिल्लम (सन १९८४ -९१), सिंघण (१२५० - ४७), कृष्ण (१२४७-६०), महादेव (१२६०- ७१) आणि रामदेव (१२७९-१३०९) यांनी स्वबळाने आणि पराक्रमाने आपली सत्ता स्थापन केली आणि सर्वदूर आपला दरारा निर्माण केला. या पैकी भिल्लमाने देवगिरी येथे राजधानी स्थापन केली आणि दक्षिणेचा सम्राट म्हणून राज्याभिषेक करवून घेतला. सिंघण यादव हा अत्यंत पराक्रमी आणि फार धडाडीचा राजा होता. याचा नातू राजा कृष्ण याने बल्बनच्या अधिपत्याखाली असलेल्या मुसलमानी सैन्याला पराभूत केले. कृष्णाचा धाकटा भाऊ महादेव याने सोमेश्वर शिलाहारावर हल्ला चढवला. सोमेश्वराच्या आरमाराचा समुद्रात पाठलाग करून त्याच्यासह जहाजांच्या सर्वच काफिल्याला जलसमाधी दिली. मराठवाड्याच्या सत्ताधीशाने आरमारी लढाई केल्याचे बहुधा हे पहिले उदाहरण असावे. रामदेव हा शेवटचा यादव नृपती. प्राचीन मराठवाड्याचा शेवटचा हिंदूराजा. याने वाराणसीमधून मुसलमानांना हाकलून दिले व तेथे शारंगधराचे एक सुवर्णमंदिर बांधले. ही घटना बहूधा दिल्लीचा सुलतान बल्बन याचा मृत्यू आणि जलालुद्दिनाचे राज्यारोहण यांच्या मधल्या काळात घडली असावी असे मु. ग. पानसे (यादव कालीन महाराष्ट्र, 19६३ पृ. 3४) यांचे अनुमान आहे.

रामदेवराय पराक्रमी खरा पण सावधचित नव्हता; अखंड सावधान नव्हता. त्यामुळे दिल्लीहून आलेल्या अल्लाउद्दिनचे चांगलेच फावले आणि घात झाला. घात झाला तो केवळ रामदेवाचा नव्हे, तो मराठवाड्याचा, महाराष्ट्राचा घात होता. तो घात साऱ्या हिंदू राजांचा होता, सत्तेचा होता. पुढे काही काळ दिल्लीहून स्वाऱ्या होतच राहिल्या. रामदेव पुत्र शंकरदेव व जावई हरपालदेव यांचे प्राणपणाने स्वतंत्र होण्याचे निकराचे प्रयत्न निरुपयोगी ठरले आणि सुलतान महंमद तुघलकाने देवगिरीचे दौलताबाद केले. या नामकरणातून दोन प्रवृत्ती लक्षात येतात. देवांचे वास्तव्य मानणारे आधीचे राज्य आणि संपत्तीलोलूप दुसरे नंतरचे.

यानंतरच्या काळात मराठवाड्याभोवती मुसलमानी सत्तेचा विळखा पडला. कधी तो बहामनींचा, कधी नगरच्या निझामशाहीचा तर कधी आदिलशाहीचा. सरते शेवटी हैद्राबादच्या निझामाच्या संस्थानात हा प्रदेश खितपत पडला. १९४८ मध्ये हैद्राबाद संस्थान विलीन झाले आणि मराठवाड्याचा वनवास संपला. प्राचीन काळी राजकीय आणि सांस्कृतिक बाबतीत आघाडीवर असलेला मराठवाडा नंतरच्या मुसलमानी सत्तेच्या काळात मागासला. त्याच्या सुधारणेची गती अजूनही धीमीच आहे. भांडकुदळपणात कमी पडणाऱ्या, योग्य दूरदर्शी नेतृत्वाभावी त्याच्याकडे जावे तसे लक्ष अजूनही सत्ताधीशांचे जात नाही. त्याच्या सोशिकतेचे, संत- शिकवणीमुळे झालेल्या सात्विकपणाचे हे त्यांच्या वाट्याला आलेले फळ म्हणायचे!
प्रागैतिहासिक काळातील मराठवाड्याचा हा झाला मागोवा. 
(लेख- मराठवाडा: इतिहास व संस्कृती. डॉ. गो.बं. देगलूरकर, मराठवाडा वारसा आणि सद्यस्थिती खंड १, संपादक, डॉ. मारुती आवरगंड, श्री विठ्ठल कदम)
==मराठवाड्याची संस्कृती==
भौतिक आणि मनोमय सृष्टी म्हणजे संस्कृती. राजकीय स्थिती, घरे, नगररचना, आर्थिक स्थिती या सर्व गोष्टी मानवाच्या ऐहिक वा भौतिक प्रगतीच्या निदर्शक असतात. इंग्रजीत याला सिव्हिलायझेशन म्हणतात पण संस्कृतीची दुसरी बाजू म्हणजे मनोमय सृष्टी. यात अध्यात्म, तत्त्वज्ञान, धर्म, कला, साहित्य यांचा समावेश केला जातो. हे झाले इंग्रजीतील 'कल्चर'.
आपण आत्तापर्यंत पाहिले की प्राचीन काळात राजकीयदृष्ट्या मराठवाड्याचे कार्य विशेष महत्त्वाचे होते.

मराठवाड्यावर राज्य करणाऱ्या घराण्यांची महाराष्ट्रावर तसेच भोवतीच्या प्रदेशावर सत्ता होती. कर्नाटक, आंध्र, गुजरात या राज्यांवर बहुधा प्रत्यक्ष नि क्वचित वेळा अप्रत्यक्ष (म्हणजे मांडलिकांमार्फत) या घराण्यांचेच राज्य असायचे. प्राचीन काळातील घटनांवर मराठवाड्याचा विशेष ठसा होता. असे म्हणण्याचे कारण असे की त्याकाळी एक तर या राज्यकर्त्यांची राजधानी मराठवाड्यातच असे किंवा ती मराठवाड्याच्या सीमेवर असे की ज्यामुळे मराठवाड्याच्या काही भागाचा समावेश राजधानीच्या भागातच (होम प्रॉव्हिन्स) असायचा. येथील राजकीय सत्तांपैकी प्रबळ होत्या त्या सातवाहन, राष्ट्रकूट आणि यादव यांच्या. पैकी पहिल्या दोन्हींचे मूळ वस्तिस्थान मराठवाड्यातलेच. यादवांच्या संबंधात असे म्हणता येते की मराठवाड्याला मोठे केले ते त्यांनी आणि त्यांना साम्राज्य स्थापण्याची संधी दिली ती मराठवाड्याने सुमारे दोनशे वर्षे यादवांनी साऱ्या दक्षिण भारतावर अधिराज्य गाजवले ते मराठवाड्याला शक्तिकेंद्र करूनच.  पैठण, कंधार, बहुधा वेरुळ आणि देवगिरी ही राजधानीची शहरे मराठवाड्यातील आणि मान्यखेट, कल्याण (बसवकल्याण) या राजधान्या मराठवाड्याच्या सीमेलगत होत्या. 
शिलाहारांनी कोकण-कोल्हापूर भागात पराक्रम गाजवला तरी ते मूळचे मराठवाड्यातीलच तर होते! या शिवाय कित्येक मांडलिकांच्या राजधान्याही येथेच होत्या. वहनीकुल, वाजीकुल हे कल्याणी चालुक्यांचे मांडलिक आणि अमर्दकपूर (औंढा, जि. हिंगोली) येथील रट्ट घराण्याच्या राजधान्या काय की कलचुरींच्या कुंभारी, मुरुम या उपराजधाऱ्या काय या सर्व येथल्याच होत. 

हा सर्व आढावा घेण्याचे कारण असे की यावरून असे लक्षात यावे की राजांच्या व सम्राटांच्या येथील वास्तव्याचा, आचार-विचारांचा प्रभाव येथील समाजाची जडण-घडण होण्यास नक्कीच कारणीभूत झाला असणार. शुक्रनीतितील दोन सिद्धांताकडे लक्ष दिल्यास यावर अधिक भाष्य करण्याची आवश्यकता राहणार नाही. 'राजा कालस्य कारणम्' आणि 'यथा राजा तथा प्रजा', 'हुकूमशाहीत वा सरंजामशाहीत त्या प्रदेशाच्या सांस्कृतिक जडण-घडणीत राजांच्या विचारांचा मोठा वाटा असतो. प्रजाजनांवर त्यांच्या विचारांचा, आवडी-निवडींचा प्रभाव पडत असतो. आणि राजेलोक कल्याणकारी विचारसरणीचे असतील तर याची शक्यता अधिक असते. मराठवाड्यातल्या सांस्कृतिक जीवनाला घाट दिला गेला तो राजांनी व त्यांच्या सरदारांनी प्रारंभी केलेल्या वा पुरस्कृत केलेल्या प्रथांनी, आणि येथे रुजलेल्या या प्रथांचे लोण साऱ्या महाराष्ट्रभर यथाकाल पसरले असणार. दुसऱ्या शब्दांत सांगायचे तर प्राचीन काळात नवकल्पना निर्मितीचे व सांस्कृतिक प्रगतीचे स्रोत सातत्याने मराठवाड्यानेच पुरविले होते. तेथे असलेल्या सातवाहन, राष्ट्रकूट, यादव या राजकुलांच्या राजधान्यांमुळे पंडित, शास्त्रज्ञ, विद्वान, कलावंत, उद्योगपती व व्यापारी (परदेशीय सुद्धा) यांचे सततचे वास्तव्य मराठवाड्यातच राहिले. त्यामुळे त्यांनी निर्माण केलेल्या वास्तूंचा, कलाकृतींचा, कल्पनांचा पहिल्यांदा लाभ व्हायचा तो स्थानिकांना संस्कृतीला लाभलेले अनेक आयाम आणि त्यांच्यात झालेली प्रगती मुळात येथली, मग त्यांचा प्रसार साऱ्या महाराष्ट्रात आणि शेजारच्या प्रदेशात झाला. पैठण, तेर, देवगिरी ही भरभराटीला आलेली व्यापारी केंद्रे होती याचा वर उल्लेख झालेला आहेच. येथूनच परदेशांत आणि परदेशातून व्यापारी मालाची ने आण होत असे. साहजिकच संस्कृतीच्या संबंधातील कल्पनांची देवाण घेवाण होत असणार. यांचा पहिल्याचा स्वीकार मराठवाड्यात होत असणार आणि तेथूनच सर्वदूर त्यांचे प्रसारण होत असणार. 

शिल्प आणि स्थापत्याच्या क्षेत्रात तर मराठवाडा नेहमीच अग्रेसर होता. त्याचा वरचष्मा होता. या क्षेत्रातील त्याचे योगदान वाखाणण्याजोगे होते. भाजे, बेडसे, कोण्डाणे येथील शैलगृहे कालक्रमदृष्ट्या आधीची आहेत यात शंकाच नाही पण उत्कृष्ट शैलगृहे घडविण्याचे श्रेय जाते ते मराठवाड्याकडेच. वेरुळ येथील कैलास लेणे हे या क्षेत्रातील संपरिपूर्ण परिष्कृततेचे उत्तम उदाहरण ठरावे. ते कळसापासून पायापर्यंत 'आधी कळस मग पाया रे' या पद्धतीने कोरले गेले हे तर खरेच, पण ते 'देव देऊळ परिवारु । कोरुनि काढिला डोंगरु । ऐसा भक्तीचा व्यवहार । का न व्हावा ।। असे भक्ती व्यवहारातील अद्वैत कसे असावे याचे उदाहरणही ठरणारे लेणे आहे. तात्पर्य की मराठवाड्याने कलेसाठी कला असे न मानता जीवनासाठी तिचा उपयोग व्हावा ही दृष्टी बाळगली होती. (लेख मराठवाडा: इतिहास व संस्कृती. डॉ. गो.बं. देगलूरकर, मराठवाडा वारसा आणि सद्यस्थिती खंड १, संपादक, डॉ. मारुती आवरगंड, श्री विठ्ठल कदम)

*अंबाजोगाई मराठी भाषेचा उगम येथे झाला व पुरातन काळात असेलेली हत्तीखाना, बाराखंबी मंदिर येथेच आहे.येथे पहिला मराठी ग्रंथ या ठिकाणी श्री मुकुंदराज स्वामी यांनी लिहला.

इसवी सन १४०० पूर्वी हजारो वर्षे मराठवाड्यावर [[सातवाहन]], [[चालुक्य]], [[यादव]], [[इक्ष्वाकू]] या सारख्या मराठी लोकांचे राज्य होते. तर ४०० वर्ष देवगिरीच्या यादवांचे साम्राज्य होते आणि ते निम्म्यापेक्षा जास्त भारताच्या भागावर राज्य करत होते. नंतर चार शतके मुस्लिम राजवटीखाली मराठवाडा मुस्लिम राजवटीखाली आणि [[निजाम|निजामाच्या]] [[हैदराबाद]] संस्थानाचा भाग होता. निजामाने मराठवाड्यावर [[हैदराबाद संस्थान]] भारतात विलीन होईपर्यंत राज्य केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://marathivishwakosh.in/khandas/khand12/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=10390|title=मराठवाडा|प्रकाशक=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ, मुंबई|भाषा=मराठी|ॲक्सेसदिनांक=३१ जुलै २०१४}}&lt;/ref&gt; भारतीय स्वातंत्र्याच्या लढ्यात बरोबरीनेच [[हैदराबाद मुक्तिसंग्राम]] लढला गेला. १७ सप्टेंबरला मराठवाड्याला हैदराबाद संस्थानातून स्वातंत्र्य मिळाले. १ नोव्हेंबर १९५६ पासून मराठवाडा विभाग [[मुंबई]] राज्यास जोडण्यात आला. १ मे १९६० पासून मराठवाडा हा नवीन [[महाराष्ट्र]] राज्याचा भाग झाला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.bbc.com/marathi/india-49444233|title=विधानसभा निवडणूक 2019: महाराष्ट्र विधानसभेची पहिली निवडणूक आणि तीन मुख्यमंत्री}}&lt;/ref&gt;

स्वातन्त्र्योत्तर काळात [[काँग्रेस]]चे नेते, [[शंकरराव चव्हाण]] यांचे प्रदीर्घ काळ मराठवाडा भागावर राजकीय प्रभुत्व होते. ते आधी महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री झाले व नंतर त्यांनी भारतीय संघराज्याचे [[गृहमंत्री]], [[अर्थमंत्री]] ईत्यादी केन्द्रीय मंत्रिपदेही  सांभाळली. त्यांचा महाराष्ट्रातील जलसिंचन क्षेत्रांचा गाढा अभ्यास होता. विकास क्षेत्रातील.[[पैठण]]चा [[जायकवाडी धरण|जायकवाडी]] जलसिंचन प्रकल्प हे त्यांचे महत्त्वाचे योगदान आहे.

==भौगोलिक स्थान==
===मुख्य शहरे===
* [[छत्रपती संभाजीनगर]] : ही मराठवाड्याची राजधानी व प्रमुख औद्योगिक शहर आहे. हे शहर ऐतिहासिक वास्तु, लेणी इत्यादींसाठी प्रसिद्ध आहे. छत्रपती संभाजी नगर येथून मुंबई-दिल्ली औद्योगिक मार्गिका जात आहे. याच जिल्ह्यात बिबी का मकबरा, [[अजिंठा]] - वेरूळ लेण्या,[[दौलताबाद किल्ला]] आणि [[जायकवाडी धरण]] आहे. पर्यटन स्थळे आणि धार्मिक स्थळे या जिल्ह्यात आहेत. येथेच छत्रपती संभाजीनगर प्रशासकीय विभागाचे मुख्यालय आहे. या जिल्ह्याच्या दक्षिणेकडून [[गोदावरी]] ही नदी वाहते.
* [[अंबाजोगाई]] अंबाजोगाई हे शहर बीड जिल्ह्यातील मुख्य शहर म्हणून ओळखले जाते. मराठवाड्याची सांस्कृतिक राजधानी म्हणून ओळख आहे. या शहराला शिक्षणाची पंढरी आणि ऐतिहासिक वारसा लाभलेलं शहर आहे. अंबाजोगाई शहराला प्राचीन काळापासून खूप वारसा आहे. या शहरातून मराठी भाषेचा उगम झाला होता. या तालुक्यात तुम्हाला माता योगेश्वरी देवी मंदिर, मराठी भाषेतील पहिला मराठी ग्रंथ लिहणारे मुकुंदराज स्वामी यांची समाधी येथे आहे.
* [[सिल्लोड]] : हे छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील सर्वात मोठे आणि प्रगतशील शहर आहे. तालुक्यात अंधारी आणि अजिंठा सारखी मोठी गावे आहेत की तालुक्याचा प्रगतीत मोठा हातभार लावतात.
* [[धाराशिव]] : या शहरापासून जवळच धाराशिव लेणी आहेत. या शहराजवळून भोगावती नदी वाहते. याच जिल्ह्यात तुळजापूर येथे [[तुळजाभवानी माता मंदिर]] आहे. तसेच लाखो भाविकांचे कुलदैवत असलेल्या काळभैरवनाथ श्री क्षेत्र सोनारी याच जिल्ह्यात आहे. अनेक धार्मिक पर्यटन स्थळे या जिल्ह्यात आहेत.
* [[जालना]] : जालना शहर मराठवाड्यातील एक महत्त्वाची बाजारपेठ व औद्योगिक केंद्र आहे. या शहराला बियाणांची राजधानी असे म्हणतात. इथे स्टील उद्योग मोठ्या प्रमाणात आहे. याच जिल्ह्यात [[भोकरदन]] हे प्राचीन शहर वसलेले आहे. जालना मधील श्रीक्षेत्र राजूर हे प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्र आहे. येथे राजुरेश्वर गणपतीचे खुप भव्यदिव्य असे मंदिर आहे. 
* [[नांदेड]] : ह्या शहराला मराठवाड्याची उपराजधानी म्हणून ओळखले जाते. हे शहर गोदावरी नदीच्या काठी वसलेले आहे. नांदेड येथे सचखंड गुरुद्वारा आहे. महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री आणि केंद्रीय मंत्री [[शंकरराव चव्हाण]] इथलेच आहेत.
* [[परभणी]] : परभणी येथे वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ आहे. परभणी जंक्शन हे मराठवाड्यातील महत्त्वाचे रेल्वे स्थानक आहे.
* [[बीड]] : बीड ला पांडवकाळात [[दुर्गावतीनगर]] म्हणत असत. पुढे चालुक्यकालीन चंपावती राणीच्या नावावरून देण्यात आलेले '[[चंपावतीनगर]]' हे या शहराचे दुसरे नाव आहे. कंकालेश्वर हे बीड मधील ऐतिहासिक पुरातन भगवान शंकराचे मंदिर आहे. हे चारही बाजूने पाण्याने वेढलेले आहे. मंदिराचे दगडी बांधकाम आहे. या जिल्ह्यात वंजारी आक्रमक आणि शूर आहेत, त्यांच्यामध्ये शैक्षणिक प्रगती उत्तम आहे.
* [[लातूर]] : लातूर हे मराठवाड्यातील प्रमुख शैक्षणिक केंद्र आहे. गुणवत्तापूर्ण शिक्षणप्रणालीमुळे शिक्षण क्षेत्रात लातूर आकृतिबंध (पॅटर्न) निर्माण झाला आहे. महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री [[विलासराव देशमुख]] इथलेच आहेत.
* [[हिंगोली]] : हिंगोली शहर कयाधू नदीच्या काठावर वसले आहे. हिंगोली येथील दसरा महोत्सव प्रसिद्ध आहे. [[औंढा नागनाथ]] हे महादेवाचे प्रसिद्ध मंदिर याच जिल्ह्यात आहे.
* [[परळी वैजनाथ]] परळी वैजनाथ हे बारा ज्योतिर्लिंग मंदिरांपैकी एक आहे. या शहरात बीड जिल्ह्यातील रेल्वे जंक्शन आहे. या शहरात औष्णिक विद्युत केंद्र आहे. या शहरात अनेक प्रकारची उद्योग चालतात.

===महत्त्वाची ठिकाणे===
[[Image:Takht Shri Hazoor Sahib Gurudwara Nanded.JPG|thumb|नांदेड येथील सचखण्ड गुरुद्वारा]]
संत [[नामदेव]] महाराजांचे जन्मस्थान [[नरसी (नामदेव)]], संत [[ज्ञानेश्वर]] महाराजांचे जन्मस्थान [[आपेगाव]], संत [[जनाबाई]]चे जन्मगाव [[गंगाखेड]], [[शिर्डी]]च्या [[साईबाबा|साईबाबांचे]] जन्मगाव [[पाथरी]], संत एकनाथांचे [[पैठण]], [[समर्थ रामदास स्वामी|समर्थ रामदासांचे]] जन्मगाव [[जांब]], देवीचे शक्तिपीठ [[माहूर]], ज्योतिर्लिंग [[परळी-वैद्यनाथ|परळी वैजनाथ]], ज्योतिर्लिंग [[औंढा नागनाथ]], ज्योतिर्लिंग [[घृष्णेश्वर मंदिर]], [[शीख]] धर्मीयांचा [[नांदेड]] येथील सचखंड [[गुरुद्वारा]] इत्यादी धार्मिक स्थाने या विभागात येतात.
* [[परळी-वैद्यनाथ|परळी वैजनाथ]] धार्मिक पर्यटन केंद्र
* [[अंबाजोगाई]] सांस्कृतिक, धार्मिक, शैक्षणिक व ऐतिहासिक वारसा 
* [[माहूर]] धार्मिक पर्यटन केंद्र
* [[औंढा नागनाथ]] धार्मिक पर्यटन केंद्र
* [[केदारेश्वर देवालय]] - केदारेश्वर देवालय [[शिल्प स्थापत्य]]कलेचा उत्कृष्ठ नमुना
* कल्हाली, ता. कंधार, जि. [[नांदेड जिल्हा|नांदेड]] - निजामकालीन जहागिरीचे गाव, ३५ हुतात्म्याचे ग्रामकेंंद्र, ब्रह्मदेवाचे देवस्थान.
* श्री क्षेत्र गहिनीनाथगड चिंचोली 
* श्री क्षेत्र भगवानगड (धौम्य गड )
* श्री क्षेत्र नारायणगड - मराठवाड्यातील धाकटी पंढरी 
* श्री क्षेत्र गोरक्षनाथ टेकडी संस्थान, बीड तालुका 
* कपिलधार धबधबा, मांजरसुम्भा, बीड 
* श्री क्षेत्र माऊली महाराज मंदिर,चाकरवाडी ता.केज जि.बीड 
* श्री क्षेत्र मच्छिन्द्रनाथ, सावरगाव मायंम्बा, ता आष्टी जि बीड 
* श्री क्षेत्र पिंपळनेर गणपतीचे 
* श्री क्षेत्र भैरवनाथ, जरुड ता बीड
* श्री तुळजाभवानी मंदिर तुळजापूर ता.तुळजापूर जि. धाराशिव
* श्री काळभैरवनाथ (सिद्धनाथ) सोनारी ता.परांडा जि.धाराशिव
* नळदुर्ग किल्ला ता. तुळजापूर जि. धाराशिव
* नळदुर्ग व अणदूर खंडोबा देवस्थान ता.तुळजापूर जि. धाराशिव
* चालुक्यकालीन केदारेश्वर मंदिर, धर्मापुरी
* धर्मापुरी किल्ला
* भुईकोट किल्ला, किल्ले धारूर, धारूर जि. बीड
* आसरादेवी मंदिर असरडोह, ता.धारूर, जि.बीड

== नद्या ==
[[चित्र:Nandur_madhmeshwar_canal.jpg|thumb|नान्दुर मधमेश्वर कालवा]]

गोदावरी ही मराठवाड्यातील मुख्य नदी आहे. पूर्णा, पैनगंगा, सीना, शिवणा, मांजरा, दुधना या विभागातील इतर महत्त्वाच्या नद्या आहेत.

'''गोदावरी :''' मराठवाड्यातून [[गोदावरी नदी|गोदावरी]] ही प्रमुख नदी वाहते. काही अंतरापर्यंत तिने छत्रपती संभाजीनगर बीड, जालना व परभणी, बीड व जालना अशा जिल्हा सीमा निश्चित केल्या आहेत. गोदावरीची वाहण्याची दिशा साधारणपणे वायव्येकडून आग्नेयेकडे आहे. बीड जिल्ह्यातील सिन्धफणा, वाण, सरस्वती, या गोदावरीच्या उपनद्या आहेत.

[[मांजरा नदी|'''मांजरा'']] : पाटोदा तालुक्यातील बालाघाटच्या डोंगराळ भागात उगम पावणारी मांजरा नदी सुरुवातीस उत्तर - दक्षिण - असा प्रवास करून जिल्ह्याच्या दक्षिण सीमेवरून पश्चिमेकडून पूर्वेकडे अशी वाहत जाऊन पुढे लातूर जिल्ह्यात प्रवेशते. तिचा बराचसा प्रवास गोदावरीला काहीसा समांतर असा होतो. बऱ्याच ठिकाणी या नदीने अहमदनगर-बीड, धाराशिव-बीड व लातूर-बीड या जिल्ह्यांमधील नैसर्गिक सीमेचे कार्य केले आहे. उगमापासून सुमारे ६१६ किलोमीटर प्रवास करून ही नदी पुढे नांदेड जिल्ह्यात कुण्डलवाडी गावाजवळ गोदावरीस मिळते. सिन्धफणा नदी पाटोदा तालुक्यात चिंचोली टेकड्यात उगम पावते. प्रथम उत्तरेकडे, नंतर पूर्वेकडे व तदनंतर पुन्हा उत्तरेकडे, किंबहुना ईशान्येकडे प्रवास करीत माजलगाव तालुक्यात मंजरथजवळ गोदावरीस मिळते. बीड तालुक्यातील डोंगराळ परिसरात उगम पावणारी बिन्दुसरा नदी बीड शहरातून वाहत जाऊन पुढे सिन्धफणा नदीस मिळते. कुंडलिका ही सिन्धफणेची आणखी एक उपनदी जिल्ह्यातच उगम पावून जिल्ह्यातच सिन्धफणा नदीस मिळते.

[[सिना]] : जिल्ह्याच्या व आष्टी तालुक्याच्याही नैर्ऋत्य सीमेवरून सीना नदी वाहते. काही अंतरापर्यंत  तिने [[अहिल्यानगर]]  व बीड जिल्ह्यांमधील नैसर्गिक सीमा म्हणून काम केले आहे. त्याच वेळी तिने अहिल्यानगर जिल्ह्यातील नगर तालुका व बीड जिल्ह्यातील आष्टी तालुका यांची सीमारेषाही स्पष्ट केली आहे.{{संदर्भ हवा}}

[[कयाधू]] : नदी हिंगोली जिल्ह्याच्या उत्तर-पूर्व सीमेवरून वाहताना [[वाशिम]] आणि [[यवतमाळ]] जिल्ह्यांची नैसर्गिक सीमा होते.

'''मनकर्णिका''' - बीड व माजलगाव तालुक्यातील नदी. पुढे सिंदफनाला मिळते. आंबेसावळी ता बीड येथे मनकर्णिका १ प्रकल्प व लिंबारूई देवी येथे मनकर्णिका २ सिंचन प्रकल्प या नदीवर आहेत
''' वाण ''' वाण ही नदी बीड जिल्ह्यातील प्रमुख नद्यापैकी एक आहे. या नदीचा उगम धारुरच्या घाटातून होतो आणि ही नदी पुन्हा गोदावरीला जाऊन मिळते. या नदीवर नागापूर चे धरण आहे.

== मराठवाड्यातील धरणे==
मोठे प्रकल्प -
१
२
३
४
५ प्रकल्प नाव- नदी, धरणासाठी अधिग्रहण क्षेत्र, विस्थापित झालेल्यांची संख्या, धरणाची उंची, पाणी साठवण क्षमता,मृत साठा, पाटचाऱ्या, एकूण लाभ क्षेत्र, लाभ क्षेत्रातातील कंपन्या,एमआयडीसी

मध्यम प्रकल्प 
१
२
३
४
५ प्रकल्प नाव, धरणासाठी अधिग्रहण क्षेत्र, विस्थापित झालेल्यांची संख्या, धरणाची उंची, पाणी साठवण क्षमता,मृत साठा, पाटचाऱ्या, एकूण लाभ क्षेत्र, लाभ क्षेत्रातातील कंपन्या,एमआयडीसी

लहान प्रकल्प 
१
२
३
४
५ प्रकल्प नाव, धरणासाठी अधिग्रहण क्षेत्र, विस्थापित झालेल्यांची संख्या, धरणाची उंची, पाणी साठवण क्षमता,मृत साठा, पाटचाऱ्या, एकूण लाभ क्षेत्र.

==प्रशासन==
===महसूल===
मराठवाड्यातील पुढील आठही जिल्ह्यांचा मिळून [[छत्रपती संभाजीनगर महसुली विभाग]] तयार झाला आहे. विभागाचे मुख्यालय छत्रपती संभाजीनगर येथे आहे. [[विभागीय आयुक्त]] हा या महसुली विभागाचा सर्वोच्च प्रशासकीय अधिकारी असतो.
* [[छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा]]
* [[धाराशिव जिल्हा]]
* [[जालना जिल्हा]]
* [[नांदेड जिल्हा]]
* [[परभणी जिल्हा]]
* [[बीड जिल्हा]]
* [[लातूर जिल्हा]]
* [[हिंगोली जिल्हा]]

===न्यायदान===
सर्व जिल्ह्यांत जिल्हा न्यायालये आणि इतर न्यायालये आहेत. [[मुंबई उच्च न्यायालयाचे खंडपीठ]] छत्रपती संभाजीनगर येथे आहे. मराठवाड्यातील आठही जिल्हे आणि लगतच्या [[अहमदनगर]] आणि [[जळगाव]] जिल्ह्यांमधून उच्च न्यायालयात आलेल्या खटल्यांचे कामकाज येथे चालते.

==अर्थव्यवस्था==

मराठवाडा हा प्राचीन काळापासून राजकीय, सामाजिक आणि आर्थिक दृष्टीने अत्यंत समृद्ध राहिलेला आहे. मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती अभ्यासताना सातवाहन, वाकाटक, राष्ट्रकूट, यादव आणि मुस्लिम राजवट कालीन आर्थिक जीवन समजून घ्यावे लागेल. आर्थिक दृष्टिकोनातून मराठवाड्याची चिकित्सा करताना त्या काळातील आर्थिक जीवन स्पष्ट करावे लागेल. गोदाखोरे हे मराठवाड्यातील सर्वात विस्तृत व समृद्ध खोरे आहे. मराठवाड्याचा बराचसा भाग या खोऱ्याने व्यापला आहे. या भूमीने प्राचीन काळपासून ते आजपर्यंत अनेक आर्थिक चढउतार पाहिलेले आहेत. मराठवाड्याने प्राचीन, मध्ययुगीन आणि अर्वाचीन कालखंडात देशाच्या आर्थिक विकासात ऐतिहासिक योगदान दिले आहे. विशेषतः भारताच्या आर्थिक विकासाच्या जडणघडणीतही मराठवाड्याने महत्त्वाचा वाटा उचललेला आहे. त्याचबरोबर आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील व्यापार क्षेत्रात आपली ओळख प्राचीन व मध्ययुगीन काळात निर्माण केली आहे. प्राचीन काळात अनेक व्यापारी केंद्रे किंवा नगरे भरभराटीस आली होती. तेर, भोकरदन (भोगवर्धन) व पैठण (प्रतिष्ठान) या सातवाहन काळातील प्रसिद्ध व्यापारी बाजारपेठा होत्या. या व्यापारी केंद्रातून परदेशात माल पाठविला जात असे. मराठवाड्यातील आर्थिक समृद्ध वारसा कशा होता यावर प्रकाश टाकण्याचा प्रयत्न या लेखात केला आहे.

प्राचीन काळापासूनच भारत हा कृषिप्रधान देश आहे. आपल्या देशातील सामाजिक आणि आर्थिक जीवन कृषीवरच अवलंबून आहे. लोक वर्षातून दोन वेळा आणि क्वचित प्रसंगी तीन वेळा पीक घेत असत. शेती ही मान्सुनवर अवलंबून असे. शेतीमधून अन्न-धान्य निर्मिती आणि रोजगार मिळत असे. सातवाहन काळापासून कापूस हे या परिसरातील मुख्य पीक होते. आजही विशेषतः गोदावरीच्या खोऱ्यात कापूस उत्पादन मोठया प्रमाणात घेतले जाते. कृषी उत्पादनावरच येथील उद्योगधंदे आधारित होते. साधारणत: शेतीच्या जमिनीची मालकी राजाची असे. परंतु शेतीकरिता ती निरनिराळ्या लोकांत वाटली जात असे. तत्कालीन लोकांचे जीवन हे कृषीवर आधारित असल्याने त्या काळात कृषी संबंधित सर्व उद्योग विकसित झाले होते. प्राचीन भारतातील लोकांचा पशुपालन हा महत्त्वाचा व्यवसाय होता. प्राचीन काळात हल (लहान लाकडी नांगर) व नांगल (मोठा लोखंडी नागर) असे नांगराचे दोन प्रकार होते. त्या काळात शेतकऱ्यांना हलिक असे म्हटले जात. नांगराचा उपयोग शेती कार्यात वैदिक काळापासून केला जात. दूध, दही, लोणी, तूप आणि दुधापासून बनविलेले अनेक पदार्थ हे लोकांचे प्रमुख अन्नपदार्थात मोडत असल्यामुळे दूध देणारे प्राणी पाळण्यावर लोकांचा सर्वाधिक भर होता. गाय, बैल, घोडा, गाढव, बकरी, मेंढी, कुत्रा, हत्ती, डुक्कर, व खेचर हे प्राणी पाळले जात होते. 

भारतीय व्यापारी परंपरा चार हजार वर्षे जूनी आहे. प्राचीन काळात भारताचा विदेशी व्यापार सुद्धा भरभराटीस आला होता. व्यापारी लोकांना समाजात मान सन्मान, प्रतिष्ठा व महत्त्व होते. विदेशी व्यापार जलमार्गाने होत असे. बौद्ध जातक कथात समुद्र प्रवासाची वर्णने व अनेक बंदराची माहिती उल्लेखनीय मिळते. व्यापारी लोक राजस्थान मार्गे नरकच्छ व शूर्पारक या बंदरातून बेबीलोनला जात. भारताचा चीन, मांचुरीया, जपान, इराण, ग्रीक, सिलोन, इजिप्त, मेक्सिको, बेबीलोन, रोम, अमेरीका, जावा, मलाया, सवर्णद्वीप व अरब देशांशी व्यापार चालू होता. तसेच विदेशी व्यापारी सुद्धा भारतीय बंदरात येऊन मालाची खरेदी-विक्री करीत. भारतातून विविध प्रकारच्या वस्तू विदेशात पाठविल्या जात आणि त्याचे मूल्य म्हणून परदेशातून विपूल सोने मिळत असे. चीन व ब्रह्मदेशातील माल भारतातील व्यापारी केंद्रातून पाश्चात्य देशाकडे पाठवला जात असे. भारतीय व्यापारी चीनी रेशमी वस्त्रे विकत घेत व ते पाश्चात देशांना निर्यात करीत. रोमच्या लोकांना भारतीय वस्त्र व आभूषणे आवडत असत. बंगाल आणि तामिळनाडू येथील मलमल जगप्रसिद्ध होती. विदेशी लोकांना भारतातील विविध प्रकारचे पदार्थ व मसाले आणि विविध सुंदर वस्तूंची आवड होती. त्यामुळे भारतातील वस्तूंना परदेशात चांगलीच मागणी होती. मसाल्याचे पदार्थ, सुगंधी द्रव्ये, औषधे, जडीबूटी, हिरे, मोती, लोखंड, तांबे, चंदन, कातडी, सूती व रेशीम कापड, सागाचे लाकूड, वनस्पतीचे बी-बियाणे व रोपे, मलमल, हस्तीदंत व त्यापासून बनविलेल्या वस्तू आणि विविध प्रकारचे पशुपक्षी भारतातून निर्यात केली जात असत.

मराठवाडा हा प्राचीन आणि मध्ययुगीन विदेशी व्यापाराचे महत्त्वाचे केंद्र झाले होते. मराठवाडयातील व्यापारी विदेशात जाऊन आपल्या मालाची विक्री करीत असत. मराठवाडयातील तेर व पैठण या शहरातील व्यापाऱ्यांचे रोमशी प्रत्यक्ष व्यापारी संबंध होते. पैठणच्या उत्खननात अनेक रोमन अवशेष मिळाले आहेत. मराठवाड्याचा व्यापार हा भूमार्ग, नदीमार्ग व समुद्र मार्गाने केला जाई. घोडे, गाढव, उंट, नौका व बैलगाड़ी ही एकदरीत मालवाहतुकीची साधने होती. व्यापारी हा माल बैलगाडी, गाढवावर, उटावर व घोडयाच्या पाठीवर टाकून वाहून नेत असत. नाव व जहाज ही सुद्धा वाहतुकीची महत्त्वाची साधने होती. देशांतर्गत व्यापारी वाहतूक ही नदीमार्गाने व भूमार्गाने होत असे तर समुद्रमार्गाने परदेशी माल पाठविला जात.  प्रवासात चोर व लुटारूंची भिती असल्याने सर्व व्यापारी मिळून एक संरक्षकदल बाळगीत असत. राजासुद्धा व्यापारांच्या संरक्षणाची व्यवस्था करीत.संपूर्ण व्यापारावर राजा नियंत्रण ठेवत. मालवाहतूकीसाठी राजा मार्फतच मार्ग सुकर केले जात. प्रवासात व्यापारी व त्याच्या मालाच्या संरक्षणाची संपूर्ण व्यवस्था राजा करीत असे. व्यापारी वर्गावर राजाचे नियंत्रण असावे यासाठी व्यापार किंवा व्यवसाय सुरू करण्यापूर्वी राजाची परवानगी घेणे आवश्यक होते.अकराव्या शतकात हिंदू धर्मशास्त्राने परदेशगमन निषिद्ध ठरविल्याने भारतीय व्यापारी परदेशी जाणे बंद झाले. इ.स. १२०० नंतर भारतात मुस्लीम सत्ता पसरु लागल्या. मुस्लिम राज्यकर्त्यांनी समाजावर वर्चस्व निर्माण व्यापारावर ताबा घेतला. व्यापारी क्षेत्रात त्यांचे वर्चस्व निर्माण झाले.
अ) प्राचीन कालीन मराठवाड्यातील आर्थिक जीवन
१. सातवाहन कालीन:- सातवाहन काळात मराठवाड्यामध्ये संपन्नता आणि वैभवाचे युग सुरू झाले होते. सातवाहनाच्या राजकीय उदयामुळे या परिसराच्या आर्थिक इतिहासात एका नव्या पर्वाचा आरंभ झाला. सातवाहन राज्यकर्त्यांनी जास्तीत जास्त जमीन लागवडीखाली आणली. सातवाहनांची अर्थव्यवस्था ही कृषी आणि व्यापार क्षेत्रावर आधारित होती. जलसिंचनाच्या सुविधा वाढवल्यामुळे कृषी उत्पादनात मोठ्या प्रमाणात वाढ झाली. पर्यायाने महसुलाच्या उत्पादनातही भर पडली. व्यापाराने सातवाहनांच्या आर्थिक समृद्धीत महत्त्वाची भूमिका पार पडली. सातवाहन राज्यकर्त्यांनी वाहतूक आणि दळणवळणाच्या सुविधा उपलब्ध करून दिल्यामुळे अंतर्गत व्यापारात वाढ झाली. सातवाहन काळात अनेक नगराची व व्यापारी बंदराची निर्मिती झाली. त्यांच्या समृद्धीचे चित्र त्यांनी कोरलेल्या लेण्यातून समजू शकते. तसेच परकीय प्रवाशी प्लिनी, टॉलेनी, एरीमन आणि पेरीप्लसने त्यांच्या लिखाणातून सातवाहन काळातील समृद्धीचे स्वरूप समजते. सातवाहन काळात आंतरराष्ट्रीय व देशांतर्गत व्यापारात मोठया प्रमाणात वाढ झाली. सातवाहनांची गलबते रोममधील अथेन्सला पोहचू लागली. भारतीय उत्पादनाला पाश्चिमात्य बाजारपेठा उपलब्ध झाल्या. सातवाहन काळात लोकांचा प्रमुख व्यवसाय शेती हाच होता. सातवाहन कालीन प्रतिष्ठान, तेर, भोकरदन आदि परिसरात जे उत्खनन झाले त्यात अन्नधान्याचे अवशेष फार मोठ्या प्रमाणात हाती लागले.  या काळात तांदूळ मोठ्या प्रमाणात पिकविला जात होता. हरबरा, एरंडी, भूईमूग आदि द्विदल धान्याचे व कडधान्याचे पीक घेतले जात होते. मराठवाड्यातील जमीन गहू, कापूस, ज्वारी या कडधान्याच्या उत्पादनासाठी उत्तम होती. गाथा सप्तसतीमध्ये शेतीसाठी वापरण्यात येणाऱ्या औजारांचा तपशील दिला आहे. शेतीसाठी बैलांचा वापर केला जात होता. या काळात सामान्यत: दोन पिके काढण्याची पद्धत होती. पैठणसारख्या नदीकाठच्या शहरात पुराचे, महापुराचे संकट सातत्याने जाणवत असे. 

या काळात अनेक नगरांची निर्मिती करून व्यापाराला राजाश्रय दिल्याने आर्थिक प्रगती सुरू झाली. या काळात तेर, भोगवर्धन, कोल्हापूर, जुन्नर आणि पैठण ही प्रसिद्ध व्यापारी केंद्रे होती. अंतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापाराला प्रोत्साहन दिल्यामुळे सातवाहनांची अर्थव्यवस्था भक्कम झाली. सातवाहनांनी पश्चिम किनाऱ्यावरील बाजारपेठा काबीज केल्या. व्यापारी बंदरांची निर्मिती केल्याने भारतीय उत्पादनाला पाश्चिमात्य बाजारपेठा उपलब्ध झाल्या. या काळात युरोपीयांशीही व्यापार सुरू झालेला होता. त्याठिकाणी तयार होणारे रेश्मी वस्त्रे तलम कपडे, हस्तिदंती वस्तू आणि पैठण येथे तयार होणारी पैठणी साडी या वस्तू व मसाल्याचे पदार्थ निर्यात केले जाऊ लागले. युरोपियन बाजारपेठेत हस्तिदंती वस्तू व रेश्मीवस्त्राला अनन्यसाधारण महत्त्व होते. त्या मोबदल्यात युरोपीयांकडून सोने व चांदीचा ओघ भारताकडे सुरू झाला. त्यामुळे ‘स्ट्रेबी' या विचारवंताने सातवाहन राजाकडून येणाऱ्या महागडया वस्तूच्या आयातीवर बंदी घालण्याची मागणी रोमन सम्राटाकडे केली होती. इ.स. दुसऱ्या शतकात आंतरराष्ट्रीय व्यापार शिगेस पोहचल्याचे सातवाहनांच्या चलनातील चांदीच्या नाण्यावरून अनुमान निघते. 

सातवाहन आणि रोम याचे प्रत्यक्ष संबंध असल्याचे आता उत्खननातून स्पष्ट झाले आहे. पैठण, नेवासा, भोकरदन आणि तेर आदि ठिकाणी सातवाहन घरासोबत रोमन पद्धतीचे घरे आढळले आहेत. रोमन घरात प्रामुख्याने रोमन नाणी, खापरे, मुर्ती, नाणी इत्यादी वस्तू सापडल्या आहेत. रोमच्या ऐतिहासिक कागदपत्रातूनही या संबंधाचा उल्लेख येतो. रोमन सम्राट ट्रॉमबेरस (इ.स. १४ ते ३७) चे एक चांदीचे नाणे पैठण येथे सापडले आहे. यावरून ख्रिस्त शताब्दी पुर्वीपासून पैठण व रोमचे संबंध असल्याचे स्पष्ट होते. तसेच रोमन सम्राटांच्या प्रतिकृती असणारे अनेक मातीची पुतळे भोकरदन, पैठण व तेर येथे सापडले आहेत. व्यापाऱ्यांनी सातवाहन साम्राज्यातील मालाला युरोपीयन बाजारपेठ उपलब्ध करून दिली. जलमार्गाने होणाऱ्या व्यापारास संरक्षण दिल्यामुळे आंतरराष्ट्रीय व्यापाराचा विकास झाला. पैठण हे सातवाहनाच्या राजधानीचे ठिकाण असून ते अनेक शतके व्यापारी केंद्र झाले. ते भारतातील सर्व प्रमुख व्यापारी पेठांशी जोडले होते. एकंदरीत सातवाहन काळात लाभलेल्या राजकीय स्थैर्यामुळे आर्थिक विकासाला मोठा वाव मिळाला. 

2) वाकाटक कालीन आर्थिक स्थिती:-मराठवाड्यात सातवाहनांच्या अस्तानंतर वाकाटक सत्ता राज्य करत होती. वाकाटक गुप्तांचे समकालीन होते. गुप्तांचे सुवर्णयुग दक्षिणेत आणण्याची जबाबदारी वाकाटक सत्तेने पार पाडली. वाकाटक काळात आर्थिक सुबत्ता होती. पण वाकाटक सत्तेचे प्रभाव क्षेत्र मराठवाड्यात कमी आणि विदर्भात अधिक होते.  राज्याच्या उत्पन्नाचे प्रमुख साधन म्हणजे भूमीकर होय. राज्यातील प्रजा सुखी आणि समृद्ध होती. राजकीय स्थैर्य प्राप्त झाले होते.वाकाटक काळातील लोकांचा प्रमुख व्यवसाय शेती हाच होता. शेतीमध्ये रब्बी आणि खरीप पिके घेतली जात असत. तांदुळ, चरु, जब, ज्वारी, कापूस, हरभरा, एरंडी, भुईमुग, तीळ, मसुर, मूग, मिरची, अद्रक, हळद, अलसी व सरस या पिकांचे उत्पादन घेतले जाई. तसेच अनेक प्रकारच्या वृक्षांचीही लागवड केली जात असे. औषधीयुक्त वृक्ष मोठ्या प्रमाणात लावले जात. विविध फळांची झाडेही लावली जात. अंगूर, शाक व ईख ही महत्त्वाची फळ झाडे होती.

कालवे, पाटबंधारे, विहिरीच्या पाण्यावर शेती केली जात असे. कालवे व पाटबंधाऱ्यातून राज्यामार्फत शेतीला पाणीपुरवठा केला जात असे. त्या मोबदल्यात काही कर शेतकऱ्यांकडून घेतला जात असे. पशुपालन हा शेतकऱ्यांचा पुरक व्यवसाय होता. शेती बैलाच्या मदतीने केली जाई. गाय, म्हैस, बैल, शेळया मेंढ्या यांचे पालन शेतकरी करीत असे. पशुपालन हे शेतोपयोगी होते. वाकाटक काळात उद्योगधंदे व व्यवसायाचा फार विकास झाला. वाकाटकांच्या काळात अनेक शहरे उदयास आली होती. पैठण, तेर, भोकरदन येथील व्यापार उदीम वाढला होता. त्यामुळे अनेक उद्योग व व्यवसाय भरभराटीस आले होते. कापड उद्योग हा सर्वात मोठा होता. पैठण हे शहर कापड उद्योगासाठी प्रसिद्ध होते. या काळात कलाकुसरीचे काम प्रसिद्ध होते. सुवर्ण, चांदी, ब्रांझ धातूच्या कौशल्यपूर्ण नक्षीदार कलाकृती तयार करणारे व्यवसाय उदयास आले होते. प्रवासात व्यापाऱ्यांचे व त्यांच्या मालाचे चोर, दरोडेखोर, लुटारू व जंगली प्राण्यापासून रक्षण करण्याचे काम थल नियामक नावाची व्यक्ती करीत असे.वाकाटक कालखंडात शेती, पशुपालन, विविध व्यवसाय, उदयोगधंदे व व्यापार यांची भरभराट झाल्याने मराठवाडा आर्थिक दृष्टया समृद्ध झाला होता. 

3) बदामीचे चालुक्यकालीन आर्थिक स्थिती:- बदामीचे चालुक्य घराणे प्राचीन भारतीय इतिहासात सुप्रसिद्ध आहे. बदामी चालुक्यांची सत्ता दख्खनच्या बहुतेक भागावर पसरली होती. त्यांनी बांधलेल्या अनेक देवालयांत एका विशिष्ट स्थापत्य पद्धतीचा उपयोग केलामुळे ती चालुक्य स्थापत्य पद्धती म्हणून प्रसिद्ध आहे. त्यांच्या काळी संस्कृत व कन्नड भाषांत अनेक उत्तम प्रकरणे, काव्ये रचली आहेत. या राजसत्तेविषयी थोडी माहिती यूआन च्वांग या चिनी यात्रेकरुच्या प्रवास वर्णनावरून आणि चरित्रावरून मिळते.६४१-४२ मध्ये चिनी यात्रेकरून यूआन च्वांग त्याच्या दरबारी आला होता. यूआन च्वांग त्याला महाराष्ट्राचा अधिपती म्हणतो.  इराणचा राजा द्वितीय खुसरौ याचा या वंशातील दुसरा पुलकेशी राजाशी पत्रव्यवहार व राजदूतांची देवघेव झाली होती, त्याविषयीचा एक उल्लेख एका फार्सी बखरीत आढळतो. 
पुलकेशीने इराणचा राजा द्वितीय खुसरौ (खुस्रव) यास नजराणा व हत्ती पाठवून त्याच्याशी ६२५ च्या सुमारास राजनैतिक संबंध प्रस्थापित केले. उत्तरेस नर्मदेपर्यंत त्याचे राज्य पसरल्यामुळे त्याने नासिक येथे आपली दुसरी राजधानी केली असावी. सामान्यतः यांची नाणी अद्यापि सापडली नाहीत. गुजरातेत स्थापलेल्या घराण्यातील जयाश्रय राजाचे नाणे सापडले आहे. त्यावरून बदामीच्या मुख्य घराण्याची नाणी पुढेमागे सापडतील. 

४) राष्ट्रकुट कालीन आर्थिक स्थिती:- राष्ट्रकूटांच्या कालखंडात मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती अत्यंत संपन्न आणि समृद्ध होती. याची पुढील महत्त्वाची कारणे आहेत. 
१) राष्ट्रकूट साम्राज्यातील प्राकृतिक रचना ही आर्थिक स्थिती संपन्न बनवण्यास महत्त्वाची ठरली. या प्रदेशातील सुपीक जमीन, खनिज संपत्ती आणि हवामान यांचा मोलाचा वाटा आहे. 
२) कृषी हा येथील मुलभूत व्यवसाय असून याच व्यवसायातून अनेकांना मोठ्या प्रमाणात रोजगार उपलब्ध झाला आणि यातूनच सामान्य जनतेचे आर्थिक जीवन समृद्ध झाले होते.
३) राष्ट्रकूट काळात अंतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापार मोठ्या प्रमाणात वाढला होता. व्यापाराने आर्थिक समृद्धी वाढली. 
४) राष्ट्रकूटांनी आपल्या साम्राज्याच्या सीमा नेहमी विस्तारीत करण्याचा प्रयत्न केला आणि नव्याने जिंकलेल्या प्रदेशातून बरीच संपत्ती मराठवाड्यात आणली.

राष्ट्रकूट कालखंडात काळी कसदार कापसाची जमीन मोठ्या प्रमाणात असल्याने या जमिनीतून मिळणारे उत्पादनही उत्कृष्ट दर्जाचे असे. अरब प्रवाशांनी ही पश्चिम भारतातील सुपीक जमिनीचे वर्णन केले आहे आणि यातील धान्याचा दर्जा उच्च असल्याचे म्हटले आहे. राष्ट्रकूटांच्या काळात कापसाचे मोठ्या प्रमाणात उत्पादन काढले जाई. मराठवाड्यात पहिल्या शतकापासून ते तेराव्या शतकापर्यंत सुती वस्त्राची मोठ्या प्रमाणात निर्मिती होत होती. गाथा सप्तशती मध्ये कपासीचे उल्लेख आहेत. कपासीची लागवड, वेचणी, राखण याचे वर्णन यात आले आहे. मराठवाडयात तेर, भोकरदन या ठिकाणच्या उत्खननात धान्याचे अवशेष प्राप्त झाले आहेत.&quot; हालच्या गाथासप्तशतीमध्ये तत्कालीन कृषी उत्पादनाच्या भिन्न प्रकाराची नाहिती मिळते. सामान्यतः तांदूळ मोठया प्रमाणावर पिकवला जात होता. त्या कालखंडात पर्जन्यमान तुलनात्मकरित्या अधिक असावे. तांदूळाशिवाय एरंडी, भुईमूग, द्विदल धान्य व कडधान्याची पिके घेतली जात होती. राष्ट्रकूट काळात तांदळाचे उत्पादन मोठ्या प्रमाणात होत असे. त्यामुळे गावचा हिशेबनीस, सुतार, मजूर इत्यादीचे पगार किंवा मजुरी तांदळामध्येच दिली जाई. दुसरे महत्त्वाचे पीक म्हणजे ऊस होय. याच बरोबर राष्ट्रकूटकाळात मधाचे उत्पादन ही मोठ्या प्रमाणात होत असे. इ.स. ९५६ मध्ये आलेल्या इब्न- हौकल या अरबी प्रवाशाने याचे वर्णन केले आहे.

राष्ट्रकुटांची पहिली राजधानी आजचे वेरुळ म्हणजे प्राचीन काळातील एलापूर होती. कंधार व लातूर या राष्ट्रकूटांच्या दोन राजधान्या होत्या. वेरुळ, कंधार, लातूर ही राष्ट्रकुट काळातील भरभराटीस आलेली महत्वाची व्यापारी व बाजारपेठांची केंद्रे होती. या शहरात अनेक बाजारपेठा होत्या, गुर्जरपण (गुजराथी लोकांचे पेठ) व क्षुण्णहटिका (चुना भट्टीचा बाजार) या दोन पेठांचा उल्लेख एका शिलालेखात आलेला आहे. विविध प्रकारची व विविध धातूंची नाणी विकसित झाल्याचे दिसते. कनिष्क, निष्क, कार्षापण, माषक व काकणी याशिवाय दिनार व सुवर्ण यासारखी नाणी यांचा उल्लेख सापडतो. या काळात व्यापाऱ्यांच्या संघटना - श्रेणी असत तर गावात किंवा नगरात दुकाने घालून व्यापार करणाऱ्यांना श्रेष्ठी म्हणत असत. तर दुसऱ्या माल नेऊन विक्री करणाऱ्यांना सार्थवाह म्हणत असे. या काळातील व्यापाऱ्यांनी अनेक प्रकारचे दानधर्म केल्याचे उल्लेख आलेले आहेत. यातूनच येथील लेण्या व भव्य मंदिरांचे निर्माण होण्यास सुकर झाल्याचे दिसते.राष्ट्रकूट कालखंडातही मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती अत्यंत संपन्न होती. राष्ट्रकूटांनी आपल्या राजवटीत लोककल्याणकारी कार्यावर जास्त खर्च केला. राष्ट्रकूटांची दुय्यम राजधानी असलेल्या शहरात त्यांनी तेथील जनतेकरिता व बाहेरून येणाऱ्या अतिथीसाठी चांगली सुविधा उपलब्ध करून दिली होती. 

5) कल्याणी चालुक्यकालीन आर्थिक स्थिती:- राष्ट्रकुट सत्तेच्या अस्तानंतर कल्याणीचे चालुक्यांची दक्षिण भारतात सत्ता निर्माण झाली. राष्ट्रकुटांच्या नंतर एक पराक्रमी वंश म्हणून दक्षिण भारतात कल्याणीच्या चालुक्याकडे पहिले जाते. कल्याणी चालुक्यांचा कालखंड हा सामान्यपणे इ.स. ९६३ ते इ. स. ११८१ पर्यंतचा समजला जातो. कल्याणी चालुक्यांच्या कालखंडातच अंबाजोगाई, लातूर, धाराशिव आणि धर्मापूरी येथे व्यापारी केंद्रे उदयास आली. दक्षिण भारतात नैसर्गिक जलसिंचनाच्या अभावामुळे कृत्रिम पद्दतीने जलसिंचनाची व्यवस्था निर्माण करणे आवश्यक होते. कल्याणी चालुक्यांनी प्राकृतिक रचनेचा अभ्यास करून तलावांची निर्मिती करण्यासाठी पुढाकार घेतला. शासनकर्त्यांकडून शेतीच्या विकासासाठी जलसिंचनाच्या व्यवस्था निर्माण करत. जलसिंचनाच्या तलाव व नदीवरील बांध या साधनांच्या निर्मितीमध्ये शासक वर्गासोबतच मंदिर संस्थेचेही फार मोठे योगदान आहे. अनेक तलाव दिसतात. यापैकी बरेच तलाव दगडांनी बांधून काढले असावेत असे तडकल्ल या नावावरून वाटते. तलावाच्या देखरेखीचे काम प्रामुख्याने ग्रामसभाकडे सोपविण्यात आले होते. तलावाच्या निर्मितीसाठी केल्या जाणाऱ्या दानाप्रमाणेच तलावाच्या दुरुस्तीसाठीच दान दिले जाई. ग्रामीण शेतकरी जलसिंचनाच्या मोबदल्यात विशिष्ट असा कर शासनकर्त्याकडे जमा करीत सामूहिक व व्यक्तिगत प्रयत्नामुळे जलसिंचनाची व्यवस्था केले जाई. कृषी जलसिंचनासाठी विहिरीच्या पाण्याचाही वापर केला जाई. पाणी वर काढण्यासाठी विविध प्राण्यांचा वापर केला जाई. पाणी काढण्यासाठी राहटा सारख्या यंत्राचा वापर केला जाई.  विहीर खोदण्यापूर्वी शेतीजमिनीच्या मालकाची परवानगी घेणे आवश्यक होते असे.  या कालखंडात दक्षिणेत पाणी पुरवठयाचे साधन म्हणून तलाव, विहिरी सोबतच कालव्यांचाही वापर करण्यात आलेला होता. विविध शेतीमालाचे उत्पादन घेतले जाई. तांदूळ, जवस, ज्वारी, बाजरी आणि गव्हाचे उत्पादन संपूर्ण दक्षिण भारतात घेतली जाई. वरील उत्पादनांव्यतिरिक्त विविध कडधान्य, तीळ, ऊस इत्यादी ठिकाणचे उत्पादन घेतले जाई.

ब) मध्ययुगीन मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती:-
१. यादवकालीन आर्थिक स्थिती:- मराठवाड्यातील यादव हे शेवटची समृद्ध राजवट आहे.  यादवांची देवगिरी ही राजधानी होती. यादव काळात जागतिक बाजारपेठेत क्रांतीकारक बदल झाले होते. पश्चिम आशिया आणि आफ्रिकेमध्ये नवीन बाजारपेठा निर्माण झाल्या. भारतीय वस्त्रे व मसाल्याच्या पदार्थाना मागणी वाढली होती. उत्पादन प्रक्रियेमध्ये आमूलाग्र बदल झाला. त्यांचा परिणाम म्हणून यादव काळात पैठण, तेर अंबाजोगाई, लातूर ही शहरे नवीन बाजारपेठा नावारूपाला आल्या होत्या. आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत पैठणच्या रेशमी वस्त्राचे परत एकदा वर्चस्व प्रस्थापित झाले. यादव काळात वस्त्रोद्योग आणि मसाल्याचे पदार्थ या उद्योगांचा विकास झाल्यामुळे मराठवाडयाची आर्थिक भरभराट झाली.
मध्ययुगीन काळात मराठवाड्यातील देवगिरी, पैठण, अंबाजोगाई ही शहरे व्यापारासाठी आघाडीवर होती. देवगिरी जवाहिऱ्यांच्या व्यापार यासाठी प्रसिद्ध होते. हिरे माणिकाना पैलू पाडण्याच्या कामाप्रमाणे सोन्या-चांदीची व इतर बरीच कलाकुसरीची कामे सुबक होत असत. राजधानी व महाराष्ट्राचे केंद्रस्थान म्हणून देवगिरीस सर्वप्रकारच्या व्यापाराला चांगलाच वाव मिळत होता. त्यावेळी मराठवाडयाचा व्यापार गुजरात, तेलंगणा, कर्नाटक, केरळ, इत्यादी प्रांताशी चालत असे मराठवाडयातील पैठण येथे तयार होणारे मलमली, मखमली व रेशमी कापड भारतात सर्वत्र मोठया प्रमाणत विकत असे. पैठणमधील पैठण्यांना सर्वत्र मागणी होती. इतकेच नव्हे तर बाहेरच्या देशातही पैठणी प्रसिद्धी मिळाली होती.मराठवाड्यात चामडे कमाविण्याचा उद्योग भरभराटीला आला होता. विविध उद्योग मराठवाड्यात विकसित झाल्याने व्यापार वाढला होता.

यादवांच्या काळात व्यापाऱ्यांच्या संघटना किंवा श्रेणी अस्तित्त्वात होत्या. श्रेणीमध्ये निरनिराळ्या जातीतील लोकांचा सहभाग राहत असे. श्रेणीने घालून दिलेले नियम सर्व सभासदांना सारखेच बंधनकारक राहत असे. श्रेणीपेक्षा पूग ही एक दुसरी व्यापारी संघटना होती. न्यायदानाच्या बाबतीत श्रेणीहून भूगाचा मोठा अधिकार होता. श्रेणी व युग या दोन्ही संस्थाना राज्यमान्यता होती. आपल्या क्षेत्रापुरते न्यायदान करण्याचा अधिकार त्यांना दिलेला असे. त्याकाळात व्यापारी वर्ग राजा व प्रजा याच्यातील एक महत्वपूर्ण दुवा होता. या काळात विविध वजने मापे प्रचलित होती. यादव काळात व्यापार व्यवहारात व निरनिराळ्या व्यवसायात वजने व मापे यांचा उपयोग करण्याची प्रथा होती. धान्य मोजण्यासाठी कुडव पावशेर शेर, दुशेरी, अशेरी, पासरी, मण खंडी ही मापे होती तर तेला सारख्या द्रव पदार्थाचे मोजमाप करण्यासाठी पळी, किंवा डो अशी साधने होती सोन्यासारख्या मौल्यवान वस्तू तोलण्यासाठी गुज, बाल, जन, पळ, मासा, तोळा, दुतोळा, अशी वजने वापरत होती. जमीनीच्या मोजमापासाठी अगुलहस्त, निवर्तन, मत्तर अशा प्रकारची मापे होती. व्यापारी देवानघेवाणसाठी नाण्याबरोबरच धान्याचा वापर केला जात असे. स्वतंत्र चलन व्यवस्था करण्यात आली होती. यादवांनी पाडलेल्या सोन्याच्या नाण्यावर गरुडाचा छाप असे. निष्क, होन, गद्याण, वराह, फनम इत्यादी नाणी प्रचलित होती. यासाठी सोने, चांदी व तांबे यांचा वापर केला जात होता. बलुतेदारी पद्धती अस्तित्त्वात होती. ग्रामीण व्यवस्था सर्वस्वी स्वायत्त व स्वतंत्र होती. ग्रामीण समाजाचे जीवन आर्थिक दृष्ट्या समृद्ध व आनंदी होते व आर्थिक सुबत्ता होती. थोडक्यात यादव काळात आर्थिक परिस्थिती अत्यंत वैभवशाली होती. 
२. मोगलकालीन मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती:- मोगलकालीन कालखंडात शेती हाच अर्थव्यवस्थेचा प्रमुख आधार होता. खेडे हा आर्थिक व्यवहाराचा केंद्रबिंदू होता.गावात बलुतेदारी पद्धती अस्तित्त्वात होती. ग्रामीण भागात परंपरेने चालणारे छोटे, मोठे उद्योग व्यवसाय चालू होते. बारा बलुतेदार व अठरा अलुतेदार याशिवाय काही व्यवसाय ग्रामीण भागात प्रचलित होते. त्यावरच लोकांची उपजिविका चालत असे. जीवनावश्यक वस्तूंचे भाव माफक होते. कृषी व्यवसायात हिंदू व मुसलमान होते, बहूतांश शेती नैसर्गिक पावसाच्या पाण्यावर अवलंबून होती. या काळात अधूनमधून दुष्काळ पडत असत. लोकांची आर्थिक स्थिती दयनीय होती. अकबराच्या काळात बटाटे, द्राक्षे, टरबूज यांची शेती करण्याची पद्धत सुरू झाली. तंबाखूचे पीक घेण्याची प्रथा याच काळात सुरू झाली. या काळात सुती व रेशमी कपडयांना चांगली मागणी होती. मोगलकाळात औरंगाबाद हे दक्षिण भारतातील सर्वात मोठे व्यापारी केंद्र होते. येथे अनेक बाजारपेठा होत्या. त्यापैकी बेगमपुरा, औरंगपुरा, सुलतानगंज, शहागज ही महत्त्वपूर्ण बाजार भरण्याची मुख्य ठिकाणे होती. बाजारपेठेत बाहेरून येणाऱ्या व्यापाऱ्यांना येथे माल ठेवण्यासाठी गोदामाची व्यवस्था केली होती. त्यामुळे माल सुरक्षित राहत असे. बाजाराचा प्रमुख अधिकारी हा दर आठवड्यास धान्यांचे दर लिहून सरकारला कळवित असे. मालांच्या किंमतीवर नियंत्रण ठेवण्याचे कार्य हा अधिकारी करत असे. आयात निर्यात पद्धतीने व्यापार होत असे. प्राचीन काळातील शहरांचे महत्व कमी होऊन औरंगाबाद, दौलताबाद, शहागड, खुलताबाद, जालना, नांदेड, बीड यांचे महत्व वाढले होते. दैनंदिन जीवन जगण्यात सामान्य मानसाला फारशा समस्या नव्हत्या. आयात निर्यात व्यापारासाठी स्थलमार्ग व जलमार्गाचा अवलंब होत असे. या काळात काही प्रमुख दळणवळणाचे मार्ग रुढ झाले होते. 

इ.स. १६६० पासून औरंगजेबाने औरंगाबाद येथे शाही टाकसाळ सुरू केली होती. या टाकसाळीत सोने व चांदीची नाणे तयार होत असत. नाणी तयार करण्याचे कार्य औरंगाबाद येथे सरकारी व खाजगी अशा दोन्ही स्तरावर होत असे. औरंगाबाद येथे रंगरेज गल्लीजवळ अजूनही टाकसाळ गल्ली आहे. इ.स. १७२० मध्ये निजाम असफजाह याने दक्षिण सुभा स्वतंत्र केला, तरी देखील औरंगाबादच्या टाकसाळीत मोगलांची नाणी पाडली जात असत. इ.स. १७२० ते १८४४ पर्यंत निजाम सरकार मोगलांची नाणी तयार करून स्वतःच्या राज्यात वापरत असे. औरंगाबाद हे नाणी बदलण्याचे दक्षिण भारतातील फार मोठे केंद्र होते. 

विल्यम नॉरीसची मराठवाड्यास भेट दिली. न्यू इंग्लीश कंपनीला मोगल बादशाहाकडून पूर्वीच्या इस्ट इंडिया कंपनीच्या सवलती मिळाव्यात म्हणून इंग्लंडचा राजा तिसरा विल्यम याने सर विल्यम नॉरीस यास आपला वकील म्हणून औरंगजेबाकडे पाठविले. त्यावेळी औरंगजेब मराठयांच्या विरुद्ध मोहिमेत गुंतला होता. विल्यम नॉरीसने आपल्या प्रवासाची दैनदिनी ठेवली होती तिचे संशोधन करून श्री हरीहरदास यांनी 'दि नॉरीस एबसी टू औरंगजेब' हा ग्रंथ लिहिला आहे. औरंगाबादचे वर्णन करताना तो लिहितो, &quot;पर्वताची एक रांग उत्तरेकडे गेली आहे. या पर्वताच्या पायथ्याशी एक सुंदर खोरे आहे. औरंगाबाद या खोऱ्यात वसले आहे. या भागातील जमीन सुपीक आणि समृद्ध आहे. या शहरात अनेक धनिक व्यापारी आहेत औरंगाबाद त्या काळी फळफळावळीसाठी प्रसिद्ध होते. विशेषतः तेथील दाने व सत्री नॉरीसला फार आवडली. औरंगाबादचे गुलाब पाहून त्याला आपल्या देशातील गुलाबांची आठवण झाली. तो म्हणतो, &quot;धान्य काय फळफळावळ काय -अगर फुले काय, औरंगाबादेत या सर्व वस्तू उत्तम आणि विपूल मिळतात&quot;. 
या कालखंडातील पावसाची अनिश्चितता, सततच्या युद्धांचा प्रसंग यामुळे पिकांची नासाडी, आर्थिक मदतीचा अभाव, भ्रष्ट राज्यकारभार यामुळे शेती व्यवसाय व शेतकरी हे दोन्ही मागासलेलेच होते. संपूर्ण शेती पावसावरच अवलंबून होती. या काळात शेतीची प्रतवारी लक्षात घेऊन त्या प्रमाणात शेतसारा वसूल केला जात असत. सारा रोख व धान्याच्या रुपाने भरण्याची सोय होती. या कालखंडात उद्योगधंद्यांची फारशी वाढ झालेली नव्हती. रस्त्यांचाही फारसा विकास झालेला नव्हता. प्रवासासाठी घोडागाडी, बैलगाडी, पालखी, मेना इत्यादींचा वापर होत असे. या काळात बाहेरच्या देशांशी व्यापार चालत असल्याचे उल्लेख सापडत नाही. औरंगजेबाच्या मृत्यूनंतर मुस्लिम राजवटीत बेबंदशाही माजली होती. मुस्लिम राज्यकर्ते प्रजेला लुबाडीत होते. मुस्लिम राज्यकर्ते मराठी कर्तबदार सैन्य बाळगून ते मुलाखाचे राजे बनून विलासात आणि ख्यालीखुशालीत राज्य करत होते.
3) मराठाकालीन मराठवाडयाची आर्थिक:- मराठा सत्तेचा व मराठवाडा परिसराचा जास्त संबंध आला नाही. मराठी सत्तेचा उदय होण्यापूर्वी अनेक मराठी सरदार मुस्लिम राजवटीत नावारूपाला आले होते. मुसलमानी सत्तांना अनोळखी प्रदेशात आपले वर्चस्व सिद्ध करण्यासाठी कठीण जात होते. वर्चस्वासाठी पाचही मुस्लीम सत्ता आपापसात सतत लढाई करत होत्या. ह्या प्रदेशातील जनता ही हिंदू धर्माचीच होती. जनतेच्या समर्थनाशिवाय राज्याला स्थैर्य प्राप्त होवू शकत नाही म्हणून या स्थानिक हिंदू लोकांशी जुळवून घेणे मुसलमानी सत्ताधीशांना आवश्यक होते. मुस्लिम राज्यांचे संरक्षण करण्याची जबाबदारी मराठा वतनदारांवर होती. निजामशाही उदयास येण्यापूर्वी अनेक मराठी सरदार घराणी उदयास आली. त्यांना मुसलमानी राज्यात मोठी संधी प्राप्त झाली व सत्ता विस्ताराच्या व अधिकाराच्या संघर्षात वरच्या दर्जाची स्थाने मिळू लागली. यातुनच मराठे, धनगर, ब्राह्मण व इतर जमाती पुढे आल्याचे दिसते. या परिस्थितीत मराठ्यांना आपल्या बाजुने ठेवण्यासाठी, त्यांना खुश करण्यासाठी काही धार्मिक सवलती, पदव्या व जहागीर देऊन मुसलमानी सत्तांनी मराठ्यांचा गौरव करणे सुरू केले. लढाईत मोठमोठे पराक्रम गाजवण्यात ते नेहमी पुढाकार घेत. मराठे सरदार फौजबंद असत. कोणताही फौजबंद मराठा सरदार सुलतानाकडे गेला की, सुलतान त्याला आपल्या चाकरीला ठेवी. जहागिरी मिळालेले सरदार स्वतःला आपल्या जहागिरीचे राजे समजत. विजापूर व अहमदनगर येथील सुलतानांच्या पदरी अनेक मोठमोठे मराठे सरदार होते. निजामशाही व आदिलशाही यांनी दिल्लीचे मोगल व दक्षिणेतील पोर्तुगीज या सैन्याला टक्कर देण्यासाठी मराठा घराण्याची मदत घेतल्याची उदाहरणे आहेत. जहागीर व वतनदार आपल्या प्रदेशाचा कारभार पाहू लागले. या प्रदेशातील आर्थिक व्यवस्थेवर नियंत्रण करण्याचे अधिकार त्यांच्याकडे आले. मराठाकालीन आर्थिक जीवन शेती व्यवसायाशी संपूर्णपणे निगडीत होते. मराठा काळात शेती हाच प्रमुख व्यवसाय होता. पावसाची अनिश्चितता, नेहमीचा युद्धांचा प्रसंग त्यामुळे पिकांची होणारी नासधूस, मुस्लिम शासनकर्त्याकडून आर्थिक मदतीचा अभाव व जुलमी राज्यकारभार इत्यादीमुळे शेती करणे कठीण झाले होते. मुस्लिम राज्यकर्त्यांमध्ये वारंवार होणारी युद्धे यामुळे त्यांच्या शेतीचे सुद्धा अतोनात नुकसान होऊ लागले. शेती हा व्यवसाय अस्मानी व सुलतानी संकटाने धोक्यात आल्याने मराठे सैनिकी पेशाकडे वळले. मराठा कालखंडात आर्थिक व्यवहाराचे केंद्र बिंदू खेडे हाच होता. बाजारपेठेचे केंद्र असलेल्या खेडयाला कसबा या नावाने संबोधित असत. सामान्यतः गावात चार प्रकारच्या सत्ता रूढ होत्या त्यापैकी चौथी सत्ता म्हणजे व्यापारी सत्ता. ही सत्ता स्वतंत्र व श्रेष्ठ असल्याने त्यांना गावकीचे अधिकार होते. या कामासाठी सरकारकडून जमिनी मिळत त्यांना देशक' असे म्हणत. जमीनीच्या मोबदल्यात ते गावकीची विविध प्रकारची कामे करीत. त्यांना गावात प्रतिष्ठीत नागरिक समजले जात असे.(लेख:-मराठवाड्याच्या आर्थिक समृद्धीचा वारसा, प्रा. छाया दत्तराव भरोसे, मराठवाडा वारसा व सद्यस्थिति खंड १,  संपादक:- डॉ. मारुती आवरगंड, श्री. विठ्ठल कदम) 

शेती हाच मराठवाड्यातल्या लोकांच्या निर्वाहाचा प्रमुख स्रोत आहे. तांदुळ, डाळी, तेलबिया आणि कापूस यावर आधारित प्रक्रिया उद्योग मराठवाड्यात विखुरलेले आहेत. [[छत्रपती संभाजीनगर]], [[लातूर]], [[जालना]] आणि [[नांदेड]] शहरांच्या परिसरात उद्योगीकरण झाले आहे. धातू, प्लॅस्टिक, वाहने आणि पेये या क्षेत्रांतील अनेक कारखाने इ.स. १९८० नंतर मराठवाड्यात वाढले. जालना हा जिल्हा बियाणे केंद्र म्हणून प्रसिद्ध आहे.

==समाजरचना आणि लोकजीवन==
या भागात अधिक लोक हे ग्रामीण भागांत राहतात. तसेच ३०-४० टक्के लोक शहरी भागात राहतात. जास्तीत जास्त लोकजीवन हे शेतीवर अवलंबून आहे.

==शिक्षण==

सातवाहन या राजवटीचा काळ मराठवाड्याच्या दृष्टीने भरभराटीचा होता असे म्हणणे योग्य ठरेल. या काळामध्ये मराठवाड्याने केलेले नेतृत्व अनेक क्षेत्रात प्रभावशाली होते. यात राजकीय, सामाजिक आणि सांस्कृतिक क्षेत्रांचा समावेश होता. या काळात कला आणि साहित्य निर्मितीला चालना मिळाली. याच काळात गाथा सप्तशती या महत्वाच्या ग्रंथाची निर्मिती झाली. सातवाहन कुळातील राजे विद्वान ,सुसंस्कृत आणि विद्येचे पुरस्कर्ते होते. या काळात पैठण, जुन्नर आणि तेर येथे शैक्षणिक केंद्र विकसित झाली. संस्कृत बरोबर प्राकृत भाषेला त्यांनी प्रोत्साहन दिले. साहित्य निर्मिती बरोबरच साक्षरतेला चालना दिली हे त्यांचे महत्वाचे योगदान ठरते. या काळात निर्माण झालेल्या शिलालेखांची संख्या मोठी आहे. समाजात मोठ्या प्रमाणात वाचक वर्ग असल्याचे असल्याचे हे लक्षण आहे. त्या नंतर आलेल्या वाकाटक या राज वंशानेही कलेला आश्रय दिला. या काळात अजिंठा येथील प्रसिद्ध लेण्यांची निर्मिती झाली. हरिवीजय या ग्रंथाची निर्मिती याच काळात झाली. चालुक्य वंशीय राजवटीत मराठवाडा केंद्र स्थानी राहिला नाही. 

राष्ट्रकूट हे घराणे महाराष्ट्रीय होते. या काळात तलगुंड या ठिकाणी शाळा असण्याचा उल्लेख आढळतो. त्यावेळी मातृभाषेत शिक्षण दिले जात असावे. हे दोन्ही मुद्दे मराठवाड्याच्या दृष्टीने महत्वाचे आहेत. शाळेचे संगोपन गावकरी करीत असाही पुरावा सापडतो. कल्याणीच्या चालुक्य काळात शिक्षणाला प्रोत्साहन मिळाले एवढेच आपण म्हणू शकतो. 

शैक्षणिक दृष्ट्या यादवांचा कालखंड अतिशय महत्वाचा ठरतो. मराठवाड्याची शैक्षणिक आणि साहित्यिक परंपरा या काळात अधोरेखित होते. या काळात संस्कृत प्रमाणेच मराठी भाषा समृद्ध झाली. मुकुंदराज यांच्या विवेक सिंधु आणि ज्ञानेश्वर यांच्या ज्ञानेश्वरी या ग्रंथांची निर्मिती याच काळात झाली. मराठी वाङमयातील हा महान ग्रंथ मानला जातो . मराठवाडा मुस्लिम राजवटीखाली जाण्यापूर्वी मराठवड्यातील शिक्षण पद्धती विकसित झाली होती.  

मुस्लिम राजवट : चौदावे शतक ते अठराव्या शतकापर्यंत मुस्लिम राजवटीत शिक्षण हे पूर्वीप्रमाणेच दिले जात होते. मोगल सत्ते  नंतर त्यात मदरशांची भर पडली. ही व्यवस्था मिश्र प्रमाणात ब्रिटिश कालखंड सुरू होई पर्यंत सुरू होती. इष्ट इंडिया कंपनी सत्तेवर आल्यानंतरही अनेक वर्षे सरकारने शिक्षणाकडे लक्ष दिले नव्हते. काही इंग्रज समाज आणि धर्म प्रसारकांनी सरकारकडे ही मागणी केली. त्यानुसार भारतात इंग्रजी मध्यमाची शाळा सुरू झाली. याच काळात मराठवडा हा निजामाच्या अधिपत्या खाली होता. या दोन्हींचा एकत्रित परिणाम हा मराठवड्यातील शिक्षणावर झालेला दिसून येतो. याचा तौलनिक आढावा घेतल्यास सध्या असणाऱ्या परिस्थितीचा आढावा घेता येईल. 

निजामकालिन शिक्षण ;- निजाम राजवटीत हैदराबाद संस्थान चार भागात विभागले गेले होते. मेडक -गुलशनाबाद, वारंगल, औरंगाबाद आणि गुलबर्गा हे ते चार विभाग होत. या विभागांची पुढे जिल्हा आणि तालुका अशी विभागणी होती. सर्व मिळून १७ जिल्हे होते. मराठवाडा हा औरंगाबाद आणि गुलबर्गा यात विभागला होता. निजाम राज्यात गावोगावी चालणाऱ्या शाळेत शिकविणाऱ्या शिक्षकांचा पगार गावकरी देत असत. गावच्या ऐपतीवर तो अवलंबून होता. 

निजमाचे ब्रिटिश राजवटी बरोबर चांगले संबंध होते. त्यामुळे सेंट जॉर्ज ग्रामर् ही इंग्रजी माध्यमाची शाळा १८३४ मध्ये स्थापन झाली. ती  मुख्यतः युरोपियन मुलांसाठी होती. त्या नंतर बोलारम येथे वैद्यक शाळा आणि १८५५ मध्ये हैदराबाद येथे रोमन कॅथॉलीक मिशन तर्फे शाळा सुरू करण्यात आली. प्रथम निजामाच्या कर्मचाऱ्यासाठी असणारी ही शाळा सर्व जातीच्या मुलांसाठी खुली करण्यात आली. त्या नंतर इंग्रजी माध्यमाच्या शाळा  हैदराबाद शहर, औरंगाबाद, वारंगल आणि गुलबर्गा येथे सुरू करण्यात आल्या. यात दोन सर्व साधारण आणि  तंत्र विषयक आणि व्यावसायिक शाळांचा समावेश होता. या ठिकाणी अलिगढ, चेन्नई, मुंबई आणि बंगाल येथील शिक्षकांची नेमणूक करण्यात आली. 

हैदराबाद मध्ये मदरसा १८३० मध्ये स्थापन करण्यात आला. त्या नंतर १८५९ मध्ये प्रत्येक जिल्ह्याच्या ठिकाणी तीन आणि तालुक्याच्या ठिकाणी दोन शाळा सुरू करण्याचा निर्णय घेण्यात आला. शाळेची फी तालुका शाळेत एक आणा आणि जिल्हा शाळेत दोन आणे एव्ह्डी होती. पहिली अभियांत्रिकी संस्था १८७० साली स्थापन करण्यात आली. सन १८७२ मध्ये एकूण स्थानिक भाषेतील शाळांची संख्या १२५ होती. याशिवाय हैदराबाद  शहरात १६ शाळा होत्या . सन १८७५ मध्ये औरंगाबाद येथे मराठी -इंग्रजी अशी द्वि भाषिक शाळा उघडण्यात आली. दारूल ऊलुम उर्फ ओरीएन्टल महाविद्यालय १८५४ मध्ये सुरू झाले. यात पर्शियन आणि अरेबिक मध्यमातून भौतिक शास्त्र, रसायन, गणित आणि खगोल शास्त्र शिकवले जाई. इंग्लिश माध्यमच्या शाळेत १८५७ पासून अरेबिक, पर्शियन, हिंदुस्तानी, मराठी, तेलगू, आणि कन्नड भाषा शिकवल्या जात. काही समाज सुधारकांनी केलेले प्रयत्नही उल्लेखनीय आहेत. 

बिलगर्मी यांनी वारंगल, हैदराबाद आणि औरंगाबाद येथे तीन औद्योगिक शाळा काढल्या. वेंकट राम रेड्डी यांनी मुलींचे माध्यमिक विद्यालय आणि मूला-मुलींसाठी वसतिगृहे काढली. भाग्य राम रेड्डी यांनी वंचित घटक आणि दलित वर्गातील मुलांसाठी शाळा काढल्या. अशा प्रकारे शिक्षणाची सुरुवात होऊनही सामाजिक परिस्थिति आशादायक नव्हती. सर्व साधारण साक्षरता ३ टक्के तर  इंग्लिश साक्षरता ०.३ टक्के इतकीच होती. इतर संस्थानच्या तुलनेत ती सर्वात कमी होती. साक्षरता दर हिंदु २.६, मुस्लिमस ८.९, ख्रिच्चन २५.२ असा होता. तेलंगणाचा साक्षरता दर ४.२ तर मराठवाड्याचा २.४ एव्हडा होता. मराठवाड्याच्या शैक्षणिक मागासले पणाची बीजे इथे रोवलेली आहेत.     

स्वातंत्र्य मिळाल्या नंतरही मराठवाड्यात उच्च शिक्षणाचा प्रसार होण्यासाठी दशक उलटावे लागले. प्राथमिक आणि माध्यमिक स्तरावरील शिक्षणाची सोयही अपुरी होती. सन १९५७ मध्ये प्राथमिक शाळांची संख्या ३६८६, माध्यमिक २३१ आणि उच्च माध्यमिक फक्त ९५ एव्हडी होती. त्यात एक तंत्र विषयक आणि एका इंटर मिजियट महाविद्यालयाचा समावेश होता. सुदैवाने १९५० मध्ये औरंगबादला एक आणि नांदेडला एक अशा दोन महाविद्यालयाची स्थपणा झाली. 

डॉ बाबासाहेब आंबेडकर आणि स्वामी रामानंद तीर्थ यांनी त्यासाठी पुढाकार घेतला. तसेच १९५४ ते ५६ या दरम्यान एक शिक्षणशास्त्र, एक वैद्यक आणि एक शेती महाविद्यालय यांची त्यात भर पडली. सन २०२३ मध्ये मराठवाड्यात शाळांची संख्या २०००० एव्हडी आहे. 

उच्च शिक्षणाचा विचार केल्यास डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ, स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ आणि वसंतराव नाईक कृषि विद्यापीठ अशी तीन विद्यापीठे आहेत. या विद्यापीठात अनुदानित आणि विनाअनुदानित महाविद्यालयांची संख्या  सुमारे ६५० एव्हडी आहे. 

मराठवाड्यात आय आय टी ही उच्च शिक्षणाशी संबंधित अभियांत्रिकी संस्था नाही, तसेच व्यवस्थापन विषयक शिक्षण देणारी आय आय आय एम देखील नाही. यू डी सी टी या रसायन शस्त्राशी संबंधित मुंबईतील संस्थेची शाखा जालना येथे आहे. ही उपशाखा आहे. हिंगोली जिल्ह्यात औंढा येथे येऊ घातलेला लायगो हा गुरुत्वाकर्षण तरंग मोजणारा प्रकल्प हीच एक जमेची बाब आहे. सन २०२० पासून नवे शिक्षणिक धोरण आले आहे. सद्यस्थितीत शिक्षणाची उपलब्धता मोठ्या प्रमाणात आहे असे म्हणता येईल. असे असले तरी गुणवत्ता हा महत्वाचा मुद्दा ठरणार आहे. 

मराठवाड्यात क्षमता असूनही उच्च शिक्षणाची ज्ञान केंद्र हव्या त्या प्रमाणात विकसित होत नाहीत हा खरा कळीचा मुद्दा आहे. नव्या धोरणामुळे  आता नवी संधी आणि आव्हाने तयार होत आहेत. भविष्यात गुणवत्ता वाढवायची असल्यास हे धोरण यशस्वीपणे कसे राबविता येईल याचा विचार आवश्यक आहे .  
[लेख:- मराठवाडा:शिक्षण परंपरा व  सद्यस्थिति, डॉ पंडित विद्यासागर, मराठवाडा वारसा व सद्यस्थिति खंड १,संपादक:- डॉ. मारुती आवरगंड, श्री. विठ्ठल कदम]

छत्रपती संभाजीनगरचे [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ]] आणि नांदेडचे [[स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ]] ही दोन शासननियंत्रित आणि [[विद्यापीठ अनुदान आयोग]] (यूजीसी) मान्यताप्राप्त सर्वसाधारण शिक्षणाची विद्यापीठे मराठवाड्यात आहेत तसेच खाजगी विद्यापीठे सुद्धा स्थापन झाली आहेत. त्याशिवाय परभणी येथे [[वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ]] आहे. औरंगाबादचे [[शासकीय अभियांत्रिकी महाविद्यालय, औरंगाबाद|शासकीय अभियांत्रिकी महाविद्यालय]], नांदेडचे [[श्री गुरू गोविंद सिंगजी अभियांत्रिकी आणि तंत्रज्ञान महाविद्यालय, नांदेड| श्री गुरूगोविंदसिंहजी अभियांत्रिकी महाविद्यालय]] प्रसिद्ध आहे. याशिवाय इतर अनेक स्वायत्त शिक्षणसंस्था मराठवाड्यात आहेत.

=== डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ ===
{{मुख्य|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ}}
[[बाबासाहेब आंबेडकर|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] यांनी वेरूळ-अजिंठ्यालगतच छत्रपती संभाजीनगर परिसरात एक मोठे शिक्षण, ज्ञानकेंद्र उभारण्याची योजना आखली होती. प्रामुख्याने आधुनिक शिक्षणापासून वंचित राहिलेल्या समाजातील बहुसंख्यकांसाठी हे नियोजन होते. छत्रपती संभाजीनगर शहराजवळच्या भागाचे [[नागसेन वन]] असे नामकरण करून तेथे [[पीपल्स एज्युकेशन सोसायटी]]च्या [[मिलिंद महाविद्यालय]]ाची स्थापना त्यांनी केली. याच परिसरात स्वातंत्र्यानंतर [[मराठवाडा विद्यापीठ]] स्थापन करण्यात आले. या विद्यापीठाचे उद्‌घाटन भारताचे पहिले पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांच्या हस्ते २३ ऑगस्ट १९५८ रोजी झाले.&lt;ref name=&quot;UNI&quot;&gt;[http://www.bamu.net/history.htm डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठाचा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110823104300/http://www.bamu.net/history.htm |date=2011-08-23 }} इतिहास.&lt;/ref&gt; सुरुवातीला 'मराठवाडा विद्यापीठ' एवढेच नाव असलेल्या या विद्यापीठाचा नामविस्तार पुढे महाराष्ट्र शासनाने [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ]] असा केला. या प्रदेशातील छत्रपती संभाजीनगर, [[जालना]], [[बीड]] आणि [[धाराशिव]] या चार जिल्ह्यांतील महाविद्यालये हे या विद्यापीठाचे कार्यक्षेत्र आहे. [[धाराशिव]] येथे या विद्यापीठाचे उपकेंद्र आहे. देशातील विद्यापीठांमध्ये पहिला नाट्यशास्त्र विभाग डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठात सुरू झाला.

=== स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ ===
{{मुख्य|स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ}}
[[नांदेड]] येथे मुख्यालय असलेल्या या [[विद्यापीठ अनुदान आयोग]] (यूजीसी) मान्यताप्राप्त विद्यापीठाची स्थापना १७ सप्टेंबर १९९४ रोजी झाली. निजामाच्या राजवटीतून विभाग मुक्त करण्यासाठी विसाव्या शतकाच्या मध्यापर्यंत चाललेल्या लढ्याचे अग्रणी [[स्वामी रामानंद तीर्थ]] यांचे नाव या विद्यापीठाला देण्यात आले आहे.&lt;ref name=&quot;SRT&quot;&gt;[http://srtmun.ac.in/Aboutsrtmun.aspx स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठाचे] संकेतस्थळ.&lt;/ref&gt; प्रदेशातील [[नांदेड]], [[हिंगोली]], [[परभणी]] आणि [[लातूर]] या चार जिल्ह्यांतली महाविद्यालये हे या विद्यापीठाचे कार्यक्षेत्र आहे. [[लातूर]] येथे विद्यापीठाचे उपकेंद्र आहे.

=== वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ ===
{{मुख्य|वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ}}
१९५६ मध्ये राज्य पुनर्रचनेच्या काही काळ आधी तत्कालीन हैदराबाद राज्यात असलेल्या परभणी येथे कृषी महाविद्यालयाची स्थापना करण्यात आली होती. त्याचाच पुढे विस्तार करून १८ मे १९७२ रोजी परभणीत मराठवाडा विभागातील कृषी क्षेत्राच्‍या विशेष गरजा व लोकभावना लक्षात घेऊन मराठवाडा कृषी विद्यापीठाची स्थापना झाली. हरितक्रांतीचे प्रणेते [[वसंतराव नाईक]] यांच्‍या जन्‍मशताब्‍दी वर्षानिमित्त राज्‍यातील कृषी क्षेत्रातील त्‍यांच्‍या अतुलनीय योगदानाबद्दल १ जुलै २०१३ रोजी विद्यापीठाचा नामविस्‍तार वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ असा करण्‍यात आला.

शिक्षण – १९५६ साली परभणी येथे कृषी महाविद्यालयाच्‍या स्‍थापनेने सुरुवात होऊन आज विद्यापीठांतर्गत १२ घटक व ४३ संलग्‍न महाविद्यालये आहेत. तसेच ९ घटक व २० कृषि तन्त्र विद्यालये, ३३ संलग्‍न कृषितंत्र निकेतने आहेत. याद्वारे विद्यार्थ्‍यांना कृषिविषयक शिक्षण मिळते. विद्यापीठामध्‍ये कृषी, उद्यानविद्या, कृषी व्‍यवसाय व्‍यवस्‍थापन, कृषी अभियांत्रिकी, गृहविज्ञान, अन्‍नतंत्रज्ञान यात दोन वर्षाचा पदव्‍युत्तर, तर आचार्य पदवी कार्यक्रम हा कृषी शाखेच्‍या नऊ विषयांत, अन्‍नतंत्रज्ञान शाखेतील पाच विषयांत, कृषी अभियांत्रिकी शाखेतील चार विषयांत व गृह विज्ञान शाखेत एका विषयात राबविण्‍यात येतो.

संशोधन – विद्यापीठात राज्‍य शासन अनुदानित ३४ संशोधन योजना व २४ अखिल भारतीय समन्‍वयक संशोधन प्रकल्‍प कार्यरत असून आजपर्यंत सव्‍वाशेपेक्षा जास्त विविध पिकांचे वाण, पंचवीसपेक्षा जास्‍त कृषी औजारे व यन्त्रे विकसित करून शेतकऱ्यांसाठी सहाशेपेक्षा जास्‍त तंत्रज्ञान शिफारसी प्रस्तुत केल्‍या आहेत.

विस्‍तार शिक्षण - विद्यापीठाचे तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचण्‍याचे कार्य विस्‍तार शिक्षण गट (१), कृषी तन्त्रज्ञान माहिती केंद्र (१), विभागीय कृषी विस्‍तार केंद्र (४) तसेच ३ घटक व ८ अशासकीय कृषी विज्ञान केंद्राद्वारे केले जाते. विद्यापीठाचे तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांच्‍या शेतापर्यंत जलदगतीने व प्रभावीपणे पोहोचण्‍यासाठी विद्यापीठ विविध नाविन्यपूर्ण विस्‍तार शिक्षण उपक्रम नियमित राबवीत असते.

दरवर्षी १८ मे रोजी खरीप पीक मेळावा (विद्यापीठ वर्धापनदिन) व १७ सप्टेंबर या मराठवाडा मुक्‍तिसंग्राम दिनाच्या दिवशी रबी पीक मेळावा घेण्‍यात येतो. शेतकऱ्यांना खरीप व रबी हंगामाबाबत मार्गदर्शन करून विद्यापीठाने तयार केलेल्‍या बियाणाचे वाटप केले जाते. [[सावित्रीबाई फुले]] यांच्या जयंती निमित्त ३ जानेवारी रोजी दरवर्षी महिला शेतकरी मेळावा आयोजित होतो. याचा लाभ राज्‍यातील लाखो शेतकरी बांधव घेतात. विद्यापीठाद्वारे दरवर्षी कृषि दैनंदिनी, कृषी दिनदर्शिका, विविध विषयांवरील पुस्तिका, घडीपत्रिका, शेतीभाती मासिक यांचे प्रकाशन होते.

== नामांकित शिक्षणसंस्था ==

* नवविकास मंडळ शिक्षण संस्था
* नूतन शिक्षण संस्था
* केंद्रीय महाविद्यालय, [[परभणी]]
* भारतीय शिक्षण प्रसारक मंडळ
* मराठवाडा शिक्षण प्रसारक मंडळ
* योगेश्वरी शिक्षण संस्था, [[अंबाजोगाई]]
* सरस्वती भुवन शिक्षण संस्था, [[छत्रपती संभाजीनगर]]
* शारदा भवन एज्युकेशन सोसायटी, [[नांदेड]]

==साहित्य आणि साहित्यिक==
[[Image:Indischer Maler des 6. Jahrhunderts 001.jpg|200px|right|thumb|अजिण्ठ्यातिल लेण्यांमधले एक चित्र]]
* भगवानगडाचे मठाधिपती डॉ नामदेव महाराज शास्त्री हे महाराष्ट्रातील एकमेव न्यायाचार्य आहेत. संतसाहित्याचे गाढे अभ्यासक आहेत.
* श्री क्षेत्र संत मीराबाई संस्थान महासांगवी येथील महंत राधाताई महाराज सानप आईसाहेब या महाराष्ट्रातील पहिल्या व एकमेव मठाधिपती आहेत. मराठवाड्यातील डॉक्टर [[युसुफखान महंमदखान पठाण]] यांनी मराठी संत साहित्याचे अभ्यासक अशी लोकमान्यता मिळवली आहे. तर [[तुळशीराम गुट्टे]] यांनीही मराठी संत साहित्याचे अभ्यासक अशी लोकमान्यता मिळवली असून पुणे विद्यापीठातून संत मुक्ताई यांच्या जीवनावर पी.एचडी प्रदान केली आहे. आज त्यांची सहा पुस्तके प्रकाशित आहेत. तर तीन पुस्तके प्रकाशनाच्या वाटेवर आहेत. [[नरहर कुरुंदकर]] हे मराठी भाषेचे अग्रणी समीक्षक म्हणून परिचित होते. [[नाथराव नेरळकर]] यांनी शास्त्रीय संगीताची धुरा वाहिली. [[लक्ष्मीकांत तांबोळी]], [[फ.मुं. शिंदे]] यांनी काव्यलेखन तर नरेंद्र नाईक यांनी काव्य व कादंबरी लेखन केले. त्यांची 'काळोखातील अग्निशिखा' कादंबरी लोकप्रियतेच्या उत्तुंग शिखरावर आहे .दैनिक मराठवाडाचे संपादक [[अनंत भालेराव]] व [[दैनिक प्रजावाणी, नांदेड]]चे संपादक [[सुधाकर डोईफोडे]] यांनी सामाजिक चेतना व आर्थिक प्रगतीस चालना मिळावी म्हणून सक्रिय कार्य केले. डॉ. [[लक्ष्मण देशपांडे]] यांच्या ’वऱ्हाड निघालंय लण्डनला’ या एकपात्री प्रयोगांच्या संख्येने जागतिक विक्रम केला. डॉ. वा. ल. कुलकर्णी यांनीही मराठवाड्यातील अनेक साहित्यिक घडवले. त्यांनी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठातील मराठी भाषा विभाग नावारूपास आणले.

==पुस्तके==
* ’मराठवाडा वारसा व सद्यस्थिति खंड १’, संपादक: डॉ. मारुती आवरगंड, श्री. विठ्ठल कदम
* ’असाही मराठवाडा’ (मराठवाड्याचे सांस्कृतिक अंतरंग दाखविणारा ग्रन्थ), लेखक : डॉ. किरण देशमुख (प्रकाशक : निर्मल प्रकाशन, नांदेड)
* ’काळोखातील अग्निशिखा’ (ऐतिहासिक कादंबरी) (प्रकाशक दिलीपराज प्रकाशन,पुणे) : हैदराबाद मुक्तिसंग्राम लढ्याच्या पार्श्वभूमीवरची कादंबरी-लेखक : नरेंद्र नाईक
* ’नाटयधर्मी मराठवाडा’ - लेखक : त्र्यम्बक महाजन.
* मराठवाडा : एक सांस्कृतिक मागोवा (अरुणचन्द्र पाठक)
* ’मराठवाडी माणसं’ - लेखक : [[युसुफखान महंमदखान पठाण]]
* ’मराठवाड्यातील लोककथा’ - लेखक : [[युसुफखान महंमदखान पठाण]]
* मराठवाड्यातील देवतांची रूपे (प्रा. डॉ. किरण देशमुख)
* ’मराठवाड्यातील शिलालेख’ - लेखक : [[युसुफखान महंमदखान पठाण]]
* ’माझा महान मराठवाडा’ - लेखक : हेमकांत महामुनी

==मराठवाड्यात छापली जाणारी काही उल्लेखनीय वृत्तपत्रे==

* दै. मराठवाडा
* दै. [[प्रजावाणी]]
* दै. [[लोकसत्ता]]
* दै. [[सकाळ (वृत्तपत्र)|सकाळ]]
* दै. [[दिव्य मराठी]]
* दै. [[एकमत]]
* दै. चंपावतीपत्र
* दै. कार्यारंभ 
* दै. मराठवाडा साथी
* दै. झुंजारनेता
* दै. [[पुढारी (वृत्तपत्र)|पुढारी]]
* दै. कार्यारंभ

== मराठवाड्यातील नामांकित व्यक्ती ==

[[चित्र:Govinbhai_shroff.jpg|इवलेसे|गोविंदभाई श्रॉफ]]

=== राजकारण ===

* [[नानाजी देशमुख]]
* [[स्वामी रामानंद तीर्थ]]
* [[प्रमोद महाजन]]
* [[शंकरराव चव्हाण]]
* [[गोविंददास मन्नुलाल श्रॉफ|गोविंदभाई श्रॉफ]]
* [[सुंदरराव सोळंके]]
* [[शिवाजीराव पाटील निलंगेकर]]
* [[शिवराज पाटील]]
* [[विलासराव देशमुख]]
* [[अशोक चव्हाण]] 
* [[गोपीनाथ मुंडे]]
* केशरबाई क्षीरसागर
* [[केशवराव धोंडगे]]
* जयसिंग गायकवाड
* बाबासाहेब सवनेकर
* बाबुरावजी काळे
* मुकुंदराव पेडगावकर
* रफीक झकेरिया
* वसंतराव काळे
* शिवाजीराव पंडित
* डॉ. मारुती आवरगंड

==स्वतंत्र मराठवाडा शिक्षक मतदारसंघ==

१९७४ साली मराठवाड्याला स्वतंत्र शिक्षक मतदारसंघ मिळाला. आजपर्यंत या मतदारसंघातून खालील शिक्षक आमदारांनी शिक्षकांचे विधान परिषदेत प्रतिनिधित्व केले आहे.

# डी.के. देशमुख
#राजाभाऊ उदगीरकर
# पी.जी. दस्तुरकर
# प.म. पाटील
# वसंतराव काळे
# विक्रम वसंतराव काळे  ([[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]])

== मराठवाडा पदवीधर मतदारसंघ ==

== ईतर व्यक्तीमत्व ==

* लक्ष्मण गायकवाड
* चंदुलाल बियाणी
* मच्छिंद्र गोजमे
* ना.य. डोळे 
* विठ्ठलराव देशपांडे 
* प्रा. मधुकर मुंडे
* विजयआण्णा बोराडे
* व्यंकटेश चौधरी

=== व्यावसायिक ===
* नंदकुमार धूत
* [[जवाहरलाल दर्डा]]
* मच्छिंद्र चाटे 
* रणजित देशमुख
* [[बद्रीनारायण बारवाले]]
* चंदुलाल बियाणी

===मराठवाड्यातील साहित्यिक===    
* [[अनुराधा पाटील]]
* [[ऋषिकेश कांबळे]]
* [[छाया महाजन]]
* प्रा. बाळासाहेब बोरसे 
* प्रा प्रतिभा अहिरे
* डॉ. तुळशीराम महाराज गुट्टे
* [[जयदेव डोळे]]
* प्रा. दत्ता भगत 
* दादा गोरे 
* दासू वैद्य
* [[नरहर कुरुंदकर]]
* नरेंद्र नाईक
* डॉ. [[गंगाधर पानतावणे]] 
* पी. विठ्ठल 
* [[प्रल्हाद ईरबाजी सोनकांबळे]]
* [[फ.मुं. शिंदे]]
* बी. रघुनाथ 
* मुक्तविहारी
* [[युसुफखान महंमदखान पठाण]]
* रमेश दीक्षित 
* रविंद्र किंबहुने
* रावजी राठोड 
* [[लक्ष्मीकांत तांबोळी]]
* [[वामन रामराव कांत]]
* श्रीकांत देशमुख
* डॉ. सरदारसिंग बैनाडे&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=ज्येष्ठ कवी, लेखक व उत्तम सभा संचालक|last=बैनाडे|first=सरदारसिंग|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;
* सुधीर रसाळ 
* डॉ. सूर्यनारायण रणसुभे

===मराठवाड्यातील कलावंत===
* [[मकरंद अनासपुरे]]
* डॉ. नीरज बाळासाहेब बोरसे
* [[चंद्रकांत कुलकर्णी]]
* मयूरी कांगो
* [[योगेश शिरसाट]]
* डॉ. [[लक्ष्मण देशपांडे]]
* [[संदीप पाठक|संदिप पाठक]]
* सोन्या एस. सोळंके
* [[संकर्षण कऱ्हाडे]]

=== संत आणि महंत ===
* पाचलेगावकर महाराज
* [[एकनाथ|संत एकनाथ]] ([[पैठण]])
* [[नामदेव|संत नामदेव]] ([[नरसी (नामदेव)|नरसी]])
* संत मन्मथ स्वामी (श्री क्षेत्र [[कपिलधार]],बीड)
* संत व कवी [[मुकुंदराज]] ([[अंबाजोगाई]], बीड)
* संत [[दासोपंत]] ([[अंबाजोगाई]],बीड)
* संत [[ज्ञानेश्वर]] ([[आपेगाव]])
* संत [[जनाबाई]] ([[गंगाखेड]])
* संत ज्ञानेश्वर महाराज- चाकरवाडी,बीड
* संत [[गोरा कुंभार]] - [[तेर (उस्मानाबाद)|तेर]], धाराशिव 
* न्यायाचार्य महंत नामदेव शास्त्री - श्री क्षेत्र [[भगवानगड]], बीड 
* स्वामी डॉ. तुळशीराम गुट्टे महाराज - श्री क्षेत्र दत्ताधाम
* महंत आईसाहेब राधाताई सानप - श्री संत मीराबाई संस्थान महासांगवी
* संत वामनभाऊ
* महंत विठ्ठल महाराज शास्त्री (गहिनीनाथ गड)
* महंत अजिनाथ महाराज शास्त्री (तारकेश्वर गड)    
* महंत काशिनाथ महाराज शास्त्री (नागतळा)
* ह.भ.प. महादेव भाऊ शेकडे (मसोबाची वाडी)
* महंत विष्णू महाराज केंद्रे - ज्ञानेश्वरी मंदिर संस्थान आळंदी
* महंत शिवाजी महाराज ([[नारायणगड (बीड)|नारायणगड]]) 
* संदिपान महाराज शिंदे हासेगावकर 
* केशव महाराज उखळीकर परळी   
* ज्ञानेश्वर दादा महाराज आपेगाव (माउलीचे)
* चैतन्य महाराज देगलूरकर 
* माधवबुवा शास्त्री ([[अंबाजोगाई]]) 
* योगीराज महाराज पैठणकर 
* प्रकाश महाराज बोधले डिकसळ

===खेळाडू===
* अंकित बावणे
* [[इक्बाल सिद्दिकी]] 
* विजय झोल
* [[संजय बांगर]]
* [[अविनाश साबळे]]

== पर्यटन ==
* [[हुजूर साहेब| तख्त सचखंड श्री हुजुर अबचलनगर साहिब]]: श्री. [[गुरू गोविंदसिंह]] यांचा गुरुद्वारा, रामायणात नांदेडचा उल्लेख भारतमाता जिथून आला होता, त्या ठिकाणाचा उल्लेख आहे. 
* [[सिद्धार्थ उद्यान व प्राणी संग्रहालय]] हे छ्त्रपती संभाजीनगर येथील उद्यान आहे, जे मराठवाड्यातील एकमेव प्राणिसंग्रहालय आहे.
* भारताचा राष्ट्रीय पक्षी असलेल्या मोरांसाठी प्रसिद्ध असलेले नायगाव अभयारण्य बीड जिल्ह्यातील पाटोदा तालुक्यात आहे.
* [[माहूरची पांडवलेणी]]
* येडशी रामलिंग घाट अभयारण्य हे धाराशिव जिल्ह्यात आहे.या अभयारण्यात लांडगा, हरीण, माकडे, मोर इत्यादी प्राणी पाहायला मिळतात.
* [[कंधार किल्ला]]
* सौताडा हे स्थळ बीड जिल्ह्यातील पाटोदा तालुक्यात असून येथील विंचरणा नदीवरील धबधबा प्रसिद्ध आहे. पाटोदा तालुक्यातील डोंगराळ परिसरात उगम पावणारी विंचरणा नदी वाहत जाऊन पुढे सौताडा येथे विंचरणेचा प्रवाह सुमारे सत्तर मीटर उंचीवरून दरीत कोसळतो. येथील धबधबा प्रसिद्ध आहे.
* [[तुळजाभवानी मंदिर]]
* [[पितळखोरे लेणी]] - आशिया खंडातील पहिली प्राचीन लेणी. औरंगाबाद जिल्ह्यातील कन्नड तालुका येथे ही लेणी आहे पूर्ण आकारातील या लेणी होत्या ठिसूळ खडक लागण्याने सोडून दिल्या गेल्या. येथे तथागत बुद्धाचे पेटिंग्ज आजही काही प्रमाणात आहे येथे भिक्खुना आरामासाठी, विपश्यनेसाठी छोट छोट्या खोल्या दिसून येतात इथले द्वारपाल प्रसिद्ध होते स्थानिक रहिवासी, पर्यटकानी लेणी ध्वस्त केल्या आहेत.

==हे सुद्धा पहा==
* [[हैदराबाद मुक्तिसंग्राम]]
* [[दालन:मराठवाडा]]
* [[स्वामी रामानंद तीर्थ]]

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

{{महाराष्ट्र राज्य}}
{{महाराष्ट्राचे उपप्रांत}}

[[वर्ग:महाराष्ट्र]]
[[वर्ग:मराठवाडा|*]]
{{मराठी चित्रपटसृष्टी}}
{{मराठी चित्रपटसृष्टी}}</text>
      <sha1>14eh914bveo3kit7h91ul2y0jdm87qk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721779</id>
      <parentid>2721778</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T17:40:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52310-38</username>
        <id>187943</id>
      </contributor>
      <comment>/* शैक्षणिक प्रगती */</comment>
      <origin>2721779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="199979" sha1="08nzoj3imxmbpf30siluv90bwcpg073" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र 
|प्रकार = प्रांत
|स्थानिक_नाव = मराठवाडा
|इतर_नाव = 
|टोपणनाव = 
|पर्जन्य = आग्नेय व नैऋत्य मोसमी वारे
|आकाशदेखावा = MaharashtraMarathwada.png
|राज्य_नाव = महाराष्ट्र
|क्षेत्रफळ_एकूण = 64811
|लोकसंख्या_एकूण = 15589223
|लोकसंख्या_वर्ष               = 2001
|जिल्हे = [[छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा|छत्रपती संभाजीनगर]], [[धाराशिव जिल्हा|धाराशिव]], [[जालना जिल्हा|जालना]], [[नांदेड जिल्हा|नांदेड]], [[परभणी जिल्हा|परभणी]], [[बीड जिल्हा|बीड]], [[लातूर जिल्हा|लातूर]], [[हिंगोली जिल्हा|हिंगोली]]
|साक्षरता = ६८.९५
}}

'''मराठवाडा''' हा [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राचा]] [[गोदावरी]] नदीच्या खोऱ्यात आणि आसपास वसलेला एक प्रदेश असून त्यात आठ जिल्ह्यांचा समावेश होतो. [[छत्रपती संभाजीनगर]] शहर हे ह्या विभागाचे मुख्यालय आहे. महाराष्ट्रातली १६.८४ टक्के लोकसंख्या या प्रदेशात राहाते. त्यापैकी तीस टक्के लोक दारिद्र्यरेषेखाली आहेत. प्रदेशाचा तीस टक्के भाग पर्जन्यछायेत येतो.&lt;ref name=&quot;मराठवाडा&quot;&gt;[http://www.rediff.com/election/2004/oct/06maha1.htm], मराठवाडा उपप्रांतावरचा इंग्रजी लेख.&lt;/ref&gt; कोरडवाहू शेतीचे प्रमाण नव्वद टक्क्यांवर आहे. कोरडवाहू शेतीच लोकांच्या निर्वाहाचा प्रमुख स्रोत आहे. छत्रपती संभाजीनगर, जालना, नांदेड, अंबाजोगाई, परळी आणि लातूर ही विभागातली उद्योग, शिक्षण आणि पर्यटनाची मुख्य केंद्रे आहेत. [[पैठण]]चे सातवाहन ते [[देवगिरीचे यादव]] हा ऐतिहासिक काळ मराठवाडा विभागाच्या राजकीय उत्कर्षाचा काळ होता. मराठवाड्याची मराठी ही मुख्य बोलीभाषा आहे. मराठवाड्यास संतांची भूमी असे म्हणले जाते. बारा ज्योतिर्लिंग मंदिरांपैकी ३ ज्योतिर्लिंग याच भागात आहे.

{{विकिकरण}}
==इतिहास==

आज ज्या प्रदेशाला मराठवाडा म्हणतात, त्याची तशी ओळख इ.स. १८६१ पासून झालेली आहे. भूतपूर्व हैद्राबाद संस्थानच्या ज्या भागात मराठी भाषेचा वापर होत असे, त्याला प्रारंभी ''मराठवाडी'' असे संबोधिले जाई. 
इ.स. १८६१ पासून हा प्रदेश मराठवाडा म्हणून संबोधिले जाऊ लागला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/aurangabad/news/marathwada-history-name-origin-hyderabad-liberation-day-135936613.html |title=मराठवाड्याला मराठवाडा का म्हणतात?:कसे पडले नाव? काय आहे इतिहास? वाचा भाषिक, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=दिव्य मराठी |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ सप्टेंबर २०२५ |विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20250917043904/https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/aurangabad/news/marathwada-history-name-origin-hyderabad-liberation-day-135936613.html |विदा दिनांक=१७ सप्टेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt; 
मराठवाड्याला इसवीपूर्व ४ व्या शतकापासूनचा इतिहास असला तरी त्यापूर्वीच्या काळीही तेथे वस्ती होती असे आढळते. ज्या काळात भारताच्या कोणत्याच प्रदेशाला काहीही नाव नव्हते त्या काळातील जनजीवनाची पुसटशी का होईना कल्पना उत्खननातून आणि पुरातत्वीय अन्वेषणातून उपलब्ध झालेल्या अवशेषांवरून करता येते. मात्र सामान्यतः या अवशेषांचे रूप सर्वत्र सारखेच असल्यामुळे त्या आधारे प्रादेशिक वेगळेपण दाखविणे शक्यच नाही. भारतात सर्वात आधीच्या मानवी वस्तीच्या पाऊलखुणा आढळल्या त्या पुराश्म युगातल्या. पुराश्म वा पुरापाषाण युगाचे तीन भाग करावे लागतात, आद्य पुराश्मयुग, मध्यपुराश्मयुग आणि उत्तर पुराश्मयुग. यानंतर अवतरले ते मध्याश्मयुग (मेसॉलिथिक) आणि मग आले ते नवाश्मयुग. यापैकी मराठवाड्यात आद्यपुराश्मयुग आणि नवाश्मयुगाच्या खुणा अजूनतरी उपलब्ध झालेल्या नाहीत. याचा अर्थ असा मात्र नव्हे की या काळात येथे मानवी वस्ती नव्हतीच. एवढे मात्र खरे की यासंबंधीचा धांडोळा पुरातत्ववेत्त्यांनी अजूनपर्यंत घेतलेला नाही. 

मध्यपुराश्मयुगातील मानवीवस्तीच्या खुणा नांदेड जिल्ह्यातील [[किवळा]] या खेड्यात आढळल्या. हा काळ साधारणपणे ४० हजार वर्षांपूर्वीचा आहे. वन्य प्राण्यांची शिकार या हत्यारांनी करणे आणि कंदमुळे गोळा करून त्यावर उपजिविका करणे असे त्याचे जीवन होते. प्रायः हे भटके जीवन होते. या नंतरच्या म्हणजे उत्तरपुराश्म काळात सुमारे २५ हजार वर्षापूर्वीचे याचे अस्तित्त्व नांदेड जवळील [[भोकर]] या गावी फार मोठ्या प्रमाणात मिळालेल्या दगडी हत्यारांच्या साठ्यामुळे कळू शकले. या काळातही दगड हेच माध्यम राहिले. मात्र दगडांचे वेगळाले प्रकार वापरात आणले गेले नि हत्यारे व अवजारे यांच्या घडणीत थोडी सफाई आणली गेली. अॅश्युलियन म्हणून यांची ओळख सांगतात. यावेळपावेतो मानव पुराश्मयुगातून मध्याश्मयुगात आला होता. त्याच्या जीवनमानात सुधारणा झाली होती. आता हत्यारे चर्ट या जातीच्या दगडांची बनवली होती. ती करण्याचे तंत्रही सुधारले होते. तासण्या, अणुकुचीदार टोक असलेली हत्यारे तसेच छोट्या छिन्नीसारखी हत्यारे वापरात आली होती.

नवाश्मयुगाने मानवी जीवनात क्रांतिकारक बदल घडवून आणला. तो आता शेती करु लागला, पशुपालन करु लागला. त्याच्या जीवनाला त्यामुळे स्थेर्य प्राप्त झाले. झोपड्या बांधणे आणि धान्य साठवण्यासाठी मातीची भांडी करणे त्याला आवश्यक ठरले. येथे खेदाने हे म्हणावे लागते की या काळचा म्हणजेच नवाश्मयुगाचा ठोस पुरावा अद्यापपावेतो मराठवाड्यातच केवळ नव्हे तर साऱ्या महाराष्ट्रातही मिळालेला नाही. मात्र याच काळचे पण ताम्रपाषाणयुग असे संबोधण्यात येणाऱ्या काळातील अवशेष महाराष्ट्रात नेवासे, [[जोर्वे]], नाशिक, [[दायमाबाद]], इनामगाव इत्यादी ठिकाणी उपलब्ध झाले. या काळच्या संस्कृतीची कल्पना साहित्यातून आढळत नाही. ती उत्खननाद्वारेच दृग्गोचर झालेली आहे. या संस्कृतीला समांतर असणारी एक संस्कृती आंध्रात, विदर्भात, मराठवाड्यात नि थोड्या प्रमाणात पश्चिम महाराष्ट्रात नांदत होती. बृहदाश्मयुगीन संस्कृती या नावाने ती ओळखली जाते. तिचे वैशिष्ट्य म्हणजे मृतांना मातीच्या ढिगाऱ्यात अथवा दगडाच्या फरशींनी बंदिस्त केलेल्या चौकटीत पुरून त्या भोवती मोठाले दगड वर्तुळाकारात लावून ठेवणे हे होय. या शिवाय मृतासवे विविध मौल्यवान दगडांचे मणी, तांब्याची आणि लोखंडाची हत्यारे, अवजारे, भांडी, मंजुषा इत्यादी वस्तू आणि काळी- तांबडी खापरी भांडी पुरण्याचीही रीत होती. या संस्कृतीचा काळ इसवीपूर्वी सातव्या-आठव्या शतकाइतका किंवा अधिकच मागे जातो.

==प्राचीन मराठवाडा== 

भारताचा प्राचीन इतिहास उत्तरेत स्थापन झालेल्या मौर्य साम्राज्यापासून सुरू होतो. उत्तर भारतातील या साम्राज्याच्या संपर्कात महाराष्ट्र आणि दक्षिणेतील आंध्र, कर्नाटक आदींचे प्रदेशही आले होते. मौर्य सम्राट अशोकाचे कोरीव लेख या सर्व प्रदेशात सापडल्यामुळे या काळी म्हणजे इसवीपूर्व चौथ्या शतकात या प्रदेशांत बरेच दळणवळण असले पाहिजे. शिवाय महाराष्ट्रातील अनेक लेणी आणि [[पवनी]] (जि. भंडारा) सारख्या ठिकाणचे बौद्धस्तूप व्यापारी मार्गावर असल्यामुळे ते उत्तर-दक्षिण भारत जोडणारे होते असेही दिसते. वस्तूंची देवाण-घेवाण होताना विचारांचे आदान प्रदान होत असते आणि वस्तूंच्या वापरातून आचाराला आकार प्राप्त होत असतो. हे लक्षात घेता या व्यवहारात मराठवाडा अस्पर्श राहिला असणे संभवत नाही. संस्कृतीच्या प्रसाराचे प्रसरणवादी प्रमेय' मांडणाऱ्यांनी दिलेल्या काही कारणांपैकी भौगोलिक साहचर्य हे एक महत्वाचे कारण दिले आहे. त्यामुळे प्राचीन काळातील अनेक राजवटींचे आधिपत्य मराठवाडा महाराष्ट्र यावर जसे होते तसेच ते शेजारच्या गुजरात, मध्यप्रदेश, आंध्र नि कर्नाटक या सध्याच्या राज्यांच्या सीमेलगततच्या भागावरही होते. त्यामुळे यापैकी कोणत्याही राज्याचा विचार करताना शेजारच्या प्रदेशातील सांस्कृतिक बाबींच्या प्रभावांचा विचार अपरिहार्य ठरतो.

मराठवाड्याचा इतिहास आणि संस्कृती सातवाहन काळात अधिक स्पष्टपणे समोर येते. खरे तर मौर्यानंतर शुगांचे राज्य आले. यांचा फारसा प्रभाव दक्षिण भारतावर उमटला नाही. मात्र त्यांच्या कलेचा प्रभाव भाजे, पौनी, पितळखोरे आणि अजिंठे (पहिला टप्पा) येथे जाणवतो.
सातवाहनांनी दक्षिण भारतात पहिले साम्राज्य स्थापिले आणि नंतर मराठवाडा म्हणून प्रसिद्ध पावलेला प्रदेश भारताच्या नकाशावर (मानचित्रावर) झळकू लागला. या आधी हा प्रदेश अश्मक, [[कुंतल]], मूलक या जनपदात विखुरलेला होता. सातवाहनांनी या प्रदेशांना संघटित केले. यामुळे सातवाहनांना मराठवाडा-महाराष्ट्राचे खरेखुरे पहिले सम्राट म्हणणे यथोचित ठरते. दक्षिण भारतातील या पहिल्या साम्राज्याची मुहूर्तमेढ रोवणारे हे सातवाहन मराठवाड्याचे होते हे महत्वाचे. इसवीपूर्व २५० ते इ.स. २६० असे सुमारे ४५० वर्षे यांचे साम्राज्य होते. यांचा अंमल मध्यप्रदेशाचा दक्षिण भाग, गुजरातचा पूर्व भाग, महाराष्ट्र, आंध्र आणि कर्नाटक एवढ्या अवाढव्य प्रदेशावर होता. साहजिकच या प्रदेशातील धर्म, कला, स्थापत्य यात समानता निर्माण झाली ती या काळात. भौतिक प्रगती झाली तीही या काळात. विशेष म्हणजे या काळात प्राकृत भाषेला राजाश्रय तथा लोकाश्रय मिळाला आणि मराठवाडा-महाराष्ट्र येथील समाजाला स्वतंत्र भाषेमुळे पृथगात्मता प्राप्त झाली. आणि या भूमीचा अभिमान लोकांत निर्माण झाला. या समाजाच्या अस्मितेमुळे येथील संस्कृतीची व तदअंतर्गत साहित्य, कला, शास्त्र, तत्त्वज्ञान यांची जोपासना होणे शक्य झाले. महाराष्ट्राबाहरे भारतातील इतर प्रदेशात आणि भारताबाहेरही येथिलांची व्यापारी देवाणघेवाण सुरू झाली. पाटलीपुत्र (पाटणा), उज्जयिनी, भरुकच्छ (भडोच), शूर्पारिक (सोपारा), भोगवर्धन (भोकरदन), तगर (तेर), प्रतिष्ठान (पैठण) यासारख्या वेगळाल्या शहरांना जोडणारे व्यापारी मार्ग महाराष्ट्र-मराठवाडा प्रदेशातून जात, त्यामुळे नागरीकरणाची प्रक्रिया या काळातच जोमाने झाली असे दिसते. एकूण काय तर सातवाहन राजवटीने येथील जीवनाला कलाटणी दिली होती. 

इतिहासकाळात भारतात अनेक कालगणनापद्धती निर्माण झाल्यापैकी कालौघात आजतागायत टिकून राहिल्या त्या दोनच..विक्रमसंवत् उत्तर भारतात नि [[शालिवाहन]] (सातवाहन) दक्षिण भारतात. यावरुनही मराठवाड्यात संस्कृतीचा उषःकाल घडवून आणणाऱ्या या राजकुलाची महती लक्षात यावी. आणि मराठवाड्याची मातब्बरीही! सिमुक गौतमीपुत्र सातकर्णी, वसिष्ठीपुत्र पुळुमावी, वसिष्ठीपुत्र सातकर्णी, स्कंद सातकर्णी, यज्ञश्री इत्यादींची नाणी इतर ठिकाणांबरोबरच मराठवाड्यात पैठण, तेर, भोकरदन इत्यादी ठिकाणी उत्खननामध्ये सापडली. तद्वतच आधिभौतिक संस्कृतीचे अवशेष आणि याच काळातील उत्खननात हाती आलेले रोमन अवशेष तत्कालीन सामाजिक, धार्मिक आणि राजकीय तथा आर्थिक परिस्थितीची कल्पना देतात. शिवाय प्लिनी, टॉलेमी आणि पेरिप्लस यांचेकडूनही बरीचशी माहिती मिळते ती वेगळीच. या सर्व माहितीवरून असे दिसून येते की मराठवाड्याच्या इतिहासात सातवाहनकाल सर्व दृष्टींनी भरभराटीचा होता. 

टॉलेमीने सातवाहनांच्या साम्राज्यात तटबंदीयुक्त ३० शहरे होती अशी नोंद केली आहे. त्यातील पैठण, तेर, भोकरदन इत्यादी ठिकाणच्या उत्खननातून तेथील घरादारांचे अवशेष आणि सांडपाण्यासाठी बांधलेले विटांचे, मातीच्या कड्यांचे किंवा राजणांचे सांडपाण्यांचे कूप आढळून आलेले आहेत. ही सुबत्ता राजकीय स्थैर्य आणि अंतर्गत व सागरी व्यापारामुळे आलेली होती हे स्पष्टच आहे. 

रोमन साम्राज्यातून महाराष्ट्र-मराठवाड्यात उत्कृष्ठ बनावटीची नक्षीदार भांडी, कांचसामान, एक मीटरपेक्षा अधिक उंचीचे मद्याने भरलेले कुंभ (अॕम्फोरा), रोमन देव-देवतांचे पुतळे, रोमन युवती व युवकांची शिल्पे तसेच रोमन सम्राटांची नाणी आल्याचे पुरावे उपलब्ध झाले आहेत. इकडे आलेल्या अनेक उत्खननांत रोमहून आलेली लोखंडी अवजारे, धातूची भांडी, पळ्या, चमचे, उलथणी, तांब्याच्या थाळ्या, उचलण्यासाठी मूठ असलेले रांजण आणि जाती उपलब्ध झाली. येथील भौतिक जीवनात यांच्यामुळे एक नवाच रंग भरला गेला असे दिसते. रोमच्या नाण्यांवर राजांच्या आकृती असत त्यामुळे इकडे त्या नाण्यांना पुतळयांची नाणी म्हणत. अगदी पेशवाईपर्यंत या प्रकारच्या नाण्यांचे गळ्यातील हार करीत व त्यांना पुतळ्याच्या माळा म्हणत. या काळच्या मराठवाड्यातील कला व साहित्य या संबंधीचा विचार या लेखाचे शेवटी केलेला आहे.
#सातवाहनानंतर दखल घ्यावी असे मराठवाड्यातील दुसरे राजघराणे होते ते वाकाटकांचे. इसवीच्या तिसऱ्या शतकापासून सहाव्या शतकापर्यंत दक्षिणेत होऊन गेलेल्या राजवंशापैकी हा सर्वश्रेष्ठ असून त्याच्या कामगिरीने अखिल दक्षिण भारताच्या संस्कृतीवर फार मोठा प्रभाव पडला आहे, असे फ्रेंच इतिहासकार जुव्हो डुब्राइल म्हणतात.
वाकाटक याच घराण्याकडे अजिंठे येथील इसवीच्या चौथ्या-पाचव्या शतकातील लेण्यातील भित्तीचित्रांचे श्रेय जाते. या चित्रांचे महत्व अशासाठी की तत्कालीन भौतिक जीवन ते आपल्यासमोर दृष्यरुपात उभे करतात. त्यावेळची वस्त्रप्रावरणे, त्यात सकच्छ व विकच्छ पद्धतीने नेसण्याची वस्त्रे, अर्धोरुक (मांड्यांपर्यंत पोचणारी-वस्त्रे) चंडातक, जांघिका, शिवाय उत्तरीय, कंचुकी, चोलिका, कूर्पासक, पयोधरपट्ट, स्तनोत्तरीय इत्यादींचा अंतर्भाव होतो. तर विविध प्रकारचे दागिने मुक्ताहार, हेमसूत्र, कंठी, वैकक्षक, चटुलातिलक (बिंदी), लोलक, टंक, कर्णफूल, स्कंधपत्र, नुपूरे, कटिबंधापैकी कटिसूत्र, कांची, मेखला, रसना इत्यादी प्रकार येथील स्त्रिया वापरीत असत. 

सातवाहन काळात आणि विशेषतः वाकाटक काळात स्त्रिया मोजकी आणि ठसठशीत आभूषणे वापरीत असत. त्यामुळे पाहणाऱ्यांच्या मनांत ‘कवण कवणा अलंकारिले' असा संभ्रम निर्माण होई. वाकाटकांच्या एका लेखात नांदेड जिल्ह्यातील परिस्थितीचा उल्लेख आढळतो. त्यावरून महसूल, तो गोळा करण्याची पद्धती, अधिकारी वर्ग, त्यांचे अधिकार व सवलती या बद्दलची कल्पना येते.यानंतरच्या काळात बदामीचे चालुक्य, राष्ट्रकूट, कल्याणीचे चालुक्य, शिलाहार यांच्या राजवटी मराठवाड्याशी संबंधित होत्या. 

बदामीच्या चालुक्यांचे राज्य महाराष्ट्राच्या विस्तृत प्रदेशावर होते हे ऐहोळी (जि. विजापूर) येथील द्वितीय पुलकेशीच्या शिलालेखावरून कळते. त्यात त्रिमहाराष्ट्रक असा जो उल्लेख आढळतो त्यावरून मराठवाड्याचा अंतर्भात त्यात होत असावा असा एक विचार आहे. पुढे उत्तर चालुक्यांच्या काळातही मराठवाड्याच्या काही भागांवर त्यांचा व त्यांच्या मांडलिकांचा अंमल होता. त्यांनी बांधलेली अनेक मंदिरे आणि अभिलेख याचे साक्षीदार आहेत. या मंदिरांच्याद्वारे लोकांची उपासना पद्धती, कारीगारी, कलासक्तता, आर्थिक व्यवस्थापन यासंबंधीचे अंदाज बांधता येतात तर अभिलेखातून राज्यकारभार, अधिकारपदे, समाजरचना, धार्मिक परंपरा सासंबंधीची माहिती मिळते. चालुक्यांच्या कारकीर्दीतच कलचुरींनी राज्यकारभार हाती घेतला होता. वीस-पंचवीस वर्षेच त्यांची राजवट होती. मराठवाड्याच्या धार्मिक जीवनावर परिणाम करणारी ही कारवाई ठरली. कारण याच वेळी कलचूरींच्या प्रधानाने वीरशैव पंथाची स्थापना केली. 

बदामी चालुक्य आणि कल्याणी चालुक्य या दोन राजवटींच्या दरम्यान राष्ट्रकुटांचे प्रबल घराणे मराठवाडयाचेच होते. लत्तलूरपुरवराधीश्वर हे त्यांचे बिरुद होते. म्हणजे हे लातूरचे घराणे होते. यांनी मध्यप्रदेश, गुजरात आणि गंगेपर्यंतचा प्रदेश यावर धडक मारली होती. प्रतिहार, परमार, पाल या घराण्यातील राजांना पराभूत केले होते. दक्षिणेतील पल्लवांचाही पराभव केला होता.
* मराठवाड्यातील कंधार (जि. नांदेड) येथे त्यांची उपराजधानी होती. साहजिकच तेथे राजवाडाही होता. काही मातब्बर इतिहासकारांचे मते (फ्लीट, आळतेकर ठोसर) वेरुळ हे यांचे राजधानीचे ठिकाण होते. 
मराठवाड्याच्या संस्कृतीवर आणि तेथील संस्कृतीचा प्रभाव या काळात सर्वत्र पसरला होता. जीवनाला सर्वस्पर्शी ठरणाऱ्या विषयांची या काळात प्रगती झाली होती. भौतिक आणि आध्यात्मिक उन्नती या काळात लक्षणीय उंची गाठणारी ठरली. तशातच या राजांनी शैलगृहे घडविण्याचे कार्य मनावर घेतले आणि कैलास सारखे अभूतपूर्व मंदिर निर्माण केले. त्यांचा उदो उदो त्यामुळे सर्वतोमुखी झाला. राष्ट्रकूट राजांनी अरबी व्यापाऱ्यांशी फार सलोखा ठेवून मुसलमानांना धार्मिक स्वातंत्र्य दिले, तेव्हा तुर्कांचे अस्तित्त्व महाराष्ट्रात जाणवू लागले. त्याचे तेथील समाजावर दूरगामी परिणाम झाले. ह्याची दखल घ्यावी लागते. राष्ट्रकूटांनी निर्माण केलेल्या कलावैभवाला कालांतराने तडे जातील हे या सम्राटांच्या ध्यानीमनीही आले नव्हते असे दिसते. मराठवाड्याच्या या राजकुलाने सव्वादोनशे वर्षांची दीर्घ कारकीर्द गाजवली होती हे मात्र खरे.

प्राचीन कालखंडाच्या शेवटच्या टप्पात महाराष्ट्रावर देवगिरीच्या यादवांचे राज्य होते. जवळपास त्याच सुमाराच्या आसपास कोंकण कोल्हापूर पट्ट्यात शिलाहार घराण्याचे राज्य होते. मराठवाड्याच्या दृष्टीने महत्वाची गोष्ट अशी की, हे राजे स्वतःला तगरपुरवराधिश्वर असे म्हणवून घेत. तगर म्हणजे धाराशिव जिल्ह्यातील गोरोबाकाकांचे तेर असे आता सर्वजणच मानतात. शिलाहारांच्या अनेक घराण्यांपैकी उत्तर कोंकण, दक्षिण कोंकण आणि कोल्हापूर येथील घराणी अधिक महत्वाची होत. यातील काही राजे धोरणी, तर काही पराक्रमी होते म्हणून तर भोवतीच्या कधी राष्ट्रकूट तर कधी चालुक्य राजांच्या तावडीत फारसे न सापडता दीड-दोनशे वर्षे ही मंडळी राज्य करु शकली. आणखी एक महत्वाची गोष्ट म्हणजे यांच्यापैकी अपरार्क ह्या साहित्य आणि संगीतात गती असलेल्या राजाने याज्ञवल्क्य स्मृतीवरील अपरार्क टीका लिहून आपली विद्वत्ताही सिद्ध केली होती.
(लेख- मराठवाडा: इतिहास व संस्कृती. डॉ. गो.बं. देगलूरकर, मराठवाडा वारसा आणि सद्यस्थिती खंड १, संपादक, डॉ. मारुती आवरगंड, श्री विठ्ठल कदम)

==मध्ययुगीन मराठवाडा==
यादव राजेही येथील परंपरेनुसार आधी मांडलिकच होते. पण या यदुकुलातील भिल्लम (सन १९८४ -९१), सिंघण (१२५० - ४७), कृष्ण (१२४७-६०), महादेव (१२६०- ७१) आणि रामदेव (१२७९-१३०९) यांनी स्वबळाने आणि पराक्रमाने आपली सत्ता स्थापन केली आणि सर्वदूर आपला दरारा निर्माण केला. या पैकी भिल्लमाने देवगिरी येथे राजधानी स्थापन केली आणि दक्षिणेचा सम्राट म्हणून राज्याभिषेक करवून घेतला. सिंघण यादव हा अत्यंत पराक्रमी आणि फार धडाडीचा राजा होता. याचा नातू राजा कृष्ण याने बल्बनच्या अधिपत्याखाली असलेल्या मुसलमानी सैन्याला पराभूत केले. कृष्णाचा धाकटा भाऊ महादेव याने सोमेश्वर शिलाहारावर हल्ला चढवला. सोमेश्वराच्या आरमाराचा समुद्रात पाठलाग करून त्याच्यासह जहाजांच्या सर्वच काफिल्याला जलसमाधी दिली. मराठवाड्याच्या सत्ताधीशाने आरमारी लढाई केल्याचे बहुधा हे पहिले उदाहरण असावे. रामदेव हा शेवटचा यादव नृपती. प्राचीन मराठवाड्याचा शेवटचा हिंदूराजा. याने वाराणसीमधून मुसलमानांना हाकलून दिले व तेथे शारंगधराचे एक सुवर्णमंदिर बांधले. ही घटना बहूधा दिल्लीचा सुलतान बल्बन याचा मृत्यू आणि जलालुद्दिनाचे राज्यारोहण यांच्या मधल्या काळात घडली असावी असे मु. ग. पानसे (यादव कालीन महाराष्ट्र, 19६३ पृ. 3४) यांचे अनुमान आहे.

रामदेवराय पराक्रमी खरा पण सावधचित नव्हता; अखंड सावधान नव्हता. त्यामुळे दिल्लीहून आलेल्या अल्लाउद्दिनचे चांगलेच फावले आणि घात झाला. घात झाला तो केवळ रामदेवाचा नव्हे, तो मराठवाड्याचा, महाराष्ट्राचा घात होता. तो घात साऱ्या हिंदू राजांचा होता, सत्तेचा होता. पुढे काही काळ दिल्लीहून स्वाऱ्या होतच राहिल्या. रामदेव पुत्र शंकरदेव व जावई हरपालदेव यांचे प्राणपणाने स्वतंत्र होण्याचे निकराचे प्रयत्न निरुपयोगी ठरले आणि सुलतान महंमद तुघलकाने देवगिरीचे दौलताबाद केले. या नामकरणातून दोन प्रवृत्ती लक्षात येतात. देवांचे वास्तव्य मानणारे आधीचे राज्य आणि संपत्तीलोलूप दुसरे नंतरचे.

यानंतरच्या काळात मराठवाड्याभोवती मुसलमानी सत्तेचा विळखा पडला. कधी तो बहामनींचा, कधी नगरच्या निझामशाहीचा तर कधी आदिलशाहीचा. सरते शेवटी हैद्राबादच्या निझामाच्या संस्थानात हा प्रदेश खितपत पडला. १९४८ मध्ये हैद्राबाद संस्थान विलीन झाले आणि मराठवाड्याचा वनवास संपला. प्राचीन काळी राजकीय आणि सांस्कृतिक बाबतीत आघाडीवर असलेला मराठवाडा नंतरच्या मुसलमानी सत्तेच्या काळात मागासला. त्याच्या सुधारणेची गती अजूनही धीमीच आहे. भांडकुदळपणात कमी पडणाऱ्या, योग्य दूरदर्शी नेतृत्वाभावी त्याच्याकडे जावे तसे लक्ष अजूनही सत्ताधीशांचे जात नाही. त्याच्या सोशिकतेचे, संत- शिकवणीमुळे झालेल्या सात्विकपणाचे हे त्यांच्या वाट्याला आलेले फळ म्हणायचे!
प्रागैतिहासिक काळातील मराठवाड्याचा हा झाला मागोवा. 
(लेख- मराठवाडा: इतिहास व संस्कृती. डॉ. गो.बं. देगलूरकर, मराठवाडा वारसा आणि सद्यस्थिती खंड १, संपादक, डॉ. मारुती आवरगंड, श्री विठ्ठल कदम)
==मराठवाड्याची संस्कृती==
भौतिक आणि मनोमय सृष्टी म्हणजे संस्कृती. राजकीय स्थिती, घरे, नगररचना, आर्थिक स्थिती या सर्व गोष्टी मानवाच्या ऐहिक वा भौतिक प्रगतीच्या निदर्शक असतात. इंग्रजीत याला सिव्हिलायझेशन म्हणतात पण संस्कृतीची दुसरी बाजू म्हणजे मनोमय सृष्टी. यात अध्यात्म, तत्त्वज्ञान, धर्म, कला, साहित्य यांचा समावेश केला जातो. हे झाले इंग्रजीतील 'कल्चर'.
आपण आत्तापर्यंत पाहिले की प्राचीन काळात राजकीयदृष्ट्या मराठवाड्याचे कार्य विशेष महत्त्वाचे होते.

मराठवाड्यावर राज्य करणाऱ्या घराण्यांची महाराष्ट्रावर तसेच भोवतीच्या प्रदेशावर सत्ता होती. कर्नाटक, आंध्र, गुजरात या राज्यांवर बहुधा प्रत्यक्ष नि क्वचित वेळा अप्रत्यक्ष (म्हणजे मांडलिकांमार्फत) या घराण्यांचेच राज्य असायचे. प्राचीन काळातील घटनांवर मराठवाड्याचा विशेष ठसा होता. असे म्हणण्याचे कारण असे की त्याकाळी एक तर या राज्यकर्त्यांची राजधानी मराठवाड्यातच असे किंवा ती मराठवाड्याच्या सीमेवर असे की ज्यामुळे मराठवाड्याच्या काही भागाचा समावेश राजधानीच्या भागातच (होम प्रॉव्हिन्स) असायचा. येथील राजकीय सत्तांपैकी प्रबळ होत्या त्या सातवाहन, राष्ट्रकूट आणि यादव यांच्या. पैकी पहिल्या दोन्हींचे मूळ वस्तिस्थान मराठवाड्यातलेच. यादवांच्या संबंधात असे म्हणता येते की मराठवाड्याला मोठे केले ते त्यांनी आणि त्यांना साम्राज्य स्थापण्याची संधी दिली ती मराठवाड्याने सुमारे दोनशे वर्षे यादवांनी साऱ्या दक्षिण भारतावर अधिराज्य गाजवले ते मराठवाड्याला शक्तिकेंद्र करूनच.  पैठण, कंधार, बहुधा वेरुळ आणि देवगिरी ही राजधानीची शहरे मराठवाड्यातील आणि मान्यखेट, कल्याण (बसवकल्याण) या राजधान्या मराठवाड्याच्या सीमेलगत होत्या. 
शिलाहारांनी कोकण-कोल्हापूर भागात पराक्रम गाजवला तरी ते मूळचे मराठवाड्यातीलच तर होते! या शिवाय कित्येक मांडलिकांच्या राजधान्याही येथेच होत्या. वहनीकुल, वाजीकुल हे कल्याणी चालुक्यांचे मांडलिक आणि अमर्दकपूर (औंढा, जि. हिंगोली) येथील रट्ट घराण्याच्या राजधान्या काय की कलचुरींच्या कुंभारी, मुरुम या उपराजधाऱ्या काय या सर्व येथल्याच होत. 

हा सर्व आढावा घेण्याचे कारण असे की यावरून असे लक्षात यावे की राजांच्या व सम्राटांच्या येथील वास्तव्याचा, आचार-विचारांचा प्रभाव येथील समाजाची जडण-घडण होण्यास नक्कीच कारणीभूत झाला असणार. शुक्रनीतितील दोन सिद्धांताकडे लक्ष दिल्यास यावर अधिक भाष्य करण्याची आवश्यकता राहणार नाही. 'राजा कालस्य कारणम्' आणि 'यथा राजा तथा प्रजा', 'हुकूमशाहीत वा सरंजामशाहीत त्या प्रदेशाच्या सांस्कृतिक जडण-घडणीत राजांच्या विचारांचा मोठा वाटा असतो. प्रजाजनांवर त्यांच्या विचारांचा, आवडी-निवडींचा प्रभाव पडत असतो. आणि राजेलोक कल्याणकारी विचारसरणीचे असतील तर याची शक्यता अधिक असते. मराठवाड्यातल्या सांस्कृतिक जीवनाला घाट दिला गेला तो राजांनी व त्यांच्या सरदारांनी प्रारंभी केलेल्या वा पुरस्कृत केलेल्या प्रथांनी, आणि येथे रुजलेल्या या प्रथांचे लोण साऱ्या महाराष्ट्रभर यथाकाल पसरले असणार. दुसऱ्या शब्दांत सांगायचे तर प्राचीन काळात नवकल्पना निर्मितीचे व सांस्कृतिक प्रगतीचे स्रोत सातत्याने मराठवाड्यानेच पुरविले होते. तेथे असलेल्या सातवाहन, राष्ट्रकूट, यादव या राजकुलांच्या राजधान्यांमुळे पंडित, शास्त्रज्ञ, विद्वान, कलावंत, उद्योगपती व व्यापारी (परदेशीय सुद्धा) यांचे सततचे वास्तव्य मराठवाड्यातच राहिले. त्यामुळे त्यांनी निर्माण केलेल्या वास्तूंचा, कलाकृतींचा, कल्पनांचा पहिल्यांदा लाभ व्हायचा तो स्थानिकांना संस्कृतीला लाभलेले अनेक आयाम आणि त्यांच्यात झालेली प्रगती मुळात येथली, मग त्यांचा प्रसार साऱ्या महाराष्ट्रात आणि शेजारच्या प्रदेशात झाला. पैठण, तेर, देवगिरी ही भरभराटीला आलेली व्यापारी केंद्रे होती याचा वर उल्लेख झालेला आहेच. येथूनच परदेशांत आणि परदेशातून व्यापारी मालाची ने आण होत असे. साहजिकच संस्कृतीच्या संबंधातील कल्पनांची देवाण घेवाण होत असणार. यांचा पहिल्याचा स्वीकार मराठवाड्यात होत असणार आणि तेथूनच सर्वदूर त्यांचे प्रसारण होत असणार. 

शिल्प आणि स्थापत्याच्या क्षेत्रात तर मराठवाडा नेहमीच अग्रेसर होता. त्याचा वरचष्मा होता. या क्षेत्रातील त्याचे योगदान वाखाणण्याजोगे होते. भाजे, बेडसे, कोण्डाणे येथील शैलगृहे कालक्रमदृष्ट्या आधीची आहेत यात शंकाच नाही पण उत्कृष्ट शैलगृहे घडविण्याचे श्रेय जाते ते मराठवाड्याकडेच. वेरुळ येथील कैलास लेणे हे या क्षेत्रातील संपरिपूर्ण परिष्कृततेचे उत्तम उदाहरण ठरावे. ते कळसापासून पायापर्यंत 'आधी कळस मग पाया रे' या पद्धतीने कोरले गेले हे तर खरेच, पण ते 'देव देऊळ परिवारु । कोरुनि काढिला डोंगरु । ऐसा भक्तीचा व्यवहार । का न व्हावा ।। असे भक्ती व्यवहारातील अद्वैत कसे असावे याचे उदाहरणही ठरणारे लेणे आहे. तात्पर्य की मराठवाड्याने कलेसाठी कला असे न मानता जीवनासाठी तिचा उपयोग व्हावा ही दृष्टी बाळगली होती. (लेख मराठवाडा: इतिहास व संस्कृती. डॉ. गो.बं. देगलूरकर, मराठवाडा वारसा आणि सद्यस्थिती खंड १, संपादक, डॉ. मारुती आवरगंड, श्री विठ्ठल कदम)

*अंबाजोगाई मराठी भाषेचा उगम येथे झाला व पुरातन काळात असेलेली हत्तीखाना, बाराखंबी मंदिर येथेच आहे.येथे पहिला मराठी ग्रंथ या ठिकाणी श्री मुकुंदराज स्वामी यांनी लिहला.

इसवी सन १४०० पूर्वी हजारो वर्षे मराठवाड्यावर [[सातवाहन]], [[चालुक्य]], [[यादव]], [[इक्ष्वाकू]] या सारख्या मराठी लोकांचे राज्य होते. तर ४०० वर्ष देवगिरीच्या यादवांचे साम्राज्य होते आणि ते निम्म्यापेक्षा जास्त भारताच्या भागावर राज्य करत होते. नंतर चार शतके मुस्लिम राजवटीखाली मराठवाडा मुस्लिम राजवटीखाली आणि [[निजाम|निजामाच्या]] [[हैदराबाद]] संस्थानाचा भाग होता. निजामाने मराठवाड्यावर [[हैदराबाद संस्थान]] भारतात विलीन होईपर्यंत राज्य केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://marathivishwakosh.in/khandas/khand12/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=10390|title=मराठवाडा|प्रकाशक=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ, मुंबई|भाषा=मराठी|ॲक्सेसदिनांक=३१ जुलै २०१४}}&lt;/ref&gt; भारतीय स्वातंत्र्याच्या लढ्यात बरोबरीनेच [[हैदराबाद मुक्तिसंग्राम]] लढला गेला. १७ सप्टेंबरला मराठवाड्याला हैदराबाद संस्थानातून स्वातंत्र्य मिळाले. १ नोव्हेंबर १९५६ पासून मराठवाडा विभाग [[मुंबई]] राज्यास जोडण्यात आला. १ मे १९६० पासून मराठवाडा हा नवीन [[महाराष्ट्र]] राज्याचा भाग झाला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.bbc.com/marathi/india-49444233|title=विधानसभा निवडणूक 2019: महाराष्ट्र विधानसभेची पहिली निवडणूक आणि तीन मुख्यमंत्री}}&lt;/ref&gt;

स्वातन्त्र्योत्तर काळात [[काँग्रेस]]चे नेते, [[शंकरराव चव्हाण]] यांचे प्रदीर्घ काळ मराठवाडा भागावर राजकीय प्रभुत्व होते. ते आधी महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री झाले व नंतर त्यांनी भारतीय संघराज्याचे [[गृहमंत्री]], [[अर्थमंत्री]] ईत्यादी केन्द्रीय मंत्रिपदेही  सांभाळली. त्यांचा महाराष्ट्रातील जलसिंचन क्षेत्रांचा गाढा अभ्यास होता. विकास क्षेत्रातील.[[पैठण]]चा [[जायकवाडी धरण|जायकवाडी]] जलसिंचन प्रकल्प हे त्यांचे महत्त्वाचे योगदान आहे.

==भौगोलिक स्थान==
===मुख्य शहरे===
* [[छत्रपती संभाजीनगर]] : ही मराठवाड्याची राजधानी व प्रमुख औद्योगिक शहर आहे. हे शहर ऐतिहासिक वास्तु, लेणी इत्यादींसाठी प्रसिद्ध आहे. छत्रपती संभाजी नगर येथून मुंबई-दिल्ली औद्योगिक मार्गिका जात आहे. याच जिल्ह्यात बिबी का मकबरा, [[अजिंठा]] - वेरूळ लेण्या,[[दौलताबाद किल्ला]] आणि [[जायकवाडी धरण]] आहे. पर्यटन स्थळे आणि धार्मिक स्थळे या जिल्ह्यात आहेत. येथेच छत्रपती संभाजीनगर प्रशासकीय विभागाचे मुख्यालय आहे. या जिल्ह्याच्या दक्षिणेकडून [[गोदावरी]] ही नदी वाहते.
* [[अंबाजोगाई]] अंबाजोगाई हे शहर बीड जिल्ह्यातील मुख्य शहर म्हणून ओळखले जाते. मराठवाड्याची सांस्कृतिक राजधानी म्हणून ओळख आहे. या शहराला शिक्षणाची पंढरी आणि ऐतिहासिक वारसा लाभलेलं शहर आहे. अंबाजोगाई शहराला प्राचीन काळापासून खूप वारसा आहे. या शहरातून मराठी भाषेचा उगम झाला होता. या तालुक्यात तुम्हाला माता योगेश्वरी देवी मंदिर, मराठी भाषेतील पहिला मराठी ग्रंथ लिहणारे मुकुंदराज स्वामी यांची समाधी येथे आहे.
* [[सिल्लोड]] : हे छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील सर्वात मोठे आणि प्रगतशील शहर आहे. तालुक्यात अंधारी आणि अजिंठा सारखी मोठी गावे आहेत की तालुक्याचा प्रगतीत मोठा हातभार लावतात.
* [[धाराशिव]] : या शहरापासून जवळच धाराशिव लेणी आहेत. या शहराजवळून भोगावती नदी वाहते. याच जिल्ह्यात तुळजापूर येथे [[तुळजाभवानी माता मंदिर]] आहे. तसेच लाखो भाविकांचे कुलदैवत असलेल्या काळभैरवनाथ श्री क्षेत्र सोनारी याच जिल्ह्यात आहे. अनेक धार्मिक पर्यटन स्थळे या जिल्ह्यात आहेत.
* [[जालना]] : जालना शहर मराठवाड्यातील एक महत्त्वाची बाजारपेठ व औद्योगिक केंद्र आहे. या शहराला बियाणांची राजधानी असे म्हणतात. इथे स्टील उद्योग मोठ्या प्रमाणात आहे. याच जिल्ह्यात [[भोकरदन]] हे प्राचीन शहर वसलेले आहे. जालना मधील श्रीक्षेत्र राजूर हे प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्र आहे. येथे राजुरेश्वर गणपतीचे खुप भव्यदिव्य असे मंदिर आहे. 
* [[नांदेड]] : ह्या शहराला मराठवाड्याची उपराजधानी म्हणून ओळखले जाते. हे शहर गोदावरी नदीच्या काठी वसलेले आहे. नांदेड येथे सचखंड गुरुद्वारा आहे. महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री आणि केंद्रीय मंत्री [[शंकरराव चव्हाण]] इथलेच आहेत.
* [[परभणी]] : परभणी येथे वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ आहे. परभणी जंक्शन हे मराठवाड्यातील महत्त्वाचे रेल्वे स्थानक आहे.
* [[बीड]] : बीड ला पांडवकाळात [[दुर्गावतीनगर]] म्हणत असत. पुढे चालुक्यकालीन चंपावती राणीच्या नावावरून देण्यात आलेले '[[चंपावतीनगर]]' हे या शहराचे दुसरे नाव आहे. कंकालेश्वर हे बीड मधील ऐतिहासिक पुरातन भगवान शंकराचे मंदिर आहे. हे चारही बाजूने पाण्याने वेढलेले आहे. मंदिराचे दगडी बांधकाम आहे. या जिल्ह्यात वंजारी आक्रमक आणि शूर आहेत, त्यांच्यामध्ये शैक्षणिक प्रगती उत्तम आहे.
* [[लातूर]] : लातूर हे मराठवाड्यातील प्रमुख शैक्षणिक केंद्र आहे. गुणवत्तापूर्ण शिक्षणप्रणालीमुळे शिक्षण क्षेत्रात लातूर आकृतिबंध (पॅटर्न) निर्माण झाला आहे. महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री [[विलासराव देशमुख]] इथलेच आहेत.
* [[हिंगोली]] : हिंगोली शहर कयाधू नदीच्या काठावर वसले आहे. हिंगोली येथील दसरा महोत्सव प्रसिद्ध आहे. [[औंढा नागनाथ]] हे महादेवाचे प्रसिद्ध मंदिर याच जिल्ह्यात आहे.
* [[परळी वैजनाथ]] परळी वैजनाथ हे बारा ज्योतिर्लिंग मंदिरांपैकी एक आहे. या शहरात बीड जिल्ह्यातील रेल्वे जंक्शन आहे. या शहरात औष्णिक विद्युत केंद्र आहे. या शहरात अनेक प्रकारची उद्योग चालतात.

===महत्त्वाची ठिकाणे===
[[Image:Takht Shri Hazoor Sahib Gurudwara Nanded.JPG|thumb|नांदेड येथील सचखण्ड गुरुद्वारा]]
संत [[नामदेव]] महाराजांचे जन्मस्थान [[नरसी (नामदेव)]], संत [[ज्ञानेश्वर]] महाराजांचे जन्मस्थान [[आपेगाव]], संत [[जनाबाई]]चे जन्मगाव [[गंगाखेड]], [[शिर्डी]]च्या [[साईबाबा|साईबाबांचे]] जन्मगाव [[पाथरी]], संत एकनाथांचे [[पैठण]], [[समर्थ रामदास स्वामी|समर्थ रामदासांचे]] जन्मगाव [[जांब]], देवीचे शक्तिपीठ [[माहूर]], ज्योतिर्लिंग [[परळी-वैद्यनाथ|परळी वैजनाथ]], ज्योतिर्लिंग [[औंढा नागनाथ]], ज्योतिर्लिंग [[घृष्णेश्वर मंदिर]], [[शीख]] धर्मीयांचा [[नांदेड]] येथील सचखंड [[गुरुद्वारा]] इत्यादी धार्मिक स्थाने या विभागात येतात.
* [[परळी-वैद्यनाथ|परळी वैजनाथ]] धार्मिक पर्यटन केंद्र
* [[अंबाजोगाई]] सांस्कृतिक, धार्मिक, शैक्षणिक व ऐतिहासिक वारसा 
* [[माहूर]] धार्मिक पर्यटन केंद्र
* [[औंढा नागनाथ]] धार्मिक पर्यटन केंद्र
* [[केदारेश्वर देवालय]] - केदारेश्वर देवालय [[शिल्प स्थापत्य]]कलेचा उत्कृष्ठ नमुना
* कल्हाली, ता. कंधार, जि. [[नांदेड जिल्हा|नांदेड]] - निजामकालीन जहागिरीचे गाव, ३५ हुतात्म्याचे ग्रामकेंंद्र, ब्रह्मदेवाचे देवस्थान.
* श्री क्षेत्र गहिनीनाथगड चिंचोली 
* श्री क्षेत्र भगवानगड (धौम्य गड )
* श्री क्षेत्र नारायणगड - मराठवाड्यातील धाकटी पंढरी 
* श्री क्षेत्र गोरक्षनाथ टेकडी संस्थान, बीड तालुका 
* कपिलधार धबधबा, मांजरसुम्भा, बीड 
* श्री क्षेत्र माऊली महाराज मंदिर,चाकरवाडी ता.केज जि.बीड 
* श्री क्षेत्र मच्छिन्द्रनाथ, सावरगाव मायंम्बा, ता आष्टी जि बीड 
* श्री क्षेत्र पिंपळनेर गणपतीचे 
* श्री क्षेत्र भैरवनाथ, जरुड ता बीड
* श्री तुळजाभवानी मंदिर तुळजापूर ता.तुळजापूर जि. धाराशिव
* श्री काळभैरवनाथ (सिद्धनाथ) सोनारी ता.परांडा जि.धाराशिव
* नळदुर्ग किल्ला ता. तुळजापूर जि. धाराशिव
* नळदुर्ग व अणदूर खंडोबा देवस्थान ता.तुळजापूर जि. धाराशिव
* चालुक्यकालीन केदारेश्वर मंदिर, धर्मापुरी
* धर्मापुरी किल्ला
* भुईकोट किल्ला, किल्ले धारूर, धारूर जि. बीड
* आसरादेवी मंदिर असरडोह, ता.धारूर, जि.बीड

== नद्या ==
[[चित्र:Nandur_madhmeshwar_canal.jpg|thumb|नान्दुर मधमेश्वर कालवा]]

गोदावरी ही मराठवाड्यातील मुख्य नदी आहे. पूर्णा, पैनगंगा, सीना, शिवणा, मांजरा, दुधना या विभागातील इतर महत्त्वाच्या नद्या आहेत.

'''गोदावरी :''' मराठवाड्यातून [[गोदावरी नदी|गोदावरी]] ही प्रमुख नदी वाहते. काही अंतरापर्यंत तिने छत्रपती संभाजीनगर बीड, जालना व परभणी, बीड व जालना अशा जिल्हा सीमा निश्चित केल्या आहेत. गोदावरीची वाहण्याची दिशा साधारणपणे वायव्येकडून आग्नेयेकडे आहे. बीड जिल्ह्यातील सिन्धफणा, वाण, सरस्वती, या गोदावरीच्या उपनद्या आहेत.

[[मांजरा नदी|'''मांजरा'']] : पाटोदा तालुक्यातील बालाघाटच्या डोंगराळ भागात उगम पावणारी मांजरा नदी सुरुवातीस उत्तर - दक्षिण - असा प्रवास करून जिल्ह्याच्या दक्षिण सीमेवरून पश्चिमेकडून पूर्वेकडे अशी वाहत जाऊन पुढे लातूर जिल्ह्यात प्रवेशते. तिचा बराचसा प्रवास गोदावरीला काहीसा समांतर असा होतो. बऱ्याच ठिकाणी या नदीने अहमदनगर-बीड, धाराशिव-बीड व लातूर-बीड या जिल्ह्यांमधील नैसर्गिक सीमेचे कार्य केले आहे. उगमापासून सुमारे ६१६ किलोमीटर प्रवास करून ही नदी पुढे नांदेड जिल्ह्यात कुण्डलवाडी गावाजवळ गोदावरीस मिळते. सिन्धफणा नदी पाटोदा तालुक्यात चिंचोली टेकड्यात उगम पावते. प्रथम उत्तरेकडे, नंतर पूर्वेकडे व तदनंतर पुन्हा उत्तरेकडे, किंबहुना ईशान्येकडे प्रवास करीत माजलगाव तालुक्यात मंजरथजवळ गोदावरीस मिळते. बीड तालुक्यातील डोंगराळ परिसरात उगम पावणारी बिन्दुसरा नदी बीड शहरातून वाहत जाऊन पुढे सिन्धफणा नदीस मिळते. कुंडलिका ही सिन्धफणेची आणखी एक उपनदी जिल्ह्यातच उगम पावून जिल्ह्यातच सिन्धफणा नदीस मिळते.

[[सिना]] : जिल्ह्याच्या व आष्टी तालुक्याच्याही नैर्ऋत्य सीमेवरून सीना नदी वाहते. काही अंतरापर्यंत  तिने [[अहिल्यानगर]]  व बीड जिल्ह्यांमधील नैसर्गिक सीमा म्हणून काम केले आहे. त्याच वेळी तिने अहिल्यानगर जिल्ह्यातील नगर तालुका व बीड जिल्ह्यातील आष्टी तालुका यांची सीमारेषाही स्पष्ट केली आहे.{{संदर्भ हवा}}

[[कयाधू]] : नदी हिंगोली जिल्ह्याच्या उत्तर-पूर्व सीमेवरून वाहताना [[वाशिम]] आणि [[यवतमाळ]] जिल्ह्यांची नैसर्गिक सीमा होते.

'''मनकर्णिका''' - बीड व माजलगाव तालुक्यातील नदी. पुढे सिंदफनाला मिळते. आंबेसावळी ता बीड येथे मनकर्णिका १ प्रकल्प व लिंबारूई देवी येथे मनकर्णिका २ सिंचन प्रकल्प या नदीवर आहेत
''' वाण ''' वाण ही नदी बीड जिल्ह्यातील प्रमुख नद्यापैकी एक आहे. या नदीचा उगम धारुरच्या घाटातून होतो आणि ही नदी पुन्हा गोदावरीला जाऊन मिळते. या नदीवर नागापूर चे धरण आहे.

== मराठवाड्यातील धरणे==
मोठे प्रकल्प -
१
२
३
४
५ प्रकल्प नाव- नदी, धरणासाठी अधिग्रहण क्षेत्र, विस्थापित झालेल्यांची संख्या, धरणाची उंची, पाणी साठवण क्षमता,मृत साठा, पाटचाऱ्या, एकूण लाभ क्षेत्र, लाभ क्षेत्रातातील कंपन्या,एमआयडीसी

मध्यम प्रकल्प 
१
२
३
४
५ प्रकल्प नाव, धरणासाठी अधिग्रहण क्षेत्र, विस्थापित झालेल्यांची संख्या, धरणाची उंची, पाणी साठवण क्षमता,मृत साठा, पाटचाऱ्या, एकूण लाभ क्षेत्र, लाभ क्षेत्रातातील कंपन्या,एमआयडीसी

लहान प्रकल्प 
१
२
३
४
५ प्रकल्प नाव, धरणासाठी अधिग्रहण क्षेत्र, विस्थापित झालेल्यांची संख्या, धरणाची उंची, पाणी साठवण क्षमता,मृत साठा, पाटचाऱ्या, एकूण लाभ क्षेत्र.

==प्रशासन==
===महसूल===
मराठवाड्यातील पुढील आठही जिल्ह्यांचा मिळून [[छत्रपती संभाजीनगर महसुली विभाग]] तयार झाला आहे. विभागाचे मुख्यालय छत्रपती संभाजीनगर येथे आहे. [[विभागीय आयुक्त]] हा या महसुली विभागाचा सर्वोच्च प्रशासकीय अधिकारी असतो.
* [[छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा]]
* [[धाराशिव जिल्हा]]
* [[जालना जिल्हा]]
* [[नांदेड जिल्हा]]
* [[परभणी जिल्हा]]
* [[बीड जिल्हा]]
* [[लातूर जिल्हा]]
* [[हिंगोली जिल्हा]]

===न्यायदान===
सर्व जिल्ह्यांत जिल्हा न्यायालये आणि इतर न्यायालये आहेत. [[मुंबई उच्च न्यायालयाचे खंडपीठ]] छत्रपती संभाजीनगर येथे आहे. मराठवाड्यातील आठही जिल्हे आणि लगतच्या [[अहमदनगर]] आणि [[जळगाव]] जिल्ह्यांमधून उच्च न्यायालयात आलेल्या खटल्यांचे कामकाज येथे चालते.

==अर्थव्यवस्था==

मराठवाडा हा प्राचीन काळापासून राजकीय, सामाजिक आणि आर्थिक दृष्टीने अत्यंत समृद्ध राहिलेला आहे. मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती अभ्यासताना सातवाहन, वाकाटक, राष्ट्रकूट, यादव आणि मुस्लिम राजवट कालीन आर्थिक जीवन समजून घ्यावे लागेल. आर्थिक दृष्टिकोनातून मराठवाड्याची चिकित्सा करताना त्या काळातील आर्थिक जीवन स्पष्ट करावे लागेल. गोदाखोरे हे मराठवाड्यातील सर्वात विस्तृत व समृद्ध खोरे आहे. मराठवाड्याचा बराचसा भाग या खोऱ्याने व्यापला आहे. या भूमीने प्राचीन काळपासून ते आजपर्यंत अनेक आर्थिक चढउतार पाहिलेले आहेत. मराठवाड्याने प्राचीन, मध्ययुगीन आणि अर्वाचीन कालखंडात देशाच्या आर्थिक विकासात ऐतिहासिक योगदान दिले आहे. विशेषतः भारताच्या आर्थिक विकासाच्या जडणघडणीतही मराठवाड्याने महत्त्वाचा वाटा उचललेला आहे. त्याचबरोबर आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील व्यापार क्षेत्रात आपली ओळख प्राचीन व मध्ययुगीन काळात निर्माण केली आहे. प्राचीन काळात अनेक व्यापारी केंद्रे किंवा नगरे भरभराटीस आली होती. तेर, भोकरदन (भोगवर्धन) व पैठण (प्रतिष्ठान) या सातवाहन काळातील प्रसिद्ध व्यापारी बाजारपेठा होत्या. या व्यापारी केंद्रातून परदेशात माल पाठविला जात असे. मराठवाड्यातील आर्थिक समृद्ध वारसा कशा होता यावर प्रकाश टाकण्याचा प्रयत्न या लेखात केला आहे.

प्राचीन काळापासूनच भारत हा कृषिप्रधान देश आहे. आपल्या देशातील सामाजिक आणि आर्थिक जीवन कृषीवरच अवलंबून आहे. लोक वर्षातून दोन वेळा आणि क्वचित प्रसंगी तीन वेळा पीक घेत असत. शेती ही मान्सुनवर अवलंबून असे. शेतीमधून अन्न-धान्य निर्मिती आणि रोजगार मिळत असे. सातवाहन काळापासून कापूस हे या परिसरातील मुख्य पीक होते. आजही विशेषतः गोदावरीच्या खोऱ्यात कापूस उत्पादन मोठया प्रमाणात घेतले जाते. कृषी उत्पादनावरच येथील उद्योगधंदे आधारित होते. साधारणत: शेतीच्या जमिनीची मालकी राजाची असे. परंतु शेतीकरिता ती निरनिराळ्या लोकांत वाटली जात असे. तत्कालीन लोकांचे जीवन हे कृषीवर आधारित असल्याने त्या काळात कृषी संबंधित सर्व उद्योग विकसित झाले होते. प्राचीन भारतातील लोकांचा पशुपालन हा महत्त्वाचा व्यवसाय होता. प्राचीन काळात हल (लहान लाकडी नांगर) व नांगल (मोठा लोखंडी नागर) असे नांगराचे दोन प्रकार होते. त्या काळात शेतकऱ्यांना हलिक असे म्हटले जात. नांगराचा उपयोग शेती कार्यात वैदिक काळापासून केला जात. दूध, दही, लोणी, तूप आणि दुधापासून बनविलेले अनेक पदार्थ हे लोकांचे प्रमुख अन्नपदार्थात मोडत असल्यामुळे दूध देणारे प्राणी पाळण्यावर लोकांचा सर्वाधिक भर होता. गाय, बैल, घोडा, गाढव, बकरी, मेंढी, कुत्रा, हत्ती, डुक्कर, व खेचर हे प्राणी पाळले जात होते. 

भारतीय व्यापारी परंपरा चार हजार वर्षे जूनी आहे. प्राचीन काळात भारताचा विदेशी व्यापार सुद्धा भरभराटीस आला होता. व्यापारी लोकांना समाजात मान सन्मान, प्रतिष्ठा व महत्त्व होते. विदेशी व्यापार जलमार्गाने होत असे. बौद्ध जातक कथात समुद्र प्रवासाची वर्णने व अनेक बंदराची माहिती उल्लेखनीय मिळते. व्यापारी लोक राजस्थान मार्गे नरकच्छ व शूर्पारक या बंदरातून बेबीलोनला जात. भारताचा चीन, मांचुरीया, जपान, इराण, ग्रीक, सिलोन, इजिप्त, मेक्सिको, बेबीलोन, रोम, अमेरीका, जावा, मलाया, सवर्णद्वीप व अरब देशांशी व्यापार चालू होता. तसेच विदेशी व्यापारी सुद्धा भारतीय बंदरात येऊन मालाची खरेदी-विक्री करीत. भारतातून विविध प्रकारच्या वस्तू विदेशात पाठविल्या जात आणि त्याचे मूल्य म्हणून परदेशातून विपूल सोने मिळत असे. चीन व ब्रह्मदेशातील माल भारतातील व्यापारी केंद्रातून पाश्चात्य देशाकडे पाठवला जात असे. भारतीय व्यापारी चीनी रेशमी वस्त्रे विकत घेत व ते पाश्चात देशांना निर्यात करीत. रोमच्या लोकांना भारतीय वस्त्र व आभूषणे आवडत असत. बंगाल आणि तामिळनाडू येथील मलमल जगप्रसिद्ध होती. विदेशी लोकांना भारतातील विविध प्रकारचे पदार्थ व मसाले आणि विविध सुंदर वस्तूंची आवड होती. त्यामुळे भारतातील वस्तूंना परदेशात चांगलीच मागणी होती. मसाल्याचे पदार्थ, सुगंधी द्रव्ये, औषधे, जडीबूटी, हिरे, मोती, लोखंड, तांबे, चंदन, कातडी, सूती व रेशीम कापड, सागाचे लाकूड, वनस्पतीचे बी-बियाणे व रोपे, मलमल, हस्तीदंत व त्यापासून बनविलेल्या वस्तू आणि विविध प्रकारचे पशुपक्षी भारतातून निर्यात केली जात असत.

मराठवाडा हा प्राचीन आणि मध्ययुगीन विदेशी व्यापाराचे महत्त्वाचे केंद्र झाले होते. मराठवाडयातील व्यापारी विदेशात जाऊन आपल्या मालाची विक्री करीत असत. मराठवाडयातील तेर व पैठण या शहरातील व्यापाऱ्यांचे रोमशी प्रत्यक्ष व्यापारी संबंध होते. पैठणच्या उत्खननात अनेक रोमन अवशेष मिळाले आहेत. मराठवाड्याचा व्यापार हा भूमार्ग, नदीमार्ग व समुद्र मार्गाने केला जाई. घोडे, गाढव, उंट, नौका व बैलगाड़ी ही एकदरीत मालवाहतुकीची साधने होती. व्यापारी हा माल बैलगाडी, गाढवावर, उटावर व घोडयाच्या पाठीवर टाकून वाहून नेत असत. नाव व जहाज ही सुद्धा वाहतुकीची महत्त्वाची साधने होती. देशांतर्गत व्यापारी वाहतूक ही नदीमार्गाने व भूमार्गाने होत असे तर समुद्रमार्गाने परदेशी माल पाठविला जात.  प्रवासात चोर व लुटारूंची भिती असल्याने सर्व व्यापारी मिळून एक संरक्षकदल बाळगीत असत. राजासुद्धा व्यापारांच्या संरक्षणाची व्यवस्था करीत.संपूर्ण व्यापारावर राजा नियंत्रण ठेवत. मालवाहतूकीसाठी राजा मार्फतच मार्ग सुकर केले जात. प्रवासात व्यापारी व त्याच्या मालाच्या संरक्षणाची संपूर्ण व्यवस्था राजा करीत असे. व्यापारी वर्गावर राजाचे नियंत्रण असावे यासाठी व्यापार किंवा व्यवसाय सुरू करण्यापूर्वी राजाची परवानगी घेणे आवश्यक होते.अकराव्या शतकात हिंदू धर्मशास्त्राने परदेशगमन निषिद्ध ठरविल्याने भारतीय व्यापारी परदेशी जाणे बंद झाले. इ.स. १२०० नंतर भारतात मुस्लीम सत्ता पसरु लागल्या. मुस्लिम राज्यकर्त्यांनी समाजावर वर्चस्व निर्माण व्यापारावर ताबा घेतला. व्यापारी क्षेत्रात त्यांचे वर्चस्व निर्माण झाले.
अ) प्राचीन कालीन मराठवाड्यातील आर्थिक जीवन
१. सातवाहन कालीन:- सातवाहन काळात मराठवाड्यामध्ये संपन्नता आणि वैभवाचे युग सुरू झाले होते. सातवाहनाच्या राजकीय उदयामुळे या परिसराच्या आर्थिक इतिहासात एका नव्या पर्वाचा आरंभ झाला. सातवाहन राज्यकर्त्यांनी जास्तीत जास्त जमीन लागवडीखाली आणली. सातवाहनांची अर्थव्यवस्था ही कृषी आणि व्यापार क्षेत्रावर आधारित होती. जलसिंचनाच्या सुविधा वाढवल्यामुळे कृषी उत्पादनात मोठ्या प्रमाणात वाढ झाली. पर्यायाने महसुलाच्या उत्पादनातही भर पडली. व्यापाराने सातवाहनांच्या आर्थिक समृद्धीत महत्त्वाची भूमिका पार पडली. सातवाहन राज्यकर्त्यांनी वाहतूक आणि दळणवळणाच्या सुविधा उपलब्ध करून दिल्यामुळे अंतर्गत व्यापारात वाढ झाली. सातवाहन काळात अनेक नगराची व व्यापारी बंदराची निर्मिती झाली. त्यांच्या समृद्धीचे चित्र त्यांनी कोरलेल्या लेण्यातून समजू शकते. तसेच परकीय प्रवाशी प्लिनी, टॉलेनी, एरीमन आणि पेरीप्लसने त्यांच्या लिखाणातून सातवाहन काळातील समृद्धीचे स्वरूप समजते. सातवाहन काळात आंतरराष्ट्रीय व देशांतर्गत व्यापारात मोठया प्रमाणात वाढ झाली. सातवाहनांची गलबते रोममधील अथेन्सला पोहचू लागली. भारतीय उत्पादनाला पाश्चिमात्य बाजारपेठा उपलब्ध झाल्या. सातवाहन काळात लोकांचा प्रमुख व्यवसाय शेती हाच होता. सातवाहन कालीन प्रतिष्ठान, तेर, भोकरदन आदि परिसरात जे उत्खनन झाले त्यात अन्नधान्याचे अवशेष फार मोठ्या प्रमाणात हाती लागले.  या काळात तांदूळ मोठ्या प्रमाणात पिकविला जात होता. हरबरा, एरंडी, भूईमूग आदि द्विदल धान्याचे व कडधान्याचे पीक घेतले जात होते. मराठवाड्यातील जमीन गहू, कापूस, ज्वारी या कडधान्याच्या उत्पादनासाठी उत्तम होती. गाथा सप्तसतीमध्ये शेतीसाठी वापरण्यात येणाऱ्या औजारांचा तपशील दिला आहे. शेतीसाठी बैलांचा वापर केला जात होता. या काळात सामान्यत: दोन पिके काढण्याची पद्धत होती. पैठणसारख्या नदीकाठच्या शहरात पुराचे, महापुराचे संकट सातत्याने जाणवत असे. 

या काळात अनेक नगरांची निर्मिती करून व्यापाराला राजाश्रय दिल्याने आर्थिक प्रगती सुरू झाली. या काळात तेर, भोगवर्धन, कोल्हापूर, जुन्नर आणि पैठण ही प्रसिद्ध व्यापारी केंद्रे होती. अंतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापाराला प्रोत्साहन दिल्यामुळे सातवाहनांची अर्थव्यवस्था भक्कम झाली. सातवाहनांनी पश्चिम किनाऱ्यावरील बाजारपेठा काबीज केल्या. व्यापारी बंदरांची निर्मिती केल्याने भारतीय उत्पादनाला पाश्चिमात्य बाजारपेठा उपलब्ध झाल्या. या काळात युरोपीयांशीही व्यापार सुरू झालेला होता. त्याठिकाणी तयार होणारे रेश्मी वस्त्रे तलम कपडे, हस्तिदंती वस्तू आणि पैठण येथे तयार होणारी पैठणी साडी या वस्तू व मसाल्याचे पदार्थ निर्यात केले जाऊ लागले. युरोपियन बाजारपेठेत हस्तिदंती वस्तू व रेश्मीवस्त्राला अनन्यसाधारण महत्त्व होते. त्या मोबदल्यात युरोपीयांकडून सोने व चांदीचा ओघ भारताकडे सुरू झाला. त्यामुळे ‘स्ट्रेबी' या विचारवंताने सातवाहन राजाकडून येणाऱ्या महागडया वस्तूच्या आयातीवर बंदी घालण्याची मागणी रोमन सम्राटाकडे केली होती. इ.स. दुसऱ्या शतकात आंतरराष्ट्रीय व्यापार शिगेस पोहचल्याचे सातवाहनांच्या चलनातील चांदीच्या नाण्यावरून अनुमान निघते. 

सातवाहन आणि रोम याचे प्रत्यक्ष संबंध असल्याचे आता उत्खननातून स्पष्ट झाले आहे. पैठण, नेवासा, भोकरदन आणि तेर आदि ठिकाणी सातवाहन घरासोबत रोमन पद्धतीचे घरे आढळले आहेत. रोमन घरात प्रामुख्याने रोमन नाणी, खापरे, मुर्ती, नाणी इत्यादी वस्तू सापडल्या आहेत. रोमच्या ऐतिहासिक कागदपत्रातूनही या संबंधाचा उल्लेख येतो. रोमन सम्राट ट्रॉमबेरस (इ.स. १४ ते ३७) चे एक चांदीचे नाणे पैठण येथे सापडले आहे. यावरून ख्रिस्त शताब्दी पुर्वीपासून पैठण व रोमचे संबंध असल्याचे स्पष्ट होते. तसेच रोमन सम्राटांच्या प्रतिकृती असणारे अनेक मातीची पुतळे भोकरदन, पैठण व तेर येथे सापडले आहेत. व्यापाऱ्यांनी सातवाहन साम्राज्यातील मालाला युरोपीयन बाजारपेठ उपलब्ध करून दिली. जलमार्गाने होणाऱ्या व्यापारास संरक्षण दिल्यामुळे आंतरराष्ट्रीय व्यापाराचा विकास झाला. पैठण हे सातवाहनाच्या राजधानीचे ठिकाण असून ते अनेक शतके व्यापारी केंद्र झाले. ते भारतातील सर्व प्रमुख व्यापारी पेठांशी जोडले होते. एकंदरीत सातवाहन काळात लाभलेल्या राजकीय स्थैर्यामुळे आर्थिक विकासाला मोठा वाव मिळाला. 

2) वाकाटक कालीन आर्थिक स्थिती:-मराठवाड्यात सातवाहनांच्या अस्तानंतर वाकाटक सत्ता राज्य करत होती. वाकाटक गुप्तांचे समकालीन होते. गुप्तांचे सुवर्णयुग दक्षिणेत आणण्याची जबाबदारी वाकाटक सत्तेने पार पाडली. वाकाटक काळात आर्थिक सुबत्ता होती. पण वाकाटक सत्तेचे प्रभाव क्षेत्र मराठवाड्यात कमी आणि विदर्भात अधिक होते.  राज्याच्या उत्पन्नाचे प्रमुख साधन म्हणजे भूमीकर होय. राज्यातील प्रजा सुखी आणि समृद्ध होती. राजकीय स्थैर्य प्राप्त झाले होते.वाकाटक काळातील लोकांचा प्रमुख व्यवसाय शेती हाच होता. शेतीमध्ये रब्बी आणि खरीप पिके घेतली जात असत. तांदुळ, चरु, जब, ज्वारी, कापूस, हरभरा, एरंडी, भुईमुग, तीळ, मसुर, मूग, मिरची, अद्रक, हळद, अलसी व सरस या पिकांचे उत्पादन घेतले जाई. तसेच अनेक प्रकारच्या वृक्षांचीही लागवड केली जात असे. औषधीयुक्त वृक्ष मोठ्या प्रमाणात लावले जात. विविध फळांची झाडेही लावली जात. अंगूर, शाक व ईख ही महत्त्वाची फळ झाडे होती.

कालवे, पाटबंधारे, विहिरीच्या पाण्यावर शेती केली जात असे. कालवे व पाटबंधाऱ्यातून राज्यामार्फत शेतीला पाणीपुरवठा केला जात असे. त्या मोबदल्यात काही कर शेतकऱ्यांकडून घेतला जात असे. पशुपालन हा शेतकऱ्यांचा पुरक व्यवसाय होता. शेती बैलाच्या मदतीने केली जाई. गाय, म्हैस, बैल, शेळया मेंढ्या यांचे पालन शेतकरी करीत असे. पशुपालन हे शेतोपयोगी होते. वाकाटक काळात उद्योगधंदे व व्यवसायाचा फार विकास झाला. वाकाटकांच्या काळात अनेक शहरे उदयास आली होती. पैठण, तेर, भोकरदन येथील व्यापार उदीम वाढला होता. त्यामुळे अनेक उद्योग व व्यवसाय भरभराटीस आले होते. कापड उद्योग हा सर्वात मोठा होता. पैठण हे शहर कापड उद्योगासाठी प्रसिद्ध होते. या काळात कलाकुसरीचे काम प्रसिद्ध होते. सुवर्ण, चांदी, ब्रांझ धातूच्या कौशल्यपूर्ण नक्षीदार कलाकृती तयार करणारे व्यवसाय उदयास आले होते. प्रवासात व्यापाऱ्यांचे व त्यांच्या मालाचे चोर, दरोडेखोर, लुटारू व जंगली प्राण्यापासून रक्षण करण्याचे काम थल नियामक नावाची व्यक्ती करीत असे.वाकाटक कालखंडात शेती, पशुपालन, विविध व्यवसाय, उदयोगधंदे व व्यापार यांची भरभराट झाल्याने मराठवाडा आर्थिक दृष्टया समृद्ध झाला होता. 

3) बदामीचे चालुक्यकालीन आर्थिक स्थिती:- बदामीचे चालुक्य घराणे प्राचीन भारतीय इतिहासात सुप्रसिद्ध आहे. बदामी चालुक्यांची सत्ता दख्खनच्या बहुतेक भागावर पसरली होती. त्यांनी बांधलेल्या अनेक देवालयांत एका विशिष्ट स्थापत्य पद्धतीचा उपयोग केलामुळे ती चालुक्य स्थापत्य पद्धती म्हणून प्रसिद्ध आहे. त्यांच्या काळी संस्कृत व कन्नड भाषांत अनेक उत्तम प्रकरणे, काव्ये रचली आहेत. या राजसत्तेविषयी थोडी माहिती यूआन च्वांग या चिनी यात्रेकरुच्या प्रवास वर्णनावरून आणि चरित्रावरून मिळते.६४१-४२ मध्ये चिनी यात्रेकरून यूआन च्वांग त्याच्या दरबारी आला होता. यूआन च्वांग त्याला महाराष्ट्राचा अधिपती म्हणतो.  इराणचा राजा द्वितीय खुसरौ याचा या वंशातील दुसरा पुलकेशी राजाशी पत्रव्यवहार व राजदूतांची देवघेव झाली होती, त्याविषयीचा एक उल्लेख एका फार्सी बखरीत आढळतो. 
पुलकेशीने इराणचा राजा द्वितीय खुसरौ (खुस्रव) यास नजराणा व हत्ती पाठवून त्याच्याशी ६२५ च्या सुमारास राजनैतिक संबंध प्रस्थापित केले. उत्तरेस नर्मदेपर्यंत त्याचे राज्य पसरल्यामुळे त्याने नासिक येथे आपली दुसरी राजधानी केली असावी. सामान्यतः यांची नाणी अद्यापि सापडली नाहीत. गुजरातेत स्थापलेल्या घराण्यातील जयाश्रय राजाचे नाणे सापडले आहे. त्यावरून बदामीच्या मुख्य घराण्याची नाणी पुढेमागे सापडतील. 

४) राष्ट्रकुट कालीन आर्थिक स्थिती:- राष्ट्रकूटांच्या कालखंडात मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती अत्यंत संपन्न आणि समृद्ध होती. याची पुढील महत्त्वाची कारणे आहेत. 
१) राष्ट्रकूट साम्राज्यातील प्राकृतिक रचना ही आर्थिक स्थिती संपन्न बनवण्यास महत्त्वाची ठरली. या प्रदेशातील सुपीक जमीन, खनिज संपत्ती आणि हवामान यांचा मोलाचा वाटा आहे. 
२) कृषी हा येथील मुलभूत व्यवसाय असून याच व्यवसायातून अनेकांना मोठ्या प्रमाणात रोजगार उपलब्ध झाला आणि यातूनच सामान्य जनतेचे आर्थिक जीवन समृद्ध झाले होते.
३) राष्ट्रकूट काळात अंतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापार मोठ्या प्रमाणात वाढला होता. व्यापाराने आर्थिक समृद्धी वाढली. 
४) राष्ट्रकूटांनी आपल्या साम्राज्याच्या सीमा नेहमी विस्तारीत करण्याचा प्रयत्न केला आणि नव्याने जिंकलेल्या प्रदेशातून बरीच संपत्ती मराठवाड्यात आणली.

राष्ट्रकूट कालखंडात काळी कसदार कापसाची जमीन मोठ्या प्रमाणात असल्याने या जमिनीतून मिळणारे उत्पादनही उत्कृष्ट दर्जाचे असे. अरब प्रवाशांनी ही पश्चिम भारतातील सुपीक जमिनीचे वर्णन केले आहे आणि यातील धान्याचा दर्जा उच्च असल्याचे म्हटले आहे. राष्ट्रकूटांच्या काळात कापसाचे मोठ्या प्रमाणात उत्पादन काढले जाई. मराठवाड्यात पहिल्या शतकापासून ते तेराव्या शतकापर्यंत सुती वस्त्राची मोठ्या प्रमाणात निर्मिती होत होती. गाथा सप्तशती मध्ये कपासीचे उल्लेख आहेत. कपासीची लागवड, वेचणी, राखण याचे वर्णन यात आले आहे. मराठवाडयात तेर, भोकरदन या ठिकाणच्या उत्खननात धान्याचे अवशेष प्राप्त झाले आहेत.&quot; हालच्या गाथासप्तशतीमध्ये तत्कालीन कृषी उत्पादनाच्या भिन्न प्रकाराची नाहिती मिळते. सामान्यतः तांदूळ मोठया प्रमाणावर पिकवला जात होता. त्या कालखंडात पर्जन्यमान तुलनात्मकरित्या अधिक असावे. तांदूळाशिवाय एरंडी, भुईमूग, द्विदल धान्य व कडधान्याची पिके घेतली जात होती. राष्ट्रकूट काळात तांदळाचे उत्पादन मोठ्या प्रमाणात होत असे. त्यामुळे गावचा हिशेबनीस, सुतार, मजूर इत्यादीचे पगार किंवा मजुरी तांदळामध्येच दिली जाई. दुसरे महत्त्वाचे पीक म्हणजे ऊस होय. याच बरोबर राष्ट्रकूटकाळात मधाचे उत्पादन ही मोठ्या प्रमाणात होत असे. इ.स. ९५६ मध्ये आलेल्या इब्न- हौकल या अरबी प्रवाशाने याचे वर्णन केले आहे.

राष्ट्रकुटांची पहिली राजधानी आजचे वेरुळ म्हणजे प्राचीन काळातील एलापूर होती. कंधार व लातूर या राष्ट्रकूटांच्या दोन राजधान्या होत्या. वेरुळ, कंधार, लातूर ही राष्ट्रकुट काळातील भरभराटीस आलेली महत्वाची व्यापारी व बाजारपेठांची केंद्रे होती. या शहरात अनेक बाजारपेठा होत्या, गुर्जरपण (गुजराथी लोकांचे पेठ) व क्षुण्णहटिका (चुना भट्टीचा बाजार) या दोन पेठांचा उल्लेख एका शिलालेखात आलेला आहे. विविध प्रकारची व विविध धातूंची नाणी विकसित झाल्याचे दिसते. कनिष्क, निष्क, कार्षापण, माषक व काकणी याशिवाय दिनार व सुवर्ण यासारखी नाणी यांचा उल्लेख सापडतो. या काळात व्यापाऱ्यांच्या संघटना - श्रेणी असत तर गावात किंवा नगरात दुकाने घालून व्यापार करणाऱ्यांना श्रेष्ठी म्हणत असत. तर दुसऱ्या माल नेऊन विक्री करणाऱ्यांना सार्थवाह म्हणत असे. या काळातील व्यापाऱ्यांनी अनेक प्रकारचे दानधर्म केल्याचे उल्लेख आलेले आहेत. यातूनच येथील लेण्या व भव्य मंदिरांचे निर्माण होण्यास सुकर झाल्याचे दिसते.राष्ट्रकूट कालखंडातही मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती अत्यंत संपन्न होती. राष्ट्रकूटांनी आपल्या राजवटीत लोककल्याणकारी कार्यावर जास्त खर्च केला. राष्ट्रकूटांची दुय्यम राजधानी असलेल्या शहरात त्यांनी तेथील जनतेकरिता व बाहेरून येणाऱ्या अतिथीसाठी चांगली सुविधा उपलब्ध करून दिली होती. 

5) कल्याणी चालुक्यकालीन आर्थिक स्थिती:- राष्ट्रकुट सत्तेच्या अस्तानंतर कल्याणीचे चालुक्यांची दक्षिण भारतात सत्ता निर्माण झाली. राष्ट्रकुटांच्या नंतर एक पराक्रमी वंश म्हणून दक्षिण भारतात कल्याणीच्या चालुक्याकडे पहिले जाते. कल्याणी चालुक्यांचा कालखंड हा सामान्यपणे इ.स. ९६३ ते इ. स. ११८१ पर्यंतचा समजला जातो. कल्याणी चालुक्यांच्या कालखंडातच अंबाजोगाई, लातूर, धाराशिव आणि धर्मापूरी येथे व्यापारी केंद्रे उदयास आली. दक्षिण भारतात नैसर्गिक जलसिंचनाच्या अभावामुळे कृत्रिम पद्दतीने जलसिंचनाची व्यवस्था निर्माण करणे आवश्यक होते. कल्याणी चालुक्यांनी प्राकृतिक रचनेचा अभ्यास करून तलावांची निर्मिती करण्यासाठी पुढाकार घेतला. शासनकर्त्यांकडून शेतीच्या विकासासाठी जलसिंचनाच्या व्यवस्था निर्माण करत. जलसिंचनाच्या तलाव व नदीवरील बांध या साधनांच्या निर्मितीमध्ये शासक वर्गासोबतच मंदिर संस्थेचेही फार मोठे योगदान आहे. अनेक तलाव दिसतात. यापैकी बरेच तलाव दगडांनी बांधून काढले असावेत असे तडकल्ल या नावावरून वाटते. तलावाच्या देखरेखीचे काम प्रामुख्याने ग्रामसभाकडे सोपविण्यात आले होते. तलावाच्या निर्मितीसाठी केल्या जाणाऱ्या दानाप्रमाणेच तलावाच्या दुरुस्तीसाठीच दान दिले जाई. ग्रामीण शेतकरी जलसिंचनाच्या मोबदल्यात विशिष्ट असा कर शासनकर्त्याकडे जमा करीत सामूहिक व व्यक्तिगत प्रयत्नामुळे जलसिंचनाची व्यवस्था केले जाई. कृषी जलसिंचनासाठी विहिरीच्या पाण्याचाही वापर केला जाई. पाणी वर काढण्यासाठी विविध प्राण्यांचा वापर केला जाई. पाणी काढण्यासाठी राहटा सारख्या यंत्राचा वापर केला जाई.  विहीर खोदण्यापूर्वी शेतीजमिनीच्या मालकाची परवानगी घेणे आवश्यक होते असे.  या कालखंडात दक्षिणेत पाणी पुरवठयाचे साधन म्हणून तलाव, विहिरी सोबतच कालव्यांचाही वापर करण्यात आलेला होता. विविध शेतीमालाचे उत्पादन घेतले जाई. तांदूळ, जवस, ज्वारी, बाजरी आणि गव्हाचे उत्पादन संपूर्ण दक्षिण भारतात घेतली जाई. वरील उत्पादनांव्यतिरिक्त विविध कडधान्य, तीळ, ऊस इत्यादी ठिकाणचे उत्पादन घेतले जाई.

ब) मध्ययुगीन मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती:-
१. यादवकालीन आर्थिक स्थिती:- मराठवाड्यातील यादव हे शेवटची समृद्ध राजवट आहे.  यादवांची देवगिरी ही राजधानी होती. यादव काळात जागतिक बाजारपेठेत क्रांतीकारक बदल झाले होते. पश्चिम आशिया आणि आफ्रिकेमध्ये नवीन बाजारपेठा निर्माण झाल्या. भारतीय वस्त्रे व मसाल्याच्या पदार्थाना मागणी वाढली होती. उत्पादन प्रक्रियेमध्ये आमूलाग्र बदल झाला. त्यांचा परिणाम म्हणून यादव काळात पैठण, तेर अंबाजोगाई, लातूर ही शहरे नवीन बाजारपेठा नावारूपाला आल्या होत्या. आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत पैठणच्या रेशमी वस्त्राचे परत एकदा वर्चस्व प्रस्थापित झाले. यादव काळात वस्त्रोद्योग आणि मसाल्याचे पदार्थ या उद्योगांचा विकास झाल्यामुळे मराठवाडयाची आर्थिक भरभराट झाली.
मध्ययुगीन काळात मराठवाड्यातील देवगिरी, पैठण, अंबाजोगाई ही शहरे व्यापारासाठी आघाडीवर होती. देवगिरी जवाहिऱ्यांच्या व्यापार यासाठी प्रसिद्ध होते. हिरे माणिकाना पैलू पाडण्याच्या कामाप्रमाणे सोन्या-चांदीची व इतर बरीच कलाकुसरीची कामे सुबक होत असत. राजधानी व महाराष्ट्राचे केंद्रस्थान म्हणून देवगिरीस सर्वप्रकारच्या व्यापाराला चांगलाच वाव मिळत होता. त्यावेळी मराठवाडयाचा व्यापार गुजरात, तेलंगणा, कर्नाटक, केरळ, इत्यादी प्रांताशी चालत असे मराठवाडयातील पैठण येथे तयार होणारे मलमली, मखमली व रेशमी कापड भारतात सर्वत्र मोठया प्रमाणत विकत असे. पैठणमधील पैठण्यांना सर्वत्र मागणी होती. इतकेच नव्हे तर बाहेरच्या देशातही पैठणी प्रसिद्धी मिळाली होती.मराठवाड्यात चामडे कमाविण्याचा उद्योग भरभराटीला आला होता. विविध उद्योग मराठवाड्यात विकसित झाल्याने व्यापार वाढला होता.

यादवांच्या काळात व्यापाऱ्यांच्या संघटना किंवा श्रेणी अस्तित्त्वात होत्या. श्रेणीमध्ये निरनिराळ्या जातीतील लोकांचा सहभाग राहत असे. श्रेणीने घालून दिलेले नियम सर्व सभासदांना सारखेच बंधनकारक राहत असे. श्रेणीपेक्षा पूग ही एक दुसरी व्यापारी संघटना होती. न्यायदानाच्या बाबतीत श्रेणीहून भूगाचा मोठा अधिकार होता. श्रेणी व युग या दोन्ही संस्थाना राज्यमान्यता होती. आपल्या क्षेत्रापुरते न्यायदान करण्याचा अधिकार त्यांना दिलेला असे. त्याकाळात व्यापारी वर्ग राजा व प्रजा याच्यातील एक महत्वपूर्ण दुवा होता. या काळात विविध वजने मापे प्रचलित होती. यादव काळात व्यापार व्यवहारात व निरनिराळ्या व्यवसायात वजने व मापे यांचा उपयोग करण्याची प्रथा होती. धान्य मोजण्यासाठी कुडव पावशेर शेर, दुशेरी, अशेरी, पासरी, मण खंडी ही मापे होती तर तेला सारख्या द्रव पदार्थाचे मोजमाप करण्यासाठी पळी, किंवा डो अशी साधने होती सोन्यासारख्या मौल्यवान वस्तू तोलण्यासाठी गुज, बाल, जन, पळ, मासा, तोळा, दुतोळा, अशी वजने वापरत होती. जमीनीच्या मोजमापासाठी अगुलहस्त, निवर्तन, मत्तर अशा प्रकारची मापे होती. व्यापारी देवानघेवाणसाठी नाण्याबरोबरच धान्याचा वापर केला जात असे. स्वतंत्र चलन व्यवस्था करण्यात आली होती. यादवांनी पाडलेल्या सोन्याच्या नाण्यावर गरुडाचा छाप असे. निष्क, होन, गद्याण, वराह, फनम इत्यादी नाणी प्रचलित होती. यासाठी सोने, चांदी व तांबे यांचा वापर केला जात होता. बलुतेदारी पद्धती अस्तित्त्वात होती. ग्रामीण व्यवस्था सर्वस्वी स्वायत्त व स्वतंत्र होती. ग्रामीण समाजाचे जीवन आर्थिक दृष्ट्या समृद्ध व आनंदी होते व आर्थिक सुबत्ता होती. थोडक्यात यादव काळात आर्थिक परिस्थिती अत्यंत वैभवशाली होती. 
२. मोगलकालीन मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती:- मोगलकालीन कालखंडात शेती हाच अर्थव्यवस्थेचा प्रमुख आधार होता. खेडे हा आर्थिक व्यवहाराचा केंद्रबिंदू होता.गावात बलुतेदारी पद्धती अस्तित्त्वात होती. ग्रामीण भागात परंपरेने चालणारे छोटे, मोठे उद्योग व्यवसाय चालू होते. बारा बलुतेदार व अठरा अलुतेदार याशिवाय काही व्यवसाय ग्रामीण भागात प्रचलित होते. त्यावरच लोकांची उपजिविका चालत असे. जीवनावश्यक वस्तूंचे भाव माफक होते. कृषी व्यवसायात हिंदू व मुसलमान होते, बहूतांश शेती नैसर्गिक पावसाच्या पाण्यावर अवलंबून होती. या काळात अधूनमधून दुष्काळ पडत असत. लोकांची आर्थिक स्थिती दयनीय होती. अकबराच्या काळात बटाटे, द्राक्षे, टरबूज यांची शेती करण्याची पद्धत सुरू झाली. तंबाखूचे पीक घेण्याची प्रथा याच काळात सुरू झाली. या काळात सुती व रेशमी कपडयांना चांगली मागणी होती. मोगलकाळात औरंगाबाद हे दक्षिण भारतातील सर्वात मोठे व्यापारी केंद्र होते. येथे अनेक बाजारपेठा होत्या. त्यापैकी बेगमपुरा, औरंगपुरा, सुलतानगंज, शहागज ही महत्त्वपूर्ण बाजार भरण्याची मुख्य ठिकाणे होती. बाजारपेठेत बाहेरून येणाऱ्या व्यापाऱ्यांना येथे माल ठेवण्यासाठी गोदामाची व्यवस्था केली होती. त्यामुळे माल सुरक्षित राहत असे. बाजाराचा प्रमुख अधिकारी हा दर आठवड्यास धान्यांचे दर लिहून सरकारला कळवित असे. मालांच्या किंमतीवर नियंत्रण ठेवण्याचे कार्य हा अधिकारी करत असे. आयात निर्यात पद्धतीने व्यापार होत असे. प्राचीन काळातील शहरांचे महत्व कमी होऊन औरंगाबाद, दौलताबाद, शहागड, खुलताबाद, जालना, नांदेड, बीड यांचे महत्व वाढले होते. दैनंदिन जीवन जगण्यात सामान्य मानसाला फारशा समस्या नव्हत्या. आयात निर्यात व्यापारासाठी स्थलमार्ग व जलमार्गाचा अवलंब होत असे. या काळात काही प्रमुख दळणवळणाचे मार्ग रुढ झाले होते. 

इ.स. १६६० पासून औरंगजेबाने औरंगाबाद येथे शाही टाकसाळ सुरू केली होती. या टाकसाळीत सोने व चांदीची नाणे तयार होत असत. नाणी तयार करण्याचे कार्य औरंगाबाद येथे सरकारी व खाजगी अशा दोन्ही स्तरावर होत असे. औरंगाबाद येथे रंगरेज गल्लीजवळ अजूनही टाकसाळ गल्ली आहे. इ.स. १७२० मध्ये निजाम असफजाह याने दक्षिण सुभा स्वतंत्र केला, तरी देखील औरंगाबादच्या टाकसाळीत मोगलांची नाणी पाडली जात असत. इ.स. १७२० ते १८४४ पर्यंत निजाम सरकार मोगलांची नाणी तयार करून स्वतःच्या राज्यात वापरत असे. औरंगाबाद हे नाणी बदलण्याचे दक्षिण भारतातील फार मोठे केंद्र होते. 

विल्यम नॉरीसची मराठवाड्यास भेट दिली. न्यू इंग्लीश कंपनीला मोगल बादशाहाकडून पूर्वीच्या इस्ट इंडिया कंपनीच्या सवलती मिळाव्यात म्हणून इंग्लंडचा राजा तिसरा विल्यम याने सर विल्यम नॉरीस यास आपला वकील म्हणून औरंगजेबाकडे पाठविले. त्यावेळी औरंगजेब मराठयांच्या विरुद्ध मोहिमेत गुंतला होता. विल्यम नॉरीसने आपल्या प्रवासाची दैनदिनी ठेवली होती तिचे संशोधन करून श्री हरीहरदास यांनी 'दि नॉरीस एबसी टू औरंगजेब' हा ग्रंथ लिहिला आहे. औरंगाबादचे वर्णन करताना तो लिहितो, &quot;पर्वताची एक रांग उत्तरेकडे गेली आहे. या पर्वताच्या पायथ्याशी एक सुंदर खोरे आहे. औरंगाबाद या खोऱ्यात वसले आहे. या भागातील जमीन सुपीक आणि समृद्ध आहे. या शहरात अनेक धनिक व्यापारी आहेत औरंगाबाद त्या काळी फळफळावळीसाठी प्रसिद्ध होते. विशेषतः तेथील दाने व सत्री नॉरीसला फार आवडली. औरंगाबादचे गुलाब पाहून त्याला आपल्या देशातील गुलाबांची आठवण झाली. तो म्हणतो, &quot;धान्य काय फळफळावळ काय -अगर फुले काय, औरंगाबादेत या सर्व वस्तू उत्तम आणि विपूल मिळतात&quot;. 
या कालखंडातील पावसाची अनिश्चितता, सततच्या युद्धांचा प्रसंग यामुळे पिकांची नासाडी, आर्थिक मदतीचा अभाव, भ्रष्ट राज्यकारभार यामुळे शेती व्यवसाय व शेतकरी हे दोन्ही मागासलेलेच होते. संपूर्ण शेती पावसावरच अवलंबून होती. या काळात शेतीची प्रतवारी लक्षात घेऊन त्या प्रमाणात शेतसारा वसूल केला जात असत. सारा रोख व धान्याच्या रुपाने भरण्याची सोय होती. या कालखंडात उद्योगधंद्यांची फारशी वाढ झालेली नव्हती. रस्त्यांचाही फारसा विकास झालेला नव्हता. प्रवासासाठी घोडागाडी, बैलगाडी, पालखी, मेना इत्यादींचा वापर होत असे. या काळात बाहेरच्या देशांशी व्यापार चालत असल्याचे उल्लेख सापडत नाही. औरंगजेबाच्या मृत्यूनंतर मुस्लिम राजवटीत बेबंदशाही माजली होती. मुस्लिम राज्यकर्ते प्रजेला लुबाडीत होते. मुस्लिम राज्यकर्ते मराठी कर्तबदार सैन्य बाळगून ते मुलाखाचे राजे बनून विलासात आणि ख्यालीखुशालीत राज्य करत होते.
3) मराठाकालीन मराठवाडयाची आर्थिक:- मराठा सत्तेचा व मराठवाडा परिसराचा जास्त संबंध आला नाही. मराठी सत्तेचा उदय होण्यापूर्वी अनेक मराठी सरदार मुस्लिम राजवटीत नावारूपाला आले होते. मुसलमानी सत्तांना अनोळखी प्रदेशात आपले वर्चस्व सिद्ध करण्यासाठी कठीण जात होते. वर्चस्वासाठी पाचही मुस्लीम सत्ता आपापसात सतत लढाई करत होत्या. ह्या प्रदेशातील जनता ही हिंदू धर्माचीच होती. जनतेच्या समर्थनाशिवाय राज्याला स्थैर्य प्राप्त होवू शकत नाही म्हणून या स्थानिक हिंदू लोकांशी जुळवून घेणे मुसलमानी सत्ताधीशांना आवश्यक होते. मुस्लिम राज्यांचे संरक्षण करण्याची जबाबदारी मराठा वतनदारांवर होती. निजामशाही उदयास येण्यापूर्वी अनेक मराठी सरदार घराणी उदयास आली. त्यांना मुसलमानी राज्यात मोठी संधी प्राप्त झाली व सत्ता विस्ताराच्या व अधिकाराच्या संघर्षात वरच्या दर्जाची स्थाने मिळू लागली. यातुनच मराठे, धनगर, ब्राह्मण व इतर जमाती पुढे आल्याचे दिसते. या परिस्थितीत मराठ्यांना आपल्या बाजुने ठेवण्यासाठी, त्यांना खुश करण्यासाठी काही धार्मिक सवलती, पदव्या व जहागीर देऊन मुसलमानी सत्तांनी मराठ्यांचा गौरव करणे सुरू केले. लढाईत मोठमोठे पराक्रम गाजवण्यात ते नेहमी पुढाकार घेत. मराठे सरदार फौजबंद असत. कोणताही फौजबंद मराठा सरदार सुलतानाकडे गेला की, सुलतान त्याला आपल्या चाकरीला ठेवी. जहागिरी मिळालेले सरदार स्वतःला आपल्या जहागिरीचे राजे समजत. विजापूर व अहमदनगर येथील सुलतानांच्या पदरी अनेक मोठमोठे मराठे सरदार होते. निजामशाही व आदिलशाही यांनी दिल्लीचे मोगल व दक्षिणेतील पोर्तुगीज या सैन्याला टक्कर देण्यासाठी मराठा घराण्याची मदत घेतल्याची उदाहरणे आहेत. जहागीर व वतनदार आपल्या प्रदेशाचा कारभार पाहू लागले. या प्रदेशातील आर्थिक व्यवस्थेवर नियंत्रण करण्याचे अधिकार त्यांच्याकडे आले. मराठाकालीन आर्थिक जीवन शेती व्यवसायाशी संपूर्णपणे निगडीत होते. मराठा काळात शेती हाच प्रमुख व्यवसाय होता. पावसाची अनिश्चितता, नेहमीचा युद्धांचा प्रसंग त्यामुळे पिकांची होणारी नासधूस, मुस्लिम शासनकर्त्याकडून आर्थिक मदतीचा अभाव व जुलमी राज्यकारभार इत्यादीमुळे शेती करणे कठीण झाले होते. मुस्लिम राज्यकर्त्यांमध्ये वारंवार होणारी युद्धे यामुळे त्यांच्या शेतीचे सुद्धा अतोनात नुकसान होऊ लागले. शेती हा व्यवसाय अस्मानी व सुलतानी संकटाने धोक्यात आल्याने मराठे सैनिकी पेशाकडे वळले. मराठा कालखंडात आर्थिक व्यवहाराचे केंद्र बिंदू खेडे हाच होता. बाजारपेठेचे केंद्र असलेल्या खेडयाला कसबा या नावाने संबोधित असत. सामान्यतः गावात चार प्रकारच्या सत्ता रूढ होत्या त्यापैकी चौथी सत्ता म्हणजे व्यापारी सत्ता. ही सत्ता स्वतंत्र व श्रेष्ठ असल्याने त्यांना गावकीचे अधिकार होते. या कामासाठी सरकारकडून जमिनी मिळत त्यांना देशक' असे म्हणत. जमीनीच्या मोबदल्यात ते गावकीची विविध प्रकारची कामे करीत. त्यांना गावात प्रतिष्ठीत नागरिक समजले जात असे.(लेख:-मराठवाड्याच्या आर्थिक समृद्धीचा वारसा, प्रा. छाया दत्तराव भरोसे, मराठवाडा वारसा व सद्यस्थिति खंड १,  संपादक:- डॉ. मारुती आवरगंड, श्री. विठ्ठल कदम) 

शेती हाच मराठवाड्यातल्या लोकांच्या निर्वाहाचा प्रमुख स्रोत आहे. तांदुळ, डाळी, तेलबिया आणि कापूस यावर आधारित प्रक्रिया उद्योग मराठवाड्यात विखुरलेले आहेत. [[छत्रपती संभाजीनगर]], [[लातूर]], [[जालना]] आणि [[नांदेड]] शहरांच्या परिसरात उद्योगीकरण झाले आहे. धातू, प्लॅस्टिक, वाहने आणि पेये या क्षेत्रांतील अनेक कारखाने इ.स. १९८० नंतर मराठवाड्यात वाढले. जालना हा जिल्हा बियाणे केंद्र म्हणून प्रसिद्ध आहे.

==समाजरचना आणि लोकजीवन==
या भागात अधिक लोक हे ग्रामीण भागांत राहतात. तसेच ३०-४० टक्के लोक शहरी भागात राहतात. जास्तीत जास्त लोकजीवन हे शेतीवर अवलंबून आहे.

== शैक्षणिक प्रगती ==

सातवाहन या राजवटीचा काळ मराठवाड्याच्या दृष्टीने भरभराटीचा होता असे म्हणणे योग्य ठरेल. या काळामध्ये मराठवाड्याने केलेले नेतृत्व अनेक क्षेत्रात प्रभावशाली होते. यात राजकीय, सामाजिक आणि सांस्कृतिक क्षेत्रांचा समावेश होता. या काळात कला आणि साहित्य निर्मितीला चालना मिळाली. याच काळात गाथा सप्तशती या महत्वाच्या ग्रंथाची निर्मिती झाली. सातवाहन कुळातील राजे विद्वान ,सुसंस्कृत आणि विद्येचे पुरस्कर्ते होते. या काळात पैठण, जुन्नर आणि तेर येथे शैक्षणिक केंद्र विकसित झाली. संस्कृत बरोबर प्राकृत भाषेला त्यांनी प्रोत्साहन दिले. साहित्य निर्मिती बरोबरच साक्षरतेला चालना दिली हे त्यांचे महत्वाचे योगदान ठरते. या काळात निर्माण झालेल्या शिलालेखांची संख्या मोठी आहे. समाजात मोठ्या प्रमाणात वाचक वर्ग असल्याचे असल्याचे हे लक्षण आहे. त्या नंतर आलेल्या वाकाटक या राज वंशानेही कलेला आश्रय दिला. या काळात अजिंठा येथील प्रसिद्ध लेण्यांची निर्मिती झाली. हरिवीजय या ग्रंथाची निर्मिती याच काळात झाली. चालुक्य वंशीय राजवटीत मराठवाडा केंद्र स्थानी राहिला नाही. 

राष्ट्रकूट हे घराणे महाराष्ट्रीय होते. या काळात तलगुंड या ठिकाणी शाळा असण्याचा उल्लेख आढळतो. त्यावेळी मातृभाषेत शिक्षण दिले जात असावे. हे दोन्ही मुद्दे मराठवाड्याच्या दृष्टीने महत्वाचे आहेत. शाळेचे संगोपन गावकरी करीत असाही पुरावा सापडतो. कल्याणीच्या चालुक्य काळात शिक्षणाला प्रोत्साहन मिळाले एवढेच आपण म्हणू शकतो. 

शैक्षणिक दृष्ट्या यादवांचा कालखंड अतिशय महत्वाचा ठरतो. मराठवाड्याची शैक्षणिक आणि साहित्यिक परंपरा या काळात अधोरेखित होते. या काळात संस्कृत प्रमाणेच मराठी भाषा समृद्ध झाली. मुकुंदराज यांच्या विवेक सिंधु आणि ज्ञानेश्वर यांच्या ज्ञानेश्वरी या ग्रंथांची निर्मिती याच काळात झाली. मराठी वाङमयातील हा महान ग्रंथ मानला जातो . मराठवाडा मुस्लिम राजवटीखाली जाण्यापूर्वी मराठवड्यातील शिक्षण पद्धती विकसित झाली होती.  

मुस्लिम राजवट : चौदावे शतक ते अठराव्या शतकापर्यंत मुस्लिम राजवटीत शिक्षण हे पूर्वीप्रमाणेच दिले जात होते. मोगल सत्ते  नंतर त्यात मदरशांची भर पडली. ही व्यवस्था मिश्र प्रमाणात ब्रिटिश कालखंड सुरू होई पर्यंत सुरू होती. इष्ट इंडिया कंपनी सत्तेवर आल्यानंतरही अनेक वर्षे सरकारने शिक्षणाकडे लक्ष दिले नव्हते. काही इंग्रज समाज आणि धर्म प्रसारकांनी सरकारकडे ही मागणी केली. त्यानुसार भारतात इंग्रजी मध्यमाची शाळा सुरू झाली. याच काळात मराठवडा हा निजामाच्या अधिपत्या खाली होता. या दोन्हींचा एकत्रित परिणाम हा मराठवड्यातील शिक्षणावर झालेला दिसून येतो. याचा तौलनिक आढावा घेतल्यास सध्या असणाऱ्या परिस्थितीचा आढावा घेता येईल. 

निजामकालिन शिक्षण ;- निजाम राजवटीत हैदराबाद संस्थान चार भागात विभागले गेले होते. मेडक -गुलशनाबाद, वारंगल, औरंगाबाद आणि गुलबर्गा हे ते चार विभाग होत. या विभागांची पुढे जिल्हा आणि तालुका अशी विभागणी होती. सर्व मिळून १७ जिल्हे होते. मराठवाडा हा औरंगाबाद आणि गुलबर्गा यात विभागला होता. निजाम राज्यात गावोगावी चालणाऱ्या शाळेत शिकविणाऱ्या शिक्षकांचा पगार गावकरी देत असत. गावच्या ऐपतीवर तो अवलंबून होता. 

निजमाचे ब्रिटिश राजवटी बरोबर चांगले संबंध होते. त्यामुळे सेंट जॉर्ज ग्रामर् ही इंग्रजी माध्यमाची शाळा १८३४ मध्ये स्थापन झाली. ती  मुख्यतः युरोपियन मुलांसाठी होती. त्या नंतर बोलारम येथे वैद्यक शाळा आणि १८५५ मध्ये हैदराबाद येथे रोमन कॅथॉलीक मिशन तर्फे शाळा सुरू करण्यात आली. प्रथम निजामाच्या कर्मचाऱ्यासाठी असणारी ही शाळा सर्व जातीच्या मुलांसाठी खुली करण्यात आली. त्या नंतर इंग्रजी माध्यमाच्या शाळा  हैदराबाद शहर, औरंगाबाद, वारंगल आणि गुलबर्गा येथे सुरू करण्यात आल्या. यात दोन सर्व साधारण आणि  तंत्र विषयक आणि व्यावसायिक शाळांचा समावेश होता. या ठिकाणी अलिगढ, चेन्नई, मुंबई आणि बंगाल येथील शिक्षकांची नेमणूक करण्यात आली. 

हैदराबाद मध्ये मदरसा १८३० मध्ये स्थापन करण्यात आला. त्या नंतर १८५९ मध्ये प्रत्येक जिल्ह्याच्या ठिकाणी तीन आणि तालुक्याच्या ठिकाणी दोन शाळा सुरू करण्याचा निर्णय घेण्यात आला. शाळेची फी तालुका शाळेत एक आणा आणि जिल्हा शाळेत दोन आणे एव्ह्डी होती. पहिली अभियांत्रिकी संस्था १८७० साली स्थापन करण्यात आली. सन १८७२ मध्ये एकूण स्थानिक भाषेतील शाळांची संख्या १२५ होती. याशिवाय हैदराबाद  शहरात १६ शाळा होत्या . सन १८७५ मध्ये औरंगाबाद येथे मराठी -इंग्रजी अशी द्वि भाषिक शाळा उघडण्यात आली. दारूल ऊलुम उर्फ ओरीएन्टल महाविद्यालय १८५४ मध्ये सुरू झाले. यात पर्शियन आणि अरेबिक मध्यमातून भौतिक शास्त्र, रसायन, गणित आणि खगोल शास्त्र शिकवले जाई. इंग्लिश माध्यमच्या शाळेत १८५७ पासून अरेबिक, पर्शियन, हिंदुस्तानी, मराठी, तेलगू, आणि कन्नड भाषा शिकवल्या जात. काही समाज सुधारकांनी केलेले प्रयत्नही उल्लेखनीय आहेत. 

बिलगर्मी यांनी वारंगल, हैदराबाद आणि औरंगाबाद येथे तीन औद्योगिक शाळा काढल्या. वेंकट राम रेड्डी यांनी मुलींचे माध्यमिक विद्यालय आणि मूला-मुलींसाठी वसतिगृहे काढली. भाग्य राम रेड्डी यांनी वंचित घटक आणि दलित वर्गातील मुलांसाठी शाळा काढल्या. अशा प्रकारे शिक्षणाची सुरुवात होऊनही सामाजिक परिस्थिति आशादायक नव्हती. सर्व साधारण साक्षरता ३ टक्के तर  इंग्लिश साक्षरता ०.३ टक्के इतकीच होती. इतर संस्थानच्या तुलनेत ती सर्वात कमी होती. साक्षरता दर हिंदु २.६, मुस्लिमस ८.९, ख्रिच्चन २५.२ असा होता. तेलंगणाचा साक्षरता दर ४.२ तर मराठवाड्याचा २.४ एव्हडा होता. मराठवाड्याच्या शैक्षणिक मागासले पणाची बीजे इथे रोवलेली आहेत.     

स्वातंत्र्य मिळाल्या नंतरही मराठवाड्यात उच्च शिक्षणाचा प्रसार होण्यासाठी दशक उलटावे लागले. प्राथमिक आणि माध्यमिक स्तरावरील शिक्षणाची सोयही अपुरी होती. सन १९५७ मध्ये प्राथमिक शाळांची संख्या ३६८६, माध्यमिक २३१ आणि उच्च माध्यमिक फक्त ९५ एव्हडी होती. त्यात एक तंत्र विषयक आणि एका इंटर मिजियट महाविद्यालयाचा समावेश होता. सुदैवाने १९५० मध्ये औरंगबादला एक आणि नांदेडला एक अशा दोन महाविद्यालयाची स्थपणा झाली. 

डॉ बाबासाहेब आंबेडकर आणि स्वामी रामानंद तीर्थ यांनी त्यासाठी पुढाकार घेतला. तसेच १९५४ ते ५६ या दरम्यान एक शिक्षणशास्त्र, एक वैद्यक आणि एक शेती महाविद्यालय यांची त्यात भर पडली. सन २०२३ मध्ये मराठवाड्यात शाळांची संख्या २०००० एव्हडी आहे. 

उच्च शिक्षणाचा विचार केल्यास डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ, स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ आणि वसंतराव नाईक कृषि विद्यापीठ अशी तीन विद्यापीठे आहेत. या विद्यापीठात अनुदानित आणि विनाअनुदानित महाविद्यालयांची संख्या  सुमारे ६५० एव्हडी आहे. 

मराठवाड्यात आय आय टी ही उच्च शिक्षणाशी संबंधित अभियांत्रिकी संस्था नाही, तसेच व्यवस्थापन विषयक शिक्षण देणारी आय आय आय एम देखील नाही. यू डी सी टी या रसायन शस्त्राशी संबंधित मुंबईतील संस्थेची शाखा जालना येथे आहे. ही उपशाखा आहे. हिंगोली जिल्ह्यात औंढा येथे येऊ घातलेला लायगो हा गुरुत्वाकर्षण तरंग मोजणारा प्रकल्प हीच एक जमेची बाब आहे. सन २०२० पासून नवे शिक्षणिक धोरण आले आहे. सद्यस्थितीत शिक्षणाची उपलब्धता मोठ्या प्रमाणात आहे असे म्हणता येईल. असे असले तरी गुणवत्ता हा महत्वाचा मुद्दा ठरणार आहे. 

मराठवाड्यात क्षमता असूनही उच्च शिक्षणाची ज्ञान केंद्र हव्या त्या प्रमाणात विकसित होत नाहीत हा खरा कळीचा मुद्दा आहे. नव्या धोरणामुळे  आता नवी संधी आणि आव्हाने तयार होत आहेत. भविष्यात गुणवत्ता वाढवायची असल्यास हे धोरण यशस्वीपणे कसे राबविता येईल याचा विचार आवश्यक आहे .  
[लेख:- मराठवाडा:शिक्षण परंपरा व  सद्यस्थिति, डॉ पंडित विद्यासागर, मराठवाडा वारसा व सद्यस्थिति खंड १,संपादक:- डॉ. मारुती आवरगंड, श्री. विठ्ठल कदम]

छत्रपती संभाजीनगरचे [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ]] आणि नांदेडचे [[स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ]] ही दोन शासननियंत्रित आणि [[विद्यापीठ अनुदान आयोग]] (यूजीसी) मान्यताप्राप्त सर्वसाधारण शिक्षणाची विद्यापीठे मराठवाड्यात आहेत तसेच खाजगी विद्यापीठे सुद्धा स्थापन झाली आहेत. त्याशिवाय परभणी येथे [[वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ]] आहे. औरंगाबादचे [[शासकीय अभियांत्रिकी महाविद्यालय, औरंगाबाद|शासकीय अभियांत्रिकी महाविद्यालय]], नांदेडचे [[श्री गुरू गोविंद सिंगजी अभियांत्रिकी आणि तंत्रज्ञान महाविद्यालय, नांदेड| श्री गुरूगोविंदसिंहजी अभियांत्रिकी महाविद्यालय]] प्रसिद्ध आहे. याशिवाय इतर अनेक स्वायत्त शिक्षणसंस्था मराठवाड्यात आहेत.

=== डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ ===
{{मुख्य|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ}}
[[बाबासाहेब आंबेडकर|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] यांनी वेरूळ-अजिंठ्यालगतच छत्रपती संभाजीनगर परिसरात एक मोठे शिक्षण, ज्ञानकेंद्र उभारण्याची योजना आखली होती. प्रामुख्याने आधुनिक शिक्षणापासून वंचित राहिलेल्या समाजातील बहुसंख्यकांसाठी हे नियोजन होते. छत्रपती संभाजीनगर शहराजवळच्या भागाचे [[नागसेन वन]] असे नामकरण करून तेथे [[पीपल्स एज्युकेशन सोसायटी]]च्या [[मिलिंद महाविद्यालय]]ाची स्थापना त्यांनी केली. याच परिसरात स्वातंत्र्यानंतर [[मराठवाडा विद्यापीठ]] स्थापन करण्यात आले. या विद्यापीठाचे उद्‌घाटन भारताचे पहिले पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांच्या हस्ते २३ ऑगस्ट १९५८ रोजी झाले.&lt;ref name=&quot;UNI&quot;&gt;[http://www.bamu.net/history.htm डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठाचा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110823104300/http://www.bamu.net/history.htm |date=2011-08-23 }} इतिहास.&lt;/ref&gt; सुरुवातीला 'मराठवाडा विद्यापीठ' एवढेच नाव असलेल्या या विद्यापीठाचा नामविस्तार पुढे महाराष्ट्र शासनाने [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ]] असा केला. या प्रदेशातील छत्रपती संभाजीनगर, [[जालना]], [[बीड]] आणि [[धाराशिव]] या चार जिल्ह्यांतील महाविद्यालये हे या विद्यापीठाचे कार्यक्षेत्र आहे. [[धाराशिव]] येथे या विद्यापीठाचे उपकेंद्र आहे. देशातील विद्यापीठांमध्ये पहिला नाट्यशास्त्र विभाग डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठात सुरू झाला.

=== स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ ===
{{मुख्य|स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ}}
[[नांदेड]] येथे मुख्यालय असलेल्या या [[विद्यापीठ अनुदान आयोग]] (यूजीसी) मान्यताप्राप्त विद्यापीठाची स्थापना १७ सप्टेंबर १९९४ रोजी झाली. निजामाच्या राजवटीतून विभाग मुक्त करण्यासाठी विसाव्या शतकाच्या मध्यापर्यंत चाललेल्या लढ्याचे अग्रणी [[स्वामी रामानंद तीर्थ]] यांचे नाव या विद्यापीठाला देण्यात आले आहे.&lt;ref name=&quot;SRT&quot;&gt;[http://srtmun.ac.in/Aboutsrtmun.aspx स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठाचे] संकेतस्थळ.&lt;/ref&gt; प्रदेशातील [[नांदेड]], [[हिंगोली]], [[परभणी]] आणि [[लातूर]] या चार जिल्ह्यांतली महाविद्यालये हे या विद्यापीठाचे कार्यक्षेत्र आहे. [[लातूर]] येथे विद्यापीठाचे उपकेंद्र आहे.

=== वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ ===
{{मुख्य|वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ}}
१९५६ मध्ये राज्य पुनर्रचनेच्या काही काळ आधी तत्कालीन हैदराबाद राज्यात असलेल्या परभणी येथे कृषी महाविद्यालयाची स्थापना करण्यात आली होती. त्याचाच पुढे विस्तार करून १८ मे १९७२ रोजी परभणीत मराठवाडा विभागातील कृषी क्षेत्राच्‍या विशेष गरजा व लोकभावना लक्षात घेऊन मराठवाडा कृषी विद्यापीठाची स्थापना झाली. हरितक्रांतीचे प्रणेते [[वसंतराव नाईक]] यांच्‍या जन्‍मशताब्‍दी वर्षानिमित्त राज्‍यातील कृषी क्षेत्रातील त्‍यांच्‍या अतुलनीय योगदानाबद्दल १ जुलै २०१३ रोजी विद्यापीठाचा नामविस्‍तार वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ असा करण्‍यात आला.

शिक्षण – १९५६ साली परभणी येथे कृषी महाविद्यालयाच्‍या स्‍थापनेने सुरुवात होऊन आज विद्यापीठांतर्गत १२ घटक व ४३ संलग्‍न महाविद्यालये आहेत. तसेच ९ घटक व २० कृषि तन्त्र विद्यालये, ३३ संलग्‍न कृषितंत्र निकेतने आहेत. याद्वारे विद्यार्थ्‍यांना कृषिविषयक शिक्षण मिळते. विद्यापीठामध्‍ये कृषी, उद्यानविद्या, कृषी व्‍यवसाय व्‍यवस्‍थापन, कृषी अभियांत्रिकी, गृहविज्ञान, अन्‍नतंत्रज्ञान यात दोन वर्षाचा पदव्‍युत्तर, तर आचार्य पदवी कार्यक्रम हा कृषी शाखेच्‍या नऊ विषयांत, अन्‍नतंत्रज्ञान शाखेतील पाच विषयांत, कृषी अभियांत्रिकी शाखेतील चार विषयांत व गृह विज्ञान शाखेत एका विषयात राबविण्‍यात येतो.

संशोधन – विद्यापीठात राज्‍य शासन अनुदानित ३४ संशोधन योजना व २४ अखिल भारतीय समन्‍वयक संशोधन प्रकल्‍प कार्यरत असून आजपर्यंत सव्‍वाशेपेक्षा जास्त विविध पिकांचे वाण, पंचवीसपेक्षा जास्‍त कृषी औजारे व यन्त्रे विकसित करून शेतकऱ्यांसाठी सहाशेपेक्षा जास्‍त तंत्रज्ञान शिफारसी प्रस्तुत केल्‍या आहेत.

विस्‍तार शिक्षण - विद्यापीठाचे तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचण्‍याचे कार्य विस्‍तार शिक्षण गट (१), कृषी तन्त्रज्ञान माहिती केंद्र (१), विभागीय कृषी विस्‍तार केंद्र (४) तसेच ३ घटक व ८ अशासकीय कृषी विज्ञान केंद्राद्वारे केले जाते. विद्यापीठाचे तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांच्‍या शेतापर्यंत जलदगतीने व प्रभावीपणे पोहोचण्‍यासाठी विद्यापीठ विविध नाविन्यपूर्ण विस्‍तार शिक्षण उपक्रम नियमित राबवीत असते.

दरवर्षी १८ मे रोजी खरीप पीक मेळावा (विद्यापीठ वर्धापनदिन) व १७ सप्टेंबर या मराठवाडा मुक्‍तिसंग्राम दिनाच्या दिवशी रबी पीक मेळावा घेण्‍यात येतो. शेतकऱ्यांना खरीप व रबी हंगामाबाबत मार्गदर्शन करून विद्यापीठाने तयार केलेल्‍या बियाणाचे वाटप केले जाते. [[सावित्रीबाई फुले]] यांच्या जयंती निमित्त ३ जानेवारी रोजी दरवर्षी महिला शेतकरी मेळावा आयोजित होतो. याचा लाभ राज्‍यातील लाखो शेतकरी बांधव घेतात. विद्यापीठाद्वारे दरवर्षी कृषि दैनंदिनी, कृषी दिनदर्शिका, विविध विषयांवरील पुस्तिका, घडीपत्रिका, शेतीभाती मासिक यांचे प्रकाशन होते.

== नामांकित शिक्षणसंस्था ==

* नवविकास मंडळ शिक्षण संस्था
* नूतन शिक्षण संस्था
* केंद्रीय महाविद्यालय, [[परभणी]]
* भारतीय शिक्षण प्रसारक मंडळ
* मराठवाडा शिक्षण प्रसारक मंडळ
* योगेश्वरी शिक्षण संस्था, [[अंबाजोगाई]]
* सरस्वती भुवन शिक्षण संस्था, [[छत्रपती संभाजीनगर]]
* शारदा भवन एज्युकेशन सोसायटी, [[नांदेड]]

==साहित्य आणि साहित्यिक==
[[Image:Indischer Maler des 6. Jahrhunderts 001.jpg|200px|right|thumb|अजिण्ठ्यातिल लेण्यांमधले एक चित्र]]
* भगवानगडाचे मठाधिपती डॉ नामदेव महाराज शास्त्री हे महाराष्ट्रातील एकमेव न्यायाचार्य आहेत. संतसाहित्याचे गाढे अभ्यासक आहेत.
* श्री क्षेत्र संत मीराबाई संस्थान महासांगवी येथील महंत राधाताई महाराज सानप आईसाहेब या महाराष्ट्रातील पहिल्या व एकमेव मठाधिपती आहेत. मराठवाड्यातील डॉक्टर [[युसुफखान महंमदखान पठाण]] यांनी मराठी संत साहित्याचे अभ्यासक अशी लोकमान्यता मिळवली आहे. तर [[तुळशीराम गुट्टे]] यांनीही मराठी संत साहित्याचे अभ्यासक अशी लोकमान्यता मिळवली असून पुणे विद्यापीठातून संत मुक्ताई यांच्या जीवनावर पी.एचडी प्रदान केली आहे. आज त्यांची सहा पुस्तके प्रकाशित आहेत. तर तीन पुस्तके प्रकाशनाच्या वाटेवर आहेत. [[नरहर कुरुंदकर]] हे मराठी भाषेचे अग्रणी समीक्षक म्हणून परिचित होते. [[नाथराव नेरळकर]] यांनी शास्त्रीय संगीताची धुरा वाहिली. [[लक्ष्मीकांत तांबोळी]], [[फ.मुं. शिंदे]] यांनी काव्यलेखन तर नरेंद्र नाईक यांनी काव्य व कादंबरी लेखन केले. त्यांची 'काळोखातील अग्निशिखा' कादंबरी लोकप्रियतेच्या उत्तुंग शिखरावर आहे .दैनिक मराठवाडाचे संपादक [[अनंत भालेराव]] व [[दैनिक प्रजावाणी, नांदेड]]चे संपादक [[सुधाकर डोईफोडे]] यांनी सामाजिक चेतना व आर्थिक प्रगतीस चालना मिळावी म्हणून सक्रिय कार्य केले. डॉ. [[लक्ष्मण देशपांडे]] यांच्या ’वऱ्हाड निघालंय लण्डनला’ या एकपात्री प्रयोगांच्या संख्येने जागतिक विक्रम केला. डॉ. वा. ल. कुलकर्णी यांनीही मराठवाड्यातील अनेक साहित्यिक घडवले. त्यांनी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठातील मराठी भाषा विभाग नावारूपास आणले.

==पुस्तके==
* ’मराठवाडा वारसा व सद्यस्थिति खंड १’, संपादक: डॉ. मारुती आवरगंड, श्री. विठ्ठल कदम
* ’असाही मराठवाडा’ (मराठवाड्याचे सांस्कृतिक अंतरंग दाखविणारा ग्रन्थ), लेखक : डॉ. किरण देशमुख (प्रकाशक : निर्मल प्रकाशन, नांदेड)
* ’काळोखातील अग्निशिखा’ (ऐतिहासिक कादंबरी) (प्रकाशक दिलीपराज प्रकाशन,पुणे) : हैदराबाद मुक्तिसंग्राम लढ्याच्या पार्श्वभूमीवरची कादंबरी-लेखक : नरेंद्र नाईक
* ’नाटयधर्मी मराठवाडा’ - लेखक : त्र्यम्बक महाजन.
* मराठवाडा : एक सांस्कृतिक मागोवा (अरुणचन्द्र पाठक)
* ’मराठवाडी माणसं’ - लेखक : [[युसुफखान महंमदखान पठाण]]
* ’मराठवाड्यातील लोककथा’ - लेखक : [[युसुफखान महंमदखान पठाण]]
* मराठवाड्यातील देवतांची रूपे (प्रा. डॉ. किरण देशमुख)
* ’मराठवाड्यातील शिलालेख’ - लेखक : [[युसुफखान महंमदखान पठाण]]
* ’माझा महान मराठवाडा’ - लेखक : हेमकांत महामुनी

==मराठवाड्यात छापली जाणारी काही उल्लेखनीय वृत्तपत्रे==

* दै. मराठवाडा
* दै. [[प्रजावाणी]]
* दै. [[लोकसत्ता]]
* दै. [[सकाळ (वृत्तपत्र)|सकाळ]]
* दै. [[दिव्य मराठी]]
* दै. [[एकमत]]
* दै. चंपावतीपत्र
* दै. कार्यारंभ 
* दै. मराठवाडा साथी
* दै. झुंजारनेता
* दै. [[पुढारी (वृत्तपत्र)|पुढारी]]
* दै. कार्यारंभ

== मराठवाड्यातील नामांकित व्यक्ती ==

[[चित्र:Govinbhai_shroff.jpg|इवलेसे|गोविंदभाई श्रॉफ]]

=== राजकारण ===

* [[नानाजी देशमुख]]
* [[स्वामी रामानंद तीर्थ]]
* [[प्रमोद महाजन]]
* [[शंकरराव चव्हाण]]
* [[गोविंददास मन्नुलाल श्रॉफ|गोविंदभाई श्रॉफ]]
* [[सुंदरराव सोळंके]]
* [[शिवाजीराव पाटील निलंगेकर]]
* [[शिवराज पाटील]]
* [[विलासराव देशमुख]]
* [[अशोक चव्हाण]] 
* [[गोपीनाथ मुंडे]]
* केशरबाई क्षीरसागर
* [[केशवराव धोंडगे]]
* जयसिंग गायकवाड
* बाबासाहेब सवनेकर
* बाबुरावजी काळे
* मुकुंदराव पेडगावकर
* रफीक झकेरिया
* वसंतराव काळे
* शिवाजीराव पंडित
* डॉ. मारुती आवरगंड

==स्वतंत्र मराठवाडा शिक्षक मतदारसंघ==

१९७४ साली मराठवाड्याला स्वतंत्र शिक्षक मतदारसंघ मिळाला. आजपर्यंत या मतदारसंघातून खालील शिक्षक आमदारांनी शिक्षकांचे विधान परिषदेत प्रतिनिधित्व केले आहे.

# डी.के. देशमुख
#राजाभाऊ उदगीरकर
# पी.जी. दस्तुरकर
# प.म. पाटील
# वसंतराव काळे
# विक्रम वसंतराव काळे  ([[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]])

== मराठवाडा पदवीधर मतदारसंघ ==

== ईतर व्यक्तीमत्व ==

* लक्ष्मण गायकवाड
* चंदुलाल बियाणी
* मच्छिंद्र गोजमे
* ना.य. डोळे 
* विठ्ठलराव देशपांडे 
* प्रा. मधुकर मुंडे
* विजयआण्णा बोराडे
* व्यंकटेश चौधरी

=== व्यावसायिक ===
* नंदकुमार धूत
* [[जवाहरलाल दर्डा]]
* मच्छिंद्र चाटे 
* रणजित देशमुख
* [[बद्रीनारायण बारवाले]]
* चंदुलाल बियाणी

===मराठवाड्यातील साहित्यिक===    
* [[अनुराधा पाटील]]
* [[ऋषिकेश कांबळे]]
* [[छाया महाजन]]
* प्रा. बाळासाहेब बोरसे 
* प्रा प्रतिभा अहिरे
* डॉ. तुळशीराम महाराज गुट्टे
* [[जयदेव डोळे]]
* प्रा. दत्ता भगत 
* दादा गोरे 
* दासू वैद्य
* [[नरहर कुरुंदकर]]
* नरेंद्र नाईक
* डॉ. [[गंगाधर पानतावणे]] 
* पी. विठ्ठल 
* [[प्रल्हाद ईरबाजी सोनकांबळे]]
* [[फ.मुं. शिंदे]]
* बी. रघुनाथ 
* मुक्तविहारी
* [[युसुफखान महंमदखान पठाण]]
* रमेश दीक्षित 
* रविंद्र किंबहुने
* रावजी राठोड 
* [[लक्ष्मीकांत तांबोळी]]
* [[वामन रामराव कांत]]
* श्रीकांत देशमुख
* डॉ. सरदारसिंग बैनाडे&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=ज्येष्ठ कवी, लेखक व उत्तम सभा संचालक|last=बैनाडे|first=सरदारसिंग|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;
* सुधीर रसाळ 
* डॉ. सूर्यनारायण रणसुभे

===मराठवाड्यातील कलावंत===
* [[मकरंद अनासपुरे]]
* डॉ. नीरज बाळासाहेब बोरसे
* [[चंद्रकांत कुलकर्णी]]
* मयूरी कांगो
* [[योगेश शिरसाट]]
* डॉ. [[लक्ष्मण देशपांडे]]
* [[संदीप पाठक|संदिप पाठक]]
* सोन्या एस. सोळंके
* [[संकर्षण कऱ्हाडे]]

=== संत आणि महंत ===
* पाचलेगावकर महाराज
* [[एकनाथ|संत एकनाथ]] ([[पैठण]])
* [[नामदेव|संत नामदेव]] ([[नरसी (नामदेव)|नरसी]])
* संत मन्मथ स्वामी (श्री क्षेत्र [[कपिलधार]],बीड)
* संत व कवी [[मुकुंदराज]] ([[अंबाजोगाई]], बीड)
* संत [[दासोपंत]] ([[अंबाजोगाई]],बीड)
* संत [[ज्ञानेश्वर]] ([[आपेगाव]])
* संत [[जनाबाई]] ([[गंगाखेड]])
* संत ज्ञानेश्वर महाराज- चाकरवाडी,बीड
* संत [[गोरा कुंभार]] - [[तेर (उस्मानाबाद)|तेर]], धाराशिव 
* न्यायाचार्य महंत नामदेव शास्त्री - श्री क्षेत्र [[भगवानगड]], बीड 
* स्वामी डॉ. तुळशीराम गुट्टे महाराज - श्री क्षेत्र दत्ताधाम
* महंत आईसाहेब राधाताई सानप - श्री संत मीराबाई संस्थान महासांगवी
* संत वामनभाऊ
* महंत विठ्ठल महाराज शास्त्री (गहिनीनाथ गड)
* महंत अजिनाथ महाराज शास्त्री (तारकेश्वर गड)    
* महंत काशिनाथ महाराज शास्त्री (नागतळा)
* ह.भ.प. महादेव भाऊ शेकडे (मसोबाची वाडी)
* महंत विष्णू महाराज केंद्रे - ज्ञानेश्वरी मंदिर संस्थान आळंदी
* महंत शिवाजी महाराज ([[नारायणगड (बीड)|नारायणगड]]) 
* संदिपान महाराज शिंदे हासेगावकर 
* केशव महाराज उखळीकर परळी   
* ज्ञानेश्वर दादा महाराज आपेगाव (माउलीचे)
* चैतन्य महाराज देगलूरकर 
* माधवबुवा शास्त्री ([[अंबाजोगाई]]) 
* योगीराज महाराज पैठणकर 
* प्रकाश महाराज बोधले डिकसळ

===खेळाडू===
* अंकित बावणे
* [[इक्बाल सिद्दिकी]] 
* विजय झोल
* [[संजय बांगर]]
* [[अविनाश साबळे]]

== पर्यटन ==
* [[हुजूर साहेब| तख्त सचखंड श्री हुजुर अबचलनगर साहिब]]: श्री. [[गुरू गोविंदसिंह]] यांचा गुरुद्वारा, रामायणात नांदेडचा उल्लेख भारतमाता जिथून आला होता, त्या ठिकाणाचा उल्लेख आहे. 
* [[सिद्धार्थ उद्यान व प्राणी संग्रहालय]] हे छ्त्रपती संभाजीनगर येथील उद्यान आहे, जे मराठवाड्यातील एकमेव प्राणिसंग्रहालय आहे.
* भारताचा राष्ट्रीय पक्षी असलेल्या मोरांसाठी प्रसिद्ध असलेले नायगाव अभयारण्य बीड जिल्ह्यातील पाटोदा तालुक्यात आहे.
* [[माहूरची पांडवलेणी]]
* येडशी रामलिंग घाट अभयारण्य हे धाराशिव जिल्ह्यात आहे.या अभयारण्यात लांडगा, हरीण, माकडे, मोर इत्यादी प्राणी पाहायला मिळतात.
* [[कंधार किल्ला]]
* सौताडा हे स्थळ बीड जिल्ह्यातील पाटोदा तालुक्यात असून येथील विंचरणा नदीवरील धबधबा प्रसिद्ध आहे. पाटोदा तालुक्यातील डोंगराळ परिसरात उगम पावणारी विंचरणा नदी वाहत जाऊन पुढे सौताडा येथे विंचरणेचा प्रवाह सुमारे सत्तर मीटर उंचीवरून दरीत कोसळतो. येथील धबधबा प्रसिद्ध आहे.
* [[तुळजाभवानी मंदिर]]
* [[पितळखोरे लेणी]] - आशिया खंडातील पहिली प्राचीन लेणी. औरंगाबाद जिल्ह्यातील कन्नड तालुका येथे ही लेणी आहे पूर्ण आकारातील या लेणी होत्या ठिसूळ खडक लागण्याने सोडून दिल्या गेल्या. येथे तथागत बुद्धाचे पेटिंग्ज आजही काही प्रमाणात आहे येथे भिक्खुना आरामासाठी, विपश्यनेसाठी छोट छोट्या खोल्या दिसून येतात इथले द्वारपाल प्रसिद्ध होते स्थानिक रहिवासी, पर्यटकानी लेणी ध्वस्त केल्या आहेत.

==हे सुद्धा पहा==
* [[हैदराबाद मुक्तिसंग्राम]]
* [[दालन:मराठवाडा]]
* [[स्वामी रामानंद तीर्थ]]

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

{{महाराष्ट्र राज्य}}
{{महाराष्ट्राचे उपप्रांत}}

[[वर्ग:महाराष्ट्र]]
[[वर्ग:मराठवाडा|*]]
{{मराठी चित्रपटसृष्टी}}
{{मराठी चित्रपटसृष्टी}}</text>
      <sha1>08nzoj3imxmbpf30siluv90bwcpg073</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721780</id>
      <parentid>2721779</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T17:41:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52310-38</username>
        <id>187943</id>
      </contributor>
      <origin>2721780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="199582" sha1="0q0biphaaf2850rj3ygtinpm90nq5zq" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र 
|प्रकार = प्रांत
|स्थानिक_नाव = मराठवाडा
|इतर_नाव = 
|टोपणनाव = 
|पर्जन्य = आग्नेय व नैऋत्य मोसमी वारे
|आकाशदेखावा = MaharashtraMarathwada.png
|राज्य_नाव = महाराष्ट्र
|क्षेत्रफळ_एकूण = 64811
|लोकसंख्या_एकूण = 15589223
|लोकसंख्या_वर्ष               = 2001
|जिल्हे = [[छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा|छत्रपती संभाजीनगर]], [[धाराशिव जिल्हा|धाराशिव]], [[जालना जिल्हा|जालना]], [[नांदेड जिल्हा|नांदेड]], [[परभणी जिल्हा|परभणी]], [[बीड जिल्हा|बीड]], [[लातूर जिल्हा|लातूर]], [[हिंगोली जिल्हा|हिंगोली]]
|साक्षरता = ६८.९५
}}

'''मराठवाडा''' हा [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राचा]] [[गोदावरी]] नदीच्या खोऱ्यात आणि आसपास वसलेला एक प्रदेश असून त्यात आठ जिल्ह्यांचा समावेश होतो. [[छत्रपती संभाजीनगर]] शहर हे ह्या विभागाचे मुख्यालय आहे. महाराष्ट्रातली १६.८४ टक्के लोकसंख्या या प्रदेशात राहाते. त्यापैकी तीस टक्के लोक दारिद्र्यरेषेखाली आहेत. प्रदेशाचा तीस टक्के भाग पर्जन्यछायेत येतो.&lt;ref name=&quot;मराठवाडा&quot;&gt;[http://www.rediff.com/election/2004/oct/06maha1.htm], मराठवाडा उपप्रांतावरचा इंग्रजी लेख.&lt;/ref&gt; कोरडवाहू शेतीचे प्रमाण नव्वद टक्क्यांवर आहे. कोरडवाहू शेतीच लोकांच्या निर्वाहाचा प्रमुख स्रोत आहे. छत्रपती संभाजीनगर, जालना, नांदेड, अंबाजोगाई, परळी आणि लातूर ही विभागातली उद्योग, शिक्षण आणि पर्यटनाची मुख्य केंद्रे आहेत. [[पैठण]]चे सातवाहन ते [[देवगिरीचे यादव]] हा ऐतिहासिक काळ मराठवाडा विभागाच्या राजकीय उत्कर्षाचा काळ होता. मराठवाड्याची मराठी ही मुख्य बोलीभाषा आहे. मराठवाड्यास संतांची भूमी असे म्हणले जाते. बारा ज्योतिर्लिंग मंदिरांपैकी ३ ज्योतिर्लिंग याच भागात आहे.

{{विकिकरण}}
==इतिहास==

आज ज्या प्रदेशाला मराठवाडा म्हणतात, त्याची तशी ओळख इ.स. १८६१ पासून झालेली आहे. भूतपूर्व हैद्राबाद संस्थानच्या ज्या भागात मराठी भाषेचा वापर होत असे, त्याला प्रारंभी ''मराठवाडी'' असे संबोधिले जाई. 
इ.स. १८६१ पासून हा प्रदेश मराठवाडा म्हणून संबोधिले जाऊ लागला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/aurangabad/news/marathwada-history-name-origin-hyderabad-liberation-day-135936613.html |title=मराठवाड्याला मराठवाडा का म्हणतात?:कसे पडले नाव? काय आहे इतिहास? वाचा भाषिक, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=दिव्य मराठी |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ सप्टेंबर २०२५ |विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20250917043904/https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/aurangabad/news/marathwada-history-name-origin-hyderabad-liberation-day-135936613.html |विदा दिनांक=१७ सप्टेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt; 
मराठवाड्याला इसवीपूर्व ४ व्या शतकापासूनचा इतिहास असला तरी त्यापूर्वीच्या काळीही तेथे वस्ती होती असे आढळते. ज्या काळात भारताच्या कोणत्याच प्रदेशाला काहीही नाव नव्हते त्या काळातील जनजीवनाची पुसटशी का होईना कल्पना उत्खननातून आणि पुरातत्वीय अन्वेषणातून उपलब्ध झालेल्या अवशेषांवरून करता येते. मात्र सामान्यतः या अवशेषांचे रूप सर्वत्र सारखेच असल्यामुळे त्या आधारे प्रादेशिक वेगळेपण दाखविणे शक्यच नाही. भारतात सर्वात आधीच्या मानवी वस्तीच्या पाऊलखुणा आढळल्या त्या पुराश्म युगातल्या. पुराश्म वा पुरापाषाण युगाचे तीन भाग करावे लागतात, आद्य पुराश्मयुग, मध्यपुराश्मयुग आणि उत्तर पुराश्मयुग. यानंतर अवतरले ते मध्याश्मयुग (मेसॉलिथिक) आणि मग आले ते नवाश्मयुग. यापैकी मराठवाड्यात आद्यपुराश्मयुग आणि नवाश्मयुगाच्या खुणा अजूनतरी उपलब्ध झालेल्या नाहीत. याचा अर्थ असा मात्र नव्हे की या काळात येथे मानवी वस्ती नव्हतीच. एवढे मात्र खरे की यासंबंधीचा धांडोळा पुरातत्ववेत्त्यांनी अजूनपर्यंत घेतलेला नाही. 

मध्यपुराश्मयुगातील मानवीवस्तीच्या खुणा नांदेड जिल्ह्यातील [[किवळा]] या खेड्यात आढळल्या. हा काळ साधारणपणे ४० हजार वर्षांपूर्वीचा आहे. वन्य प्राण्यांची शिकार या हत्यारांनी करणे आणि कंदमुळे गोळा करून त्यावर उपजिविका करणे असे त्याचे जीवन होते. प्रायः हे भटके जीवन होते. या नंतरच्या म्हणजे उत्तरपुराश्म काळात सुमारे २५ हजार वर्षापूर्वीचे याचे अस्तित्त्व नांदेड जवळील [[भोकर]] या गावी फार मोठ्या प्रमाणात मिळालेल्या दगडी हत्यारांच्या साठ्यामुळे कळू शकले. या काळातही दगड हेच माध्यम राहिले. मात्र दगडांचे वेगळाले प्रकार वापरात आणले गेले नि हत्यारे व अवजारे यांच्या घडणीत थोडी सफाई आणली गेली. अॅश्युलियन म्हणून यांची ओळख सांगतात. यावेळपावेतो मानव पुराश्मयुगातून मध्याश्मयुगात आला होता. त्याच्या जीवनमानात सुधारणा झाली होती. आता हत्यारे चर्ट या जातीच्या दगडांची बनवली होती. ती करण्याचे तंत्रही सुधारले होते. तासण्या, अणुकुचीदार टोक असलेली हत्यारे तसेच छोट्या छिन्नीसारखी हत्यारे वापरात आली होती.

नवाश्मयुगाने मानवी जीवनात क्रांतिकारक बदल घडवून आणला. तो आता शेती करु लागला, पशुपालन करु लागला. त्याच्या जीवनाला त्यामुळे स्थेर्य प्राप्त झाले. झोपड्या बांधणे आणि धान्य साठवण्यासाठी मातीची भांडी करणे त्याला आवश्यक ठरले. येथे खेदाने हे म्हणावे लागते की या काळचा म्हणजेच नवाश्मयुगाचा ठोस पुरावा अद्यापपावेतो मराठवाड्यातच केवळ नव्हे तर साऱ्या महाराष्ट्रातही मिळालेला नाही. मात्र याच काळचे पण ताम्रपाषाणयुग असे संबोधण्यात येणाऱ्या काळातील अवशेष महाराष्ट्रात नेवासे, [[जोर्वे]], नाशिक, [[दायमाबाद]], इनामगाव इत्यादी ठिकाणी उपलब्ध झाले. या काळच्या संस्कृतीची कल्पना साहित्यातून आढळत नाही. ती उत्खननाद्वारेच दृग्गोचर झालेली आहे. या संस्कृतीला समांतर असणारी एक संस्कृती आंध्रात, विदर्भात, मराठवाड्यात नि थोड्या प्रमाणात पश्चिम महाराष्ट्रात नांदत होती. बृहदाश्मयुगीन संस्कृती या नावाने ती ओळखली जाते. तिचे वैशिष्ट्य म्हणजे मृतांना मातीच्या ढिगाऱ्यात अथवा दगडाच्या फरशींनी बंदिस्त केलेल्या चौकटीत पुरून त्या भोवती मोठाले दगड वर्तुळाकारात लावून ठेवणे हे होय. या शिवाय मृतासवे विविध मौल्यवान दगडांचे मणी, तांब्याची आणि लोखंडाची हत्यारे, अवजारे, भांडी, मंजुषा इत्यादी वस्तू आणि काळी- तांबडी खापरी भांडी पुरण्याचीही रीत होती. या संस्कृतीचा काळ इसवीपूर्वी सातव्या-आठव्या शतकाइतका किंवा अधिकच मागे जातो.

==प्राचीन मराठवाडा== 

भारताचा प्राचीन इतिहास उत्तरेत स्थापन झालेल्या मौर्य साम्राज्यापासून सुरू होतो. उत्तर भारतातील या साम्राज्याच्या संपर्कात महाराष्ट्र आणि दक्षिणेतील आंध्र, कर्नाटक आदींचे प्रदेशही आले होते. मौर्य सम्राट अशोकाचे कोरीव लेख या सर्व प्रदेशात सापडल्यामुळे या काळी म्हणजे इसवीपूर्व चौथ्या शतकात या प्रदेशांत बरेच दळणवळण असले पाहिजे. शिवाय महाराष्ट्रातील अनेक लेणी आणि [[पवनी]] (जि. भंडारा) सारख्या ठिकाणचे बौद्धस्तूप व्यापारी मार्गावर असल्यामुळे ते उत्तर-दक्षिण भारत जोडणारे होते असेही दिसते. वस्तूंची देवाण-घेवाण होताना विचारांचे आदान प्रदान होत असते आणि वस्तूंच्या वापरातून आचाराला आकार प्राप्त होत असतो. हे लक्षात घेता या व्यवहारात मराठवाडा अस्पर्श राहिला असणे संभवत नाही. संस्कृतीच्या प्रसाराचे प्रसरणवादी प्रमेय' मांडणाऱ्यांनी दिलेल्या काही कारणांपैकी भौगोलिक साहचर्य हे एक महत्वाचे कारण दिले आहे. त्यामुळे प्राचीन काळातील अनेक राजवटींचे आधिपत्य मराठवाडा महाराष्ट्र यावर जसे होते तसेच ते शेजारच्या गुजरात, मध्यप्रदेश, आंध्र नि कर्नाटक या सध्याच्या राज्यांच्या सीमेलगततच्या भागावरही होते. त्यामुळे यापैकी कोणत्याही राज्याचा विचार करताना शेजारच्या प्रदेशातील सांस्कृतिक बाबींच्या प्रभावांचा विचार अपरिहार्य ठरतो.

मराठवाड्याचा इतिहास आणि संस्कृती सातवाहन काळात अधिक स्पष्टपणे समोर येते. खरे तर मौर्यानंतर शुगांचे राज्य आले. यांचा फारसा प्रभाव दक्षिण भारतावर उमटला नाही. मात्र त्यांच्या कलेचा प्रभाव भाजे, पौनी, पितळखोरे आणि अजिंठे (पहिला टप्पा) येथे जाणवतो.
सातवाहनांनी दक्षिण भारतात पहिले साम्राज्य स्थापिले आणि नंतर मराठवाडा म्हणून प्रसिद्ध पावलेला प्रदेश भारताच्या नकाशावर (मानचित्रावर) झळकू लागला. या आधी हा प्रदेश अश्मक, [[कुंतल]], मूलक या जनपदात विखुरलेला होता. सातवाहनांनी या प्रदेशांना संघटित केले. यामुळे सातवाहनांना मराठवाडा-महाराष्ट्राचे खरेखुरे पहिले सम्राट म्हणणे यथोचित ठरते. दक्षिण भारतातील या पहिल्या साम्राज्याची मुहूर्तमेढ रोवणारे हे सातवाहन मराठवाड्याचे होते हे महत्वाचे. इसवीपूर्व २५० ते इ.स. २६० असे सुमारे ४५० वर्षे यांचे साम्राज्य होते. यांचा अंमल मध्यप्रदेशाचा दक्षिण भाग, गुजरातचा पूर्व भाग, महाराष्ट्र, आंध्र आणि कर्नाटक एवढ्या अवाढव्य प्रदेशावर होता. साहजिकच या प्रदेशातील धर्म, कला, स्थापत्य यात समानता निर्माण झाली ती या काळात. भौतिक प्रगती झाली तीही या काळात. विशेष म्हणजे या काळात प्राकृत भाषेला राजाश्रय तथा लोकाश्रय मिळाला आणि मराठवाडा-महाराष्ट्र येथील समाजाला स्वतंत्र भाषेमुळे पृथगात्मता प्राप्त झाली. आणि या भूमीचा अभिमान लोकांत निर्माण झाला. या समाजाच्या अस्मितेमुळे येथील संस्कृतीची व तदअंतर्गत साहित्य, कला, शास्त्र, तत्त्वज्ञान यांची जोपासना होणे शक्य झाले. महाराष्ट्राबाहरे भारतातील इतर प्रदेशात आणि भारताबाहेरही येथिलांची व्यापारी देवाणघेवाण सुरू झाली. पाटलीपुत्र (पाटणा), उज्जयिनी, भरुकच्छ (भडोच), शूर्पारिक (सोपारा), भोगवर्धन (भोकरदन), तगर (तेर), प्रतिष्ठान (पैठण) यासारख्या वेगळाल्या शहरांना जोडणारे व्यापारी मार्ग महाराष्ट्र-मराठवाडा प्रदेशातून जात, त्यामुळे नागरीकरणाची प्रक्रिया या काळातच जोमाने झाली असे दिसते. एकूण काय तर सातवाहन राजवटीने येथील जीवनाला कलाटणी दिली होती. 

इतिहासकाळात भारतात अनेक कालगणनापद्धती निर्माण झाल्यापैकी कालौघात आजतागायत टिकून राहिल्या त्या दोनच..विक्रमसंवत् उत्तर भारतात नि [[शालिवाहन]] (सातवाहन) दक्षिण भारतात. यावरुनही मराठवाड्यात संस्कृतीचा उषःकाल घडवून आणणाऱ्या या राजकुलाची महती लक्षात यावी. आणि मराठवाड्याची मातब्बरीही! सिमुक गौतमीपुत्र सातकर्णी, वसिष्ठीपुत्र पुळुमावी, वसिष्ठीपुत्र सातकर्णी, स्कंद सातकर्णी, यज्ञश्री इत्यादींची नाणी इतर ठिकाणांबरोबरच मराठवाड्यात पैठण, तेर, भोकरदन इत्यादी ठिकाणी उत्खननामध्ये सापडली. तद्वतच आधिभौतिक संस्कृतीचे अवशेष आणि याच काळातील उत्खननात हाती आलेले रोमन अवशेष तत्कालीन सामाजिक, धार्मिक आणि राजकीय तथा आर्थिक परिस्थितीची कल्पना देतात. शिवाय प्लिनी, टॉलेमी आणि पेरिप्लस यांचेकडूनही बरीचशी माहिती मिळते ती वेगळीच. या सर्व माहितीवरून असे दिसून येते की मराठवाड्याच्या इतिहासात सातवाहनकाल सर्व दृष्टींनी भरभराटीचा होता. 

टॉलेमीने सातवाहनांच्या साम्राज्यात तटबंदीयुक्त ३० शहरे होती अशी नोंद केली आहे. त्यातील पैठण, तेर, भोकरदन इत्यादी ठिकाणच्या उत्खननातून तेथील घरादारांचे अवशेष आणि सांडपाण्यासाठी बांधलेले विटांचे, मातीच्या कड्यांचे किंवा राजणांचे सांडपाण्यांचे कूप आढळून आलेले आहेत. ही सुबत्ता राजकीय स्थैर्य आणि अंतर्गत व सागरी व्यापारामुळे आलेली होती हे स्पष्टच आहे. 

रोमन साम्राज्यातून महाराष्ट्र-मराठवाड्यात उत्कृष्ठ बनावटीची नक्षीदार भांडी, कांचसामान, एक मीटरपेक्षा अधिक उंचीचे मद्याने भरलेले कुंभ (अॕम्फोरा), रोमन देव-देवतांचे पुतळे, रोमन युवती व युवकांची शिल्पे तसेच रोमन सम्राटांची नाणी आल्याचे पुरावे उपलब्ध झाले आहेत. इकडे आलेल्या अनेक उत्खननांत रोमहून आलेली लोखंडी अवजारे, धातूची भांडी, पळ्या, चमचे, उलथणी, तांब्याच्या थाळ्या, उचलण्यासाठी मूठ असलेले रांजण आणि जाती उपलब्ध झाली. येथील भौतिक जीवनात यांच्यामुळे एक नवाच रंग भरला गेला असे दिसते. रोमच्या नाण्यांवर राजांच्या आकृती असत त्यामुळे इकडे त्या नाण्यांना पुतळयांची नाणी म्हणत. अगदी पेशवाईपर्यंत या प्रकारच्या नाण्यांचे गळ्यातील हार करीत व त्यांना पुतळ्याच्या माळा म्हणत. या काळच्या मराठवाड्यातील कला व साहित्य या संबंधीचा विचार या लेखाचे शेवटी केलेला आहे.
#सातवाहनानंतर दखल घ्यावी असे मराठवाड्यातील दुसरे राजघराणे होते ते वाकाटकांचे. इसवीच्या तिसऱ्या शतकापासून सहाव्या शतकापर्यंत दक्षिणेत होऊन गेलेल्या राजवंशापैकी हा सर्वश्रेष्ठ असून त्याच्या कामगिरीने अखिल दक्षिण भारताच्या संस्कृतीवर फार मोठा प्रभाव पडला आहे, असे फ्रेंच इतिहासकार जुव्हो डुब्राइल म्हणतात.
वाकाटक याच घराण्याकडे अजिंठे येथील इसवीच्या चौथ्या-पाचव्या शतकातील लेण्यातील भित्तीचित्रांचे श्रेय जाते. या चित्रांचे महत्व अशासाठी की तत्कालीन भौतिक जीवन ते आपल्यासमोर दृष्यरुपात उभे करतात. त्यावेळची वस्त्रप्रावरणे, त्यात सकच्छ व विकच्छ पद्धतीने नेसण्याची वस्त्रे, अर्धोरुक (मांड्यांपर्यंत पोचणारी-वस्त्रे) चंडातक, जांघिका, शिवाय उत्तरीय, कंचुकी, चोलिका, कूर्पासक, पयोधरपट्ट, स्तनोत्तरीय इत्यादींचा अंतर्भाव होतो. तर विविध प्रकारचे दागिने मुक्ताहार, हेमसूत्र, कंठी, वैकक्षक, चटुलातिलक (बिंदी), लोलक, टंक, कर्णफूल, स्कंधपत्र, नुपूरे, कटिबंधापैकी कटिसूत्र, कांची, मेखला, रसना इत्यादी प्रकार येथील स्त्रिया वापरीत असत. 

सातवाहन काळात आणि विशेषतः वाकाटक काळात स्त्रिया मोजकी आणि ठसठशीत आभूषणे वापरीत असत. त्यामुळे पाहणाऱ्यांच्या मनांत ‘कवण कवणा अलंकारिले' असा संभ्रम निर्माण होई. वाकाटकांच्या एका लेखात नांदेड जिल्ह्यातील परिस्थितीचा उल्लेख आढळतो. त्यावरून महसूल, तो गोळा करण्याची पद्धती, अधिकारी वर्ग, त्यांचे अधिकार व सवलती या बद्दलची कल्पना येते.यानंतरच्या काळात बदामीचे चालुक्य, राष्ट्रकूट, कल्याणीचे चालुक्य, शिलाहार यांच्या राजवटी मराठवाड्याशी संबंधित होत्या. 

बदामीच्या चालुक्यांचे राज्य महाराष्ट्राच्या विस्तृत प्रदेशावर होते हे ऐहोळी (जि. विजापूर) येथील द्वितीय पुलकेशीच्या शिलालेखावरून कळते. त्यात त्रिमहाराष्ट्रक असा जो उल्लेख आढळतो त्यावरून मराठवाड्याचा अंतर्भात त्यात होत असावा असा एक विचार आहे. पुढे उत्तर चालुक्यांच्या काळातही मराठवाड्याच्या काही भागांवर त्यांचा व त्यांच्या मांडलिकांचा अंमल होता. त्यांनी बांधलेली अनेक मंदिरे आणि अभिलेख याचे साक्षीदार आहेत. या मंदिरांच्याद्वारे लोकांची उपासना पद्धती, कारीगारी, कलासक्तता, आर्थिक व्यवस्थापन यासंबंधीचे अंदाज बांधता येतात तर अभिलेखातून राज्यकारभार, अधिकारपदे, समाजरचना, धार्मिक परंपरा सासंबंधीची माहिती मिळते. चालुक्यांच्या कारकीर्दीतच कलचुरींनी राज्यकारभार हाती घेतला होता. वीस-पंचवीस वर्षेच त्यांची राजवट होती. मराठवाड्याच्या धार्मिक जीवनावर परिणाम करणारी ही कारवाई ठरली. कारण याच वेळी कलचूरींच्या प्रधानाने वीरशैव पंथाची स्थापना केली. 

बदामी चालुक्य आणि कल्याणी चालुक्य या दोन राजवटींच्या दरम्यान राष्ट्रकुटांचे प्रबल घराणे मराठवाडयाचेच होते. लत्तलूरपुरवराधीश्वर हे त्यांचे बिरुद होते. म्हणजे हे लातूरचे घराणे होते. यांनी मध्यप्रदेश, गुजरात आणि गंगेपर्यंतचा प्रदेश यावर धडक मारली होती. प्रतिहार, परमार, पाल या घराण्यातील राजांना पराभूत केले होते. दक्षिणेतील पल्लवांचाही पराभव केला होता.
* मराठवाड्यातील कंधार (जि. नांदेड) येथे त्यांची उपराजधानी होती. साहजिकच तेथे राजवाडाही होता. काही मातब्बर इतिहासकारांचे मते (फ्लीट, आळतेकर ठोसर) वेरुळ हे यांचे राजधानीचे ठिकाण होते. 
मराठवाड्याच्या संस्कृतीवर आणि तेथील संस्कृतीचा प्रभाव या काळात सर्वत्र पसरला होता. जीवनाला सर्वस्पर्शी ठरणाऱ्या विषयांची या काळात प्रगती झाली होती. भौतिक आणि आध्यात्मिक उन्नती या काळात लक्षणीय उंची गाठणारी ठरली. तशातच या राजांनी शैलगृहे घडविण्याचे कार्य मनावर घेतले आणि कैलास सारखे अभूतपूर्व मंदिर निर्माण केले. त्यांचा उदो उदो त्यामुळे सर्वतोमुखी झाला. राष्ट्रकूट राजांनी अरबी व्यापाऱ्यांशी फार सलोखा ठेवून मुसलमानांना धार्मिक स्वातंत्र्य दिले, तेव्हा तुर्कांचे अस्तित्त्व महाराष्ट्रात जाणवू लागले. त्याचे तेथील समाजावर दूरगामी परिणाम झाले. ह्याची दखल घ्यावी लागते. राष्ट्रकूटांनी निर्माण केलेल्या कलावैभवाला कालांतराने तडे जातील हे या सम्राटांच्या ध्यानीमनीही आले नव्हते असे दिसते. मराठवाड्याच्या या राजकुलाने सव्वादोनशे वर्षांची दीर्घ कारकीर्द गाजवली होती हे मात्र खरे.

प्राचीन कालखंडाच्या शेवटच्या टप्पात महाराष्ट्रावर देवगिरीच्या यादवांचे राज्य होते. जवळपास त्याच सुमाराच्या आसपास कोंकण कोल्हापूर पट्ट्यात शिलाहार घराण्याचे राज्य होते. मराठवाड्याच्या दृष्टीने महत्वाची गोष्ट अशी की, हे राजे स्वतःला तगरपुरवराधिश्वर असे म्हणवून घेत. तगर म्हणजे धाराशिव जिल्ह्यातील गोरोबाकाकांचे तेर असे आता सर्वजणच मानतात. शिलाहारांच्या अनेक घराण्यांपैकी उत्तर कोंकण, दक्षिण कोंकण आणि कोल्हापूर येथील घराणी अधिक महत्वाची होत. यातील काही राजे धोरणी, तर काही पराक्रमी होते म्हणून तर भोवतीच्या कधी राष्ट्रकूट तर कधी चालुक्य राजांच्या तावडीत फारसे न सापडता दीड-दोनशे वर्षे ही मंडळी राज्य करु शकली. आणखी एक महत्वाची गोष्ट म्हणजे यांच्यापैकी अपरार्क ह्या साहित्य आणि संगीतात गती असलेल्या राजाने याज्ञवल्क्य स्मृतीवरील अपरार्क टीका लिहून आपली विद्वत्ताही सिद्ध केली होती.
(लेख- मराठवाडा: इतिहास व संस्कृती. डॉ. गो.बं. देगलूरकर, मराठवाडा वारसा आणि सद्यस्थिती खंड १, संपादक, डॉ. मारुती आवरगंड, श्री विठ्ठल कदम)

==मध्ययुगीन मराठवाडा==
यादव राजेही येथील परंपरेनुसार आधी मांडलिकच होते. पण या यदुकुलातील भिल्लम (सन १९८४ -९१), सिंघण (१२५० - ४७), कृष्ण (१२४७-६०), महादेव (१२६०- ७१) आणि रामदेव (१२७९-१३०९) यांनी स्वबळाने आणि पराक्रमाने आपली सत्ता स्थापन केली आणि सर्वदूर आपला दरारा निर्माण केला. या पैकी भिल्लमाने देवगिरी येथे राजधानी स्थापन केली आणि दक्षिणेचा सम्राट म्हणून राज्याभिषेक करवून घेतला. सिंघण यादव हा अत्यंत पराक्रमी आणि फार धडाडीचा राजा होता. याचा नातू राजा कृष्ण याने बल्बनच्या अधिपत्याखाली असलेल्या मुसलमानी सैन्याला पराभूत केले. कृष्णाचा धाकटा भाऊ महादेव याने सोमेश्वर शिलाहारावर हल्ला चढवला. सोमेश्वराच्या आरमाराचा समुद्रात पाठलाग करून त्याच्यासह जहाजांच्या सर्वच काफिल्याला जलसमाधी दिली. मराठवाड्याच्या सत्ताधीशाने आरमारी लढाई केल्याचे बहुधा हे पहिले उदाहरण असावे. रामदेव हा शेवटचा यादव नृपती. प्राचीन मराठवाड्याचा शेवटचा हिंदूराजा. याने वाराणसीमधून मुसलमानांना हाकलून दिले व तेथे शारंगधराचे एक सुवर्णमंदिर बांधले. ही घटना बहूधा दिल्लीचा सुलतान बल्बन याचा मृत्यू आणि जलालुद्दिनाचे राज्यारोहण यांच्या मधल्या काळात घडली असावी असे मु. ग. पानसे (यादव कालीन महाराष्ट्र, 19६३ पृ. 3४) यांचे अनुमान आहे.

रामदेवराय पराक्रमी खरा पण सावधचित नव्हता; अखंड सावधान नव्हता. त्यामुळे दिल्लीहून आलेल्या अल्लाउद्दिनचे चांगलेच फावले आणि घात झाला. घात झाला तो केवळ रामदेवाचा नव्हे, तो मराठवाड्याचा, महाराष्ट्राचा घात होता. तो घात साऱ्या हिंदू राजांचा होता, सत्तेचा होता. पुढे काही काळ दिल्लीहून स्वाऱ्या होतच राहिल्या. रामदेव पुत्र शंकरदेव व जावई हरपालदेव यांचे प्राणपणाने स्वतंत्र होण्याचे निकराचे प्रयत्न निरुपयोगी ठरले आणि सुलतान महंमद तुघलकाने देवगिरीचे दौलताबाद केले. या नामकरणातून दोन प्रवृत्ती लक्षात येतात. देवांचे वास्तव्य मानणारे आधीचे राज्य आणि संपत्तीलोलूप दुसरे नंतरचे.

यानंतरच्या काळात मराठवाड्याभोवती मुसलमानी सत्तेचा विळखा पडला. कधी तो बहामनींचा, कधी नगरच्या निझामशाहीचा तर कधी आदिलशाहीचा. सरते शेवटी हैद्राबादच्या निझामाच्या संस्थानात हा प्रदेश खितपत पडला. १९४८ मध्ये हैद्राबाद संस्थान विलीन झाले आणि मराठवाड्याचा वनवास संपला. प्राचीन काळी राजकीय आणि सांस्कृतिक बाबतीत आघाडीवर असलेला मराठवाडा नंतरच्या मुसलमानी सत्तेच्या काळात मागासला. त्याच्या सुधारणेची गती अजूनही धीमीच आहे. भांडकुदळपणात कमी पडणाऱ्या, योग्य दूरदर्शी नेतृत्वाभावी त्याच्याकडे जावे तसे लक्ष अजूनही सत्ताधीशांचे जात नाही. त्याच्या सोशिकतेचे, संत- शिकवणीमुळे झालेल्या सात्विकपणाचे हे त्यांच्या वाट्याला आलेले फळ म्हणायचे!
प्रागैतिहासिक काळातील मराठवाड्याचा हा झाला मागोवा. 
(लेख- मराठवाडा: इतिहास व संस्कृती. डॉ. गो.बं. देगलूरकर, मराठवाडा वारसा आणि सद्यस्थिती खंड १, संपादक, डॉ. मारुती आवरगंड, श्री विठ्ठल कदम)
==मराठवाड्याची संस्कृती==
भौतिक आणि मनोमय सृष्टी म्हणजे संस्कृती. राजकीय स्थिती, घरे, नगररचना, आर्थिक स्थिती या सर्व गोष्टी मानवाच्या ऐहिक वा भौतिक प्रगतीच्या निदर्शक असतात. इंग्रजीत याला सिव्हिलायझेशन म्हणतात पण संस्कृतीची दुसरी बाजू म्हणजे मनोमय सृष्टी. यात अध्यात्म, तत्त्वज्ञान, धर्म, कला, साहित्य यांचा समावेश केला जातो. हे झाले इंग्रजीतील 'कल्चर'.
आपण आत्तापर्यंत पाहिले की प्राचीन काळात राजकीयदृष्ट्या मराठवाड्याचे कार्य विशेष महत्त्वाचे होते.

मराठवाड्यावर राज्य करणाऱ्या घराण्यांची महाराष्ट्रावर तसेच भोवतीच्या प्रदेशावर सत्ता होती. कर्नाटक, आंध्र, गुजरात या राज्यांवर बहुधा प्रत्यक्ष नि क्वचित वेळा अप्रत्यक्ष (म्हणजे मांडलिकांमार्फत) या घराण्यांचेच राज्य असायचे. प्राचीन काळातील घटनांवर मराठवाड्याचा विशेष ठसा होता. असे म्हणण्याचे कारण असे की त्याकाळी एक तर या राज्यकर्त्यांची राजधानी मराठवाड्यातच असे किंवा ती मराठवाड्याच्या सीमेवर असे की ज्यामुळे मराठवाड्याच्या काही भागाचा समावेश राजधानीच्या भागातच (होम प्रॉव्हिन्स) असायचा. येथील राजकीय सत्तांपैकी प्रबळ होत्या त्या सातवाहन, राष्ट्रकूट आणि यादव यांच्या. पैकी पहिल्या दोन्हींचे मूळ वस्तिस्थान मराठवाड्यातलेच. यादवांच्या संबंधात असे म्हणता येते की मराठवाड्याला मोठे केले ते त्यांनी आणि त्यांना साम्राज्य स्थापण्याची संधी दिली ती मराठवाड्याने सुमारे दोनशे वर्षे यादवांनी साऱ्या दक्षिण भारतावर अधिराज्य गाजवले ते मराठवाड्याला शक्तिकेंद्र करूनच.  पैठण, कंधार, बहुधा वेरुळ आणि देवगिरी ही राजधानीची शहरे मराठवाड्यातील आणि मान्यखेट, कल्याण (बसवकल्याण) या राजधान्या मराठवाड्याच्या सीमेलगत होत्या. 
शिलाहारांनी कोकण-कोल्हापूर भागात पराक्रम गाजवला तरी ते मूळचे मराठवाड्यातीलच तर होते! या शिवाय कित्येक मांडलिकांच्या राजधान्याही येथेच होत्या. वहनीकुल, वाजीकुल हे कल्याणी चालुक्यांचे मांडलिक आणि अमर्दकपूर (औंढा, जि. हिंगोली) येथील रट्ट घराण्याच्या राजधान्या काय की कलचुरींच्या कुंभारी, मुरुम या उपराजधाऱ्या काय या सर्व येथल्याच होत. 

हा सर्व आढावा घेण्याचे कारण असे की यावरून असे लक्षात यावे की राजांच्या व सम्राटांच्या येथील वास्तव्याचा, आचार-विचारांचा प्रभाव येथील समाजाची जडण-घडण होण्यास नक्कीच कारणीभूत झाला असणार. शुक्रनीतितील दोन सिद्धांताकडे लक्ष दिल्यास यावर अधिक भाष्य करण्याची आवश्यकता राहणार नाही. 'राजा कालस्य कारणम्' आणि 'यथा राजा तथा प्रजा', 'हुकूमशाहीत वा सरंजामशाहीत त्या प्रदेशाच्या सांस्कृतिक जडण-घडणीत राजांच्या विचारांचा मोठा वाटा असतो. प्रजाजनांवर त्यांच्या विचारांचा, आवडी-निवडींचा प्रभाव पडत असतो. आणि राजेलोक कल्याणकारी विचारसरणीचे असतील तर याची शक्यता अधिक असते. मराठवाड्यातल्या सांस्कृतिक जीवनाला घाट दिला गेला तो राजांनी व त्यांच्या सरदारांनी प्रारंभी केलेल्या वा पुरस्कृत केलेल्या प्रथांनी, आणि येथे रुजलेल्या या प्रथांचे लोण साऱ्या महाराष्ट्रभर यथाकाल पसरले असणार. दुसऱ्या शब्दांत सांगायचे तर प्राचीन काळात नवकल्पना निर्मितीचे व सांस्कृतिक प्रगतीचे स्रोत सातत्याने मराठवाड्यानेच पुरविले होते. तेथे असलेल्या सातवाहन, राष्ट्रकूट, यादव या राजकुलांच्या राजधान्यांमुळे पंडित, शास्त्रज्ञ, विद्वान, कलावंत, उद्योगपती व व्यापारी (परदेशीय सुद्धा) यांचे सततचे वास्तव्य मराठवाड्यातच राहिले. त्यामुळे त्यांनी निर्माण केलेल्या वास्तूंचा, कलाकृतींचा, कल्पनांचा पहिल्यांदा लाभ व्हायचा तो स्थानिकांना संस्कृतीला लाभलेले अनेक आयाम आणि त्यांच्यात झालेली प्रगती मुळात येथली, मग त्यांचा प्रसार साऱ्या महाराष्ट्रात आणि शेजारच्या प्रदेशात झाला. पैठण, तेर, देवगिरी ही भरभराटीला आलेली व्यापारी केंद्रे होती याचा वर उल्लेख झालेला आहेच. येथूनच परदेशांत आणि परदेशातून व्यापारी मालाची ने आण होत असे. साहजिकच संस्कृतीच्या संबंधातील कल्पनांची देवाण घेवाण होत असणार. यांचा पहिल्याचा स्वीकार मराठवाड्यात होत असणार आणि तेथूनच सर्वदूर त्यांचे प्रसारण होत असणार. 

शिल्प आणि स्थापत्याच्या क्षेत्रात तर मराठवाडा नेहमीच अग्रेसर होता. त्याचा वरचष्मा होता. या क्षेत्रातील त्याचे योगदान वाखाणण्याजोगे होते. भाजे, बेडसे, कोण्डाणे येथील शैलगृहे कालक्रमदृष्ट्या आधीची आहेत यात शंकाच नाही पण उत्कृष्ट शैलगृहे घडविण्याचे श्रेय जाते ते मराठवाड्याकडेच. वेरुळ येथील कैलास लेणे हे या क्षेत्रातील संपरिपूर्ण परिष्कृततेचे उत्तम उदाहरण ठरावे. ते कळसापासून पायापर्यंत 'आधी कळस मग पाया रे' या पद्धतीने कोरले गेले हे तर खरेच, पण ते 'देव देऊळ परिवारु । कोरुनि काढिला डोंगरु । ऐसा भक्तीचा व्यवहार । का न व्हावा ।। असे भक्ती व्यवहारातील अद्वैत कसे असावे याचे उदाहरणही ठरणारे लेणे आहे. तात्पर्य की मराठवाड्याने कलेसाठी कला असे न मानता जीवनासाठी तिचा उपयोग व्हावा ही दृष्टी बाळगली होती. (लेख मराठवाडा: इतिहास व संस्कृती. डॉ. गो.बं. देगलूरकर, मराठवाडा वारसा आणि सद्यस्थिती खंड १, संपादक, डॉ. मारुती आवरगंड, श्री विठ्ठल कदम)

*अंबाजोगाई मराठी भाषेचा उगम येथे झाला व पुरातन काळात असेलेली हत्तीखाना, बाराखंबी मंदिर येथेच आहे.येथे पहिला मराठी ग्रंथ या ठिकाणी श्री मुकुंदराज स्वामी यांनी लिहला.

इसवी सन १४०० पूर्वी हजारो वर्षे मराठवाड्यावर [[सातवाहन]], [[चालुक्य]], [[यादव]], [[इक्ष्वाकू]] या सारख्या मराठी लोकांचे राज्य होते. तर ४०० वर्ष देवगिरीच्या यादवांचे साम्राज्य होते आणि ते निम्म्यापेक्षा जास्त भारताच्या भागावर राज्य करत होते. नंतर चार शतके मुस्लिम राजवटीखाली मराठवाडा मुस्लिम राजवटीखाली आणि [[निजाम|निजामाच्या]] [[हैदराबाद]] संस्थानाचा भाग होता. निजामाने मराठवाड्यावर [[हैदराबाद संस्थान]] भारतात विलीन होईपर्यंत राज्य केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://marathivishwakosh.in/khandas/khand12/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=10390|title=मराठवाडा|प्रकाशक=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ, मुंबई|भाषा=मराठी|ॲक्सेसदिनांक=३१ जुलै २०१४}}&lt;/ref&gt; भारतीय स्वातंत्र्याच्या लढ्यात बरोबरीनेच [[हैदराबाद मुक्तिसंग्राम]] लढला गेला. १७ सप्टेंबरला मराठवाड्याला हैदराबाद संस्थानातून स्वातंत्र्य मिळाले. १ नोव्हेंबर १९५६ पासून मराठवाडा विभाग [[मुंबई]] राज्यास जोडण्यात आला. १ मे १९६० पासून मराठवाडा हा नवीन [[महाराष्ट्र]] राज्याचा भाग झाला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.bbc.com/marathi/india-49444233|title=विधानसभा निवडणूक 2019: महाराष्ट्र विधानसभेची पहिली निवडणूक आणि तीन मुख्यमंत्री}}&lt;/ref&gt;

स्वातन्त्र्योत्तर काळात [[काँग्रेस]]चे नेते, [[शंकरराव चव्हाण]] यांचे प्रदीर्घ काळ मराठवाडा भागावर राजकीय प्रभुत्व होते. ते आधी महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री झाले व नंतर त्यांनी भारतीय संघराज्याचे [[गृहमंत्री]], [[अर्थमंत्री]] ईत्यादी केन्द्रीय मंत्रिपदेही  सांभाळली. त्यांचा महाराष्ट्रातील जलसिंचन क्षेत्रांचा गाढा अभ्यास होता. विकास क्षेत्रातील.[[पैठण]]चा [[जायकवाडी धरण|जायकवाडी]] जलसिंचन प्रकल्प हे त्यांचे महत्त्वाचे योगदान आहे.

==भौगोलिक स्थान==
===मुख्य शहरे===
* [[छत्रपती संभाजीनगर]] : ही मराठवाड्याची राजधानी व प्रमुख औद्योगिक शहर आहे. हे शहर ऐतिहासिक वास्तु, लेणी इत्यादींसाठी प्रसिद्ध आहे. छत्रपती संभाजी नगर येथून मुंबई-दिल्ली औद्योगिक मार्गिका जात आहे. याच जिल्ह्यात बिबी का मकबरा, [[अजिंठा]] - वेरूळ लेण्या,[[दौलताबाद किल्ला]] आणि [[जायकवाडी धरण]] आहे. पर्यटन स्थळे आणि धार्मिक स्थळे या जिल्ह्यात आहेत. येथेच छत्रपती संभाजीनगर प्रशासकीय विभागाचे मुख्यालय आहे. या जिल्ह्याच्या दक्षिणेकडून [[गोदावरी]] ही नदी वाहते.
* [[अंबाजोगाई]] अंबाजोगाई हे शहर बीड जिल्ह्यातील मुख्य शहर म्हणून ओळखले जाते. मराठवाड्याची सांस्कृतिक राजधानी म्हणून ओळख आहे. या शहराला शिक्षणाची पंढरी आणि ऐतिहासिक वारसा लाभलेलं शहर आहे. अंबाजोगाई शहराला प्राचीन काळापासून खूप वारसा आहे. या शहरातून मराठी भाषेचा उगम झाला होता. या तालुक्यात तुम्हाला माता योगेश्वरी देवी मंदिर, मराठी भाषेतील पहिला मराठी ग्रंथ लिहणारे मुकुंदराज स्वामी यांची समाधी येथे आहे.
* [[सिल्लोड]] : हे छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील सर्वात मोठे आणि प्रगतशील शहर आहे. तालुक्यात अंधारी आणि अजिंठा सारखी मोठी गावे आहेत की तालुक्याचा प्रगतीत मोठा हातभार लावतात.
* [[धाराशिव]] : या शहरापासून जवळच धाराशिव लेणी आहेत. या शहराजवळून भोगावती नदी वाहते. याच जिल्ह्यात तुळजापूर येथे [[तुळजाभवानी माता मंदिर]] आहे. तसेच लाखो भाविकांचे कुलदैवत असलेल्या काळभैरवनाथ श्री क्षेत्र सोनारी याच जिल्ह्यात आहे. अनेक धार्मिक पर्यटन स्थळे या जिल्ह्यात आहेत.
* [[जालना]] : जालना शहर मराठवाड्यातील एक महत्त्वाची बाजारपेठ व औद्योगिक केंद्र आहे. या शहराला बियाणांची राजधानी असे म्हणतात. इथे स्टील उद्योग मोठ्या प्रमाणात आहे. याच जिल्ह्यात [[भोकरदन]] हे प्राचीन शहर वसलेले आहे. जालना मधील श्रीक्षेत्र राजूर हे प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्र आहे. येथे राजुरेश्वर गणपतीचे खुप भव्यदिव्य असे मंदिर आहे. 
* [[नांदेड]] : ह्या शहराला मराठवाड्याची उपराजधानी म्हणून ओळखले जाते. हे शहर गोदावरी नदीच्या काठी वसलेले आहे. नांदेड येथे सचखंड गुरुद्वारा आहे. महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री आणि केंद्रीय मंत्री [[शंकरराव चव्हाण]] इथलेच आहेत.
* [[परभणी]] : परभणी येथे वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ आहे. परभणी जंक्शन हे मराठवाड्यातील महत्त्वाचे रेल्वे स्थानक आहे.
* [[बीड]] : बीड ला पांडवकाळात [[दुर्गावतीनगर]] म्हणत असत. पुढे चालुक्यकालीन चंपावती राणीच्या नावावरून देण्यात आलेले '[[चंपावतीनगर]]' हे या शहराचे दुसरे नाव आहे. कंकालेश्वर हे बीड मधील ऐतिहासिक पुरातन भगवान शंकराचे मंदिर आहे. हे चारही बाजूने पाण्याने वेढलेले आहे. मंदिराचे दगडी बांधकाम आहे. या जिल्ह्यात वंजारी आक्रमक आणि शूर आहेत, त्यांच्यामध्ये शैक्षणिक प्रगती उत्तम आहे.
* [[लातूर]] : लातूर हे मराठवाड्यातील प्रमुख शैक्षणिक केंद्र आहे. गुणवत्तापूर्ण शिक्षणप्रणालीमुळे शिक्षण क्षेत्रात लातूर आकृतिबंध (पॅटर्न) निर्माण झाला आहे. महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री [[विलासराव देशमुख]] इथलेच आहेत.
* [[हिंगोली]] : हिंगोली शहर कयाधू नदीच्या काठावर वसले आहे. हिंगोली येथील दसरा महोत्सव प्रसिद्ध आहे. [[औंढा नागनाथ]] हे महादेवाचे प्रसिद्ध मंदिर याच जिल्ह्यात आहे.
* [[परळी वैजनाथ]] परळी वैजनाथ हे बारा ज्योतिर्लिंग मंदिरांपैकी एक आहे. या शहरात बीड जिल्ह्यातील रेल्वे जंक्शन आहे. या शहरात औष्णिक विद्युत केंद्र आहे. या शहरात अनेक प्रकारची उद्योग चालतात.

===महत्त्वाची ठिकाणे===
[[Image:Takht Shri Hazoor Sahib Gurudwara Nanded.JPG|thumb|नांदेड येथील सचखण्ड गुरुद्वारा]]
संत [[नामदेव]] महाराजांचे जन्मस्थान [[नरसी (नामदेव)]], संत [[ज्ञानेश्वर]] महाराजांचे जन्मस्थान [[आपेगाव]], संत [[जनाबाई]]चे जन्मगाव [[गंगाखेड]], [[शिर्डी]]च्या [[साईबाबा|साईबाबांचे]] जन्मगाव [[पाथरी]], संत एकनाथांचे [[पैठण]], [[समर्थ रामदास स्वामी|समर्थ रामदासांचे]] जन्मगाव [[जांब]], देवीचे शक्तिपीठ [[माहूर]], ज्योतिर्लिंग [[परळी-वैद्यनाथ|परळी वैजनाथ]], ज्योतिर्लिंग [[औंढा नागनाथ]], ज्योतिर्लिंग [[घृष्णेश्वर मंदिर]], [[शीख]] धर्मीयांचा [[नांदेड]] येथील सचखंड [[गुरुद्वारा]] इत्यादी धार्मिक स्थाने या विभागात येतात.
* [[परळी-वैद्यनाथ|परळी वैजनाथ]] धार्मिक पर्यटन केंद्र
* [[अंबाजोगाई]] सांस्कृतिक, धार्मिक, शैक्षणिक व ऐतिहासिक वारसा 
* [[माहूर]] धार्मिक पर्यटन केंद्र
* [[औंढा नागनाथ]] धार्मिक पर्यटन केंद्र
* [[केदारेश्वर देवालय]] - केदारेश्वर देवालय [[शिल्प स्थापत्य]]कलेचा उत्कृष्ठ नमुना
* कल्हाली, ता. कंधार, जि. [[नांदेड जिल्हा|नांदेड]] - निजामकालीन जहागिरीचे गाव, ३५ हुतात्म्याचे ग्रामकेंंद्र, ब्रह्मदेवाचे देवस्थान.
* श्री क्षेत्र गहिनीनाथगड चिंचोली 
* श्री क्षेत्र भगवानगड (धौम्य गड )
* श्री क्षेत्र नारायणगड - मराठवाड्यातील धाकटी पंढरी 
* श्री क्षेत्र गोरक्षनाथ टेकडी संस्थान, बीड तालुका 
* कपिलधार धबधबा, मांजरसुम्भा, बीड 
* श्री क्षेत्र माऊली महाराज मंदिर,चाकरवाडी ता.केज जि.बीड 
* श्री क्षेत्र मच्छिन्द्रनाथ, सावरगाव मायंम्बा, ता आष्टी जि बीड 
* श्री क्षेत्र पिंपळनेर गणपतीचे 
* श्री क्षेत्र भैरवनाथ, जरुड ता बीड
* श्री तुळजाभवानी मंदिर तुळजापूर ता.तुळजापूर जि. धाराशिव
* श्री काळभैरवनाथ (सिद्धनाथ) सोनारी ता.परांडा जि.धाराशिव
* नळदुर्ग किल्ला ता. तुळजापूर जि. धाराशिव
* नळदुर्ग व अणदूर खंडोबा देवस्थान ता.तुळजापूर जि. धाराशिव
* चालुक्यकालीन केदारेश्वर मंदिर, धर्मापुरी
* धर्मापुरी किल्ला
* भुईकोट किल्ला, किल्ले धारूर, धारूर जि. बीड
* आसरादेवी मंदिर असरडोह, ता.धारूर, जि.बीड

== नद्या ==
[[चित्र:Nandur_madhmeshwar_canal.jpg|thumb|नान्दुर मधमेश्वर कालवा]]

गोदावरी ही मराठवाड्यातील मुख्य नदी आहे. पूर्णा, पैनगंगा, सीना, शिवणा, मांजरा, दुधना या विभागातील इतर महत्त्वाच्या नद्या आहेत.

'''गोदावरी :''' मराठवाड्यातून [[गोदावरी नदी|गोदावरी]] ही प्रमुख नदी वाहते. काही अंतरापर्यंत तिने छत्रपती संभाजीनगर बीड, जालना व परभणी, बीड व जालना अशा जिल्हा सीमा निश्चित केल्या आहेत. गोदावरीची वाहण्याची दिशा साधारणपणे वायव्येकडून आग्नेयेकडे आहे. बीड जिल्ह्यातील सिन्धफणा, वाण, सरस्वती, या गोदावरीच्या उपनद्या आहेत.

[[मांजरा नदी|'''मांजरा'']] : पाटोदा तालुक्यातील बालाघाटच्या डोंगराळ भागात उगम पावणारी मांजरा नदी सुरुवातीस उत्तर - दक्षिण - असा प्रवास करून जिल्ह्याच्या दक्षिण सीमेवरून पश्चिमेकडून पूर्वेकडे अशी वाहत जाऊन पुढे लातूर जिल्ह्यात प्रवेशते. तिचा बराचसा प्रवास गोदावरीला काहीसा समांतर असा होतो. बऱ्याच ठिकाणी या नदीने अहमदनगर-बीड, धाराशिव-बीड व लातूर-बीड या जिल्ह्यांमधील नैसर्गिक सीमेचे कार्य केले आहे. उगमापासून सुमारे ६१६ किलोमीटर प्रवास करून ही नदी पुढे नांदेड जिल्ह्यात कुण्डलवाडी गावाजवळ गोदावरीस मिळते. सिन्धफणा नदी पाटोदा तालुक्यात चिंचोली टेकड्यात उगम पावते. प्रथम उत्तरेकडे, नंतर पूर्वेकडे व तदनंतर पुन्हा उत्तरेकडे, किंबहुना ईशान्येकडे प्रवास करीत माजलगाव तालुक्यात मंजरथजवळ गोदावरीस मिळते. बीड तालुक्यातील डोंगराळ परिसरात उगम पावणारी बिन्दुसरा नदी बीड शहरातून वाहत जाऊन पुढे सिन्धफणा नदीस मिळते. कुंडलिका ही सिन्धफणेची आणखी एक उपनदी जिल्ह्यातच उगम पावून जिल्ह्यातच सिन्धफणा नदीस मिळते.

[[सिना]] : जिल्ह्याच्या व आष्टी तालुक्याच्याही नैर्ऋत्य सीमेवरून सीना नदी वाहते. काही अंतरापर्यंत  तिने [[अहिल्यानगर]]  व बीड जिल्ह्यांमधील नैसर्गिक सीमा म्हणून काम केले आहे. त्याच वेळी तिने अहिल्यानगर जिल्ह्यातील नगर तालुका व बीड जिल्ह्यातील आष्टी तालुका यांची सीमारेषाही स्पष्ट केली आहे.{{संदर्भ हवा}}

[[कयाधू]] : नदी हिंगोली जिल्ह्याच्या उत्तर-पूर्व सीमेवरून वाहताना [[वाशिम]] आणि [[यवतमाळ]] जिल्ह्यांची नैसर्गिक सीमा होते.

'''मनकर्णिका''' - बीड व माजलगाव तालुक्यातील नदी. पुढे सिंदफनाला मिळते. आंबेसावळी ता बीड येथे मनकर्णिका १ प्रकल्प व लिंबारूई देवी येथे मनकर्णिका २ सिंचन प्रकल्प या नदीवर आहेत
''' वाण ''' वाण ही नदी बीड जिल्ह्यातील प्रमुख नद्यापैकी एक आहे. या नदीचा उगम धारुरच्या घाटातून होतो आणि ही नदी पुन्हा गोदावरीला जाऊन मिळते. या नदीवर नागापूर चे धरण आहे.

== मराठवाड्यातील धरणे==
मोठे प्रकल्प -
१
२
३
४
५ प्रकल्प नाव- नदी, धरणासाठी अधिग्रहण क्षेत्र, विस्थापित झालेल्यांची संख्या, धरणाची उंची, पाणी साठवण क्षमता,मृत साठा, पाटचाऱ्या, एकूण लाभ क्षेत्र, लाभ क्षेत्रातातील कंपन्या,एमआयडीसी

मध्यम प्रकल्प 
१
२
३
४
५ प्रकल्प नाव, धरणासाठी अधिग्रहण क्षेत्र, विस्थापित झालेल्यांची संख्या, धरणाची उंची, पाणी साठवण क्षमता,मृत साठा, पाटचाऱ्या, एकूण लाभ क्षेत्र, लाभ क्षेत्रातातील कंपन्या,एमआयडीसी

लहान प्रकल्प 
१
२
३
४
५ प्रकल्प नाव, धरणासाठी अधिग्रहण क्षेत्र, विस्थापित झालेल्यांची संख्या, धरणाची उंची, पाणी साठवण क्षमता,मृत साठा, पाटचाऱ्या, एकूण लाभ क्षेत्र.

==प्रशासन==
===महसूल===
मराठवाड्यातील पुढील आठही जिल्ह्यांचा मिळून [[छत्रपती संभाजीनगर महसुली विभाग]] तयार झाला आहे. विभागाचे मुख्यालय छत्रपती संभाजीनगर येथे आहे. [[विभागीय आयुक्त]] हा या महसुली विभागाचा सर्वोच्च प्रशासकीय अधिकारी असतो.
* [[छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा]]
* [[धाराशिव जिल्हा]]
* [[जालना जिल्हा]]
* [[नांदेड जिल्हा]]
* [[परभणी जिल्हा]]
* [[बीड जिल्हा]]
* [[लातूर जिल्हा]]
* [[हिंगोली जिल्हा]]

===न्यायदान===
सर्व जिल्ह्यांत जिल्हा न्यायालये आणि इतर न्यायालये आहेत. [[मुंबई उच्च न्यायालयाचे खंडपीठ]] छत्रपती संभाजीनगर येथे आहे. मराठवाड्यातील आठही जिल्हे आणि लगतच्या [[अहमदनगर]] आणि [[जळगाव]] जिल्ह्यांमधून उच्च न्यायालयात आलेल्या खटल्यांचे कामकाज येथे चालते.

==अर्थव्यवस्था==

मराठवाडा हा प्राचीन काळापासून राजकीय, सामाजिक आणि आर्थिक दृष्टीने अत्यंत समृद्ध राहिलेला आहे. मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती अभ्यासताना सातवाहन, वाकाटक, राष्ट्रकूट, यादव आणि मुस्लिम राजवट कालीन आर्थिक जीवन समजून घ्यावे लागेल. आर्थिक दृष्टिकोनातून मराठवाड्याची चिकित्सा करताना त्या काळातील आर्थिक जीवन स्पष्ट करावे लागेल. गोदाखोरे हे मराठवाड्यातील सर्वात विस्तृत व समृद्ध खोरे आहे. मराठवाड्याचा बराचसा भाग या खोऱ्याने व्यापला आहे. या भूमीने प्राचीन काळपासून ते आजपर्यंत अनेक आर्थिक चढउतार पाहिलेले आहेत. मराठवाड्याने प्राचीन, मध्ययुगीन आणि अर्वाचीन कालखंडात देशाच्या आर्थिक विकासात ऐतिहासिक योगदान दिले आहे. विशेषतः भारताच्या आर्थिक विकासाच्या जडणघडणीतही मराठवाड्याने महत्त्वाचा वाटा उचललेला आहे. त्याचबरोबर आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील व्यापार क्षेत्रात आपली ओळख प्राचीन व मध्ययुगीन काळात निर्माण केली आहे. प्राचीन काळात अनेक व्यापारी केंद्रे किंवा नगरे भरभराटीस आली होती. तेर, भोकरदन (भोगवर्धन) व पैठण (प्रतिष्ठान) या सातवाहन काळातील प्रसिद्ध व्यापारी बाजारपेठा होत्या. या व्यापारी केंद्रातून परदेशात माल पाठविला जात असे. मराठवाड्यातील आर्थिक समृद्ध वारसा कशा होता यावर प्रकाश टाकण्याचा प्रयत्न या लेखात केला आहे.

प्राचीन काळापासूनच भारत हा कृषिप्रधान देश आहे. आपल्या देशातील सामाजिक आणि आर्थिक जीवन कृषीवरच अवलंबून आहे. लोक वर्षातून दोन वेळा आणि क्वचित प्रसंगी तीन वेळा पीक घेत असत. शेती ही मान्सुनवर अवलंबून असे. शेतीमधून अन्न-धान्य निर्मिती आणि रोजगार मिळत असे. सातवाहन काळापासून कापूस हे या परिसरातील मुख्य पीक होते. आजही विशेषतः गोदावरीच्या खोऱ्यात कापूस उत्पादन मोठया प्रमाणात घेतले जाते. कृषी उत्पादनावरच येथील उद्योगधंदे आधारित होते. साधारणत: शेतीच्या जमिनीची मालकी राजाची असे. परंतु शेतीकरिता ती निरनिराळ्या लोकांत वाटली जात असे. तत्कालीन लोकांचे जीवन हे कृषीवर आधारित असल्याने त्या काळात कृषी संबंधित सर्व उद्योग विकसित झाले होते. प्राचीन भारतातील लोकांचा पशुपालन हा महत्त्वाचा व्यवसाय होता. प्राचीन काळात हल (लहान लाकडी नांगर) व नांगल (मोठा लोखंडी नागर) असे नांगराचे दोन प्रकार होते. त्या काळात शेतकऱ्यांना हलिक असे म्हटले जात. नांगराचा उपयोग शेती कार्यात वैदिक काळापासून केला जात. दूध, दही, लोणी, तूप आणि दुधापासून बनविलेले अनेक पदार्थ हे लोकांचे प्रमुख अन्नपदार्थात मोडत असल्यामुळे दूध देणारे प्राणी पाळण्यावर लोकांचा सर्वाधिक भर होता. गाय, बैल, घोडा, गाढव, बकरी, मेंढी, कुत्रा, हत्ती, डुक्कर, व खेचर हे प्राणी पाळले जात होते. 

भारतीय व्यापारी परंपरा चार हजार वर्षे जूनी आहे. प्राचीन काळात भारताचा विदेशी व्यापार सुद्धा भरभराटीस आला होता. व्यापारी लोकांना समाजात मान सन्मान, प्रतिष्ठा व महत्त्व होते. विदेशी व्यापार जलमार्गाने होत असे. बौद्ध जातक कथात समुद्र प्रवासाची वर्णने व अनेक बंदराची माहिती उल्लेखनीय मिळते. व्यापारी लोक राजस्थान मार्गे नरकच्छ व शूर्पारक या बंदरातून बेबीलोनला जात. भारताचा चीन, मांचुरीया, जपान, इराण, ग्रीक, सिलोन, इजिप्त, मेक्सिको, बेबीलोन, रोम, अमेरीका, जावा, मलाया, सवर्णद्वीप व अरब देशांशी व्यापार चालू होता. तसेच विदेशी व्यापारी सुद्धा भारतीय बंदरात येऊन मालाची खरेदी-विक्री करीत. भारतातून विविध प्रकारच्या वस्तू विदेशात पाठविल्या जात आणि त्याचे मूल्य म्हणून परदेशातून विपूल सोने मिळत असे. चीन व ब्रह्मदेशातील माल भारतातील व्यापारी केंद्रातून पाश्चात्य देशाकडे पाठवला जात असे. भारतीय व्यापारी चीनी रेशमी वस्त्रे विकत घेत व ते पाश्चात देशांना निर्यात करीत. रोमच्या लोकांना भारतीय वस्त्र व आभूषणे आवडत असत. बंगाल आणि तामिळनाडू येथील मलमल जगप्रसिद्ध होती. विदेशी लोकांना भारतातील विविध प्रकारचे पदार्थ व मसाले आणि विविध सुंदर वस्तूंची आवड होती. त्यामुळे भारतातील वस्तूंना परदेशात चांगलीच मागणी होती. मसाल्याचे पदार्थ, सुगंधी द्रव्ये, औषधे, जडीबूटी, हिरे, मोती, लोखंड, तांबे, चंदन, कातडी, सूती व रेशीम कापड, सागाचे लाकूड, वनस्पतीचे बी-बियाणे व रोपे, मलमल, हस्तीदंत व त्यापासून बनविलेल्या वस्तू आणि विविध प्रकारचे पशुपक्षी भारतातून निर्यात केली जात असत.

मराठवाडा हा प्राचीन आणि मध्ययुगीन विदेशी व्यापाराचे महत्त्वाचे केंद्र झाले होते. मराठवाडयातील व्यापारी विदेशात जाऊन आपल्या मालाची विक्री करीत असत. मराठवाडयातील तेर व पैठण या शहरातील व्यापाऱ्यांचे रोमशी प्रत्यक्ष व्यापारी संबंध होते. पैठणच्या उत्खननात अनेक रोमन अवशेष मिळाले आहेत. मराठवाड्याचा व्यापार हा भूमार्ग, नदीमार्ग व समुद्र मार्गाने केला जाई. घोडे, गाढव, उंट, नौका व बैलगाड़ी ही एकदरीत मालवाहतुकीची साधने होती. व्यापारी हा माल बैलगाडी, गाढवावर, उटावर व घोडयाच्या पाठीवर टाकून वाहून नेत असत. नाव व जहाज ही सुद्धा वाहतुकीची महत्त्वाची साधने होती. देशांतर्गत व्यापारी वाहतूक ही नदीमार्गाने व भूमार्गाने होत असे तर समुद्रमार्गाने परदेशी माल पाठविला जात.  प्रवासात चोर व लुटारूंची भिती असल्याने सर्व व्यापारी मिळून एक संरक्षकदल बाळगीत असत. राजासुद्धा व्यापारांच्या संरक्षणाची व्यवस्था करीत.संपूर्ण व्यापारावर राजा नियंत्रण ठेवत. मालवाहतूकीसाठी राजा मार्फतच मार्ग सुकर केले जात. प्रवासात व्यापारी व त्याच्या मालाच्या संरक्षणाची संपूर्ण व्यवस्था राजा करीत असे. व्यापारी वर्गावर राजाचे नियंत्रण असावे यासाठी व्यापार किंवा व्यवसाय सुरू करण्यापूर्वी राजाची परवानगी घेणे आवश्यक होते.अकराव्या शतकात हिंदू धर्मशास्त्राने परदेशगमन निषिद्ध ठरविल्याने भारतीय व्यापारी परदेशी जाणे बंद झाले. इ.स. १२०० नंतर भारतात मुस्लीम सत्ता पसरु लागल्या. मुस्लिम राज्यकर्त्यांनी समाजावर वर्चस्व निर्माण व्यापारावर ताबा घेतला. व्यापारी क्षेत्रात त्यांचे वर्चस्व निर्माण झाले.
अ) प्राचीन कालीन मराठवाड्यातील आर्थिक जीवन
१. सातवाहन कालीन:- सातवाहन काळात मराठवाड्यामध्ये संपन्नता आणि वैभवाचे युग सुरू झाले होते. सातवाहनाच्या राजकीय उदयामुळे या परिसराच्या आर्थिक इतिहासात एका नव्या पर्वाचा आरंभ झाला. सातवाहन राज्यकर्त्यांनी जास्तीत जास्त जमीन लागवडीखाली आणली. सातवाहनांची अर्थव्यवस्था ही कृषी आणि व्यापार क्षेत्रावर आधारित होती. जलसिंचनाच्या सुविधा वाढवल्यामुळे कृषी उत्पादनात मोठ्या प्रमाणात वाढ झाली. पर्यायाने महसुलाच्या उत्पादनातही भर पडली. व्यापाराने सातवाहनांच्या आर्थिक समृद्धीत महत्त्वाची भूमिका पार पडली. सातवाहन राज्यकर्त्यांनी वाहतूक आणि दळणवळणाच्या सुविधा उपलब्ध करून दिल्यामुळे अंतर्गत व्यापारात वाढ झाली. सातवाहन काळात अनेक नगराची व व्यापारी बंदराची निर्मिती झाली. त्यांच्या समृद्धीचे चित्र त्यांनी कोरलेल्या लेण्यातून समजू शकते. तसेच परकीय प्रवाशी प्लिनी, टॉलेनी, एरीमन आणि पेरीप्लसने त्यांच्या लिखाणातून सातवाहन काळातील समृद्धीचे स्वरूप समजते. सातवाहन काळात आंतरराष्ट्रीय व देशांतर्गत व्यापारात मोठया प्रमाणात वाढ झाली. सातवाहनांची गलबते रोममधील अथेन्सला पोहचू लागली. भारतीय उत्पादनाला पाश्चिमात्य बाजारपेठा उपलब्ध झाल्या. सातवाहन काळात लोकांचा प्रमुख व्यवसाय शेती हाच होता. सातवाहन कालीन प्रतिष्ठान, तेर, भोकरदन आदि परिसरात जे उत्खनन झाले त्यात अन्नधान्याचे अवशेष फार मोठ्या प्रमाणात हाती लागले.  या काळात तांदूळ मोठ्या प्रमाणात पिकविला जात होता. हरबरा, एरंडी, भूईमूग आदि द्विदल धान्याचे व कडधान्याचे पीक घेतले जात होते. मराठवाड्यातील जमीन गहू, कापूस, ज्वारी या कडधान्याच्या उत्पादनासाठी उत्तम होती. गाथा सप्तसतीमध्ये शेतीसाठी वापरण्यात येणाऱ्या औजारांचा तपशील दिला आहे. शेतीसाठी बैलांचा वापर केला जात होता. या काळात सामान्यत: दोन पिके काढण्याची पद्धत होती. पैठणसारख्या नदीकाठच्या शहरात पुराचे, महापुराचे संकट सातत्याने जाणवत असे. 

या काळात अनेक नगरांची निर्मिती करून व्यापाराला राजाश्रय दिल्याने आर्थिक प्रगती सुरू झाली. या काळात तेर, भोगवर्धन, कोल्हापूर, जुन्नर आणि पैठण ही प्रसिद्ध व्यापारी केंद्रे होती. अंतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापाराला प्रोत्साहन दिल्यामुळे सातवाहनांची अर्थव्यवस्था भक्कम झाली. सातवाहनांनी पश्चिम किनाऱ्यावरील बाजारपेठा काबीज केल्या. व्यापारी बंदरांची निर्मिती केल्याने भारतीय उत्पादनाला पाश्चिमात्य बाजारपेठा उपलब्ध झाल्या. या काळात युरोपीयांशीही व्यापार सुरू झालेला होता. त्याठिकाणी तयार होणारे रेश्मी वस्त्रे तलम कपडे, हस्तिदंती वस्तू आणि पैठण येथे तयार होणारी पैठणी साडी या वस्तू व मसाल्याचे पदार्थ निर्यात केले जाऊ लागले. युरोपियन बाजारपेठेत हस्तिदंती वस्तू व रेश्मीवस्त्राला अनन्यसाधारण महत्त्व होते. त्या मोबदल्यात युरोपीयांकडून सोने व चांदीचा ओघ भारताकडे सुरू झाला. त्यामुळे ‘स्ट्रेबी' या विचारवंताने सातवाहन राजाकडून येणाऱ्या महागडया वस्तूच्या आयातीवर बंदी घालण्याची मागणी रोमन सम्राटाकडे केली होती. इ.स. दुसऱ्या शतकात आंतरराष्ट्रीय व्यापार शिगेस पोहचल्याचे सातवाहनांच्या चलनातील चांदीच्या नाण्यावरून अनुमान निघते. 

सातवाहन आणि रोम याचे प्रत्यक्ष संबंध असल्याचे आता उत्खननातून स्पष्ट झाले आहे. पैठण, नेवासा, भोकरदन आणि तेर आदि ठिकाणी सातवाहन घरासोबत रोमन पद्धतीचे घरे आढळले आहेत. रोमन घरात प्रामुख्याने रोमन नाणी, खापरे, मुर्ती, नाणी इत्यादी वस्तू सापडल्या आहेत. रोमच्या ऐतिहासिक कागदपत्रातूनही या संबंधाचा उल्लेख येतो. रोमन सम्राट ट्रॉमबेरस (इ.स. १४ ते ३७) चे एक चांदीचे नाणे पैठण येथे सापडले आहे. यावरून ख्रिस्त शताब्दी पुर्वीपासून पैठण व रोमचे संबंध असल्याचे स्पष्ट होते. तसेच रोमन सम्राटांच्या प्रतिकृती असणारे अनेक मातीची पुतळे भोकरदन, पैठण व तेर येथे सापडले आहेत. व्यापाऱ्यांनी सातवाहन साम्राज्यातील मालाला युरोपीयन बाजारपेठ उपलब्ध करून दिली. जलमार्गाने होणाऱ्या व्यापारास संरक्षण दिल्यामुळे आंतरराष्ट्रीय व्यापाराचा विकास झाला. पैठण हे सातवाहनाच्या राजधानीचे ठिकाण असून ते अनेक शतके व्यापारी केंद्र झाले. ते भारतातील सर्व प्रमुख व्यापारी पेठांशी जोडले होते. एकंदरीत सातवाहन काळात लाभलेल्या राजकीय स्थैर्यामुळे आर्थिक विकासाला मोठा वाव मिळाला. 

2) वाकाटक कालीन आर्थिक स्थिती:-मराठवाड्यात सातवाहनांच्या अस्तानंतर वाकाटक सत्ता राज्य करत होती. वाकाटक गुप्तांचे समकालीन होते. गुप्तांचे सुवर्णयुग दक्षिणेत आणण्याची जबाबदारी वाकाटक सत्तेने पार पाडली. वाकाटक काळात आर्थिक सुबत्ता होती. पण वाकाटक सत्तेचे प्रभाव क्षेत्र मराठवाड्यात कमी आणि विदर्भात अधिक होते.  राज्याच्या उत्पन्नाचे प्रमुख साधन म्हणजे भूमीकर होय. राज्यातील प्रजा सुखी आणि समृद्ध होती. राजकीय स्थैर्य प्राप्त झाले होते.वाकाटक काळातील लोकांचा प्रमुख व्यवसाय शेती हाच होता. शेतीमध्ये रब्बी आणि खरीप पिके घेतली जात असत. तांदुळ, चरु, जब, ज्वारी, कापूस, हरभरा, एरंडी, भुईमुग, तीळ, मसुर, मूग, मिरची, अद्रक, हळद, अलसी व सरस या पिकांचे उत्पादन घेतले जाई. तसेच अनेक प्रकारच्या वृक्षांचीही लागवड केली जात असे. औषधीयुक्त वृक्ष मोठ्या प्रमाणात लावले जात. विविध फळांची झाडेही लावली जात. अंगूर, शाक व ईख ही महत्त्वाची फळ झाडे होती.

कालवे, पाटबंधारे, विहिरीच्या पाण्यावर शेती केली जात असे. कालवे व पाटबंधाऱ्यातून राज्यामार्फत शेतीला पाणीपुरवठा केला जात असे. त्या मोबदल्यात काही कर शेतकऱ्यांकडून घेतला जात असे. पशुपालन हा शेतकऱ्यांचा पुरक व्यवसाय होता. शेती बैलाच्या मदतीने केली जाई. गाय, म्हैस, बैल, शेळया मेंढ्या यांचे पालन शेतकरी करीत असे. पशुपालन हे शेतोपयोगी होते. वाकाटक काळात उद्योगधंदे व व्यवसायाचा फार विकास झाला. वाकाटकांच्या काळात अनेक शहरे उदयास आली होती. पैठण, तेर, भोकरदन येथील व्यापार उदीम वाढला होता. त्यामुळे अनेक उद्योग व व्यवसाय भरभराटीस आले होते. कापड उद्योग हा सर्वात मोठा होता. पैठण हे शहर कापड उद्योगासाठी प्रसिद्ध होते. या काळात कलाकुसरीचे काम प्रसिद्ध होते. सुवर्ण, चांदी, ब्रांझ धातूच्या कौशल्यपूर्ण नक्षीदार कलाकृती तयार करणारे व्यवसाय उदयास आले होते. प्रवासात व्यापाऱ्यांचे व त्यांच्या मालाचे चोर, दरोडेखोर, लुटारू व जंगली प्राण्यापासून रक्षण करण्याचे काम थल नियामक नावाची व्यक्ती करीत असे.वाकाटक कालखंडात शेती, पशुपालन, विविध व्यवसाय, उदयोगधंदे व व्यापार यांची भरभराट झाल्याने मराठवाडा आर्थिक दृष्टया समृद्ध झाला होता. 

3) बदामीचे चालुक्यकालीन आर्थिक स्थिती:- बदामीचे चालुक्य घराणे प्राचीन भारतीय इतिहासात सुप्रसिद्ध आहे. बदामी चालुक्यांची सत्ता दख्खनच्या बहुतेक भागावर पसरली होती. त्यांनी बांधलेल्या अनेक देवालयांत एका विशिष्ट स्थापत्य पद्धतीचा उपयोग केलामुळे ती चालुक्य स्थापत्य पद्धती म्हणून प्रसिद्ध आहे. त्यांच्या काळी संस्कृत व कन्नड भाषांत अनेक उत्तम प्रकरणे, काव्ये रचली आहेत. या राजसत्तेविषयी थोडी माहिती यूआन च्वांग या चिनी यात्रेकरुच्या प्रवास वर्णनावरून आणि चरित्रावरून मिळते.६४१-४२ मध्ये चिनी यात्रेकरून यूआन च्वांग त्याच्या दरबारी आला होता. यूआन च्वांग त्याला महाराष्ट्राचा अधिपती म्हणतो.  इराणचा राजा द्वितीय खुसरौ याचा या वंशातील दुसरा पुलकेशी राजाशी पत्रव्यवहार व राजदूतांची देवघेव झाली होती, त्याविषयीचा एक उल्लेख एका फार्सी बखरीत आढळतो. 
पुलकेशीने इराणचा राजा द्वितीय खुसरौ (खुस्रव) यास नजराणा व हत्ती पाठवून त्याच्याशी ६२५ च्या सुमारास राजनैतिक संबंध प्रस्थापित केले. उत्तरेस नर्मदेपर्यंत त्याचे राज्य पसरल्यामुळे त्याने नासिक येथे आपली दुसरी राजधानी केली असावी. सामान्यतः यांची नाणी अद्यापि सापडली नाहीत. गुजरातेत स्थापलेल्या घराण्यातील जयाश्रय राजाचे नाणे सापडले आहे. त्यावरून बदामीच्या मुख्य घराण्याची नाणी पुढेमागे सापडतील. 

४) राष्ट्रकुट कालीन आर्थिक स्थिती:- राष्ट्रकूटांच्या कालखंडात मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती अत्यंत संपन्न आणि समृद्ध होती. याची पुढील महत्त्वाची कारणे आहेत. 
१) राष्ट्रकूट साम्राज्यातील प्राकृतिक रचना ही आर्थिक स्थिती संपन्न बनवण्यास महत्त्वाची ठरली. या प्रदेशातील सुपीक जमीन, खनिज संपत्ती आणि हवामान यांचा मोलाचा वाटा आहे. 
२) कृषी हा येथील मुलभूत व्यवसाय असून याच व्यवसायातून अनेकांना मोठ्या प्रमाणात रोजगार उपलब्ध झाला आणि यातूनच सामान्य जनतेचे आर्थिक जीवन समृद्ध झाले होते.
३) राष्ट्रकूट काळात अंतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापार मोठ्या प्रमाणात वाढला होता. व्यापाराने आर्थिक समृद्धी वाढली. 
४) राष्ट्रकूटांनी आपल्या साम्राज्याच्या सीमा नेहमी विस्तारीत करण्याचा प्रयत्न केला आणि नव्याने जिंकलेल्या प्रदेशातून बरीच संपत्ती मराठवाड्यात आणली.

राष्ट्रकूट कालखंडात काळी कसदार कापसाची जमीन मोठ्या प्रमाणात असल्याने या जमिनीतून मिळणारे उत्पादनही उत्कृष्ट दर्जाचे असे. अरब प्रवाशांनी ही पश्चिम भारतातील सुपीक जमिनीचे वर्णन केले आहे आणि यातील धान्याचा दर्जा उच्च असल्याचे म्हटले आहे. राष्ट्रकूटांच्या काळात कापसाचे मोठ्या प्रमाणात उत्पादन काढले जाई. मराठवाड्यात पहिल्या शतकापासून ते तेराव्या शतकापर्यंत सुती वस्त्राची मोठ्या प्रमाणात निर्मिती होत होती. गाथा सप्तशती मध्ये कपासीचे उल्लेख आहेत. कपासीची लागवड, वेचणी, राखण याचे वर्णन यात आले आहे. मराठवाडयात तेर, भोकरदन या ठिकाणच्या उत्खननात धान्याचे अवशेष प्राप्त झाले आहेत.&quot; हालच्या गाथासप्तशतीमध्ये तत्कालीन कृषी उत्पादनाच्या भिन्न प्रकाराची नाहिती मिळते. सामान्यतः तांदूळ मोठया प्रमाणावर पिकवला जात होता. त्या कालखंडात पर्जन्यमान तुलनात्मकरित्या अधिक असावे. तांदूळाशिवाय एरंडी, भुईमूग, द्विदल धान्य व कडधान्याची पिके घेतली जात होती. राष्ट्रकूट काळात तांदळाचे उत्पादन मोठ्या प्रमाणात होत असे. त्यामुळे गावचा हिशेबनीस, सुतार, मजूर इत्यादीचे पगार किंवा मजुरी तांदळामध्येच दिली जाई. दुसरे महत्त्वाचे पीक म्हणजे ऊस होय. याच बरोबर राष्ट्रकूटकाळात मधाचे उत्पादन ही मोठ्या प्रमाणात होत असे. इ.स. ९५६ मध्ये आलेल्या इब्न- हौकल या अरबी प्रवाशाने याचे वर्णन केले आहे.

राष्ट्रकुटांची पहिली राजधानी आजचे वेरुळ म्हणजे प्राचीन काळातील एलापूर होती. कंधार व लातूर या राष्ट्रकूटांच्या दोन राजधान्या होत्या. वेरुळ, कंधार, लातूर ही राष्ट्रकुट काळातील भरभराटीस आलेली महत्वाची व्यापारी व बाजारपेठांची केंद्रे होती. या शहरात अनेक बाजारपेठा होत्या, गुर्जरपण (गुजराथी लोकांचे पेठ) व क्षुण्णहटिका (चुना भट्टीचा बाजार) या दोन पेठांचा उल्लेख एका शिलालेखात आलेला आहे. विविध प्रकारची व विविध धातूंची नाणी विकसित झाल्याचे दिसते. कनिष्क, निष्क, कार्षापण, माषक व काकणी याशिवाय दिनार व सुवर्ण यासारखी नाणी यांचा उल्लेख सापडतो. या काळात व्यापाऱ्यांच्या संघटना - श्रेणी असत तर गावात किंवा नगरात दुकाने घालून व्यापार करणाऱ्यांना श्रेष्ठी म्हणत असत. तर दुसऱ्या माल नेऊन विक्री करणाऱ्यांना सार्थवाह म्हणत असे. या काळातील व्यापाऱ्यांनी अनेक प्रकारचे दानधर्म केल्याचे उल्लेख आलेले आहेत. यातूनच येथील लेण्या व भव्य मंदिरांचे निर्माण होण्यास सुकर झाल्याचे दिसते.राष्ट्रकूट कालखंडातही मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती अत्यंत संपन्न होती. राष्ट्रकूटांनी आपल्या राजवटीत लोककल्याणकारी कार्यावर जास्त खर्च केला. राष्ट्रकूटांची दुय्यम राजधानी असलेल्या शहरात त्यांनी तेथील जनतेकरिता व बाहेरून येणाऱ्या अतिथीसाठी चांगली सुविधा उपलब्ध करून दिली होती. 

5) कल्याणी चालुक्यकालीन आर्थिक स्थिती:- राष्ट्रकुट सत्तेच्या अस्तानंतर कल्याणीचे चालुक्यांची दक्षिण भारतात सत्ता निर्माण झाली. राष्ट्रकुटांच्या नंतर एक पराक्रमी वंश म्हणून दक्षिण भारतात कल्याणीच्या चालुक्याकडे पहिले जाते. कल्याणी चालुक्यांचा कालखंड हा सामान्यपणे इ.स. ९६३ ते इ. स. ११८१ पर्यंतचा समजला जातो. कल्याणी चालुक्यांच्या कालखंडातच अंबाजोगाई, लातूर, धाराशिव आणि धर्मापूरी येथे व्यापारी केंद्रे उदयास आली. दक्षिण भारतात नैसर्गिक जलसिंचनाच्या अभावामुळे कृत्रिम पद्दतीने जलसिंचनाची व्यवस्था निर्माण करणे आवश्यक होते. कल्याणी चालुक्यांनी प्राकृतिक रचनेचा अभ्यास करून तलावांची निर्मिती करण्यासाठी पुढाकार घेतला. शासनकर्त्यांकडून शेतीच्या विकासासाठी जलसिंचनाच्या व्यवस्था निर्माण करत. जलसिंचनाच्या तलाव व नदीवरील बांध या साधनांच्या निर्मितीमध्ये शासक वर्गासोबतच मंदिर संस्थेचेही फार मोठे योगदान आहे. अनेक तलाव दिसतात. यापैकी बरेच तलाव दगडांनी बांधून काढले असावेत असे तडकल्ल या नावावरून वाटते. तलावाच्या देखरेखीचे काम प्रामुख्याने ग्रामसभाकडे सोपविण्यात आले होते. तलावाच्या निर्मितीसाठी केल्या जाणाऱ्या दानाप्रमाणेच तलावाच्या दुरुस्तीसाठीच दान दिले जाई. ग्रामीण शेतकरी जलसिंचनाच्या मोबदल्यात विशिष्ट असा कर शासनकर्त्याकडे जमा करीत सामूहिक व व्यक्तिगत प्रयत्नामुळे जलसिंचनाची व्यवस्था केले जाई. कृषी जलसिंचनासाठी विहिरीच्या पाण्याचाही वापर केला जाई. पाणी वर काढण्यासाठी विविध प्राण्यांचा वापर केला जाई. पाणी काढण्यासाठी राहटा सारख्या यंत्राचा वापर केला जाई.  विहीर खोदण्यापूर्वी शेतीजमिनीच्या मालकाची परवानगी घेणे आवश्यक होते असे.  या कालखंडात दक्षिणेत पाणी पुरवठयाचे साधन म्हणून तलाव, विहिरी सोबतच कालव्यांचाही वापर करण्यात आलेला होता. विविध शेतीमालाचे उत्पादन घेतले जाई. तांदूळ, जवस, ज्वारी, बाजरी आणि गव्हाचे उत्पादन संपूर्ण दक्षिण भारतात घेतली जाई. वरील उत्पादनांव्यतिरिक्त विविध कडधान्य, तीळ, ऊस इत्यादी ठिकाणचे उत्पादन घेतले जाई.

ब) मध्ययुगीन मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती:-
१. यादवकालीन आर्थिक स्थिती:- मराठवाड्यातील यादव हे शेवटची समृद्ध राजवट आहे.  यादवांची देवगिरी ही राजधानी होती. यादव काळात जागतिक बाजारपेठेत क्रांतीकारक बदल झाले होते. पश्चिम आशिया आणि आफ्रिकेमध्ये नवीन बाजारपेठा निर्माण झाल्या. भारतीय वस्त्रे व मसाल्याच्या पदार्थाना मागणी वाढली होती. उत्पादन प्रक्रियेमध्ये आमूलाग्र बदल झाला. त्यांचा परिणाम म्हणून यादव काळात पैठण, तेर अंबाजोगाई, लातूर ही शहरे नवीन बाजारपेठा नावारूपाला आल्या होत्या. आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत पैठणच्या रेशमी वस्त्राचे परत एकदा वर्चस्व प्रस्थापित झाले. यादव काळात वस्त्रोद्योग आणि मसाल्याचे पदार्थ या उद्योगांचा विकास झाल्यामुळे मराठवाडयाची आर्थिक भरभराट झाली.
मध्ययुगीन काळात मराठवाड्यातील देवगिरी, पैठण, अंबाजोगाई ही शहरे व्यापारासाठी आघाडीवर होती. देवगिरी जवाहिऱ्यांच्या व्यापार यासाठी प्रसिद्ध होते. हिरे माणिकाना पैलू पाडण्याच्या कामाप्रमाणे सोन्या-चांदीची व इतर बरीच कलाकुसरीची कामे सुबक होत असत. राजधानी व महाराष्ट्राचे केंद्रस्थान म्हणून देवगिरीस सर्वप्रकारच्या व्यापाराला चांगलाच वाव मिळत होता. त्यावेळी मराठवाडयाचा व्यापार गुजरात, तेलंगणा, कर्नाटक, केरळ, इत्यादी प्रांताशी चालत असे मराठवाडयातील पैठण येथे तयार होणारे मलमली, मखमली व रेशमी कापड भारतात सर्वत्र मोठया प्रमाणत विकत असे. पैठणमधील पैठण्यांना सर्वत्र मागणी होती. इतकेच नव्हे तर बाहेरच्या देशातही पैठणी प्रसिद्धी मिळाली होती.मराठवाड्यात चामडे कमाविण्याचा उद्योग भरभराटीला आला होता. विविध उद्योग मराठवाड्यात विकसित झाल्याने व्यापार वाढला होता.

यादवांच्या काळात व्यापाऱ्यांच्या संघटना किंवा श्रेणी अस्तित्त्वात होत्या. श्रेणीमध्ये निरनिराळ्या जातीतील लोकांचा सहभाग राहत असे. श्रेणीने घालून दिलेले नियम सर्व सभासदांना सारखेच बंधनकारक राहत असे. श्रेणीपेक्षा पूग ही एक दुसरी व्यापारी संघटना होती. न्यायदानाच्या बाबतीत श्रेणीहून भूगाचा मोठा अधिकार होता. श्रेणी व युग या दोन्ही संस्थाना राज्यमान्यता होती. आपल्या क्षेत्रापुरते न्यायदान करण्याचा अधिकार त्यांना दिलेला असे. त्याकाळात व्यापारी वर्ग राजा व प्रजा याच्यातील एक महत्वपूर्ण दुवा होता. या काळात विविध वजने मापे प्रचलित होती. यादव काळात व्यापार व्यवहारात व निरनिराळ्या व्यवसायात वजने व मापे यांचा उपयोग करण्याची प्रथा होती. धान्य मोजण्यासाठी कुडव पावशेर शेर, दुशेरी, अशेरी, पासरी, मण खंडी ही मापे होती तर तेला सारख्या द्रव पदार्थाचे मोजमाप करण्यासाठी पळी, किंवा डो अशी साधने होती सोन्यासारख्या मौल्यवान वस्तू तोलण्यासाठी गुज, बाल, जन, पळ, मासा, तोळा, दुतोळा, अशी वजने वापरत होती. जमीनीच्या मोजमापासाठी अगुलहस्त, निवर्तन, मत्तर अशा प्रकारची मापे होती. व्यापारी देवानघेवाणसाठी नाण्याबरोबरच धान्याचा वापर केला जात असे. स्वतंत्र चलन व्यवस्था करण्यात आली होती. यादवांनी पाडलेल्या सोन्याच्या नाण्यावर गरुडाचा छाप असे. निष्क, होन, गद्याण, वराह, फनम इत्यादी नाणी प्रचलित होती. यासाठी सोने, चांदी व तांबे यांचा वापर केला जात होता. बलुतेदारी पद्धती अस्तित्त्वात होती. ग्रामीण व्यवस्था सर्वस्वी स्वायत्त व स्वतंत्र होती. ग्रामीण समाजाचे जीवन आर्थिक दृष्ट्या समृद्ध व आनंदी होते व आर्थिक सुबत्ता होती. थोडक्यात यादव काळात आर्थिक परिस्थिती अत्यंत वैभवशाली होती. 
२. मोगलकालीन मराठवाड्याची आर्थिक स्थिती:- मोगलकालीन कालखंडात शेती हाच अर्थव्यवस्थेचा प्रमुख आधार होता. खेडे हा आर्थिक व्यवहाराचा केंद्रबिंदू होता.गावात बलुतेदारी पद्धती अस्तित्त्वात होती. ग्रामीण भागात परंपरेने चालणारे छोटे, मोठे उद्योग व्यवसाय चालू होते. बारा बलुतेदार व अठरा अलुतेदार याशिवाय काही व्यवसाय ग्रामीण भागात प्रचलित होते. त्यावरच लोकांची उपजिविका चालत असे. जीवनावश्यक वस्तूंचे भाव माफक होते. कृषी व्यवसायात हिंदू व मुसलमान होते, बहूतांश शेती नैसर्गिक पावसाच्या पाण्यावर अवलंबून होती. या काळात अधूनमधून दुष्काळ पडत असत. लोकांची आर्थिक स्थिती दयनीय होती. अकबराच्या काळात बटाटे, द्राक्षे, टरबूज यांची शेती करण्याची पद्धत सुरू झाली. तंबाखूचे पीक घेण्याची प्रथा याच काळात सुरू झाली. या काळात सुती व रेशमी कपडयांना चांगली मागणी होती. मोगलकाळात औरंगाबाद हे दक्षिण भारतातील सर्वात मोठे व्यापारी केंद्र होते. येथे अनेक बाजारपेठा होत्या. त्यापैकी बेगमपुरा, औरंगपुरा, सुलतानगंज, शहागज ही महत्त्वपूर्ण बाजार भरण्याची मुख्य ठिकाणे होती. बाजारपेठेत बाहेरून येणाऱ्या व्यापाऱ्यांना येथे माल ठेवण्यासाठी गोदामाची व्यवस्था केली होती. त्यामुळे माल सुरक्षित राहत असे. बाजाराचा प्रमुख अधिकारी हा दर आठवड्यास धान्यांचे दर लिहून सरकारला कळवित असे. मालांच्या किंमतीवर नियंत्रण ठेवण्याचे कार्य हा अधिकारी करत असे. आयात निर्यात पद्धतीने व्यापार होत असे. प्राचीन काळातील शहरांचे महत्व कमी होऊन औरंगाबाद, दौलताबाद, शहागड, खुलताबाद, जालना, नांदेड, बीड यांचे महत्व वाढले होते. दैनंदिन जीवन जगण्यात सामान्य मानसाला फारशा समस्या नव्हत्या. आयात निर्यात व्यापारासाठी स्थलमार्ग व जलमार्गाचा अवलंब होत असे. या काळात काही प्रमुख दळणवळणाचे मार्ग रुढ झाले होते. 

इ.स. १६६० पासून औरंगजेबाने औरंगाबाद येथे शाही टाकसाळ सुरू केली होती. या टाकसाळीत सोने व चांदीची नाणे तयार होत असत. नाणी तयार करण्याचे कार्य औरंगाबाद येथे सरकारी व खाजगी अशा दोन्ही स्तरावर होत असे. औरंगाबाद येथे रंगरेज गल्लीजवळ अजूनही टाकसाळ गल्ली आहे. इ.स. १७२० मध्ये निजाम असफजाह याने दक्षिण सुभा स्वतंत्र केला, तरी देखील औरंगाबादच्या टाकसाळीत मोगलांची नाणी पाडली जात असत. इ.स. १७२० ते १८४४ पर्यंत निजाम सरकार मोगलांची नाणी तयार करून स्वतःच्या राज्यात वापरत असे. औरंगाबाद हे नाणी बदलण्याचे दक्षिण भारतातील फार मोठे केंद्र होते. 

विल्यम नॉरीसची मराठवाड्यास भेट दिली. न्यू इंग्लीश कंपनीला मोगल बादशाहाकडून पूर्वीच्या इस्ट इंडिया कंपनीच्या सवलती मिळाव्यात म्हणून इंग्लंडचा राजा तिसरा विल्यम याने सर विल्यम नॉरीस यास आपला वकील म्हणून औरंगजेबाकडे पाठविले. त्यावेळी औरंगजेब मराठयांच्या विरुद्ध मोहिमेत गुंतला होता. विल्यम नॉरीसने आपल्या प्रवासाची दैनदिनी ठेवली होती तिचे संशोधन करून श्री हरीहरदास यांनी 'दि नॉरीस एबसी टू औरंगजेब' हा ग्रंथ लिहिला आहे. औरंगाबादचे वर्णन करताना तो लिहितो, &quot;पर्वताची एक रांग उत्तरेकडे गेली आहे. या पर्वताच्या पायथ्याशी एक सुंदर खोरे आहे. औरंगाबाद या खोऱ्यात वसले आहे. या भागातील जमीन सुपीक आणि समृद्ध आहे. या शहरात अनेक धनिक व्यापारी आहेत औरंगाबाद त्या काळी फळफळावळीसाठी प्रसिद्ध होते. विशेषतः तेथील दाने व सत्री नॉरीसला फार आवडली. औरंगाबादचे गुलाब पाहून त्याला आपल्या देशातील गुलाबांची आठवण झाली. तो म्हणतो, &quot;धान्य काय फळफळावळ काय -अगर फुले काय, औरंगाबादेत या सर्व वस्तू उत्तम आणि विपूल मिळतात&quot;. 
या कालखंडातील पावसाची अनिश्चितता, सततच्या युद्धांचा प्रसंग यामुळे पिकांची नासाडी, आर्थिक मदतीचा अभाव, भ्रष्ट राज्यकारभार यामुळे शेती व्यवसाय व शेतकरी हे दोन्ही मागासलेलेच होते. संपूर्ण शेती पावसावरच अवलंबून होती. या काळात शेतीची प्रतवारी लक्षात घेऊन त्या प्रमाणात शेतसारा वसूल केला जात असत. सारा रोख व धान्याच्या रुपाने भरण्याची सोय होती. या कालखंडात उद्योगधंद्यांची फारशी वाढ झालेली नव्हती. रस्त्यांचाही फारसा विकास झालेला नव्हता. प्रवासासाठी घोडागाडी, बैलगाडी, पालखी, मेना इत्यादींचा वापर होत असे. या काळात बाहेरच्या देशांशी व्यापार चालत असल्याचे उल्लेख सापडत नाही. औरंगजेबाच्या मृत्यूनंतर मुस्लिम राजवटीत बेबंदशाही माजली होती. मुस्लिम राज्यकर्ते प्रजेला लुबाडीत होते. मुस्लिम राज्यकर्ते मराठी कर्तबदार सैन्य बाळगून ते मुलाखाचे राजे बनून विलासात आणि ख्यालीखुशालीत राज्य करत होते.
3) मराठाकालीन मराठवाडयाची आर्थिक:- मराठा सत्तेचा व मराठवाडा परिसराचा जास्त संबंध आला नाही. मराठी सत्तेचा उदय होण्यापूर्वी अनेक मराठी सरदार मुस्लिम राजवटीत नावारूपाला आले होते. मुसलमानी सत्तांना अनोळखी प्रदेशात आपले वर्चस्व सिद्ध करण्यासाठी कठीण जात होते. वर्चस्वासाठी पाचही मुस्लीम सत्ता आपापसात सतत लढाई करत होत्या. ह्या प्रदेशातील जनता ही हिंदू धर्माचीच होती. जनतेच्या समर्थनाशिवाय राज्याला स्थैर्य प्राप्त होवू शकत नाही म्हणून या स्थानिक हिंदू लोकांशी जुळवून घेणे मुसलमानी सत्ताधीशांना आवश्यक होते. मुस्लिम राज्यांचे संरक्षण करण्याची जबाबदारी मराठा वतनदारांवर होती. निजामशाही उदयास येण्यापूर्वी अनेक मराठी सरदार घराणी उदयास आली. त्यांना मुसलमानी राज्यात मोठी संधी प्राप्त झाली व सत्ता विस्ताराच्या व अधिकाराच्या संघर्षात वरच्या दर्जाची स्थाने मिळू लागली. यातुनच मराठे, धनगर, ब्राह्मण व इतर जमाती पुढे आल्याचे दिसते. या परिस्थितीत मराठ्यांना आपल्या बाजुने ठेवण्यासाठी, त्यांना खुश करण्यासाठी काही धार्मिक सवलती, पदव्या व जहागीर देऊन मुसलमानी सत्तांनी मराठ्यांचा गौरव करणे सुरू केले. लढाईत मोठमोठे पराक्रम गाजवण्यात ते नेहमी पुढाकार घेत. मराठे सरदार फौजबंद असत. कोणताही फौजबंद मराठा सरदार सुलतानाकडे गेला की, सुलतान त्याला आपल्या चाकरीला ठेवी. जहागिरी मिळालेले सरदार स्वतःला आपल्या जहागिरीचे राजे समजत. विजापूर व अहमदनगर येथील सुलतानांच्या पदरी अनेक मोठमोठे मराठे सरदार होते. निजामशाही व आदिलशाही यांनी दिल्लीचे मोगल व दक्षिणेतील पोर्तुगीज या सैन्याला टक्कर देण्यासाठी मराठा घराण्याची मदत घेतल्याची उदाहरणे आहेत. जहागीर व वतनदार आपल्या प्रदेशाचा कारभार पाहू लागले. या प्रदेशातील आर्थिक व्यवस्थेवर नियंत्रण करण्याचे अधिकार त्यांच्याकडे आले. मराठाकालीन आर्थिक जीवन शेती व्यवसायाशी संपूर्णपणे निगडीत होते. मराठा काळात शेती हाच प्रमुख व्यवसाय होता. पावसाची अनिश्चितता, नेहमीचा युद्धांचा प्रसंग त्यामुळे पिकांची होणारी नासधूस, मुस्लिम शासनकर्त्याकडून आर्थिक मदतीचा अभाव व जुलमी राज्यकारभार इत्यादीमुळे शेती करणे कठीण झाले होते. मुस्लिम राज्यकर्त्यांमध्ये वारंवार होणारी युद्धे यामुळे त्यांच्या शेतीचे सुद्धा अतोनात नुकसान होऊ लागले. शेती हा व्यवसाय अस्मानी व सुलतानी संकटाने धोक्यात आल्याने मराठे सैनिकी पेशाकडे वळले. मराठा कालखंडात आर्थिक व्यवहाराचे केंद्र बिंदू खेडे हाच होता. बाजारपेठेचे केंद्र असलेल्या खेडयाला कसबा या नावाने संबोधित असत. सामान्यतः गावात चार प्रकारच्या सत्ता रूढ होत्या त्यापैकी चौथी सत्ता म्हणजे व्यापारी सत्ता. ही सत्ता स्वतंत्र व श्रेष्ठ असल्याने त्यांना गावकीचे अधिकार होते. या कामासाठी सरकारकडून जमिनी मिळत त्यांना देशक' असे म्हणत. जमीनीच्या मोबदल्यात ते गावकीची विविध प्रकारची कामे करीत. त्यांना गावात प्रतिष्ठीत नागरिक समजले जात असे.(लेख:-मराठवाड्याच्या आर्थिक समृद्धीचा वारसा, प्रा. छाया दत्तराव भरोसे, मराठवाडा वारसा व सद्यस्थिति खंड १,  संपादक:- डॉ. मारुती आवरगंड, श्री. विठ्ठल कदम) 

शेती हाच मराठवाड्यातल्या लोकांच्या निर्वाहाचा प्रमुख स्रोत आहे. तांदुळ, डाळी, तेलबिया आणि कापूस यावर आधारित प्रक्रिया उद्योग मराठवाड्यात विखुरलेले आहेत. [[छत्रपती संभाजीनगर]], [[लातूर]], [[जालना]] आणि [[नांदेड]] शहरांच्या परिसरात उद्योगीकरण झाले आहे. धातू, प्लॅस्टिक, वाहने आणि पेये या क्षेत्रांतील अनेक कारखाने इ.स. १९८० नंतर मराठवाड्यात वाढले. जालना हा जिल्हा बियाणे केंद्र म्हणून प्रसिद्ध आहे.

== शैक्षणिक प्रगती ==

सातवाहन या राजवटीचा काळ मराठवाड्याच्या दृष्टीने भरभराटीचा होता असे म्हणणे योग्य ठरेल. या काळामध्ये मराठवाड्याने केलेले नेतृत्व अनेक क्षेत्रात प्रभावशाली होते. यात राजकीय, सामाजिक आणि सांस्कृतिक क्षेत्रांचा समावेश होता. या काळात कला आणि साहित्य निर्मितीला चालना मिळाली. याच काळात गाथा सप्तशती या महत्वाच्या ग्रंथाची निर्मिती झाली. सातवाहन कुळातील राजे विद्वान ,सुसंस्कृत आणि विद्येचे पुरस्कर्ते होते. या काळात पैठण, जुन्नर आणि तेर येथे शैक्षणिक केंद्र विकसित झाली. संस्कृत बरोबर प्राकृत भाषेला त्यांनी प्रोत्साहन दिले. साहित्य निर्मिती बरोबरच साक्षरतेला चालना दिली हे त्यांचे महत्वाचे योगदान ठरते. या काळात निर्माण झालेल्या शिलालेखांची संख्या मोठी आहे. समाजात मोठ्या प्रमाणात वाचक वर्ग असल्याचे असल्याचे हे लक्षण आहे. त्या नंतर आलेल्या वाकाटक या राज वंशानेही कलेला आश्रय दिला. या काळात अजिंठा येथील प्रसिद्ध लेण्यांची निर्मिती झाली. हरिवीजय या ग्रंथाची निर्मिती याच काळात झाली. चालुक्य वंशीय राजवटीत मराठवाडा केंद्र स्थानी राहिला नाही. 

राष्ट्रकूट हे घराणे महाराष्ट्रीय होते. या काळात तलगुंड या ठिकाणी शाळा असण्याचा उल्लेख आढळतो. त्यावेळी मातृभाषेत शिक्षण दिले जात असावे. हे दोन्ही मुद्दे मराठवाड्याच्या दृष्टीने महत्वाचे आहेत. शाळेचे संगोपन गावकरी करीत असाही पुरावा सापडतो. कल्याणीच्या चालुक्य काळात शिक्षणाला प्रोत्साहन मिळाले एवढेच आपण म्हणू शकतो. 

शैक्षणिक दृष्ट्या यादवांचा कालखंड अतिशय महत्वाचा ठरतो. मराठवाड्याची शैक्षणिक आणि साहित्यिक परंपरा या काळात अधोरेखित होते. या काळात संस्कृत प्रमाणेच मराठी भाषा समृद्ध झाली. मुकुंदराज यांच्या विवेक सिंधु आणि ज्ञानेश्वर यांच्या ज्ञानेश्वरी या ग्रंथांची निर्मिती याच काळात झाली. मराठी वाङमयातील हा महान ग्रंथ मानला जातो . मराठवाडा मुस्लिम राजवटीखाली जाण्यापूर्वी मराठवड्यातील शिक्षण पद्धती विकसित झाली होती.  

मुस्लिम राजवट : चौदावे शतक ते अठराव्या शतकापर्यंत मुस्लिम राजवटीत शिक्षण हे पूर्वीप्रमाणेच दिले जात होते. मोगल सत्ते  नंतर त्यात मदरशांची भर पडली. ही व्यवस्था मिश्र प्रमाणात ब्रिटिश कालखंड सुरू होई पर्यंत सुरू होती. इष्ट इंडिया कंपनी सत्तेवर आल्यानंतरही अनेक वर्षे सरकारने शिक्षणाकडे लक्ष दिले नव्हते. काही इंग्रज समाज आणि धर्म प्रसारकांनी सरकारकडे ही मागणी केली. त्यानुसार भारतात इंग्रजी मध्यमाची शाळा सुरू झाली. याच काळात मराठवडा हा निजामाच्या अधिपत्या खाली होता. या दोन्हींचा एकत्रित परिणाम हा मराठवड्यातील शिक्षणावर झालेला दिसून येतो. याचा तौलनिक आढावा घेतल्यास सध्या असणाऱ्या परिस्थितीचा आढावा घेता येईल. 

निजामकालिन शिक्षण ;- निजाम राजवटीत हैदराबाद संस्थान चार भागात विभागले गेले होते. मेडक -गुलशनाबाद, वारंगल, औरंगाबाद आणि गुलबर्गा हे ते चार विभाग होत. या विभागांची पुढे जिल्हा आणि तालुका अशी विभागणी होती. सर्व मिळून १७ जिल्हे होते. मराठवाडा हा औरंगाबाद आणि गुलबर्गा यात विभागला होता. निजाम राज्यात गावोगावी चालणाऱ्या शाळेत शिकविणाऱ्या शिक्षकांचा पगार गावकरी देत असत. गावच्या ऐपतीवर तो अवलंबून होता. 

निजमाचे ब्रिटिश राजवटी बरोबर चांगले संबंध होते. त्यामुळे सेंट जॉर्ज ग्रामर् ही इंग्रजी माध्यमाची शाळा १८३४ मध्ये स्थापन झाली. ती  मुख्यतः युरोपियन मुलांसाठी होती. त्या नंतर बोलारम येथे वैद्यक शाळा आणि १८५५ मध्ये हैदराबाद येथे रोमन कॅथॉलीक मिशन तर्फे शाळा सुरू करण्यात आली. प्रथम निजामाच्या कर्मचाऱ्यासाठी असणारी ही शाळा सर्व जातीच्या मुलांसाठी खुली करण्यात आली. त्या नंतर इंग्रजी माध्यमाच्या शाळा  हैदराबाद शहर, औरंगाबाद, वारंगल आणि गुलबर्गा येथे सुरू करण्यात आल्या. यात दोन सर्व साधारण आणि  तंत्र विषयक आणि व्यावसायिक शाळांचा समावेश होता. या ठिकाणी अलिगढ, चेन्नई, मुंबई आणि बंगाल येथील शिक्षकांची नेमणूक करण्यात आली. 

हैदराबाद मध्ये मदरसा १८३० मध्ये स्थापन करण्यात आला. त्या नंतर १८५९ मध्ये प्रत्येक जिल्ह्याच्या ठिकाणी तीन आणि तालुक्याच्या ठिकाणी दोन शाळा सुरू करण्याचा निर्णय घेण्यात आला. शाळेची फी तालुका शाळेत एक आणा आणि जिल्हा शाळेत दोन आणे एव्ह्डी होती. पहिली अभियांत्रिकी संस्था १८७० साली स्थापन करण्यात आली. सन १८७२ मध्ये एकूण स्थानिक भाषेतील शाळांची संख्या १२५ होती. याशिवाय हैदराबाद  शहरात १६ शाळा होत्या . सन १८७५ मध्ये औरंगाबाद येथे मराठी -इंग्रजी अशी द्वि भाषिक शाळा उघडण्यात आली. दारूल ऊलुम उर्फ ओरीएन्टल महाविद्यालय १८५४ मध्ये सुरू झाले. यात पर्शियन आणि अरेबिक मध्यमातून भौतिक शास्त्र, रसायन, गणित आणि खगोल शास्त्र शिकवले जाई. इंग्लिश माध्यमच्या शाळेत १८५७ पासून अरेबिक, पर्शियन, हिंदुस्तानी, मराठी, तेलगू, आणि कन्नड भाषा शिकवल्या जात. काही समाज सुधारकांनी केलेले प्रयत्नही उल्लेखनीय आहेत. 

बिलगर्मी यांनी वारंगल, हैदराबाद आणि औरंगाबाद येथे तीन औद्योगिक शाळा काढल्या. वेंकट राम रेड्डी यांनी मुलींचे माध्यमिक विद्यालय आणि मूला-मुलींसाठी वसतिगृहे काढली. भाग्य राम रेड्डी यांनी वंचित घटक आणि दलित वर्गातील मुलांसाठी शाळा काढल्या. अशा प्रकारे शिक्षणाची सुरुवात होऊनही सामाजिक परिस्थिति आशादायक नव्हती. सर्व साधारण साक्षरता ३ टक्के तर  इंग्लिश साक्षरता ०.३ टक्के इतकीच होती. इतर संस्थानच्या तुलनेत ती सर्वात कमी होती. साक्षरता दर हिंदु २.६, मुस्लिमस ८.९, ख्रिच्चन २५.२ असा होता. तेलंगणाचा साक्षरता दर ४.२ तर मराठवाड्याचा २.४ एव्हडा होता. मराठवाड्याच्या शैक्षणिक मागासले पणाची बीजे इथे रोवलेली आहेत.     

स्वातंत्र्य मिळाल्या नंतरही मराठवाड्यात उच्च शिक्षणाचा प्रसार होण्यासाठी दशक उलटावे लागले. प्राथमिक आणि माध्यमिक स्तरावरील शिक्षणाची सोयही अपुरी होती. सन १९५७ मध्ये प्राथमिक शाळांची संख्या ३६८६, माध्यमिक २३१ आणि उच्च माध्यमिक फक्त ९५ एव्हडी होती. त्यात एक तंत्र विषयक आणि एका इंटर मिजियट महाविद्यालयाचा समावेश होता. सुदैवाने १९५० मध्ये औरंगबादला एक आणि नांदेडला एक अशा दोन महाविद्यालयाची स्थपणा झाली. 

डॉ बाबासाहेब आंबेडकर आणि स्वामी रामानंद तीर्थ यांनी त्यासाठी पुढाकार घेतला. तसेच १९५४ ते ५६ या दरम्यान एक शिक्षणशास्त्र, एक वैद्यक आणि एक शेती महाविद्यालय यांची त्यात भर पडली. सन २०२३ मध्ये मराठवाड्यात शाळांची संख्या २०००० एव्हडी आहे. 

उच्च शिक्षणाचा विचार केल्यास डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ, स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ आणि वसंतराव नाईक कृषि विद्यापीठ अशी तीन विद्यापीठे आहेत. या विद्यापीठात अनुदानित आणि विनाअनुदानित महाविद्यालयांची संख्या  सुमारे ६५० एव्हडी आहे. 

मराठवाड्यात आय आय टी ही उच्च शिक्षणाशी संबंधित अभियांत्रिकी संस्था नाही, तसेच व्यवस्थापन विषयक शिक्षण देणारी आय आय आय एम देखील नाही. यू डी सी टी या रसायन शस्त्राशी संबंधित मुंबईतील संस्थेची शाखा जालना येथे आहे. ही उपशाखा आहे. हिंगोली जिल्ह्यात औंढा येथे येऊ घातलेला लायगो हा गुरुत्वाकर्षण तरंग मोजणारा प्रकल्प हीच एक जमेची बाब आहे. सन २०२० पासून नवे शिक्षणिक धोरण आले आहे. सद्यस्थितीत शिक्षणाची उपलब्धता मोठ्या प्रमाणात आहे असे म्हणता येईल. असे असले तरी गुणवत्ता हा महत्वाचा मुद्दा ठरणार आहे. 

मराठवाड्यात क्षमता असूनही उच्च शिक्षणाची ज्ञान केंद्र हव्या त्या प्रमाणात विकसित होत नाहीत हा खरा कळीचा मुद्दा आहे. नव्या धोरणामुळे  आता नवी संधी आणि आव्हाने तयार होत आहेत. भविष्यात गुणवत्ता वाढवायची असल्यास हे धोरण यशस्वीपणे कसे राबविता येईल याचा विचार आवश्यक आहे .  
[लेख:- मराठवाडा:शिक्षण परंपरा व  सद्यस्थिति, डॉ पंडित विद्यासागर, मराठवाडा वारसा व सद्यस्थिति खंड १,संपादक:- डॉ. मारुती आवरगंड, श्री. विठ्ठल कदम]

छत्रपती संभाजीनगरचे [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ]] आणि नांदेडचे [[स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ]] ही दोन शासननियंत्रित आणि [[विद्यापीठ अनुदान आयोग]] (यूजीसी) मान्यताप्राप्त सर्वसाधारण शिक्षणाची विद्यापीठे मराठवाड्यात आहेत तसेच खाजगी विद्यापीठे सुद्धा स्थापन झाली आहेत. त्याशिवाय परभणी येथे [[वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ]] आहे. औरंगाबादचे [[शासकीय अभियांत्रिकी महाविद्यालय, औरंगाबाद|शासकीय अभियांत्रिकी महाविद्यालय]], नांदेडचे [[श्री गुरू गोविंद सिंगजी अभियांत्रिकी आणि तंत्रज्ञान महाविद्यालय, नांदेड| श्री गुरूगोविंदसिंहजी अभियांत्रिकी महाविद्यालय]] प्रसिद्ध आहे. याशिवाय इतर अनेक स्वायत्त शिक्षणसंस्था मराठवाड्यात आहेत.

=== डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ ===
{{मुख्य|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ}}
[[बाबासाहेब आंबेडकर|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] यांनी वेरूळ-अजिंठ्यालगतच छत्रपती संभाजीनगर परिसरात एक मोठे शिक्षण, ज्ञानकेंद्र उभारण्याची योजना आखली होती. प्रामुख्याने आधुनिक शिक्षणापासून वंचित राहिलेल्या समाजातील बहुसंख्यकांसाठी हे नियोजन होते. छत्रपती संभाजीनगर शहराजवळच्या भागाचे [[नागसेन वन]] असे नामकरण करून तेथे [[पीपल्स एज्युकेशन सोसायटी]]च्या [[मिलिंद महाविद्यालय]]ाची स्थापना त्यांनी केली. याच परिसरात स्वातंत्र्यानंतर [[मराठवाडा विद्यापीठ]] स्थापन करण्यात आले. या विद्यापीठाचे उद्‌घाटन भारताचे पहिले पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] यांच्या हस्ते २३ ऑगस्ट १९५८ रोजी झाले.&lt;ref name=&quot;UNI&quot;&gt;[http://www.bamu.net/history.htm डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठाचा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110823104300/http://www.bamu.net/history.htm |date=2011-08-23 }} इतिहास.&lt;/ref&gt; सुरुवातीला 'मराठवाडा विद्यापीठ' एवढेच नाव असलेल्या या विद्यापीठाचा नामविस्तार पुढे महाराष्ट्र शासनाने [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ]] असा केला. या प्रदेशातील छत्रपती संभाजीनगर, [[जालना]], [[बीड]] आणि [[धाराशिव]] या चार जिल्ह्यांतील महाविद्यालये हे या विद्यापीठाचे कार्यक्षेत्र आहे. [[धाराशिव]] येथे या विद्यापीठाचे उपकेंद्र आहे. देशातील विद्यापीठांमध्ये पहिला नाट्यशास्त्र विभाग डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठात सुरू झाला.

=== स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ ===
{{मुख्य|स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ}}
[[नांदेड]] येथे मुख्यालय असलेल्या या [[विद्यापीठ अनुदान आयोग]] (यूजीसी) मान्यताप्राप्त विद्यापीठाची स्थापना १७ सप्टेंबर १९९४ रोजी झाली. निजामाच्या राजवटीतून विभाग मुक्त करण्यासाठी विसाव्या शतकाच्या मध्यापर्यंत चाललेल्या लढ्याचे अग्रणी [[स्वामी रामानंद तीर्थ]] यांचे नाव या विद्यापीठाला देण्यात आले आहे.&lt;ref name=&quot;SRT&quot;&gt;[http://srtmun.ac.in/Aboutsrtmun.aspx स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठाचे] संकेतस्थळ.&lt;/ref&gt; प्रदेशातील [[नांदेड]], [[हिंगोली]], [[परभणी]] आणि [[लातूर]] या चार जिल्ह्यांतली महाविद्यालये हे या विद्यापीठाचे कार्यक्षेत्र आहे. [[लातूर]] येथे विद्यापीठाचे उपकेंद्र आहे.

=== वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ ===
{{मुख्य|वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ}}
१९५६ मध्ये राज्य पुनर्रचनेच्या काही काळ आधी तत्कालीन हैदराबाद राज्यात असलेल्या परभणी येथे कृषी महाविद्यालयाची स्थापना करण्यात आली होती. त्याचाच पुढे विस्तार करून १८ मे १९७२ रोजी परभणीत मराठवाडा विभागातील कृषी क्षेत्राच्‍या विशेष गरजा व लोकभावना लक्षात घेऊन मराठवाडा कृषी विद्यापीठाची स्थापना झाली. हरितक्रांतीचे प्रणेते [[वसंतराव नाईक]] यांच्‍या जन्‍मशताब्‍दी वर्षानिमित्त राज्‍यातील कृषी क्षेत्रातील त्‍यांच्‍या अतुलनीय योगदानाबद्दल १ जुलै २०१३ रोजी विद्यापीठाचा नामविस्‍तार वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ असा करण्‍यात आला.

शिक्षण – १९५६ साली परभणी येथे कृषी महाविद्यालयाच्‍या स्‍थापनेने सुरुवात होऊन आज विद्यापीठांतर्गत १२ घटक व ४३ संलग्‍न महाविद्यालये आहेत. तसेच ९ घटक व २० कृषि तन्त्र विद्यालये, ३३ संलग्‍न कृषितंत्र निकेतने आहेत. याद्वारे विद्यार्थ्‍यांना कृषिविषयक शिक्षण मिळते. विद्यापीठामध्‍ये कृषी, उद्यानविद्या, कृषी व्‍यवसाय व्‍यवस्‍थापन, कृषी अभियांत्रिकी, गृहविज्ञान, अन्‍नतंत्रज्ञान यात दोन वर्षाचा पदव्‍युत्तर, तर आचार्य पदवी कार्यक्रम हा कृषी शाखेच्‍या नऊ विषयांत, अन्‍नतंत्रज्ञान शाखेतील पाच विषयांत, कृषी अभियांत्रिकी शाखेतील चार विषयांत व गृह विज्ञान शाखेत एका विषयात राबविण्‍यात येतो.

संशोधन – विद्यापीठात राज्‍य शासन अनुदानित ३४ संशोधन योजना व २४ अखिल भारतीय समन्‍वयक संशोधन प्रकल्‍प कार्यरत असून आजपर्यंत सव्‍वाशेपेक्षा जास्त विविध पिकांचे वाण, पंचवीसपेक्षा जास्‍त कृषी औजारे व यन्त्रे विकसित करून शेतकऱ्यांसाठी सहाशेपेक्षा जास्‍त तंत्रज्ञान शिफारसी प्रस्तुत केल्‍या आहेत.

विस्‍तार शिक्षण - विद्यापीठाचे तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचण्‍याचे कार्य विस्‍तार शिक्षण गट (१), कृषी तन्त्रज्ञान माहिती केंद्र (१), विभागीय कृषी विस्‍तार केंद्र (४) तसेच ३ घटक व ८ अशासकीय कृषी विज्ञान केंद्राद्वारे केले जाते. विद्यापीठाचे तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांच्‍या शेतापर्यंत जलदगतीने व प्रभावीपणे पोहोचण्‍यासाठी विद्यापीठ विविध नाविन्यपूर्ण विस्‍तार शिक्षण उपक्रम नियमित राबवीत असते.

दरवर्षी १८ मे रोजी खरीप पीक मेळावा (विद्यापीठ वर्धापनदिन) व १७ सप्टेंबर या मराठवाडा मुक्‍तिसंग्राम दिनाच्या दिवशी रबी पीक मेळावा घेण्‍यात येतो. शेतकऱ्यांना खरीप व रबी हंगामाबाबत मार्गदर्शन करून विद्यापीठाने तयार केलेल्‍या बियाणाचे वाटप केले जाते. [[सावित्रीबाई फुले]] यांच्या जयंती निमित्त ३ जानेवारी रोजी दरवर्षी महिला शेतकरी मेळावा आयोजित होतो. याचा लाभ राज्‍यातील लाखो शेतकरी बांधव घेतात. विद्यापीठाद्वारे दरवर्षी कृषि दैनंदिनी, कृषी दिनदर्शिका, विविध विषयांवरील पुस्तिका, घडीपत्रिका, शेतीभाती मासिक यांचे प्रकाशन होते.

== नामांकित शिक्षणसंस्था ==

* नवविकास मंडळ शिक्षण संस्था
* नूतन शिक्षण संस्था
* केंद्रीय महाविद्यालय, [[परभणी]]
* भारतीय शिक्षण प्रसारक मंडळ
* मराठवाडा शिक्षण प्रसारक मंडळ
* योगेश्वरी शिक्षण संस्था, [[अंबाजोगाई]]
* सरस्वती भुवन शिक्षण संस्था, [[छत्रपती संभाजीनगर]]
* शारदा भवन एज्युकेशन सोसायटी, [[नांदेड]]

==साहित्य आणि साहित्यिक==
[[Image:Indischer Maler des 6. Jahrhunderts 001.jpg|200px|right|thumb|अजिण्ठ्यातिल लेण्यांमधले एक चित्र]]
* भगवानगडाचे मठाधिपती डॉ नामदेव महाराज शास्त्री हे महाराष्ट्रातील एकमेव न्यायाचार्य आहेत. संतसाहित्याचे गाढे अभ्यासक आहेत.
* श्री क्षेत्र संत मीराबाई संस्थान महासांगवी येथील महंत राधाताई महाराज सानप आईसाहेब या महाराष्ट्रातील पहिल्या व एकमेव मठाधिपती आहेत. मराठवाड्यातील डॉक्टर [[युसुफखान महंमदखान पठाण]] यांनी मराठी संत साहित्याचे अभ्यासक अशी लोकमान्यता मिळवली आहे. तर [[तुळशीराम गुट्टे]] यांनीही मराठी संत साहित्याचे अभ्यासक अशी लोकमान्यता मिळवली असून पुणे विद्यापीठातून संत मुक्ताई यांच्या जीवनावर पी.एचडी प्रदान केली आहे. आज त्यांची सहा पुस्तके प्रकाशित आहेत. तर तीन पुस्तके प्रकाशनाच्या वाटेवर आहेत. [[नरहर कुरुंदकर]] हे मराठी भाषेचे अग्रणी समीक्षक म्हणून परिचित होते. [[नाथराव नेरळकर]] यांनी शास्त्रीय संगीताची धुरा वाहिली. [[लक्ष्मीकांत तांबोळी]], [[फ.मुं. शिंदे]] यांनी काव्यलेखन तर नरेंद्र नाईक यांनी काव्य व कादंबरी लेखन केले. त्यांची 'काळोखातील अग्निशिखा' कादंबरी लोकप्रियतेच्या उत्तुंग शिखरावर आहे .दैनिक मराठवाडाचे संपादक [[अनंत भालेराव]] व [[दैनिक प्रजावाणी, नांदेड]]चे संपादक [[सुधाकर डोईफोडे]] यांनी सामाजिक चेतना व आर्थिक प्रगतीस चालना मिळावी म्हणून सक्रिय कार्य केले. डॉ. [[लक्ष्मण देशपांडे]] यांच्या ’वऱ्हाड निघालंय लण्डनला’ या एकपात्री प्रयोगांच्या संख्येने जागतिक विक्रम केला. डॉ. वा. ल. कुलकर्णी यांनीही मराठवाड्यातील अनेक साहित्यिक घडवले. त्यांनी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठातील मराठी भाषा विभाग नावारूपास आणले.

==पुस्तके==
* ’मराठवाडा वारसा व सद्यस्थिति खंड १’, संपादक: डॉ. मारुती आवरगंड, श्री. विठ्ठल कदम
* ’असाही मराठवाडा’ (मराठवाड्याचे सांस्कृतिक अंतरंग दाखविणारा ग्रन्थ), लेखक : डॉ. किरण देशमुख (प्रकाशक : निर्मल प्रकाशन, नांदेड)
* ’काळोखातील अग्निशिखा’ (ऐतिहासिक कादंबरी) (प्रकाशक दिलीपराज प्रकाशन,पुणे) : हैदराबाद मुक्तिसंग्राम लढ्याच्या पार्श्वभूमीवरची कादंबरी-लेखक : नरेंद्र नाईक
* ’नाटयधर्मी मराठवाडा’ - लेखक : त्र्यम्बक महाजन.
* मराठवाडा : एक सांस्कृतिक मागोवा (अरुणचन्द्र पाठक)
* ’मराठवाडी माणसं’ - लेखक : [[युसुफखान महंमदखान पठाण]]
* ’मराठवाड्यातील लोककथा’ - लेखक : [[युसुफखान महंमदखान पठाण]]
* मराठवाड्यातील देवतांची रूपे (प्रा. डॉ. किरण देशमुख)
* ’मराठवाड्यातील शिलालेख’ - लेखक : [[युसुफखान महंमदखान पठाण]]
* ’माझा महान मराठवाडा’ - लेखक : हेमकांत महामुनी

==मराठवाड्यात छापली जाणारी काही उल्लेखनीय वृत्तपत्रे==

* दै. मराठवाडा
* दै. [[प्रजावाणी]]
* दै. [[लोकसत्ता]]
* दै. [[सकाळ (वृत्तपत्र)|सकाळ]]
* दै. [[दिव्य मराठी]]
* दै. [[एकमत]]
* दै. चंपावतीपत्र
* दै. कार्यारंभ 
* दै. मराठवाडा साथी
* दै. झुंजारनेता
* दै. [[पुढारी (वृत्तपत्र)|पुढारी]]
* दै. कार्यारंभ

== मराठवाड्यातील नामांकित व्यक्ती ==

[[चित्र:Govinbhai_shroff.jpg|इवलेसे|गोविंदभाई श्रॉफ]]

=== राजकारण ===

* [[नानाजी देशमुख]]
* [[स्वामी रामानंद तीर्थ]]
* [[प्रमोद महाजन]]
* [[शंकरराव चव्हाण]]
* [[गोविंददास मन्नुलाल श्रॉफ|गोविंदभाई श्रॉफ]]
* [[सुंदरराव सोळंके]]
* [[शिवाजीराव पाटील निलंगेकर]]
* [[शिवराज पाटील]]
* [[विलासराव देशमुख]]
* [[अशोक चव्हाण]] 
* [[गोपीनाथ मुंडे]]
* केशरबाई क्षीरसागर
* [[केशवराव धोंडगे]]
* जयसिंग गायकवाड
* बाबासाहेब सवनेकर
* बाबुरावजी काळे
* मुकुंदराव पेडगावकर
* रफीक झकेरिया
* वसंतराव काळे
* शिवाजीराव पंडित
* डॉ. मारुती आवरगंड

==स्वतंत्र मराठवाडा शिक्षक मतदारसंघ==

१९७४ साली मराठवाड्याला स्वतंत्र शिक्षक मतदारसंघ मिळाला. आजपर्यंत या मतदारसंघातून खालील शिक्षक आमदारांनी शिक्षकांचे विधान परिषदेत प्रतिनिधित्व केले आहे.

# डी.के. देशमुख
#राजाभाऊ उदगीरकर
# पी.जी. दस्तुरकर
# प.म. पाटील
# वसंतराव काळे
# विक्रम वसंतराव काळे  ([[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]])

== मराठवाडा पदवीधर मतदारसंघ ==

== ईतर व्यक्तीमत्व ==

* लक्ष्मण गायकवाड
* चंदुलाल बियाणी
* मच्छिंद्र गोजमे
* ना.य. डोळे 
* विठ्ठलराव देशपांडे 
* प्रा. मधुकर मुंडे
* विजयआण्णा बोराडे
* व्यंकटेश चौधरी

=== व्यावसायिक ===
* नंदकुमार धूत
* [[जवाहरलाल दर्डा]]
* मच्छिंद्र चाटे 
* रणजित देशमुख
* [[बद्रीनारायण बारवाले]]
* चंदुलाल बियाणी

===मराठवाड्यातील साहित्यिक===    
* [[अनुराधा पाटील]]
* [[ऋषिकेश कांबळे]]
* [[छाया महाजन]]
* प्रा. बाळासाहेब बोरसे 
* प्रा प्रतिभा अहिरे
* डॉ. तुळशीराम महाराज गुट्टे
* [[जयदेव डोळे]]
* प्रा. दत्ता भगत 
* दादा गोरे 
* दासू वैद्य
* [[नरहर कुरुंदकर]]
* नरेंद्र नाईक
* डॉ. [[गंगाधर पानतावणे]] 
* पी. विठ्ठल 
* [[प्रल्हाद ईरबाजी सोनकांबळे]]
* [[फ.मुं. शिंदे]]
* बी. रघुनाथ 
* मुक्तविहारी
* [[युसुफखान महंमदखान पठाण]]
* रमेश दीक्षित 
* रविंद्र किंबहुने
* रावजी राठोड 
* [[लक्ष्मीकांत तांबोळी]]
* [[वामन रामराव कांत]]
* श्रीकांत देशमुख
* डॉ. सरदारसिंग बैनाडे&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=ज्येष्ठ कवी, लेखक व उत्तम सभा संचालक|last=बैनाडे|first=सरदारसिंग|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;
* सुधीर रसाळ 
* डॉ. सूर्यनारायण रणसुभे

===मराठवाड्यातील कलावंत===
* [[मकरंद अनासपुरे]]
* डॉ. नीरज बाळासाहेब बोरसे
* [[चंद्रकांत कुलकर्णी]]
* मयूरी कांगो
* [[योगेश शिरसाट]]
* डॉ. [[लक्ष्मण देशपांडे]]
* [[संदीप पाठक|संदिप पाठक]]
* सोन्या एस. सोळंके
* [[संकर्षण कऱ्हाडे]]

=== संत आणि महंत ===
* पाचलेगावकर महाराज
* [[एकनाथ|संत एकनाथ]] ([[पैठण]])
* [[नामदेव|संत नामदेव]] ([[नरसी (नामदेव)|नरसी]])
* संत मन्मथ स्वामी (श्री क्षेत्र [[कपिलधार]],बीड)
* संत व कवी [[मुकुंदराज]] ([[अंबाजोगाई]], बीड)
* संत [[दासोपंत]] ([[अंबाजोगाई]],बीड)
* संत [[ज्ञानेश्वर]] ([[आपेगाव]])
* संत [[जनाबाई]] ([[गंगाखेड]])
* संत ज्ञानेश्वर महाराज- चाकरवाडी,बीड
* संत [[गोरा कुंभार]] - [[तेर (उस्मानाबाद)|तेर]], धाराशिव 
* न्यायाचार्य महंत नामदेव शास्त्री - श्री क्षेत्र [[भगवानगड]], बीड 
* स्वामी डॉ. तुळशीराम गुट्टे महाराज - श्री क्षेत्र दत्ताधाम
* महंत आईसाहेब राधाताई सानप - श्री संत मीराबाई संस्थान महासांगवी
* संत वामनभाऊ
* महंत विठ्ठल महाराज शास्त्री (गहिनीनाथ गड)
* महंत अजिनाथ महाराज शास्त्री (तारकेश्वर गड)    
* महंत काशिनाथ महाराज शास्त्री (नागतळा)
* ह.भ.प. महादेव भाऊ शेकडे (मसोबाची वाडी)
* महंत विष्णू महाराज केंद्रे - ज्ञानेश्वरी मंदिर संस्थान आळंदी
* महंत शिवाजी महाराज ([[नारायणगड (बीड)|नारायणगड]]) 
* संदिपान महाराज शिंदे हासेगावकर 
* केशव महाराज उखळीकर परळी   
* ज्ञानेश्वर दादा महाराज आपेगाव (माउलीचे)
* चैतन्य महाराज देगलूरकर 
* माधवबुवा शास्त्री ([[अंबाजोगाई]]) 
* योगीराज महाराज पैठणकर 
* प्रकाश महाराज बोधले डिकसळ

===खेळाडू===
* अंकित बावणे
* [[इक्बाल सिद्दिकी]] 
* विजय झोल
* [[संजय बांगर]]
* [[अविनाश साबळे]]

== पर्यटन ==
* [[हुजूर साहेब| तख्त सचखंड श्री हुजुर अबचलनगर साहिब]]: श्री. [[गुरू गोविंदसिंह]] यांचा गुरुद्वारा, रामायणात नांदेडचा उल्लेख भारतमाता जिथून आला होता, त्या ठिकाणाचा उल्लेख आहे. 
* [[सिद्धार्थ उद्यान व प्राणी संग्रहालय]] हे छ्त्रपती संभाजीनगर येथील उद्यान आहे, जे मराठवाड्यातील एकमेव प्राणिसंग्रहालय आहे.
* भारताचा राष्ट्रीय पक्षी असलेल्या मोरांसाठी प्रसिद्ध असलेले नायगाव अभयारण्य बीड जिल्ह्यातील पाटोदा तालुक्यात आहे.
* [[माहूरची पांडवलेणी]]
* येडशी रामलिंग घाट अभयारण्य हे धाराशिव जिल्ह्यात आहे.या अभयारण्यात लांडगा, हरीण, माकडे, मोर इत्यादी प्राणी पाहायला मिळतात.
* [[कंधार किल्ला]]
* सौताडा हे स्थळ बीड जिल्ह्यातील पाटोदा तालुक्यात असून येथील विंचरणा नदीवरील धबधबा प्रसिद्ध आहे. पाटोदा तालुक्यातील डोंगराळ परिसरात उगम पावणारी विंचरणा नदी वाहत जाऊन पुढे सौताडा येथे विंचरणेचा प्रवाह सुमारे सत्तर मीटर उंचीवरून दरीत कोसळतो. येथील धबधबा प्रसिद्ध आहे.
* [[तुळजाभवानी मंदिर]]
* [[पितळखोरे लेणी]] - आशिया खंडातील पहिली प्राचीन लेणी. औरंगाबाद जिल्ह्यातील कन्नड तालुका येथे ही लेणी आहे पूर्ण आकारातील या लेणी होत्या ठिसूळ खडक लागण्याने सोडून दिल्या गेल्या. येथे तथागत बुद्धाचे पेटिंग्ज आजही काही प्रमाणात आहे येथे भिक्खुना आरामासाठी, विपश्यनेसाठी छोट छोट्या खोल्या दिसून येतात इथले द्वारपाल प्रसिद्ध होते स्थानिक रहिवासी, पर्यटकानी लेणी ध्वस्त केल्या आहेत.

==हे सुद्धा पहा==
* [[हैदराबाद मुक्तिसंग्राम]]
* [[दालन:मराठवाडा]]
* [[स्वामी रामानंद तीर्थ]]

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

{{महाराष्ट्र राज्य}}
{{महाराष्ट्राचे उपप्रांत}}

[[वर्ग:महाराष्ट्र]]
[[वर्ग:मराठवाडा|*]]
{{मराठी चित्रपटसृष्टी}}
{{मराठी चित्रपटसृष्टी}}</text>
      <sha1>0q0biphaaf2850rj3ygtinpm90nq5zq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अर्थशास्त्र</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7583</id>
    <revision>
      <id>2721912</id>
      <parentid>2688976</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T07:44:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>नरेश सावे</username>
        <id>88037</id>
      </contributor>
      <comment>/* नोबेल पारितोषिक विजेते */</comment>
      <origin>2721912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16295" sha1="s5um1jjdsghh4h4ojqt5gt5q73x225b" xml:space="preserve">{{अर्थशास्त्र बाजूचौकट}}
'''अर्थशास्त्र''' एक सामाजिक शास्त्र असून ते 'सेवा व उत्पादनांच्या' निर्मिती, वितरण आणि वापर या विषयाची माहिती देते. इंग्रजीत अर्थशास्त्राला 'इकॉनॉमिक्स' (economics)  म्हणतात. Economics हा शब्द [[ग्रीक भाषा|ग्रीक शब्द]] (oikonomia) ओईकोनोमिया पासून आला आहे. ज्याचा अर्थ होता - घरगुती व्यवस्थापन करणे. अर्थशास्त्राच्या विद्वान अभ्यासकांना [[अर्थशास्त्रज्ञ]] किंवा [[अर्थतज्ज्ञ]] असे म्हणतात. हे अर्थशास्त्र राष्ट्राच्या संपत्तीचाही अभ्यास करते.

आर्य [[चाणक्य]] यांनी इसवी सनापूर्वीच्या तिसऱ्या शतकात अर्थशास्त्रावर आधारित 'अर्थशास्त्र' हा ग्रंथ लिहिला. या ग्रंथात [[राजकारण]], [[तत्त्वज्ञान]] व अर्थशास्त्राचे अनेक महत्त्वाचे नियम सांगितले आहेत. [[ॲडम स्मिथ]] यांना ’आधुनिक अर्थशास्त्राचे जनक' असे संबोधले जाते. त्यांनी ‘राष्ट्राची संपत्ती’ हा ग्रंथ [[इ.स. १७७६|१७७६]] मध्ये लिहिला. त्या ग्रंथाला अर्थशास्त्राचे बायबल समजले जाते.

अर्वाचीन अर्थशास्त्राची सुरुवात [[ॲडम स्मिथ]] यांच्या [[इ.स. १७७६]] मधील ''वेल्थ ऑफ नेशन्स'' पासून झाली. अर्थशास्त्राचे अनेक विभाग/प्रकार विविध निकषांनुसार पाडले गेले आहेत. उदा. समग्रलक्षी (macro) व अंशलक्षी (micro). समग्रलक्षी अर्थशास्त्र देश-राज्य इत्यादी मोठ्या संस्थांचे मोठे आर्थिक प्रश्न व आर्थिक व्यवहार या व अश्या अनेक बाबीची चर्चा करते तर अंशलक्षी अर्थशास्त्र विशिष्ट माणूस, विशिष्ट कुटुंब किंवा विशिष्ट आर्थिक संस्था इत्यादींच्या व्यवहारसंबंधी प्रश्नांबाबत माहिती देते. अर्थशास्त्र हे कल्याणकारी शास्त्र आहे. अर्थिक कल्याण याचा पैशाच्या संदर्भातील मोजमापांशी संबध असतो.

सूक्ष्म अर्थशास्त्राचा अभ्यास ॲडम स्मिथ यांच्यापासून झाला.अर्थशास्त्राच्या अभ्यास विषयात अनेक घटकांचा अभ्यास केला जातो. कल्याणाबाबत कसोट्या तयार करणे व अर्थिक धोरणास मदत करणे हे विश्लेषणात्मक काम करणाऱ्या अर्थशास्त्राच्या शाखेस कल्याणकारी अर्थशास्त्र म्हणतात. कल्याणकारी शास्त्राची सुरुवात पिंगू नावाच्या अर्थतज्ज्ञाने केली. कल्याण हा शब्द पिंगूनेच मांडला. पिंगूच्या मते राष्ट्रीय उत्पन्न हे अर्थिक कल्याणाचे निर्देशक असते..

सूक्ष्मलक्षी व समग्रलक्षी या संज्ञाचा वापर सर्वात पहिल्यांदा रॅग्नर फ्रिश यांनी इ.स. १९३३ साली केला.

== अर्थतज्ज्ञ मराठी माहिती ==
[[बाबासाहेब आंबेडकर]], [[ॲडम स्मिथ]], [[जॉन मेनार्ड केन्स]], [[कार्ल मार्क्स]], [[डेव्हिड रिकार्डो]], [[मिल्टन फ्रिडमन]], [[पॉल क्रुगमन]], [[पॉल सॅम्युलसन]], [[अमर्त्य सेन]], [[जोसेफ स्टिग्लिट्झ]],[[मेघनाद देसाई]]&lt;ref&gt;महाराष्ट्र टाईम्स, गुरुवार,३१ जुलै २०२५&lt;/ref&gt; इत्यादी अर्थशास्त्रज्ञ प्रसिद्ध आहेत.

ॲडम स्मिथ याच्यापासून सूक्ष्मलक्षी अर्थशास्त्राची सुरुवात झाली. भांडवलशाहीला पूरक अशा मुक्त अर्थव्यवस्थेचा त्याने पुरस्कार केला. &quot;बाजारपेठेतील  घटकावर कुठलेही  नियंत्रण ठेवु नये. या घटकावर बाजारच स्वतः नियंत्रण ठेवत असतो&quot; असे मत त्याने मांडले ,जणू काही बाजाराला स्वतःचा एक अदृश्य हात असतो असा सिद्धांत त्याने मांडला. ॲडम स्मिथ यांना सनातनवादी अर्थशास्त्रज्ञ तसेच अर्थशास्त्राचे जनक असे मानले जाते त्यांनी अर्थशास्त्राची संपत्ती विषयक व्याख्या १७७६ मध्ये प्रकाशित केलेल्या राष्ट्राची संपत्ती (इंक्वायरी अँड कॉसेस ऑफ द वेल्थ ऑफ नेशन्स) या ग्रंथात मांडली आणि त्यांच्यामते अर्थशास्त्र हे संपत्तीचे शास्त्र आहे.

ॲडम स्मिथ यांच्या व्याख्येतील महत्त्वाचे मुद्दे:
# निर हस्तक्षेपाचे धोरण
# भांडवल व संपत्तीचा साठा
# आर्थिक घडामोडींमध्ये नैसर्गिक नियम
# वृद्धीच्या सिद्धांतामध्ये &quot;श्रमविभाजन&quot; या विशिष्ट पैलूला महत्त्व

सूक्ष्मलक्ष्मी अर्थशास्त्रामध्ये बाजारपेठेचा अभ्यास केला जातो. मक्तेदारीयुक्त स्पर्धांची संकल्पना व गट संकल्पना या सिंबार्लिनने पहिल्यांदा मांडल्या. माल्थसच्या मते अन्नधान्याचे उत्पादन अंकगणिती श्रेणीने वाढते, तर लोकसंख्या ही भूमिती श्रेणीने वाढते. प्रा मार्शल यांनी कल्याणकारी अर्थशास्त्राची व्याख्या मांडली. ते नवसनातनवादी अर्थशास्त्रज्ञ असून त्यांनी अर्थशास्त्राची मूलतत्वे (प्रिन्सिपल्स ऑफ इकॉनॉमिक्स) हे पुस्तक [[इ.स. १८९०|१८९०]] साली प्रकाशित केले. प्राध्यापक आल्फ्रेड मार्शल यांच्या मते अर्थशास्त्र हे मानवी कल्याणाचा अभ्यास करणारे शास्त्र आहे, या शास्त्रात प्राप्ती व आवश्यकतेनुसार उपलब्ध साधनांचा पर्याप्त वापर या संबंधित वैयक्तिक व सामाजिक वर्तणुकीचा अभ्यास केला जातो.

मार्शल यांच्या व्याख्येचे महत्त्वाचे मुद्दे:
# अर्थशास्त्र म्हणजे सामान्य माणसाचा अभ्यास
# अर्थशास्त्र म्हणजे आर्थिक वर्तनाचे शास्त्र
# अर्थशास्त्र म्हणजे भौतिक कल्याणाचा अभ्यास
# अर्थशास्त्र केवळ संपत्तीचा अभ्यास नाही

== शाखा == 
अर्थशास्त्राच्या काही प्रमुख शाखा :
# कृषी अर्थशास्त्र
# विकास आणि संशोधन अर्थशास्त्र 
#आंतराष्टीय  अर्थशास्त्र 
#स्थूल अर्थशास्त्र
#सूक्ष्म  अर्थशास्त्र
#सार्वजानिक आयव्यय 
#गणिती  अर्थशास्त्र 
#वर्तुणुकीचे  अर्थशास्त्र 
#पर्यावरणीय अर्थशास्त्र 
#अर्थमिती 
#श्रमाचे अर्थशास्त्र
#मौद्रिक अर्थशास्त्र

==अर्थशास्त्रावरची काही पुस्तके==
* अर्थशास्त्र संज्ञा - सिद्धान्त कोश (डॉ. भीमसेन रंगाचार्य जोशी) - या कोशात अर्थशास्त्रातील संज्ञा, संकल्पना आणि सिद्धान्तांचे स्पष्टीकरण वगैरे माहिती दिली आहे. (प्रकाशक - सुनिधी पब्लिशर्स)
* डायमंड अर्थशास्त्र शब्दकोश (इंग्रजी-मराठी) - डायमंड प्रकाशन, लेखक व्ही.जी. गोडबोले).
* अर्थशास्त्र शब्दकोश (इंग्रजी-हिंदी, संपादक जी.आर. वर्मा)
* अर्थशास्त्र शब्दकोश (इंग्रजी-हिंदी; हिंदी-इंग्रजी. लेखक बारबरा कोल्म, राजपाल प्रकाशन)
* अर्थशास्त्र शब्दकोश (हिंदी, लेखक - सी.एस. बरला) (प्रकाशक जैन प्रकाशन नंदिर, जयपूर)
* अर्थशास्त्र एवं वाणिज्यशास्त्र का पारिभाषिक शब्दकोश (इंग्रजी-हिंदी; लेखक - राज दत्त आणि रुद्र दत्त; प्रकाशन - एस.चंद पब्लिशिंग)
* अर्थशास्त्र परिभाषा कोश (हिंदी, लेखक - सुदर्शन कुमार कपूर; प्रकाशक - राजकमल प्रकाशन)
* डायमंड बँक व्यवहार व वित्तीय सेवा शब्दकोश (वि.ज. गोडबोले)
* सुक्ष्म अशास्त्र  {डाॅ. एस व्ही ढमढेरे)  micro Economic 
* अर्थक्षेत्रातील मराठी तारे (उदय कुलकर्णी)
* गुंतवणूक गाथा (गोपाल गलगली)
* ग्यानवाचे अर्थशास्त्र ([[न.वि. गाडगीळ]])
* जागतिक अर्थकारणाचे नवे संदर्भ (सी. पं. खेर)
* नव्या जगाचे अर्थकारण (डॉ. मधुसूदन साठे)
* पतसंस्था व्यवस्थापन (डॉ. अविनाश शाळीग्राम)
* डायमंड बँक व्यवहार व वित्तीय सेवा शब्दकोश (वि.ज. गोडबोले)
* बँकिंग जिज्ञासा (वंदना धर्माधिकारी)
* भटकंती (रमेश पाध्ये)
* भारतातील बँक कायदे आणि व्यवहार पद्धती (थॉमस दियोग फर्नांडिस)
* भारतीय अर्थव्यवस्था (सतीश श्रीवास्तव)
* मैत्री बँकिंगशी (वंदना धर्माधिकारी)
* शिवाजी महाराजांचे अर्थशास्त्र (प्रा. [[नामदेवराव जाधव]])
* संघराज्याचा वित्त व्यवहार भाग १, २, ३ (डॉ. मधुसूदन साठे) 
* सी. ई. ओ. भूमिका व जबाबदारी (माधव गोगटे) 
* सूक्ष्म अर्थशास्त्र (डॉ. पुष्पा तायडे)
*अर्थात (अच्युत गोडबोले  )
* भारतीय अर्थव्यवस्था (देसाई ,भालेराव)

==नोबेल पारितोषिक विजेते==
#[[रॉबर्ट हॉल]] नोबेल पारितोषिक - इसवी सन २०२६.
#[[मायकेल वुडफर्ड]] नोबेल पारितोषिक - इसवी सन २०२६.
== हे सुद्धा पहा ==
* [[बाबासाहेब आंबेडकरांचे अर्थशास्त्र विषयक विचार]]
* [[कौटिल्य अर्थशास्त्र]]
* [[कौटिल्य]]

{{Commonscat|Economics|अर्थशास्त्र}}

{{विस्तार}}
{{सामाजिकशास्त्र शाखा}}

[[वर्ग:अर्थशास्त्र| ]]
[[वर्ग:सामाजिक शास्त्रे]]</text>
      <sha1>s5um1jjdsghh4h4ojqt5gt5q73x225b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721913</id>
      <parentid>2721912</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T07:45:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>नरेश सावे</username>
        <id>88037</id>
      </contributor>
      <comment>/* नोबेल पारितोषिक विजेते */</comment>
      <origin>2721913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16421" sha1="47mw340c87el1iort7qqx5nhikyuzfk" xml:space="preserve">{{अर्थशास्त्र बाजूचौकट}}
'''अर्थशास्त्र''' एक सामाजिक शास्त्र असून ते 'सेवा व उत्पादनांच्या' निर्मिती, वितरण आणि वापर या विषयाची माहिती देते. इंग्रजीत अर्थशास्त्राला 'इकॉनॉमिक्स' (economics)  म्हणतात. Economics हा शब्द [[ग्रीक भाषा|ग्रीक शब्द]] (oikonomia) ओईकोनोमिया पासून आला आहे. ज्याचा अर्थ होता - घरगुती व्यवस्थापन करणे. अर्थशास्त्राच्या विद्वान अभ्यासकांना [[अर्थशास्त्रज्ञ]] किंवा [[अर्थतज्ज्ञ]] असे म्हणतात. हे अर्थशास्त्र राष्ट्राच्या संपत्तीचाही अभ्यास करते.

आर्य [[चाणक्य]] यांनी इसवी सनापूर्वीच्या तिसऱ्या शतकात अर्थशास्त्रावर आधारित 'अर्थशास्त्र' हा ग्रंथ लिहिला. या ग्रंथात [[राजकारण]], [[तत्त्वज्ञान]] व अर्थशास्त्राचे अनेक महत्त्वाचे नियम सांगितले आहेत. [[ॲडम स्मिथ]] यांना ’आधुनिक अर्थशास्त्राचे जनक' असे संबोधले जाते. त्यांनी ‘राष्ट्राची संपत्ती’ हा ग्रंथ [[इ.स. १७७६|१७७६]] मध्ये लिहिला. त्या ग्रंथाला अर्थशास्त्राचे बायबल समजले जाते.

अर्वाचीन अर्थशास्त्राची सुरुवात [[ॲडम स्मिथ]] यांच्या [[इ.स. १७७६]] मधील ''वेल्थ ऑफ नेशन्स'' पासून झाली. अर्थशास्त्राचे अनेक विभाग/प्रकार विविध निकषांनुसार पाडले गेले आहेत. उदा. समग्रलक्षी (macro) व अंशलक्षी (micro). समग्रलक्षी अर्थशास्त्र देश-राज्य इत्यादी मोठ्या संस्थांचे मोठे आर्थिक प्रश्न व आर्थिक व्यवहार या व अश्या अनेक बाबीची चर्चा करते तर अंशलक्षी अर्थशास्त्र विशिष्ट माणूस, विशिष्ट कुटुंब किंवा विशिष्ट आर्थिक संस्था इत्यादींच्या व्यवहारसंबंधी प्रश्नांबाबत माहिती देते. अर्थशास्त्र हे कल्याणकारी शास्त्र आहे. अर्थिक कल्याण याचा पैशाच्या संदर्भातील मोजमापांशी संबध असतो.

सूक्ष्म अर्थशास्त्राचा अभ्यास ॲडम स्मिथ यांच्यापासून झाला.अर्थशास्त्राच्या अभ्यास विषयात अनेक घटकांचा अभ्यास केला जातो. कल्याणाबाबत कसोट्या तयार करणे व अर्थिक धोरणास मदत करणे हे विश्लेषणात्मक काम करणाऱ्या अर्थशास्त्राच्या शाखेस कल्याणकारी अर्थशास्त्र म्हणतात. कल्याणकारी शास्त्राची सुरुवात पिंगू नावाच्या अर्थतज्ज्ञाने केली. कल्याण हा शब्द पिंगूनेच मांडला. पिंगूच्या मते राष्ट्रीय उत्पन्न हे अर्थिक कल्याणाचे निर्देशक असते..

सूक्ष्मलक्षी व समग्रलक्षी या संज्ञाचा वापर सर्वात पहिल्यांदा रॅग्नर फ्रिश यांनी इ.स. १९३३ साली केला.

== अर्थतज्ज्ञ मराठी माहिती ==
[[बाबासाहेब आंबेडकर]], [[ॲडम स्मिथ]], [[जॉन मेनार्ड केन्स]], [[कार्ल मार्क्स]], [[डेव्हिड रिकार्डो]], [[मिल्टन फ्रिडमन]], [[पॉल क्रुगमन]], [[पॉल सॅम्युलसन]], [[अमर्त्य सेन]], [[जोसेफ स्टिग्लिट्झ]],[[मेघनाद देसाई]]&lt;ref&gt;महाराष्ट्र टाईम्स, गुरुवार,३१ जुलै २०२५&lt;/ref&gt; इत्यादी अर्थशास्त्रज्ञ प्रसिद्ध आहेत.

ॲडम स्मिथ याच्यापासून सूक्ष्मलक्षी अर्थशास्त्राची सुरुवात झाली. भांडवलशाहीला पूरक अशा मुक्त अर्थव्यवस्थेचा त्याने पुरस्कार केला. &quot;बाजारपेठेतील  घटकावर कुठलेही  नियंत्रण ठेवु नये. या घटकावर बाजारच स्वतः नियंत्रण ठेवत असतो&quot; असे मत त्याने मांडले ,जणू काही बाजाराला स्वतःचा एक अदृश्य हात असतो असा सिद्धांत त्याने मांडला. ॲडम स्मिथ यांना सनातनवादी अर्थशास्त्रज्ञ तसेच अर्थशास्त्राचे जनक असे मानले जाते त्यांनी अर्थशास्त्राची संपत्ती विषयक व्याख्या १७७६ मध्ये प्रकाशित केलेल्या राष्ट्राची संपत्ती (इंक्वायरी अँड कॉसेस ऑफ द वेल्थ ऑफ नेशन्स) या ग्रंथात मांडली आणि त्यांच्यामते अर्थशास्त्र हे संपत्तीचे शास्त्र आहे.

ॲडम स्मिथ यांच्या व्याख्येतील महत्त्वाचे मुद्दे:
# निर हस्तक्षेपाचे धोरण
# भांडवल व संपत्तीचा साठा
# आर्थिक घडामोडींमध्ये नैसर्गिक नियम
# वृद्धीच्या सिद्धांतामध्ये &quot;श्रमविभाजन&quot; या विशिष्ट पैलूला महत्त्व

सूक्ष्मलक्ष्मी अर्थशास्त्रामध्ये बाजारपेठेचा अभ्यास केला जातो. मक्तेदारीयुक्त स्पर्धांची संकल्पना व गट संकल्पना या सिंबार्लिनने पहिल्यांदा मांडल्या. माल्थसच्या मते अन्नधान्याचे उत्पादन अंकगणिती श्रेणीने वाढते, तर लोकसंख्या ही भूमिती श्रेणीने वाढते. प्रा मार्शल यांनी कल्याणकारी अर्थशास्त्राची व्याख्या मांडली. ते नवसनातनवादी अर्थशास्त्रज्ञ असून त्यांनी अर्थशास्त्राची मूलतत्वे (प्रिन्सिपल्स ऑफ इकॉनॉमिक्स) हे पुस्तक [[इ.स. १८९०|१८९०]] साली प्रकाशित केले. प्राध्यापक आल्फ्रेड मार्शल यांच्या मते अर्थशास्त्र हे मानवी कल्याणाचा अभ्यास करणारे शास्त्र आहे, या शास्त्रात प्राप्ती व आवश्यकतेनुसार उपलब्ध साधनांचा पर्याप्त वापर या संबंधित वैयक्तिक व सामाजिक वर्तणुकीचा अभ्यास केला जातो.

मार्शल यांच्या व्याख्येचे महत्त्वाचे मुद्दे:
# अर्थशास्त्र म्हणजे सामान्य माणसाचा अभ्यास
# अर्थशास्त्र म्हणजे आर्थिक वर्तनाचे शास्त्र
# अर्थशास्त्र म्हणजे भौतिक कल्याणाचा अभ्यास
# अर्थशास्त्र केवळ संपत्तीचा अभ्यास नाही

== शाखा == 
अर्थशास्त्राच्या काही प्रमुख शाखा :
# कृषी अर्थशास्त्र
# विकास आणि संशोधन अर्थशास्त्र 
#आंतराष्टीय  अर्थशास्त्र 
#स्थूल अर्थशास्त्र
#सूक्ष्म  अर्थशास्त्र
#सार्वजानिक आयव्यय 
#गणिती  अर्थशास्त्र 
#वर्तुणुकीचे  अर्थशास्त्र 
#पर्यावरणीय अर्थशास्त्र 
#अर्थमिती 
#श्रमाचे अर्थशास्त्र
#मौद्रिक अर्थशास्त्र

==अर्थशास्त्रावरची काही पुस्तके==
* अर्थशास्त्र संज्ञा - सिद्धान्त कोश (डॉ. भीमसेन रंगाचार्य जोशी) - या कोशात अर्थशास्त्रातील संज्ञा, संकल्पना आणि सिद्धान्तांचे स्पष्टीकरण वगैरे माहिती दिली आहे. (प्रकाशक - सुनिधी पब्लिशर्स)
* डायमंड अर्थशास्त्र शब्दकोश (इंग्रजी-मराठी) - डायमंड प्रकाशन, लेखक व्ही.जी. गोडबोले).
* अर्थशास्त्र शब्दकोश (इंग्रजी-हिंदी, संपादक जी.आर. वर्मा)
* अर्थशास्त्र शब्दकोश (इंग्रजी-हिंदी; हिंदी-इंग्रजी. लेखक बारबरा कोल्म, राजपाल प्रकाशन)
* अर्थशास्त्र शब्दकोश (हिंदी, लेखक - सी.एस. बरला) (प्रकाशक जैन प्रकाशन नंदिर, जयपूर)
* अर्थशास्त्र एवं वाणिज्यशास्त्र का पारिभाषिक शब्दकोश (इंग्रजी-हिंदी; लेखक - राज दत्त आणि रुद्र दत्त; प्रकाशन - एस.चंद पब्लिशिंग)
* अर्थशास्त्र परिभाषा कोश (हिंदी, लेखक - सुदर्शन कुमार कपूर; प्रकाशक - राजकमल प्रकाशन)
* डायमंड बँक व्यवहार व वित्तीय सेवा शब्दकोश (वि.ज. गोडबोले)
* सुक्ष्म अशास्त्र  {डाॅ. एस व्ही ढमढेरे)  micro Economic 
* अर्थक्षेत्रातील मराठी तारे (उदय कुलकर्णी)
* गुंतवणूक गाथा (गोपाल गलगली)
* ग्यानवाचे अर्थशास्त्र ([[न.वि. गाडगीळ]])
* जागतिक अर्थकारणाचे नवे संदर्भ (सी. पं. खेर)
* नव्या जगाचे अर्थकारण (डॉ. मधुसूदन साठे)
* पतसंस्था व्यवस्थापन (डॉ. अविनाश शाळीग्राम)
* डायमंड बँक व्यवहार व वित्तीय सेवा शब्दकोश (वि.ज. गोडबोले)
* बँकिंग जिज्ञासा (वंदना धर्माधिकारी)
* भटकंती (रमेश पाध्ये)
* भारतातील बँक कायदे आणि व्यवहार पद्धती (थॉमस दियोग फर्नांडिस)
* भारतीय अर्थव्यवस्था (सतीश श्रीवास्तव)
* मैत्री बँकिंगशी (वंदना धर्माधिकारी)
* शिवाजी महाराजांचे अर्थशास्त्र (प्रा. [[नामदेवराव जाधव]])
* संघराज्याचा वित्त व्यवहार भाग १, २, ३ (डॉ. मधुसूदन साठे) 
* सी. ई. ओ. भूमिका व जबाबदारी (माधव गोगटे) 
* सूक्ष्म अर्थशास्त्र (डॉ. पुष्पा तायडे)
*अर्थात (अच्युत गोडबोले  )
* भारतीय अर्थव्यवस्था (देसाई ,भालेराव)

==नोबेल पारितोषिक विजेते==
#[[रॉबर्ट हॉल]] नोबेल पारितोषिक - इसवी सन २०२६.
#[[मायकेल वुडफर्ड]] नोबेल पारितोषिक - इसवी सन २०२६.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र टाईम्स, मंगळवार,१३ ऑक्टोबर २०२६&lt;/ref&gt;

== हे सुद्धा पहा ==
* [[बाबासाहेब आंबेडकरांचे अर्थशास्त्र विषयक विचार]]
* [[कौटिल्य अर्थशास्त्र]]
* [[कौटिल्य]]

{{Commonscat|Economics|अर्थशास्त्र}}

{{विस्तार}}
{{सामाजिकशास्त्र शाखा}}

[[वर्ग:अर्थशास्त्र| ]]
[[वर्ग:सामाजिक शास्त्रे]]</text>
      <sha1>47mw340c87el1iort7qqx5nhikyuzfk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>दक्षिण आफ्रिका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9359</id>
    <revision>
      <id>2721928</id>
      <parentid>2679309</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T10:14:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52539-36</username>
        <id>188003</id>
      </contributor>
      <origin>2721928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7797" sha1="eacwhli8tikpn2cr4sobi3zx0241vt3" xml:space="preserve">{{Infobox cricket team
| name                  = दक्षिण आफ्रिका
| image                 = [[Image:Southafrica cricket logo.svg|180px]]
| alt                   = मथळा पहा
| caption               = दक्षिण आफ्रिका क्रिकेटचा कोट ऑफ आर्म्स
| website               = https://cricket.co.za/
| nickname              = प्रोटीज
| association           = [[क्रिकेट दक्षिण आफ्रिका]]
| test_captain          = [[टेंबा बावुमा]]
| od_captain            = टेंबा बावुमा
| t20i_captain          = [[एडन मार्कराम]]
| coach                 = [[शुक्री कॉनरॅड]] (कसोटी)&lt;br/&gt; [[रॉब वॉल्टर]](वनडे आणि टी२०आ)
| icc_status            = पूर्ण सदस्य
| icc_member_year       = १९०९
| icc_region            = [[आफ्रिका क्रिकेट असोसिएशन]]

| test_rank             = ४था 
|odi_rank               = ३रा 
| odi_rank_best         = १ला &lt;small&gt;(१ मे १९९६)&lt;/small&gt;&lt;!-- संघ प्रथमच त्याच्या सर्वकालीन सर्वोत्तम रँकिंगवर पोहोचल्याची तारीख --&gt;
| t20i_rank             = ६वा
| test_rank_best        = १ला &lt;small&gt;(१ जानेवारी १९६९)&lt;/small&gt;&lt;!-- संघ प्रथमच त्याच्या सर्वकालीन सर्वोत्तम रँकिंगवर पोहोचल्याची तारीख --&gt;
| t20i_rank_best        = १ला &lt;small&gt;(८ ऑगस्ट २०१२)&lt;/small&gt;&lt;!-- संघ प्रथमच त्याच्या सर्वकालीन सर्वोत्तम रँकिंगवर पोहोचल्याची तारीख --&gt;

| first_test            = वि {{cr|ENG}} [[सेंट जॉर्ज पार्क क्रिकेट मैदान|सेंट जॉर्ज पार्क]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]], १२-१३ मार्च १८८९
| most_recent_test      = विं {{cr|NZ}} [[बे ओव्हल]], [[माउंट मौनगानुई]] येथे; १३-१६ फेब्रुवारी २०२४
| num_tests             = ४६४
| num_tests_this_year   = ३
| test_record           = १२५ अनिर्णित)
| test_record_this_year = ०/३ (० अनिर्णित)

| wtc_apps              = 2
| wtc_first             = [[२०१९–२०२१ आयसीसी वर्ल्ड टेस्ट चॅम्पियनशिप|२०१९–२०२१]]
| wtc_best              = ३रे स्थान ([[२०२१-२०२३ आयसीसी वर्ल्ड टेस्ट चॅम्पियनशिप|२०२१-२०२३]])

| first_odi             = वि {{cr|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] येथे; १० नोव्हेंबर १९९१
| most_recent_odi       = वि {{cr|IND}} [[बोलंड पार्क]], [[पर्ल]] येथे; २१ डिसेंबर २०२३
| num_odis              = ६७२
| num_odis_this_year    = ०
| odi_record            = ४१०/२३५&lt;br&gt;(६ बरोबरीत, २१ निकाल नाही)
|odi_record_this_year   = ०/०&lt;br&gt;(० बरोबरीत, ० निकाल नाही)
 
| wc_apps               = ८
| wc_first              = [[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]]
| wc_best               = उपांत्य फेरीत ([[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]], [[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]], [[२००७ क्रिकेट विश्वचषक|२००७]], [[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५]], [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक|२०२३]])
| first_t20i            = वि {{cr|NZL}} [[वांडरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]]; २१ ऑक्टोबर २००५
| most_recent_t20i      = वि {{cr|SL}} [[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ईस्ट मेडो]]; ३ जून २०२४
| num_t20is             = १७७
| num_t20is_this_year   = ४
| t20i_record           = ९७/७६&lt;br&gt;(१ बरोबरीत, ३ निकाल नाही)
| t20i_record_this_year = १/३&lt;br&gt;(० बरोबरीत, ० निकाल नाही)

| wt20_apps             = ८
| wt20_first            = [[२००७ आयसीसी विश्व ट्वेंटी-२०|२००७]]
| wt20_best             = उपांत्य फेरीत ([[२००९ आयसीसी विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]], [[२०१४ आयसीसी विश्व ट्वेंटी-२०|२०१४]])

| h_pattern_la          = 
| h_pattern_b           = _rsa_test26
| h_pattern_ra          = 
| h_pattern_pants       = 
| h_leftarm             = FFFFF9
| h_body                = FFFFF9
| h_rightarm            = FFFFF9
| h_pants               = FFFFF9
| a_pattern_la          = _rsa_ct25
| a_pattern_b           = _rsa_ct25
| a_pattern_ra          = _rsa_ct25
| a_pattern_pants       = _goldsides
| a_leftarm             = 005443
| a_body                = 005443
| a_rightarm            = 005443
| a_pants               = 005443
| t_pattern_la          = _rsa_t20_25
| t_pattern_b           = _rsa_t20_25
| t_pattern_ra          = _rsa_t20_25
| t_pattern_pants       = _goldsides
| t_leftarm             = F2C200
| t_body                = F2C200
| t_rightarm            = F2C200
| t_pants               = 005443

| asofdate              = ३ जून २०२४
}}

'''दक्षिण आफ्रिका पुरुष राष्ट्रीय क्रिकेट संघ''', ज्याला '''प्रोटीज''' म्हणूनही ओळखले जाते, पुरुषांच्या आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये दक्षिण आफ्रिकेचे प्रतिनिधित्व करतो आणि क्रिकेट दक्षिण आफ्रिका (सीएसए) द्वारे प्रशासित आहे.

== इतिहास ==

==क्रिकेट संघटन ==
== महत्त्वाच्या स्पर्धा ==

== माहिती ==
==बाह्य दुवे ==

== प्रमुख क्रिकेट खेळाडू ==
*[[ग्रेम पोलॉक]]
*[[शॉन पोलॉक]]
*[[ॲलन डोनाल्ड|ऍलन डोनाल्ड]]
*[[हान्सी क्रोन्ये]]
*[[जॉक कालिस]]

{{क्रिकेट विश्वचषक, २०११ - संघ}}
{{राष्ट्रीय क्रिकेट संघ}}
{{दक्षिण आफ्रिका संघ २०१५ क्रिकेट विश्वचषक}}

[[वर्ग:दक्षिण आफ्रिका|क्रिकेट]]
[[वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेमधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:राष्ट्रीय क्रिकेट संघ]]</text>
      <sha1>eacwhli8tikpn2cr4sobi3zx0241vt3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>भारतीय रेल्वे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15434</id>
    <revision>
      <id>2721929</id>
      <parentid>2721151</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T10:29:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55293-10</username>
        <id>188541</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ vande Bharat Express Lucknow to New Delhi</comment>
      <origin>2721929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80042" sha1="9meejkbyzdz54778gm6r19wl27hchgp" xml:space="preserve">{{मुखपृष्ठ सदर टीप
|तारीख = ३ नोव्हेंबर
|वर्ष = २००८
}}
{{माहितीचौकट कंपनी
| नाव = भारतीय रेल्वे
| लोगो = 
| लोगो रुंदी = 
| लोगो शीर्षक = 
| चित्र = Rail Bhavan 1.jpg
| चित्र_रुंदी = 300px
| चित्र_पर्यायी =
| चित्र_शीर्षक = रेल भवन, [[नवी दिल्ली]]
| स्थानिक नाव =
| प्रकार = भारत सरकार-नियंत्रित
| संक्षेप = भा.रे.
| ब्रीदवाक्य = देशाची जीवनवाहिनी
| स्थापना = [[मे ८]], [[इ.स. १८४५]],&lt;ref name=&quot;IRFCA-history-page&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.irfca.org/faq/faq-hist.html|title=[IRFCA] Indian Railways FAQ: IR History: Early Days – 1|website=www.irfca.org|access-date=3 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20050307181407/http://irfca.org/faq/faq-hist.html|archive-date=7 March 2005|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;!-- Indian railways traces its history back to Madras Railway which was incorporated on 8 May 1845 by . See the ref, http://www.irfca.org/faq/faq-hist.html. The first passenger line albeit was by GIPR in 1853. This article is about the company and not about rail transport. Hence the foundation year is 1845 and not 1853. --&gt; &lt;br/&gt; [[इ.स. १९५१]]मध्ये राष्ट्रीयीकरण.
| विसर्जन = 
| संस्थापक = 
| मुख्यालय शहर =  [[चित्र:Flag of India.svg|18px]] [[नवी दिल्ली]]
| मुख्यालय देश = [[भारत]]
| मुख्यालय स्थान = 
| स्थानिक कार्यालय संख्या = 
| महत्त्वाच्या व्यक्ती = [[:वर्ग:भारतीय रेल्वेमंत्री|रेल्वे मंत्री]]: [[अश्विनी वैष्णव]],&lt;br/&gt;रेल्वेमंत्री (राज्यमंत्री): [[सुरेश अंगडी]],&lt;br/&gt;रेल्वे बोर्ड अध्यक्ष: अश्विन लोहाणी
| सेवांतर्गत प्रदेश = भारत
| उद्योगक्षेत्र = [[दळणवळण]]
| उत्पादने = इंजिने,&lt;br/&gt;डबे,&lt;br/&gt;संलग्न वस्तू
| सेवा = प्रवासी,&lt;br/&gt;मालवाहतूक,&lt;br/&gt;संलग्न सेवा
| महसूल = १,८९,९०६ कोटी&lt;ref name=&quot;INDIAN RAILWAYS YEAR BOOK 2018 - 19&quot;&gt;[https://www.indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/stat_econ/Year_Book/Year%20Book%202018-19-English.pdf INDIAN RAILWAYS YEAR BOOK 2018 - 19]&lt;/ref&gt; 
| एकूण उत्पन्न = 
| निव्वळ उत्पन्न = 
| मालमत्ता =
| कर्मचारी संख्या = १२.२७ लाख&lt;ref name=&quot;INDIAN RAILWAYS YEAR BOOK 2018 - 19&quot;/&gt;
| पालक कंपनी = रेल्वे मंत्रालय (भारत)
| विभाग =  १८
| पोटकंपनी = [[डेडिकेटेड फ्रेट कॉरिडोर कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया]]&lt;br/&gt;[[इंडियन रेल्वे केटरिंग अँड टुरिझम कॉर्पोरेशन]]&lt;br/&gt;[[कोकण रेल्वे कॉर्पोरेशन]]&lt;br/&gt;[[इंडियन रेल्वे फायनान्स कॉर्पोरेशन]]&lt;br/&gt;[[मुंबई रेल विकास कॉर्पोरेशन]]&lt;br/&gt;[[रेलटेल कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया]]&lt;br/&gt;[[राइट्स लिमिटेड]]&lt;br/&gt;[[इरकॉन इंटरनॅशनल लिमिटेड|इर्कॉन इंटरनॅशनल लिमिटेड]]&lt;br/&gt;[[रेल विकास निगम लिमिटेड]]&lt;br/&gt;[[कंटेनर कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया|कंटेनर कॉर्पोरेशन लिमिटेड]]&lt;br/&gt;रेल्वे माहिती प्रणाली केंद्र
| मालक = [[भारत सरकार]]
| संकेतस्थळ = [http://www.indianrailways.gov.in/ भारतीय रेल्वेचे संकेतस्थळ]
| तळटिपा = 
| आंतरराष्ट्रीय = 
}}
[[Image:India railway schematic map.svg|thumb|भारतीय रेल्वे जाळ्याचा मानचित्र vande Bharat Express Lucknow to New Delhi subah 6:10 per chalenge Lucknow junction se platform number 6 se Ravana hogi]]

'''भारतीय रेल्वे''' (संक्षेप: भा.रे.) ही भारताची सरकार-नियंत्रित सार्वजनिक रेल्वेसेवा आहे. भारतातील रेल्वेमार्गांची एकूण लांबी ६७,४१५ [[किलोमीटर|कि.मी.]] इतकी आहे. भारतीय रेल्वे दररोज २३१ लाख प्रवासी आणि ३३ लाख टन मालाची वाहतूक करते. भारतीय रेल्वेच्या मालकीत भारतीय रेल्वेमध्ये १२,१४७ इंजिने, ७४,००३ प्रवासी डबे आणि २८९,१८५ वाघिणी आहेत आणि रोज ८,७०२ प्रवासी गाड्यांसहित एकूण १३,५२३ गाड्या धावतात. भारतीय रेल्वेची ३०० रेल्वे यार्डे, २,३०० मालधक्के आणि ७०० दुरुस्ती केंद्रे आहेत. ही रेल्वे जगातील चौथी सर्वांत मोठ्या रेल्वेसेवा आहे. १२.२७ लाख कर्मचारी असलेली भारतीय रेल्वे, कर्मचारीसंख्येत जगातील आठवी सर्वांत मोठी व्यावसायिक [[संस्था]] आहे. रेल्वे विभाग हा [[भारत]] सरकारच्या कें‍द्रीय रेल्वे खात्यातील विभाग, भारतातील संपूर्ण रेल्वे जाळ्याचे नियोजन करतो. रेल्वे खात्याचे कामकाज कॅबिनेट दर्जाचे रेल्वेमंत्री पाहतात व रेल्वे विभागाचे नियोजन रेल्वे बोर्ड करते. भारतीय रेल्वे लांब पल्ल्याच्या व उपनगरीय अशा दोन्ही प्रकारच्या सेवा चालवते. ही जगातील सर्वांत मोठ्या संस्थांपैकी एक आहे.&lt;ref name=&quot;INDIAN RAILWAYS YEAR BOOK 2018 - 19&quot;&gt;[https://www.indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/stat_econ/Year_Book/Year%20Book%202018-19-English.pdf INDIAN RAILWAYS YEAR BOOK 2018 - 19]&lt;/ref&gt;

==इतिहास==

भारतात रेल्वे वाहतुकीचा प्रथम आराखडा [[इ.स. १८३२]] सालीच मांडण्यात आला होता. भारतातील पहिली रेल्वे [[इ.स. १८३७]] मध्ये [[चेन्नई]] मध्ये रेड हिल्स पासून चिंतड्रिपेट धावली. तिला रेड हिल रेल्वे असे नाव देण्यात आले आणि विल्यम एवरीने उत्पादित रोटरी स्टीम लोकोमोटिव्हचा वापर केला. हे रेल्वे सर आर्थर कॉटन बांधले होते आणि मुख्यत्वे मद्रासमधल्या रस्ते-बांधकाम कामासाठी ग्रेनाईट दगडांची वाहतूक करण्यासाठी वापरले जात असे. [[इ.स. १८४४]] साली, भारताचे त्यावेळचे गव्हर्नर जनरल [[लॉर्ड हार्डिंग]] यांनी खाजगी व्यावसायिक मंडळीना रेल्वे व्यवस्था चालू करण्यासाठी परवानगी दिली. दोन नवीन रेल्वे कंपन्यांची स्थापना करण्यात आली आणि [[ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी]]ला त्यांना मदत करण्यासाठी सांगण्यात आले. १८४५मध्ये कॉटन [[राजमहेंद्री]] मधील [[डॉलेश्वरम]] येथे गोदावरी बांध बांधकाम बांधला, गोदावरी वर बांध बांधण्यासाठी दगड पुरवतो. पुढील काही वर्षात, [[इंग्लंड]]मधील गुंतवणूकदारांनी दाखवलेल्या व्यावसायिक औत्सुक्याचा भारताची रेल्वे व्यवस्था वृद्धिंगत होण्यात हातभार लागला. १८५१मध्ये सोलानी ॲक्वाडक्ट रेल्वे [[रुरकी]]मध्ये बांधण्यात आली, ज्याला ब्रिटिश अधिकारी नंतर नाव &quot;थॉमसन&quot; नावाच्या स्टीम लोकोमोटिव्हने आणले. सोलनी नदीवर ॲक्क्वाडक्ट बांधकाम साहित्याचा वापर करण्यासाठी हे वापरण्यात आले होते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत | title= Indian Railways plot toFAQ | कृती=Indian Railways Fan Club | दुवा=http://www.irfca.org/faq| ॲक्सेसदिनांक=१८ जून २००६}}&lt;/ref&gt;

[[एप्रिल १८]], [[इ.स. १८५३]] रोजी भारतातील पहिली प्रवासी रेल्वेगाडी [[बोरीबंदर]] (नंतरचे ''व्हिक्टोरिया टर्मिनस'', व आताचे [[छत्रपती शिवाजी टर्मिनस]]) [[मुंबई]] ते [[ठाणे]] अशी ३४ किलोमीटर (२१ मैल) धावली. साहिब, सिंध आणि सुलतान अशी नावे असलेल्या तीन वाफेच्या इंजिनांनी त्या गाडीला खेचले होते, आणि भारतातील रेल्वे वाहतूकीला औपचारिक सुरुवात झाली. त्यानंतर १८५४मध्ये बंगाल मध्ये [[हावडा]] ते हुगळी हे २४ मैलांचे अंतर कापणारी गाडी सुरू झाली. १८५४ साली मुंबई ठाणे रेल्वे कल्याण पर्यंत वाढवली गेली. तेव्हाच देशाचा पहिला पूल, ठाणे व्हायाडक्ट, आणि  पहिला बोगदा, पारसिक बोगदा बांधण्यात आला. [[कोलकाता]] ते अलाहाबाद [[दिल्ली]] असा लोहमार्गही १८६४ मध्ये पूर्ण केला गेला. [[मुंबई]] ते [[कोलकाता]] रेल्वेमार्ग पूर्ण झाला १८७०मध्ये त्यावरून गाडी धावली. १८८५मध्ये भारतीय बनावटीचे रेल्वे इंजिन बनवण्याची सुरुवात झाली. * प्रसाधनगृहांची सुविधा, १८९१ मध्ये प्रथम दर्जाच्या डब्यांत, १९०७ साली खालच्या वर्गाच्या डब्यांत दिली गेली. पहिली विद्युत रेल्वे, मुंबई व्हीटी ते [[कुर्ला]] दरम्यान, ३ फेब्रुवारी १९२५ रोजी धावली. [[इ.स. १९४७]]पर्यंत भारतात ४२ रेल्वे कंपन्या होत्या. [[इ.स. १९५१]]मध्ये या सर्व संस्थांचे [[राष्ट्रीयीकरण]] करून एक संस्था बनवण्यात आली. पहिली भूमिगत रेल्वे, [[कोलकाता मेट्रो]], २४ ऑक्टोबर १९८४ रोजी धावली. पहिली संगणकीकृत आरक्षण प्रणाली, नवी दिल्ली, १९८६ साली सुरुवात झाली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत| title=Introductory History of Indian Railways| कृती=Glyn's Trains| दुवा=http://www.glynstrains.com/india2.html| ॲक्सेसदिनांक=१९ जून २००५| archive-date=2005-10-18| archive-url=https://web.archive.org/web/20051018235554/http://www.glynstrains.com/india2.html| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery class=&quot;center&quot; mode=&quot;Packed-hover&quot;&gt;
Image:Tanna Village and Smaller Viaduct (12671597053).jpg|१८५५ मध्ये मुंबईजवळील लहान ठाणे रेल्वे पूल
Image:Tanna Railway Viaduct (9142699593).jpg|१८५५ मध्ये मुंबईजवळील मोठा ठाणे रेल्वे पूल ओलांडणारी एक रेल्वे
Image:IndianRailways1871b.jpg|भारतीय रेल्वे मानचित्र १८७१
Image:India_railways1909a.jpg|भारतीय रेल्वे मानचित्र १९०९
&lt;/gallery&gt;

रेल्वेचे अंदाजपत्रक भारतातील रेल्वे वाहतूकीची निगा राखण्याची, अद्ययावतीकरणाची आणि विकासासाठीची कामे करण्याचा प्रस्ताव रहायचा. सगळ्यात महत्त्वाचे म्हणजे यात पुढील वर्षाचे आर्थिक प्रस्ताव असतात, जेणेकरून रेल्वेचे प्रवासी व मालवाहतूकीचे भाडे ठरवण्यात येते. या अंदाजपत्रकावर [[भारतीय संसद]] चर्चा करते व बदल सुचवते. हे अंदाजपत्रक [[लोकसभा|लोकसभेत]] साध्या बहुमताने संमत होणे आवश्यक असते. [[राज्यसभा|राज्यसभेला]] यावर टिप्पणी करण्याचा हक्क असतो पण तो रेल्वे मंत्रालयावर बांधिल नसतो. १९२४ च्या ऍकवर्थ समितीच्या सल्ल्यानुसार रेल्वेचे अंदाजपत्रक भारत सरकारच्या अंदाजपत्रकाच्या दोन दिवस आधी (साधारण [[फेब्रुवारी २६]]च्या सुमारास) संसदेत सादर केले जाते. रेल्वेच्या अंदाजपत्रकातील फायदा किंवा तुटवडा सरकारच्या अंदाजपत्रकात दाखवला जातो. रेल्वे अंदाजपत्रक सन २०१८ साली पासून सामान्य अंदाजपत्रक सोबत मिळवला गेला.&lt;ref&gt;[https://www.business-standard.com/budget/article/budget-2018-why-india-merged-railway-union-budget-in-2017-118011700938_1.html Budget 2018: Why India merged Railway, Union Budget in 2017]&lt;/ref&gt;

आयआरचे संशोधन डिझाईन अँड स्टँडर्ड्स ऑर्गनायझेशन (आरडीएसओ) संशोधन, डिझाइन आणि मानकीकरण करते. वृद्धापकाळातील पायाभूत सुविधा सुधारण्यासाठी व त्याची सेवा गुणवत्ता सुधारण्यासाठी रेल्वेने कित्येक उपक्रम हाती घेतले आहेत. २०२० पर्यंत आयआर श्रेणीसुधारित करण्यासाठी {{INRConvert|9.05|t}} गुंतवणूक करण्याची भारत सरकारची योजना आहे.&lt;ref name=&quot;Economic Times&quot;&gt;{{cite web|title=GE, Alstom land $5.6-billion deals to supply locomotives for railways|url=http://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/railways/ge-alstom-land-5-6-billion-deals-to-supply-locomotives-for-railways/articleshow/49733686.cms|work=Economic Times|date=10 November 2015|accessdate=13 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151112021946/http://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/railways/ge-alstom-land-5-6-billion-deals-to-supply-locomotives-for-railways/articleshow/49733686.cms|archive-date=12 November 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt; पायाभूत सुविधा आधुनिकीकरणाच्या प्रकल्पांमध्ये हाय-स्पीड रेल्वे समाविष्ट आहे, २०२२ मध्ये प्रथम अहमदाबाद-मुंबई ट्रेन कार्यरत;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/diamond-quadrilateral-of-high-speed-trains/ |title=Diamond quadrilateral of high-speed trains – A Dastidar, Indian Express, 10 June 2014 |access-date=22 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170813222712/http://indianexpress.com/article/india/india-others/diamond-quadrilateral-of-high-speed-trains/ |archive-date=13 August 2017 |url-status=live  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/news/national/india-to-sign-deal-with-japan-to-get-first-bullet-train/article7961724.ece |title=India to sign deal with Japan to get first bullet train – द हिंदू&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=22 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170802071232/http://www.thehindu.com/news/national/india-to-sign-deal-with-japan-to-get-first-bullet-train/article7961724.ece |archive-date=2 August 2017 |url-status=live  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wsj.com/articles/indian-cabinet-agrees-to-pick-japan-for-high-speed-rail-project-1449744059 |title=India Said to Pick Japan for High-Speed Rail Project – WSJ&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=22 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170518014556/https://www.wsj.com/articles/indian-cabinet-agrees-to-pick-japan-for-high-speed-rail-project-1449744059 |archive-date=18 May 2017 |url-status=live  }}&lt;/ref&gt; {{convert|2700|acre|km2}} {{INRConvert|1070000|c|0}} योजनेंतर्गत ४०० स्थानकांचे पुनर्विकास;&lt;ref name=sta1&gt;[http://www.livemint.com/Companies/NV9ujsKfuh92SnrxtiC86H/Railways-appoints-IRSDC-as-nodal-agency-for-station-redevelo.html Railways appoints IRSDC as nodal agency for station redevelopment]&lt;/ref&gt; [[डिजिटल इंडिया]] - कार्यक्षमता सुधारण्यासाठी आणि खर्च कमी करण्यासाठी रेल्वेचे डिजीटलायझेशन {{INRConvert|3500000|m|currency_formatting=c|to=USD|year=2017}};&lt;ref name=bg1/&gt; रेन वॉटर हार्वेस्टिंग, डिसेंबर २०१८ पर्यंत १८८५ प्रणाली स्थापित केल्या;&lt;ref name=rain1&gt;[http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=155020 Rain Water Harvesting System In Indian Railway] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171223102329/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=155020 |date=23 December 2017 }}, 7 December 2016.&lt;/ref&gt; आणि पुनर्वसन रेल्वेच्या जमीनीच्या आणि रुळांच्या बाजूने.&lt;ref name=&quot;forest1&quot;&gt;[https://news.nationalgeographic.com/2016/07/india-plants-50-million-trees-uttar-pradesh-reforestation/ India Plants 50 Million Trees in One Day, Smashing World Record] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171223102536/https://news.nationalgeographic.com/2016/07/india-plants-50-million-trees-uttar-pradesh-reforestation/ |date=23 December 2017 }}, [[National Geographic]], July 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.indiantrain.in/live-train-running-status|title=भारतीय रेल्वे Train Running Status|publisher=indiantrain.in|access-date=21 July 2021}}&lt;/ref&gt;

आयात केलेले-इंधन खर्चावर बचत करण्यासाठी सर्व मार्ग विद्युतीकरण असतील. मार्च २०२१ पर्यंत पूर्ण विद्युतीकरणाचे नियोजन करून नोव्हेंबर २०२१ पर्यंत ५०.९० टक्के नेटवर्कचे विद्युतीकरण करण्यात आले.&lt;ref name=bg1&gt;[http://railengdigest.com/project-news/asia/indian-railways-converts-broad-gauge/ Indian Railways orders conversion to Broad Gauge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171223102927/http://railengdigest.com/project-news/asia/indian-railways-converts-broad-gauge/ |date=23 December 2017 }}, Rail Digest, 12 April 2017.&lt;/ref&gt; ऑफ-द-ग्रीड सौरऊर्जेवर चालणा गाड्यांचे (२०१७ ते २०२२ दरम्यान) [[सौर ऊर्जा|सौर]] आणि [[पवन ऊर्जा]] १३०० मेगावॅटच्या गीगावाट बसविण्याच्या योजना आहेत; जून २०१८ in मध्ये भारताने जगातील पहिली सौरऊर्जेवर चालणारी ट्रेन आणि रूफटॉप सौर शेतात ५० कोचेस सादर केले.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/indias-first-solar-powered-demu-train-launched/article19281625.ece|title=India’s first solar-powered DEMU train launched|work=द हिंदू|access-date=23 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180726225212/https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/indias-first-solar-powered-demu-train-launched/article19281625.ece|archive-date=26 July 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130808115946/http://www.eco-business.com/news/railways-iit-madras-tie-power-ac-coaches-solar-energy/ Railways, IIT-Madras tie up to power AC coaches with solar energy]. ''The Times of India'' (5 August 2013). Retrieved on 17 August 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=solar1&gt;[https://www.curbed.com/2017/7/19/15995536/solar-power-train-india-railways India’s new solar-powered train is the first in the world] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171223102640/https://www.curbed.com/2017/7/19/15995536/solar-power-train-india-railways |date=23 December 2017 }}, June 2017&lt;/ref&gt; या प्रयोगाचे प्रारंभिक मूल्यांकन सकारात्मक राहिले.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/309625965_Rail_coaches_with_rooftop_solar_photovoltaic_systems_A_feasibility_study |title=Archived copy |access-date=26 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180726225212/https://www.researchgate.net/publication/309625965_Rail_coaches_with_rooftop_solar_photovoltaic_systems_A_feasibility_study |archive-date=26 July 2018 |url-status=live  }}&lt;/ref&gt; रूफटॉप सौर विद्युत दीर्घ-इंधन खर्च कमी करण्यासाठी आणि पर्यावरणाचे रक्षण करण्यासाठी स्टेशनवर योजना आखली गेली आहे,&lt;ref&gt;{{cite news|title=NORTHERN RAILWAYS TO INSTALL 5 MW ROOFTOP SOLAR IN FOUR OF ITS STATIONS|url=http://mercomcapital.com/northern-railways-to-install-5-mw-rooftop-solar-in-four-of-its-stations#sthash.5S8zaJPl.dpuf|access-date=3 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170303201130/http://mercomcapital.com/northern-railways-to-install-5-mw-rooftop-solar-in-four-of-its-stations#sthash.5S8zaJPl.dpuf#sthash.5S8zaJPl.dpuf|archive-date=3 March 2017|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; आणि  टिकाऊ लाईट-उत्सर्जक डायोड मार्च २०१८ पर्यंत सर्व स्थानकांवरील प्रकाशयोजना पूर्ण झाली ज्यामुळे वीज बिलांमध्ये वर्षाकाठी ५०० दशलक्ष रुपयांची बचत होते.&lt;ref name=led1&gt;{{Cite web|url=https://www.business-standard.com/article/economy-policy/target-of-installing-led-lights-at-all-stations-achieved-says-railways-118033100391_1.html|title=Target of installing LED lights at all stations achieved, says Railways|first=Press Trust of|last=India|date=31 March 2018|via=Business Standard}}&lt;/ref&gt;

जानेवारी मध्ये सर्व मानव रहित पातळी पार केली गेली होती आणि ओव्हरब्रिज आणि अंडरब्रिजद्वारे मानव-स्तरीय पातळी क्रॉसिंग क्रमाने बदलली जात आहेत.&lt;ref name=bg1/&gt;&lt;ref name=umc1&gt;[https://pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1575836 All unmanned level crossings (UMLCs) on Broad Gauge (BG) have been eliminated on 31st Jan 2019.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160611154206/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=145324 |date=11 June 2016 }}, 12 May 2016.&lt;/ref&gt; इतर सुरक्षा प्रकल्पांमध्ये सर्वप्रथम वातानुकूलित कोचमध्ये २०१८ मध्ये राजधानी एक्स्प्रेस गाड्यांमध्ये सुरू झालेल्या स्वयंचलित फायर अलार्म सिस्टमचा समावेश आहे;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Indian Railways develops Automatic Fire and Smoke Detection System|url=http://news.biharprabha.com/2013/09/indian-railways-develops-automatic-fire-and-smoke-detection-system/|accessdate=5 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130908145221/http://news.biharprabha.com/2013/09/indian-railways-develops-automatic-fire-and-smoke-detection-system/|archive-date=8 September 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt; आणि ६,०९५ जीपीएस-सक्षम अंतर्देशीय नेव्हिगेशन सिस्टम  रेल्वे सिग्नलिंग उपकरणे (ट्रेन ड्रायव्हर्सना इशारा देण्यासाठी ट्रॅकवर फटाके ठेवण्याची प्रथा बदलून) चार झोनमध्ये स्थापित केली आहेत: [[उत्तर रेल्वे क्षेत्र|उत्तर रेल्वे]], [[उत्तर मध्य रेल्वे क्षेत्र|उत्तर मध्य]], [[उत्तर पूर्व रेल्वे]] विभाग आणि आयसीएफ कोच जागा एलएचबी कोचसह बदलणे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.livemint.com/Companies/NV9ujsKfuh92SnrxtiC86H/Railways-appoints-IRSDC-as-nodal-agency-for-station-redevelo.html |title=संग्रहित प्रत |access-date=2020-06-20 |archive-date=2017-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171223102226/http://www.livemint.com/Companies/NV9ujsKfuh92SnrxtiC86H/Railways-appoints-IRSDC-as-nodal-agency-for-station-redevelo.html |url-status=bot: unknown }}, Livemint, 5 December 2017.&lt;/ref&gt; बिहारमधील दोन नवीन कारखान्यांसह लोकोमोटिव्ह कारखान्यांचे आधुनिकीकरण करण्यात आले आहे: मधेपुरा मधील एक इलेक्ट्रिक लोकोमोटिव्ह कारखाना आणि मारहौरा मधील डिझेल लोकोमोटिव्ह फॅक्टरी आणि एप्रिल ते जुलै २०१४ पर्यंत २,२८,५८५ जैव-शौचालय सुरू करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Locomotive Factories in Bihar: In cold storage for years, two Railway projects to start soon|url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/locomotive-factories-in-bihar-in-cold-storage-for-years-two-railway-projects-to-start-soon/|work=Indian Express|date=30 October 2015|accessdate=31 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151031004858/http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/locomotive-factories-in-bihar-in-cold-storage-for-years-two-railway-projects-to-start-soon/|archive-date=31 October 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=GE Gets $2.6 Billion Indian Railways Contract|url=https://www.wsj.com/articles/ge-to-help-modernize-indias-rail-system-1447080903|work=Wall Street Journal|date=9 November 2015|accessdate=9 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151109183451/http://www.wsj.com/articles/ge-to-help-modernize-indias-rail-system-1447080903|archive-date=9 November 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Rail ministry awards Rs 14,656-cr Marhowra locomotive project to GE|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/rail-ministry-awards-rs-14-656-cr-marhowra-locomotive-project-to-ge-115110900795_1.html|work=Business Standard|date=9 November 2015|accessdate=9 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151112014526/http://www.business-standard.com/article/economy-policy/rail-ministry-awards-rs-14-656-cr-marhowra-locomotive-project-to-ge-115110900795_1.html|archive-date=12 November 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt; २०१८ ते २०२८ पर्यंत ८०० इलेक्ट्रिक लोकोमोटिव्ह पुरवठा करण्यासाठी अल्स्टॉम सह {{INRConvert|200|बिलियन}} भागीदारी जाहीर केली गेली.&lt;ref name=&quot;Economic Times&quot;/&gt;

== संस्था ==

=== रचना ===

भारतीय रेल्वेची मालकी [[भारतीय रेल्वे मंत्रालय|रेल्वे मंत्रालयाद्वारे]] [[भारत सरकार]]कडे आहे. भारतीय रेल्वे ही कंपनी नसून भारत सरकारचाच एक विभाग आहे. [अश्विनी वैष्णव] सध्याचे (इ.स.२०२१) [[भारतीय रेल्वे मंत्री|रेल्वेमंत्री]] आहेत. याशिवाय [[आर. वेलू]] व [[नारणभाई जे. राठवा]] हे दोघे उपमंत्री आहेत. भारतीय रेल्वेचा दैनंदिन कारभार भारतीय रेल्वे बोर्ड चालवते. यात सहा सदस्य व एक अध्यक्ष असतात.

भारतीय रेल्वेचे अठरा विभाग मुख्याधिकाऱ्यांच्या (जी.एम.) नियंत्रणाखाली असून ते भारतीय रेल्वे बोर्डाला जबाबदार असतात. प्रत्येक विभाग मंडलांमध्ये विभागलेले असतात व त्यांचे आधिपत्य मंडल अधिकाऱ्यांकडे (डी.आर.एम.) असते. मंडल अधिकारी प्रत्येक मंडलाच्या अभियांत्रिकी, विद्युत, दळणवळण, लेखा, वैयक्तिक, व्यापारी आणि सुरक्षा अधिकाऱ्यांना मार्गदर्शन करतात. यांखाली प्रत्येस स्थानकाचे स्थानकप्रमुख (स्टेशन मास्टर) असतात जे त्यांच्या स्थानकांतून येणाऱ्या जाणाऱ्या गाड्यांची सुरक्षा व व्यवस्था बघतात. या सोळा विभागांशिवाय भारतीय रेल्वेचे सहा उत्पादन केंद्रे आहेत. त्यांचे मुख्याधिकारीही रेल्वे बोर्डाला जबाबदार असतात.

याव्यतिरिक्त रेल्वे विद्युतीकरण केंद्रिय संस्था आणि [[कोलकाता मेट्रो रेल्वे]] बांधकाम विभागांनी हा त्यांचेत्यांचे मुख्याधिकारी असतात.

=== सहाय्यक कंपन्या ===
इतर जाहीर क्षेत्रातील कंपन्याही रेल्वे मंत्रालयाच्या नियंत्रणाखील आहेत. यांपैकी काही:

# [[डेडिकेटेड फ्रेट कॉरिडोर कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया]]
# [[इंडियन रेल्वे केटरिंग अँड टुरिझम कॉर्पोरेशन]]
# [[कोकण रेल्वे कॉर्पोरेशन]]
# [[इंडियन रेल्वे फायनान्स कॉर्पोरेशन]]
# [[मुंबई रेल विकास कॉर्पोरेशन]]
# [[रेलटेल कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया]]
# [[राइट्स लिमिटेड]]
# [[इरकॉन इंटरनॅशनल लिमिटेड|इर्कॉन इंटरनॅशनल लिमिटेड]]
# [[रेल विकास निगम लिमिटेड]]
# [[कंटेनर कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया|कंटेनर कॉर्पोरेशन लिमिटेड]]
# रेल्वे माहिती प्रणाली केंद्र, ही रेल्वे बोर्डाच्या नियंत्रणाखालील स्वतंत्र संस्था आहे. ही संस्था भारतीय रेल्वेसाठी संगणक प्रणालींचा विकास करते.

=== विभाग आणि प्रभाग ===
रेल्वे बोर्डाने ठरवल्याप्रमाणे १९५० मध्ये देशातील खासगी रेल्वे कंपन्यांचे अस्तित्त्व संपुष्टात आले. भारतातील सर्व रेल्वे सेवेची सहा रेल्वे विभागांमध्ये (झोन) विभागणी करण्याचे झाली. यानुसार हैदराबादची निझाम रेल्वे, ग्वाल्हेरची सिंदिया रेल्वे आणि घोलपूर रेल्वे यांची मिळून 'मध्य रेल' असा विभाग बनवला. &quot;बॉम्बे बरोडा अँड सेंट्रल इंडिया रेल्वे&quot; (बीबी अँड सीआय), सौराष्ट्र रेल्वे, राजपुताना रेल्वे आणि जयपूर रेल्वे यांना एकत्र करून 'पश्चिम रेल्वे' विभाग बनवण्यात आला. उत्तर रेल्वे ही 'ईस्टर्न पंजाब रेल्वे' व जोधपूर रेल्वे, बिकानेर रेल्वे यांना मिळून बनवण्यात आली. अवध, आसाम, तिरहूत या रेल्वे कंपन्यांच्या एकत्रीकरणातून ईशान्य रेल्वे (उत्तर-पूर्व रेल) स्थापन झाली. 'पूर्व रेल'मध्ये बंगाल-नागपूर रेल्वे आणि &quot;ईस्ट इंडिया रेल्वे कंपनी&quot; यांचा समावेश होता.

[[चित्र:Indianrailwayzones-numbered.svg|thumb|right|भारतीय रेल्वेचे विभाग]]
व्यवस्थापनासाठी भारतीय रेल्वेचे १८ विभाग करण्यात आले आहेत. प्रत्येक रेल्वे विभागाचे देखील प्रभाग पाडण्यात आले आहेत. प्रत्येक प्रभागात एक प्रभागीय कार्यालय असते. असे एकूण ६७ प्रभाग आहेत. [[कोलकाता मेट्रो]]चे मालकी हक्क व संचालन भारतीय रेल्वेकडे असले तरी देखील ही मेट्रो सेवा कोणत्याही प्रभागामध्ये येत नाही. संचालनाच्या दृष्टीने या रेल्वेस विभागीय रेल्वेचा दर्जा आहे.
{|class=&quot;toccolours&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;border:0px solid black;text-align:left&quot;
|----
!क्र.
!नाव
!सांकेतिक नाव
!मुख्यालय
!स्थापना दिनांक
!प्रभाग
|----
|१.
|[[उत्तर रेल्वे (भारत)|उत्तर रेल्वे]]
|उ.रे.
|[[दिल्ली]]
|[[एप्रिल १४]], [[इ.स. १९५२]]
|[[दिल्ली]], [[अंबाला]], [[फिरोजपूर]], [[लखनौ]], [[मोरादाबाद]]
|----
|२.
|[[उत्तर पूर्व रेल्वे (भारत)|उत्तर पूर्व रेल्वे]]
|उ.पु.रे.
|[[गोरखपूर]]
|[[इ.स. १९५२]]
|[[इज्जतनगर]], [[लखनौ]], [[वाराणसी]]
|----
|३.
|[[उत्तर पूर्व सीमा रेल्वे]]
|उ.पू.रे.
|[[गौहाटी|मालिगाव(गौहाटी)]]
|[[इ.स. १९५८]]
|[[अलिपूरद्वार]], [[कटिहार]], [[लुमडिंग]], [[रंगिया]], [[तिन्सुकिया]]
|----
|४.
|[[पूर्व रेल्वे (भारत)|पूर्व रेल्वे]]
|पू.रे.
|[[कोलकाता]]
|[[एप्रिल महिना|एप्रिल]], [[इ.स. १९५२]]
|[[हावरा]], [[सियालदाह]], [[आसनसोल]], [[माल्दा]]
|----
|५.
|[[दक्षिण पूर्व रेल्वे (भारत)|दक्षिण पूर्व रेल्वे]]
|द.पू.रे.
|[[कोलकाता]]
|[[इ.स. १९५५]]
|[[अद्रा, पश्चिम बंगाल|अद्रा]], [[चक्रधरपूर]], [[खड़गपूर]], [[रांची]]
|----
|६.
|[[दक्षिण मध्य रेल्वे]]
|द.म.रे.
|[[सिकंदराबाद]]
|[[ऑक्टोबर २]], [[इ.स. १९६६]]
|[[सिकंदराबाद]], [[हैदराबाद]], [[गुंटकल]], [[गुंटूर]], [[नांदेड]], [[विजयवाडा]]
|----
|७.
|[[दक्षिण रेल्वे (भारत)|दक्षिण रेल्वे]]
|द.रे.
|[[चेन्नई]]
|[[एप्रिल १४]], [[इ.स. १९५१]]
|[[चेन्नई]], [[मदुरई]], [[पालघाट]], [[तिरुचिरापल्ली]], [[तिरुवनन्तपुरम]], [[सेलम]]
|----
|८.
|[[मध्य रेल्वे (भारत)|मध्य रेल्वे]]
|म.रे.
|[[मुंबई]]
|[[नोव्हेंबर ५]], [[इ.स. १९५१]]
|[[मुंबई]], [[भुसावळ]], [[पुणे]], [[सोलापूर]], [[नागपूर]] 
|----
|९.
|[[पश्चिम रेल्वे (भारत)|पश्चिम रेल्वे]]
|प.रे.
| [[मुंबई]]
|[[नोव्हेंबर ५]], [[इ.स. १९५१]]
|[[मुंबई सेंट्रल]], [[वडोदरा]], [[रतलाम]], [[अमदाबाद|अमदावाद]], [[राजकोट]], [[भावनगर]]
|----
|१०.
|[[दक्षिण पश्चिम रेल्वे]]
|द.प.रे.
|[[हुबळी]]
|[[एप्रिल १]], [[इ.स. २००३]]
|[[हुबळी]], [[बंगळूर]], [[म्हैसूर]]
|----
|११.
|[[उत्तर पश्चिम रेल्वे]]
|उ.प.रे.
|[[जोधपूर]]
|[[ऑक्टोबर १]], [[इ.स. २००२]]
|[[जयपूर]], [[अजमेर]], [[बिकानेर]], [[जोधपूर]]
|----
|१२.
|[[पश्चिम मध्य रेल्वे]]
|प.म.रे.
|[[जबलपूर]]
|[[एप्रिल १]], [[इ.स. २००३]]
|[[जबलपूर]], [[भोपाळ]], [[कोटा]]
|----
|१३.
|[[उत्तर मध्य रेल्वे]]
|उ.म.रे.
|[[अलाहाबाद]]
|[[एप्रिल १]], [[इ.स. २००३]]
|[[अलाहाबाद]], [[आग्रा]], [[झांसी]]
|----
|१४.
|[[दक्षिण पूर्व मध्य रेल्वे]]
|द.पू.म.रे.
|[[बिलासपूर|बिलासपूर, छत्तिसगढ]]
|[[एप्रिल १]], [[इ.स. २००३]]
|[[बिलासपूर]], [[रायपूर]], [[नागपूर]]
|----
|१५.
|[[पूर्व तटीय रेल्वे]]
|पू.त.रे.
|[[भुवनेश्वर]]
|[[एप्रिल १]], [[इ.स. २००३]]
|[[खुर्दा रोड]], [[संबलपूर]], [[विशाखापट्टनम]]
|----
|१६.
|[[पूर्व मध्य रेल्वे]]
|पू.म.रे.
|[[हाजीपुर|हाजीपूर]]
|[[ऑक्टोबर १]], [[इ.स. २००२]]
|[[दानापूर]], [[धनबाद]], [[मुगलसराई]], [[समस्तीपूर]], [[सोनपूर]]
|----
|१७.
|[[कोकण रेल्वे]]†
|को.रे.
|[[नवी मुंबई]]
|[[जानेवारी २६]], [[इ.स. १९९८]]
|प्रभाग नाही 
|}
†&lt;small&gt;कोंकण रेल्वे ही भारतीय रेल्वे बोर्डाच्या नियंत्रणाखालील वेगळी संस्था आहे. याचे मुख्यालय [[बेलापूर, नवी मुंबई]] येथे आहे.&lt;/small&gt;

== उत्पादन ==

मुख्यत्वे ऐतिहासिक कारणांसाठी, वहनसाहित्य आणि भारी तांत्रिक घटकांचे उत्पादन भारतीय रेल्वे स्वतः करते. महाग तंत्रज्ञानावर आधारित सामुग्री आयात न करता स्वदेशी पर्यायी उत्पादने वापरून खर्च कमी करणे हाच प्रमुख उद्देश बऱ्याच विकसनशील अर्थव्यवस्थांचा असतो.

भारतीय रेल्वेच्या उत्पादन संस्था केंद्रीय मंत्रालयाच्या अखत्यारीत येतात. या संस्थांचे मुख्य व्यवस्थापक रेल्वे बोर्डाच्या नियंत्रणाखाली असतात. भारतीय रेल्वेच्या उत्पादन संस्था आहेत:
* [[बनारस रेल्वे इंजिन कारखाना]], [[वाराणसी]]
* [[चित्तरंजन लोकोमोटिव्ह कार्यशाळा]], [[चित्तरंजन]]
* [[डिझेल-लोको आधुनिकीकरण कार्यशाळा]], [[पतियाला]]
* [[इंटिग्रल कोच फॅक्टरी]], [[चेन्नई]]
* [[रेल कोच फॅक्टरी]], [[कपुरथला]]
* [[रेल व्हील फॅक्टरी]], [[बंगळूर]]
* [[रेल स्प्रिंग कारखाना]], [[ग्वाल्हेर]]

== सेवा ==

=== प्रवासी सेवा ===
[[File:12437 SC-NZM Rajdhani 07-11-2018.jpg|right|thumb|लांब पल्ल्याची राजधानी एक्सप्रेस गाडी]]
दरवर्षी भारतीय रेल्वेच्या ८,७०२ प्रवासी गाड्यांमधून ५ अब्ज प्रवासी, २७ राज्य आणि ३ [[केंद्रशासित]] प्रदेशांत प्रवास करतात. [[सिक्किम]] आणि [[मेघालय]] या दोन राज्यात रेल्वे जात नाही. बहुतांशी, रेल्वे ही भारतात लांब पल्ल्याचा प्रवास करण्यासाठीचा प्रथम पर्याय म्हणून स्वीकारली जातो.

सर्वसाधारण प्रवासी गाडीमध्ये १८ रेल्वे डबे असतात. जास्त प्रवासी संख्या असलेला मार्गांवरील काही गाड्यांमध्ये डब्यांची संख्या २४पर्यंत देखील अढळते. एका डब्याची क्षमता १८ पासून ७२ प्रवासी वाहून नेण्याची असते. परंतु सुट्टीच्या दिवसात अथवा अतिव्यस्त मार्गांवर ही क्षमता नियमितपणे ओलांडलेली अढळते. साधारणपणे डबे जोडमार्गिका वापरून एक मेकांना जोडलेले असतात, ज्यामुळे चालत्या गाडीत प्रावाशांना एका डब्यातून दुसऱ्या डब्यात जाता येते. काही तांत्रिक कारणांसाठी गाड्यांमध्ये न जोडलेले डबे देखील असतात.

प्रत्येक डब्याची रचना एका वर्गाच्या प्रवासासाठी केलेली असते. भारतातील रेल्वे प्रवासाची अंतरे खूप लांब असल्याने शयनयान (रात्री आडवे झोपून प्रवास करण्याची सोय असलेले डबे) जास्त वापरात आहेत. सामान्य गाडीत ३ ते ५ वातानुकूलित डबे असतात.

माहितीजालाच्या साहायाने आरक्षणाची सोय [[इ.स. २००४]] साली सुरू करण्यात आली. २००९ सालापर्यंत तिचा वापर प्रतिदिन १ लक्ष आरक्षणे इतका होण्याची अपेक्षा आहे. ए.टी.एम. यंत्रांद्वारे लांब पल्यांच्या प्रवासाचे आरक्षण करण्याची सोय बऱ्याच स्थानकांवर उपलब्ध करण्यात येणार आहे.

==== रेल्वेगाड्यांचे प्रकार ====
# जलद (एक्सप्रेस)
# अतिजलद (सुपरफास्ट एक्सप्रेस)
# वातानुकूलित जलद
# वातानुकूलित अतिजलद
# दुमजली जलद (डबल डेकर एक्सप्रेस)
# [[शताब्दी एक्सप्रेस]]
# [[राजधानी एक्सप्रेस]]
# [[जन शताब्दी एक्सप्रेस]]
# [[संपर्क क्रांती एक्सप्रेस]]
# [[गरीब रथ एक्सप्रेस]]
# [[दुरंतो एक्सप्रेस]]
# [[अंत्योदय एक्सप्रेस]]
# उदय एक्स्प्रेस
# [[हमसफर एक्सप्रेस]]
# [[तेजस एक्सप्रेस]]
# उपनगरीय (ईएम्‌यू (इलेक्ट्रिक मल्टिपल युनिट))
# मेमू (मेनलाईन इलेक्ट्रिक मल्टिपल युनिट)
# डेमू (डिझेल इलेक्ट्रिक मल्टिपल युनिट)
# प्रवासी
# जलद प्रवासी
# डोंगरी २२. वंदे भारत

==== रेल्वेडब्यांचे वर्ग ====
[[File:Inside a 3-tier AC Compartment Dakshin Express.jpg|thumb|दक्षिण एक्सप्रेसमध्ये एसी थ्री टियर (३ए) कोचचे आतील भाग]]
भारतीय रेल्वेमध्ये निरनिराळ्या वर्गाचे डबे आहेत.

* आरक्षित वर्ग
** बैठक व्यवस्था प्रकारातील
*** कार्यकारी वातानुकूलित खुर्ची यान (ईए)
*** वातानुकूलित खुर्ची यान (सीसी)
*** द्वितीय वर्ग खुर्ची यान (२एस)
** बैठक/शयन व्यवस्था प्रकारातील
*** प्रथम वर्ग वातानुकूलित शयनयान (१ए)
*** द्वितीय वर्ग वातानुकूलित शयनयान (२ए)
*** तृतीय वर्ग वातानुकूलित शयनयान (३ए)
*** शयनयान (एसएल)
* अनारक्षित वर्ग (यूआर/जन)

==== जागतिक वारसा गाड्या ====
[[Image:Darjeeling Himalayan Railway.jpg|thumb|[[दार्जीलिंग हिमालयीन रेल्वे]] ही [[:वर्ग:जागतिक वारसा स्थाने|जागतिक वारसा स्थानांमधील]] एक आहे.]]
[[दार्जीलिंग हिमालयीन रेल्वे]] या नॅरो गेज, [[वाफेचे इंजिन|वाफेच्या इंजिनावर]] चालणाऱ्या रेल्वेला [[युनेस्को]]च्या [[जागतिक वारसा स्थान]] यादीत स्थान मिळालेले आहे. ही रेल्वे जुन्या [[सिलिगुडी]] स्थानकावरून तर सध्या [[जलपाइगुडी]] स्थानकावरून सुटते. [[पश्चिम बंगाल]] मधून सुटणारी ही रेल्वे [[चहा]]च्या मळ्यांमधून प्रवास करून [[दार्जीलिंग]]ला पोहोचते. दार्जिलिंग हे २१३४ मी. उंचीवर वसलेले थंड हवेचे ठिकाण आहे. या रेल्वे मार्गावरील सर्वांत उंचीचे स्थानक [[घूम]] आहे.

निलगिरी पर्वतीय रेल्वे, ही दक्षिण भारतातील [[निलगिरी पर्वतरांग|निलगिरी पर्वतरांगेत]] चालणारी लोहमार्ग आहे. ही नॅरो गेज, सुद्धा जागतिक वारसा स्थानांमध्ये आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/archive/|title=Archive News|website=द हिंदू}}&lt;/ref&gt; ही भारतातील एकमेव रॅक रेल्वे आहे.

[[कालका सिमला रेल्वे|कालका शिमला रेल्वे]] ही जगातील सगळ्यात अवघड चढणीच्या लोहमार्गांपैकी एक आहे. ही नॅरो गेज, सुद्धा जागतिक वारसा स्थानांमध्ये आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/2003/20031108/windows/main1.htm|title=The Tribune - Magazine section - Windows|website=www.tribuneindia.com}}&lt;/ref&gt;

[[मुंबई]]चे [[छत्रपती शिवाजी टर्मिनस]] रेल्वे स्थानक, सुद्धा जागतिक वारसा स्थानांमध्ये आहे.

==== पर्यटन गाड्या ====
[[पॅलेस ऑन व्हील्स]] ही विशेष रेल्वेगाडी आहे. वाफेच्या इंजिनाने ओढली जाणारी ही गाडी [[राजस्थान]] सरकारने पर्यटन वाढवण्यासाठी सुरू केली. महाराष्ट्रातही [[डेक्कन ऑडिसी]] नावाची गाडी आहे. ही गाडी कोकणासह महाराष्ट्रातून फिरते.

फेरी क्वीन, हे जगातील सगळ्यात जुने चालू स्थितीतील इंजिन आहे.

==== इतर गाड्या ====
[[समझौता एक्सप्रेस]] ही [[भारत]] व [[पाकिस्तान]]च्या दरम्यान धावणारी गाडी होती. इ.स. २००१ मधील युद्धसदृश परिस्थितीनंतर ती रद्द करण्यात आली व २००४मध्ये परत सुरू झाली. थार एक्सप्रेस ही भारतातील [[मुनाबाओ]] व पाकिस्तानमधील [[खोखरापार]] शहरांना जोडणारी गाडी [[भारत-पाकिस्तान दुसरे युद्ध|१९६५ च्या भारत-पाक युद्धानंतर]] बंद करण्यात आली होती व २००४ मध्ये परत सुरू झाली.

[[लाइफलाईन एक्सप्रेस]] ही विशेष गाडी पोचण्यास कठीण अशा अनागरी वस्त्यांमध्ये स्वास्थ्यसेवा पुरवते. ''फिरता दवाखाना'' या नावानेही ओळखल्या जाणाऱ्या गाडीचा एक डबा शल्यचिकित्सा खोलीच असतो. याशिवाय दोन डब्यांतून रुग्णांना राहण्याची सोय असते. एका स्थानकात दीड-दोन महिने थांबत ही गाडी देशभर प्रवास करीत राहते.

=== माल सेवा ===
[[File:BCNA freight train at Malkajgiri 02.JPG|thumb|BCNA मालगाडी]]

भारतीय रेल्वेवर अनेकविध मालाची मोठा प्रमाणावर वाहतूक होते – [[खनिज|खनिजे]], [[खते]] आणि [[खनिजतेल]], [[शेती]] उत्पन्ने, [[लोखंड]] आणि [[पोलाद]], मिश्रवहन वाहतूक, इत्यादी. मोठी बंदरे आणि मोठ्या शहरांमध्ये मालवाहतूकी साठी आणि मालगाडीत माल चढवण्या उतरवण्यासाठी स्वतंत्र रेल्वे मार्ग, गोदाम, फलाट आणि यार्डांची सोय असते.

भारतीय रेल्वेचा ७०% महसूल आणि बहुतांश नफा माल वाहतुकीतून उत्पन्न होतो आणि यातूनच‍ तोट्यात चालणाऱ्या प्रवासी वाहतुकीला अनुदानित आर्थिक साहाय्य दिले जाते. परंतु गेल्या काही वर्षांपासून, रेल्वेच्या तुलनेत ट्रक ने स्वस्त दरात होणाऱ्या माल वाहतुकीमुळे रेल्वेच्या मालवाहतूक उद्योगाला स्पर्धा जाणवू लागली आहे. म्हणून १९९० पासून, मध्यम क्षमतेच्या वाघिणीं हळू हळू बाद करून मोठ्या आणि आधुनिक वाघिणींच्या उपयोगावर भर द्यायला सुरुवात केली आहे. या नवीन वाघिणी‍चा उपयोग मुख्यत्वे [[कोळसा]], [[सिमेंट]], [[धान्य|धान्ये]], खनिजे या सारखा ठोक माल वाहून नेण्यासाठी उपयोग केला जातो.

या व्यतिरिक्त, वाहनांची देखील वाहतूक भारतीय रेल्वे वर केली जाते. अशा मालगाड्यांवर मालवाहू ट्रक चढवून एका ठिकाणावरून दुसऱ्या ठिकाणावर पोहोचवले जातात. तिथून पुढे मालाच्या वाहतुकीचा शेवटचा टप्पा त्याच ट्रकने होतो. असे मालवाहू ट्रक चढवण्या उतरवण्यासाठी सुरुवातीच्या व गंतव्यस्थानकात खास फलाट बांधण्यात आले आहेत. अशा प्रकारच्या मिश्रवहन पद्धतीने इंधनाची बचत, माल एका वाहनातून दुसऱ्यात चढवावा उतरावा लागत नाही म्हणून मनुष्यबळ व पैसा यांची बचत व या सगळ्या मुळे वेळेची बचत मोठ्या प्रमाणावर होते. नाशवंत माल वाहतुकीमध्ये याचा सर्वांत जास्त फायदा होतो. नाशवंत माल वाहून नेण्यासाठी वातानुकुलीत वाघिणी वापरल्या जातात. ''ग्रीन व्हॅन'' प्रकारच्या वाघिणी ताजी [[फळ|फळे]] व भाज्यांसाठी वापरल्या जातात. आता अतिमहत्त्वाचा माल पोहोचवण्यासाठी भारतीय रेल्वे वर ''कंटेनर राजधानी'' अर्थात कॉनराज गाड्याही आहेत. आता पर्यंत मालगाड्यांनी गाठलेला उच्चतम वेग, ४,७०० मेट्रिक टनासाठी ताशी १०० कि.मी. (६२ मैल) इतका नोंदवला गेला आहे.

महसूलात वाढ या दृष्टीने भारतीय रेल्वे हे सारे बदल करत आहे. याच उद्देशाने, अलीकडे खाजगी मालगाड्यांनाही परवानगी देण्यात आली आहे. आता नियमांची पूर्तता झाली तर खाजगी कंपन्या स्वतःच्या मालगाड्या भारतीय रेल्वेच्या मार्गांवर चालवू शकतात. मालवाहू गाड्या चालवण्यासाठी मुख्य शहरांना जोडणाऱ्या ११,००० कि.मी. लांबीच्या स्वतंत्र रेल्वे मार्गाच्या उभारणीला संमती मिळाली आहे. आत्ता पर्यंत नियमितपणे क्षमते पेक्षा जास्त माल भरला जात होता. २,२२,००० वाघिणींची क्षमता ११% वाढवून या बेकायदेशीर कृतीला कायद्याच्या चौकटी आणले आहे. उत्पादन शुल्कात व इंधनाच्या किमतीत झालेल्या वाढीमुळे रेल्वे वाहतूक आर्थिक दृष्ट्या फायदेशीर ठरू लागली आहे. प्रतिवर्तन कालात बचत केल्याने महसूलात २४% स्पष्ट वाढ दिसून आली आहे.

== उपनगरीय रेल्वे व मेट्रो ==
[[File:Western-Railway-Medha-EMU.jpg|thumb|मुंबई उपनगरीय रेल्वे गाडी]]
उपनगरीय प्रवासी वाहतुकीसाठी अनेक शहरांमध्ये स्वतंत्र रेल्वे प्रणाली चालवली जाते. सध्या अशी उपनगरीय प्रवासी सेवा [[मुंबई]], [[चेन्नई]], [[कोलकाता]], [[दिल्ली]], [[हैदराबाद]] आणि [[पुणे]] येते कार्यरत आहे. मुंबई, नवी दिल्ली, चेन्नई आणि कोलकाता या शहरांमध्ये मेट्रो सेवा कार्यरत आहे – मुंबईत [[मुंबई मेट्रो]], नवी दिल्लीत [[नवी दिल्ली मेट्रो]], चेन्नईत [[चेन्नई मेट्रो]] आणि कोलकाता मध्ये [[कोलकाता मेट्रो]].

प्रवासी वाहतूकीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या [[उपनगरीय रेल्वे गाडी|उपनगरीय गाड्या]] ई.एम.यु. या तत्त्वावर आधारीत असतात. या गाड्यांमध्ये साधारणपणे ९ डबे असतात. गर्दीच्या मार्गांवर/वेळेत १२ डब्याच्या गाड्या चालवल्या जातात. सध्या मुंबईतील तीन्ही उपनगरीय मार्गांवरील ९ डब्याच्या गाड्या ३ अतिरिक्त डबे जोडून १२ डब्यांच्या गाड्यांमध्ये रूपांतरीत करण्यात येत आहेत. यासाठी फलाटांची लांबी वाढवून झालेली आहे. ई.एम.यु. गाडीच्या एका एककात एक कर्षण डबा तर दोन साधे डबे असतात. सहसा मधला डबा कर्षक असतो. म्हणजे नऊ डब्यांची गाडी ही तीन एककांची असते तर बारा डब्यांची चार एककांची. उपनगरीय ई.एम.यु. गाड्यांमध्ये ए.सी. विद्युप्रवाह वापरला जातो.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.irfca.org/faq/faq-elec.html|title=[IRFCA] Indian Railways FAQ: Electric Traction - I|website=www.irfca.org}}&lt;/ref&gt; मेट्रो ई.एम.यु गाड्यांमध्ये मध्ये डी सी विद्युप्रवाह वापरला जातो.

इतर उपगनरीय वाहतुकीच्या तुलनेत मुंबई उपनगरीय रेल्वे गाड्या खूपच जास्त प्रवासी संख्या हाताळतात. या प्रणालीमध्ये ३ मार्ग आहेत – पश्चिम, मध्य आणि हार्बर. 390 किलोमीटर (240 मैल) मध्ये पसरलेला, उपनगरीय रेल्वे 2,342 रेल्वे सेवा चालवते आणि दररोज 7.5 दशलक्षाहून अधिक प्रवासी वाहते. वार्षिक राइडरशिप (2.64 अब्ज) द्वारे, मुंबई उपनगरीय रेल्वे जगातील सर्वात व्यस्त प्रवासी रेल्वे प्रणालींपैकी एक आहे. हे भारतातील पहिले उपनगरीय रेल्वे नेटवर्क आहे. मुंबईतील उपनगरी रेल्वे मार्गाचे सहा मुख्य मार्ग आहेत, [[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य मार्ग]], [[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]], [[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम मार्ग]], [[ट्रान्सहार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|ट्रान्सहार्बर मार्ग]], [[नेरूळ-उरण मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|नेरूळ-उरण मार्ग]] आणि [[वसई रोड-रोहा मार्ग|पनवेल-दिवा-वसई मार्ग]].

== इतर सेवा  आणि योजना ==
=== लकी यात्रा ===
मुंबई उपनगरीय रेल्वेने विनातिकिट प्रवास करणाऱ्यांची संख्या कमी करण्यासाठी २० मार्च, २०२५ पासून लकी यात्रा नावाची योजना सुरू केली. यात मुंबई उपनगरी रेल्वेच्या विकल्या गेलेल्या तिकिटांपैकी रोज एक क्रमांकाला १०,००० रुपये तर दर आठवड्याला ५०,००० रुपयांचे बक्षीस दिले जाते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|title=लकी यात्रा|दुवा=https://luckyyatra.com/ClaimReward?cn=Home|संकेतस्थळ=https://luckyyatra.com/|ॲक्सेसदिनांक=२०२५-०४-२५|archive-date=2025-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20250524010043/https://luckyyatra.com/ClaimReward?cn=Home|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== सामान्य माहिती==
&lt;ref name=&quot;INDIAN RAILWAYS YEAR BOOK 2018 - 19&quot;/&gt;
* जगातील सर्वात मोठा फलाट – [[गोरखपूर रेल्वे स्थानक|गोरखपूर]], १,३६६ .३३ मी लांब&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Railway_platform#Longest_railway_platforms Longest railway platforms]&lt;/ref&gt;
* सर्वात व्यस्त स्टेशन – [[हावडा रेल्वे स्थानक|हावडा]], रोज २१० गाड्या&lt;ref&gt;[https://erail.in/blog/busiest-railway-stations-of-India/56 busiest railway stations in India]&lt;/ref&gt;
* सर्वात लहान नावाचे स्थानक – ईब, ओरिसा
* सर्वात मोठ्या नावाचे स्थानक – श्रीवेंकटनरसिंहराजूवरिपेटा, आंध्र प्रदेश
* सर्वात उंचीवरील स्थानक – घूम, दार्जिलिंग हिमालयीन रेल्वे. हे स्थानक वाफेच्या इंजिनाची सेवा असलेले जगातील दुसऱ्या क्रमांकाचे उंचीवरील स्थानक आहे.&lt;ref&gt;[http://www.indianrail.gov.in/dm_hill.html दार्जिलिंग हिमालयीन रेल्वे] {{वेबॅक आर्किव्ह |url=http://www.indianrail.gov.in/dm_hill.html |date=20090221114709}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{वेबॅक आर्किव्ह |url=http://www.indianrail.gov.in/dm_hill.html |date=20090221114709}}&lt;/ref&gt; 
* सर्वात लांब रेल्वे पूल – [[बोगीबील ब्रिज]], ब्रह्मपुत्र नदी, ४,९४० मी  
* सर्वात लांब रेल्वे बोगदा – [[पीर पंजाल रेल्वे बोगदा]],  पीर पंजाल, ११ .२१५  किमी
* सर्वाधिक वेगवान रेल्वे – वंदे भारत एक्सप्रेस, ताशी १६० किमी
* सर्वात लांब मार्गावरील रेल्वे – [[दिब्रुगढ–कन्याकुमारी विवेक एक्सप्रेस]] ४२३४ कि.मी. ७९ तासांत
* सर्वात लांब मार्गावरील रेल्वे (दररोज चालणारी) – [[अवध आसाम एक्सप्रेस]], ३११५ किमी. ६७ तासांत 
* विनाथांबा सर्वात जास्त कापले जाणारे अंतर – [[तिरुवनंतपुरम राजधानी एक्सप्रेस]], ६.५ तासांत ५२८ किमी
* जगातील सर्वात जुने जतन केलेले इंजिन (अद्याप वापरता येण्याजोगे) – फेरी क्वीन (१८५५)

=== काही असामान्य नावाची (मराठी भाषेनुसार) रेल्वे स्थानके ===
* ओढणिया चाचा : जैसलमेर जिल्हा, राजस्थान.
* बाप : जोधपूर जिल्हा, राजस्थान.
* भैसा : मथुरा जिल्हा, उत्तर प्रदेश.
* बीबीनगर : भुवनागिरी जिल्हा, तेलंगण.
* बिल्ली : सोनभद्र जिल्हा, उत्तर प्रदेश.
* दीवाना : पानीपत जिल्हा, हरियाणा.
* ईब : झारसुगुडा जिल्हा, ओरिसा.
* घूम : दार्जिलिंग जिल्हा, पश्चिम बंगाल.
* काला बकरा : जालंधर जिल्हा, पंजाब.
* नाना : जयपूर जिल्हा, राजस्थान.
* पनौती : चित्रकूट जिल्हा, उत्तर प्रदेश.
* पातालपानी : इंदूर जिल्हा, मध्य प्रदेश.
* सहेली : होशंगाबाद जिल्हा, मध्य प्रदेश.
* साली : जयपूर जिल्हा, राजस्थान.
* सिंगापूर रोड जंक्शन : रायगडा जिल्हा, ओरिसा.
* सुअर : रामपूर जिल्हा, उत्तर प्रदेश.

== हे सुद्धा पहा ==
* [[भारतीय रेल्वे मंत्रालय]]
* [[रेल्वे बोर्ड (भारत)]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
{{commons category|Indian Railways|भारतीय रेल्वे}}
{{clear}}
{{div col|colwidth=30em}}
* [http://www.indianrailways.gov.in/ भारतीय रेल्वेचा अधिकृत संकेतस्थळ]
* [http://www.indianrail.gov.in/ भारतीय रेलवे यात्री आरक्षण चौकशी]
* [https://www.irctc.co.in/nget/train-search भारतीय रेल्वे केटरिंग आणि पर्यटन महामंडळ]{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://core.indianrailways.gov.in/ केंद्रीय रेल विद्युतीकरण संगठन]
* [https://pib.gov.in/indexd.aspx पत्र सूचना कार्यालय]
* {{युनेस्को||944}}
* {{संकेतस्थळ स्रोत | title= भारतीय रेल्वे FAQ | कृती=भारतीय रेल्वे फॅन क्लब | दुवा=http://www.irfca.org/faq| अॅक्सेसदिनांक=१८ जून २००६}}
{{div col end}}

{{भारतीय रेल्वे}}
{{भारतातील जागतिक वारसा स्थाने}}

[[वर्ग:भारतीय रेल्वे| ]]
[[वर्ग:भारतातील जागतिक वारसा स्थाने]]
[[वर्ग:संदर्भांचे इंग्रजी-मराठी भाषांतर हवे]]

[[he:רכבות בהודו]]</text>
      <sha1>9meejkbyzdz54778gm6r19wl27hchgp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721930</id>
      <parentid>2721929</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T10:33:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55293-10</username>
        <id>188541</id>
      </contributor>
      <comment>/* इतर सेवा  आणि योजना */ vande Bharat Express Lucknow to New Delhi</comment>
      <origin>2721930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80084" sha1="fdso8nx9w4x6oojku3170o4kwnoxmm0" xml:space="preserve">{{मुखपृष्ठ सदर टीप
|तारीख = ३ नोव्हेंबर
|वर्ष = २००८
}}
{{माहितीचौकट कंपनी
| नाव = भारतीय रेल्वे
| लोगो = 
| लोगो रुंदी = 
| लोगो शीर्षक = 
| चित्र = Rail Bhavan 1.jpg
| चित्र_रुंदी = 300px
| चित्र_पर्यायी =
| चित्र_शीर्षक = रेल भवन, [[नवी दिल्ली]]
| स्थानिक नाव =
| प्रकार = भारत सरकार-नियंत्रित
| संक्षेप = भा.रे.
| ब्रीदवाक्य = देशाची जीवनवाहिनी
| स्थापना = [[मे ८]], [[इ.स. १८४५]],&lt;ref name=&quot;IRFCA-history-page&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.irfca.org/faq/faq-hist.html|title=[IRFCA] Indian Railways FAQ: IR History: Early Days – 1|website=www.irfca.org|access-date=3 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20050307181407/http://irfca.org/faq/faq-hist.html|archive-date=7 March 2005|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;!-- Indian railways traces its history back to Madras Railway which was incorporated on 8 May 1845 by . See the ref, http://www.irfca.org/faq/faq-hist.html. The first passenger line albeit was by GIPR in 1853. This article is about the company and not about rail transport. Hence the foundation year is 1845 and not 1853. --&gt; &lt;br/&gt; [[इ.स. १९५१]]मध्ये राष्ट्रीयीकरण.
| विसर्जन = 
| संस्थापक = 
| मुख्यालय शहर =  [[चित्र:Flag of India.svg|18px]] [[नवी दिल्ली]]
| मुख्यालय देश = [[भारत]]
| मुख्यालय स्थान = 
| स्थानिक कार्यालय संख्या = 
| महत्त्वाच्या व्यक्ती = [[:वर्ग:भारतीय रेल्वेमंत्री|रेल्वे मंत्री]]: [[अश्विनी वैष्णव]],&lt;br/&gt;रेल्वेमंत्री (राज्यमंत्री): [[सुरेश अंगडी]],&lt;br/&gt;रेल्वे बोर्ड अध्यक्ष: अश्विन लोहाणी
| सेवांतर्गत प्रदेश = भारत
| उद्योगक्षेत्र = [[दळणवळण]]
| उत्पादने = इंजिने,&lt;br/&gt;डबे,&lt;br/&gt;संलग्न वस्तू
| सेवा = प्रवासी,&lt;br/&gt;मालवाहतूक,&lt;br/&gt;संलग्न सेवा
| महसूल = १,८९,९०६ कोटी&lt;ref name=&quot;INDIAN RAILWAYS YEAR BOOK 2018 - 19&quot;&gt;[https://www.indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/stat_econ/Year_Book/Year%20Book%202018-19-English.pdf INDIAN RAILWAYS YEAR BOOK 2018 - 19]&lt;/ref&gt; 
| एकूण उत्पन्न = 
| निव्वळ उत्पन्न = 
| मालमत्ता =
| कर्मचारी संख्या = १२.२७ लाख&lt;ref name=&quot;INDIAN RAILWAYS YEAR BOOK 2018 - 19&quot;/&gt;
| पालक कंपनी = रेल्वे मंत्रालय (भारत)
| विभाग =  १८
| पोटकंपनी = [[डेडिकेटेड फ्रेट कॉरिडोर कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया]]&lt;br/&gt;[[इंडियन रेल्वे केटरिंग अँड टुरिझम कॉर्पोरेशन]]&lt;br/&gt;[[कोकण रेल्वे कॉर्पोरेशन]]&lt;br/&gt;[[इंडियन रेल्वे फायनान्स कॉर्पोरेशन]]&lt;br/&gt;[[मुंबई रेल विकास कॉर्पोरेशन]]&lt;br/&gt;[[रेलटेल कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया]]&lt;br/&gt;[[राइट्स लिमिटेड]]&lt;br/&gt;[[इरकॉन इंटरनॅशनल लिमिटेड|इर्कॉन इंटरनॅशनल लिमिटेड]]&lt;br/&gt;[[रेल विकास निगम लिमिटेड]]&lt;br/&gt;[[कंटेनर कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया|कंटेनर कॉर्पोरेशन लिमिटेड]]&lt;br/&gt;रेल्वे माहिती प्रणाली केंद्र
| मालक = [[भारत सरकार]]
| संकेतस्थळ = [http://www.indianrailways.gov.in/ भारतीय रेल्वेचे संकेतस्थळ]
| तळटिपा = 
| आंतरराष्ट्रीय = 
}}
[[Image:India railway schematic map.svg|thumb|भारतीय रेल्वे जाळ्याचा मानचित्र vande Bharat Express Lucknow to New Delhi subah 6:10 per chalenge Lucknow junction se platform number 6 se Ravana hogi]]

'''भारतीय रेल्वे''' (संक्षेप: भा.रे.) ही भारताची सरकार-नियंत्रित सार्वजनिक रेल्वेसेवा आहे. भारतातील रेल्वेमार्गांची एकूण लांबी ६७,४१५ [[किलोमीटर|कि.मी.]] इतकी आहे. भारतीय रेल्वे दररोज २३१ लाख प्रवासी आणि ३३ लाख टन मालाची वाहतूक करते. भारतीय रेल्वेच्या मालकीत भारतीय रेल्वेमध्ये १२,१४७ इंजिने, ७४,००३ प्रवासी डबे आणि २८९,१८५ वाघिणी आहेत आणि रोज ८,७०२ प्रवासी गाड्यांसहित एकूण १३,५२३ गाड्या धावतात. भारतीय रेल्वेची ३०० रेल्वे यार्डे, २,३०० मालधक्के आणि ७०० दुरुस्ती केंद्रे आहेत. ही रेल्वे जगातील चौथी सर्वांत मोठ्या रेल्वेसेवा आहे. १२.२७ लाख कर्मचारी असलेली भारतीय रेल्वे, कर्मचारीसंख्येत जगातील आठवी सर्वांत मोठी व्यावसायिक [[संस्था]] आहे. रेल्वे विभाग हा [[भारत]] सरकारच्या कें‍द्रीय रेल्वे खात्यातील विभाग, भारतातील संपूर्ण रेल्वे जाळ्याचे नियोजन करतो. रेल्वे खात्याचे कामकाज कॅबिनेट दर्जाचे रेल्वेमंत्री पाहतात व रेल्वे विभागाचे नियोजन रेल्वे बोर्ड करते. भारतीय रेल्वे लांब पल्ल्याच्या व उपनगरीय अशा दोन्ही प्रकारच्या सेवा चालवते. ही जगातील सर्वांत मोठ्या संस्थांपैकी एक आहे.&lt;ref name=&quot;INDIAN RAILWAYS YEAR BOOK 2018 - 19&quot;&gt;[https://www.indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/stat_econ/Year_Book/Year%20Book%202018-19-English.pdf INDIAN RAILWAYS YEAR BOOK 2018 - 19]&lt;/ref&gt;

==इतिहास==

भारतात रेल्वे वाहतुकीचा प्रथम आराखडा [[इ.स. १८३२]] सालीच मांडण्यात आला होता. भारतातील पहिली रेल्वे [[इ.स. १८३७]] मध्ये [[चेन्नई]] मध्ये रेड हिल्स पासून चिंतड्रिपेट धावली. तिला रेड हिल रेल्वे असे नाव देण्यात आले आणि विल्यम एवरीने उत्पादित रोटरी स्टीम लोकोमोटिव्हचा वापर केला. हे रेल्वे सर आर्थर कॉटन बांधले होते आणि मुख्यत्वे मद्रासमधल्या रस्ते-बांधकाम कामासाठी ग्रेनाईट दगडांची वाहतूक करण्यासाठी वापरले जात असे. [[इ.स. १८४४]] साली, भारताचे त्यावेळचे गव्हर्नर जनरल [[लॉर्ड हार्डिंग]] यांनी खाजगी व्यावसायिक मंडळीना रेल्वे व्यवस्था चालू करण्यासाठी परवानगी दिली. दोन नवीन रेल्वे कंपन्यांची स्थापना करण्यात आली आणि [[ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी]]ला त्यांना मदत करण्यासाठी सांगण्यात आले. १८४५मध्ये कॉटन [[राजमहेंद्री]] मधील [[डॉलेश्वरम]] येथे गोदावरी बांध बांधकाम बांधला, गोदावरी वर बांध बांधण्यासाठी दगड पुरवतो. पुढील काही वर्षात, [[इंग्लंड]]मधील गुंतवणूकदारांनी दाखवलेल्या व्यावसायिक औत्सुक्याचा भारताची रेल्वे व्यवस्था वृद्धिंगत होण्यात हातभार लागला. १८५१मध्ये सोलानी ॲक्वाडक्ट रेल्वे [[रुरकी]]मध्ये बांधण्यात आली, ज्याला ब्रिटिश अधिकारी नंतर नाव &quot;थॉमसन&quot; नावाच्या स्टीम लोकोमोटिव्हने आणले. सोलनी नदीवर ॲक्क्वाडक्ट बांधकाम साहित्याचा वापर करण्यासाठी हे वापरण्यात आले होते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत | title= Indian Railways plot toFAQ | कृती=Indian Railways Fan Club | दुवा=http://www.irfca.org/faq| ॲक्सेसदिनांक=१८ जून २००६}}&lt;/ref&gt;

[[एप्रिल १८]], [[इ.स. १८५३]] रोजी भारतातील पहिली प्रवासी रेल्वेगाडी [[बोरीबंदर]] (नंतरचे ''व्हिक्टोरिया टर्मिनस'', व आताचे [[छत्रपती शिवाजी टर्मिनस]]) [[मुंबई]] ते [[ठाणे]] अशी ३४ किलोमीटर (२१ मैल) धावली. साहिब, सिंध आणि सुलतान अशी नावे असलेल्या तीन वाफेच्या इंजिनांनी त्या गाडीला खेचले होते, आणि भारतातील रेल्वे वाहतूकीला औपचारिक सुरुवात झाली. त्यानंतर १८५४मध्ये बंगाल मध्ये [[हावडा]] ते हुगळी हे २४ मैलांचे अंतर कापणारी गाडी सुरू झाली. १८५४ साली मुंबई ठाणे रेल्वे कल्याण पर्यंत वाढवली गेली. तेव्हाच देशाचा पहिला पूल, ठाणे व्हायाडक्ट, आणि  पहिला बोगदा, पारसिक बोगदा बांधण्यात आला. [[कोलकाता]] ते अलाहाबाद [[दिल्ली]] असा लोहमार्गही १८६४ मध्ये पूर्ण केला गेला. [[मुंबई]] ते [[कोलकाता]] रेल्वेमार्ग पूर्ण झाला १८७०मध्ये त्यावरून गाडी धावली. १८८५मध्ये भारतीय बनावटीचे रेल्वे इंजिन बनवण्याची सुरुवात झाली. * प्रसाधनगृहांची सुविधा, १८९१ मध्ये प्रथम दर्जाच्या डब्यांत, १९०७ साली खालच्या वर्गाच्या डब्यांत दिली गेली. पहिली विद्युत रेल्वे, मुंबई व्हीटी ते [[कुर्ला]] दरम्यान, ३ फेब्रुवारी १९२५ रोजी धावली. [[इ.स. १९४७]]पर्यंत भारतात ४२ रेल्वे कंपन्या होत्या. [[इ.स. १९५१]]मध्ये या सर्व संस्थांचे [[राष्ट्रीयीकरण]] करून एक संस्था बनवण्यात आली. पहिली भूमिगत रेल्वे, [[कोलकाता मेट्रो]], २४ ऑक्टोबर १९८४ रोजी धावली. पहिली संगणकीकृत आरक्षण प्रणाली, नवी दिल्ली, १९८६ साली सुरुवात झाली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत| title=Introductory History of Indian Railways| कृती=Glyn's Trains| दुवा=http://www.glynstrains.com/india2.html| ॲक्सेसदिनांक=१९ जून २००५| archive-date=2005-10-18| archive-url=https://web.archive.org/web/20051018235554/http://www.glynstrains.com/india2.html| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery class=&quot;center&quot; mode=&quot;Packed-hover&quot;&gt;
Image:Tanna Village and Smaller Viaduct (12671597053).jpg|१८५५ मध्ये मुंबईजवळील लहान ठाणे रेल्वे पूल
Image:Tanna Railway Viaduct (9142699593).jpg|१८५५ मध्ये मुंबईजवळील मोठा ठाणे रेल्वे पूल ओलांडणारी एक रेल्वे
Image:IndianRailways1871b.jpg|भारतीय रेल्वे मानचित्र १८७१
Image:India_railways1909a.jpg|भारतीय रेल्वे मानचित्र १९०९
&lt;/gallery&gt;

रेल्वेचे अंदाजपत्रक भारतातील रेल्वे वाहतूकीची निगा राखण्याची, अद्ययावतीकरणाची आणि विकासासाठीची कामे करण्याचा प्रस्ताव रहायचा. सगळ्यात महत्त्वाचे म्हणजे यात पुढील वर्षाचे आर्थिक प्रस्ताव असतात, जेणेकरून रेल्वेचे प्रवासी व मालवाहतूकीचे भाडे ठरवण्यात येते. या अंदाजपत्रकावर [[भारतीय संसद]] चर्चा करते व बदल सुचवते. हे अंदाजपत्रक [[लोकसभा|लोकसभेत]] साध्या बहुमताने संमत होणे आवश्यक असते. [[राज्यसभा|राज्यसभेला]] यावर टिप्पणी करण्याचा हक्क असतो पण तो रेल्वे मंत्रालयावर बांधिल नसतो. १९२४ च्या ऍकवर्थ समितीच्या सल्ल्यानुसार रेल्वेचे अंदाजपत्रक भारत सरकारच्या अंदाजपत्रकाच्या दोन दिवस आधी (साधारण [[फेब्रुवारी २६]]च्या सुमारास) संसदेत सादर केले जाते. रेल्वेच्या अंदाजपत्रकातील फायदा किंवा तुटवडा सरकारच्या अंदाजपत्रकात दाखवला जातो. रेल्वे अंदाजपत्रक सन २०१८ साली पासून सामान्य अंदाजपत्रक सोबत मिळवला गेला.&lt;ref&gt;[https://www.business-standard.com/budget/article/budget-2018-why-india-merged-railway-union-budget-in-2017-118011700938_1.html Budget 2018: Why India merged Railway, Union Budget in 2017]&lt;/ref&gt;

आयआरचे संशोधन डिझाईन अँड स्टँडर्ड्स ऑर्गनायझेशन (आरडीएसओ) संशोधन, डिझाइन आणि मानकीकरण करते. वृद्धापकाळातील पायाभूत सुविधा सुधारण्यासाठी व त्याची सेवा गुणवत्ता सुधारण्यासाठी रेल्वेने कित्येक उपक्रम हाती घेतले आहेत. २०२० पर्यंत आयआर श्रेणीसुधारित करण्यासाठी {{INRConvert|9.05|t}} गुंतवणूक करण्याची भारत सरकारची योजना आहे.&lt;ref name=&quot;Economic Times&quot;&gt;{{cite web|title=GE, Alstom land $5.6-billion deals to supply locomotives for railways|url=http://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/railways/ge-alstom-land-5-6-billion-deals-to-supply-locomotives-for-railways/articleshow/49733686.cms|work=Economic Times|date=10 November 2015|accessdate=13 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151112021946/http://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/railways/ge-alstom-land-5-6-billion-deals-to-supply-locomotives-for-railways/articleshow/49733686.cms|archive-date=12 November 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt; पायाभूत सुविधा आधुनिकीकरणाच्या प्रकल्पांमध्ये हाय-स्पीड रेल्वे समाविष्ट आहे, २०२२ मध्ये प्रथम अहमदाबाद-मुंबई ट्रेन कार्यरत;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/diamond-quadrilateral-of-high-speed-trains/ |title=Diamond quadrilateral of high-speed trains – A Dastidar, Indian Express, 10 June 2014 |access-date=22 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170813222712/http://indianexpress.com/article/india/india-others/diamond-quadrilateral-of-high-speed-trains/ |archive-date=13 August 2017 |url-status=live  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/news/national/india-to-sign-deal-with-japan-to-get-first-bullet-train/article7961724.ece |title=India to sign deal with Japan to get first bullet train – द हिंदू&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=22 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170802071232/http://www.thehindu.com/news/national/india-to-sign-deal-with-japan-to-get-first-bullet-train/article7961724.ece |archive-date=2 August 2017 |url-status=live  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wsj.com/articles/indian-cabinet-agrees-to-pick-japan-for-high-speed-rail-project-1449744059 |title=India Said to Pick Japan for High-Speed Rail Project – WSJ&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=22 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170518014556/https://www.wsj.com/articles/indian-cabinet-agrees-to-pick-japan-for-high-speed-rail-project-1449744059 |archive-date=18 May 2017 |url-status=live  }}&lt;/ref&gt; {{convert|2700|acre|km2}} {{INRConvert|1070000|c|0}} योजनेंतर्गत ४०० स्थानकांचे पुनर्विकास;&lt;ref name=sta1&gt;[http://www.livemint.com/Companies/NV9ujsKfuh92SnrxtiC86H/Railways-appoints-IRSDC-as-nodal-agency-for-station-redevelo.html Railways appoints IRSDC as nodal agency for station redevelopment]&lt;/ref&gt; [[डिजिटल इंडिया]] - कार्यक्षमता सुधारण्यासाठी आणि खर्च कमी करण्यासाठी रेल्वेचे डिजीटलायझेशन {{INRConvert|3500000|m|currency_formatting=c|to=USD|year=2017}};&lt;ref name=bg1/&gt; रेन वॉटर हार्वेस्टिंग, डिसेंबर २०१८ पर्यंत १८८५ प्रणाली स्थापित केल्या;&lt;ref name=rain1&gt;[http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=155020 Rain Water Harvesting System In Indian Railway] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171223102329/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=155020 |date=23 December 2017 }}, 7 December 2016.&lt;/ref&gt; आणि पुनर्वसन रेल्वेच्या जमीनीच्या आणि रुळांच्या बाजूने.&lt;ref name=&quot;forest1&quot;&gt;[https://news.nationalgeographic.com/2016/07/india-plants-50-million-trees-uttar-pradesh-reforestation/ India Plants 50 Million Trees in One Day, Smashing World Record] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171223102536/https://news.nationalgeographic.com/2016/07/india-plants-50-million-trees-uttar-pradesh-reforestation/ |date=23 December 2017 }}, [[National Geographic]], July 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.indiantrain.in/live-train-running-status|title=भारतीय रेल्वे Train Running Status|publisher=indiantrain.in|access-date=21 July 2021}}&lt;/ref&gt;

आयात केलेले-इंधन खर्चावर बचत करण्यासाठी सर्व मार्ग विद्युतीकरण असतील. मार्च २०२१ पर्यंत पूर्ण विद्युतीकरणाचे नियोजन करून नोव्हेंबर २०२१ पर्यंत ५०.९० टक्के नेटवर्कचे विद्युतीकरण करण्यात आले.&lt;ref name=bg1&gt;[http://railengdigest.com/project-news/asia/indian-railways-converts-broad-gauge/ Indian Railways orders conversion to Broad Gauge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171223102927/http://railengdigest.com/project-news/asia/indian-railways-converts-broad-gauge/ |date=23 December 2017 }}, Rail Digest, 12 April 2017.&lt;/ref&gt; ऑफ-द-ग्रीड सौरऊर्जेवर चालणा गाड्यांचे (२०१७ ते २०२२ दरम्यान) [[सौर ऊर्जा|सौर]] आणि [[पवन ऊर्जा]] १३०० मेगावॅटच्या गीगावाट बसविण्याच्या योजना आहेत; जून २०१८ in मध्ये भारताने जगातील पहिली सौरऊर्जेवर चालणारी ट्रेन आणि रूफटॉप सौर शेतात ५० कोचेस सादर केले.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/indias-first-solar-powered-demu-train-launched/article19281625.ece|title=India’s first solar-powered DEMU train launched|work=द हिंदू|access-date=23 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180726225212/https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/indias-first-solar-powered-demu-train-launched/article19281625.ece|archive-date=26 July 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130808115946/http://www.eco-business.com/news/railways-iit-madras-tie-power-ac-coaches-solar-energy/ Railways, IIT-Madras tie up to power AC coaches with solar energy]. ''The Times of India'' (5 August 2013). Retrieved on 17 August 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=solar1&gt;[https://www.curbed.com/2017/7/19/15995536/solar-power-train-india-railways India’s new solar-powered train is the first in the world] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171223102640/https://www.curbed.com/2017/7/19/15995536/solar-power-train-india-railways |date=23 December 2017 }}, June 2017&lt;/ref&gt; या प्रयोगाचे प्रारंभिक मूल्यांकन सकारात्मक राहिले.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/309625965_Rail_coaches_with_rooftop_solar_photovoltaic_systems_A_feasibility_study |title=Archived copy |access-date=26 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180726225212/https://www.researchgate.net/publication/309625965_Rail_coaches_with_rooftop_solar_photovoltaic_systems_A_feasibility_study |archive-date=26 July 2018 |url-status=live  }}&lt;/ref&gt; रूफटॉप सौर विद्युत दीर्घ-इंधन खर्च कमी करण्यासाठी आणि पर्यावरणाचे रक्षण करण्यासाठी स्टेशनवर योजना आखली गेली आहे,&lt;ref&gt;{{cite news|title=NORTHERN RAILWAYS TO INSTALL 5 MW ROOFTOP SOLAR IN FOUR OF ITS STATIONS|url=http://mercomcapital.com/northern-railways-to-install-5-mw-rooftop-solar-in-four-of-its-stations#sthash.5S8zaJPl.dpuf|access-date=3 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170303201130/http://mercomcapital.com/northern-railways-to-install-5-mw-rooftop-solar-in-four-of-its-stations#sthash.5S8zaJPl.dpuf#sthash.5S8zaJPl.dpuf|archive-date=3 March 2017|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; आणि  टिकाऊ लाईट-उत्सर्जक डायोड मार्च २०१८ पर्यंत सर्व स्थानकांवरील प्रकाशयोजना पूर्ण झाली ज्यामुळे वीज बिलांमध्ये वर्षाकाठी ५०० दशलक्ष रुपयांची बचत होते.&lt;ref name=led1&gt;{{Cite web|url=https://www.business-standard.com/article/economy-policy/target-of-installing-led-lights-at-all-stations-achieved-says-railways-118033100391_1.html|title=Target of installing LED lights at all stations achieved, says Railways|first=Press Trust of|last=India|date=31 March 2018|via=Business Standard}}&lt;/ref&gt;

जानेवारी मध्ये सर्व मानव रहित पातळी पार केली गेली होती आणि ओव्हरब्रिज आणि अंडरब्रिजद्वारे मानव-स्तरीय पातळी क्रॉसिंग क्रमाने बदलली जात आहेत.&lt;ref name=bg1/&gt;&lt;ref name=umc1&gt;[https://pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1575836 All unmanned level crossings (UMLCs) on Broad Gauge (BG) have been eliminated on 31st Jan 2019.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160611154206/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=145324 |date=11 June 2016 }}, 12 May 2016.&lt;/ref&gt; इतर सुरक्षा प्रकल्पांमध्ये सर्वप्रथम वातानुकूलित कोचमध्ये २०१८ मध्ये राजधानी एक्स्प्रेस गाड्यांमध्ये सुरू झालेल्या स्वयंचलित फायर अलार्म सिस्टमचा समावेश आहे;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Indian Railways develops Automatic Fire and Smoke Detection System|url=http://news.biharprabha.com/2013/09/indian-railways-develops-automatic-fire-and-smoke-detection-system/|accessdate=5 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130908145221/http://news.biharprabha.com/2013/09/indian-railways-develops-automatic-fire-and-smoke-detection-system/|archive-date=8 September 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt; आणि ६,०९५ जीपीएस-सक्षम अंतर्देशीय नेव्हिगेशन सिस्टम  रेल्वे सिग्नलिंग उपकरणे (ट्रेन ड्रायव्हर्सना इशारा देण्यासाठी ट्रॅकवर फटाके ठेवण्याची प्रथा बदलून) चार झोनमध्ये स्थापित केली आहेत: [[उत्तर रेल्वे क्षेत्र|उत्तर रेल्वे]], [[उत्तर मध्य रेल्वे क्षेत्र|उत्तर मध्य]], [[उत्तर पूर्व रेल्वे]] विभाग आणि आयसीएफ कोच जागा एलएचबी कोचसह बदलणे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.livemint.com/Companies/NV9ujsKfuh92SnrxtiC86H/Railways-appoints-IRSDC-as-nodal-agency-for-station-redevelo.html |title=संग्रहित प्रत |access-date=2020-06-20 |archive-date=2017-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171223102226/http://www.livemint.com/Companies/NV9ujsKfuh92SnrxtiC86H/Railways-appoints-IRSDC-as-nodal-agency-for-station-redevelo.html |url-status=bot: unknown }}, Livemint, 5 December 2017.&lt;/ref&gt; बिहारमधील दोन नवीन कारखान्यांसह लोकोमोटिव्ह कारखान्यांचे आधुनिकीकरण करण्यात आले आहे: मधेपुरा मधील एक इलेक्ट्रिक लोकोमोटिव्ह कारखाना आणि मारहौरा मधील डिझेल लोकोमोटिव्ह फॅक्टरी आणि एप्रिल ते जुलै २०१४ पर्यंत २,२८,५८५ जैव-शौचालय सुरू करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Locomotive Factories in Bihar: In cold storage for years, two Railway projects to start soon|url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/locomotive-factories-in-bihar-in-cold-storage-for-years-two-railway-projects-to-start-soon/|work=Indian Express|date=30 October 2015|accessdate=31 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151031004858/http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/locomotive-factories-in-bihar-in-cold-storage-for-years-two-railway-projects-to-start-soon/|archive-date=31 October 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=GE Gets $2.6 Billion Indian Railways Contract|url=https://www.wsj.com/articles/ge-to-help-modernize-indias-rail-system-1447080903|work=Wall Street Journal|date=9 November 2015|accessdate=9 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151109183451/http://www.wsj.com/articles/ge-to-help-modernize-indias-rail-system-1447080903|archive-date=9 November 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Rail ministry awards Rs 14,656-cr Marhowra locomotive project to GE|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/rail-ministry-awards-rs-14-656-cr-marhowra-locomotive-project-to-ge-115110900795_1.html|work=Business Standard|date=9 November 2015|accessdate=9 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151112014526/http://www.business-standard.com/article/economy-policy/rail-ministry-awards-rs-14-656-cr-marhowra-locomotive-project-to-ge-115110900795_1.html|archive-date=12 November 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt; २०१८ ते २०२८ पर्यंत ८०० इलेक्ट्रिक लोकोमोटिव्ह पुरवठा करण्यासाठी अल्स्टॉम सह {{INRConvert|200|बिलियन}} भागीदारी जाहीर केली गेली.&lt;ref name=&quot;Economic Times&quot;/&gt;

== संस्था ==

=== रचना ===

भारतीय रेल्वेची मालकी [[भारतीय रेल्वे मंत्रालय|रेल्वे मंत्रालयाद्वारे]] [[भारत सरकार]]कडे आहे. भारतीय रेल्वे ही कंपनी नसून भारत सरकारचाच एक विभाग आहे. [अश्विनी वैष्णव] सध्याचे (इ.स.२०२१) [[भारतीय रेल्वे मंत्री|रेल्वेमंत्री]] आहेत. याशिवाय [[आर. वेलू]] व [[नारणभाई जे. राठवा]] हे दोघे उपमंत्री आहेत. भारतीय रेल्वेचा दैनंदिन कारभार भारतीय रेल्वे बोर्ड चालवते. यात सहा सदस्य व एक अध्यक्ष असतात.

भारतीय रेल्वेचे अठरा विभाग मुख्याधिकाऱ्यांच्या (जी.एम.) नियंत्रणाखाली असून ते भारतीय रेल्वे बोर्डाला जबाबदार असतात. प्रत्येक विभाग मंडलांमध्ये विभागलेले असतात व त्यांचे आधिपत्य मंडल अधिकाऱ्यांकडे (डी.आर.एम.) असते. मंडल अधिकारी प्रत्येक मंडलाच्या अभियांत्रिकी, विद्युत, दळणवळण, लेखा, वैयक्तिक, व्यापारी आणि सुरक्षा अधिकाऱ्यांना मार्गदर्शन करतात. यांखाली प्रत्येस स्थानकाचे स्थानकप्रमुख (स्टेशन मास्टर) असतात जे त्यांच्या स्थानकांतून येणाऱ्या जाणाऱ्या गाड्यांची सुरक्षा व व्यवस्था बघतात. या सोळा विभागांशिवाय भारतीय रेल्वेचे सहा उत्पादन केंद्रे आहेत. त्यांचे मुख्याधिकारीही रेल्वे बोर्डाला जबाबदार असतात.

याव्यतिरिक्त रेल्वे विद्युतीकरण केंद्रिय संस्था आणि [[कोलकाता मेट्रो रेल्वे]] बांधकाम विभागांनी हा त्यांचेत्यांचे मुख्याधिकारी असतात.

=== सहाय्यक कंपन्या ===
इतर जाहीर क्षेत्रातील कंपन्याही रेल्वे मंत्रालयाच्या नियंत्रणाखील आहेत. यांपैकी काही:

# [[डेडिकेटेड फ्रेट कॉरिडोर कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया]]
# [[इंडियन रेल्वे केटरिंग अँड टुरिझम कॉर्पोरेशन]]
# [[कोकण रेल्वे कॉर्पोरेशन]]
# [[इंडियन रेल्वे फायनान्स कॉर्पोरेशन]]
# [[मुंबई रेल विकास कॉर्पोरेशन]]
# [[रेलटेल कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया]]
# [[राइट्स लिमिटेड]]
# [[इरकॉन इंटरनॅशनल लिमिटेड|इर्कॉन इंटरनॅशनल लिमिटेड]]
# [[रेल विकास निगम लिमिटेड]]
# [[कंटेनर कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया|कंटेनर कॉर्पोरेशन लिमिटेड]]
# रेल्वे माहिती प्रणाली केंद्र, ही रेल्वे बोर्डाच्या नियंत्रणाखालील स्वतंत्र संस्था आहे. ही संस्था भारतीय रेल्वेसाठी संगणक प्रणालींचा विकास करते.

=== विभाग आणि प्रभाग ===
रेल्वे बोर्डाने ठरवल्याप्रमाणे १९५० मध्ये देशातील खासगी रेल्वे कंपन्यांचे अस्तित्त्व संपुष्टात आले. भारतातील सर्व रेल्वे सेवेची सहा रेल्वे विभागांमध्ये (झोन) विभागणी करण्याचे झाली. यानुसार हैदराबादची निझाम रेल्वे, ग्वाल्हेरची सिंदिया रेल्वे आणि घोलपूर रेल्वे यांची मिळून 'मध्य रेल' असा विभाग बनवला. &quot;बॉम्बे बरोडा अँड सेंट्रल इंडिया रेल्वे&quot; (बीबी अँड सीआय), सौराष्ट्र रेल्वे, राजपुताना रेल्वे आणि जयपूर रेल्वे यांना एकत्र करून 'पश्चिम रेल्वे' विभाग बनवण्यात आला. उत्तर रेल्वे ही 'ईस्टर्न पंजाब रेल्वे' व जोधपूर रेल्वे, बिकानेर रेल्वे यांना मिळून बनवण्यात आली. अवध, आसाम, तिरहूत या रेल्वे कंपन्यांच्या एकत्रीकरणातून ईशान्य रेल्वे (उत्तर-पूर्व रेल) स्थापन झाली. 'पूर्व रेल'मध्ये बंगाल-नागपूर रेल्वे आणि &quot;ईस्ट इंडिया रेल्वे कंपनी&quot; यांचा समावेश होता.

[[चित्र:Indianrailwayzones-numbered.svg|thumb|right|भारतीय रेल्वेचे विभाग]]
व्यवस्थापनासाठी भारतीय रेल्वेचे १८ विभाग करण्यात आले आहेत. प्रत्येक रेल्वे विभागाचे देखील प्रभाग पाडण्यात आले आहेत. प्रत्येक प्रभागात एक प्रभागीय कार्यालय असते. असे एकूण ६७ प्रभाग आहेत. [[कोलकाता मेट्रो]]चे मालकी हक्क व संचालन भारतीय रेल्वेकडे असले तरी देखील ही मेट्रो सेवा कोणत्याही प्रभागामध्ये येत नाही. संचालनाच्या दृष्टीने या रेल्वेस विभागीय रेल्वेचा दर्जा आहे.
{|class=&quot;toccolours&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;border:0px solid black;text-align:left&quot;
|----
!क्र.
!नाव
!सांकेतिक नाव
!मुख्यालय
!स्थापना दिनांक
!प्रभाग
|----
|१.
|[[उत्तर रेल्वे (भारत)|उत्तर रेल्वे]]
|उ.रे.
|[[दिल्ली]]
|[[एप्रिल १४]], [[इ.स. १९५२]]
|[[दिल्ली]], [[अंबाला]], [[फिरोजपूर]], [[लखनौ]], [[मोरादाबाद]]
|----
|२.
|[[उत्तर पूर्व रेल्वे (भारत)|उत्तर पूर्व रेल्वे]]
|उ.पु.रे.
|[[गोरखपूर]]
|[[इ.स. १९५२]]
|[[इज्जतनगर]], [[लखनौ]], [[वाराणसी]]
|----
|३.
|[[उत्तर पूर्व सीमा रेल्वे]]
|उ.पू.रे.
|[[गौहाटी|मालिगाव(गौहाटी)]]
|[[इ.स. १९५८]]
|[[अलिपूरद्वार]], [[कटिहार]], [[लुमडिंग]], [[रंगिया]], [[तिन्सुकिया]]
|----
|४.
|[[पूर्व रेल्वे (भारत)|पूर्व रेल्वे]]
|पू.रे.
|[[कोलकाता]]
|[[एप्रिल महिना|एप्रिल]], [[इ.स. १९५२]]
|[[हावरा]], [[सियालदाह]], [[आसनसोल]], [[माल्दा]]
|----
|५.
|[[दक्षिण पूर्व रेल्वे (भारत)|दक्षिण पूर्व रेल्वे]]
|द.पू.रे.
|[[कोलकाता]]
|[[इ.स. १९५५]]
|[[अद्रा, पश्चिम बंगाल|अद्रा]], [[चक्रधरपूर]], [[खड़गपूर]], [[रांची]]
|----
|६.
|[[दक्षिण मध्य रेल्वे]]
|द.म.रे.
|[[सिकंदराबाद]]
|[[ऑक्टोबर २]], [[इ.स. १९६६]]
|[[सिकंदराबाद]], [[हैदराबाद]], [[गुंटकल]], [[गुंटूर]], [[नांदेड]], [[विजयवाडा]]
|----
|७.
|[[दक्षिण रेल्वे (भारत)|दक्षिण रेल्वे]]
|द.रे.
|[[चेन्नई]]
|[[एप्रिल १४]], [[इ.स. १९५१]]
|[[चेन्नई]], [[मदुरई]], [[पालघाट]], [[तिरुचिरापल्ली]], [[तिरुवनन्तपुरम]], [[सेलम]]
|----
|८.
|[[मध्य रेल्वे (भारत)|मध्य रेल्वे]]
|म.रे.
|[[मुंबई]]
|[[नोव्हेंबर ५]], [[इ.स. १९५१]]
|[[मुंबई]], [[भुसावळ]], [[पुणे]], [[सोलापूर]], [[नागपूर]] 
|----
|९.
|[[पश्चिम रेल्वे (भारत)|पश्चिम रेल्वे]]
|प.रे.
| [[मुंबई]]
|[[नोव्हेंबर ५]], [[इ.स. १९५१]]
|[[मुंबई सेंट्रल]], [[वडोदरा]], [[रतलाम]], [[अमदाबाद|अमदावाद]], [[राजकोट]], [[भावनगर]]
|----
|१०.
|[[दक्षिण पश्चिम रेल्वे]]
|द.प.रे.
|[[हुबळी]]
|[[एप्रिल १]], [[इ.स. २००३]]
|[[हुबळी]], [[बंगळूर]], [[म्हैसूर]]
|----
|११.
|[[उत्तर पश्चिम रेल्वे]]
|उ.प.रे.
|[[जोधपूर]]
|[[ऑक्टोबर १]], [[इ.स. २००२]]
|[[जयपूर]], [[अजमेर]], [[बिकानेर]], [[जोधपूर]]
|----
|१२.
|[[पश्चिम मध्य रेल्वे]]
|प.म.रे.
|[[जबलपूर]]
|[[एप्रिल १]], [[इ.स. २००३]]
|[[जबलपूर]], [[भोपाळ]], [[कोटा]]
|----
|१३.
|[[उत्तर मध्य रेल्वे]]
|उ.म.रे.
|[[अलाहाबाद]]
|[[एप्रिल १]], [[इ.स. २००३]]
|[[अलाहाबाद]], [[आग्रा]], [[झांसी]]
|----
|१४.
|[[दक्षिण पूर्व मध्य रेल्वे]]
|द.पू.म.रे.
|[[बिलासपूर|बिलासपूर, छत्तिसगढ]]
|[[एप्रिल १]], [[इ.स. २००३]]
|[[बिलासपूर]], [[रायपूर]], [[नागपूर]]
|----
|१५.
|[[पूर्व तटीय रेल्वे]]
|पू.त.रे.
|[[भुवनेश्वर]]
|[[एप्रिल १]], [[इ.स. २००३]]
|[[खुर्दा रोड]], [[संबलपूर]], [[विशाखापट्टनम]]
|----
|१६.
|[[पूर्व मध्य रेल्वे]]
|पू.म.रे.
|[[हाजीपुर|हाजीपूर]]
|[[ऑक्टोबर १]], [[इ.स. २००२]]
|[[दानापूर]], [[धनबाद]], [[मुगलसराई]], [[समस्तीपूर]], [[सोनपूर]]
|----
|१७.
|[[कोकण रेल्वे]]†
|को.रे.
|[[नवी मुंबई]]
|[[जानेवारी २६]], [[इ.स. १९९८]]
|प्रभाग नाही 
|}
†&lt;small&gt;कोंकण रेल्वे ही भारतीय रेल्वे बोर्डाच्या नियंत्रणाखालील वेगळी संस्था आहे. याचे मुख्यालय [[बेलापूर, नवी मुंबई]] येथे आहे.&lt;/small&gt;

== उत्पादन ==

मुख्यत्वे ऐतिहासिक कारणांसाठी, वहनसाहित्य आणि भारी तांत्रिक घटकांचे उत्पादन भारतीय रेल्वे स्वतः करते. महाग तंत्रज्ञानावर आधारित सामुग्री आयात न करता स्वदेशी पर्यायी उत्पादने वापरून खर्च कमी करणे हाच प्रमुख उद्देश बऱ्याच विकसनशील अर्थव्यवस्थांचा असतो.

भारतीय रेल्वेच्या उत्पादन संस्था केंद्रीय मंत्रालयाच्या अखत्यारीत येतात. या संस्थांचे मुख्य व्यवस्थापक रेल्वे बोर्डाच्या नियंत्रणाखाली असतात. भारतीय रेल्वेच्या उत्पादन संस्था आहेत:
* [[बनारस रेल्वे इंजिन कारखाना]], [[वाराणसी]]
* [[चित्तरंजन लोकोमोटिव्ह कार्यशाळा]], [[चित्तरंजन]]
* [[डिझेल-लोको आधुनिकीकरण कार्यशाळा]], [[पतियाला]]
* [[इंटिग्रल कोच फॅक्टरी]], [[चेन्नई]]
* [[रेल कोच फॅक्टरी]], [[कपुरथला]]
* [[रेल व्हील फॅक्टरी]], [[बंगळूर]]
* [[रेल स्प्रिंग कारखाना]], [[ग्वाल्हेर]]

== सेवा ==

=== प्रवासी सेवा ===
[[File:12437 SC-NZM Rajdhani 07-11-2018.jpg|right|thumb|लांब पल्ल्याची राजधानी एक्सप्रेस गाडी]]
दरवर्षी भारतीय रेल्वेच्या ८,७०२ प्रवासी गाड्यांमधून ५ अब्ज प्रवासी, २७ राज्य आणि ३ [[केंद्रशासित]] प्रदेशांत प्रवास करतात. [[सिक्किम]] आणि [[मेघालय]] या दोन राज्यात रेल्वे जात नाही. बहुतांशी, रेल्वे ही भारतात लांब पल्ल्याचा प्रवास करण्यासाठीचा प्रथम पर्याय म्हणून स्वीकारली जातो.

सर्वसाधारण प्रवासी गाडीमध्ये १८ रेल्वे डबे असतात. जास्त प्रवासी संख्या असलेला मार्गांवरील काही गाड्यांमध्ये डब्यांची संख्या २४पर्यंत देखील अढळते. एका डब्याची क्षमता १८ पासून ७२ प्रवासी वाहून नेण्याची असते. परंतु सुट्टीच्या दिवसात अथवा अतिव्यस्त मार्गांवर ही क्षमता नियमितपणे ओलांडलेली अढळते. साधारणपणे डबे जोडमार्गिका वापरून एक मेकांना जोडलेले असतात, ज्यामुळे चालत्या गाडीत प्रावाशांना एका डब्यातून दुसऱ्या डब्यात जाता येते. काही तांत्रिक कारणांसाठी गाड्यांमध्ये न जोडलेले डबे देखील असतात.

प्रत्येक डब्याची रचना एका वर्गाच्या प्रवासासाठी केलेली असते. भारतातील रेल्वे प्रवासाची अंतरे खूप लांब असल्याने शयनयान (रात्री आडवे झोपून प्रवास करण्याची सोय असलेले डबे) जास्त वापरात आहेत. सामान्य गाडीत ३ ते ५ वातानुकूलित डबे असतात.

माहितीजालाच्या साहायाने आरक्षणाची सोय [[इ.स. २००४]] साली सुरू करण्यात आली. २००९ सालापर्यंत तिचा वापर प्रतिदिन १ लक्ष आरक्षणे इतका होण्याची अपेक्षा आहे. ए.टी.एम. यंत्रांद्वारे लांब पल्यांच्या प्रवासाचे आरक्षण करण्याची सोय बऱ्याच स्थानकांवर उपलब्ध करण्यात येणार आहे.

==== रेल्वेगाड्यांचे प्रकार ====
# जलद (एक्सप्रेस)
# अतिजलद (सुपरफास्ट एक्सप्रेस)
# वातानुकूलित जलद
# वातानुकूलित अतिजलद
# दुमजली जलद (डबल डेकर एक्सप्रेस)
# [[शताब्दी एक्सप्रेस]]
# [[राजधानी एक्सप्रेस]]
# [[जन शताब्दी एक्सप्रेस]]
# [[संपर्क क्रांती एक्सप्रेस]]
# [[गरीब रथ एक्सप्रेस]]
# [[दुरंतो एक्सप्रेस]]
# [[अंत्योदय एक्सप्रेस]]
# उदय एक्स्प्रेस
# [[हमसफर एक्सप्रेस]]
# [[तेजस एक्सप्रेस]]
# उपनगरीय (ईएम्‌यू (इलेक्ट्रिक मल्टिपल युनिट))
# मेमू (मेनलाईन इलेक्ट्रिक मल्टिपल युनिट)
# डेमू (डिझेल इलेक्ट्रिक मल्टिपल युनिट)
# प्रवासी
# जलद प्रवासी
# डोंगरी २२. वंदे भारत

==== रेल्वेडब्यांचे वर्ग ====
[[File:Inside a 3-tier AC Compartment Dakshin Express.jpg|thumb|दक्षिण एक्सप्रेसमध्ये एसी थ्री टियर (३ए) कोचचे आतील भाग]]
भारतीय रेल्वेमध्ये निरनिराळ्या वर्गाचे डबे आहेत.

* आरक्षित वर्ग
** बैठक व्यवस्था प्रकारातील
*** कार्यकारी वातानुकूलित खुर्ची यान (ईए)
*** वातानुकूलित खुर्ची यान (सीसी)
*** द्वितीय वर्ग खुर्ची यान (२एस)
** बैठक/शयन व्यवस्था प्रकारातील
*** प्रथम वर्ग वातानुकूलित शयनयान (१ए)
*** द्वितीय वर्ग वातानुकूलित शयनयान (२ए)
*** तृतीय वर्ग वातानुकूलित शयनयान (३ए)
*** शयनयान (एसएल)
* अनारक्षित वर्ग (यूआर/जन)

==== जागतिक वारसा गाड्या ====
[[Image:Darjeeling Himalayan Railway.jpg|thumb|[[दार्जीलिंग हिमालयीन रेल्वे]] ही [[:वर्ग:जागतिक वारसा स्थाने|जागतिक वारसा स्थानांमधील]] एक आहे.]]
[[दार्जीलिंग हिमालयीन रेल्वे]] या नॅरो गेज, [[वाफेचे इंजिन|वाफेच्या इंजिनावर]] चालणाऱ्या रेल्वेला [[युनेस्को]]च्या [[जागतिक वारसा स्थान]] यादीत स्थान मिळालेले आहे. ही रेल्वे जुन्या [[सिलिगुडी]] स्थानकावरून तर सध्या [[जलपाइगुडी]] स्थानकावरून सुटते. [[पश्चिम बंगाल]] मधून सुटणारी ही रेल्वे [[चहा]]च्या मळ्यांमधून प्रवास करून [[दार्जीलिंग]]ला पोहोचते. दार्जिलिंग हे २१३४ मी. उंचीवर वसलेले थंड हवेचे ठिकाण आहे. या रेल्वे मार्गावरील सर्वांत उंचीचे स्थानक [[घूम]] आहे.

निलगिरी पर्वतीय रेल्वे, ही दक्षिण भारतातील [[निलगिरी पर्वतरांग|निलगिरी पर्वतरांगेत]] चालणारी लोहमार्ग आहे. ही नॅरो गेज, सुद्धा जागतिक वारसा स्थानांमध्ये आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/archive/|title=Archive News|website=द हिंदू}}&lt;/ref&gt; ही भारतातील एकमेव रॅक रेल्वे आहे.

[[कालका सिमला रेल्वे|कालका शिमला रेल्वे]] ही जगातील सगळ्यात अवघड चढणीच्या लोहमार्गांपैकी एक आहे. ही नॅरो गेज, सुद्धा जागतिक वारसा स्थानांमध्ये आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/2003/20031108/windows/main1.htm|title=The Tribune - Magazine section - Windows|website=www.tribuneindia.com}}&lt;/ref&gt;

[[मुंबई]]चे [[छत्रपती शिवाजी टर्मिनस]] रेल्वे स्थानक, सुद्धा जागतिक वारसा स्थानांमध्ये आहे.

==== पर्यटन गाड्या ====
[[पॅलेस ऑन व्हील्स]] ही विशेष रेल्वेगाडी आहे. वाफेच्या इंजिनाने ओढली जाणारी ही गाडी [[राजस्थान]] सरकारने पर्यटन वाढवण्यासाठी सुरू केली. महाराष्ट्रातही [[डेक्कन ऑडिसी]] नावाची गाडी आहे. ही गाडी कोकणासह महाराष्ट्रातून फिरते.

फेरी क्वीन, हे जगातील सगळ्यात जुने चालू स्थितीतील इंजिन आहे.

==== इतर गाड्या ====
[[समझौता एक्सप्रेस]] ही [[भारत]] व [[पाकिस्तान]]च्या दरम्यान धावणारी गाडी होती. इ.स. २००१ मधील युद्धसदृश परिस्थितीनंतर ती रद्द करण्यात आली व २००४मध्ये परत सुरू झाली. थार एक्सप्रेस ही भारतातील [[मुनाबाओ]] व पाकिस्तानमधील [[खोखरापार]] शहरांना जोडणारी गाडी [[भारत-पाकिस्तान दुसरे युद्ध|१९६५ च्या भारत-पाक युद्धानंतर]] बंद करण्यात आली होती व २००४ मध्ये परत सुरू झाली.

[[लाइफलाईन एक्सप्रेस]] ही विशेष गाडी पोचण्यास कठीण अशा अनागरी वस्त्यांमध्ये स्वास्थ्यसेवा पुरवते. ''फिरता दवाखाना'' या नावानेही ओळखल्या जाणाऱ्या गाडीचा एक डबा शल्यचिकित्सा खोलीच असतो. याशिवाय दोन डब्यांतून रुग्णांना राहण्याची सोय असते. एका स्थानकात दीड-दोन महिने थांबत ही गाडी देशभर प्रवास करीत राहते.

=== माल सेवा ===
[[File:BCNA freight train at Malkajgiri 02.JPG|thumb|BCNA मालगाडी]]

भारतीय रेल्वेवर अनेकविध मालाची मोठा प्रमाणावर वाहतूक होते – [[खनिज|खनिजे]], [[खते]] आणि [[खनिजतेल]], [[शेती]] उत्पन्ने, [[लोखंड]] आणि [[पोलाद]], मिश्रवहन वाहतूक, इत्यादी. मोठी बंदरे आणि मोठ्या शहरांमध्ये मालवाहतूकी साठी आणि मालगाडीत माल चढवण्या उतरवण्यासाठी स्वतंत्र रेल्वे मार्ग, गोदाम, फलाट आणि यार्डांची सोय असते.

भारतीय रेल्वेचा ७०% महसूल आणि बहुतांश नफा माल वाहतुकीतून उत्पन्न होतो आणि यातूनच‍ तोट्यात चालणाऱ्या प्रवासी वाहतुकीला अनुदानित आर्थिक साहाय्य दिले जाते. परंतु गेल्या काही वर्षांपासून, रेल्वेच्या तुलनेत ट्रक ने स्वस्त दरात होणाऱ्या माल वाहतुकीमुळे रेल्वेच्या मालवाहतूक उद्योगाला स्पर्धा जाणवू लागली आहे. म्हणून १९९० पासून, मध्यम क्षमतेच्या वाघिणीं हळू हळू बाद करून मोठ्या आणि आधुनिक वाघिणींच्या उपयोगावर भर द्यायला सुरुवात केली आहे. या नवीन वाघिणी‍चा उपयोग मुख्यत्वे [[कोळसा]], [[सिमेंट]], [[धान्य|धान्ये]], खनिजे या सारखा ठोक माल वाहून नेण्यासाठी उपयोग केला जातो.

या व्यतिरिक्त, वाहनांची देखील वाहतूक भारतीय रेल्वे वर केली जाते. अशा मालगाड्यांवर मालवाहू ट्रक चढवून एका ठिकाणावरून दुसऱ्या ठिकाणावर पोहोचवले जातात. तिथून पुढे मालाच्या वाहतुकीचा शेवटचा टप्पा त्याच ट्रकने होतो. असे मालवाहू ट्रक चढवण्या उतरवण्यासाठी सुरुवातीच्या व गंतव्यस्थानकात खास फलाट बांधण्यात आले आहेत. अशा प्रकारच्या मिश्रवहन पद्धतीने इंधनाची बचत, माल एका वाहनातून दुसऱ्यात चढवावा उतरावा लागत नाही म्हणून मनुष्यबळ व पैसा यांची बचत व या सगळ्या मुळे वेळेची बचत मोठ्या प्रमाणावर होते. नाशवंत माल वाहतुकीमध्ये याचा सर्वांत जास्त फायदा होतो. नाशवंत माल वाहून नेण्यासाठी वातानुकुलीत वाघिणी वापरल्या जातात. ''ग्रीन व्हॅन'' प्रकारच्या वाघिणी ताजी [[फळ|फळे]] व भाज्यांसाठी वापरल्या जातात. आता अतिमहत्त्वाचा माल पोहोचवण्यासाठी भारतीय रेल्वे वर ''कंटेनर राजधानी'' अर्थात कॉनराज गाड्याही आहेत. आता पर्यंत मालगाड्यांनी गाठलेला उच्चतम वेग, ४,७०० मेट्रिक टनासाठी ताशी १०० कि.मी. (६२ मैल) इतका नोंदवला गेला आहे.

महसूलात वाढ या दृष्टीने भारतीय रेल्वे हे सारे बदल करत आहे. याच उद्देशाने, अलीकडे खाजगी मालगाड्यांनाही परवानगी देण्यात आली आहे. आता नियमांची पूर्तता झाली तर खाजगी कंपन्या स्वतःच्या मालगाड्या भारतीय रेल्वेच्या मार्गांवर चालवू शकतात. मालवाहू गाड्या चालवण्यासाठी मुख्य शहरांना जोडणाऱ्या ११,००० कि.मी. लांबीच्या स्वतंत्र रेल्वे मार्गाच्या उभारणीला संमती मिळाली आहे. आत्ता पर्यंत नियमितपणे क्षमते पेक्षा जास्त माल भरला जात होता. २,२२,००० वाघिणींची क्षमता ११% वाढवून या बेकायदेशीर कृतीला कायद्याच्या चौकटी आणले आहे. उत्पादन शुल्कात व इंधनाच्या किमतीत झालेल्या वाढीमुळे रेल्वे वाहतूक आर्थिक दृष्ट्या फायदेशीर ठरू लागली आहे. प्रतिवर्तन कालात बचत केल्याने महसूलात २४% स्पष्ट वाढ दिसून आली आहे.

== उपनगरीय रेल्वे व मेट्रो ==
[[File:Western-Railway-Medha-EMU.jpg|thumb|मुंबई उपनगरीय रेल्वे गाडी]]
उपनगरीय प्रवासी वाहतुकीसाठी अनेक शहरांमध्ये स्वतंत्र रेल्वे प्रणाली चालवली जाते. सध्या अशी उपनगरीय प्रवासी सेवा [[मुंबई]], [[चेन्नई]], [[कोलकाता]], [[दिल्ली]], [[हैदराबाद]] आणि [[पुणे]] येते कार्यरत आहे. मुंबई, नवी दिल्ली, चेन्नई आणि कोलकाता या शहरांमध्ये मेट्रो सेवा कार्यरत आहे – मुंबईत [[मुंबई मेट्रो]], नवी दिल्लीत [[नवी दिल्ली मेट्रो]], चेन्नईत [[चेन्नई मेट्रो]] आणि कोलकाता मध्ये [[कोलकाता मेट्रो]].

प्रवासी वाहतूकीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या [[उपनगरीय रेल्वे गाडी|उपनगरीय गाड्या]] ई.एम.यु. या तत्त्वावर आधारीत असतात. या गाड्यांमध्ये साधारणपणे ९ डबे असतात. गर्दीच्या मार्गांवर/वेळेत १२ डब्याच्या गाड्या चालवल्या जातात. सध्या मुंबईतील तीन्ही उपनगरीय मार्गांवरील ९ डब्याच्या गाड्या ३ अतिरिक्त डबे जोडून १२ डब्यांच्या गाड्यांमध्ये रूपांतरीत करण्यात येत आहेत. यासाठी फलाटांची लांबी वाढवून झालेली आहे. ई.एम.यु. गाडीच्या एका एककात एक कर्षण डबा तर दोन साधे डबे असतात. सहसा मधला डबा कर्षक असतो. म्हणजे नऊ डब्यांची गाडी ही तीन एककांची असते तर बारा डब्यांची चार एककांची. उपनगरीय ई.एम.यु. गाड्यांमध्ये ए.सी. विद्युप्रवाह वापरला जातो.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.irfca.org/faq/faq-elec.html|title=[IRFCA] Indian Railways FAQ: Electric Traction - I|website=www.irfca.org}}&lt;/ref&gt; मेट्रो ई.एम.यु गाड्यांमध्ये मध्ये डी सी विद्युप्रवाह वापरला जातो.

इतर उपगनरीय वाहतुकीच्या तुलनेत मुंबई उपनगरीय रेल्वे गाड्या खूपच जास्त प्रवासी संख्या हाताळतात. या प्रणालीमध्ये ३ मार्ग आहेत – पश्चिम, मध्य आणि हार्बर. 390 किलोमीटर (240 मैल) मध्ये पसरलेला, उपनगरीय रेल्वे 2,342 रेल्वे सेवा चालवते आणि दररोज 7.5 दशलक्षाहून अधिक प्रवासी वाहते. वार्षिक राइडरशिप (2.64 अब्ज) द्वारे, मुंबई उपनगरीय रेल्वे जगातील सर्वात व्यस्त प्रवासी रेल्वे प्रणालींपैकी एक आहे. हे भारतातील पहिले उपनगरीय रेल्वे नेटवर्क आहे. मुंबईतील उपनगरी रेल्वे मार्गाचे सहा मुख्य मार्ग आहेत, [[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य मार्ग]], [[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]], [[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम मार्ग]], [[ट्रान्सहार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|ट्रान्सहार्बर मार्ग]], [[नेरूळ-उरण मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|नेरूळ-उरण मार्ग]] आणि [[वसई रोड-रोहा मार्ग|पनवेल-दिवा-वसई मार्ग]].

== इतर सेवा  आणि योजना ==
=== लकी यात्रा ===
मुंबई उपनगरीय रेल्वेने विनातिकिट प्रवास करणाऱ्यांची संख्या कमी करण्यासाठी २० मार्च, २०२५ पासून लकी यात्रा नावाची योजना सुरू केली. यात मुंबई उपनगरी रेल्वेच्या विकल्या गेलेल्या तिकिटांपैकी रोज एक क्रमांकाला १०,००० रुपये तर दर आठवड्याला ५०,००० रुपयांचे बक्षीस दिले जाते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|title=लकी यात्रा|दुवा=https://luckyyatra.com/ClaimReward?cn=Home|संकेतस्थळ=https://luckyyatra.com/|ॲक्सेसदिनांक=२०२५-०४-२५|archive-date=2025-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20250524010043/https://luckyyatra.com/ClaimReward?cn=Home|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; vande Bharat Express Lucknow tu New Delhi

== सामान्य माहिती==
&lt;ref name=&quot;INDIAN RAILWAYS YEAR BOOK 2018 - 19&quot;/&gt;
* जगातील सर्वात मोठा फलाट – [[गोरखपूर रेल्वे स्थानक|गोरखपूर]], १,३६६ .३३ मी लांब&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Railway_platform#Longest_railway_platforms Longest railway platforms]&lt;/ref&gt;
* सर्वात व्यस्त स्टेशन – [[हावडा रेल्वे स्थानक|हावडा]], रोज २१० गाड्या&lt;ref&gt;[https://erail.in/blog/busiest-railway-stations-of-India/56 busiest railway stations in India]&lt;/ref&gt;
* सर्वात लहान नावाचे स्थानक – ईब, ओरिसा
* सर्वात मोठ्या नावाचे स्थानक – श्रीवेंकटनरसिंहराजूवरिपेटा, आंध्र प्रदेश
* सर्वात उंचीवरील स्थानक – घूम, दार्जिलिंग हिमालयीन रेल्वे. हे स्थानक वाफेच्या इंजिनाची सेवा असलेले जगातील दुसऱ्या क्रमांकाचे उंचीवरील स्थानक आहे.&lt;ref&gt;[http://www.indianrail.gov.in/dm_hill.html दार्जिलिंग हिमालयीन रेल्वे] {{वेबॅक आर्किव्ह |url=http://www.indianrail.gov.in/dm_hill.html |date=20090221114709}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{वेबॅक आर्किव्ह |url=http://www.indianrail.gov.in/dm_hill.html |date=20090221114709}}&lt;/ref&gt; 
* सर्वात लांब रेल्वे पूल – [[बोगीबील ब्रिज]], ब्रह्मपुत्र नदी, ४,९४० मी  
* सर्वात लांब रेल्वे बोगदा – [[पीर पंजाल रेल्वे बोगदा]],  पीर पंजाल, ११ .२१५  किमी
* सर्वाधिक वेगवान रेल्वे – वंदे भारत एक्सप्रेस, ताशी १६० किमी
* सर्वात लांब मार्गावरील रेल्वे – [[दिब्रुगढ–कन्याकुमारी विवेक एक्सप्रेस]] ४२३४ कि.मी. ७९ तासांत
* सर्वात लांब मार्गावरील रेल्वे (दररोज चालणारी) – [[अवध आसाम एक्सप्रेस]], ३११५ किमी. ६७ तासांत 
* विनाथांबा सर्वात जास्त कापले जाणारे अंतर – [[तिरुवनंतपुरम राजधानी एक्सप्रेस]], ६.५ तासांत ५२८ किमी
* जगातील सर्वात जुने जतन केलेले इंजिन (अद्याप वापरता येण्याजोगे) – फेरी क्वीन (१८५५)

=== काही असामान्य नावाची (मराठी भाषेनुसार) रेल्वे स्थानके ===
* ओढणिया चाचा : जैसलमेर जिल्हा, राजस्थान.
* बाप : जोधपूर जिल्हा, राजस्थान.
* भैसा : मथुरा जिल्हा, उत्तर प्रदेश.
* बीबीनगर : भुवनागिरी जिल्हा, तेलंगण.
* बिल्ली : सोनभद्र जिल्हा, उत्तर प्रदेश.
* दीवाना : पानीपत जिल्हा, हरियाणा.
* ईब : झारसुगुडा जिल्हा, ओरिसा.
* घूम : दार्जिलिंग जिल्हा, पश्चिम बंगाल.
* काला बकरा : जालंधर जिल्हा, पंजाब.
* नाना : जयपूर जिल्हा, राजस्थान.
* पनौती : चित्रकूट जिल्हा, उत्तर प्रदेश.
* पातालपानी : इंदूर जिल्हा, मध्य प्रदेश.
* सहेली : होशंगाबाद जिल्हा, मध्य प्रदेश.
* साली : जयपूर जिल्हा, राजस्थान.
* सिंगापूर रोड जंक्शन : रायगडा जिल्हा, ओरिसा.
* सुअर : रामपूर जिल्हा, उत्तर प्रदेश.

== हे सुद्धा पहा ==
* [[भारतीय रेल्वे मंत्रालय]]
* [[रेल्वे बोर्ड (भारत)]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
{{commons category|Indian Railways|भारतीय रेल्वे}}
{{clear}}
{{div col|colwidth=30em}}
* [http://www.indianrailways.gov.in/ भारतीय रेल्वेचा अधिकृत संकेतस्थळ]
* [http://www.indianrail.gov.in/ भारतीय रेलवे यात्री आरक्षण चौकशी]
* [https://www.irctc.co.in/nget/train-search भारतीय रेल्वे केटरिंग आणि पर्यटन महामंडळ]{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://core.indianrailways.gov.in/ केंद्रीय रेल विद्युतीकरण संगठन]
* [https://pib.gov.in/indexd.aspx पत्र सूचना कार्यालय]
* {{युनेस्को||944}}
* {{संकेतस्थळ स्रोत | title= भारतीय रेल्वे FAQ | कृती=भारतीय रेल्वे फॅन क्लब | दुवा=http://www.irfca.org/faq| अॅक्सेसदिनांक=१८ जून २००६}}
{{div col end}}

{{भारतीय रेल्वे}}
{{भारतातील जागतिक वारसा स्थाने}}

[[वर्ग:भारतीय रेल्वे| ]]
[[वर्ग:भारतातील जागतिक वारसा स्थाने]]
[[वर्ग:संदर्भांचे इंग्रजी-मराठी भाषांतर हवे]]

[[he:רכבות בהודו]]</text>
      <sha1>fdso8nx9w4x6oojku3170o4kwnoxmm0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721931</id>
      <parentid>2721930</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T10:52:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JavaHurricane</username>
        <id>113222</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-55293-10|~2026-55293-10]] ([[User talk:~2026-55293-10|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले.</comment>
      <origin>2710178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79919" sha1="0xhco8lgfonlfgm47yfb3esiho6mboc" xml:space="preserve">{{मुखपृष्ठ सदर टीप
|तारीख = ३ नोव्हेंबर
|वर्ष = २००८
}}
{{माहितीचौकट कंपनी
| नाव = भारतीय रेल्वे
| लोगो = 
| लोगो रुंदी = 
| लोगो शीर्षक = 
| चित्र = Rail Bhavan 1.jpg
| चित्र_रुंदी = 300px
| चित्र_पर्यायी =
| चित्र_शीर्षक = रेल भवन, [[नवी दिल्ली]]
| स्थानिक नाव =
| प्रकार = भारत सरकार-नियंत्रित
| संक्षेप = भा.रे.
| ब्रीदवाक्य = देशाची जीवनवाहिनी
| स्थापना = [[मे ८]], [[इ.स. १८४५]],&lt;ref name=&quot;IRFCA-history-page&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.irfca.org/faq/faq-hist.html|title=[IRFCA] Indian Railways FAQ: IR History: Early Days – 1|website=www.irfca.org|access-date=3 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20050307181407/http://irfca.org/faq/faq-hist.html|archive-date=7 March 2005|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;!-- Indian railways traces its history back to Madras Railway which was incorporated on 8 May 1845 by . See the ref, http://www.irfca.org/faq/faq-hist.html. The first passenger line albeit was by GIPR in 1853. This article is about the company and not about rail transport. Hence the foundation year is 1845 and not 1853. --&gt; &lt;br/&gt; [[इ.स. १९५१]]मध्ये राष्ट्रीयीकरण.
| विसर्जन = 
| संस्थापक = 
| मुख्यालय शहर =  [[चित्र:Flag of India.svg|18px]] [[नवी दिल्ली]]
| मुख्यालय देश = [[भारत]]
| मुख्यालय स्थान = 
| स्थानिक कार्यालय संख्या = 
| महत्त्वाच्या व्यक्ती = [[:वर्ग:भारतीय रेल्वेमंत्री|रेल्वे मंत्री]]: [[अश्विनी वैष्णव]],&lt;br/&gt;रेल्वेमंत्री (राज्यमंत्री): [[सुरेश अंगडी]],&lt;br/&gt;रेल्वे बोर्ड अध्यक्ष: अश्विन लोहाणी
| सेवांतर्गत प्रदेश = भारत
| उद्योगक्षेत्र = [[दळणवळण]]
| उत्पादने = इंजिने,&lt;br/&gt;डबे,&lt;br/&gt;संलग्न वस्तू
| सेवा = प्रवासी,&lt;br/&gt;मालवाहतूक,&lt;br/&gt;संलग्न सेवा
| महसूल = १,८९,९०६ कोटी&lt;ref name=&quot;INDIAN RAILWAYS YEAR BOOK 2018 - 19&quot;&gt;[https://www.indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/stat_econ/Year_Book/Year%20Book%202018-19-English.pdf INDIAN RAILWAYS YEAR BOOK 2018 - 19]&lt;/ref&gt; 
| एकूण उत्पन्न = 
| निव्वळ उत्पन्न = 
| मालमत्ता =
| कर्मचारी संख्या = १२.२७ लाख&lt;ref name=&quot;INDIAN RAILWAYS YEAR BOOK 2018 - 19&quot;/&gt;
| पालक कंपनी = रेल्वे मंत्रालय (भारत)
| विभाग =  १८
| पोटकंपनी = [[डेडिकेटेड फ्रेट कॉरिडोर कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया]]&lt;br/&gt;[[इंडियन रेल्वे केटरिंग अँड टुरिझम कॉर्पोरेशन]]&lt;br/&gt;[[कोकण रेल्वे कॉर्पोरेशन]]&lt;br/&gt;[[इंडियन रेल्वे फायनान्स कॉर्पोरेशन]]&lt;br/&gt;[[मुंबई रेल विकास कॉर्पोरेशन]]&lt;br/&gt;[[रेलटेल कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया]]&lt;br/&gt;[[राइट्स लिमिटेड]]&lt;br/&gt;[[इरकॉन इंटरनॅशनल लिमिटेड|इर्कॉन इंटरनॅशनल लिमिटेड]]&lt;br/&gt;[[रेल विकास निगम लिमिटेड]]&lt;br/&gt;[[कंटेनर कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया|कंटेनर कॉर्पोरेशन लिमिटेड]]&lt;br/&gt;रेल्वे माहिती प्रणाली केंद्र
| मालक = [[भारत सरकार]]
| संकेतस्थळ = [http://www.indianrailways.gov.in/ भारतीय रेल्वेचे संकेतस्थळ]
| तळटिपा = 
| आंतरराष्ट्रीय = 
}}
[[Image:India railway schematic map.svg|thumb|भारतीय रेल्वे जाळ्याचा मानचित्र]]

'''भारतीय रेल्वे''' (संक्षेप: भा.रे.) ही भारताची सरकार-नियंत्रित सार्वजनिक रेल्वेसेवा आहे. भारतातील रेल्वेमार्गांची एकूण लांबी ६७,४१५ [[किलोमीटर|कि.मी.]] इतकी आहे. भारतीय रेल्वे दररोज २३१ लाख प्रवासी आणि ३३ लाख टन मालाची वाहतूक करते. भारतीय रेल्वेच्या मालकीत भारतीय रेल्वेमध्ये १२,१४७ इंजिने, ७४,००३ प्रवासी डबे आणि २८९,१८५ वाघिणी आहेत आणि रोज ८,७०२ प्रवासी गाड्यांसहित एकूण १३,५२३ गाड्या धावतात. भारतीय रेल्वेची ३०० रेल्वे यार्डे, २,३०० मालधक्के आणि ७०० दुरुस्ती केंद्रे आहेत. ही रेल्वे जगातील चौथी सर्वांत मोठ्या रेल्वेसेवा आहे. १२.२७ लाख कर्मचारी असलेली भारतीय रेल्वे, कर्मचारीसंख्येत जगातील आठवी सर्वांत मोठी व्यावसायिक [[संस्था]] आहे. रेल्वे विभाग हा [[भारत]] सरकारच्या कें‍द्रीय रेल्वे खात्यातील विभाग, भारतातील संपूर्ण रेल्वे जाळ्याचे नियोजन करतो. रेल्वे खात्याचे कामकाज कॅबिनेट दर्जाचे रेल्वेमंत्री पाहतात व रेल्वे विभागाचे नियोजन रेल्वे बोर्ड करते. भारतीय रेल्वे लांब पल्ल्याच्या व उपनगरीय अशा दोन्ही प्रकारच्या सेवा चालवते. ही जगातील सर्वांत मोठ्या संस्थांपैकी एक आहे.&lt;ref name=&quot;INDIAN RAILWAYS YEAR BOOK 2018 - 19&quot;&gt;[https://www.indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/stat_econ/Year_Book/Year%20Book%202018-19-English.pdf INDIAN RAILWAYS YEAR BOOK 2018 - 19]&lt;/ref&gt;

==इतिहास==

भारतात रेल्वे वाहतुकीचा प्रथम आराखडा [[इ.स. १८३२]] सालीच मांडण्यात आला होता. भारतातील पहिली रेल्वे [[इ.स. १८३७]] मध्ये [[चेन्नई]] मध्ये रेड हिल्स पासून चिंतड्रिपेट धावली. तिला रेड हिल रेल्वे असे नाव देण्यात आले आणि विल्यम एवरीने उत्पादित रोटरी स्टीम लोकोमोटिव्हचा वापर केला. हे रेल्वे सर आर्थर कॉटन बांधले होते आणि मुख्यत्वे मद्रासमधल्या रस्ते-बांधकाम कामासाठी ग्रेनाईट दगडांची वाहतूक करण्यासाठी वापरले जात असे. [[इ.स. १८४४]] साली, भारताचे त्यावेळचे गव्हर्नर जनरल [[लॉर्ड हार्डिंग]] यांनी खाजगी व्यावसायिक मंडळीना रेल्वे व्यवस्था चालू करण्यासाठी परवानगी दिली. दोन नवीन रेल्वे कंपन्यांची स्थापना करण्यात आली आणि [[ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी]]ला त्यांना मदत करण्यासाठी सांगण्यात आले. १८४५मध्ये कॉटन [[राजमहेंद्री]] मधील [[डॉलेश्वरम]] येथे गोदावरी बांध बांधकाम बांधला, गोदावरी वर बांध बांधण्यासाठी दगड पुरवतो. पुढील काही वर्षात, [[इंग्लंड]]मधील गुंतवणूकदारांनी दाखवलेल्या व्यावसायिक औत्सुक्याचा भारताची रेल्वे व्यवस्था वृद्धिंगत होण्यात हातभार लागला. १८५१मध्ये सोलानी ॲक्वाडक्ट रेल्वे [[रुरकी]]मध्ये बांधण्यात आली, ज्याला ब्रिटिश अधिकारी नंतर नाव &quot;थॉमसन&quot; नावाच्या स्टीम लोकोमोटिव्हने आणले. सोलनी नदीवर ॲक्क्वाडक्ट बांधकाम साहित्याचा वापर करण्यासाठी हे वापरण्यात आले होते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत | title= Indian Railways plot toFAQ | कृती=Indian Railways Fan Club | दुवा=http://www.irfca.org/faq| ॲक्सेसदिनांक=१८ जून २००६}}&lt;/ref&gt;

[[एप्रिल १८]], [[इ.स. १८५३]] रोजी भारतातील पहिली प्रवासी रेल्वेगाडी [[बोरीबंदर]] (नंतरचे ''व्हिक्टोरिया टर्मिनस'', व आताचे [[छत्रपती शिवाजी टर्मिनस]]) [[मुंबई]] ते [[ठाणे]] अशी ३४ किलोमीटर (२१ मैल) धावली. साहिब, सिंध आणि सुलतान अशी नावे असलेल्या तीन वाफेच्या इंजिनांनी त्या गाडीला खेचले होते, आणि भारतातील रेल्वे वाहतूकीला औपचारिक सुरुवात झाली. त्यानंतर १८५४मध्ये बंगाल मध्ये [[हावडा]] ते हुगळी हे २४ मैलांचे अंतर कापणारी गाडी सुरू झाली. १८५४ साली मुंबई ठाणे रेल्वे कल्याण पर्यंत वाढवली गेली. तेव्हाच देशाचा पहिला पूल, ठाणे व्हायाडक्ट, आणि  पहिला बोगदा, पारसिक बोगदा बांधण्यात आला. [[कोलकाता]] ते अलाहाबाद [[दिल्ली]] असा लोहमार्गही १८६४ मध्ये पूर्ण केला गेला. [[मुंबई]] ते [[कोलकाता]] रेल्वेमार्ग पूर्ण झाला १८७०मध्ये त्यावरून गाडी धावली. १८८५मध्ये भारतीय बनावटीचे रेल्वे इंजिन बनवण्याची सुरुवात झाली. * प्रसाधनगृहांची सुविधा, १८९१ मध्ये प्रथम दर्जाच्या डब्यांत, १९०७ साली खालच्या वर्गाच्या डब्यांत दिली गेली. पहिली विद्युत रेल्वे, मुंबई व्हीटी ते [[कुर्ला]] दरम्यान, ३ फेब्रुवारी १९२५ रोजी धावली. [[इ.स. १९४७]]पर्यंत भारतात ४२ रेल्वे कंपन्या होत्या. [[इ.स. १९५१]]मध्ये या सर्व संस्थांचे [[राष्ट्रीयीकरण]] करून एक संस्था बनवण्यात आली. पहिली भूमिगत रेल्वे, [[कोलकाता मेट्रो]], २४ ऑक्टोबर १९८४ रोजी धावली. पहिली संगणकीकृत आरक्षण प्रणाली, नवी दिल्ली, १९८६ साली सुरुवात झाली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत| title=Introductory History of Indian Railways| कृती=Glyn's Trains| दुवा=http://www.glynstrains.com/india2.html| ॲक्सेसदिनांक=१९ जून २००५| archive-date=2005-10-18| archive-url=https://web.archive.org/web/20051018235554/http://www.glynstrains.com/india2.html| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery class=&quot;center&quot; mode=Packed-hover&gt;
Image:Tanna Village and Smaller Viaduct (12671597053).jpg|१८५५ मध्ये मुंबईजवळील लहान ठाणे रेल्वे पूल
Image:Tanna Railway Viaduct (9142699593).jpg|१८५५ मध्ये मुंबईजवळील मोठा ठाणे रेल्वे पूल ओलांडणारी एक रेल्वे
Image:IndianRailways1871b.jpg|भारतीय रेल्वे मानचित्र १८७१
Image:India_railways1909a.jpg|भारतीय रेल्वे मानचित्र १९०९
&lt;/gallery&gt;

रेल्वेचे अंदाजपत्रक भारतातील रेल्वे वाहतूकीची निगा राखण्याची, अद्ययावतीकरणाची आणि विकासासाठीची कामे करण्याचा प्रस्ताव रहायचा. सगळ्यात महत्त्वाचे म्हणजे यात पुढील वर्षाचे आर्थिक प्रस्ताव असतात, जेणेकरून रेल्वेचे प्रवासी व मालवाहतूकीचे भाडे ठरवण्यात येते. या अंदाजपत्रकावर [[भारतीय संसद]] चर्चा करते व बदल सुचवते. हे अंदाजपत्रक [[लोकसभा|लोकसभेत]] साध्या बहुमताने संमत होणे आवश्यक असते. [[राज्यसभा|राज्यसभेला]] यावर टिप्पणी करण्याचा हक्क असतो पण तो रेल्वे मंत्रालयावर बांधिल नसतो. १९२४ च्या ऍकवर्थ समितीच्या सल्ल्यानुसार रेल्वेचे अंदाजपत्रक भारत सरकारच्या अंदाजपत्रकाच्या दोन दिवस आधी (साधारण [[फेब्रुवारी २६]]च्या सुमारास) संसदेत सादर केले जाते. रेल्वेच्या अंदाजपत्रकातील फायदा किंवा तुटवडा सरकारच्या अंदाजपत्रकात दाखवला जातो. रेल्वे अंदाजपत्रक सन २०१८ साली पासून सामान्य अंदाजपत्रक सोबत मिळवला गेला.&lt;ref&gt;[https://www.business-standard.com/budget/article/budget-2018-why-india-merged-railway-union-budget-in-2017-118011700938_1.html Budget 2018: Why India merged Railway, Union Budget in 2017]&lt;/ref&gt;

आयआरचे संशोधन डिझाईन अँड स्टँडर्ड्स ऑर्गनायझेशन (आरडीएसओ) संशोधन, डिझाइन आणि मानकीकरण करते. वृद्धापकाळातील पायाभूत सुविधा सुधारण्यासाठी व त्याची सेवा गुणवत्ता सुधारण्यासाठी रेल्वेने कित्येक उपक्रम हाती घेतले आहेत. २०२० पर्यंत आयआर श्रेणीसुधारित करण्यासाठी {{INRConvert|9.05|t}} गुंतवणूक करण्याची भारत सरकारची योजना आहे.&lt;ref name=&quot;Economic Times&quot;&gt;{{cite web|title=GE, Alstom land $5.6-billion deals to supply locomotives for railways|url=http://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/railways/ge-alstom-land-5-6-billion-deals-to-supply-locomotives-for-railways/articleshow/49733686.cms|work=Economic Times|date=10 November 2015|accessdate=13 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151112021946/http://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/railways/ge-alstom-land-5-6-billion-deals-to-supply-locomotives-for-railways/articleshow/49733686.cms|archive-date=12 November 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt; पायाभूत सुविधा आधुनिकीकरणाच्या प्रकल्पांमध्ये हाय-स्पीड रेल्वे समाविष्ट आहे, २०२२ मध्ये प्रथम अहमदाबाद-मुंबई ट्रेन कार्यरत;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/diamond-quadrilateral-of-high-speed-trains/ |title=Diamond quadrilateral of high-speed trains – A Dastidar, Indian Express, 10 June 2014 |access-date=22 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170813222712/http://indianexpress.com/article/india/india-others/diamond-quadrilateral-of-high-speed-trains/ |archive-date=13 August 2017 |url-status=live  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/news/national/india-to-sign-deal-with-japan-to-get-first-bullet-train/article7961724.ece |title=India to sign deal with Japan to get first bullet train – द हिंदू&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=22 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170802071232/http://www.thehindu.com/news/national/india-to-sign-deal-with-japan-to-get-first-bullet-train/article7961724.ece |archive-date=2 August 2017 |url-status=live  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wsj.com/articles/indian-cabinet-agrees-to-pick-japan-for-high-speed-rail-project-1449744059 |title=India Said to Pick Japan for High-Speed Rail Project – WSJ&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=22 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170518014556/https://www.wsj.com/articles/indian-cabinet-agrees-to-pick-japan-for-high-speed-rail-project-1449744059 |archive-date=18 May 2017 |url-status=live  }}&lt;/ref&gt; {{convert|2700|acre|km2}} {{INRConvert|1070000|c|0}} योजनेंतर्गत ४०० स्थानकांचे पुनर्विकास;&lt;ref name=sta1&gt;[http://www.livemint.com/Companies/NV9ujsKfuh92SnrxtiC86H/Railways-appoints-IRSDC-as-nodal-agency-for-station-redevelo.html Railways appoints IRSDC as nodal agency for station redevelopment]&lt;/ref&gt; [[डिजिटल इंडिया]] - कार्यक्षमता सुधारण्यासाठी आणि खर्च कमी करण्यासाठी रेल्वेचे डिजीटलायझेशन {{INRConvert|3500000|m|currency_formatting=c|to=USD|year=2017}};&lt;ref name=bg1/&gt; रेन वॉटर हार्वेस्टिंग, डिसेंबर २०१८ पर्यंत १८८५ प्रणाली स्थापित केल्या;&lt;ref name=rain1&gt;[http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=155020 Rain Water Harvesting System In Indian Railway] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171223102329/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=155020 |date=23 December 2017 }}, 7 December 2016.&lt;/ref&gt; आणि पुनर्वसन रेल्वेच्या जमीनीच्या आणि रुळांच्या बाजूने.&lt;ref name=forest1&gt;[https://news.nationalgeographic.com/2016/07/india-plants-50-million-trees-uttar-pradesh-reforestation/ India Plants 50 Million Trees in One Day, Smashing World Record] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171223102536/https://news.nationalgeographic.com/2016/07/india-plants-50-million-trees-uttar-pradesh-reforestation/ |date=23 December 2017 }}, [[National Geographic]], July 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.indiantrain.in/live-train-running-status|title=भारतीय रेल्वे Train Running Status|publisher=indiantrain.in|access-date=21 July 2021}}&lt;/ref&gt;

आयात केलेले-इंधन खर्चावर बचत करण्यासाठी सर्व मार्ग विद्युतीकरण असतील. मार्च २०२१ पर्यंत पूर्ण विद्युतीकरणाचे नियोजन करून नोव्हेंबर २०२१ पर्यंत ५०.९० टक्के नेटवर्कचे विद्युतीकरण करण्यात आले.&lt;ref name=bg1&gt;[http://railengdigest.com/project-news/asia/indian-railways-converts-broad-gauge/ Indian Railways orders conversion to Broad Gauge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171223102927/http://railengdigest.com/project-news/asia/indian-railways-converts-broad-gauge/ |date=23 December 2017 }}, Rail Digest, 12 April 2017.&lt;/ref&gt; ऑफ-द-ग्रीड सौरऊर्जेवर चालणा गाड्यांचे (२०१७ ते २०२२ दरम्यान) [[सौर ऊर्जा|सौर]] आणि [[पवन ऊर्जा]] १३०० मेगावॅटच्या गीगावाट बसविण्याच्या योजना आहेत; जून २०१८ in मध्ये भारताने जगातील पहिली सौरऊर्जेवर चालणारी ट्रेन आणि रूफटॉप सौर शेतात ५० कोचेस सादर केले.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/indias-first-solar-powered-demu-train-launched/article19281625.ece|title=India’s first solar-powered DEMU train launched|work=द हिंदू|access-date=23 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180726225212/https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/indias-first-solar-powered-demu-train-launched/article19281625.ece|archive-date=26 July 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130808115946/http://www.eco-business.com/news/railways-iit-madras-tie-power-ac-coaches-solar-energy/ Railways, IIT-Madras tie up to power AC coaches with solar energy]. ''The Times of India'' (5 August 2013). Retrieved on 17 August 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=solar1&gt;[https://www.curbed.com/2017/7/19/15995536/solar-power-train-india-railways India’s new solar-powered train is the first in the world] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171223102640/https://www.curbed.com/2017/7/19/15995536/solar-power-train-india-railways |date=23 December 2017 }}, June 2017&lt;/ref&gt; या प्रयोगाचे प्रारंभिक मूल्यांकन सकारात्मक राहिले.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/309625965_Rail_coaches_with_rooftop_solar_photovoltaic_systems_A_feasibility_study |title=Archived copy |access-date=26 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180726225212/https://www.researchgate.net/publication/309625965_Rail_coaches_with_rooftop_solar_photovoltaic_systems_A_feasibility_study |archive-date=26 July 2018 |url-status=live  }}&lt;/ref&gt; रूफटॉप सौर विद्युत दीर्घ-इंधन खर्च कमी करण्यासाठी आणि पर्यावरणाचे रक्षण करण्यासाठी स्टेशनवर योजना आखली गेली आहे,&lt;ref&gt;{{cite news|title=NORTHERN RAILWAYS TO INSTALL 5 MW ROOFTOP SOLAR IN FOUR OF ITS STATIONS|url=http://mercomcapital.com/northern-railways-to-install-5-mw-rooftop-solar-in-four-of-its-stations#sthash.5S8zaJPl.dpuf|access-date=3 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170303201130/http://mercomcapital.com/northern-railways-to-install-5-mw-rooftop-solar-in-four-of-its-stations#sthash.5S8zaJPl.dpuf#sthash.5S8zaJPl.dpuf|archive-date=3 March 2017|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; आणि  टिकाऊ लाईट-उत्सर्जक डायोड मार्च २०१८ पर्यंत सर्व स्थानकांवरील प्रकाशयोजना पूर्ण झाली ज्यामुळे वीज बिलांमध्ये वर्षाकाठी ५०० दशलक्ष रुपयांची बचत होते.&lt;ref name=led1&gt;{{Cite web|url=https://www.business-standard.com/article/economy-policy/target-of-installing-led-lights-at-all-stations-achieved-says-railways-118033100391_1.html|title=Target of installing LED lights at all stations achieved, says Railways|first=Press Trust of|last=India|date=31 March 2018|via=Business Standard}}&lt;/ref&gt;

जानेवारी मध्ये सर्व मानव रहित पातळी पार केली गेली होती आणि ओव्हरब्रिज आणि अंडरब्रिजद्वारे मानव-स्तरीय पातळी क्रॉसिंग क्रमाने बदलली जात आहेत.&lt;ref name=bg1/&gt;&lt;ref name=umc1&gt;[https://pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1575836 All unmanned level crossings (UMLCs) on Broad Gauge (BG) have been eliminated on 31st Jan 2019.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160611154206/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=145324 |date=11 June 2016 }}, 12 May 2016.&lt;/ref&gt; इतर सुरक्षा प्रकल्पांमध्ये सर्वप्रथम वातानुकूलित कोचमध्ये २०१८ मध्ये राजधानी एक्स्प्रेस गाड्यांमध्ये सुरू झालेल्या स्वयंचलित फायर अलार्म सिस्टमचा समावेश आहे;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Indian Railways develops Automatic Fire and Smoke Detection System|url=http://news.biharprabha.com/2013/09/indian-railways-develops-automatic-fire-and-smoke-detection-system/|accessdate=5 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130908145221/http://news.biharprabha.com/2013/09/indian-railways-develops-automatic-fire-and-smoke-detection-system/|archive-date=8 September 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt; आणि ६,०९५ जीपीएस-सक्षम अंतर्देशीय नेव्हिगेशन सिस्टम  रेल्वे सिग्नलिंग उपकरणे (ट्रेन ड्रायव्हर्सना इशारा देण्यासाठी ट्रॅकवर फटाके ठेवण्याची प्रथा बदलून) चार झोनमध्ये स्थापित केली आहेत: [[उत्तर रेल्वे क्षेत्र|उत्तर रेल्वे]], [[उत्तर मध्य रेल्वे क्षेत्र|उत्तर मध्य]], [[उत्तर पूर्व रेल्वे]] विभाग आणि आयसीएफ कोच जागा एलएचबी कोचसह बदलणे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.livemint.com/Companies/NV9ujsKfuh92SnrxtiC86H/Railways-appoints-IRSDC-as-nodal-agency-for-station-redevelo.html |title=संग्रहित प्रत |access-date=2020-06-20 |archive-date=2017-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171223102226/http://www.livemint.com/Companies/NV9ujsKfuh92SnrxtiC86H/Railways-appoints-IRSDC-as-nodal-agency-for-station-redevelo.html |url-status=bot: unknown }}, Livemint, 5 December 2017.&lt;/ref&gt; बिहारमधील दोन नवीन कारखान्यांसह लोकोमोटिव्ह कारखान्यांचे आधुनिकीकरण करण्यात आले आहे: मधेपुरा मधील एक इलेक्ट्रिक लोकोमोटिव्ह कारखाना आणि मारहौरा मधील डिझेल लोकोमोटिव्ह फॅक्टरी आणि एप्रिल ते जुलै २०१४ पर्यंत २,२८,५८५ जैव-शौचालय सुरू करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Locomotive Factories in Bihar: In cold storage for years, two Railway projects to start soon|url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/locomotive-factories-in-bihar-in-cold-storage-for-years-two-railway-projects-to-start-soon/|work=Indian Express|date=30 October 2015|accessdate=31 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151031004858/http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/locomotive-factories-in-bihar-in-cold-storage-for-years-two-railway-projects-to-start-soon/|archive-date=31 October 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=GE Gets $2.6 Billion Indian Railways Contract|url=https://www.wsj.com/articles/ge-to-help-modernize-indias-rail-system-1447080903|work=Wall Street Journal|date=9 November 2015|accessdate=9 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151109183451/http://www.wsj.com/articles/ge-to-help-modernize-indias-rail-system-1447080903|archive-date=9 November 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Rail ministry awards Rs 14,656-cr Marhowra locomotive project to GE|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/rail-ministry-awards-rs-14-656-cr-marhowra-locomotive-project-to-ge-115110900795_1.html|work=Business Standard|date=9 November 2015|accessdate=9 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151112014526/http://www.business-standard.com/article/economy-policy/rail-ministry-awards-rs-14-656-cr-marhowra-locomotive-project-to-ge-115110900795_1.html|archive-date=12 November 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt; २०१८ ते २०२८ पर्यंत ८०० इलेक्ट्रिक लोकोमोटिव्ह पुरवठा करण्यासाठी अल्स्टॉम सह {{INRConvert|200|बिलियन}} भागीदारी जाहीर केली गेली.&lt;ref name=&quot;Economic Times&quot;/&gt;

== संस्था ==

=== रचना ===

भारतीय रेल्वेची मालकी [[भारतीय रेल्वे मंत्रालय|रेल्वे मंत्रालयाद्वारे]] [[भारत सरकार]]कडे आहे. भारतीय रेल्वे ही कंपनी नसून भारत सरकारचाच एक विभाग आहे. [अश्विनी वैष्णव] सध्याचे (इ.स.२०२१) [[भारतीय रेल्वे मंत्री|रेल्वेमंत्री]] आहेत. याशिवाय [[आर. वेलू]] व [[नारणभाई जे. राठवा]] हे दोघे उपमंत्री आहेत. भारतीय रेल्वेचा दैनंदिन कारभार भारतीय रेल्वे बोर्ड चालवते. यात सहा सदस्य व एक अध्यक्ष असतात.

भारतीय रेल्वेचे अठरा विभाग मुख्याधिकाऱ्यांच्या (जी.एम.) नियंत्रणाखाली असून ते भारतीय रेल्वे बोर्डाला जबाबदार असतात. प्रत्येक विभाग मंडलांमध्ये विभागलेले असतात व त्यांचे आधिपत्य मंडल अधिकाऱ्यांकडे (डी.आर.एम.) असते. मंडल अधिकारी प्रत्येक मंडलाच्या अभियांत्रिकी, विद्युत, दळणवळण, लेखा, वैयक्तिक, व्यापारी आणि सुरक्षा अधिकाऱ्यांना मार्गदर्शन करतात. यांखाली प्रत्येस स्थानकाचे स्थानकप्रमुख (स्टेशन मास्टर) असतात जे त्यांच्या स्थानकांतून येणाऱ्या जाणाऱ्या गाड्यांची सुरक्षा व व्यवस्था बघतात. या सोळा विभागांशिवाय भारतीय रेल्वेचे सहा उत्पादन केंद्रे आहेत. त्यांचे मुख्याधिकारीही रेल्वे बोर्डाला जबाबदार असतात.

याव्यतिरिक्त रेल्वे विद्युतीकरण केंद्रिय संस्था आणि [[कोलकाता मेट्रो रेल्वे]] बांधकाम विभागांनी हा त्यांचेत्यांचे मुख्याधिकारी असतात.

=== सहाय्यक कंपन्या ===
इतर जाहीर क्षेत्रातील कंपन्याही रेल्वे मंत्रालयाच्या नियंत्रणाखील आहेत. यांपैकी काही:

# [[डेडिकेटेड फ्रेट कॉरिडोर कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया]]
# [[इंडियन रेल्वे केटरिंग अँड टुरिझम कॉर्पोरेशन]]
# [[कोकण रेल्वे कॉर्पोरेशन]]
# [[इंडियन रेल्वे फायनान्स कॉर्पोरेशन]]
# [[मुंबई रेल विकास कॉर्पोरेशन]]
# [[रेलटेल कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया]]
# [[राइट्स लिमिटेड]]
# [[इरकॉन इंटरनॅशनल लिमिटेड|इर्कॉन इंटरनॅशनल लिमिटेड]]
# [[रेल विकास निगम लिमिटेड]]
# [[कंटेनर कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया|कंटेनर कॉर्पोरेशन लिमिटेड]]
# रेल्वे माहिती प्रणाली केंद्र, ही रेल्वे बोर्डाच्या नियंत्रणाखालील स्वतंत्र संस्था आहे. ही संस्था भारतीय रेल्वेसाठी संगणक प्रणालींचा विकास करते.

=== विभाग आणि प्रभाग ===
रेल्वे बोर्डाने ठरवल्याप्रमाणे १९५० मध्ये देशातील खासगी रेल्वे कंपन्यांचे अस्तित्त्व संपुष्टात आले. भारतातील सर्व रेल्वे सेवेची सहा रेल्वे विभागांमध्ये (झोन) विभागणी करण्याचे झाली. यानुसार हैदराबादची निझाम रेल्वे, ग्वाल्हेरची सिंदिया रेल्वे आणि घोलपूर रेल्वे यांची मिळून 'मध्य रेल' असा विभाग बनवला. &quot;बॉम्बे बरोडा अँड सेंट्रल इंडिया रेल्वे&quot; (बीबी अँड सीआय), सौराष्ट्र रेल्वे, राजपुताना रेल्वे आणि जयपूर रेल्वे यांना एकत्र करून 'पश्चिम रेल्वे' विभाग बनवण्यात आला. उत्तर रेल्वे ही 'ईस्टर्न पंजाब रेल्वे' व जोधपूर रेल्वे, बिकानेर रेल्वे यांना मिळून बनवण्यात आली. अवध, आसाम, तिरहूत या रेल्वे कंपन्यांच्या एकत्रीकरणातून ईशान्य रेल्वे (उत्तर-पूर्व रेल) स्थापन झाली. 'पूर्व रेल'मध्ये बंगाल-नागपूर रेल्वे आणि &quot;ईस्ट इंडिया रेल्वे कंपनी&quot; यांचा समावेश होता.

[[चित्र:Indianrailwayzones-numbered.svg|thumb|right|भारतीय रेल्वेचे विभाग]]
व्यवस्थापनासाठी भारतीय रेल्वेचे १८ विभाग करण्यात आले आहेत. प्रत्येक रेल्वे विभागाचे देखील प्रभाग पाडण्यात आले आहेत. प्रत्येक प्रभागात एक प्रभागीय कार्यालय असते. असे एकूण ६७ प्रभाग आहेत. [[कोलकाता मेट्रो]]चे मालकी हक्क व संचालन भारतीय रेल्वेकडे असले तरी देखील ही मेट्रो सेवा कोणत्याही प्रभागामध्ये येत नाही. संचालनाच्या दृष्टीने या रेल्वेस विभागीय रेल्वेचा दर्जा आहे.
{|class=&quot;toccolours&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;border:0px solid black;text-align:left&quot;
|----
!क्र.
!नाव
!सांकेतिक नाव
!मुख्यालय
!स्थापना दिनांक
!प्रभाग
|----
|१.
|[[उत्तर रेल्वे (भारत)|उत्तर रेल्वे]]
|उ.रे.
|[[दिल्ली]]
|[[एप्रिल १४]], [[इ.स. १९५२]]
|[[दिल्ली]], [[अंबाला]], [[फिरोजपूर]], [[लखनौ]], [[मोरादाबाद]]
|----
|२.
|[[उत्तर पूर्व रेल्वे (भारत)|उत्तर पूर्व रेल्वे]]
|उ.पु.रे.
|[[गोरखपूर]]
|[[इ.स. १९५२]]
|[[इज्जतनगर]], [[लखनौ]], [[वाराणसी]]
|----
|३.
|[[उत्तर पूर्व सीमा रेल्वे]]
|उ.पू.रे.
|[[गौहाटी|मालिगाव(गौहाटी)]]
|[[इ.स. १९५८]]
|[[अलिपूरद्वार]], [[कटिहार]], [[लुमडिंग]], [[रंगिया]], [[तिन्सुकिया]]
|----
|४.
|[[पूर्व रेल्वे (भारत)|पूर्व रेल्वे]]
|पू.रे.
|[[कोलकाता]]
|[[एप्रिल महिना|एप्रिल]], [[इ.स. १९५२]]
|[[हावरा]], [[सियालदाह]], [[आसनसोल]], [[माल्दा]]
|----
|५.
|[[दक्षिण पूर्व रेल्वे (भारत)|दक्षिण पूर्व रेल्वे]]
|द.पू.रे.
|[[कोलकाता]]
|[[इ.स. १९५५]]
|[[अद्रा, पश्चिम बंगाल|अद्रा]], [[चक्रधरपूर]], [[खड़गपूर]], [[रांची]]
|----
|६.
|[[दक्षिण मध्य रेल्वे]]
|द.म.रे.
|[[सिकंदराबाद]]
|[[ऑक्टोबर २]], [[इ.स. १९६६]]
|[[सिकंदराबाद]], [[हैदराबाद]], [[गुंटकल]], [[गुंटूर]], [[नांदेड]], [[विजयवाडा]]
|----
|७.
|[[दक्षिण रेल्वे (भारत)|दक्षिण रेल्वे]]
|द.रे.
|[[चेन्नई]]
|[[एप्रिल १४]], [[इ.स. १९५१]]
|[[चेन्नई]], [[मदुरई]], [[पालघाट]], [[तिरुचिरापल्ली]], [[तिरुवनन्तपुरम]], [[सेलम]]
|----
|८.
|[[मध्य रेल्वे (भारत)|मध्य रेल्वे]]
|म.रे.
|[[मुंबई]]
|[[नोव्हेंबर ५]], [[इ.स. १९५१]]
|[[मुंबई]], [[भुसावळ]], [[पुणे]], [[सोलापूर]], [[नागपूर]] 
|----
|९.
|[[पश्चिम रेल्वे (भारत)|पश्चिम रेल्वे]]
|प.रे.
| [[मुंबई]]
|[[नोव्हेंबर ५]], [[इ.स. १९५१]]
|[[मुंबई सेंट्रल]], [[वडोदरा]], [[रतलाम]], [[अमदाबाद|अमदावाद]], [[राजकोट]], [[भावनगर]]
|----
|१०.
|[[दक्षिण पश्चिम रेल्वे]]
|द.प.रे.
|[[हुबळी]]
|[[एप्रिल १]], [[इ.स. २००३]]
|[[हुबळी]], [[बंगळूर]], [[म्हैसूर]]
|----
|११.
|[[उत्तर पश्चिम रेल्वे]]
|उ.प.रे.
|[[जोधपूर]]
|[[ऑक्टोबर १]], [[इ.स. २००२]]
|[[जयपूर]], [[अजमेर]], [[बिकानेर]], [[जोधपूर]]
|----
|१२.
|[[पश्चिम मध्य रेल्वे]]
|प.म.रे.
|[[जबलपूर]]
|[[एप्रिल १]], [[इ.स. २००३]]
|[[जबलपूर]], [[भोपाळ]], [[कोटा]]
|----
|१३.
|[[उत्तर मध्य रेल्वे]]
|उ.म.रे.
|[[अलाहाबाद]]
|[[एप्रिल १]], [[इ.स. २००३]]
|[[अलाहाबाद]], [[आग्रा]], [[झांसी]]
|----
|१४.
|[[दक्षिण पूर्व मध्य रेल्वे]]
|द.पू.म.रे.
|[[बिलासपूर|बिलासपूर, छत्तिसगढ]]
|[[एप्रिल १]], [[इ.स. २००३]]
|[[बिलासपूर]], [[रायपूर]], [[नागपूर]]
|----
|१५.
|[[पूर्व तटीय रेल्वे]]
|पू.त.रे.
|[[भुवनेश्वर]]
|[[एप्रिल १]], [[इ.स. २००३]]
|[[खुर्दा रोड]], [[संबलपूर]], [[विशाखापट्टनम]]
|----
|१६.
|[[पूर्व मध्य रेल्वे]]
|पू.म.रे.
|[[हाजीपुर|हाजीपूर]]
|[[ऑक्टोबर १]], [[इ.स. २००२]]
|[[दानापूर]], [[धनबाद]], [[मुगलसराई]], [[समस्तीपूर]], [[सोनपूर]]
|----
|१७.
|[[कोकण रेल्वे]]†
|को.रे.
|[[नवी मुंबई]]
|[[जानेवारी २६]], [[इ.स. १९९८]]
|प्रभाग नाही 
|}
†&lt;small&gt;कोंकण रेल्वे ही भारतीय रेल्वे बोर्डाच्या नियंत्रणाखालील वेगळी संस्था आहे. याचे मुख्यालय [[बेलापूर, नवी मुंबई]] येथे आहे.&lt;/small&gt;

== उत्पादन ==

मुख्यत्वे ऐतिहासिक कारणांसाठी, वहनसाहित्य आणि भारी तांत्रिक घटकांचे उत्पादन भारतीय रेल्वे स्वतः करते. महाग तंत्रज्ञानावर आधारित सामुग्री आयात न करता स्वदेशी पर्यायी उत्पादने वापरून खर्च कमी करणे हाच प्रमुख उद्देश बऱ्याच विकसनशील अर्थव्यवस्थांचा असतो.

भारतीय रेल्वेच्या उत्पादन संस्था केंद्रीय मंत्रालयाच्या अखत्यारीत येतात. या संस्थांचे मुख्य व्यवस्थापक रेल्वे बोर्डाच्या नियंत्रणाखाली असतात. भारतीय रेल्वेच्या उत्पादन संस्था आहेत:
* [[बनारस रेल्वे इंजिन कारखाना]], [[वाराणसी]]
* [[चित्तरंजन लोकोमोटिव्ह कार्यशाळा]], [[चित्तरंजन]]
* [[डिझेल-लोको आधुनिकीकरण कार्यशाळा]], [[पतियाला]]
* [[इंटिग्रल कोच फॅक्टरी]], [[चेन्नई]]
* [[रेल कोच फॅक्टरी]], [[कपुरथला]]
* [[रेल व्हील फॅक्टरी]], [[बंगळूर]]
* [[रेल स्प्रिंग कारखाना]], [[ग्वाल्हेर]]

== सेवा ==

=== प्रवासी सेवा ===
[[File:12437 SC-NZM Rajdhani 07-11-2018.jpg|right|thumb|लांब पल्ल्याची राजधानी एक्सप्रेस गाडी]]
दरवर्षी भारतीय रेल्वेच्या ८,७०२ प्रवासी गाड्यांमधून ५ अब्ज प्रवासी, २७ राज्य आणि ३ [[केंद्रशासित]] प्रदेशांत प्रवास करतात. [[सिक्किम]] आणि [[मेघालय]] या दोन राज्यात रेल्वे जात नाही. बहुतांशी, रेल्वे ही भारतात लांब पल्ल्याचा प्रवास करण्यासाठीचा प्रथम पर्याय म्हणून स्वीकारली जातो.

सर्वसाधारण प्रवासी गाडीमध्ये १८ रेल्वे डबे असतात. जास्त प्रवासी संख्या असलेला मार्गांवरील काही गाड्यांमध्ये डब्यांची संख्या २४पर्यंत देखील अढळते. एका डब्याची क्षमता १८ पासून ७२ प्रवासी वाहून नेण्याची असते. परंतु सुट्टीच्या दिवसात अथवा अतिव्यस्त मार्गांवर ही क्षमता नियमितपणे ओलांडलेली अढळते. साधारणपणे डबे जोडमार्गिका वापरून एक मेकांना जोडलेले असतात, ज्यामुळे चालत्या गाडीत प्रावाशांना एका डब्यातून दुसऱ्या डब्यात जाता येते. काही तांत्रिक कारणांसाठी गाड्यांमध्ये न जोडलेले डबे देखील असतात.

प्रत्येक डब्याची रचना एका वर्गाच्या प्रवासासाठी केलेली असते. भारतातील रेल्वे प्रवासाची अंतरे खूप लांब असल्याने शयनयान (रात्री आडवे झोपून प्रवास करण्याची सोय असलेले डबे) जास्त वापरात आहेत. सामान्य गाडीत ३ ते ५ वातानुकूलित डबे असतात.

माहितीजालाच्या साहायाने आरक्षणाची सोय [[इ.स. २००४]] साली सुरू करण्यात आली. २००९ सालापर्यंत तिचा वापर प्रतिदिन १ लक्ष आरक्षणे इतका होण्याची अपेक्षा आहे. ए.टी.एम. यंत्रांद्वारे लांब पल्यांच्या प्रवासाचे आरक्षण करण्याची सोय बऱ्याच स्थानकांवर उपलब्ध करण्यात येणार आहे.

==== रेल्वेगाड्यांचे प्रकार ====
# जलद (एक्सप्रेस)
# अतिजलद (सुपरफास्ट एक्सप्रेस)
# वातानुकूलित जलद
# वातानुकूलित अतिजलद
# दुमजली जलद (डबल डेकर एक्सप्रेस)
# [[शताब्दी एक्सप्रेस]]
# [[राजधानी एक्सप्रेस]]
# [[जन शताब्दी एक्सप्रेस]]
# [[संपर्क क्रांती एक्सप्रेस]]
# [[गरीब रथ एक्सप्रेस]]
# [[दुरंतो एक्सप्रेस]]
# [[अंत्योदय एक्सप्रेस]]
# उदय एक्स्प्रेस
# [[हमसफर एक्सप्रेस]]
# [[तेजस एक्सप्रेस]]
# उपनगरीय (ईएम्‌यू (इलेक्ट्रिक मल्टिपल युनिट))
# मेमू (मेनलाईन इलेक्ट्रिक मल्टिपल युनिट)
# डेमू (डिझेल इलेक्ट्रिक मल्टिपल युनिट)
# प्रवासी
# जलद प्रवासी
# डोंगरी २२. वंदे भारत

==== रेल्वेडब्यांचे वर्ग ====
[[File:Inside a 3-tier AC Compartment Dakshin Express.jpg|thumb|दक्षिण एक्सप्रेसमध्ये एसी थ्री टियर (३ए) कोचचे आतील भाग]]
भारतीय रेल्वेमध्ये निरनिराळ्या वर्गाचे डबे आहेत.

* आरक्षित वर्ग
** बैठक व्यवस्था प्रकारातील
*** कार्यकारी वातानुकूलित खुर्ची यान (ईए)
*** वातानुकूलित खुर्ची यान (सीसी)
*** द्वितीय वर्ग खुर्ची यान (२एस)
** बैठक/शयन व्यवस्था प्रकारातील
*** प्रथम वर्ग वातानुकूलित शयनयान (१ए)
*** द्वितीय वर्ग वातानुकूलित शयनयान (२ए)
*** तृतीय वर्ग वातानुकूलित शयनयान (३ए)
*** शयनयान (एसएल)
* अनारक्षित वर्ग (यूआर/जन)

==== जागतिक वारसा गाड्या ====
[[Image:Darjeeling Himalayan Railway.jpg|thumb|[[दार्जीलिंग हिमालयीन रेल्वे]] ही [[:वर्ग:जागतिक वारसा स्थाने|जागतिक वारसा स्थानांमधील]] एक आहे.]]
[[दार्जीलिंग हिमालयीन रेल्वे]] या नॅरो गेज, [[वाफेचे इंजिन|वाफेच्या इंजिनावर]] चालणाऱ्या रेल्वेला [[युनेस्को]]च्या [[जागतिक वारसा स्थान]] यादीत स्थान मिळालेले आहे. ही रेल्वे जुन्या [[सिलिगुडी]] स्थानकावरून तर सध्या [[जलपाइगुडी]] स्थानकावरून सुटते. [[पश्चिम बंगाल]] मधून सुटणारी ही रेल्वे [[चहा]]च्या मळ्यांमधून प्रवास करून [[दार्जीलिंग]]ला पोहोचते. दार्जिलिंग हे २१३४ मी. उंचीवर वसलेले थंड हवेचे ठिकाण आहे. या रेल्वे मार्गावरील सर्वांत उंचीचे स्थानक [[घूम]] आहे.

निलगिरी पर्वतीय रेल्वे, ही दक्षिण भारतातील [[निलगिरी पर्वतरांग|निलगिरी पर्वतरांगेत]] चालणारी लोहमार्ग आहे. ही नॅरो गेज, सुद्धा जागतिक वारसा स्थानांमध्ये आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/archive/|title=Archive News|website=द हिंदू}}&lt;/ref&gt; ही भारतातील एकमेव रॅक रेल्वे आहे.

[[कालका सिमला रेल्वे|कालका शिमला रेल्वे]] ही जगातील सगळ्यात अवघड चढणीच्या लोहमार्गांपैकी एक आहे. ही नॅरो गेज, सुद्धा जागतिक वारसा स्थानांमध्ये आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/2003/20031108/windows/main1.htm|title=The Tribune - Magazine section - Windows|website=www.tribuneindia.com}}&lt;/ref&gt;

[[मुंबई]]चे [[छत्रपती शिवाजी टर्मिनस]] रेल्वे स्थानक, सुद्धा जागतिक वारसा स्थानांमध्ये आहे.

==== पर्यटन गाड्या ====
[[पॅलेस ऑन व्हील्स]] ही विशेष रेल्वेगाडी आहे. वाफेच्या इंजिनाने ओढली जाणारी ही गाडी [[राजस्थान]] सरकारने पर्यटन वाढवण्यासाठी सुरू केली. महाराष्ट्रातही [[डेक्कन ऑडिसी]] नावाची गाडी आहे. ही गाडी कोकणासह महाराष्ट्रातून फिरते.

फेरी क्वीन, हे जगातील सगळ्यात जुने चालू स्थितीतील इंजिन आहे.

==== इतर गाड्या ====
[[समझौता एक्सप्रेस]] ही [[भारत]] व [[पाकिस्तान]]च्या दरम्यान धावणारी गाडी होती. इ.स. २००१ मधील युद्धसदृश परिस्थितीनंतर ती रद्द करण्यात आली व २००४मध्ये परत सुरू झाली. थार एक्सप्रेस ही भारतातील [[मुनाबाओ]] व पाकिस्तानमधील [[खोखरापार]] शहरांना जोडणारी गाडी [[भारत-पाकिस्तान दुसरे युद्ध|१९६५ च्या भारत-पाक युद्धानंतर]] बंद करण्यात आली होती व २००४ मध्ये परत सुरू झाली.

[[लाइफलाईन एक्सप्रेस]] ही विशेष गाडी पोचण्यास कठीण अशा अनागरी वस्त्यांमध्ये स्वास्थ्यसेवा पुरवते. ''फिरता दवाखाना'' या नावानेही ओळखल्या जाणाऱ्या गाडीचा एक डबा शल्यचिकित्सा खोलीच असतो. याशिवाय दोन डब्यांतून रुग्णांना राहण्याची सोय असते. एका स्थानकात दीड-दोन महिने थांबत ही गाडी देशभर प्रवास करीत राहते.

=== माल सेवा ===
[[File:BCNA freight train at Malkajgiri 02.JPG|thumb|BCNA मालगाडी]]

भारतीय रेल्वेवर अनेकविध मालाची मोठा प्रमाणावर वाहतूक होते – [[खनिज|खनिजे]], [[खते]] आणि [[खनिजतेल]], [[शेती]] उत्पन्ने, [[लोखंड]] आणि [[पोलाद]], मिश्रवहन वाहतूक, इत्यादी. मोठी बंदरे आणि मोठ्या शहरांमध्ये मालवाहतूकी साठी आणि मालगाडीत माल चढवण्या उतरवण्यासाठी स्वतंत्र रेल्वे मार्ग, गोदाम, फलाट आणि यार्डांची सोय असते.

भारतीय रेल्वेचा ७०% महसूल आणि बहुतांश नफा माल वाहतुकीतून उत्पन्न होतो आणि यातूनच‍ तोट्यात चालणाऱ्या प्रवासी वाहतुकीला अनुदानित आर्थिक साहाय्य दिले जाते. परंतु गेल्या काही वर्षांपासून, रेल्वेच्या तुलनेत ट्रक ने स्वस्त दरात होणाऱ्या माल वाहतुकीमुळे रेल्वेच्या मालवाहतूक उद्योगाला स्पर्धा जाणवू लागली आहे. म्हणून १९९० पासून, मध्यम क्षमतेच्या वाघिणीं हळू हळू बाद करून मोठ्या आणि आधुनिक वाघिणींच्या उपयोगावर भर द्यायला सुरुवात केली आहे. या नवीन वाघिणी‍चा उपयोग मुख्यत्वे [[कोळसा]], [[सिमेंट]], [[धान्य|धान्ये]], खनिजे या सारखा ठोक माल वाहून नेण्यासाठी उपयोग केला जातो.

या व्यतिरिक्त, वाहनांची देखील वाहतूक भारतीय रेल्वे वर केली जाते. अशा मालगाड्यांवर मालवाहू ट्रक चढवून एका ठिकाणावरून दुसऱ्या ठिकाणावर पोहोचवले जातात. तिथून पुढे मालाच्या वाहतुकीचा शेवटचा टप्पा त्याच ट्रकने होतो. असे मालवाहू ट्रक चढवण्या उतरवण्यासाठी सुरुवातीच्या व गंतव्यस्थानकात खास फलाट बांधण्यात आले आहेत. अशा प्रकारच्या मिश्रवहन पद्धतीने इंधनाची बचत, माल एका वाहनातून दुसऱ्यात चढवावा उतरावा लागत नाही म्हणून मनुष्यबळ व पैसा यांची बचत व या सगळ्या मुळे वेळेची बचत मोठ्या प्रमाणावर होते. नाशवंत माल वाहतुकीमध्ये याचा सर्वांत जास्त फायदा होतो. नाशवंत माल वाहून नेण्यासाठी वातानुकुलीत वाघिणी वापरल्या जातात. ''ग्रीन व्हॅन'' प्रकारच्या वाघिणी ताजी [[फळ|फळे]] व भाज्यांसाठी वापरल्या जातात. आता अतिमहत्त्वाचा माल पोहोचवण्यासाठी भारतीय रेल्वे वर ''कंटेनर राजधानी'' अर्थात कॉनराज गाड्याही आहेत. आता पर्यंत मालगाड्यांनी गाठलेला उच्चतम वेग, ४,७०० मेट्रिक टनासाठी ताशी १०० कि.मी. (६२ मैल) इतका नोंदवला गेला आहे.

महसूलात वाढ या दृष्टीने भारतीय रेल्वे हे सारे बदल करत आहे. याच उद्देशाने, अलीकडे खाजगी मालगाड्यांनाही परवानगी देण्यात आली आहे. आता नियमांची पूर्तता झाली तर खाजगी कंपन्या स्वतःच्या मालगाड्या भारतीय रेल्वेच्या मार्गांवर चालवू शकतात. मालवाहू गाड्या चालवण्यासाठी मुख्य शहरांना जोडणाऱ्या ११,००० कि.मी. लांबीच्या स्वतंत्र रेल्वे मार्गाच्या उभारणीला संमती मिळाली आहे. आत्ता पर्यंत नियमितपणे क्षमते पेक्षा जास्त माल भरला जात होता. २,२२,००० वाघिणींची क्षमता ११% वाढवून या बेकायदेशीर कृतीला कायद्याच्या चौकटी आणले आहे. उत्पादन शुल्कात व इंधनाच्या किमतीत झालेल्या वाढीमुळे रेल्वे वाहतूक आर्थिक दृष्ट्या फायदेशीर ठरू लागली आहे. प्रतिवर्तन कालात बचत केल्याने महसूलात २४% स्पष्ट वाढ दिसून आली आहे.

== उपनगरीय रेल्वे व मेट्रो ==
[[File:Western-Railway-Medha-EMU.jpg|thumb|मुंबई उपनगरीय रेल्वे गाडी]]
उपनगरीय प्रवासी वाहतुकीसाठी अनेक शहरांमध्ये स्वतंत्र रेल्वे प्रणाली चालवली जाते. सध्या अशी उपनगरीय प्रवासी सेवा [[मुंबई]], [[चेन्नई]], [[कोलकाता]], [[दिल्ली]], [[हैदराबाद]] आणि [[पुणे]] येते कार्यरत आहे. मुंबई, नवी दिल्ली, चेन्नई आणि कोलकाता या शहरांमध्ये मेट्रो सेवा कार्यरत आहे – मुंबईत [[मुंबई मेट्रो]], नवी दिल्लीत [[नवी दिल्ली मेट्रो]], चेन्नईत [[चेन्नई मेट्रो]] आणि कोलकाता मध्ये [[कोलकाता मेट्रो]].

प्रवासी वाहतूकीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या [[उपनगरीय रेल्वे गाडी|उपनगरीय गाड्या]] ई.एम.यु. या तत्त्वावर आधारीत असतात. या गाड्यांमध्ये साधारणपणे ९ डबे असतात. गर्दीच्या मार्गांवर/वेळेत १२ डब्याच्या गाड्या चालवल्या जातात. सध्या मुंबईतील तीन्ही उपनगरीय मार्गांवरील ९ डब्याच्या गाड्या ३ अतिरिक्त डबे जोडून १२ डब्यांच्या गाड्यांमध्ये रूपांतरीत करण्यात येत आहेत. यासाठी फलाटांची लांबी वाढवून झालेली आहे. ई.एम.यु. गाडीच्या एका एककात एक कर्षण डबा तर दोन साधे डबे असतात. सहसा मधला डबा कर्षक असतो. म्हणजे नऊ डब्यांची गाडी ही तीन एककांची असते तर बारा डब्यांची चार एककांची. उपनगरीय ई.एम.यु. गाड्यांमध्ये ए.सी. विद्युप्रवाह वापरला जातो.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.irfca.org/faq/faq-elec.html|title=[IRFCA] Indian Railways FAQ: Electric Traction - I|website=www.irfca.org}}&lt;/ref&gt; मेट्रो ई.एम.यु गाड्यांमध्ये मध्ये डी सी विद्युप्रवाह वापरला जातो.

इतर उपगनरीय वाहतुकीच्या तुलनेत मुंबई उपनगरीय रेल्वे गाड्या खूपच जास्त प्रवासी संख्या हाताळतात. या प्रणालीमध्ये ३ मार्ग आहेत – पश्चिम, मध्य आणि हार्बर. 390 किलोमीटर (240 मैल) मध्ये पसरलेला, उपनगरीय रेल्वे 2,342 रेल्वे सेवा चालवते आणि दररोज 7.5 दशलक्षाहून अधिक प्रवासी वाहते. वार्षिक राइडरशिप (2.64 अब्ज) द्वारे, मुंबई उपनगरीय रेल्वे जगातील सर्वात व्यस्त प्रवासी रेल्वे प्रणालींपैकी एक आहे. हे भारतातील पहिले उपनगरीय रेल्वे नेटवर्क आहे. मुंबईतील उपनगरी रेल्वे मार्गाचे सहा मुख्य मार्ग आहेत, [[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य मार्ग]], [[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]], [[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम मार्ग]], [[ट्रान्सहार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|ट्रान्सहार्बर मार्ग]], [[नेरूळ-उरण मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|नेरूळ-उरण मार्ग]] आणि [[वसई रोड-रोहा मार्ग|पनवेल-दिवा-वसई मार्ग]].

== इतर सेवा  आणि योजना ==
=== लकी यात्रा ===
मुंबई उपनगरीय रेल्वेने विनातिकिट प्रवास करणाऱ्यांची संख्या कमी करण्यासाठी २० मार्च, २०२५ पासून लकी यात्रा नावाची योजना सुरू केली. यात मुंबई उपनगरी रेल्वेच्या विकल्या गेलेल्या तिकिटांपैकी रोज एक क्रमांकाला १०,००० रुपये तर दर आठवड्याला ५०,००० रुपयांचे बक्षीस दिले जाते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|title=लकी यात्रा|दुवा=https://luckyyatra.com/ClaimReward?cn=Home|संकेतस्थळ=https://luckyyatra.com/|ॲक्सेसदिनांक=२०२५-०४-२५|archive-date=2025-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20250524010043/https://luckyyatra.com/ClaimReward?cn=Home|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== सामान्य माहिती==
&lt;ref name=&quot;INDIAN RAILWAYS YEAR BOOK 2018 - 19&quot;/&gt;
* जगातील सर्वात मोठा फलाट – [[गोरखपूर रेल्वे स्थानक|गोरखपूर]], १,३६६ .३३ मी लांब&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Railway_platform#Longest_railway_platforms Longest railway platforms]&lt;/ref&gt;
* सर्वात व्यस्त स्टेशन – [[हावडा रेल्वे स्थानक|हावडा]], रोज २१० गाड्या&lt;ref&gt;[https://erail.in/blog/busiest-railway-stations-of-India/56 busiest railway stations in India]&lt;/ref&gt;
* सर्वात लहान नावाचे स्थानक – ईब, ओरिसा
* सर्वात मोठ्या नावाचे स्थानक – श्रीवेंकटनरसिंहराजूवरिपेटा, आंध्र प्रदेश
* सर्वात उंचीवरील स्थानक – घूम, दार्जिलिंग हिमालयीन रेल्वे. हे स्थानक वाफेच्या इंजिनाची सेवा असलेले जगातील दुसऱ्या क्रमांकाचे उंचीवरील स्थानक आहे.&lt;ref&gt;[http://www.indianrail.gov.in/dm_hill.html दार्जिलिंग हिमालयीन रेल्वे] {{वेबॅक आर्किव्ह |url=http://www.indianrail.gov.in/dm_hill.html |date=20090221114709}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{वेबॅक आर्किव्ह |url=http://www.indianrail.gov.in/dm_hill.html |date=20090221114709}}&lt;/ref&gt; 
* सर्वात लांब रेल्वे पूल – [[बोगीबील ब्रिज]], ब्रह्मपुत्र नदी, ४,९४० मी  
* सर्वात लांब रेल्वे बोगदा – [[पीर पंजाल रेल्वे बोगदा]],  पीर पंजाल, ११ .२१५  किमी
* सर्वाधिक वेगवान रेल्वे – वंदे भारत एक्सप्रेस, ताशी १६० किमी
* सर्वात लांब मार्गावरील रेल्वे – [[दिब्रुगढ–कन्याकुमारी विवेक एक्सप्रेस]] ४२३४ कि.मी. ७९ तासांत
* सर्वात लांब मार्गावरील रेल्वे (दररोज चालणारी) – [[अवध आसाम एक्सप्रेस]], ३११५ किमी. ६७ तासांत 
* विनाथांबा सर्वात जास्त कापले जाणारे अंतर – [[तिरुवनंतपुरम राजधानी एक्सप्रेस]], ६.५ तासांत ५२८ किमी
* जगातील सर्वात जुने जतन केलेले इंजिन (अद्याप वापरता येण्याजोगे) – फेरी क्वीन (१८५५)

=== काही असामान्य नावाची (मराठी भाषेनुसार) रेल्वे स्थानके ===
* ओढणिया चाचा : जैसलमेर जिल्हा, राजस्थान.
* बाप : जोधपूर जिल्हा, राजस्थान.
* भैसा : मथुरा जिल्हा, उत्तर प्रदेश.
* बीबीनगर : भुवनागिरी जिल्हा, तेलंगण.
* बिल्ली : सोनभद्र जिल्हा, उत्तर प्रदेश.
* दीवाना : पानीपत जिल्हा, हरियाणा.
* ईब : झारसुगुडा जिल्हा, ओरिसा.
* घूम : दार्जिलिंग जिल्हा, पश्चिम बंगाल.
* काला बकरा : जालंधर जिल्हा, पंजाब.
* नाना : जयपूर जिल्हा, राजस्थान.
* पनौती : चित्रकूट जिल्हा, उत्तर प्रदेश.
* पातालपानी : इंदूर जिल्हा, मध्य प्रदेश.
* सहेली : होशंगाबाद जिल्हा, मध्य प्रदेश.
* साली : जयपूर जिल्हा, राजस्थान.
* सिंगापूर रोड जंक्शन : रायगडा जिल्हा, ओरिसा.
* सुअर : रामपूर जिल्हा, उत्तर प्रदेश.

== हे सुद्धा पहा ==
* [[भारतीय रेल्वे मंत्रालय]]
* [[रेल्वे बोर्ड (भारत)]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
{{commons category|Indian Railways|भारतीय रेल्वे}}
{{clear}}
{{div col|colwidth=30em}}
* [http://www.indianrailways.gov.in/ भारतीय रेल्वेचा अधिकृत संकेतस्थळ]
* [http://www.indianrail.gov.in/ भारतीय रेलवे यात्री आरक्षण चौकशी]
* [https://www.irctc.co.in/nget/train-search भारतीय रेल्वे केटरिंग आणि पर्यटन महामंडळ]{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://core.indianrailways.gov.in/ केंद्रीय रेल विद्युतीकरण संगठन]
* [https://pib.gov.in/indexd.aspx पत्र सूचना कार्यालय]
* {{युनेस्को||944}}
* {{संकेतस्थळ स्रोत | title= भारतीय रेल्वे FAQ | कृती=भारतीय रेल्वे फॅन क्लब | दुवा=http://www.irfca.org/faq| अॅक्सेसदिनांक=१८ जून २००६}}
{{div col end}}

{{भारतीय रेल्वे}}
{{भारतातील जागतिक वारसा स्थाने}}

[[वर्ग:भारतीय रेल्वे| ]]
[[वर्ग:भारतातील जागतिक वारसा स्थाने]]
[[वर्ग:संदर्भांचे इंग्रजी-मराठी भाषांतर हवे]]

[[he:רכבות בהודו]]</text>
      <sha1>0xhco8lgfonlfgm47yfb3esiho6mboc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>शिरगावचा किल्ला</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17920</id>
    <revision>
      <id>2721744</id>
      <parentid>2548798</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:37:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>संदर्भ</comment>
      <origin>2721744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15191" sha1="myka5iysf7feudq5fuk71bhkquzlmo1" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट किल्ला
| नाव = शिरगावचा किल्ला
| चित्र = [[File:शिरगावचा_किल्ला.jpg|thumb]]
| उंची = 
| प्रकार = [[जलदुर्ग|सागरी किल्ला]]
| श्रेणी = अत्यंत सोपी
| ठिकाण = [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[महाराष्ट्र]]
| डोंगररांग = कोकण
| अवस्था = व्यवस्थित
| गाव = शिरगाव  
}}

'''शिरगावचा किल्ला''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील एक किल्ला आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://palghar.gov.in/forts/|title=Forts in Palghar District|publisher=District Administration Palghar, Government of Maharashtra|access-date=October 12, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;

== स्थान ==
हा किल्ला पालघर तालुक्यात माहीमच्या उत्तरेला ५ कि.मी. अंतरावर आहे.&lt;ref name=&quot;PalgharDist&quot;&gt;{{cite web|url=https://palghar.gov.in/tourist-place/shirgaon-fort/|title=Shirgaon Fort - Palghar District|publisher=Government of Maharashtra|access-date=October 12, 2026|language=mr}}&lt;/ref&gt; शिरगावच्या किल्ल्यापाठचा समुद्रकिनारा अत्यंत सुंदर असून किल्ला तसा दुर्लक्षित असल्याने समुद्रकिनाराही निर्मनुष्य असतो. परंतु सध्या मात्र बऱ्यापैकी डागडुजी करून किल्ला सुस्थित केला आहे.&lt;ref&gt;{{cite book|last=गोगटे|first=प्र. चिं.|title=महाराष्ट्रातील दुर्ग|publisher=आनंद प्रकाशन|year=२००८|language=mr}}&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==
१७३९ साली मराठ्यांनी वसईच्या मोहिमेदरम्यान हा किल्ला डहाणू, केळवे, तारापूर या किल्ल्यांबरोबर चिमाजी आप्पांच्या नेतृत्वाखाली जिंकून घेतला.&lt;ref&gt;{{cite book|last=सरदेसाई|first=गो. स.|title=मराठी रियासत: पेशवा बाळाजी विश्वनाथ व बाजीराव|publisher=पॉप्युलर प्रकाशन|year=१९८८|language=mr}}&lt;/ref&gt; मराठ्यांच्या आधी या किल्ल्याचा ताबा पोर्तुगीजांकडे होता. नंतर १८१८ मध्ये इतर किल्ल्यांप्रमाणेच हा किल्लाही इंग्रजांच्या ताब्यात गेला.&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot;&gt;{{cite book|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Thane District|publisher=Government Central Press|year=1882|language=en}}&lt;/ref&gt;

== वैशिष्ट्य ==
शिरगावचा किल्ला साधारण २०० फूट लांब व १५० फूट रुंद इतक्याच आकाराचा आहे. मात्र किल्ल्याची तटबंदी ३५ फूट उंच व १० फूट रुंद आहे.&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;

== गडावरील पहाण्यासारखी ठिकाणे ==
किल्ल्याला चार कोपऱ्यांत चार बुरूज असून प्रवेशद्वाराजवळही एक बुरूज आहे. प्रवेशद्वाराच्या वर एक अत्यंत सुबक बांधणीचा चबुतरा आहे.&lt;ref name=&quot;PalgharDist&quot; /&gt; हा चबुतरा आपल्याला रायगडावरील महाराजांच्या समाधीची आठवण करून देतो. येथील तटबंदीवर, बुरुजांवर जाण्यासाठी किल्ल्याच्या आत असणाऱ्या तटबंदीच्या बाहेरून पायऱ्या असल्या तरी बुरुजांवर जायला तटबंदीच्या अंतर्भागातूनही पायऱ्या केलेल्या आहेत. अर्थात आतून जाणाऱ्या पायऱ्या सध्या वापरात नसल्या तरी बुरुजाला असलेल्या खिडक्यांमधून आपल्याला या पायऱ्या दिसतात. किल्ल्याच्या पश्चिमेकडील तटबंदीत आणखी एक दरवाजा आहे. मात्र आता तो पूर्णपणे बंद केलेला आहे. किल्ल्याच्या तटबंदीवरून पश्चिमेकडे असणाऱ्या समुद्रकिनाऱ्याचे सुंदर दृश्य दिसते.&lt;ref name=&quot;PalgharDist&quot; /&gt;

== मशाल महोत्सव ==
ह्या किल्ल्यावर दरवर्षी शिवजयंतीच्या निमित्ताने अभूतपूर्व असा मशाल महोत्सव साजरा होतो.&lt;ref name=&quot;MT2025&quot;&gt;{{cite news|work=महाराष्ट्र टाईम्स|title=शिरगाव किल्ल्यावर २५० मशालींचा देदीप्यमान महोत्सव|date=१९ मार्च २०२५|language=mr}}&lt;/ref&gt; हा वार्षिक मशाल महोत्सव गेली दहा वर्षे चालू आहे. सकाळी सात वाजता छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या मूर्तीचे पूजन करून मशाल महोत्सवाला सुरुवात होते. संपूर्ण दिवसभर किल्ल्यात साफसफाई केली जाते. साधारणपणे संध्याकाळी पाच वाजता [[धनसार]] गावामधील [[भवानी मंदिर|भवानी मंदिरातून]] मानाची मशाल मिरवणुकीने काढतात. शिरगावच्या होळी नाका येथे मशालीचे संपूर्ण गावकऱ्यांतर्फे स्वागत केले जाते. मग शिवभक्त पालखीने ढोल ताश्यांच्या गजरात मिरवणुकीने किल्ल्याकडे वाजतगाजत जातात. मशाल व पालखीचे किल्ल्यावर पोलिसांतर्फे स्वागत केले जाते. नंतर प्रतिमापूजन, कविता वाचन, पोवाडा गायन, नृत्य नाटक वगैरे कार्यक्रम होतात. मानाच्या मशालीने इतर मशाली प्रज्वलित केल्या जातात. त्यानंतर किल्ल्यावर सुमारे २३० मशाली प्रज्वलित केल्या जातात. मशालीच्या प्रकाशात किल्ला फारच सुंदर आणि विलोभनीय दिसतो.&lt;ref name=&quot;MT2025&quot; /&gt;

== गडावर जाण्याच्या वाटा ==
=== १ला मार्ग ===
पश्चिम उपनगरीय रेल्वेवरील महत्त्वाचे स्टेशन पालघर हे आहे. मुंबईहून यायचे असल्यास मेल गाड्या ठराविक वेळेत मुंबई सेंट्रल, बांद्रा, अंधेरी, बोरीवली येथून उपलब्ध आहेत.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.indianrail.gov.in/|title=Indian Railways Passenger Reservation Enquiry|publisher=Ministry of Railways, Government of India|access-date=October 12, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; पालघरला पोहोचल्यावर तेथून सातपाटी मार्गावर धावणाऱ्या बस अर्धा-अर्धा तासाने आहेत. या बस पकडून आपल्याला 'शिरगाव स्टॉपवर' उतरावे लागते. हे अंतर बसने १५ मिनिटाचे आहे. हा रस्ता पालघर - धनसार - शिरगाव - सातपाटी असा आहे. याच रस्त्यासाठी फक्त शेअर रिक्षा (१० आसनी) उपलब्ध आहेत. शिरगाव स्टॉप ते किल्ला हे अंतर चालत ५ मिनिटाचे आहे. (स्टॉपवरून दक्षिणेकडे.)&lt;ref name=&quot;PalgharDist&quot; /&gt;

=== २रा मार्ग ===
२रा मार्ग म्हणजे गावाच्या बाहेरून येणारा रस्ता. हा रस्ता कंपनी रस्ता म्हणून ओळखला जातो. ह्या रस्त्यावरून फक्त बसेस, त्या सुद्धा अतिशय कमी प्रमाणात उपलब्ध आहेत. परंतु दोन्ही रस्ते &quot;शिरगाव&quot; येथे मिळत असल्यामुळे प्रवास कुठल्याही रस्त्याने झाला तरी काहीच फरक पडत नाही. परंतु हा रस्ता किल्ल्यासमोरून जात असल्यामुळे, शिरगाव स्टॉप ते किल्ला हे ५ मिनिटे चालायचे अंतर वाचते. किल्ल्याला लागूनच एक जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा आहे.&lt;ref name=&quot;PalgharDist&quot; /&gt;

== राहण्याची सोय ==
संपूर्ण किल्ला अर्धा-पाऊण तासातच बघून होतो. त्यामुळे राहण्याची गरज नाही. मात्र तशी गरज भासल्यास किल्ल्याला लागूनच असलेल्या शाळेमध्ये राहण्याची सोय होऊ शकते.

== जेवणाची सोय ==
पालघरला अनेक चांगली हॉटेल्स आहेत.

== पाण्याची सोय ==
गडावर पिण्याच्या पाण्याची काहीच सोय नाही.

== इतर प्रेक्षणीय स्थळे ==
गावचे ग्रामदैवत &quot;खामजाई-खंडोबा&quot; मंदिर जुन्या धाटणीचे असून गर्द झाडीत, वाडीमध्ये मंदिर असल्यामुळे अतिशय शांत व प्रसन्न ठिकाण आहे. किल्ल्यापासून चालत ५ मिनिटावर (कंपनी रोड) मुख्य रस्त्यावर आहे.&lt;ref name=&quot;PalgharDist&quot; /&gt;

शिरगावचे माध्यमिक हायस्कूल - सातपाटी रोडवर, किल्ल्यापासून चालत १५ मिनिटावर आहे. समुद्रकिनाऱ्यावरून सुद्धा चालत जाता येऊ शकते. हायस्कूलच्या शेजारी असलेले रेतीचे क्रीडांगण व लागून असलेला मोकळा, सरूच्या झाडांची सोबत असलेला समुद्रकिनारा संध्याकाळी खूपच सुंदर वाटतो. दिवसभरात कधीही गेले तरी सागरी वाऱ्यामुळे तापमान जाणवत नाही व सरूच्या झाडांची सावलीही मिळते.

शिरगाव - सातपाटी रोडवर, किल्ल्यापासून २ कि.मी. अंतरावर कमलीशाह बाबा दर्गा आहे. तसेच माळी समाज वस्तीचे राधा कृष्ण मंदिर आहे. संपूर्ण रस्ता गर्द नारळी बागांनी भरला आहे. चालत जाण्याची आवड व निसर्गाची आवड असलेल्या तरुणांनी चालत जाण्यातच मजा आहे. शिरगाव स्टॉपवरून सातपाटीच्या दिशेने जाणाऱ्या रिक्षा / बसेस पकडून कामली शाह स्टॉपवर उतरून पुन्हा ५ मिनिटे पूर्वेकडे चालावे लागते.

वरील तीनही ठिकाणी कुठल्याही प्रकारे खाण्याची किंवा राहण्याची व्यवस्था नाही. मात्र बाहेरून आणलेले खाणे खाता येऊ शकते. असे करताना मात्र नैसर्गिक वातावरणात कचरा होणार नाही ह्याची काळजी घ्यावी.

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{साचा:विस्तार-किल्ला}}
{{महाराष्ट्रातील किल्ले}}

[[वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले]]
[[वर्ग:पालघर जिल्ह्यातील किल्ले]]</text>
      <sha1>myka5iysf7feudq5fuk71bhkquzlmo1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>एच. डी. देवेगौडा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19511</id>
    <redirect title="ह.दो. देवेगौड" />
    <revision>
      <id>2721817</id>
      <parentid>2696780</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T01:00:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[ह. दो. देवेगौड]] to [[ह.दो. देवेगौड]]</comment>
      <origin>2721817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="eiidj9b8kyaruomuyv35fi3ws614hx1" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[ह.दो. देवेगौड]]</text>
      <sha1>eiidj9b8kyaruomuyv35fi3ws614hx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>एच. डी. देवे गौडा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20931</id>
    <redirect title="ह.दो. देवेगौड" />
    <revision>
      <id>2721818</id>
      <parentid>2696781</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T01:00:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[ह. दो. देवेगौड]] to [[ह.दो. देवेगौड]]</comment>
      <origin>2721818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="eiidj9b8kyaruomuyv35fi3ws614hx1" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[ह.दो. देवेगौड]]</text>
      <sha1>eiidj9b8kyaruomuyv35fi3ws614hx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>जेम्स मिशनर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24488</id>
    <revision>
      <id>2721792</id>
      <parentid>2712801</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:07:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* सत्याधारित कथा व कादंबऱ्या */</comment>
      <origin>2721792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39367" sha1="edmnd73liuwerymterbzyiva0th67kx" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''जेम्स आल्बर्ट मिशनर''' ([[फेब्रुवारी ३]], [[इ.स. १९०७]]:[[डॉइल्सटाउन]], [[पेनसिल्व्हेनिया]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]] - [[ऑक्टोबर १६]], [[इ.स. १९९७]]:[[ऑस्टिन (टेक्सास)|ऑस्टिन]], [[टेक्सास]], अमेरिका) हे [[पुलित्झर पुरस्कार]] विजेते अमेरिकन लेखक होते.

मिशनरने ४०पेक्षा अधिक पुस्तके लिहिली आहेत. यांतील बहुतेक पुस्तकांची कथानके दीर्घ काळात पसरलेली आणि अनेक कुटुंबांतील अनेक पिढ्यांचा माग घेणारी आहेत. ही कथानके विशिष्ट प्रदेशांत असून त्यांत तेथील इतिहासाचा बारीक तपशील विणलेला आहे. ही पुस्तके लिहिण्यासाठी मिशनरने प्रत्येक प्रदेशांत अनेक वर्षे घालवून संशोधन केले होते.&lt;ref name=&quot;nytimesobit&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1997/10/17/books/james-michener-author-of-novels-that-sweep-through-the-history-of-places-is-dead.html |title=James Michener, Author of Novels That Sweep Through the History of Places, Is Dead |first=Albin |last=Krebs |work=The New York Times |date=October 17, 1997 |access-date=November 5, 2009}}&lt;/ref&gt;

== पूर्वजीवन ==
मिशनरचा जन्म ३ फेब्रुवारी, १९०७ रोजी [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[पेनसिल्व्हेनिया]] राज्यातील [[डॉइल्सटाउन]] शहरात झाला. नंतर त्यांनी लिहिलेले आहे की आपले खरे आई-वडील कोण होते आणि आपला जन्म नेमका कुठे झाला हे त्यांना माहिती नव्हते.&lt;ref name=nytimesobit/&gt; त्यांना त्यांच्या दत्तक आई मेबेल मिशनरने वाढवले. त्या [[क्वेकर]] होत्या आणि जेम्सनाही त्यांनी क्वेकर धर्मात वाढवले.&lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;&gt;{{cite web|url=https://pabook.libraries.psu.edu/michener__james_albert |website=Pennsylvania Center for the Book|title=James Michener Biography|publisher= Penn State University Libraries}}&lt;/ref&gt;

मिशनरने १९२५मध्ये डॉइल्सटाउनच्या [[सेंट्रल बक्स हाय स्कूल वेस्ट|सेंट्रल बक्स हाय स्कूल]]मधून बारावी उत्तीर्ण केल्यानंतर १९२९मध्ये [[स्वार्थमोर कॉलेज]]मधून इंग्लिश आणि इतिहास विषयांमध्ये पदवी मिळवली. त्यानंतर त्यांनी देशभर प्रवास केला. खिशात पैसे नसल्याने ते महामार्गावर लोकांकडून फुकट लिफ्ट मागत तसेच मालगाड्यांच्या डब्यातून प्रवास करीत असत. त्यानंतर ते [[स्कॉटलंड]]ला [[युनिव्हर्सिटी ऑफ सेंट अँड्रुझ]] येथे गेले व तेथे दोन वर्षांची पदवी मिळवली.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.library.miami.edu/specialcollections/collections/findingaids/m0134_find.html |title=Biographical Sketch, James A. Michener Papers |website=University of Miami Library |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120729050100/http://www.library.miami.edu/specialcollections/collections/findingaids/m0134_find.html |archive-date=July 29, 2012  }}&lt;/ref&gt;

स्कॉटलंडहून परतल्यावर त्यांनी [[पॉट्सटाउन (पेनसिल्व्हेनिया)|पॉट्सटाउनमधील]] [[द हिल स्कूल (पॉट्सटाउन)|द हिल स्कूल]] येथे शिक्षकाची नोकरी पत्करली. १९३३ ते १९३६ दरम्यान त्यांनी [[न्यूटाउन (बक्स काउंटी)|न्यूटाउन]] शहरातील जॉर्ज स्कूल येथे इंग्लिश शिकवले. त्यानंतर ते [[कॉलोराडो]]च्या [[ग्रीली (कॉलोराडो)|ग्रीली]] शहराला गेले व तेथील ''कॉलोराडो स्टेट टीचर्स कॉलेज''मधून (आताचे [[युनिव्हर्सिटी ऑफ नॉर्दर्न कॉलोराडो]]) शिक्षणशास्त्रात उच्चपदवी घेतली.&lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;/&gt;

== कारकीर्द ==
युनिव्हर्सिटी ऑफ नॉर्दर्न कॉलोराडोमधून पदवी घेतल्यावर मिशनरने तेथे आणि कॉलेज हाय स्कूल मध्ये शिकवले. ऑक्टोबर १९७२मध्ये विद्यापीठाने त्यांच्या नावाने एक ग्रंथालय स्थापले आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.unco.edu/news/releases.aspx?id=4484|title=UNC Celebrating Michener Library's First 40 Years|first=Kalen|last=May|date=October 30, 2012|website=University of Colorado|access-date=July 17, 2016|archive-date=May 10, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510102404/http://www.unco.edu/news/releases.aspx?id=4484|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|website=Michener Library|url=http://libguides.unco.edu/c.php?g=94768&amp;p=2497317|title=Michener|access-date=2025-04-20|archive-date=2017-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20171120000543/http://libguides.unco.edu/c.php?g=94768&amp;p=2497317|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

१९३९मध्ये मिशनरने [[हार्वर्ड विद्यापीठ|हार्वर्ड विद्यापीठात]] पाहुणे व्याख्याता म्हणून पद स्वीकारले व ते [[कॉलोराडो]] सोडून परत ईशान्य अमेरिकेत गेले. तेथे एक वर्ष काम केल्यानंतर त्यांनी [[मॅकमिलन पब्लिशर्स]] या प्रकाशन कंपनीमध्ये समाजशास्त्रीय शिक्षण संपादक पदावर नोकरी घेतली.&lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;/&gt;

याच सुमारास [[दुसरे महायुद्ध]] सुरू होते व [[जपानी साम्राज्य|जपानने]] [[पर्ल हार्बरवरील हल्ला|पर्ल हार्बरवर हल्ला]] केल्यानंतर त्यात अमेरिका ओढले गेले होते व अमेरिकेतील १८-४५ वर्षाच्या सगळ्या नागरिकांना लष्करात भरती केले जात होते. आपण [[क्वेकर]] धर्म पाळतो, लढाई करणे हे आपल्या धर्माविरुद्ध असल्याने आपण [[नैतिक युद्धविरोधी]] असल्याचे कारण सांगून मिशनरना लष्करात भरती होणे नाकारता आले असते परंतु मिशनरनी [[अमेरिकेचे आरमार|अमेरिकेच्या आरमारात]] भरती होणे पसंत केले.&lt;ref name=&quot;nytimesobit&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title= James A. Michener Biography and Interview |website=www.achievement.org|publisher=[[American Academy of Achievement]]|url= https://achievement.org/achiever/james-a-michener/#interview}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://epdf.pub/michener-a-writers-journey.html | title=Michener: A Writer's Journey - PDF Free Download| date=July 7, 0419}}&lt;/ref&gt; युद्धादरम्यान त्यांची जेथे बदली झाली तेथील अधिकाऱ्यांचा असा चुकीचा समज झाला की अॅडमिरल [[मार्क मिट्शर]] हे जेम्स मिशनरचे वडील आहेत. त्यामुळे त्यांना अनेक ठिकाणी पाठविण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Michener, James A. |title=Return to Paradise|url=https://archive.org/details/returntoparadise0000mich |url-access=registration |publisher=Random House|date= 1951}}&lt;/ref&gt; या प्रवासांमधील अनुभवांवरून त्यांनी [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक]] हे आपले पहिले पुस्तक लिहिले.&lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;/&gt;

== साहित्यिक कारकीर्द ==
[[File:James Michener's typewriter (Michener Art Mus, Doylestown, PA).jpg|thumb|[[डॉइल्सटाउन (पेनसिल्व्हेनिया)|डॉइल्सटाउनमधील]] [[जेम्स ए. मिशनर कला संग्रहालय|जेम्स ए. मिशनर कला संग्रहालयात]] ठेवलेला मिशनर यांचा टंकलेखक]]
मिशनरने दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान आपल्या लेखनाला सुरुवात केली. [[अमेरिकेचे आरमार|अमेरिकन आरमारातील]] सेंकट लेफ्टनंट पदावर असताना त्यांना आरमारी इतिहासकार म्हणून नेमणूक झाली. [[प्रशांत महासागर|प्रशांत महासागरातून]] केलेल्या आपल्या प्रवासांमध्ये त्यांनी तपशीलवार नोंदी ठेवल्या होत्या. या नोंदींचा वापर करून त्यांनी आपले [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक|पहिले पुस्तक]] लिहिले. या पुस्तकाला तुफान लोकप्रियता मिळाली व १९४८चा [[पुलित्झर पुरस्कार]]ही मिळाला. या वेळी मिशनरचे वय ४० वर्षे होते. [[रॉजर्स अँड हॅमरस्टाइन]] या नाट्यसंस्थेने १९४९मध्ये त्याचे [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक (संगीतनाटक)|ब्रॉडवेवरील संगीतनाटकात]] रुपांतर केले.&lt;ref name=&quot;suite&quot;/&gt;  यावरून पुढे [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक (१९५८ चित्रपट)|१९५८]] आणि [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक (२००१ चित्रपट)|२००१मध्ये]] त्याच नावाचे चित्रपट काढले गेले. त्यांच्या [[सेंटेनियल (पुस्तक)|सेंटेनियल]] या पुस्तकाचे १२ भागांच्या दूरचित्रवाणी मालिकेत रुपांतर केले गेले. ही मालिका १९७८-७९मध्ये [[नॅशनल ब्रॉडकास्टिंग कंपनी|एनबीसीवर]] प्रसारित झाली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=  http://www.dvdtalk.com/reviews/34269/centennial-the-complete-series/  |title= Centennial: The Complete Miniseries|website= DVDTalk.com|access-date=March 1, 2017 }}&lt;/ref&gt;

मिशनरना त्यांच्या जीवनकालात अमाप प्रसिद्धी मिळाली. त्यांच्या पुस्तकांच्या किमान ७.५ कोटी प्रती जगभरात विकल्या गेल्या.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.bookrags.com/biography/james-michener/ |title=James Michener Biography |website=Bookrags.com |access-date=May 3, 2009}}&lt;/ref&gt; [[हवाई (कादंबरी)|हवाई]] ही त्यांची पहिली महाकांदबरी होती. याचे प्रकाशन [[हवाई]]ला [[अमेरिकेची राज्ये|अमेरिकेचे ५०वे राज्य]] म्हणून मान्यता मिळण्याच्या दिवशीच केले गेले. या कादंबरीसाठी हवाईमध्ये अनेक वर्षे राहून त्यांनी खोल संशोधन केले होते. त्यांनी आपल्या पुढील सगळ्या महाकादंबऱ्या लिहिताना त्यांनी असेच अफाट संशोधन आणि अभ्यास केला. यासाठी त्यांनी ऐतिहासिक, सामाजिक, भौगोलिक, भूशास्त्रीय आणि अशा अनेक विषयांत खोल बुडी मारली. 

मिशनरच्या अनेक महाकादंबऱ्या प्रत्येकी १,००० पेक्षा अधिक पानांच्या आहेत. आपल्या [[माय लॉस्ट मेक्सिको]] पुस्तकात त्यांनी म्हणले आहे की ते अनेकदा आठवडेच्या आठवडे आपल्या टंकलेखकावर दररोज १२-१५ तास लेखन करीत असत व त्यांच्या या अफाट लेखनाचा मेळ ठेवण्यासाठी त्यांच्या व्यवस्थेला महाकठीण झाले होते.

== राजकीय कारकीर्द ==
[[File:James Michener 1962 campaign poster 02 (Michener Art Mus, Doylestown, PA).jpg|thumb|upright=.6|१९६२ च्या [[अमेरिकेच्या प्रतिनिधींचे सभागृह|प्रतिनिधीगृहाच्या]] निवडणुकीतील मिशनरचे प्रचारपत्र]]
मिशनर [[१९६० अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणूक|१९६० च्या राष्ट्राध्यक्षीय निवडणुकीत]] उभे असलेल्या [[जॉन एफ. केनेडी]] यांच्या [[पेनसिल्व्हेनिया]]तील [[बक्स काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)|बक्स काउंटीमधील]] प्रचारसमितीचे अध्यक्ष होते. १९६२मध्ये मिशनरने स्वतः [[बक्स काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)|बक्स काउंटी]] आणि [[लीहाय काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)|लीहाय काउंटीमधून]] [[१९६२ अमेरिकेच्या प्रतिनिधीगृहासाठीची निवडणुक|अमेरिकेच्या प्रतिनिधीगृहासाठीची निवडणुक]] लढवली परंतु यात ते हरले. ही निवडणूक लढवणे ही आपली चूक असल्याचे त्यांनी म्हणले. ''१९६२ च्या निवडणुकीत [[डेमोक्रॅटिक पक्ष (अमेरिका)|डेमोक्रॅटिक पक्षाकडून]] उभे राहणे ही माझी चूक होती. माझी बायको तरी मला सांगत होती &quot;असे नको करू नको करू&quot;. मग मी हरलो आणि पुन्हा पुस्तके लिहायला लागलो.'' &lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;/&gt; आपल्या [[द वर्ल्ड इज माय होम]] या आत्मचरित्रात त्यांनी म्हणले आहे की या निवडणुकीत उभे राहणे हे त्यांच्यासाठी खूप चांगली गोष्ट होती कारण ''जनतेत प्रचार केल्यावर माणसाला चांगली अक्कल येते.''&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Michener |first1=James |title=The World is My Home |url=https://archive.org/details/worldismyhome00mich |date=1992 |publisher=Random House |location=New York |isbn=0-679-40134-2 |page=[https://archive.org/details/worldismyhome00mich/page/188 188] |edition=First}}&lt;/ref&gt;

१९६८मध्ये मिशनर [[अमेरिकेचे पेनसिल्व्हेनियातील सेनेटर|पेनसिल्व्हेनियाचे सेनेटर]] [[जोसेफ एस. क्लार्क]] यांच्या तिसऱ्या मुदतीसाठीच्या प्रचारसमितीचे अध्यक्ष होते. क्लार्क हे [[रिचर्ड श्वाइकर]] यांच्याविरुद्ध हरले.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Pennsylvania Politics Today and Yesterday: The Tolerable Accommodation |url=https://archive.org/details/pennsylvaniapoli0000beer |first= Paul B. |last=Beers |page=[https://archive.org/details/pennsylvaniapoli0000beer/page/198 198] |publisher=Penn State University Press |date=March 31, 1976 |isbn=978-0271002385}}&lt;/ref&gt;

मिशनर १९६७-६८मध्ये पेनसिल्व्हेनिया संविधान समितीचे चिटणीस होते.&lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;/&gt; त्याच वर्षी ते [[अमेरिकेचे इलेक्टोरल कॉलेज|अमेरिकेच्या इलेक्टोरल कॉलेजचे]] सदस्यही होते. याद्दल त्यांनी ''प्रेसिडेंशियल लॉटरी: द रेकलेस गॅम्बल इन अवर इलेक्टोरल सिस्टम'' ही पुस्तिका लिहिली.

== वैयक्तिक जीवन ==
मिशनरनी एकूण तीन वेळा लग्न केले. १९३५मध्ये त्यांनी पॅटी कून यांच्याशी लग्न केले. १९४८मध्ये त्यांचा घटस्फोट झाल्यावर त्याच वर्षी मिशनरनी व्हँगे नॉर्डशी लग्न केले.&lt;ref name=&quot;nytimesobit&quot;/&gt; त्यांनी १९५५मध्ये घटस्फोट घेतला व मिशनरनी [[मरी योरिको साबुसावा]] यांच्याशी लग्न केले. साबुसावा या [[जपानी अमेरिकन लोक|जपानी वंशाच्या अमेरिकन]] नागरिक होत्या. त्यांना व त्यांच्या आई-वडिलांना अमेरिकन सैन्याने केवळ जपानी वंशाचे असल्या कारणाने [[जपानी अमेरिकन कारागृह|जपानी अमेरिकन कारागृहांमध्ये]] बंदी केलेले होते. साबुसावा १९९४मध्ये मृत्यू पावल्या.&lt;ref name=&quot;nytimesobit&quot;/&gt;

=== दातृत्त्व ===
आयुष्याच्या उत्तरकाळात मिशनरनी आपल्या संपत्तीचा मोठा भाग दान करून टाकला. यात शैक्षणिक, सांस्कृतिक आणि साहित्यिक संस्थाना दिलेले १० कोटी डॉलर होते. मिशनरनी जेथे पदवीशिक्षण घेतले ते [[स्वार्थमोर कॉलेज]] त्यांच्या दातृत्त्वाचे मोठे लाभार्थी होते.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.michenerartmuseum.org/|title=James A. Michener Art Museum|website=michenerartmuseum.org|access-date=February 16, 2004|archive-date=March 30, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060330003403/http://www.michenerartmuseum.org/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; याशिवाय त्यांनी ३.७ कोटी डॉलर [[युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्सास अॅट ऑस्टिन]]ला दिले होते.&lt;ref name=&quot;nytimesobit&quot;/&gt;

१९८९मध्ये मिशनरनी आपल्या [[जर्नी (कादंबरी)|जर्नी]] या कादंबरीच्या [[कॅनडा]]तील आवृत्तीच्या रॉयल्टीचे उत्पन्न जर्नी प्राइझ या पुरस्कारासाठी दिला. दरवर्षी १ लाख [[कॅनेडियन डॉलर]]चा हा पुरस्कार कॅनडातील सर्वोत्तम लघुकथा लिहिणाऱ्या नवोदित केनेडियन लेखकाला दिला जातो.

मिशनरनी आपली उरलेली संपत्ती आणि प्रताधिकार स्वार्थमोर कॉलेजला बहाल केले&lt;ref&gt;{{cite news |last=O'Neill |first=James |title=Michener's gift keeps on giving |newspaper=Philadelphia Inquirer |date=March 1, 1998}}&lt;/ref&gt; आणि आपली इतर कागदपत्रे [[युनिव्हर्सिटी ऑफ नॉर्दर्न कॉलोराडो]]ला दिली.&lt;ref name=nytimesobit/&gt;

=== मृत्यू ===
आयुष्याच्या शेवटी मिशनर [[मूत्रपिंड|मूत्रपिंडाच्या]] व्याधीने त्रस्त होते आणि त्यांना रोज रक्त शुद्धीकरण करावे लागत असे. अशी चार वर्षे काढल्यावर त्यांनी हे बंद करण्याचे ठरवले. त्यांनी म्हणले की त्यांना आयुष्यात जे काही करायचे होते ते सगळे ते करून चुकले होते आणि आता अधिक शारीरिक हाल करून घेण्याची त्यांची इच्छा नव्हती. रोजची ही शुश्रुषा बंद केल्यानंतर काही दिवसांनी १६ ऑक्टोबर, १९९७ रोजी मिशनर ऑस्टिन येथे मृत्यू पावले&lt;ref name=nytimesobit/&gt;&lt;ref name=&quot;suite&quot;&gt;{{cite news |title=Get Me Michener at Raffles |location=Singapore |work=The New Paper |date=September 16, 1998}}&lt;/ref&gt; त्यांनी आपल्या देहाचे अग्निदहन व्हावे अशी इच्छा व्यक्त केली होती. त्यानुसार त्यांच्या अस्थि त्यांच्या तिसऱ्या पत्नीच्या अस्थींशेजारी ऑस्टिन मेमोरियल पार्क सेमेटरी येथे ठेवण्यात आलेल्या आहेत. त्यांच्या नावाचा स्मृतीलेख [[टेक्सास स्टेट सेमेटरी]] येथे उभारलेला आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|url=   http://www.cemetery.state.tx.us/pub/user_form.asp?step=2&amp;pers_id=6230&amp;last_name=Michener&amp;first_name=James|title=   James Albert Michener|website=   Texas State Cemetery|access-date=   March 1, 2017|archive-date=   2017-03-12|archive-url=   https://web.archive.org/web/20170312043440/http://www.cemetery.state.tx.us/pub/user_form.asp?step=2&amp;pers_id=6230&amp;last_name=Michener&amp;first_name=James|url-status=   dead}}&lt;/ref&gt;

== कृती ==
मिशनरच्या [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक]] या पहिल्याच पुस्तकाला पुलित्झर पुरस्कार मिळाला. त्यांच्या अनेक कृतींवरून चित्रपट, संगीतनाटके आणि दूरचित्रवाणि मालिका तयार झाल्या. त्यांनी अमेरिकेतील इलेक्टोरल कॉलेज पद्धतीवर टीका करणारे ''प्रेसिडेन्शियल लॉटरी:द रेकलेस गॅम्बल इन अवर इलेक्टोरल सिस्टम'' हे पुस्तक लिहिले. १९६९मध्ये प्रकाशित झालेल्या या पुस्तकाचे २०१४ आणि २०१६मध्ये पुनर्प्रकाशन झाले.&lt;ref&gt;{{cite book|url=http://www.penguinrandomhouse.com/books/114093/presidential-lottery-by-james-a-michener/9780812986822/|title= Presidential Lottery|date=1969|author=Michener, James|publisher =   Penguin Random House|access-date=March 1, 2017 }}&lt;/ref&gt;

कादंबऱ्या, लघुकथा आणि अकाल्पनिक कथांच्या लेखनाशिवाय मिशनर चित्रपट, दूरचित्रवाणी मालिका तसेच रेडियो कार्यक्रमांच्या निर्मितीतही सहभागी होता.

===काल्पनिक कथा===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!शीर्षक !! प्रकाशन वर्ष !! नोंदी
|-
|''[[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक]]||१९४७
|-
|''[[द फायर्स ऑफ स्प्रिंग (कादंबरी)|द फायर्स ऑफ स्प्रिंग]]||१९४९
|-
|''[[रिटर्न टू पॅरेडाइझ (कादंबरी)|रिटर्न टू पॅरेडाइझ]]||१९५०
|-
|''[[द ब्रिजेस ॲट टोको-री (कादंबरी)|द ब्रिजेस ॲट टोको-री]]||१९५३
|-
|''[[सायोनारा (कादंबरी)|सायोनारा]]||१९५४
|-
|''[[हवाई (कादंबरी)|हवाई]]||१९५९
|-
|''[[कॅरेव्हान्स (कादंबरी)|कॅरेव्हान्स]]||१९६३
|-
|''[[द सोर्स (कादंबरी)|द सोर्स]]||१९६५ || [[जेरुसलेम]] व [[मध्यपूर्व]]
|-
|''[[द ड्रिफ्टर्स (कादंबरी)|द ड्रिफ्टर्स]]||१९७१
|-
|''[[सेंटेनियल (कादंबरी)|सेंटेनियल]]||१९७४ || [[कॉलोराडो]]
|-
|''[[चेझापीक (कादंबरी)|चेझापीक]]||१९७८ ||[[मेरिलँड]], [[व्हर्जिनिया]], [[वॉशिंग्टन डी.सी.]]
|-
|''[[द वॉटरमेन (कादंबरी)|द वॉटरमेन]]||१९७८
|-
|''[[द कव्हेनंट (कादंबरी)|द कव्हेनंट]]|| १९८० || [[दक्षिण आफ्रिका]]
|-
|''[[स्पेस (कादंबरी)|स्पेस]]|| १९८२
|-
|''[[पोलंड (कादंबरी)|पोलंड]]|| १९८३
|-
|''[[टेक्सास (कादंबरी)|टेक्सास]]||१९८५
|-
|''[[लेगसी (१९८७ कादंबरी)|लेगसी]]''||१९८७
|-
|''[[अलास्का (कादंबरी)|अलास्का]]''|| १९८८
|-
|''[[कॅरिबियन (कादंबरी)|कॅरिबियन]]''|| १९८९
|-
|''[[जर्नी (कादंबरी)|जर्नी]]''|| १९८९
|-
|''[[द नॉव्हेल (कादंबरी)|द नॉव्हेल]]''|| १९९१
|-
|''[[साउथ पॅसिफिक (कादंबरी)|साउथ पॅसिफिक]]''|| १९९२
|-
|''[[मेक्सिको (कादंबरी)|मेक्सिको]]''|| १९९२
|-
|''[[रिसेशनल (कादंबरी)|रिसेशनल]]''|| १९९४
|-
|''[[मिरॅकल इन सेव्हिया (कादंबरी)|मिरॅकल इन सेव्हिया]]''|| १९९५
|-
|''[[माटेकुंबे (कादंबरी)|माटेकुंबे]]''||२००७
|}

=== सत्याधारित कथा व कादंबऱ्या ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! शीर्षक !! प्रकाशनवर्ष !! नोंदी !! style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | शीर्षक !! प्रकाशनवर्ष !! नोंदी
|-
| ''द फ्युचर ऑफ द सोशल स्टडीझ (&quot;द प्रॉब्लेस ऑफ द सोशल स्टडीझ&quot;)'' || १९३९ || संपादक || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''जेम्स मिशनर्स युएसए: द पीपल अँड द लँड'' || १९८१ || संपादक [[पीटर चैटिन]]; मिशनरची प्रस्तावना
|-
| ''[[द व्हॉइस ऑफ एशिया]]'' || १९५१ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[कलेक्टर्स, फोर्जर्स — अँड अ रायटर: अ मेम्वा]]'' || १९८३ ||
|-
| ''द फ्लोटिंग वर्ल्ड'' || १९५४ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''मिशनर ॲंथोलॉजी'' || १९८५ ||
|-
| ''[[द ब्रिज ॲट अँडाऊ]]'' || १९५७ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''सिक्स डेझ इन हवाना'' || १९८९ ||
|-
| ''[[रास्कल्स इन पॅरेडाइझ (पुस्तक)|रास्कल्स इन पॅरेडाइझ]]'' || १९५७ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''पिलग्रिमेज: अ मेम्वा ऑफ पोलंड अँड रोम'' || १९९० ||
|-
| ''जॅपनीझ प्रिंट्स: फ्रॉम द अर्ली मास्टर्स टू द मॉडर्न'' || १९५९ || [[रिचर्ड डग्लस लेन]]च्या टिप्पणींसह || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[द ईगल अँड द रेव्हन]]'' || १९९० ||
|-
| ''रिपोर्ट ऑफ द काउंटी चेरमन'' || १९६१ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[माय लॉस्ट मेक्सिको]]'' || १९९२ ||
|-
| ''द मॉडर्न जॅपनीझ प्रिंट: ॲन अप्रिशियेशन'' || १९६८ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[द वर्ल्ड इज माय होम]]'' || १९९२ || आत्मचरित्र
|-
| ''[[इबेरिया (पुस्तक)|इबेरिया]]'' || १९६८ || प्रवासवर्णन || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''क्रीचर्स ऑफ द किंग्डम'' || १९९३ ||
|-
| ''प्रेसिडेन्शियल लॉटरी'' || १९६९ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''लिटररी रिफ्लेक्शन्स'' || १९९३ ||
|-
| ''द क्वालिटी ऑफ लाइफ'' || १९७० || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''विल्यम पेन'' || १९९३ ||
|-
| ''केंट स्टेट: व्हॉट हॅपन्ड अँड व्हाय'' || १९७१ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''व्हेंचर्स इन एडिटिंग'' || १९९५ ||
|-
| ''मिशनर मिसलेनी – १९५०/१९७०'' || १९७३ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''धिस नोबल लँड'' || १९९६ ||
|-
| ''फर्स्टफ्रुट्स, अ हार्वेस्ट ऑफ इझ्रायेली रायटिंग'' || १९७३ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''थ्री ग्रेट नॉव्हेलस ऑफ वर्ल्ड वॉर २'' || १९९६ ||
|-
| ''स्पोर्ट्स इन अमेरिका'' || १९७६ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''अ सेंचुरी ऑफ सॉनेट्स'' || १९९७ ||
|-
| ''अबाउट सेंटेनियल: सम नोट्स ऑन द नोव्हेल'' || १९७८ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | || ||
|}

===रूपांतरणे===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!शीर्षक !! नोंदी
|-
|''[[द ब्रिजेस ॲट टोको-री]]''|| १९५३ चित्रपट
|-
|''[[रिटर्न टू पॅरेडाइझ (१९५३ चित्रपट)|रिटर्न टू पॅरेडाइझ]]''||१९५३ चित्रपट
|-
|''[[मेन ऑफ द फायटिंग लेडी]]''|| १९५४ चित्रपट
|-
|''[[अंटिल दे सेल]]''|| ''रिटर्न टू पॅरेडाइझ'' मधील लघुकथेवर आधारित १९५७ चित्रपट
|-
|''[[सायोनारा (चित्रपट)|सायोनारा]]''|| दहा ऑस्कार पुरस्कारांसाठी नामांकित व चार पुरस्कार जिंकलेला १९५७ चित्रपट
|-
|''[[साउथ पॅसिफिक (१९५८ चित्रपट)|साउथ पॅसिफिक]]''|| १९५८ चित्रपट
|-
|''[[ॲडव्हेंचर्स इन पॅरेडाइझ (दूरचित्रवाणी मालिका)|ॲडव्हेंचर्स इन पॅरेडाइझ]]''|| १९५९-१९६२ दूरचित्रवाणी मालिका
|-
|''[[हवाई (चित्रपट)|हवाई]]''|| १९६६ चित्रपट
|-
|''[[द हवाईयन्स (चित्रपट)|द हवाईयन्स]]''|| १९७० चित्रपट
|-
|''[[सेंटेनियल (दूरचित्रवाणी मालिका)|सेंटेनियल]]''|| १९७८ दूरचित्रवाणी मालिका
|-
|''[[कॅरेव्हान्स (१९७८ चित्रपट)|कॅरेव्हान्स]]''|| [[ॲंथोनी क्विन]]अभिनित १९७८ चित्रपट
|-
|''[[स्पेस (दूरचित्रवाणी मालिका)|स्पेस]]''|| १९८५ दूरचित्रवाणी मालिका
|-
|''[[जेम्स ए. मिशनर्स टेक्सास]]
|-
|''[[साउथ पॅसिफिक (२००१ चित्रपट)|साउथ पॅसिफिक]]''|| २००१ दूरचित्रवाणीवरील चित्रपट
|}

{{विस्तार}}

== संदर्भ आणि यादी ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:मिशनर, जेम्स}}
[[वर्ग:इंग्लिश लेखक]]
[[वर्ग:प्रेसिडेन्शियल मेडल ऑफ फ्रीडम विजेते]]
[[वर्ग:इ.स. १९०७ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १९९७ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:जेम्स मिशनर|*]]</text>
      <sha1>edmnd73liuwerymterbzyiva0th67kx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721793</id>
      <parentid>2721792</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:08:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* काल्पनिक कथा */</comment>
      <origin>2721793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40178" sha1="de8w3si717ydatngb20ojqnzmnlg5n9" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''जेम्स आल्बर्ट मिशनर''' ([[फेब्रुवारी ३]], [[इ.स. १९०७]]:[[डॉइल्सटाउन]], [[पेनसिल्व्हेनिया]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]] - [[ऑक्टोबर १६]], [[इ.स. १९९७]]:[[ऑस्टिन (टेक्सास)|ऑस्टिन]], [[टेक्सास]], अमेरिका) हे [[पुलित्झर पुरस्कार]] विजेते अमेरिकन लेखक होते.

मिशनरने ४०पेक्षा अधिक पुस्तके लिहिली आहेत. यांतील बहुतेक पुस्तकांची कथानके दीर्घ काळात पसरलेली आणि अनेक कुटुंबांतील अनेक पिढ्यांचा माग घेणारी आहेत. ही कथानके विशिष्ट प्रदेशांत असून त्यांत तेथील इतिहासाचा बारीक तपशील विणलेला आहे. ही पुस्तके लिहिण्यासाठी मिशनरने प्रत्येक प्रदेशांत अनेक वर्षे घालवून संशोधन केले होते.&lt;ref name=&quot;nytimesobit&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1997/10/17/books/james-michener-author-of-novels-that-sweep-through-the-history-of-places-is-dead.html |title=James Michener, Author of Novels That Sweep Through the History of Places, Is Dead |first=Albin |last=Krebs |work=The New York Times |date=October 17, 1997 |access-date=November 5, 2009}}&lt;/ref&gt;

== पूर्वजीवन ==
मिशनरचा जन्म ३ फेब्रुवारी, १९०७ रोजी [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[पेनसिल्व्हेनिया]] राज्यातील [[डॉइल्सटाउन]] शहरात झाला. नंतर त्यांनी लिहिलेले आहे की आपले खरे आई-वडील कोण होते आणि आपला जन्म नेमका कुठे झाला हे त्यांना माहिती नव्हते.&lt;ref name=nytimesobit/&gt; त्यांना त्यांच्या दत्तक आई मेबेल मिशनरने वाढवले. त्या [[क्वेकर]] होत्या आणि जेम्सनाही त्यांनी क्वेकर धर्मात वाढवले.&lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;&gt;{{cite web|url=https://pabook.libraries.psu.edu/michener__james_albert |website=Pennsylvania Center for the Book|title=James Michener Biography|publisher= Penn State University Libraries}}&lt;/ref&gt;

मिशनरने १९२५मध्ये डॉइल्सटाउनच्या [[सेंट्रल बक्स हाय स्कूल वेस्ट|सेंट्रल बक्स हाय स्कूल]]मधून बारावी उत्तीर्ण केल्यानंतर १९२९मध्ये [[स्वार्थमोर कॉलेज]]मधून इंग्लिश आणि इतिहास विषयांमध्ये पदवी मिळवली. त्यानंतर त्यांनी देशभर प्रवास केला. खिशात पैसे नसल्याने ते महामार्गावर लोकांकडून फुकट लिफ्ट मागत तसेच मालगाड्यांच्या डब्यातून प्रवास करीत असत. त्यानंतर ते [[स्कॉटलंड]]ला [[युनिव्हर्सिटी ऑफ सेंट अँड्रुझ]] येथे गेले व तेथे दोन वर्षांची पदवी मिळवली.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.library.miami.edu/specialcollections/collections/findingaids/m0134_find.html |title=Biographical Sketch, James A. Michener Papers |website=University of Miami Library |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120729050100/http://www.library.miami.edu/specialcollections/collections/findingaids/m0134_find.html |archive-date=July 29, 2012  }}&lt;/ref&gt;

स्कॉटलंडहून परतल्यावर त्यांनी [[पॉट्सटाउन (पेनसिल्व्हेनिया)|पॉट्सटाउनमधील]] [[द हिल स्कूल (पॉट्सटाउन)|द हिल स्कूल]] येथे शिक्षकाची नोकरी पत्करली. १९३३ ते १९३६ दरम्यान त्यांनी [[न्यूटाउन (बक्स काउंटी)|न्यूटाउन]] शहरातील जॉर्ज स्कूल येथे इंग्लिश शिकवले. त्यानंतर ते [[कॉलोराडो]]च्या [[ग्रीली (कॉलोराडो)|ग्रीली]] शहराला गेले व तेथील ''कॉलोराडो स्टेट टीचर्स कॉलेज''मधून (आताचे [[युनिव्हर्सिटी ऑफ नॉर्दर्न कॉलोराडो]]) शिक्षणशास्त्रात उच्चपदवी घेतली.&lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;/&gt;

== कारकीर्द ==
युनिव्हर्सिटी ऑफ नॉर्दर्न कॉलोराडोमधून पदवी घेतल्यावर मिशनरने तेथे आणि कॉलेज हाय स्कूल मध्ये शिकवले. ऑक्टोबर १९७२मध्ये विद्यापीठाने त्यांच्या नावाने एक ग्रंथालय स्थापले आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.unco.edu/news/releases.aspx?id=4484|title=UNC Celebrating Michener Library's First 40 Years|first=Kalen|last=May|date=October 30, 2012|website=University of Colorado|access-date=July 17, 2016|archive-date=May 10, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510102404/http://www.unco.edu/news/releases.aspx?id=4484|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|website=Michener Library|url=http://libguides.unco.edu/c.php?g=94768&amp;p=2497317|title=Michener|access-date=2025-04-20|archive-date=2017-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20171120000543/http://libguides.unco.edu/c.php?g=94768&amp;p=2497317|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

१९३९मध्ये मिशनरने [[हार्वर्ड विद्यापीठ|हार्वर्ड विद्यापीठात]] पाहुणे व्याख्याता म्हणून पद स्वीकारले व ते [[कॉलोराडो]] सोडून परत ईशान्य अमेरिकेत गेले. तेथे एक वर्ष काम केल्यानंतर त्यांनी [[मॅकमिलन पब्लिशर्स]] या प्रकाशन कंपनीमध्ये समाजशास्त्रीय शिक्षण संपादक पदावर नोकरी घेतली.&lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;/&gt;

याच सुमारास [[दुसरे महायुद्ध]] सुरू होते व [[जपानी साम्राज्य|जपानने]] [[पर्ल हार्बरवरील हल्ला|पर्ल हार्बरवर हल्ला]] केल्यानंतर त्यात अमेरिका ओढले गेले होते व अमेरिकेतील १८-४५ वर्षाच्या सगळ्या नागरिकांना लष्करात भरती केले जात होते. आपण [[क्वेकर]] धर्म पाळतो, लढाई करणे हे आपल्या धर्माविरुद्ध असल्याने आपण [[नैतिक युद्धविरोधी]] असल्याचे कारण सांगून मिशनरना लष्करात भरती होणे नाकारता आले असते परंतु मिशनरनी [[अमेरिकेचे आरमार|अमेरिकेच्या आरमारात]] भरती होणे पसंत केले.&lt;ref name=&quot;nytimesobit&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title= James A. Michener Biography and Interview |website=www.achievement.org|publisher=[[American Academy of Achievement]]|url= https://achievement.org/achiever/james-a-michener/#interview}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://epdf.pub/michener-a-writers-journey.html | title=Michener: A Writer's Journey - PDF Free Download| date=July 7, 0419}}&lt;/ref&gt; युद्धादरम्यान त्यांची जेथे बदली झाली तेथील अधिकाऱ्यांचा असा चुकीचा समज झाला की अॅडमिरल [[मार्क मिट्शर]] हे जेम्स मिशनरचे वडील आहेत. त्यामुळे त्यांना अनेक ठिकाणी पाठविण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Michener, James A. |title=Return to Paradise|url=https://archive.org/details/returntoparadise0000mich |url-access=registration |publisher=Random House|date= 1951}}&lt;/ref&gt; या प्रवासांमधील अनुभवांवरून त्यांनी [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक]] हे आपले पहिले पुस्तक लिहिले.&lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;/&gt;

== साहित्यिक कारकीर्द ==
[[File:James Michener's typewriter (Michener Art Mus, Doylestown, PA).jpg|thumb|[[डॉइल्सटाउन (पेनसिल्व्हेनिया)|डॉइल्सटाउनमधील]] [[जेम्स ए. मिशनर कला संग्रहालय|जेम्स ए. मिशनर कला संग्रहालयात]] ठेवलेला मिशनर यांचा टंकलेखक]]
मिशनरने दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान आपल्या लेखनाला सुरुवात केली. [[अमेरिकेचे आरमार|अमेरिकन आरमारातील]] सेंकट लेफ्टनंट पदावर असताना त्यांना आरमारी इतिहासकार म्हणून नेमणूक झाली. [[प्रशांत महासागर|प्रशांत महासागरातून]] केलेल्या आपल्या प्रवासांमध्ये त्यांनी तपशीलवार नोंदी ठेवल्या होत्या. या नोंदींचा वापर करून त्यांनी आपले [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक|पहिले पुस्तक]] लिहिले. या पुस्तकाला तुफान लोकप्रियता मिळाली व १९४८चा [[पुलित्झर पुरस्कार]]ही मिळाला. या वेळी मिशनरचे वय ४० वर्षे होते. [[रॉजर्स अँड हॅमरस्टाइन]] या नाट्यसंस्थेने १९४९मध्ये त्याचे [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक (संगीतनाटक)|ब्रॉडवेवरील संगीतनाटकात]] रुपांतर केले.&lt;ref name=&quot;suite&quot;/&gt;  यावरून पुढे [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक (१९५८ चित्रपट)|१९५८]] आणि [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक (२००१ चित्रपट)|२००१मध्ये]] त्याच नावाचे चित्रपट काढले गेले. त्यांच्या [[सेंटेनियल (पुस्तक)|सेंटेनियल]] या पुस्तकाचे १२ भागांच्या दूरचित्रवाणी मालिकेत रुपांतर केले गेले. ही मालिका १९७८-७९मध्ये [[नॅशनल ब्रॉडकास्टिंग कंपनी|एनबीसीवर]] प्रसारित झाली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=  http://www.dvdtalk.com/reviews/34269/centennial-the-complete-series/  |title= Centennial: The Complete Miniseries|website= DVDTalk.com|access-date=March 1, 2017 }}&lt;/ref&gt;

मिशनरना त्यांच्या जीवनकालात अमाप प्रसिद्धी मिळाली. त्यांच्या पुस्तकांच्या किमान ७.५ कोटी प्रती जगभरात विकल्या गेल्या.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.bookrags.com/biography/james-michener/ |title=James Michener Biography |website=Bookrags.com |access-date=May 3, 2009}}&lt;/ref&gt; [[हवाई (कादंबरी)|हवाई]] ही त्यांची पहिली महाकांदबरी होती. याचे प्रकाशन [[हवाई]]ला [[अमेरिकेची राज्ये|अमेरिकेचे ५०वे राज्य]] म्हणून मान्यता मिळण्याच्या दिवशीच केले गेले. या कादंबरीसाठी हवाईमध्ये अनेक वर्षे राहून त्यांनी खोल संशोधन केले होते. त्यांनी आपल्या पुढील सगळ्या महाकादंबऱ्या लिहिताना त्यांनी असेच अफाट संशोधन आणि अभ्यास केला. यासाठी त्यांनी ऐतिहासिक, सामाजिक, भौगोलिक, भूशास्त्रीय आणि अशा अनेक विषयांत खोल बुडी मारली. 

मिशनरच्या अनेक महाकादंबऱ्या प्रत्येकी १,००० पेक्षा अधिक पानांच्या आहेत. आपल्या [[माय लॉस्ट मेक्सिको]] पुस्तकात त्यांनी म्हणले आहे की ते अनेकदा आठवडेच्या आठवडे आपल्या टंकलेखकावर दररोज १२-१५ तास लेखन करीत असत व त्यांच्या या अफाट लेखनाचा मेळ ठेवण्यासाठी त्यांच्या व्यवस्थेला महाकठीण झाले होते.

== राजकीय कारकीर्द ==
[[File:James Michener 1962 campaign poster 02 (Michener Art Mus, Doylestown, PA).jpg|thumb|upright=.6|१९६२ च्या [[अमेरिकेच्या प्रतिनिधींचे सभागृह|प्रतिनिधीगृहाच्या]] निवडणुकीतील मिशनरचे प्रचारपत्र]]
मिशनर [[१९६० अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणूक|१९६० च्या राष्ट्राध्यक्षीय निवडणुकीत]] उभे असलेल्या [[जॉन एफ. केनेडी]] यांच्या [[पेनसिल्व्हेनिया]]तील [[बक्स काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)|बक्स काउंटीमधील]] प्रचारसमितीचे अध्यक्ष होते. १९६२मध्ये मिशनरने स्वतः [[बक्स काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)|बक्स काउंटी]] आणि [[लीहाय काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)|लीहाय काउंटीमधून]] [[१९६२ अमेरिकेच्या प्रतिनिधीगृहासाठीची निवडणुक|अमेरिकेच्या प्रतिनिधीगृहासाठीची निवडणुक]] लढवली परंतु यात ते हरले. ही निवडणूक लढवणे ही आपली चूक असल्याचे त्यांनी म्हणले. ''१९६२ च्या निवडणुकीत [[डेमोक्रॅटिक पक्ष (अमेरिका)|डेमोक्रॅटिक पक्षाकडून]] उभे राहणे ही माझी चूक होती. माझी बायको तरी मला सांगत होती &quot;असे नको करू नको करू&quot;. मग मी हरलो आणि पुन्हा पुस्तके लिहायला लागलो.'' &lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;/&gt; आपल्या [[द वर्ल्ड इज माय होम]] या आत्मचरित्रात त्यांनी म्हणले आहे की या निवडणुकीत उभे राहणे हे त्यांच्यासाठी खूप चांगली गोष्ट होती कारण ''जनतेत प्रचार केल्यावर माणसाला चांगली अक्कल येते.''&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Michener |first1=James |title=The World is My Home |url=https://archive.org/details/worldismyhome00mich |date=1992 |publisher=Random House |location=New York |isbn=0-679-40134-2 |page=[https://archive.org/details/worldismyhome00mich/page/188 188] |edition=First}}&lt;/ref&gt;

१९६८मध्ये मिशनर [[अमेरिकेचे पेनसिल्व्हेनियातील सेनेटर|पेनसिल्व्हेनियाचे सेनेटर]] [[जोसेफ एस. क्लार्क]] यांच्या तिसऱ्या मुदतीसाठीच्या प्रचारसमितीचे अध्यक्ष होते. क्लार्क हे [[रिचर्ड श्वाइकर]] यांच्याविरुद्ध हरले.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Pennsylvania Politics Today and Yesterday: The Tolerable Accommodation |url=https://archive.org/details/pennsylvaniapoli0000beer |first= Paul B. |last=Beers |page=[https://archive.org/details/pennsylvaniapoli0000beer/page/198 198] |publisher=Penn State University Press |date=March 31, 1976 |isbn=978-0271002385}}&lt;/ref&gt;

मिशनर १९६७-६८मध्ये पेनसिल्व्हेनिया संविधान समितीचे चिटणीस होते.&lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;/&gt; त्याच वर्षी ते [[अमेरिकेचे इलेक्टोरल कॉलेज|अमेरिकेच्या इलेक्टोरल कॉलेजचे]] सदस्यही होते. याद्दल त्यांनी ''प्रेसिडेंशियल लॉटरी: द रेकलेस गॅम्बल इन अवर इलेक्टोरल सिस्टम'' ही पुस्तिका लिहिली.

== वैयक्तिक जीवन ==
मिशनरनी एकूण तीन वेळा लग्न केले. १९३५मध्ये त्यांनी पॅटी कून यांच्याशी लग्न केले. १९४८मध्ये त्यांचा घटस्फोट झाल्यावर त्याच वर्षी मिशनरनी व्हँगे नॉर्डशी लग्न केले.&lt;ref name=&quot;nytimesobit&quot;/&gt; त्यांनी १९५५मध्ये घटस्फोट घेतला व मिशनरनी [[मरी योरिको साबुसावा]] यांच्याशी लग्न केले. साबुसावा या [[जपानी अमेरिकन लोक|जपानी वंशाच्या अमेरिकन]] नागरिक होत्या. त्यांना व त्यांच्या आई-वडिलांना अमेरिकन सैन्याने केवळ जपानी वंशाचे असल्या कारणाने [[जपानी अमेरिकन कारागृह|जपानी अमेरिकन कारागृहांमध्ये]] बंदी केलेले होते. साबुसावा १९९४मध्ये मृत्यू पावल्या.&lt;ref name=&quot;nytimesobit&quot;/&gt;

=== दातृत्त्व ===
आयुष्याच्या उत्तरकाळात मिशनरनी आपल्या संपत्तीचा मोठा भाग दान करून टाकला. यात शैक्षणिक, सांस्कृतिक आणि साहित्यिक संस्थाना दिलेले १० कोटी डॉलर होते. मिशनरनी जेथे पदवीशिक्षण घेतले ते [[स्वार्थमोर कॉलेज]] त्यांच्या दातृत्त्वाचे मोठे लाभार्थी होते.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.michenerartmuseum.org/|title=James A. Michener Art Museum|website=michenerartmuseum.org|access-date=February 16, 2004|archive-date=March 30, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060330003403/http://www.michenerartmuseum.org/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; याशिवाय त्यांनी ३.७ कोटी डॉलर [[युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्सास अॅट ऑस्टिन]]ला दिले होते.&lt;ref name=&quot;nytimesobit&quot;/&gt;

१९८९मध्ये मिशनरनी आपल्या [[जर्नी (कादंबरी)|जर्नी]] या कादंबरीच्या [[कॅनडा]]तील आवृत्तीच्या रॉयल्टीचे उत्पन्न जर्नी प्राइझ या पुरस्कारासाठी दिला. दरवर्षी १ लाख [[कॅनेडियन डॉलर]]चा हा पुरस्कार कॅनडातील सर्वोत्तम लघुकथा लिहिणाऱ्या नवोदित केनेडियन लेखकाला दिला जातो.

मिशनरनी आपली उरलेली संपत्ती आणि प्रताधिकार स्वार्थमोर कॉलेजला बहाल केले&lt;ref&gt;{{cite news |last=O'Neill |first=James |title=Michener's gift keeps on giving |newspaper=Philadelphia Inquirer |date=March 1, 1998}}&lt;/ref&gt; आणि आपली इतर कागदपत्रे [[युनिव्हर्सिटी ऑफ नॉर्दर्न कॉलोराडो]]ला दिली.&lt;ref name=nytimesobit/&gt;

=== मृत्यू ===
आयुष्याच्या शेवटी मिशनर [[मूत्रपिंड|मूत्रपिंडाच्या]] व्याधीने त्रस्त होते आणि त्यांना रोज रक्त शुद्धीकरण करावे लागत असे. अशी चार वर्षे काढल्यावर त्यांनी हे बंद करण्याचे ठरवले. त्यांनी म्हणले की त्यांना आयुष्यात जे काही करायचे होते ते सगळे ते करून चुकले होते आणि आता अधिक शारीरिक हाल करून घेण्याची त्यांची इच्छा नव्हती. रोजची ही शुश्रुषा बंद केल्यानंतर काही दिवसांनी १६ ऑक्टोबर, १९९७ रोजी मिशनर ऑस्टिन येथे मृत्यू पावले&lt;ref name=nytimesobit/&gt;&lt;ref name=&quot;suite&quot;&gt;{{cite news |title=Get Me Michener at Raffles |location=Singapore |work=The New Paper |date=September 16, 1998}}&lt;/ref&gt; त्यांनी आपल्या देहाचे अग्निदहन व्हावे अशी इच्छा व्यक्त केली होती. त्यानुसार त्यांच्या अस्थि त्यांच्या तिसऱ्या पत्नीच्या अस्थींशेजारी ऑस्टिन मेमोरियल पार्क सेमेटरी येथे ठेवण्यात आलेल्या आहेत. त्यांच्या नावाचा स्मृतीलेख [[टेक्सास स्टेट सेमेटरी]] येथे उभारलेला आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|url=   http://www.cemetery.state.tx.us/pub/user_form.asp?step=2&amp;pers_id=6230&amp;last_name=Michener&amp;first_name=James|title=   James Albert Michener|website=   Texas State Cemetery|access-date=   March 1, 2017|archive-date=   2017-03-12|archive-url=   https://web.archive.org/web/20170312043440/http://www.cemetery.state.tx.us/pub/user_form.asp?step=2&amp;pers_id=6230&amp;last_name=Michener&amp;first_name=James|url-status=   dead}}&lt;/ref&gt;

== कृती ==
मिशनरच्या [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक]] या पहिल्याच पुस्तकाला पुलित्झर पुरस्कार मिळाला. त्यांच्या अनेक कृतींवरून चित्रपट, संगीतनाटके आणि दूरचित्रवाणि मालिका तयार झाल्या. त्यांनी अमेरिकेतील इलेक्टोरल कॉलेज पद्धतीवर टीका करणारे ''प्रेसिडेन्शियल लॉटरी:द रेकलेस गॅम्बल इन अवर इलेक्टोरल सिस्टम'' हे पुस्तक लिहिले. १९६९मध्ये प्रकाशित झालेल्या या पुस्तकाचे २०१४ आणि २०१६मध्ये पुनर्प्रकाशन झाले.&lt;ref&gt;{{cite book|url=http://www.penguinrandomhouse.com/books/114093/presidential-lottery-by-james-a-michener/9780812986822/|title= Presidential Lottery|date=1969|author=Michener, James|publisher =   Penguin Random House|access-date=March 1, 2017 }}&lt;/ref&gt;

कादंबऱ्या, लघुकथा आणि अकाल्पनिक कथांच्या लेखनाशिवाय मिशनर चित्रपट, दूरचित्रवाणी मालिका तसेच रेडियो कार्यक्रमांच्या निर्मितीतही सहभागी होता.

=== काल्पनिक कथा ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! शीर्षक !! प्रकाशन वर्ष !! नोंदी !! style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | शीर्षक !! प्रकाशन वर्ष !! नोंदी
|-
| ''[[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक]]'' || १९४७ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[स्पेस (कादंबरी)|स्पेस]]'' || १९८२ ||
|-
| ''[[द फायर्स ऑफ स्प्रिंग (कादंबरी)|द फायर्स ऑफ स्प्रिंग]]'' || १९४९ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[पोलंड (कादंबरी)|पोलंड]]'' || १९८३ ||
|-
| ''[[रिटर्न टू पॅरेडाइझ (कादंबरी)|रिटर्न टू पॅरेडाइझ]]'' || १९५० || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[टेक्सास (कादंबरी)|टेक्सास]]'' || १९८५ ||
|-
| ''[[द ब्रिजेस ॲट टोको-री (कादंबरी)|द ब्रिजेस ॲट टोको-री]]'' || १९५३ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[लेगसी (१९८७ कादंबरी)|लेगसी]]'' || १९८७ ||
|-
| ''[[सायोनारा (कादंबरी)|सायोनारा]]'' || १९५४ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[अलास्का (कादंबरी)|अलास्का]]'' || १९८८ ||
|-
| ''[[हवाई (कादंबरी)|हवाई]]'' || १९५९ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[कॅरिबियन (कादंबरी)|कॅरिबियन]]'' || १९८९ ||
|-
| ''[[कॅरेव्हान्स (कादंबरी)|कॅरेव्हान्स]]'' || १९६३ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[जर्नी (कादंबरी)|जर्नी]]'' || १९८९ ||
|-
| ''[[द सोर्स (कादंबरी)|द सोर्स]]'' || १९६५ || [[जेरुसलेम]] व [[मध्यपूर्व]] || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[द नॉव्हेल (कादंबरी)|द नॉव्हेल]]'' || १९९१ ||
|-
| ''[[द ड्रिफ्टर्स (कादंबरी)|द ड्रिफ्टर्स]]'' || १९७१ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[साउथ पॅसिफिक (कादंबरी)|साउथ पॅसिफिक]]'' || १९९२ ||
|-
| ''[[सेंटेनियल (कादंबरी)|सेंटेनियल]]'' || १९७४ || [[कॉलोराडो]] || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[मेक्सिको (कादंबरी)|मेक्सिको]]'' || १९९२ ||
|-
| ''[[चेझापीक (कादंबरी)|चेझापीक]]'' || १९७८ || [[मेरिलँड]], [[व्हर्जिनिया]], [[वॉशिंग्टन डी.सी.]] || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[रिसेशनल (कादंबरी)|रिसेशनल]]'' || १९९४ ||
|-
| ''[[द वॉटरमेन (कादंबरी)|द वॉटरमेन]]'' || १९७८ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[मिरॅकल इन सेव्हिया (कादंबरी)|मिरॅकल इन सेव्हिया]]'' || १९९५ ||
|-
| ''[[द कव्हेनंट (कादंबरी)|द कव्हेनंट]]'' || १९८० || [[दक्षिण आफ्रिका]] || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[माटेकुंबे (कादंबरी)|माटेकुंबे]]'' || २००७ ||
|}

=== सत्याधारित कथा व कादंबऱ्या ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! शीर्षक !! प्रकाशनवर्ष !! नोंदी !! style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | शीर्षक !! प्रकाशनवर्ष !! नोंदी
|-
| ''द फ्युचर ऑफ द सोशल स्टडीझ (&quot;द प्रॉब्लेस ऑफ द सोशल स्टडीझ&quot;)'' || १९३९ || संपादक || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''जेम्स मिशनर्स युएसए: द पीपल अँड द लँड'' || १९८१ || संपादक [[पीटर चैटिन]]; मिशनरची प्रस्तावना
|-
| ''[[द व्हॉइस ऑफ एशिया]]'' || १९५१ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[कलेक्टर्स, फोर्जर्स — अँड अ रायटर: अ मेम्वा]]'' || १९८३ ||
|-
| ''द फ्लोटिंग वर्ल्ड'' || १९५४ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''मिशनर ॲंथोलॉजी'' || १९८५ ||
|-
| ''[[द ब्रिज ॲट अँडाऊ]]'' || १९५७ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''सिक्स डेझ इन हवाना'' || १९८९ ||
|-
| ''[[रास्कल्स इन पॅरेडाइझ (पुस्तक)|रास्कल्स इन पॅरेडाइझ]]'' || १९५७ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''पिलग्रिमेज: अ मेम्वा ऑफ पोलंड अँड रोम'' || १९९० ||
|-
| ''जॅपनीझ प्रिंट्स: फ्रॉम द अर्ली मास्टर्स टू द मॉडर्न'' || १९५९ || [[रिचर्ड डग्लस लेन]]च्या टिप्पणींसह || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[द ईगल अँड द रेव्हन]]'' || १९९० ||
|-
| ''रिपोर्ट ऑफ द काउंटी चेरमन'' || १९६१ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[माय लॉस्ट मेक्सिको]]'' || १९९२ ||
|-
| ''द मॉडर्न जॅपनीझ प्रिंट: ॲन अप्रिशियेशन'' || १९६८ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[द वर्ल्ड इज माय होम]]'' || १९९२ || आत्मचरित्र
|-
| ''[[इबेरिया (पुस्तक)|इबेरिया]]'' || १९६८ || प्रवासवर्णन || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''क्रीचर्स ऑफ द किंग्डम'' || १९९३ ||
|-
| ''प्रेसिडेन्शियल लॉटरी'' || १९६९ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''लिटररी रिफ्लेक्शन्स'' || १९९३ ||
|-
| ''द क्वालिटी ऑफ लाइफ'' || १९७० || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''विल्यम पेन'' || १९९३ ||
|-
| ''केंट स्टेट: व्हॉट हॅपन्ड अँड व्हाय'' || १९७१ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''व्हेंचर्स इन एडिटिंग'' || १९९५ ||
|-
| ''मिशनर मिसलेनी – १९५०/१९७०'' || १९७३ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''धिस नोबल लँड'' || १९९६ ||
|-
| ''फर्स्टफ्रुट्स, अ हार्वेस्ट ऑफ इझ्रायेली रायटिंग'' || १९७३ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''थ्री ग्रेट नॉव्हेलस ऑफ वर्ल्ड वॉर २'' || १९९६ ||
|-
| ''स्पोर्ट्स इन अमेरिका'' || १९७६ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''अ सेंचुरी ऑफ सॉनेट्स'' || १९९७ ||
|-
| ''अबाउट सेंटेनियल: सम नोट्स ऑन द नोव्हेल'' || १९७८ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | || ||
|}

===रूपांतरणे===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!शीर्षक !! नोंदी
|-
|''[[द ब्रिजेस ॲट टोको-री]]''|| १९५३ चित्रपट
|-
|''[[रिटर्न टू पॅरेडाइझ (१९५३ चित्रपट)|रिटर्न टू पॅरेडाइझ]]''||१९५३ चित्रपट
|-
|''[[मेन ऑफ द फायटिंग लेडी]]''|| १९५४ चित्रपट
|-
|''[[अंटिल दे सेल]]''|| ''रिटर्न टू पॅरेडाइझ'' मधील लघुकथेवर आधारित १९५७ चित्रपट
|-
|''[[सायोनारा (चित्रपट)|सायोनारा]]''|| दहा ऑस्कार पुरस्कारांसाठी नामांकित व चार पुरस्कार जिंकलेला १९५७ चित्रपट
|-
|''[[साउथ पॅसिफिक (१९५८ चित्रपट)|साउथ पॅसिफिक]]''|| १९५८ चित्रपट
|-
|''[[ॲडव्हेंचर्स इन पॅरेडाइझ (दूरचित्रवाणी मालिका)|ॲडव्हेंचर्स इन पॅरेडाइझ]]''|| १९५९-१९६२ दूरचित्रवाणी मालिका
|-
|''[[हवाई (चित्रपट)|हवाई]]''|| १९६६ चित्रपट
|-
|''[[द हवाईयन्स (चित्रपट)|द हवाईयन्स]]''|| १९७० चित्रपट
|-
|''[[सेंटेनियल (दूरचित्रवाणी मालिका)|सेंटेनियल]]''|| १९७८ दूरचित्रवाणी मालिका
|-
|''[[कॅरेव्हान्स (१९७८ चित्रपट)|कॅरेव्हान्स]]''|| [[ॲंथोनी क्विन]]अभिनित १९७८ चित्रपट
|-
|''[[स्पेस (दूरचित्रवाणी मालिका)|स्पेस]]''|| १९८५ दूरचित्रवाणी मालिका
|-
|''[[जेम्स ए. मिशनर्स टेक्सास]]
|-
|''[[साउथ पॅसिफिक (२००१ चित्रपट)|साउथ पॅसिफिक]]''|| २००१ दूरचित्रवाणीवरील चित्रपट
|}

{{विस्तार}}

== संदर्भ आणि यादी ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:मिशनर, जेम्स}}
[[वर्ग:इंग्लिश लेखक]]
[[वर्ग:प्रेसिडेन्शियल मेडल ऑफ फ्रीडम विजेते]]
[[वर्ग:इ.स. १९०७ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १९९७ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:जेम्स मिशनर|*]]</text>
      <sha1>de8w3si717ydatngb20ojqnzmnlg5n9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721794</id>
      <parentid>2721793</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:09:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* रूपांतरणे */</comment>
      <origin>2721794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40679" sha1="53jpvprdvahglf501thk8lu0g0ejl6c" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''जेम्स आल्बर्ट मिशनर''' ([[फेब्रुवारी ३]], [[इ.स. १९०७]]:[[डॉइल्सटाउन]], [[पेनसिल्व्हेनिया]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]] - [[ऑक्टोबर १६]], [[इ.स. १९९७]]:[[ऑस्टिन (टेक्सास)|ऑस्टिन]], [[टेक्सास]], अमेरिका) हे [[पुलित्झर पुरस्कार]] विजेते अमेरिकन लेखक होते.

मिशनरने ४०पेक्षा अधिक पुस्तके लिहिली आहेत. यांतील बहुतेक पुस्तकांची कथानके दीर्घ काळात पसरलेली आणि अनेक कुटुंबांतील अनेक पिढ्यांचा माग घेणारी आहेत. ही कथानके विशिष्ट प्रदेशांत असून त्यांत तेथील इतिहासाचा बारीक तपशील विणलेला आहे. ही पुस्तके लिहिण्यासाठी मिशनरने प्रत्येक प्रदेशांत अनेक वर्षे घालवून संशोधन केले होते.&lt;ref name=&quot;nytimesobit&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1997/10/17/books/james-michener-author-of-novels-that-sweep-through-the-history-of-places-is-dead.html |title=James Michener, Author of Novels That Sweep Through the History of Places, Is Dead |first=Albin |last=Krebs |work=The New York Times |date=October 17, 1997 |access-date=November 5, 2009}}&lt;/ref&gt;

== पूर्वजीवन ==
मिशनरचा जन्म ३ फेब्रुवारी, १९०७ रोजी [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[पेनसिल्व्हेनिया]] राज्यातील [[डॉइल्सटाउन]] शहरात झाला. नंतर त्यांनी लिहिलेले आहे की आपले खरे आई-वडील कोण होते आणि आपला जन्म नेमका कुठे झाला हे त्यांना माहिती नव्हते.&lt;ref name=nytimesobit/&gt; त्यांना त्यांच्या दत्तक आई मेबेल मिशनरने वाढवले. त्या [[क्वेकर]] होत्या आणि जेम्सनाही त्यांनी क्वेकर धर्मात वाढवले.&lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;&gt;{{cite web|url=https://pabook.libraries.psu.edu/michener__james_albert |website=Pennsylvania Center for the Book|title=James Michener Biography|publisher= Penn State University Libraries}}&lt;/ref&gt;

मिशनरने १९२५मध्ये डॉइल्सटाउनच्या [[सेंट्रल बक्स हाय स्कूल वेस्ट|सेंट्रल बक्स हाय स्कूल]]मधून बारावी उत्तीर्ण केल्यानंतर १९२९मध्ये [[स्वार्थमोर कॉलेज]]मधून इंग्लिश आणि इतिहास विषयांमध्ये पदवी मिळवली. त्यानंतर त्यांनी देशभर प्रवास केला. खिशात पैसे नसल्याने ते महामार्गावर लोकांकडून फुकट लिफ्ट मागत तसेच मालगाड्यांच्या डब्यातून प्रवास करीत असत. त्यानंतर ते [[स्कॉटलंड]]ला [[युनिव्हर्सिटी ऑफ सेंट अँड्रुझ]] येथे गेले व तेथे दोन वर्षांची पदवी मिळवली.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.library.miami.edu/specialcollections/collections/findingaids/m0134_find.html |title=Biographical Sketch, James A. Michener Papers |website=University of Miami Library |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120729050100/http://www.library.miami.edu/specialcollections/collections/findingaids/m0134_find.html |archive-date=July 29, 2012  }}&lt;/ref&gt;

स्कॉटलंडहून परतल्यावर त्यांनी [[पॉट्सटाउन (पेनसिल्व्हेनिया)|पॉट्सटाउनमधील]] [[द हिल स्कूल (पॉट्सटाउन)|द हिल स्कूल]] येथे शिक्षकाची नोकरी पत्करली. १९३३ ते १९३६ दरम्यान त्यांनी [[न्यूटाउन (बक्स काउंटी)|न्यूटाउन]] शहरातील जॉर्ज स्कूल येथे इंग्लिश शिकवले. त्यानंतर ते [[कॉलोराडो]]च्या [[ग्रीली (कॉलोराडो)|ग्रीली]] शहराला गेले व तेथील ''कॉलोराडो स्टेट टीचर्स कॉलेज''मधून (आताचे [[युनिव्हर्सिटी ऑफ नॉर्दर्न कॉलोराडो]]) शिक्षणशास्त्रात उच्चपदवी घेतली.&lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;/&gt;

== कारकीर्द ==
युनिव्हर्सिटी ऑफ नॉर्दर्न कॉलोराडोमधून पदवी घेतल्यावर मिशनरने तेथे आणि कॉलेज हाय स्कूल मध्ये शिकवले. ऑक्टोबर १९७२मध्ये विद्यापीठाने त्यांच्या नावाने एक ग्रंथालय स्थापले आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.unco.edu/news/releases.aspx?id=4484|title=UNC Celebrating Michener Library's First 40 Years|first=Kalen|last=May|date=October 30, 2012|website=University of Colorado|access-date=July 17, 2016|archive-date=May 10, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510102404/http://www.unco.edu/news/releases.aspx?id=4484|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|website=Michener Library|url=http://libguides.unco.edu/c.php?g=94768&amp;p=2497317|title=Michener|access-date=2025-04-20|archive-date=2017-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20171120000543/http://libguides.unco.edu/c.php?g=94768&amp;p=2497317|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

१९३९मध्ये मिशनरने [[हार्वर्ड विद्यापीठ|हार्वर्ड विद्यापीठात]] पाहुणे व्याख्याता म्हणून पद स्वीकारले व ते [[कॉलोराडो]] सोडून परत ईशान्य अमेरिकेत गेले. तेथे एक वर्ष काम केल्यानंतर त्यांनी [[मॅकमिलन पब्लिशर्स]] या प्रकाशन कंपनीमध्ये समाजशास्त्रीय शिक्षण संपादक पदावर नोकरी घेतली.&lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;/&gt;

याच सुमारास [[दुसरे महायुद्ध]] सुरू होते व [[जपानी साम्राज्य|जपानने]] [[पर्ल हार्बरवरील हल्ला|पर्ल हार्बरवर हल्ला]] केल्यानंतर त्यात अमेरिका ओढले गेले होते व अमेरिकेतील १८-४५ वर्षाच्या सगळ्या नागरिकांना लष्करात भरती केले जात होते. आपण [[क्वेकर]] धर्म पाळतो, लढाई करणे हे आपल्या धर्माविरुद्ध असल्याने आपण [[नैतिक युद्धविरोधी]] असल्याचे कारण सांगून मिशनरना लष्करात भरती होणे नाकारता आले असते परंतु मिशनरनी [[अमेरिकेचे आरमार|अमेरिकेच्या आरमारात]] भरती होणे पसंत केले.&lt;ref name=&quot;nytimesobit&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title= James A. Michener Biography and Interview |website=www.achievement.org|publisher=[[American Academy of Achievement]]|url= https://achievement.org/achiever/james-a-michener/#interview}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://epdf.pub/michener-a-writers-journey.html | title=Michener: A Writer's Journey - PDF Free Download| date=July 7, 0419}}&lt;/ref&gt; युद्धादरम्यान त्यांची जेथे बदली झाली तेथील अधिकाऱ्यांचा असा चुकीचा समज झाला की अॅडमिरल [[मार्क मिट्शर]] हे जेम्स मिशनरचे वडील आहेत. त्यामुळे त्यांना अनेक ठिकाणी पाठविण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Michener, James A. |title=Return to Paradise|url=https://archive.org/details/returntoparadise0000mich |url-access=registration |publisher=Random House|date= 1951}}&lt;/ref&gt; या प्रवासांमधील अनुभवांवरून त्यांनी [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक]] हे आपले पहिले पुस्तक लिहिले.&lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;/&gt;

== साहित्यिक कारकीर्द ==
[[File:James Michener's typewriter (Michener Art Mus, Doylestown, PA).jpg|thumb|[[डॉइल्सटाउन (पेनसिल्व्हेनिया)|डॉइल्सटाउनमधील]] [[जेम्स ए. मिशनर कला संग्रहालय|जेम्स ए. मिशनर कला संग्रहालयात]] ठेवलेला मिशनर यांचा टंकलेखक]]
मिशनरने दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान आपल्या लेखनाला सुरुवात केली. [[अमेरिकेचे आरमार|अमेरिकन आरमारातील]] सेंकट लेफ्टनंट पदावर असताना त्यांना आरमारी इतिहासकार म्हणून नेमणूक झाली. [[प्रशांत महासागर|प्रशांत महासागरातून]] केलेल्या आपल्या प्रवासांमध्ये त्यांनी तपशीलवार नोंदी ठेवल्या होत्या. या नोंदींचा वापर करून त्यांनी आपले [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक|पहिले पुस्तक]] लिहिले. या पुस्तकाला तुफान लोकप्रियता मिळाली व १९४८चा [[पुलित्झर पुरस्कार]]ही मिळाला. या वेळी मिशनरचे वय ४० वर्षे होते. [[रॉजर्स अँड हॅमरस्टाइन]] या नाट्यसंस्थेने १९४९मध्ये त्याचे [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक (संगीतनाटक)|ब्रॉडवेवरील संगीतनाटकात]] रुपांतर केले.&lt;ref name=&quot;suite&quot;/&gt;  यावरून पुढे [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक (१९५८ चित्रपट)|१९५८]] आणि [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक (२००१ चित्रपट)|२००१मध्ये]] त्याच नावाचे चित्रपट काढले गेले. त्यांच्या [[सेंटेनियल (पुस्तक)|सेंटेनियल]] या पुस्तकाचे १२ भागांच्या दूरचित्रवाणी मालिकेत रुपांतर केले गेले. ही मालिका १९७८-७९मध्ये [[नॅशनल ब्रॉडकास्टिंग कंपनी|एनबीसीवर]] प्रसारित झाली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=  http://www.dvdtalk.com/reviews/34269/centennial-the-complete-series/  |title= Centennial: The Complete Miniseries|website= DVDTalk.com|access-date=March 1, 2017 }}&lt;/ref&gt;

मिशनरना त्यांच्या जीवनकालात अमाप प्रसिद्धी मिळाली. त्यांच्या पुस्तकांच्या किमान ७.५ कोटी प्रती जगभरात विकल्या गेल्या.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.bookrags.com/biography/james-michener/ |title=James Michener Biography |website=Bookrags.com |access-date=May 3, 2009}}&lt;/ref&gt; [[हवाई (कादंबरी)|हवाई]] ही त्यांची पहिली महाकांदबरी होती. याचे प्रकाशन [[हवाई]]ला [[अमेरिकेची राज्ये|अमेरिकेचे ५०वे राज्य]] म्हणून मान्यता मिळण्याच्या दिवशीच केले गेले. या कादंबरीसाठी हवाईमध्ये अनेक वर्षे राहून त्यांनी खोल संशोधन केले होते. त्यांनी आपल्या पुढील सगळ्या महाकादंबऱ्या लिहिताना त्यांनी असेच अफाट संशोधन आणि अभ्यास केला. यासाठी त्यांनी ऐतिहासिक, सामाजिक, भौगोलिक, भूशास्त्रीय आणि अशा अनेक विषयांत खोल बुडी मारली. 

मिशनरच्या अनेक महाकादंबऱ्या प्रत्येकी १,००० पेक्षा अधिक पानांच्या आहेत. आपल्या [[माय लॉस्ट मेक्सिको]] पुस्तकात त्यांनी म्हणले आहे की ते अनेकदा आठवडेच्या आठवडे आपल्या टंकलेखकावर दररोज १२-१५ तास लेखन करीत असत व त्यांच्या या अफाट लेखनाचा मेळ ठेवण्यासाठी त्यांच्या व्यवस्थेला महाकठीण झाले होते.

== राजकीय कारकीर्द ==
[[File:James Michener 1962 campaign poster 02 (Michener Art Mus, Doylestown, PA).jpg|thumb|upright=.6|१९६२ च्या [[अमेरिकेच्या प्रतिनिधींचे सभागृह|प्रतिनिधीगृहाच्या]] निवडणुकीतील मिशनरचे प्रचारपत्र]]
मिशनर [[१९६० अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणूक|१९६० च्या राष्ट्राध्यक्षीय निवडणुकीत]] उभे असलेल्या [[जॉन एफ. केनेडी]] यांच्या [[पेनसिल्व्हेनिया]]तील [[बक्स काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)|बक्स काउंटीमधील]] प्रचारसमितीचे अध्यक्ष होते. १९६२मध्ये मिशनरने स्वतः [[बक्स काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)|बक्स काउंटी]] आणि [[लीहाय काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)|लीहाय काउंटीमधून]] [[१९६२ अमेरिकेच्या प्रतिनिधीगृहासाठीची निवडणुक|अमेरिकेच्या प्रतिनिधीगृहासाठीची निवडणुक]] लढवली परंतु यात ते हरले. ही निवडणूक लढवणे ही आपली चूक असल्याचे त्यांनी म्हणले. ''१९६२ च्या निवडणुकीत [[डेमोक्रॅटिक पक्ष (अमेरिका)|डेमोक्रॅटिक पक्षाकडून]] उभे राहणे ही माझी चूक होती. माझी बायको तरी मला सांगत होती &quot;असे नको करू नको करू&quot;. मग मी हरलो आणि पुन्हा पुस्तके लिहायला लागलो.'' &lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;/&gt; आपल्या [[द वर्ल्ड इज माय होम]] या आत्मचरित्रात त्यांनी म्हणले आहे की या निवडणुकीत उभे राहणे हे त्यांच्यासाठी खूप चांगली गोष्ट होती कारण ''जनतेत प्रचार केल्यावर माणसाला चांगली अक्कल येते.''&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Michener |first1=James |title=The World is My Home |url=https://archive.org/details/worldismyhome00mich |date=1992 |publisher=Random House |location=New York |isbn=0-679-40134-2 |page=[https://archive.org/details/worldismyhome00mich/page/188 188] |edition=First}}&lt;/ref&gt;

१९६८मध्ये मिशनर [[अमेरिकेचे पेनसिल्व्हेनियातील सेनेटर|पेनसिल्व्हेनियाचे सेनेटर]] [[जोसेफ एस. क्लार्क]] यांच्या तिसऱ्या मुदतीसाठीच्या प्रचारसमितीचे अध्यक्ष होते. क्लार्क हे [[रिचर्ड श्वाइकर]] यांच्याविरुद्ध हरले.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Pennsylvania Politics Today and Yesterday: The Tolerable Accommodation |url=https://archive.org/details/pennsylvaniapoli0000beer |first= Paul B. |last=Beers |page=[https://archive.org/details/pennsylvaniapoli0000beer/page/198 198] |publisher=Penn State University Press |date=March 31, 1976 |isbn=978-0271002385}}&lt;/ref&gt;

मिशनर १९६७-६८मध्ये पेनसिल्व्हेनिया संविधान समितीचे चिटणीस होते.&lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;/&gt; त्याच वर्षी ते [[अमेरिकेचे इलेक्टोरल कॉलेज|अमेरिकेच्या इलेक्टोरल कॉलेजचे]] सदस्यही होते. याद्दल त्यांनी ''प्रेसिडेंशियल लॉटरी: द रेकलेस गॅम्बल इन अवर इलेक्टोरल सिस्टम'' ही पुस्तिका लिहिली.

== वैयक्तिक जीवन ==
मिशनरनी एकूण तीन वेळा लग्न केले. १९३५मध्ये त्यांनी पॅटी कून यांच्याशी लग्न केले. १९४८मध्ये त्यांचा घटस्फोट झाल्यावर त्याच वर्षी मिशनरनी व्हँगे नॉर्डशी लग्न केले.&lt;ref name=&quot;nytimesobit&quot;/&gt; त्यांनी १९५५मध्ये घटस्फोट घेतला व मिशनरनी [[मरी योरिको साबुसावा]] यांच्याशी लग्न केले. साबुसावा या [[जपानी अमेरिकन लोक|जपानी वंशाच्या अमेरिकन]] नागरिक होत्या. त्यांना व त्यांच्या आई-वडिलांना अमेरिकन सैन्याने केवळ जपानी वंशाचे असल्या कारणाने [[जपानी अमेरिकन कारागृह|जपानी अमेरिकन कारागृहांमध्ये]] बंदी केलेले होते. साबुसावा १९९४मध्ये मृत्यू पावल्या.&lt;ref name=&quot;nytimesobit&quot;/&gt;

=== दातृत्त्व ===
आयुष्याच्या उत्तरकाळात मिशनरनी आपल्या संपत्तीचा मोठा भाग दान करून टाकला. यात शैक्षणिक, सांस्कृतिक आणि साहित्यिक संस्थाना दिलेले १० कोटी डॉलर होते. मिशनरनी जेथे पदवीशिक्षण घेतले ते [[स्वार्थमोर कॉलेज]] त्यांच्या दातृत्त्वाचे मोठे लाभार्थी होते.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.michenerartmuseum.org/|title=James A. Michener Art Museum|website=michenerartmuseum.org|access-date=February 16, 2004|archive-date=March 30, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060330003403/http://www.michenerartmuseum.org/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; याशिवाय त्यांनी ३.७ कोटी डॉलर [[युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्सास अॅट ऑस्टिन]]ला दिले होते.&lt;ref name=&quot;nytimesobit&quot;/&gt;

१९८९मध्ये मिशनरनी आपल्या [[जर्नी (कादंबरी)|जर्नी]] या कादंबरीच्या [[कॅनडा]]तील आवृत्तीच्या रॉयल्टीचे उत्पन्न जर्नी प्राइझ या पुरस्कारासाठी दिला. दरवर्षी १ लाख [[कॅनेडियन डॉलर]]चा हा पुरस्कार कॅनडातील सर्वोत्तम लघुकथा लिहिणाऱ्या नवोदित केनेडियन लेखकाला दिला जातो.

मिशनरनी आपली उरलेली संपत्ती आणि प्रताधिकार स्वार्थमोर कॉलेजला बहाल केले&lt;ref&gt;{{cite news |last=O'Neill |first=James |title=Michener's gift keeps on giving |newspaper=Philadelphia Inquirer |date=March 1, 1998}}&lt;/ref&gt; आणि आपली इतर कागदपत्रे [[युनिव्हर्सिटी ऑफ नॉर्दर्न कॉलोराडो]]ला दिली.&lt;ref name=nytimesobit/&gt;

=== मृत्यू ===
आयुष्याच्या शेवटी मिशनर [[मूत्रपिंड|मूत्रपिंडाच्या]] व्याधीने त्रस्त होते आणि त्यांना रोज रक्त शुद्धीकरण करावे लागत असे. अशी चार वर्षे काढल्यावर त्यांनी हे बंद करण्याचे ठरवले. त्यांनी म्हणले की त्यांना आयुष्यात जे काही करायचे होते ते सगळे ते करून चुकले होते आणि आता अधिक शारीरिक हाल करून घेण्याची त्यांची इच्छा नव्हती. रोजची ही शुश्रुषा बंद केल्यानंतर काही दिवसांनी १६ ऑक्टोबर, १९९७ रोजी मिशनर ऑस्टिन येथे मृत्यू पावले&lt;ref name=nytimesobit/&gt;&lt;ref name=&quot;suite&quot;&gt;{{cite news |title=Get Me Michener at Raffles |location=Singapore |work=The New Paper |date=September 16, 1998}}&lt;/ref&gt; त्यांनी आपल्या देहाचे अग्निदहन व्हावे अशी इच्छा व्यक्त केली होती. त्यानुसार त्यांच्या अस्थि त्यांच्या तिसऱ्या पत्नीच्या अस्थींशेजारी ऑस्टिन मेमोरियल पार्क सेमेटरी येथे ठेवण्यात आलेल्या आहेत. त्यांच्या नावाचा स्मृतीलेख [[टेक्सास स्टेट सेमेटरी]] येथे उभारलेला आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|url=   http://www.cemetery.state.tx.us/pub/user_form.asp?step=2&amp;pers_id=6230&amp;last_name=Michener&amp;first_name=James|title=   James Albert Michener|website=   Texas State Cemetery|access-date=   March 1, 2017|archive-date=   2017-03-12|archive-url=   https://web.archive.org/web/20170312043440/http://www.cemetery.state.tx.us/pub/user_form.asp?step=2&amp;pers_id=6230&amp;last_name=Michener&amp;first_name=James|url-status=   dead}}&lt;/ref&gt;

== कृती ==
मिशनरच्या [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक]] या पहिल्याच पुस्तकाला पुलित्झर पुरस्कार मिळाला. त्यांच्या अनेक कृतींवरून चित्रपट, संगीतनाटके आणि दूरचित्रवाणि मालिका तयार झाल्या. त्यांनी अमेरिकेतील इलेक्टोरल कॉलेज पद्धतीवर टीका करणारे ''प्रेसिडेन्शियल लॉटरी:द रेकलेस गॅम्बल इन अवर इलेक्टोरल सिस्टम'' हे पुस्तक लिहिले. १९६९मध्ये प्रकाशित झालेल्या या पुस्तकाचे २०१४ आणि २०१६मध्ये पुनर्प्रकाशन झाले.&lt;ref&gt;{{cite book|url=http://www.penguinrandomhouse.com/books/114093/presidential-lottery-by-james-a-michener/9780812986822/|title= Presidential Lottery|date=1969|author=Michener, James|publisher =   Penguin Random House|access-date=March 1, 2017 }}&lt;/ref&gt;

कादंबऱ्या, लघुकथा आणि अकाल्पनिक कथांच्या लेखनाशिवाय मिशनर चित्रपट, दूरचित्रवाणी मालिका तसेच रेडियो कार्यक्रमांच्या निर्मितीतही सहभागी होता.

=== काल्पनिक कथा ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! शीर्षक !! प्रकाशन वर्ष !! नोंदी !! style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | शीर्षक !! प्रकाशन वर्ष !! नोंदी
|-
| ''[[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक]]'' || १९४७ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[स्पेस (कादंबरी)|स्पेस]]'' || १९८२ ||
|-
| ''[[द फायर्स ऑफ स्प्रिंग (कादंबरी)|द फायर्स ऑफ स्प्रिंग]]'' || १९४९ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[पोलंड (कादंबरी)|पोलंड]]'' || १९८३ ||
|-
| ''[[रिटर्न टू पॅरेडाइझ (कादंबरी)|रिटर्न टू पॅरेडाइझ]]'' || १९५० || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[टेक्सास (कादंबरी)|टेक्सास]]'' || १९८५ ||
|-
| ''[[द ब्रिजेस ॲट टोको-री (कादंबरी)|द ब्रिजेस ॲट टोको-री]]'' || १९५३ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[लेगसी (१९८७ कादंबरी)|लेगसी]]'' || १९८७ ||
|-
| ''[[सायोनारा (कादंबरी)|सायोनारा]]'' || १९५४ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[अलास्का (कादंबरी)|अलास्का]]'' || १९८८ ||
|-
| ''[[हवाई (कादंबरी)|हवाई]]'' || १९५९ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[कॅरिबियन (कादंबरी)|कॅरिबियन]]'' || १९८९ ||
|-
| ''[[कॅरेव्हान्स (कादंबरी)|कॅरेव्हान्स]]'' || १९६३ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[जर्नी (कादंबरी)|जर्नी]]'' || १९८९ ||
|-
| ''[[द सोर्स (कादंबरी)|द सोर्स]]'' || १९६५ || [[जेरुसलेम]] व [[मध्यपूर्व]] || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[द नॉव्हेल (कादंबरी)|द नॉव्हेल]]'' || १९९१ ||
|-
| ''[[द ड्रिफ्टर्स (कादंबरी)|द ड्रिफ्टर्स]]'' || १९७१ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[साउथ पॅसिफिक (कादंबरी)|साउथ पॅसिफिक]]'' || १९९२ ||
|-
| ''[[सेंटेनियल (कादंबरी)|सेंटेनियल]]'' || १९७४ || [[कॉलोराडो]] || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[मेक्सिको (कादंबरी)|मेक्सिको]]'' || १९९२ ||
|-
| ''[[चेझापीक (कादंबरी)|चेझापीक]]'' || १९७८ || [[मेरिलँड]], [[व्हर्जिनिया]], [[वॉशिंग्टन डी.सी.]] || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[रिसेशनल (कादंबरी)|रिसेशनल]]'' || १९९४ ||
|-
| ''[[द वॉटरमेन (कादंबरी)|द वॉटरमेन]]'' || १९७८ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[मिरॅकल इन सेव्हिया (कादंबरी)|मिरॅकल इन सेव्हिया]]'' || १९९५ ||
|-
| ''[[द कव्हेनंट (कादंबरी)|द कव्हेनंट]]'' || १९८० || [[दक्षिण आफ्रिका]] || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[माटेकुंबे (कादंबरी)|माटेकुंबे]]'' || २००७ ||
|}

=== सत्याधारित कथा व कादंबऱ्या ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! शीर्षक !! प्रकाशनवर्ष !! नोंदी !! style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | शीर्षक !! प्रकाशनवर्ष !! नोंदी
|-
| ''द फ्युचर ऑफ द सोशल स्टडीझ (&quot;द प्रॉब्लेस ऑफ द सोशल स्टडीझ&quot;)'' || १९३९ || संपादक || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''जेम्स मिशनर्स युएसए: द पीपल अँड द लँड'' || १९८१ || संपादक [[पीटर चैटिन]]; मिशनरची प्रस्तावना
|-
| ''[[द व्हॉइस ऑफ एशिया]]'' || १९५१ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[कलेक्टर्स, फोर्जर्स — अँड अ रायटर: अ मेम्वा]]'' || १९८३ ||
|-
| ''द फ्लोटिंग वर्ल्ड'' || १९५४ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''मिशनर ॲंथोलॉजी'' || १९८५ ||
|-
| ''[[द ब्रिज ॲट अँडाऊ]]'' || १९५७ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''सिक्स डेझ इन हवाना'' || १९८९ ||
|-
| ''[[रास्कल्स इन पॅरेडाइझ (पुस्तक)|रास्कल्स इन पॅरेडाइझ]]'' || १९५७ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''पिलग्रिमेज: अ मेम्वा ऑफ पोलंड अँड रोम'' || १९९० ||
|-
| ''जॅपनीझ प्रिंट्स: फ्रॉम द अर्ली मास्टर्स टू द मॉडर्न'' || १९५९ || [[रिचर्ड डग्लस लेन]]च्या टिप्पणींसह || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[द ईगल अँड द रेव्हन]]'' || १९९० ||
|-
| ''रिपोर्ट ऑफ द काउंटी चेरमन'' || १९६१ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[माय लॉस्ट मेक्सिको]]'' || १९९२ ||
|-
| ''द मॉडर्न जॅपनीझ प्रिंट: ॲन अप्रिशियेशन'' || १९६८ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[द वर्ल्ड इज माय होम]]'' || १९९२ || आत्मचरित्र
|-
| ''[[इबेरिया (पुस्तक)|इबेरिया]]'' || १९६८ || प्रवासवर्णन || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''क्रीचर्स ऑफ द किंग्डम'' || १९९३ ||
|-
| ''प्रेसिडेन्शियल लॉटरी'' || १९६९ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''लिटररी रिफ्लेक्शन्स'' || १९९३ ||
|-
| ''द क्वालिटी ऑफ लाइफ'' || १९७० || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''विल्यम पेन'' || १९९३ ||
|-
| ''केंट स्टेट: व्हॉट हॅपन्ड अँड व्हाय'' || १९७१ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''व्हेंचर्स इन एडिटिंग'' || १९९५ ||
|-
| ''मिशनर मिसलेनी – १९५०/१९७०'' || १९७३ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''धिस नोबल लँड'' || १९९६ ||
|-
| ''फर्स्टफ्रुट्स, अ हार्वेस्ट ऑफ इझ्रायेली रायटिंग'' || १९७३ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''थ्री ग्रेट नॉव्हेलस ऑफ वर्ल्ड वॉर २'' || १९९६ ||
|-
| ''स्पोर्ट्स इन अमेरिका'' || १९७६ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''अ सेंचुरी ऑफ सॉनेट्स'' || १९९७ ||
|-
| ''अबाउट सेंटेनियल: सम नोट्स ऑन द नोव्हेल'' || १९७८ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | || ||
|}

=== रूपांतरणे ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! शीर्षक !! नोंदी !! style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | शीर्षक !! नोंदी
|-
| ''[[द ब्रिजेस ॲट टोको-री]]'' || १९५३ चित्रपट || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[द हवाईयन्स (चित्रपट)|द हवाईयन्स]]'' || १९७० चित्रपट
|-
| ''[[रिटर्न टू पॅरेडाइझ (१९५३ चित्रपट)|रिटर्न टू पॅरेडाइझ]]'' || १९५३ चित्रपट || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[सेंटेनियल (दूरचित्रवाणी मालिका)|सेंटेनियल]]'' || १९७८ दूरचित्रवाणी मालिका
|-
| ''[[मेन ऑफ द फायटिंग लेडी]]'' || १९५४ चित्रपट || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[कॅरेव्हान्स (१९७८ चित्रपट)|कॅरेव्हान्स]]'' || [[ॲंथोनी क्विन]] अभिनित १९७८ चित्रपट
|-
| ''[[अंटिल दे सेल]]'' || ''रिटर्न टू पॅरेडाइझ'' मधील लघुकथेवर आधारित १९५७ चित्रपट || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[स्पेस (दूरचित्रवाणी मालिका)|स्पेस]]'' || १९८५ दूरचित्रवाणी मालिका
|-
| ''[[सायोनारा (चित्रपट)|सायोनारा]]'' || दहा ऑस्कार पुरस्कारांसाठी नामांकित व चार पुरस्कार जिंकलेला १९५७ चित्रपट || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[जेम्स ए. मिशनर्स टेक्सास]]'' || १९९४ दूरचित्रवाणी चित्रपट
|-
| ''[[साउथ पॅसिफिक (१९५८ चित्रपट)|साउथ पॅसिफिक]]'' || १९५८ चित्रपट || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[साउथ पॅसिफिक (२००१ चित्रपट)|साउथ पॅसिफिक]]'' || २००१ दूरचित्रवाणीवरील चित्रपट
|-
| ''[[ॲडव्हेंचर्स इन पॅरेडाइझ (दूरचित्रवाणी मालिका)|ॲडव्हेंचर्स इन पॅरेडाइझ]]'' || १९५९-१९६२ दूरचित्रवाणी मालिका || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ||
|-
| ''[[हवाई (चित्रपट)|हवाई]]'' || १९६६ चित्रपट || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ||
|}

== संदर्भ आणि यादी ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:मिशनर, जेम्स}}
[[वर्ग:इंग्लिश लेखक]]
[[वर्ग:प्रेसिडेन्शियल मेडल ऑफ फ्रीडम विजेते]]
[[वर्ग:इ.स. १९०७ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १९९७ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:जेम्स मिशनर|*]]</text>
      <sha1>53jpvprdvahglf501thk8lu0g0ejl6c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721795</id>
      <parentid>2721794</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:15:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* वैयक्तिक जीवन */</comment>
      <origin>2721795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48511" sha1="p1wk3v65tolxrgtqnvzhkzmce4tpfti" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''जेम्स आल्बर्ट मिशनर''' ([[फेब्रुवारी ३]], [[इ.स. १९०७]]:[[डॉइल्सटाउन]], [[पेनसिल्व्हेनिया]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]] - [[ऑक्टोबर १६]], [[इ.स. १९९७]]:[[ऑस्टिन (टेक्सास)|ऑस्टिन]], [[टेक्सास]], अमेरिका) हे [[पुलित्झर पुरस्कार]] विजेते अमेरिकन लेखक होते.

मिशनरने ४०पेक्षा अधिक पुस्तके लिहिली आहेत. यांतील बहुतेक पुस्तकांची कथानके दीर्घ काळात पसरलेली आणि अनेक कुटुंबांतील अनेक पिढ्यांचा माग घेणारी आहेत. ही कथानके विशिष्ट प्रदेशांत असून त्यांत तेथील इतिहासाचा बारीक तपशील विणलेला आहे. ही पुस्तके लिहिण्यासाठी मिशनरने प्रत्येक प्रदेशांत अनेक वर्षे घालवून संशोधन केले होते.&lt;ref name=&quot;nytimesobit&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1997/10/17/books/james-michener-author-of-novels-that-sweep-through-the-history-of-places-is-dead.html |title=James Michener, Author of Novels That Sweep Through the History of Places, Is Dead |first=Albin |last=Krebs |work=The New York Times |date=October 17, 1997 |access-date=November 5, 2009}}&lt;/ref&gt;

== पूर्वजीवन ==
मिशनरचा जन्म ३ फेब्रुवारी, १९०७ रोजी [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[पेनसिल्व्हेनिया]] राज्यातील [[डॉइल्सटाउन]] शहरात झाला. नंतर त्यांनी लिहिलेले आहे की आपले खरे आई-वडील कोण होते आणि आपला जन्म नेमका कुठे झाला हे त्यांना माहिती नव्हते.&lt;ref name=nytimesobit/&gt; त्यांना त्यांच्या दत्तक आई मेबेल मिशनरने वाढवले. त्या [[क्वेकर]] होत्या आणि जेम्सनाही त्यांनी क्वेकर धर्मात वाढवले.&lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;&gt;{{cite web|url=https://pabook.libraries.psu.edu/michener__james_albert |website=Pennsylvania Center for the Book|title=James Michener Biography|publisher= Penn State University Libraries}}&lt;/ref&gt;

मिशनरने १९२५मध्ये डॉइल्सटाउनच्या [[सेंट्रल बक्स हाय स्कूल वेस्ट|सेंट्रल बक्स हाय स्कूल]]मधून बारावी उत्तीर्ण केल्यानंतर १९२९मध्ये [[स्वार्थमोर कॉलेज]]मधून इंग्लिश आणि इतिहास विषयांमध्ये पदवी मिळवली. त्यानंतर त्यांनी देशभर प्रवास केला. खिशात पैसे नसल्याने ते महामार्गावर लोकांकडून फुकट लिफ्ट मागत तसेच मालगाड्यांच्या डब्यातून प्रवास करीत असत. त्यानंतर ते [[स्कॉटलंड]]ला [[युनिव्हर्सिटी ऑफ सेंट अँड्रुझ]] येथे गेले व तेथे दोन वर्षांची पदवी मिळवली.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.library.miami.edu/specialcollections/collections/findingaids/m0134_find.html |title=Biographical Sketch, James A. Michener Papers |website=University of Miami Library |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120729050100/http://www.library.miami.edu/specialcollections/collections/findingaids/m0134_find.html |archive-date=July 29, 2012  }}&lt;/ref&gt;

स्कॉटलंडहून परतल्यावर त्यांनी [[पॉट्सटाउन (पेनसिल्व्हेनिया)|पॉट्सटाउनमधील]] [[द हिल स्कूल (पॉट्सटाउन)|द हिल स्कूल]] येथे शिक्षकाची नोकरी पत्करली. १९३३ ते १९३६ दरम्यान त्यांनी [[न्यूटाउन (बक्स काउंटी)|न्यूटाउन]] शहरातील जॉर्ज स्कूल येथे इंग्लिश शिकवले. त्यानंतर ते [[कॉलोराडो]]च्या [[ग्रीली (कॉलोराडो)|ग्रीली]] शहराला गेले व तेथील ''कॉलोराडो स्टेट टीचर्स कॉलेज''मधून (आताचे [[युनिव्हर्सिटी ऑफ नॉर्दर्न कॉलोराडो]]) शिक्षणशास्त्रात उच्चपदवी घेतली.&lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;/&gt;

== कारकीर्द ==
युनिव्हर्सिटी ऑफ नॉर्दर्न कॉलोराडोमधून पदवी घेतल्यावर मिशनरने तेथे आणि कॉलेज हाय स्कूल मध्ये शिकवले. ऑक्टोबर १९७२मध्ये विद्यापीठाने त्यांच्या नावाने एक ग्रंथालय स्थापले आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.unco.edu/news/releases.aspx?id=4484|title=UNC Celebrating Michener Library's First 40 Years|first=Kalen|last=May|date=October 30, 2012|website=University of Colorado|access-date=July 17, 2016|archive-date=May 10, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510102404/http://www.unco.edu/news/releases.aspx?id=4484|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|website=Michener Library|url=http://libguides.unco.edu/c.php?g=94768&amp;p=2497317|title=Michener|access-date=2025-04-20|archive-date=2017-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20171120000543/http://libguides.unco.edu/c.php?g=94768&amp;p=2497317|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

१९३९मध्ये मिशनरने [[हार्वर्ड विद्यापीठ|हार्वर्ड विद्यापीठात]] पाहुणे व्याख्याता म्हणून पद स्वीकारले व ते [[कॉलोराडो]] सोडून परत ईशान्य अमेरिकेत गेले. तेथे एक वर्ष काम केल्यानंतर त्यांनी [[मॅकमिलन पब्लिशर्स]] या प्रकाशन कंपनीमध्ये समाजशास्त्रीय शिक्षण संपादक पदावर नोकरी घेतली.&lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;/&gt;

याच सुमारास [[दुसरे महायुद्ध]] सुरू होते व [[जपानी साम्राज्य|जपानने]] [[पर्ल हार्बरवरील हल्ला|पर्ल हार्बरवर हल्ला]] केल्यानंतर त्यात अमेरिका ओढले गेले होते व अमेरिकेतील १८-४५ वर्षाच्या सगळ्या नागरिकांना लष्करात भरती केले जात होते. आपण [[क्वेकर]] धर्म पाळतो, लढाई करणे हे आपल्या धर्माविरुद्ध असल्याने आपण [[नैतिक युद्धविरोधी]] असल्याचे कारण सांगून मिशनरना लष्करात भरती होणे नाकारता आले असते परंतु मिशनरनी [[अमेरिकेचे आरमार|अमेरिकेच्या आरमारात]] भरती होणे पसंत केले.&lt;ref name=&quot;nytimesobit&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title= James A. Michener Biography and Interview |website=www.achievement.org|publisher=[[American Academy of Achievement]]|url= https://achievement.org/achiever/james-a-michener/#interview}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://epdf.pub/michener-a-writers-journey.html | title=Michener: A Writer's Journey - PDF Free Download| date=July 7, 0419}}&lt;/ref&gt; युद्धादरम्यान त्यांची जेथे बदली झाली तेथील अधिकाऱ्यांचा असा चुकीचा समज झाला की अॅडमिरल [[मार्क मिट्शर]] हे जेम्स मिशनरचे वडील आहेत. त्यामुळे त्यांना अनेक ठिकाणी पाठविण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Michener, James A. |title=Return to Paradise|url=https://archive.org/details/returntoparadise0000mich |url-access=registration |publisher=Random House|date= 1951}}&lt;/ref&gt; या प्रवासांमधील अनुभवांवरून त्यांनी [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक]] हे आपले पहिले पुस्तक लिहिले.&lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;/&gt;

== साहित्यिक कारकीर्द ==
[[File:James Michener's typewriter (Michener Art Mus, Doylestown, PA).jpg|thumb|[[डॉइल्सटाउन (पेनसिल्व्हेनिया)|डॉइल्सटाउनमधील]] [[जेम्स ए. मिशनर कला संग्रहालय|जेम्स ए. मिशनर कला संग्रहालयात]] ठेवलेला मिशनर यांचा टंकलेखक]]
मिशनरने दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान आपल्या लेखनाला सुरुवात केली. [[अमेरिकेचे आरमार|अमेरिकन आरमारातील]] सेंकट लेफ्टनंट पदावर असताना त्यांना आरमारी इतिहासकार म्हणून नेमणूक झाली. [[प्रशांत महासागर|प्रशांत महासागरातून]] केलेल्या आपल्या प्रवासांमध्ये त्यांनी तपशीलवार नोंदी ठेवल्या होत्या. या नोंदींचा वापर करून त्यांनी आपले [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक|पहिले पुस्तक]] लिहिले. या पुस्तकाला तुफान लोकप्रियता मिळाली व १९४८चा [[पुलित्झर पुरस्कार]]ही मिळाला. या वेळी मिशनरचे वय ४० वर्षे होते. [[रॉजर्स अँड हॅमरस्टाइन]] या नाट्यसंस्थेने १९४९मध्ये त्याचे [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक (संगीतनाटक)|ब्रॉडवेवरील संगीतनाटकात]] रुपांतर केले.&lt;ref name=&quot;suite&quot;/&gt;  यावरून पुढे [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक (१९५८ चित्रपट)|१९५८]] आणि [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक (२००१ चित्रपट)|२००१मध्ये]] त्याच नावाचे चित्रपट काढले गेले. त्यांच्या [[सेंटेनियल (पुस्तक)|सेंटेनियल]] या पुस्तकाचे १२ भागांच्या दूरचित्रवाणी मालिकेत रुपांतर केले गेले. ही मालिका १९७८-७९मध्ये [[नॅशनल ब्रॉडकास्टिंग कंपनी|एनबीसीवर]] प्रसारित झाली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=  http://www.dvdtalk.com/reviews/34269/centennial-the-complete-series/  |title= Centennial: The Complete Miniseries|website= DVDTalk.com|access-date=March 1, 2017 }}&lt;/ref&gt;

मिशनरना त्यांच्या जीवनकालात अमाप प्रसिद्धी मिळाली. त्यांच्या पुस्तकांच्या किमान ७.५ कोटी प्रती जगभरात विकल्या गेल्या.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.bookrags.com/biography/james-michener/ |title=James Michener Biography |website=Bookrags.com |access-date=May 3, 2009}}&lt;/ref&gt; [[हवाई (कादंबरी)|हवाई]] ही त्यांची पहिली महाकांदबरी होती. याचे प्रकाशन [[हवाई]]ला [[अमेरिकेची राज्ये|अमेरिकेचे ५०वे राज्य]] म्हणून मान्यता मिळण्याच्या दिवशीच केले गेले. या कादंबरीसाठी हवाईमध्ये अनेक वर्षे राहून त्यांनी खोल संशोधन केले होते. त्यांनी आपल्या पुढील सगळ्या महाकादंबऱ्या लिहिताना त्यांनी असेच अफाट संशोधन आणि अभ्यास केला. यासाठी त्यांनी ऐतिहासिक, सामाजिक, भौगोलिक, भूशास्त्रीय आणि अशा अनेक विषयांत खोल बुडी मारली. 

मिशनरच्या अनेक महाकादंबऱ्या प्रत्येकी १,००० पेक्षा अधिक पानांच्या आहेत. आपल्या [[माय लॉस्ट मेक्सिको]] पुस्तकात त्यांनी म्हणले आहे की ते अनेकदा आठवडेच्या आठवडे आपल्या टंकलेखकावर दररोज १२-१५ तास लेखन करीत असत व त्यांच्या या अफाट लेखनाचा मेळ ठेवण्यासाठी त्यांच्या व्यवस्थेला महाकठीण झाले होते.

== राजकीय कारकीर्द ==
[[File:James Michener 1962 campaign poster 02 (Michener Art Mus, Doylestown, PA).jpg|thumb|upright=.6|१९६२ च्या [[अमेरिकेच्या प्रतिनिधींचे सभागृह|प्रतिनिधीगृहाच्या]] निवडणुकीतील मिशनरचे प्रचारपत्र]]
मिशनर [[१९६० अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणूक|१९६० च्या राष्ट्राध्यक्षीय निवडणुकीत]] उभे असलेल्या [[जॉन एफ. केनेडी]] यांच्या [[पेनसिल्व्हेनिया]]तील [[बक्स काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)|बक्स काउंटीमधील]] प्रचारसमितीचे अध्यक्ष होते. १९६२मध्ये मिशनरने स्वतः [[बक्स काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)|बक्स काउंटी]] आणि [[लीहाय काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)|लीहाय काउंटीमधून]] [[१९६२ अमेरिकेच्या प्रतिनिधीगृहासाठीची निवडणुक|अमेरिकेच्या प्रतिनिधीगृहासाठीची निवडणुक]] लढवली परंतु यात ते हरले. ही निवडणूक लढवणे ही आपली चूक असल्याचे त्यांनी म्हणले. ''१९६२ च्या निवडणुकीत [[डेमोक्रॅटिक पक्ष (अमेरिका)|डेमोक्रॅटिक पक्षाकडून]] उभे राहणे ही माझी चूक होती. माझी बायको तरी मला सांगत होती &quot;असे नको करू नको करू&quot;. मग मी हरलो आणि पुन्हा पुस्तके लिहायला लागलो.'' &lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;/&gt; आपल्या [[द वर्ल्ड इज माय होम]] या आत्मचरित्रात त्यांनी म्हणले आहे की या निवडणुकीत उभे राहणे हे त्यांच्यासाठी खूप चांगली गोष्ट होती कारण ''जनतेत प्रचार केल्यावर माणसाला चांगली अक्कल येते.''&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Michener |first1=James |title=The World is My Home |url=https://archive.org/details/worldismyhome00mich |date=1992 |publisher=Random House |location=New York |isbn=0-679-40134-2 |page=[https://archive.org/details/worldismyhome00mich/page/188 188] |edition=First}}&lt;/ref&gt;

१९६८मध्ये मिशनर [[अमेरिकेचे पेनसिल्व्हेनियातील सेनेटर|पेनसिल्व्हेनियाचे सेनेटर]] [[जोसेफ एस. क्लार्क]] यांच्या तिसऱ्या मुदतीसाठीच्या प्रचारसमितीचे अध्यक्ष होते. क्लार्क हे [[रिचर्ड श्वाइकर]] यांच्याविरुद्ध हरले.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Pennsylvania Politics Today and Yesterday: The Tolerable Accommodation |url=https://archive.org/details/pennsylvaniapoli0000beer |first= Paul B. |last=Beers |page=[https://archive.org/details/pennsylvaniapoli0000beer/page/198 198] |publisher=Penn State University Press |date=March 31, 1976 |isbn=978-0271002385}}&lt;/ref&gt;

मिशनर १९६७-६८मध्ये पेनसिल्व्हेनिया संविधान समितीचे चिटणीस होते.&lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;/&gt; त्याच वर्षी ते [[अमेरिकेचे इलेक्टोरल कॉलेज|अमेरिकेच्या इलेक्टोरल कॉलेजचे]] सदस्यही होते. याद्दल त्यांनी ''प्रेसिडेंशियल लॉटरी: द रेकलेस गॅम्बल इन अवर इलेक्टोरल सिस्टम'' ही पुस्तिका लिहिली.

== वैयक्तिक जीवन ==
मिशनरनी एकूण तीन वेळा लग्न केले. १९३५मध्ये त्यांनी पॅटी कून यांच्याशी लग्न केले. १९४८मध्ये त्यांचा घटस्फोट झाल्यावर त्याच वर्षी मिशनरनी व्हँगे नॉर्डशी लग्न केले.&lt;ref name=&quot;nytimesobit&quot;/&gt; त्यांनी १९५५मध्ये घटस्फोट घेतला व मिशनरनी [[मरी योरिको साबुसावा]] यांच्याशी लग्न केले. साबुसावा या [[जपानी अमेरिकन लोक|जपानी वंशाच्या अमेरिकन]] नागरिक होत्या. त्यांना व त्यांच्या आई-वडिलांना अमेरिकन सैन्याने केवळ जपानी वंशाचे असल्या कारणाने [[जपानी अमेरिकन कारागृह|जपानी अमेरिकन कारागृहांमध्ये]] बंदी केलेले होते. साबुसावा १९९४मध्ये मृत्यू पावल्या.&lt;ref name=&quot;nytimesobit&quot;/&gt;

=== दातृत्त्व ===
आयुष्याच्या उत्तरकाळात मिशनरनी आपल्या संपत्तीचा मोठा भाग दान करून टाकला. यात शैक्षणिक, सांस्कृतिक आणि साहित्यिक संस्थाना दिलेले १० कोटी डॉलर होते. मिशनरनी जेथे पदवीशिक्षण घेतले ते [[स्वार्थमोर कॉलेज]] त्यांच्या दातृत्त्वाचे मोठे लाभार्थी होते.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.michenerartmuseum.org/|title=James A. Michener Art Museum|website=michenerartmuseum.org|access-date=February 16, 2004|archive-date=March 30, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060330003403/http://www.michenerartmuseum.org/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; याशिवाय त्यांनी ३.७ कोटी डॉलर [[युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्सास अॅट ऑस्टिन]]ला दिले होते.&lt;ref name=&quot;nytimesobit&quot;/&gt;

१९८९मध्ये मिशनरनी आपल्या [[जर्नी (कादंबरी)|जर्नी]] या कादंबरीच्या [[कॅनडा]]तील आवृत्तीच्या रॉयल्टीचे उत्पन्न जर्नी प्राइझ या पुरस्कारासाठी दिला. दरवर्षी १ लाख [[कॅनेडियन डॉलर]]चा हा पुरस्कार कॅनडातील सर्वोत्तम लघुकथा लिहिणाऱ्या नवोदित केनेडियन लेखकाला दिला जातो.

मिशनरनी आपली उरलेली संपत्ती आणि प्रताधिकार स्वार्थमोर कॉलेजला बहाल केले&lt;ref&gt;{{cite news |last=O'Neill |first=James |title=Michener's gift keeps on giving |newspaper=Philadelphia Inquirer |date=March 1, 1998}}&lt;/ref&gt; आणि आपली इतर कागदपत्रे [[युनिव्हर्सिटी ऑफ नॉर्दर्न कॉलोराडो]]ला दिली.&lt;ref name=nytimesobit/&gt;

== सन्मान आणि पुरस्कार ==
[[File:James Michener in University of Texas at Arlington Library Special Collections (10003851) (cropped).jpg|thumb|१९८५ मधील मिशनर]]
* १९७१ - मिशनर यांना [[अकॅडमी ऑफ अचिव्हमेंट|अमेरिकन अकॅडमी ऑफ अचिव्हमेंट]]चा [[गोल्डन प्लेट पुरस्कार]] प्रदान करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Golden Plate Awardees of the American Academy of Achievement|website=www.achievement.org|publisher=[[American Academy of Achievement]]|url=https://achievement.org/our-history/golden-plate-awards/#the-arts}}&lt;/ref&gt;
* १९८० - [[फिलाडेल्फिया फिलिझ]] आणि [[ह्युस्टन ॲस्ट्रोझ]] यांच्यातील [[नॅशनल लीग चॅम्पियनशिप]]च्या दुसऱ्या सामन्याचा पहिला चेंडू टाकण्याचा बहुमान मिशनर यांना मिळाला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=NhXxkB2xq2w|title=1980 NLCS Game 2 - Astros vs Phillies @mrodsports|website=[[YouTube]]|date=March 28, 2016}}&lt;/ref&gt; 
* १९८१ - [[सेंट लुईस, मिझुरी]] येथील [[सेंट लुईस युनिव्हर्सिटी (युनायटेड स्टेट्स)|सेंट लुईस युनिव्हर्सिटी]] लायब्ररी असोसिएट्सकडून मिशनर यांना [[सेंट लुईस लिटररी अवॉर्ड]] प्रदान करण्यात आला.
* १९९३ - [[यू.एस. नेव्ही मेमोरियल फाउंडेशन|युनायटेड स्टेट्स नेव्ही मेमोरियल फाउंडेशनने]] त्यांच्या नौदल युद्ध सेवेसाठी आणि साहित्यिक कामगिरीसाठी त्यांना &quot;[[लोन सेलर अवॉर्ड]]&quot; देऊन सन्मानित केले.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Lone Sailor Award Recipients|url=http://www.navymemorial.org/lone-sailor-award-recipients|website=The United States Navy Memorial|access-date=November 29, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016214216/http://www.navymemorial.org/lone-sailor-award-recipients|archive-date=October 16, 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* १९९४ मध्ये, [[पोर्ट व्हिला]], [[व्हानुआतू]] येथील [[इरिरिकी आयलंड रिसॉर्ट]]मधील उपाहारगृहाला &quot;मिशनर्स&quot; असे नाव देण्यास मिशनर यांनी मंजुरी दिली. त्यांनी लिहिले:

&lt;blockquote&gt;माझ्या प्रवासातील अनेक गोड आठवणी १९४० च्या दशकाच्या सुरुवातीस [[पॅसिफिक युद्ध|पॅसिफिक युद्धाच्या]] काळात [[न्यू हेब्राइड्स]] (आताचे [[व्हानुआतू]]) मधील माझ्या लष्करी सेवेच्या वर्षांशी जोडलेल्या आहेत... नंतरच्या वर्षांत प्रगतीमुळे या सुंदर बेटांमध्ये खूप बदल झाला असला, तरी येथील लोकांची मैत्रीपूर्ण वृत्ती, त्यांचे मनमोकळे हास्य आणि त्यांचे औदार्य हे आयुष्यातील अमूल्य ठेवा म्हणून सदैव राहील, हे मला नंतरच्या भेटींवरून ठाऊक आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iririki.com/dinning.html|website=iririki.com|title=Michener's|access-date=March 17, 2012|archive-date=March 21, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120321005049/http://www.iririki.com/dinning.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

=== मरणोत्तर सन्मान ===
* १२ मे २००८ रोजी [[युनायटेड स्टेट्स पोस्टल सर्व्हिस|युनायटेड स्टेट्स पोस्टल सर्व्हिसने]] त्यांच्या [[डिस्टिंग्विश्ड अमेरिकन्स मालिका|डिस्टिंग्विश्ड अमेरिकन्स मालिके]]अंतर्गत ५९ सेंट्सचे टपाल तिकीट जारी करून त्यांचा सन्मान केला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.usps.com/communications/newsroom/2008/sr08_058.htm|title=Two American Legends Appearing on Stamps: The Postal Service Honors James Michener and Dr. Edward Trudeau|website=USPS.gov|date=2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101009025233/http://www.usps.com/communications/newsroom/2008/sr08_058.htm|archive-date=October 9, 2010}}&lt;/ref&gt;
* [[ग्रीली, कॉलोराडो]] येथील [[युनिव्हर्सिटी ऑफ नॉर्दर्न कॉलोराडो]] मधील ग्रंथालयाला त्यांच्या सन्मानार्थ &quot;द जेम्स मिशनर लायब्ररी&quot; असे नाव देण्यात आले आहे. ग्रंथालयाच्या मध्यवर्ती मजल्यावर त्यांच्या काही वस्तूंचे छोटे प्रदर्शन आहे, ज्यामध्ये त्यांच्या टाइपरायटरचाही समावेश आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Michener Library|url=http://library.unco.edu/libraries/michener.htm|website=Libraries: UNC's Information Source|access-date=November 29, 2014}}&lt;/ref&gt;
* १९९८ - [[सिंगापूर]] येथील [[राफल्स हॉटेल]]ने या लेखकाच्या आदरातिथ्य आणि स्नेहाच्या आठवणीत आपल्या एका खोलीला त्यांचे नाव दिले. [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धानंतर]] १९४९ मध्ये मिशनर पहिल्यांदा या हॉटेलमध्ये राहिले होते. १९८७ च्या एका मुलाखतीत त्यांनी सांगितले होते की, त्या काळी एका तरुण माणसासाठी राफल्स हॉटेलमध्ये राहणे ही एक मोठी लक्झरी होती आणि तो त्यांच्या आयुष्यातील अत्यंत आनंददायी काळ होता. [[सिंगापूरमधील अमेरिकेचे राजदूत]] [[स्टीवन जे. ग्रीन]] यांच्या हस्ते या खोलीचे अधिकृत उद्घाटन करण्यात आले होते.&lt;ref name=&quot;suite&quot;/&gt;

=== मृत्यू ===
आयुष्याच्या शेवटी मिशनर [[मूत्रपिंड|मूत्रपिंडाच्या]] व्याधीने त्रस्त होते आणि त्यांना रोज रक्त शुद्धीकरण करावे लागत असे. अशी चार वर्षे काढल्यावर त्यांनी हे बंद करण्याचे ठरवले. त्यांनी म्हणले की त्यांना आयुष्यात जे काही करायचे होते ते सगळे ते करून चुकले होते आणि आता अधिक शारीरिक हाल करून घेण्याची त्यांची इच्छा नव्हती. रोजची ही शुश्रुषा बंद केल्यानंतर काही दिवसांनी १६ ऑक्टोबर, १९९७ रोजी मिशनर ऑस्टिन येथे मृत्यू पावले&lt;ref name=nytimesobit/&gt;&lt;ref name=&quot;suite&quot;&gt;{{cite news |title=Get Me Michener at Raffles |location=Singapore |work=The New Paper |date=September 16, 1998}}&lt;/ref&gt; त्यांनी आपल्या देहाचे अग्निदहन व्हावे अशी इच्छा व्यक्त केली होती. त्यानुसार त्यांच्या अस्थि त्यांच्या तिसऱ्या पत्नीच्या अस्थींशेजारी ऑस्टिन मेमोरियल पार्क सेमेटरी येथे ठेवण्यात आलेल्या आहेत. त्यांच्या नावाचा स्मृतीलेख [[टेक्सास स्टेट सेमेटरी]] येथे उभारलेला आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|url=   http://www.cemetery.state.tx.us/pub/user_form.asp?step=2&amp;pers_id=6230&amp;last_name=Michener&amp;first_name=James|title=   James Albert Michener|website=   Texas State Cemetery|access-date=   March 1, 2017|archive-date=   2017-03-12|archive-url=   https://web.archive.org/web/20170312043440/http://www.cemetery.state.tx.us/pub/user_form.asp?step=2&amp;pers_id=6230&amp;last_name=Michener&amp;first_name=James|url-status=   dead}}&lt;/ref&gt;

== कृती ==
मिशनरच्या [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक]] या पहिल्याच पुस्तकाला पुलित्झर पुरस्कार मिळाला. त्यांच्या अनेक कृतींवरून चित्रपट, संगीतनाटके आणि दूरचित्रवाणि मालिका तयार झाल्या. त्यांनी अमेरिकेतील इलेक्टोरल कॉलेज पद्धतीवर टीका करणारे ''प्रेसिडेन्शियल लॉटरी:द रेकलेस गॅम्बल इन अवर इलेक्टोरल सिस्टम'' हे पुस्तक लिहिले. १९६९मध्ये प्रकाशित झालेल्या या पुस्तकाचे २०१४ आणि २०१६मध्ये पुनर्प्रकाशन झाले.&lt;ref&gt;{{cite book|url=http://www.penguinrandomhouse.com/books/114093/presidential-lottery-by-james-a-michener/9780812986822/|title= Presidential Lottery|date=1969|author=Michener, James|publisher =   Penguin Random House|access-date=March 1, 2017 }}&lt;/ref&gt;

कादंबऱ्या, लघुकथा आणि अकाल्पनिक कथांच्या लेखनाशिवाय मिशनर चित्रपट, दूरचित्रवाणी मालिका तसेच रेडियो कार्यक्रमांच्या निर्मितीतही सहभागी होता.

=== काल्पनिक कथा ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! शीर्षक !! प्रकाशन वर्ष !! नोंदी !! style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | शीर्षक !! प्रकाशन वर्ष !! नोंदी
|-
| ''[[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक]]'' || १९४७ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[स्पेस (कादंबरी)|स्पेस]]'' || १९८२ ||
|-
| ''[[द फायर्स ऑफ स्प्रिंग (कादंबरी)|द फायर्स ऑफ स्प्रिंग]]'' || १९४९ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[पोलंड (कादंबरी)|पोलंड]]'' || १९८३ ||
|-
| ''[[रिटर्न टू पॅरेडाइझ (कादंबरी)|रिटर्न टू पॅरेडाइझ]]'' || १९५० || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[टेक्सास (कादंबरी)|टेक्सास]]'' || १९८५ ||
|-
| ''[[द ब्रिजेस ॲट टोको-री (कादंबरी)|द ब्रिजेस ॲट टोको-री]]'' || १९५३ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[लेगसी (१९८७ कादंबरी)|लेगसी]]'' || १९८७ ||
|-
| ''[[सायोनारा (कादंबरी)|सायोनारा]]'' || १९५४ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[अलास्का (कादंबरी)|अलास्का]]'' || १९८८ ||
|-
| ''[[हवाई (कादंबरी)|हवाई]]'' || १९५९ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[कॅरिबियन (कादंबरी)|कॅरिबियन]]'' || १९८९ ||
|-
| ''[[कॅरेव्हान्स (कादंबरी)|कॅरेव्हान्स]]'' || १९६३ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[जर्नी (कादंबरी)|जर्नी]]'' || १९८९ ||
|-
| ''[[द सोर्स (कादंबरी)|द सोर्स]]'' || १९६५ || [[जेरुसलेम]] व [[मध्यपूर्व]] || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[द नॉव्हेल (कादंबरी)|द नॉव्हेल]]'' || १९९१ ||
|-
| ''[[द ड्रिफ्टर्स (कादंबरी)|द ड्रिफ्टर्स]]'' || १९७१ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[साउथ पॅसिफिक (कादंबरी)|साउथ पॅसिफिक]]'' || १९९२ ||
|-
| ''[[सेंटेनियल (कादंबरी)|सेंटेनियल]]'' || १९७४ || [[कॉलोराडो]] || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[मेक्सिको (कादंबरी)|मेक्सिको]]'' || १९९२ ||
|-
| ''[[चेझापीक (कादंबरी)|चेझापीक]]'' || १९७८ || [[मेरिलँड]], [[व्हर्जिनिया]], [[वॉशिंग्टन डी.सी.]] || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[रिसेशनल (कादंबरी)|रिसेशनल]]'' || १९९४ ||
|-
| ''[[द वॉटरमेन (कादंबरी)|द वॉटरमेन]]'' || १९७८ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[मिरॅकल इन सेव्हिया (कादंबरी)|मिरॅकल इन सेव्हिया]]'' || १९९५ ||
|-
| ''[[द कव्हेनंट (कादंबरी)|द कव्हेनंट]]'' || १९८० || [[दक्षिण आफ्रिका]] || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[माटेकुंबे (कादंबरी)|माटेकुंबे]]'' || २००७ ||
|}

=== सत्याधारित कथा व कादंबऱ्या ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! शीर्षक !! प्रकाशनवर्ष !! नोंदी !! style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | शीर्षक !! प्रकाशनवर्ष !! नोंदी
|-
| ''द फ्युचर ऑफ द सोशल स्टडीझ (&quot;द प्रॉब्लेस ऑफ द सोशल स्टडीझ&quot;)'' || १९३९ || संपादक || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''जेम्स मिशनर्स युएसए: द पीपल अँड द लँड'' || १९८१ || संपादक [[पीटर चैटिन]]; मिशनरची प्रस्तावना
|-
| ''[[द व्हॉइस ऑफ एशिया]]'' || १९५१ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[कलेक्टर्स, फोर्जर्स — अँड अ रायटर: अ मेम्वा]]'' || १९८३ ||
|-
| ''द फ्लोटिंग वर्ल्ड'' || १९५४ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''मिशनर ॲंथोलॉजी'' || १९८५ ||
|-
| ''[[द ब्रिज ॲट अँडाऊ]]'' || १९५७ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''सिक्स डेझ इन हवाना'' || १९८९ ||
|-
| ''[[रास्कल्स इन पॅरेडाइझ (पुस्तक)|रास्कल्स इन पॅरेडाइझ]]'' || १९५७ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''पिलग्रिमेज: अ मेम्वा ऑफ पोलंड अँड रोम'' || १९९० ||
|-
| ''जॅपनीझ प्रिंट्स: फ्रॉम द अर्ली मास्टर्स टू द मॉडर्न'' || १९५९ || [[रिचर्ड डग्लस लेन]]च्या टिप्पणींसह || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[द ईगल अँड द रेव्हन]]'' || १९९० ||
|-
| ''रिपोर्ट ऑफ द काउंटी चेरमन'' || १९६१ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[माय लॉस्ट मेक्सिको]]'' || १९९२ ||
|-
| ''द मॉडर्न जॅपनीझ प्रिंट: ॲन अप्रिशियेशन'' || १९६८ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[द वर्ल्ड इज माय होम]]'' || १९९२ || आत्मचरित्र
|-
| ''[[इबेरिया (पुस्तक)|इबेरिया]]'' || १९६८ || प्रवासवर्णन || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''क्रीचर्स ऑफ द किंग्डम'' || १९९३ ||
|-
| ''प्रेसिडेन्शियल लॉटरी'' || १९६९ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''लिटररी रिफ्लेक्शन्स'' || १९९३ ||
|-
| ''द क्वालिटी ऑफ लाइफ'' || १९७० || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''विल्यम पेन'' || १९९३ ||
|-
| ''केंट स्टेट: व्हॉट हॅपन्ड अँड व्हाय'' || १९७१ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''व्हेंचर्स इन एडिटिंग'' || १९९५ ||
|-
| ''मिशनर मिसलेनी – १९५०/१९७०'' || १९७३ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''धिस नोबल लँड'' || १९९६ ||
|-
| ''फर्स्टफ्रुट्स, अ हार्वेस्ट ऑफ इझ्रायेली रायटिंग'' || १९७३ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''थ्री ग्रेट नॉव्हेलस ऑफ वर्ल्ड वॉर २'' || १९९६ ||
|-
| ''स्पोर्ट्स इन अमेरिका'' || १९७६ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''अ सेंचुरी ऑफ सॉनेट्स'' || १९९७ ||
|-
| ''अबाउट सेंटेनियल: सम नोट्स ऑन द नोव्हेल'' || १९७८ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | || ||
|}

=== रूपांतरणे ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! शीर्षक !! नोंदी !! style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | शीर्षक !! नोंदी
|-
| ''[[द ब्रिजेस ॲट टोको-री]]'' || १९५३ चित्रपट || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[द हवाईयन्स (चित्रपट)|द हवाईयन्स]]'' || १९७० चित्रपट
|-
| ''[[रिटर्न टू पॅरेडाइझ (१९५३ चित्रपट)|रिटर्न टू पॅरेडाइझ]]'' || १९५३ चित्रपट || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[सेंटेनियल (दूरचित्रवाणी मालिका)|सेंटेनियल]]'' || १९७८ दूरचित्रवाणी मालिका
|-
| ''[[मेन ऑफ द फायटिंग लेडी]]'' || १९५४ चित्रपट || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[कॅरेव्हान्स (१९७८ चित्रपट)|कॅरेव्हान्स]]'' || [[ॲंथोनी क्विन]] अभिनित १९७८ चित्रपट
|-
| ''[[अंटिल दे सेल]]'' || ''रिटर्न टू पॅरेडाइझ'' मधील लघुकथेवर आधारित १९५७ चित्रपट || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[स्पेस (दूरचित्रवाणी मालिका)|स्पेस]]'' || १९८५ दूरचित्रवाणी मालिका
|-
| ''[[सायोनारा (चित्रपट)|सायोनारा]]'' || दहा ऑस्कार पुरस्कारांसाठी नामांकित व चार पुरस्कार जिंकलेला १९५७ चित्रपट || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[जेम्स ए. मिशनर्स टेक्सास]]'' || १९९४ दूरचित्रवाणी चित्रपट
|-
| ''[[साउथ पॅसिफिक (१९५८ चित्रपट)|साउथ पॅसिफिक]]'' || १९५८ चित्रपट || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[साउथ पॅसिफिक (२००१ चित्रपट)|साउथ पॅसिफिक]]'' || २००१ दूरचित्रवाणीवरील चित्रपट
|-
| ''[[ॲडव्हेंचर्स इन पॅरेडाइझ (दूरचित्रवाणी मालिका)|ॲडव्हेंचर्स इन पॅरेडाइझ]]'' || १९५९-१९६२ दूरचित्रवाणी मालिका || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ||
|-
| ''[[हवाई (चित्रपट)|हवाई]]'' || १९६६ चित्रपट || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ||
|}

== संदर्भ आणि यादी ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:मिशनर, जेम्स}}
[[वर्ग:इंग्लिश लेखक]]
[[वर्ग:प्रेसिडेन्शियल मेडल ऑफ फ्रीडम विजेते]]
[[वर्ग:इ.स. १९०७ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १९९७ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:जेम्स मिशनर|*]]</text>
      <sha1>p1wk3v65tolxrgtqnvzhkzmce4tpfti</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721798</id>
      <parentid>2721795</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:27:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* वैयक्तिक जीवन */</comment>
      <origin>2721798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44612" sha1="ojtny17gjqi6s7w8anp3mnh51gi2fx5" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''जेम्स आल्बर्ट मिशनर''' ([[फेब्रुवारी ३]], [[इ.स. १९०७]]:[[डॉइल्सटाउन]], [[पेनसिल्व्हेनिया]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]] - [[ऑक्टोबर १६]], [[इ.स. १९९७]]:[[ऑस्टिन (टेक्सास)|ऑस्टिन]], [[टेक्सास]], अमेरिका) हे [[पुलित्झर पुरस्कार]] विजेते अमेरिकन लेखक होते.

मिशनरने ४०पेक्षा अधिक पुस्तके लिहिली आहेत. यांतील बहुतेक पुस्तकांची कथानके दीर्घ काळात पसरलेली आणि अनेक कुटुंबांतील अनेक पिढ्यांचा माग घेणारी आहेत. ही कथानके विशिष्ट प्रदेशांत असून त्यांत तेथील इतिहासाचा बारीक तपशील विणलेला आहे. ही पुस्तके लिहिण्यासाठी मिशनरने प्रत्येक प्रदेशांत अनेक वर्षे घालवून संशोधन केले होते.&lt;ref name=&quot;nytimesobit&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1997/10/17/books/james-michener-author-of-novels-that-sweep-through-the-history-of-places-is-dead.html |title=James Michener, Author of Novels That Sweep Through the History of Places, Is Dead |first=Albin |last=Krebs |work=The New York Times |date=October 17, 1997 |access-date=November 5, 2009}}&lt;/ref&gt;

== पूर्वजीवन ==
मिशनरचा जन्म ३ फेब्रुवारी, १९०७ रोजी [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[पेनसिल्व्हेनिया]] राज्यातील [[डॉइल्सटाउन]] शहरात झाला. नंतर त्यांनी लिहिलेले आहे की आपले खरे आई-वडील कोण होते आणि आपला जन्म नेमका कुठे झाला हे त्यांना माहिती नव्हते.&lt;ref name=nytimesobit/&gt; त्यांना त्यांच्या दत्तक आई मेबेल मिशनरने वाढवले. त्या [[क्वेकर]] होत्या आणि जेम्सनाही त्यांनी क्वेकर धर्मात वाढवले.&lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;&gt;{{cite web|url=https://pabook.libraries.psu.edu/michener__james_albert |website=Pennsylvania Center for the Book|title=James Michener Biography|publisher= Penn State University Libraries}}&lt;/ref&gt;

मिशनरने १९२५मध्ये डॉइल्सटाउनच्या [[सेंट्रल बक्स हाय स्कूल वेस्ट|सेंट्रल बक्स हाय स्कूल]]मधून बारावी उत्तीर्ण केल्यानंतर १९२९मध्ये [[स्वार्थमोर कॉलेज]]मधून इंग्लिश आणि इतिहास विषयांमध्ये पदवी मिळवली. त्यानंतर त्यांनी देशभर प्रवास केला. खिशात पैसे नसल्याने ते महामार्गावर लोकांकडून फुकट लिफ्ट मागत तसेच मालगाड्यांच्या डब्यातून प्रवास करीत असत. त्यानंतर ते [[स्कॉटलंड]]ला [[युनिव्हर्सिटी ऑफ सेंट अँड्रुझ]] येथे गेले व तेथे दोन वर्षांची पदवी मिळवली.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.library.miami.edu/specialcollections/collections/findingaids/m0134_find.html |title=Biographical Sketch, James A. Michener Papers |website=University of Miami Library |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120729050100/http://www.library.miami.edu/specialcollections/collections/findingaids/m0134_find.html |archive-date=July 29, 2012  }}&lt;/ref&gt;

स्कॉटलंडहून परतल्यावर त्यांनी [[पॉट्सटाउन (पेनसिल्व्हेनिया)|पॉट्सटाउनमधील]] [[द हिल स्कूल (पॉट्सटाउन)|द हिल स्कूल]] येथे शिक्षकाची नोकरी पत्करली. १९३३ ते १९३६ दरम्यान त्यांनी [[न्यूटाउन (बक्स काउंटी)|न्यूटाउन]] शहरातील जॉर्ज स्कूल येथे इंग्लिश शिकवले. त्यानंतर ते [[कॉलोराडो]]च्या [[ग्रीली (कॉलोराडो)|ग्रीली]] शहराला गेले व तेथील ''कॉलोराडो स्टेट टीचर्स कॉलेज''मधून (आताचे [[युनिव्हर्सिटी ऑफ नॉर्दर्न कॉलोराडो]]) शिक्षणशास्त्रात उच्चपदवी घेतली.&lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;/&gt;

== कारकीर्द ==
युनिव्हर्सिटी ऑफ नॉर्दर्न कॉलोराडोमधून पदवी घेतल्यावर मिशनरने तेथे आणि कॉलेज हाय स्कूल मध्ये शिकवले. ऑक्टोबर १९७२मध्ये विद्यापीठाने त्यांच्या नावाने एक ग्रंथालय स्थापले आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.unco.edu/news/releases.aspx?id=4484|title=UNC Celebrating Michener Library's First 40 Years|first=Kalen|last=May|date=October 30, 2012|website=University of Colorado|access-date=July 17, 2016|archive-date=May 10, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510102404/http://www.unco.edu/news/releases.aspx?id=4484|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|website=Michener Library|url=http://libguides.unco.edu/c.php?g=94768&amp;p=2497317|title=Michener|access-date=2025-04-20|archive-date=2017-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20171120000543/http://libguides.unco.edu/c.php?g=94768&amp;p=2497317|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

१९३९मध्ये मिशनरने [[हार्वर्ड विद्यापीठ|हार्वर्ड विद्यापीठात]] पाहुणे व्याख्याता म्हणून पद स्वीकारले व ते [[कॉलोराडो]] सोडून परत ईशान्य अमेरिकेत गेले. तेथे एक वर्ष काम केल्यानंतर त्यांनी [[मॅकमिलन पब्लिशर्स]] या प्रकाशन कंपनीमध्ये समाजशास्त्रीय शिक्षण संपादक पदावर नोकरी घेतली.&lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;/&gt;

याच सुमारास [[दुसरे महायुद्ध]] सुरू होते व [[जपानी साम्राज्य|जपानने]] [[पर्ल हार्बरवरील हल्ला|पर्ल हार्बरवर हल्ला]] केल्यानंतर त्यात अमेरिका ओढले गेले होते व अमेरिकेतील १८-४५ वर्षाच्या सगळ्या नागरिकांना लष्करात भरती केले जात होते. आपण [[क्वेकर]] धर्म पाळतो, लढाई करणे हे आपल्या धर्माविरुद्ध असल्याने आपण [[नैतिक युद्धविरोधी]] असल्याचे कारण सांगून मिशनरना लष्करात भरती होणे नाकारता आले असते परंतु मिशनरनी [[अमेरिकेचे आरमार|अमेरिकेच्या आरमारात]] भरती होणे पसंत केले.&lt;ref name=&quot;nytimesobit&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title= James A. Michener Biography and Interview |website=www.achievement.org|publisher=[[American Academy of Achievement]]|url= https://achievement.org/achiever/james-a-michener/#interview}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://epdf.pub/michener-a-writers-journey.html | title=Michener: A Writer's Journey - PDF Free Download| date=July 7, 0419}}&lt;/ref&gt; युद्धादरम्यान त्यांची जेथे बदली झाली तेथील अधिकाऱ्यांचा असा चुकीचा समज झाला की अॅडमिरल [[मार्क मिट्शर]] हे जेम्स मिशनरचे वडील आहेत. त्यामुळे त्यांना अनेक ठिकाणी पाठविण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Michener, James A. |title=Return to Paradise|url=https://archive.org/details/returntoparadise0000mich |url-access=registration |publisher=Random House|date= 1951}}&lt;/ref&gt; या प्रवासांमधील अनुभवांवरून त्यांनी [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक]] हे आपले पहिले पुस्तक लिहिले.&lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;/&gt;

== साहित्यिक कारकीर्द ==
[[File:James Michener's typewriter (Michener Art Mus, Doylestown, PA).jpg|thumb|[[डॉइल्सटाउन (पेनसिल्व्हेनिया)|डॉइल्सटाउनमधील]] [[जेम्स ए. मिशनर कला संग्रहालय|जेम्स ए. मिशनर कला संग्रहालयात]] ठेवलेला मिशनर यांचा टंकलेखक]]
मिशनरने दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान आपल्या लेखनाला सुरुवात केली. [[अमेरिकेचे आरमार|अमेरिकन आरमारातील]] सेंकट लेफ्टनंट पदावर असताना त्यांना आरमारी इतिहासकार म्हणून नेमणूक झाली. [[प्रशांत महासागर|प्रशांत महासागरातून]] केलेल्या आपल्या प्रवासांमध्ये त्यांनी तपशीलवार नोंदी ठेवल्या होत्या. या नोंदींचा वापर करून त्यांनी आपले [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक|पहिले पुस्तक]] लिहिले. या पुस्तकाला तुफान लोकप्रियता मिळाली व १९४८चा [[पुलित्झर पुरस्कार]]ही मिळाला. या वेळी मिशनरचे वय ४० वर्षे होते. [[रॉजर्स अँड हॅमरस्टाइन]] या नाट्यसंस्थेने १९४९मध्ये त्याचे [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक (संगीतनाटक)|ब्रॉडवेवरील संगीतनाटकात]] रुपांतर केले.&lt;ref name=&quot;suite&quot;/&gt;  यावरून पुढे [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक (१९५८ चित्रपट)|१९५८]] आणि [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक (२००१ चित्रपट)|२००१मध्ये]] त्याच नावाचे चित्रपट काढले गेले. त्यांच्या [[सेंटेनियल (पुस्तक)|सेंटेनियल]] या पुस्तकाचे १२ भागांच्या दूरचित्रवाणी मालिकेत रुपांतर केले गेले. ही मालिका १९७८-७९मध्ये [[नॅशनल ब्रॉडकास्टिंग कंपनी|एनबीसीवर]] प्रसारित झाली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=  http://www.dvdtalk.com/reviews/34269/centennial-the-complete-series/  |title= Centennial: The Complete Miniseries|website= DVDTalk.com|access-date=March 1, 2017 }}&lt;/ref&gt;

मिशनरना त्यांच्या जीवनकालात अमाप प्रसिद्धी मिळाली. त्यांच्या पुस्तकांच्या किमान ७.५ कोटी प्रती जगभरात विकल्या गेल्या.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.bookrags.com/biography/james-michener/ |title=James Michener Biography |website=Bookrags.com |access-date=May 3, 2009}}&lt;/ref&gt; [[हवाई (कादंबरी)|हवाई]] ही त्यांची पहिली महाकांदबरी होती. याचे प्रकाशन [[हवाई]]ला [[अमेरिकेची राज्ये|अमेरिकेचे ५०वे राज्य]] म्हणून मान्यता मिळण्याच्या दिवशीच केले गेले. या कादंबरीसाठी हवाईमध्ये अनेक वर्षे राहून त्यांनी खोल संशोधन केले होते. त्यांनी आपल्या पुढील सगळ्या महाकादंबऱ्या लिहिताना त्यांनी असेच अफाट संशोधन आणि अभ्यास केला. यासाठी त्यांनी ऐतिहासिक, सामाजिक, भौगोलिक, भूशास्त्रीय आणि अशा अनेक विषयांत खोल बुडी मारली. 

मिशनरच्या अनेक महाकादंबऱ्या प्रत्येकी १,००० पेक्षा अधिक पानांच्या आहेत. आपल्या [[माय लॉस्ट मेक्सिको]] पुस्तकात त्यांनी म्हणले आहे की ते अनेकदा आठवडेच्या आठवडे आपल्या टंकलेखकावर दररोज १२-१५ तास लेखन करीत असत व त्यांच्या या अफाट लेखनाचा मेळ ठेवण्यासाठी त्यांच्या व्यवस्थेला महाकठीण झाले होते.

== राजकीय कारकीर्द ==
[[File:James Michener 1962 campaign poster 02 (Michener Art Mus, Doylestown, PA).jpg|thumb|upright=.6|१९६२ च्या [[अमेरिकेच्या प्रतिनिधींचे सभागृह|प्रतिनिधीगृहाच्या]] निवडणुकीतील मिशनरचे प्रचारपत्र]]
मिशनर [[१९६० अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणूक|१९६० च्या राष्ट्राध्यक्षीय निवडणुकीत]] उभे असलेल्या [[जॉन एफ. केनेडी]] यांच्या [[पेनसिल्व्हेनिया]]तील [[बक्स काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)|बक्स काउंटीमधील]] प्रचारसमितीचे अध्यक्ष होते. १९६२मध्ये मिशनरने स्वतः [[बक्स काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)|बक्स काउंटी]] आणि [[लीहाय काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)|लीहाय काउंटीमधून]] [[१९६२ अमेरिकेच्या प्रतिनिधीगृहासाठीची निवडणुक|अमेरिकेच्या प्रतिनिधीगृहासाठीची निवडणुक]] लढवली परंतु यात ते हरले. ही निवडणूक लढवणे ही आपली चूक असल्याचे त्यांनी म्हणले. ''१९६२ च्या निवडणुकीत [[डेमोक्रॅटिक पक्ष (अमेरिका)|डेमोक्रॅटिक पक्षाकडून]] उभे राहणे ही माझी चूक होती. माझी बायको तरी मला सांगत होती &quot;असे नको करू नको करू&quot;. मग मी हरलो आणि पुन्हा पुस्तके लिहायला लागलो.'' &lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;/&gt; आपल्या [[द वर्ल्ड इज माय होम]] या आत्मचरित्रात त्यांनी म्हणले आहे की या निवडणुकीत उभे राहणे हे त्यांच्यासाठी खूप चांगली गोष्ट होती कारण ''जनतेत प्रचार केल्यावर माणसाला चांगली अक्कल येते.''&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Michener |first1=James |title=The World is My Home |url=https://archive.org/details/worldismyhome00mich |date=1992 |publisher=Random House |location=New York |isbn=0-679-40134-2 |page=[https://archive.org/details/worldismyhome00mich/page/188 188] |edition=First}}&lt;/ref&gt;

१९६८मध्ये मिशनर [[अमेरिकेचे पेनसिल्व्हेनियातील सेनेटर|पेनसिल्व्हेनियाचे सेनेटर]] [[जोसेफ एस. क्लार्क]] यांच्या तिसऱ्या मुदतीसाठीच्या प्रचारसमितीचे अध्यक्ष होते. क्लार्क हे [[रिचर्ड श्वाइकर]] यांच्याविरुद्ध हरले.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Pennsylvania Politics Today and Yesterday: The Tolerable Accommodation |url=https://archive.org/details/pennsylvaniapoli0000beer |first= Paul B. |last=Beers |page=[https://archive.org/details/pennsylvaniapoli0000beer/page/198 198] |publisher=Penn State University Press |date=March 31, 1976 |isbn=978-0271002385}}&lt;/ref&gt;

मिशनर १९६७-६८मध्ये पेनसिल्व्हेनिया संविधान समितीचे चिटणीस होते.&lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;/&gt; त्याच वर्षी ते [[अमेरिकेचे इलेक्टोरल कॉलेज|अमेरिकेच्या इलेक्टोरल कॉलेजचे]] सदस्यही होते. याद्दल त्यांनी ''प्रेसिडेंशियल लॉटरी: द रेकलेस गॅम्बल इन अवर इलेक्टोरल सिस्टम'' ही पुस्तिका लिहिली.

== सन्मान आणि पुरस्कार ==
[[File:James Michener in University of Texas at Arlington Library Special Collections (10003851) (cropped).jpg|thumb|१९८५ मधील मिशनर]]
* १९७१ - मिशनर यांना [[अकॅडमी ऑफ अचिव्हमेंट|अमेरिकन अकॅडमी ऑफ अचिव्हमेंट]]चा [[गोल्डन प्लेट पुरस्कार]] प्रदान करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Golden Plate Awardees of the American Academy of Achievement|website=www.achievement.org|publisher=[[American Academy of Achievement]]|url=https://achievement.org/our-history/golden-plate-awards/#the-arts}}&lt;/ref&gt;
* १९८० - [[फिलाडेल्फिया फिलिझ]] आणि [[ह्युस्टन ॲस्ट्रोझ]] यांच्यातील [[नॅशनल लीग चॅम्पियनशिप]]च्या दुसऱ्या सामन्याचा पहिला चेंडू टाकण्याचा बहुमान मिशनर यांना मिळाला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=NhXxkB2xq2w|title=1980 NLCS Game 2 - Astros vs Phillies @mrodsports|website=[[YouTube]]|date=March 28, 2016}}&lt;/ref&gt; 
* १९८१ - [[सेंट लुईस, मिझुरी]] येथील [[सेंट लुईस युनिव्हर्सिटी (युनायटेड स्टेट्स)|सेंट लुईस युनिव्हर्सिटी]] लायब्ररी असोसिएट्सकडून मिशनर यांना [[सेंट लुईस लिटररी अवॉर्ड]] प्रदान करण्यात आला.
* १९९३ - [[यू.एस. नेव्ही मेमोरियल फाउंडेशन|युनायटेड स्टेट्स नेव्ही मेमोरियल फाउंडेशनने]] त्यांच्या नौदल युद्ध सेवेसाठी आणि साहित्यिक कामगिरीसाठी त्यांना &quot;[[लोन सेलर अवॉर्ड]]&quot; देऊन सन्मानित केले.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Lone Sailor Award Recipients|url=http://www.navymemorial.org/lone-sailor-award-recipients|website=The United States Navy Memorial|access-date=November 29, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016214216/http://www.navymemorial.org/lone-sailor-award-recipients|archive-date=October 16, 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* १९९४ मध्ये, [[पोर्ट व्हिला]], [[व्हानुआतू]] येथील [[इरिरिकी आयलंड रिसॉर्ट]]मधील उपाहारगृहाला &quot;मिशनर्स&quot; असे नाव देण्यास मिशनर यांनी मंजुरी दिली. त्यांनी लिहिले:

&lt;blockquote&gt;माझ्या प्रवासातील अनेक गोड आठवणी १९४० च्या दशकाच्या सुरुवातीस [[पॅसिफिक युद्ध|पॅसिफिक युद्धाच्या]] काळात [[न्यू हेब्राइड्स]] (आताचे [[व्हानुआतू]]) मधील माझ्या लष्करी सेवेच्या वर्षांशी जोडलेल्या आहेत... नंतरच्या वर्षांत प्रगतीमुळे या सुंदर बेटांमध्ये खूप बदल झाला असला, तरी येथील लोकांची मैत्रीपूर्ण वृत्ती, त्यांचे मनमोकळे हास्य आणि त्यांचे औदार्य हे आयुष्यातील अमूल्य ठेवा म्हणून सदैव राहील, हे मला नंतरच्या भेटींवरून ठाऊक आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iririki.com/dinning.html|website=iririki.com|title=Michener's|access-date=March 17, 2012|archive-date=March 21, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120321005049/http://www.iririki.com/dinning.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

=== मरणोत्तर सन्मान ===
* १२ मे २००८ रोजी [[युनायटेड स्टेट्स पोस्टल सर्व्हिस|युनायटेड स्टेट्स पोस्टल सर्व्हिसने]] त्यांच्या [[डिस्टिंग्विश्ड अमेरिकन्स मालिका|डिस्टिंग्विश्ड अमेरिकन्स मालिके]]अंतर्गत ५९ सेंट्सचे टपाल तिकीट जारी करून त्यांचा सन्मान केला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.usps.com/communications/newsroom/2008/sr08_058.htm|title=Two American Legends Appearing on Stamps: The Postal Service Honors James Michener and Dr. Edward Trudeau|website=USPS.gov|date=2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101009025233/http://www.usps.com/communications/newsroom/2008/sr08_058.htm|archive-date=October 9, 2010}}&lt;/ref&gt;
* [[ग्रीली, कॉलोराडो]] येथील [[युनिव्हर्सिटी ऑफ नॉर्दर्न कॉलोराडो]] मधील ग्रंथालयाला त्यांच्या सन्मानार्थ &quot;द जेम्स मिशनर लायब्ररी&quot; असे नाव देण्यात आले आहे. ग्रंथालयाच्या मध्यवर्ती मजल्यावर त्यांच्या काही वस्तूंचे छोटे प्रदर्शन आहे, ज्यामध्ये त्यांच्या टाइपरायटरचाही समावेश आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Michener Library|url=http://library.unco.edu/libraries/michener.htm|website=Libraries: UNC's Information Source|access-date=November 29, 2014}}&lt;/ref&gt;
* १९९८ - [[सिंगापूर]] येथील [[राफल्स हॉटेल]]ने या लेखकाच्या आदरातिथ्य आणि स्नेहाच्या आठवणीत आपल्या एका खोलीला त्यांचे नाव दिले. [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धानंतर]] १९४९ मध्ये मिशनर पहिल्यांदा या हॉटेलमध्ये राहिले होते. १९८७ च्या एका मुलाखतीत त्यांनी सांगितले होते की, त्या काळी एका तरुण माणसासाठी राफल्स हॉटेलमध्ये राहणे ही एक मोठी लक्झरी होती आणि तो त्यांच्या आयुष्यातील अत्यंत आनंददायी काळ होता. [[सिंगापूरमधील अमेरिकेचे राजदूत]] [[स्टीवन जे. ग्रीन]] यांच्या हस्ते या खोलीचे अधिकृत उद्घाटन करण्यात आले होते.&lt;ref name=&quot;suite&quot;/&gt;

=== मृत्यू ===
आयुष्याच्या शेवटी मिशनर [[मूत्रपिंड|मूत्रपिंडाच्या]] व्याधीने त्रस्त होते आणि त्यांना रोज रक्त शुद्धीकरण करावे लागत असे. अशी चार वर्षे काढल्यावर त्यांनी हे बंद करण्याचे ठरवले. त्यांनी म्हणले की त्यांना आयुष्यात जे काही करायचे होते ते सगळे ते करून चुकले होते आणि आता अधिक शारीरिक हाल करून घेण्याची त्यांची इच्छा नव्हती. रोजची ही शुश्रुषा बंद केल्यानंतर काही दिवसांनी १६ ऑक्टोबर, १९९७ रोजी मिशनर ऑस्टिन येथे मृत्यू पावले&lt;ref name=nytimesobit/&gt;&lt;ref name=&quot;suite&quot;&gt;{{cite news |title=Get Me Michener at Raffles |location=Singapore |work=The New Paper |date=September 16, 1998}}&lt;/ref&gt; त्यांनी आपल्या देहाचे अग्निदहन व्हावे अशी इच्छा व्यक्त केली होती. त्यानुसार त्यांच्या अस्थि त्यांच्या तिसऱ्या पत्नीच्या अस्थींशेजारी ऑस्टिन मेमोरियल पार्क सेमेटरी येथे ठेवण्यात आलेल्या आहेत. त्यांच्या नावाचा स्मृतीलेख [[टेक्सास स्टेट सेमेटरी]] येथे उभारलेला आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|url=   http://www.cemetery.state.tx.us/pub/user_form.asp?step=2&amp;pers_id=6230&amp;last_name=Michener&amp;first_name=James|title=   James Albert Michener|website=   Texas State Cemetery|access-date=   March 1, 2017|archive-date=   2017-03-12|archive-url=   https://web.archive.org/web/20170312043440/http://www.cemetery.state.tx.us/pub/user_form.asp?step=2&amp;pers_id=6230&amp;last_name=Michener&amp;first_name=James|url-status=   dead}}&lt;/ref&gt;

== कृती ==
मिशनरच्या [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक]] या पहिल्याच पुस्तकाला पुलित्झर पुरस्कार मिळाला. त्यांच्या अनेक कृतींवरून चित्रपट, संगीतनाटके आणि दूरचित्रवाणि मालिका तयार झाल्या. त्यांनी अमेरिकेतील इलेक्टोरल कॉलेज पद्धतीवर टीका करणारे ''प्रेसिडेन्शियल लॉटरी:द रेकलेस गॅम्बल इन अवर इलेक्टोरल सिस्टम'' हे पुस्तक लिहिले. १९६९मध्ये प्रकाशित झालेल्या या पुस्तकाचे २०१४ आणि २०१६मध्ये पुनर्प्रकाशन झाले.&lt;ref&gt;{{cite book|url=http://www.penguinrandomhouse.com/books/114093/presidential-lottery-by-james-a-michener/9780812986822/|title= Presidential Lottery|date=1969|author=Michener, James|publisher =   Penguin Random House|access-date=March 1, 2017 }}&lt;/ref&gt;

कादंबऱ्या, लघुकथा आणि अकाल्पनिक कथांच्या लेखनाशिवाय मिशनर चित्रपट, दूरचित्रवाणी मालिका तसेच रेडियो कार्यक्रमांच्या निर्मितीतही सहभागी होता.

=== काल्पनिक कथा ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! शीर्षक !! प्रकाशन वर्ष !! नोंदी !! style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | शीर्षक !! प्रकाशन वर्ष !! नोंदी
|-
| ''[[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक]]'' || १९४७ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[स्पेस (कादंबरी)|स्पेस]]'' || १९८२ ||
|-
| ''[[द फायर्स ऑफ स्प्रिंग (कादंबरी)|द फायर्स ऑफ स्प्रिंग]]'' || १९४९ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[पोलंड (कादंबरी)|पोलंड]]'' || १९८३ ||
|-
| ''[[रिटर्न टू पॅरेडाइझ (कादंबरी)|रिटर्न टू पॅरेडाइझ]]'' || १९५० || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[टेक्सास (कादंबरी)|टेक्सास]]'' || १९८५ ||
|-
| ''[[द ब्रिजेस ॲट टोको-री (कादंबरी)|द ब्रिजेस ॲट टोको-री]]'' || १९५३ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[लेगसी (१९८७ कादंबरी)|लेगसी]]'' || १९८७ ||
|-
| ''[[सायोनारा (कादंबरी)|सायोनारा]]'' || १९५४ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[अलास्का (कादंबरी)|अलास्का]]'' || १९८८ ||
|-
| ''[[हवाई (कादंबरी)|हवाई]]'' || १९५९ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[कॅरिबियन (कादंबरी)|कॅरिबियन]]'' || १९८९ ||
|-
| ''[[कॅरेव्हान्स (कादंबरी)|कॅरेव्हान्स]]'' || १९६३ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[जर्नी (कादंबरी)|जर्नी]]'' || १९८९ ||
|-
| ''[[द सोर्स (कादंबरी)|द सोर्स]]'' || १९६५ || [[जेरुसलेम]] व [[मध्यपूर्व]] || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[द नॉव्हेल (कादंबरी)|द नॉव्हेल]]'' || १९९१ ||
|-
| ''[[द ड्रिफ्टर्स (कादंबरी)|द ड्रिफ्टर्स]]'' || १९७१ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[साउथ पॅसिफिक (कादंबरी)|साउथ पॅसिफिक]]'' || १९९२ ||
|-
| ''[[सेंटेनियल (कादंबरी)|सेंटेनियल]]'' || १९७४ || [[कॉलोराडो]] || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[मेक्सिको (कादंबरी)|मेक्सिको]]'' || १९९२ ||
|-
| ''[[चेझापीक (कादंबरी)|चेझापीक]]'' || १९७८ || [[मेरिलँड]], [[व्हर्जिनिया]], [[वॉशिंग्टन डी.सी.]] || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[रिसेशनल (कादंबरी)|रिसेशनल]]'' || १९९४ ||
|-
| ''[[द वॉटरमेन (कादंबरी)|द वॉटरमेन]]'' || १९७८ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[मिरॅकल इन सेव्हिया (कादंबरी)|मिरॅकल इन सेव्हिया]]'' || १९९५ ||
|-
| ''[[द कव्हेनंट (कादंबरी)|द कव्हेनंट]]'' || १९८० || [[दक्षिण आफ्रिका]] || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[माटेकुंबे (कादंबरी)|माटेकुंबे]]'' || २००७ ||
|}

=== सत्याधारित कथा व कादंबऱ्या ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! शीर्षक !! प्रकाशनवर्ष !! नोंदी !! style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | शीर्षक !! प्रकाशनवर्ष !! नोंदी
|-
| ''द फ्युचर ऑफ द सोशल स्टडीझ (&quot;द प्रॉब्लेस ऑफ द सोशल स्टडीझ&quot;)'' || १९३९ || संपादक || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''जेम्स मिशनर्स युएसए: द पीपल अँड द लँड'' || १९८१ || संपादक [[पीटर चैटिन]]; मिशनरची प्रस्तावना
|-
| ''[[द व्हॉइस ऑफ एशिया]]'' || १९५१ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[कलेक्टर्स, फोर्जर्स — अँड अ रायटर: अ मेम्वा]]'' || १९८३ ||
|-
| ''द फ्लोटिंग वर्ल्ड'' || १९५४ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''मिशनर ॲंथोलॉजी'' || १९८५ ||
|-
| ''[[द ब्रिज ॲट अँडाऊ]]'' || १९५७ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''सिक्स डेझ इन हवाना'' || १९८९ ||
|-
| ''[[रास्कल्स इन पॅरेडाइझ (पुस्तक)|रास्कल्स इन पॅरेडाइझ]]'' || १९५७ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''पिलग्रिमेज: अ मेम्वा ऑफ पोलंड अँड रोम'' || १९९० ||
|-
| ''जॅपनीझ प्रिंट्स: फ्रॉम द अर्ली मास्टर्स टू द मॉडर्न'' || १९५९ || [[रिचर्ड डग्लस लेन]]च्या टिप्पणींसह || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[द ईगल अँड द रेव्हन]]'' || १९९० ||
|-
| ''रिपोर्ट ऑफ द काउंटी चेरमन'' || १९६१ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[माय लॉस्ट मेक्सिको]]'' || १९९२ ||
|-
| ''द मॉडर्न जॅपनीझ प्रिंट: ॲन अप्रिशियेशन'' || १९६८ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[द वर्ल्ड इज माय होम]]'' || १९९२ || आत्मचरित्र
|-
| ''[[इबेरिया (पुस्तक)|इबेरिया]]'' || १९६८ || प्रवासवर्णन || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''क्रीचर्स ऑफ द किंग्डम'' || १९९३ ||
|-
| ''प्रेसिडेन्शियल लॉटरी'' || १९६९ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''लिटररी रिफ्लेक्शन्स'' || १९९३ ||
|-
| ''द क्वालिटी ऑफ लाइफ'' || १९७० || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''विल्यम पेन'' || १९९३ ||
|-
| ''केंट स्टेट: व्हॉट हॅपन्ड अँड व्हाय'' || १९७१ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''व्हेंचर्स इन एडिटिंग'' || १९९५ ||
|-
| ''मिशनर मिसलेनी – १९५०/१९७०'' || १९७३ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''धिस नोबल लँड'' || १९९६ ||
|-
| ''फर्स्टफ्रुट्स, अ हार्वेस्ट ऑफ इझ्रायेली रायटिंग'' || १९७३ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''थ्री ग्रेट नॉव्हेलस ऑफ वर्ल्ड वॉर २'' || १९९६ ||
|-
| ''स्पोर्ट्स इन अमेरिका'' || १९७६ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''अ सेंचुरी ऑफ सॉनेट्स'' || १९९७ ||
|-
| ''अबाउट सेंटेनियल: सम नोट्स ऑन द नोव्हेल'' || १९७८ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | || ||
|}

=== रूपांतरणे ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! शीर्षक !! नोंदी !! style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | शीर्षक !! नोंदी
|-
| ''[[द ब्रिजेस ॲट टोको-री]]'' || १९५३ चित्रपट || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[द हवाईयन्स (चित्रपट)|द हवाईयन्स]]'' || १९७० चित्रपट
|-
| ''[[रिटर्न टू पॅरेडाइझ (१९५३ चित्रपट)|रिटर्न टू पॅरेडाइझ]]'' || १९५३ चित्रपट || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[सेंटेनियल (दूरचित्रवाणी मालिका)|सेंटेनियल]]'' || १९७८ दूरचित्रवाणी मालिका
|-
| ''[[मेन ऑफ द फायटिंग लेडी]]'' || १९५४ चित्रपट || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[कॅरेव्हान्स (१९७८ चित्रपट)|कॅरेव्हान्स]]'' || [[ॲंथोनी क्विन]] अभिनित १९७८ चित्रपट
|-
| ''[[अंटिल दे सेल]]'' || ''रिटर्न टू पॅरेडाइझ'' मधील लघुकथेवर आधारित १९५७ चित्रपट || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[स्पेस (दूरचित्रवाणी मालिका)|स्पेस]]'' || १९८५ दूरचित्रवाणी मालिका
|-
| ''[[सायोनारा (चित्रपट)|सायोनारा]]'' || दहा ऑस्कार पुरस्कारांसाठी नामांकित व चार पुरस्कार जिंकलेला १९५७ चित्रपट || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[जेम्स ए. मिशनर्स टेक्सास]]'' || १९९४ दूरचित्रवाणी चित्रपट
|-
| ''[[साउथ पॅसिफिक (१९५८ चित्रपट)|साउथ पॅसिफिक]]'' || १९५८ चित्रपट || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[साउथ पॅसिफिक (२००१ चित्रपट)|साउथ पॅसिफिक]]'' || २००१ दूरचित्रवाणीवरील चित्रपट
|-
| ''[[ॲडव्हेंचर्स इन पॅरेडाइझ (दूरचित्रवाणी मालिका)|ॲडव्हेंचर्स इन पॅरेडाइझ]]'' || १९५९-१९६२ दूरचित्रवाणी मालिका || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ||
|-
| ''[[हवाई (चित्रपट)|हवाई]]'' || १९६६ चित्रपट || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ||
|}

== संदर्भ आणि यादी ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:मिशनर, जेम्स}}
[[वर्ग:इंग्लिश लेखक]]
[[वर्ग:प्रेसिडेन्शियल मेडल ऑफ फ्रीडम विजेते]]
[[वर्ग:इ.स. १९०७ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १९९७ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:जेम्स मिशनर|*]]</text>
      <sha1>ojtny17gjqi6s7w8anp3mnh51gi2fx5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721799</id>
      <parentid>2721798</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:27:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* मृत्यू */</comment>
      <origin>2721799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48511" sha1="hekp45f0zteq51crvwn4z2zolist9b1" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''जेम्स आल्बर्ट मिशनर''' ([[फेब्रुवारी ३]], [[इ.स. १९०७]]:[[डॉइल्सटाउन]], [[पेनसिल्व्हेनिया]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]] - [[ऑक्टोबर १६]], [[इ.स. १९९७]]:[[ऑस्टिन (टेक्सास)|ऑस्टिन]], [[टेक्सास]], अमेरिका) हे [[पुलित्झर पुरस्कार]] विजेते अमेरिकन लेखक होते.

मिशनरने ४०पेक्षा अधिक पुस्तके लिहिली आहेत. यांतील बहुतेक पुस्तकांची कथानके दीर्घ काळात पसरलेली आणि अनेक कुटुंबांतील अनेक पिढ्यांचा माग घेणारी आहेत. ही कथानके विशिष्ट प्रदेशांत असून त्यांत तेथील इतिहासाचा बारीक तपशील विणलेला आहे. ही पुस्तके लिहिण्यासाठी मिशनरने प्रत्येक प्रदेशांत अनेक वर्षे घालवून संशोधन केले होते.&lt;ref name=&quot;nytimesobit&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1997/10/17/books/james-michener-author-of-novels-that-sweep-through-the-history-of-places-is-dead.html |title=James Michener, Author of Novels That Sweep Through the History of Places, Is Dead |first=Albin |last=Krebs |work=The New York Times |date=October 17, 1997 |access-date=November 5, 2009}}&lt;/ref&gt;

== पूर्वजीवन ==
मिशनरचा जन्म ३ फेब्रुवारी, १९०७ रोजी [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[पेनसिल्व्हेनिया]] राज्यातील [[डॉइल्सटाउन]] शहरात झाला. नंतर त्यांनी लिहिलेले आहे की आपले खरे आई-वडील कोण होते आणि आपला जन्म नेमका कुठे झाला हे त्यांना माहिती नव्हते.&lt;ref name=nytimesobit/&gt; त्यांना त्यांच्या दत्तक आई मेबेल मिशनरने वाढवले. त्या [[क्वेकर]] होत्या आणि जेम्सनाही त्यांनी क्वेकर धर्मात वाढवले.&lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;&gt;{{cite web|url=https://pabook.libraries.psu.edu/michener__james_albert |website=Pennsylvania Center for the Book|title=James Michener Biography|publisher= Penn State University Libraries}}&lt;/ref&gt;

मिशनरने १९२५मध्ये डॉइल्सटाउनच्या [[सेंट्रल बक्स हाय स्कूल वेस्ट|सेंट्रल बक्स हाय स्कूल]]मधून बारावी उत्तीर्ण केल्यानंतर १९२९मध्ये [[स्वार्थमोर कॉलेज]]मधून इंग्लिश आणि इतिहास विषयांमध्ये पदवी मिळवली. त्यानंतर त्यांनी देशभर प्रवास केला. खिशात पैसे नसल्याने ते महामार्गावर लोकांकडून फुकट लिफ्ट मागत तसेच मालगाड्यांच्या डब्यातून प्रवास करीत असत. त्यानंतर ते [[स्कॉटलंड]]ला [[युनिव्हर्सिटी ऑफ सेंट अँड्रुझ]] येथे गेले व तेथे दोन वर्षांची पदवी मिळवली.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.library.miami.edu/specialcollections/collections/findingaids/m0134_find.html |title=Biographical Sketch, James A. Michener Papers |website=University of Miami Library |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120729050100/http://www.library.miami.edu/specialcollections/collections/findingaids/m0134_find.html |archive-date=July 29, 2012  }}&lt;/ref&gt;

स्कॉटलंडहून परतल्यावर त्यांनी [[पॉट्सटाउन (पेनसिल्व्हेनिया)|पॉट्सटाउनमधील]] [[द हिल स्कूल (पॉट्सटाउन)|द हिल स्कूल]] येथे शिक्षकाची नोकरी पत्करली. १९३३ ते १९३६ दरम्यान त्यांनी [[न्यूटाउन (बक्स काउंटी)|न्यूटाउन]] शहरातील जॉर्ज स्कूल येथे इंग्लिश शिकवले. त्यानंतर ते [[कॉलोराडो]]च्या [[ग्रीली (कॉलोराडो)|ग्रीली]] शहराला गेले व तेथील ''कॉलोराडो स्टेट टीचर्स कॉलेज''मधून (आताचे [[युनिव्हर्सिटी ऑफ नॉर्दर्न कॉलोराडो]]) शिक्षणशास्त्रात उच्चपदवी घेतली.&lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;/&gt;

== कारकीर्द ==
युनिव्हर्सिटी ऑफ नॉर्दर्न कॉलोराडोमधून पदवी घेतल्यावर मिशनरने तेथे आणि कॉलेज हाय स्कूल मध्ये शिकवले. ऑक्टोबर १९७२मध्ये विद्यापीठाने त्यांच्या नावाने एक ग्रंथालय स्थापले आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.unco.edu/news/releases.aspx?id=4484|title=UNC Celebrating Michener Library's First 40 Years|first=Kalen|last=May|date=October 30, 2012|website=University of Colorado|access-date=July 17, 2016|archive-date=May 10, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510102404/http://www.unco.edu/news/releases.aspx?id=4484|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|website=Michener Library|url=http://libguides.unco.edu/c.php?g=94768&amp;p=2497317|title=Michener|access-date=2025-04-20|archive-date=2017-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20171120000543/http://libguides.unco.edu/c.php?g=94768&amp;p=2497317|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

१९३९मध्ये मिशनरने [[हार्वर्ड विद्यापीठ|हार्वर्ड विद्यापीठात]] पाहुणे व्याख्याता म्हणून पद स्वीकारले व ते [[कॉलोराडो]] सोडून परत ईशान्य अमेरिकेत गेले. तेथे एक वर्ष काम केल्यानंतर त्यांनी [[मॅकमिलन पब्लिशर्स]] या प्रकाशन कंपनीमध्ये समाजशास्त्रीय शिक्षण संपादक पदावर नोकरी घेतली.&lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;/&gt;

याच सुमारास [[दुसरे महायुद्ध]] सुरू होते व [[जपानी साम्राज्य|जपानने]] [[पर्ल हार्बरवरील हल्ला|पर्ल हार्बरवर हल्ला]] केल्यानंतर त्यात अमेरिका ओढले गेले होते व अमेरिकेतील १८-४५ वर्षाच्या सगळ्या नागरिकांना लष्करात भरती केले जात होते. आपण [[क्वेकर]] धर्म पाळतो, लढाई करणे हे आपल्या धर्माविरुद्ध असल्याने आपण [[नैतिक युद्धविरोधी]] असल्याचे कारण सांगून मिशनरना लष्करात भरती होणे नाकारता आले असते परंतु मिशनरनी [[अमेरिकेचे आरमार|अमेरिकेच्या आरमारात]] भरती होणे पसंत केले.&lt;ref name=&quot;nytimesobit&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title= James A. Michener Biography and Interview |website=www.achievement.org|publisher=[[American Academy of Achievement]]|url= https://achievement.org/achiever/james-a-michener/#interview}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://epdf.pub/michener-a-writers-journey.html | title=Michener: A Writer's Journey - PDF Free Download| date=July 7, 0419}}&lt;/ref&gt; युद्धादरम्यान त्यांची जेथे बदली झाली तेथील अधिकाऱ्यांचा असा चुकीचा समज झाला की अॅडमिरल [[मार्क मिट्शर]] हे जेम्स मिशनरचे वडील आहेत. त्यामुळे त्यांना अनेक ठिकाणी पाठविण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Michener, James A. |title=Return to Paradise|url=https://archive.org/details/returntoparadise0000mich |url-access=registration |publisher=Random House|date= 1951}}&lt;/ref&gt; या प्रवासांमधील अनुभवांवरून त्यांनी [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक]] हे आपले पहिले पुस्तक लिहिले.&lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;/&gt;

== साहित्यिक कारकीर्द ==
[[File:James Michener's typewriter (Michener Art Mus, Doylestown, PA).jpg|thumb|[[डॉइल्सटाउन (पेनसिल्व्हेनिया)|डॉइल्सटाउनमधील]] [[जेम्स ए. मिशनर कला संग्रहालय|जेम्स ए. मिशनर कला संग्रहालयात]] ठेवलेला मिशनर यांचा टंकलेखक]]
मिशनरने दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान आपल्या लेखनाला सुरुवात केली. [[अमेरिकेचे आरमार|अमेरिकन आरमारातील]] सेंकट लेफ्टनंट पदावर असताना त्यांना आरमारी इतिहासकार म्हणून नेमणूक झाली. [[प्रशांत महासागर|प्रशांत महासागरातून]] केलेल्या आपल्या प्रवासांमध्ये त्यांनी तपशीलवार नोंदी ठेवल्या होत्या. या नोंदींचा वापर करून त्यांनी आपले [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक|पहिले पुस्तक]] लिहिले. या पुस्तकाला तुफान लोकप्रियता मिळाली व १९४८चा [[पुलित्झर पुरस्कार]]ही मिळाला. या वेळी मिशनरचे वय ४० वर्षे होते. [[रॉजर्स अँड हॅमरस्टाइन]] या नाट्यसंस्थेने १९४९मध्ये त्याचे [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक (संगीतनाटक)|ब्रॉडवेवरील संगीतनाटकात]] रुपांतर केले.&lt;ref name=&quot;suite&quot;/&gt;  यावरून पुढे [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक (१९५८ चित्रपट)|१९५८]] आणि [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक (२००१ चित्रपट)|२००१मध्ये]] त्याच नावाचे चित्रपट काढले गेले. त्यांच्या [[सेंटेनियल (पुस्तक)|सेंटेनियल]] या पुस्तकाचे १२ भागांच्या दूरचित्रवाणी मालिकेत रुपांतर केले गेले. ही मालिका १९७८-७९मध्ये [[नॅशनल ब्रॉडकास्टिंग कंपनी|एनबीसीवर]] प्रसारित झाली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=  http://www.dvdtalk.com/reviews/34269/centennial-the-complete-series/  |title= Centennial: The Complete Miniseries|website= DVDTalk.com|access-date=March 1, 2017 }}&lt;/ref&gt;

मिशनरना त्यांच्या जीवनकालात अमाप प्रसिद्धी मिळाली. त्यांच्या पुस्तकांच्या किमान ७.५ कोटी प्रती जगभरात विकल्या गेल्या.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.bookrags.com/biography/james-michener/ |title=James Michener Biography |website=Bookrags.com |access-date=May 3, 2009}}&lt;/ref&gt; [[हवाई (कादंबरी)|हवाई]] ही त्यांची पहिली महाकांदबरी होती. याचे प्रकाशन [[हवाई]]ला [[अमेरिकेची राज्ये|अमेरिकेचे ५०वे राज्य]] म्हणून मान्यता मिळण्याच्या दिवशीच केले गेले. या कादंबरीसाठी हवाईमध्ये अनेक वर्षे राहून त्यांनी खोल संशोधन केले होते. त्यांनी आपल्या पुढील सगळ्या महाकादंबऱ्या लिहिताना त्यांनी असेच अफाट संशोधन आणि अभ्यास केला. यासाठी त्यांनी ऐतिहासिक, सामाजिक, भौगोलिक, भूशास्त्रीय आणि अशा अनेक विषयांत खोल बुडी मारली. 

मिशनरच्या अनेक महाकादंबऱ्या प्रत्येकी १,००० पेक्षा अधिक पानांच्या आहेत. आपल्या [[माय लॉस्ट मेक्सिको]] पुस्तकात त्यांनी म्हणले आहे की ते अनेकदा आठवडेच्या आठवडे आपल्या टंकलेखकावर दररोज १२-१५ तास लेखन करीत असत व त्यांच्या या अफाट लेखनाचा मेळ ठेवण्यासाठी त्यांच्या व्यवस्थेला महाकठीण झाले होते.

== राजकीय कारकीर्द ==
[[File:James Michener 1962 campaign poster 02 (Michener Art Mus, Doylestown, PA).jpg|thumb|upright=.6|१९६२ च्या [[अमेरिकेच्या प्रतिनिधींचे सभागृह|प्रतिनिधीगृहाच्या]] निवडणुकीतील मिशनरचे प्रचारपत्र]]
मिशनर [[१९६० अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणूक|१९६० च्या राष्ट्राध्यक्षीय निवडणुकीत]] उभे असलेल्या [[जॉन एफ. केनेडी]] यांच्या [[पेनसिल्व्हेनिया]]तील [[बक्स काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)|बक्स काउंटीमधील]] प्रचारसमितीचे अध्यक्ष होते. १९६२मध्ये मिशनरने स्वतः [[बक्स काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)|बक्स काउंटी]] आणि [[लीहाय काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)|लीहाय काउंटीमधून]] [[१९६२ अमेरिकेच्या प्रतिनिधीगृहासाठीची निवडणुक|अमेरिकेच्या प्रतिनिधीगृहासाठीची निवडणुक]] लढवली परंतु यात ते हरले. ही निवडणूक लढवणे ही आपली चूक असल्याचे त्यांनी म्हणले. ''१९६२ च्या निवडणुकीत [[डेमोक्रॅटिक पक्ष (अमेरिका)|डेमोक्रॅटिक पक्षाकडून]] उभे राहणे ही माझी चूक होती. माझी बायको तरी मला सांगत होती &quot;असे नको करू नको करू&quot;. मग मी हरलो आणि पुन्हा पुस्तके लिहायला लागलो.'' &lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;/&gt; आपल्या [[द वर्ल्ड इज माय होम]] या आत्मचरित्रात त्यांनी म्हणले आहे की या निवडणुकीत उभे राहणे हे त्यांच्यासाठी खूप चांगली गोष्ट होती कारण ''जनतेत प्रचार केल्यावर माणसाला चांगली अक्कल येते.''&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Michener |first1=James |title=The World is My Home |url=https://archive.org/details/worldismyhome00mich |date=1992 |publisher=Random House |location=New York |isbn=0-679-40134-2 |page=[https://archive.org/details/worldismyhome00mich/page/188 188] |edition=First}}&lt;/ref&gt;

१९६८मध्ये मिशनर [[अमेरिकेचे पेनसिल्व्हेनियातील सेनेटर|पेनसिल्व्हेनियाचे सेनेटर]] [[जोसेफ एस. क्लार्क]] यांच्या तिसऱ्या मुदतीसाठीच्या प्रचारसमितीचे अध्यक्ष होते. क्लार्क हे [[रिचर्ड श्वाइकर]] यांच्याविरुद्ध हरले.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Pennsylvania Politics Today and Yesterday: The Tolerable Accommodation |url=https://archive.org/details/pennsylvaniapoli0000beer |first= Paul B. |last=Beers |page=[https://archive.org/details/pennsylvaniapoli0000beer/page/198 198] |publisher=Penn State University Press |date=March 31, 1976 |isbn=978-0271002385}}&lt;/ref&gt;

मिशनर १९६७-६८मध्ये पेनसिल्व्हेनिया संविधान समितीचे चिटणीस होते.&lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;/&gt; त्याच वर्षी ते [[अमेरिकेचे इलेक्टोरल कॉलेज|अमेरिकेच्या इलेक्टोरल कॉलेजचे]] सदस्यही होते. याद्दल त्यांनी ''प्रेसिडेंशियल लॉटरी: द रेकलेस गॅम्बल इन अवर इलेक्टोरल सिस्टम'' ही पुस्तिका लिहिली.

== सन्मान आणि पुरस्कार ==
[[File:James Michener in University of Texas at Arlington Library Special Collections (10003851) (cropped).jpg|thumb|१९८५ मधील मिशनर]]
* १९७१ - मिशनर यांना [[अकॅडमी ऑफ अचिव्हमेंट|अमेरिकन अकॅडमी ऑफ अचिव्हमेंट]]चा [[गोल्डन प्लेट पुरस्कार]] प्रदान करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Golden Plate Awardees of the American Academy of Achievement|website=www.achievement.org|publisher=[[American Academy of Achievement]]|url=https://achievement.org/our-history/golden-plate-awards/#the-arts}}&lt;/ref&gt;
* १९८० - [[फिलाडेल्फिया फिलिझ]] आणि [[ह्युस्टन ॲस्ट्रोझ]] यांच्यातील [[नॅशनल लीग चॅम्पियनशिप]]च्या दुसऱ्या सामन्याचा पहिला चेंडू टाकण्याचा बहुमान मिशनर यांना मिळाला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=NhXxkB2xq2w|title=1980 NLCS Game 2 - Astros vs Phillies @mrodsports|website=[[YouTube]]|date=March 28, 2016}}&lt;/ref&gt; 
* १९८१ - [[सेंट लुईस, मिझुरी]] येथील [[सेंट लुईस युनिव्हर्सिटी (युनायटेड स्टेट्स)|सेंट लुईस युनिव्हर्सिटी]] लायब्ररी असोसिएट्सकडून मिशनर यांना [[सेंट लुईस लिटररी अवॉर्ड]] प्रदान करण्यात आला.
* १९९३ - [[यू.एस. नेव्ही मेमोरियल फाउंडेशन|युनायटेड स्टेट्स नेव्ही मेमोरियल फाउंडेशनने]] त्यांच्या नौदल युद्ध सेवेसाठी आणि साहित्यिक कामगिरीसाठी त्यांना &quot;[[लोन सेलर अवॉर्ड]]&quot; देऊन सन्मानित केले.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Lone Sailor Award Recipients|url=http://www.navymemorial.org/lone-sailor-award-recipients|website=The United States Navy Memorial|access-date=November 29, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016214216/http://www.navymemorial.org/lone-sailor-award-recipients|archive-date=October 16, 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* १९९४ मध्ये, [[पोर्ट व्हिला]], [[व्हानुआतू]] येथील [[इरिरिकी आयलंड रिसॉर्ट]]मधील उपाहारगृहाला &quot;मिशनर्स&quot; असे नाव देण्यास मिशनर यांनी मंजुरी दिली. त्यांनी लिहिले:

&lt;blockquote&gt;माझ्या प्रवासातील अनेक गोड आठवणी १९४० च्या दशकाच्या सुरुवातीस [[पॅसिफिक युद्ध|पॅसिफिक युद्धाच्या]] काळात [[न्यू हेब्राइड्स]] (आताचे [[व्हानुआतू]]) मधील माझ्या लष्करी सेवेच्या वर्षांशी जोडलेल्या आहेत... नंतरच्या वर्षांत प्रगतीमुळे या सुंदर बेटांमध्ये खूप बदल झाला असला, तरी येथील लोकांची मैत्रीपूर्ण वृत्ती, त्यांचे मनमोकळे हास्य आणि त्यांचे औदार्य हे आयुष्यातील अमूल्य ठेवा म्हणून सदैव राहील, हे मला नंतरच्या भेटींवरून ठाऊक आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iririki.com/dinning.html|website=iririki.com|title=Michener's|access-date=March 17, 2012|archive-date=March 21, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120321005049/http://www.iririki.com/dinning.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

=== मरणोत्तर सन्मान ===
* १२ मे २००८ रोजी [[युनायटेड स्टेट्स पोस्टल सर्व्हिस|युनायटेड स्टेट्स पोस्टल सर्व्हिसने]] त्यांच्या [[डिस्टिंग्विश्ड अमेरिकन्स मालिका|डिस्टिंग्विश्ड अमेरिकन्स मालिके]]अंतर्गत ५९ सेंट्सचे टपाल तिकीट जारी करून त्यांचा सन्मान केला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.usps.com/communications/newsroom/2008/sr08_058.htm|title=Two American Legends Appearing on Stamps: The Postal Service Honors James Michener and Dr. Edward Trudeau|website=USPS.gov|date=2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101009025233/http://www.usps.com/communications/newsroom/2008/sr08_058.htm|archive-date=October 9, 2010}}&lt;/ref&gt;
* [[ग्रीली, कॉलोराडो]] येथील [[युनिव्हर्सिटी ऑफ नॉर्दर्न कॉलोराडो]] मधील ग्रंथालयाला त्यांच्या सन्मानार्थ &quot;द जेम्स मिशनर लायब्ररी&quot; असे नाव देण्यात आले आहे. ग्रंथालयाच्या मध्यवर्ती मजल्यावर त्यांच्या काही वस्तूंचे छोटे प्रदर्शन आहे, ज्यामध्ये त्यांच्या टाइपरायटरचाही समावेश आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Michener Library|url=http://library.unco.edu/libraries/michener.htm|website=Libraries: UNC's Information Source|access-date=November 29, 2014}}&lt;/ref&gt;
* १९९८ - [[सिंगापूर]] येथील [[राफल्स हॉटेल]]ने या लेखकाच्या आदरातिथ्य आणि स्नेहाच्या आठवणीत आपल्या एका खोलीला त्यांचे नाव दिले. [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धानंतर]] १९४९ मध्ये मिशनर पहिल्यांदा या हॉटेलमध्ये राहिले होते. १९८७ च्या एका मुलाखतीत त्यांनी सांगितले होते की, त्या काळी एका तरुण माणसासाठी राफल्स हॉटेलमध्ये राहणे ही एक मोठी लक्झरी होती आणि तो त्यांच्या आयुष्यातील अत्यंत आनंददायी काळ होता. [[सिंगापूरमधील अमेरिकेचे राजदूत]] [[स्टीवन जे. ग्रीन]] यांच्या हस्ते या खोलीचे अधिकृत उद्घाटन करण्यात आले होते.&lt;ref name=&quot;suite&quot;/&gt;

== वैयक्तिक जीवन ==
मिशनरनी एकूण तीन वेळा लग्न केले. १९३५मध्ये त्यांनी पॅटी कून यांच्याशी लग्न केले. १९४८मध्ये त्यांचा घटस्फोट झाल्यावर त्याच वर्षी मिशनरनी व्हँगे नॉर्डशी लग्न केले.&lt;ref name=&quot;nytimesobit&quot;/&gt; त्यांनी १९५५मध्ये घटस्फोट घेतला व मिशनरनी [[मरी योरिको साबुसावा]] यांच्याशी लग्न केले. साबुसावा या [[जपानी अमेरिकन लोक|जपानी वंशाच्या अमेरिकन]] नागरिक होत्या. त्यांना व त्यांच्या आई-वडिलांना अमेरिकन सैन्याने केवळ जपानी वंशाचे असल्या कारणाने [[जपानी अमेरिकन कारागृह|जपानी अमेरिकन कारागृहांमध्ये]] बंदी केलेले होते. साबुसावा १९९४मध्ये मृत्यू पावल्या.&lt;ref name=&quot;nytimesobit&quot;/&gt;

=== दातृत्त्व ===
आयुष्याच्या उत्तरकाळात मिशनरनी आपल्या संपत्तीचा मोठा भाग दान करून टाकला. यात शैक्षणिक, सांस्कृतिक आणि साहित्यिक संस्थाना दिलेले १० कोटी डॉलर होते. मिशनरनी जेथे पदवीशिक्षण घेतले ते [[स्वार्थमोर कॉलेज]] त्यांच्या दातृत्त्वाचे मोठे लाभार्थी होते.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.michenerartmuseum.org/|title=James A. Michener Art Museum|website=michenerartmuseum.org|access-date=February 16, 2004|archive-date=March 30, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060330003403/http://www.michenerartmuseum.org/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; याशिवाय त्यांनी ३.७ कोटी डॉलर [[युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्सास अॅट ऑस्टिन]]ला दिले होते.&lt;ref name=&quot;nytimesobit&quot;/&gt;

१९८९मध्ये मिशनरनी आपल्या [[जर्नी (कादंबरी)|जर्नी]] या कादंबरीच्या [[कॅनडा]]तील आवृत्तीच्या रॉयल्टीचे उत्पन्न जर्नी प्राइझ या पुरस्कारासाठी दिला. दरवर्षी १ लाख [[कॅनेडियन डॉलर]]चा हा पुरस्कार कॅनडातील सर्वोत्तम लघुकथा लिहिणाऱ्या नवोदित केनेडियन लेखकाला दिला जातो.

मिशनरनी आपली उरलेली संपत्ती आणि प्रताधिकार स्वार्थमोर कॉलेजला बहाल केले&lt;ref&gt;{{cite news |last=O'Neill |first=James |title=Michener's gift keeps on giving |newspaper=Philadelphia Inquirer |date=March 1, 1998}}&lt;/ref&gt; आणि आपली इतर कागदपत्रे [[युनिव्हर्सिटी ऑफ नॉर्दर्न कॉलोराडो]]ला दिली.&lt;ref name=nytimesobit/&gt;

=== मृत्यू ===
आयुष्याच्या शेवटी मिशनर [[मूत्रपिंड|मूत्रपिंडाच्या]] व्याधीने त्रस्त होते आणि त्यांना रोज रक्त शुद्धीकरण करावे लागत असे. अशी चार वर्षे काढल्यावर त्यांनी हे बंद करण्याचे ठरवले. त्यांनी म्हणले की त्यांना आयुष्यात जे काही करायचे होते ते सगळे ते करून चुकले होते आणि आता अधिक शारीरिक हाल करून घेण्याची त्यांची इच्छा नव्हती. रोजची ही शुश्रुषा बंद केल्यानंतर काही दिवसांनी १६ ऑक्टोबर, १९९७ रोजी मिशनर ऑस्टिन येथे मृत्यू पावले&lt;ref name=nytimesobit/&gt;&lt;ref name=&quot;suite&quot;&gt;{{cite news |title=Get Me Michener at Raffles |location=Singapore |work=The New Paper |date=September 16, 1998}}&lt;/ref&gt; त्यांनी आपल्या देहाचे अग्निदहन व्हावे अशी इच्छा व्यक्त केली होती. त्यानुसार त्यांच्या अस्थि त्यांच्या तिसऱ्या पत्नीच्या अस्थींशेजारी ऑस्टिन मेमोरियल पार्क सेमेटरी येथे ठेवण्यात आलेल्या आहेत. त्यांच्या नावाचा स्मृतीलेख [[टेक्सास स्टेट सेमेटरी]] येथे उभारलेला आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|url=   http://www.cemetery.state.tx.us/pub/user_form.asp?step=2&amp;pers_id=6230&amp;last_name=Michener&amp;first_name=James|title=   James Albert Michener|website=   Texas State Cemetery|access-date=   March 1, 2017|archive-date=   2017-03-12|archive-url=   https://web.archive.org/web/20170312043440/http://www.cemetery.state.tx.us/pub/user_form.asp?step=2&amp;pers_id=6230&amp;last_name=Michener&amp;first_name=James|url-status=   dead}}&lt;/ref&gt;

== कृती ==
मिशनरच्या [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक]] या पहिल्याच पुस्तकाला पुलित्झर पुरस्कार मिळाला. त्यांच्या अनेक कृतींवरून चित्रपट, संगीतनाटके आणि दूरचित्रवाणि मालिका तयार झाल्या. त्यांनी अमेरिकेतील इलेक्टोरल कॉलेज पद्धतीवर टीका करणारे ''प्रेसिडेन्शियल लॉटरी:द रेकलेस गॅम्बल इन अवर इलेक्टोरल सिस्टम'' हे पुस्तक लिहिले. १९६९मध्ये प्रकाशित झालेल्या या पुस्तकाचे २०१४ आणि २०१६मध्ये पुनर्प्रकाशन झाले.&lt;ref&gt;{{cite book|url=http://www.penguinrandomhouse.com/books/114093/presidential-lottery-by-james-a-michener/9780812986822/|title= Presidential Lottery|date=1969|author=Michener, James|publisher =   Penguin Random House|access-date=March 1, 2017 }}&lt;/ref&gt;

कादंबऱ्या, लघुकथा आणि अकाल्पनिक कथांच्या लेखनाशिवाय मिशनर चित्रपट, दूरचित्रवाणी मालिका तसेच रेडियो कार्यक्रमांच्या निर्मितीतही सहभागी होता.

=== काल्पनिक कथा ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! शीर्षक !! प्रकाशन वर्ष !! नोंदी !! style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | शीर्षक !! प्रकाशन वर्ष !! नोंदी
|-
| ''[[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक]]'' || १९४७ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[स्पेस (कादंबरी)|स्पेस]]'' || १९८२ ||
|-
| ''[[द फायर्स ऑफ स्प्रिंग (कादंबरी)|द फायर्स ऑफ स्प्रिंग]]'' || १९४९ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[पोलंड (कादंबरी)|पोलंड]]'' || १९८३ ||
|-
| ''[[रिटर्न टू पॅरेडाइझ (कादंबरी)|रिटर्न टू पॅरेडाइझ]]'' || १९५० || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[टेक्सास (कादंबरी)|टेक्सास]]'' || १९८५ ||
|-
| ''[[द ब्रिजेस ॲट टोको-री (कादंबरी)|द ब्रिजेस ॲट टोको-री]]'' || १९५३ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[लेगसी (१९८७ कादंबरी)|लेगसी]]'' || १९८७ ||
|-
| ''[[सायोनारा (कादंबरी)|सायोनारा]]'' || १९५४ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[अलास्का (कादंबरी)|अलास्का]]'' || १९८८ ||
|-
| ''[[हवाई (कादंबरी)|हवाई]]'' || १९५९ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[कॅरिबियन (कादंबरी)|कॅरिबियन]]'' || १९८९ ||
|-
| ''[[कॅरेव्हान्स (कादंबरी)|कॅरेव्हान्स]]'' || १९६३ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[जर्नी (कादंबरी)|जर्नी]]'' || १९८९ ||
|-
| ''[[द सोर्स (कादंबरी)|द सोर्स]]'' || १९६५ || [[जेरुसलेम]] व [[मध्यपूर्व]] || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[द नॉव्हेल (कादंबरी)|द नॉव्हेल]]'' || १९९१ ||
|-
| ''[[द ड्रिफ्टर्स (कादंबरी)|द ड्रिफ्टर्स]]'' || १९७१ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[साउथ पॅसिफिक (कादंबरी)|साउथ पॅसिफिक]]'' || १९९२ ||
|-
| ''[[सेंटेनियल (कादंबरी)|सेंटेनियल]]'' || १९७४ || [[कॉलोराडो]] || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[मेक्सिको (कादंबरी)|मेक्सिको]]'' || १९९२ ||
|-
| ''[[चेझापीक (कादंबरी)|चेझापीक]]'' || १९७८ || [[मेरिलँड]], [[व्हर्जिनिया]], [[वॉशिंग्टन डी.सी.]] || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[रिसेशनल (कादंबरी)|रिसेशनल]]'' || १९९४ ||
|-
| ''[[द वॉटरमेन (कादंबरी)|द वॉटरमेन]]'' || १९७८ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[मिरॅकल इन सेव्हिया (कादंबरी)|मिरॅकल इन सेव्हिया]]'' || १९९५ ||
|-
| ''[[द कव्हेनंट (कादंबरी)|द कव्हेनंट]]'' || १९८० || [[दक्षिण आफ्रिका]] || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[माटेकुंबे (कादंबरी)|माटेकुंबे]]'' || २००७ ||
|}

=== सत्याधारित कथा व कादंबऱ्या ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! शीर्षक !! प्रकाशनवर्ष !! नोंदी !! style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | शीर्षक !! प्रकाशनवर्ष !! नोंदी
|-
| ''द फ्युचर ऑफ द सोशल स्टडीझ (&quot;द प्रॉब्लेस ऑफ द सोशल स्टडीझ&quot;)'' || १९३९ || संपादक || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''जेम्स मिशनर्स युएसए: द पीपल अँड द लँड'' || १९८१ || संपादक [[पीटर चैटिन]]; मिशनरची प्रस्तावना
|-
| ''[[द व्हॉइस ऑफ एशिया]]'' || १९५१ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[कलेक्टर्स, फोर्जर्स — अँड अ रायटर: अ मेम्वा]]'' || १९८३ ||
|-
| ''द फ्लोटिंग वर्ल्ड'' || १९५४ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''मिशनर ॲंथोलॉजी'' || १९८५ ||
|-
| ''[[द ब्रिज ॲट अँडाऊ]]'' || १९५७ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''सिक्स डेझ इन हवाना'' || १९८९ ||
|-
| ''[[रास्कल्स इन पॅरेडाइझ (पुस्तक)|रास्कल्स इन पॅरेडाइझ]]'' || १९५७ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''पिलग्रिमेज: अ मेम्वा ऑफ पोलंड अँड रोम'' || १९९० ||
|-
| ''जॅपनीझ प्रिंट्स: फ्रॉम द अर्ली मास्टर्स टू द मॉडर्न'' || १९५९ || [[रिचर्ड डग्लस लेन]]च्या टिप्पणींसह || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[द ईगल अँड द रेव्हन]]'' || १९९० ||
|-
| ''रिपोर्ट ऑफ द काउंटी चेरमन'' || १९६१ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[माय लॉस्ट मेक्सिको]]'' || १९९२ ||
|-
| ''द मॉडर्न जॅपनीझ प्रिंट: ॲन अप्रिशियेशन'' || १९६८ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[द वर्ल्ड इज माय होम]]'' || १९९२ || आत्मचरित्र
|-
| ''[[इबेरिया (पुस्तक)|इबेरिया]]'' || १९६८ || प्रवासवर्णन || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''क्रीचर्स ऑफ द किंग्डम'' || १९९३ ||
|-
| ''प्रेसिडेन्शियल लॉटरी'' || १९६९ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''लिटररी रिफ्लेक्शन्स'' || १९९३ ||
|-
| ''द क्वालिटी ऑफ लाइफ'' || १९७० || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''विल्यम पेन'' || १९९३ ||
|-
| ''केंट स्टेट: व्हॉट हॅपन्ड अँड व्हाय'' || १९७१ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''व्हेंचर्स इन एडिटिंग'' || १९९५ ||
|-
| ''मिशनर मिसलेनी – १९५०/१९७०'' || १९७३ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''धिस नोबल लँड'' || १९९६ ||
|-
| ''फर्स्टफ्रुट्स, अ हार्वेस्ट ऑफ इझ्रायेली रायटिंग'' || १९७३ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''थ्री ग्रेट नॉव्हेलस ऑफ वर्ल्ड वॉर २'' || १९९६ ||
|-
| ''स्पोर्ट्स इन अमेरिका'' || १९७६ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''अ सेंचुरी ऑफ सॉनेट्स'' || १९९७ ||
|-
| ''अबाउट सेंटेनियल: सम नोट्स ऑन द नोव्हेल'' || १९७८ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | || ||
|}

=== रूपांतरणे ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! शीर्षक !! नोंदी !! style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | शीर्षक !! नोंदी
|-
| ''[[द ब्रिजेस ॲट टोको-री]]'' || १९५३ चित्रपट || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[द हवाईयन्स (चित्रपट)|द हवाईयन्स]]'' || १९७० चित्रपट
|-
| ''[[रिटर्न टू पॅरेडाइझ (१९५३ चित्रपट)|रिटर्न टू पॅरेडाइझ]]'' || १९५३ चित्रपट || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[सेंटेनियल (दूरचित्रवाणी मालिका)|सेंटेनियल]]'' || १९७८ दूरचित्रवाणी मालिका
|-
| ''[[मेन ऑफ द फायटिंग लेडी]]'' || १९५४ चित्रपट || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[कॅरेव्हान्स (१९७८ चित्रपट)|कॅरेव्हान्स]]'' || [[ॲंथोनी क्विन]] अभिनित १९७८ चित्रपट
|-
| ''[[अंटिल दे सेल]]'' || ''रिटर्न टू पॅरेडाइझ'' मधील लघुकथेवर आधारित १९५७ चित्रपट || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[स्पेस (दूरचित्रवाणी मालिका)|स्पेस]]'' || १९८५ दूरचित्रवाणी मालिका
|-
| ''[[सायोनारा (चित्रपट)|सायोनारा]]'' || दहा ऑस्कार पुरस्कारांसाठी नामांकित व चार पुरस्कार जिंकलेला १९५७ चित्रपट || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[जेम्स ए. मिशनर्स टेक्सास]]'' || १९९४ दूरचित्रवाणी चित्रपट
|-
| ''[[साउथ पॅसिफिक (१९५८ चित्रपट)|साउथ पॅसिफिक]]'' || १९५८ चित्रपट || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[साउथ पॅसिफिक (२००१ चित्रपट)|साउथ पॅसिफिक]]'' || २००१ दूरचित्रवाणीवरील चित्रपट
|-
| ''[[ॲडव्हेंचर्स इन पॅरेडाइझ (दूरचित्रवाणी मालिका)|ॲडव्हेंचर्स इन पॅरेडाइझ]]'' || १९५९-१९६२ दूरचित्रवाणी मालिका || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ||
|-
| ''[[हवाई (चित्रपट)|हवाई]]'' || १९६६ चित्रपट || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ||
|}

== संदर्भ आणि यादी ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:मिशनर, जेम्स}}
[[वर्ग:इंग्लिश लेखक]]
[[वर्ग:प्रेसिडेन्शियल मेडल ऑफ फ्रीडम विजेते]]
[[वर्ग:इ.स. १९०७ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १९९७ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:जेम्स मिशनर|*]]</text>
      <sha1>hekp45f0zteq51crvwn4z2zolist9b1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721801</id>
      <parentid>2721799</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:31:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* साहित्यिक कारकीर्द */</comment>
      <origin>2721801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48537" sha1="b3r5o84z3yuypnyvdx2lh85rxb5y61s" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''जेम्स आल्बर्ट मिशनर''' ([[फेब्रुवारी ३]], [[इ.स. १९०७]]:[[डॉइल्सटाउन]], [[पेनसिल्व्हेनिया]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]] - [[ऑक्टोबर १६]], [[इ.स. १९९७]]:[[ऑस्टिन (टेक्सास)|ऑस्टिन]], [[टेक्सास]], अमेरिका) हे [[पुलित्झर पुरस्कार]] विजेते अमेरिकन लेखक होते.

मिशनरने ४०पेक्षा अधिक पुस्तके लिहिली आहेत. यांतील बहुतेक पुस्तकांची कथानके दीर्घ काळात पसरलेली आणि अनेक कुटुंबांतील अनेक पिढ्यांचा माग घेणारी आहेत. ही कथानके विशिष्ट प्रदेशांत असून त्यांत तेथील इतिहासाचा बारीक तपशील विणलेला आहे. ही पुस्तके लिहिण्यासाठी मिशनरने प्रत्येक प्रदेशांत अनेक वर्षे घालवून संशोधन केले होते.&lt;ref name=&quot;nytimesobit&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1997/10/17/books/james-michener-author-of-novels-that-sweep-through-the-history-of-places-is-dead.html |title=James Michener, Author of Novels That Sweep Through the History of Places, Is Dead |first=Albin |last=Krebs |work=The New York Times |date=October 17, 1997 |access-date=November 5, 2009}}&lt;/ref&gt;

== पूर्वजीवन ==
मिशनरचा जन्म ३ फेब्रुवारी, १९०७ रोजी [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[पेनसिल्व्हेनिया]] राज्यातील [[डॉइल्सटाउन]] शहरात झाला. नंतर त्यांनी लिहिलेले आहे की आपले खरे आई-वडील कोण होते आणि आपला जन्म नेमका कुठे झाला हे त्यांना माहिती नव्हते.&lt;ref name=nytimesobit/&gt; त्यांना त्यांच्या दत्तक आई मेबेल मिशनरने वाढवले. त्या [[क्वेकर]] होत्या आणि जेम्सनाही त्यांनी क्वेकर धर्मात वाढवले.&lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;&gt;{{cite web|url=https://pabook.libraries.psu.edu/michener__james_albert |website=Pennsylvania Center for the Book|title=James Michener Biography|publisher= Penn State University Libraries}}&lt;/ref&gt;

मिशनरने १९२५मध्ये डॉइल्सटाउनच्या [[सेंट्रल बक्स हाय स्कूल वेस्ट|सेंट्रल बक्स हाय स्कूल]]मधून बारावी उत्तीर्ण केल्यानंतर १९२९मध्ये [[स्वार्थमोर कॉलेज]]मधून इंग्लिश आणि इतिहास विषयांमध्ये पदवी मिळवली. त्यानंतर त्यांनी देशभर प्रवास केला. खिशात पैसे नसल्याने ते महामार्गावर लोकांकडून फुकट लिफ्ट मागत तसेच मालगाड्यांच्या डब्यातून प्रवास करीत असत. त्यानंतर ते [[स्कॉटलंड]]ला [[युनिव्हर्सिटी ऑफ सेंट अँड्रुझ]] येथे गेले व तेथे दोन वर्षांची पदवी मिळवली.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.library.miami.edu/specialcollections/collections/findingaids/m0134_find.html |title=Biographical Sketch, James A. Michener Papers |website=University of Miami Library |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120729050100/http://www.library.miami.edu/specialcollections/collections/findingaids/m0134_find.html |archive-date=July 29, 2012  }}&lt;/ref&gt;

स्कॉटलंडहून परतल्यावर त्यांनी [[पॉट्सटाउन (पेनसिल्व्हेनिया)|पॉट्सटाउनमधील]] [[द हिल स्कूल (पॉट्सटाउन)|द हिल स्कूल]] येथे शिक्षकाची नोकरी पत्करली. १९३३ ते १९३६ दरम्यान त्यांनी [[न्यूटाउन (बक्स काउंटी)|न्यूटाउन]] शहरातील जॉर्ज स्कूल येथे इंग्लिश शिकवले. त्यानंतर ते [[कॉलोराडो]]च्या [[ग्रीली (कॉलोराडो)|ग्रीली]] शहराला गेले व तेथील ''कॉलोराडो स्टेट टीचर्स कॉलेज''मधून (आताचे [[युनिव्हर्सिटी ऑफ नॉर्दर्न कॉलोराडो]]) शिक्षणशास्त्रात उच्चपदवी घेतली.&lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;/&gt;

== कारकीर्द ==
युनिव्हर्सिटी ऑफ नॉर्दर्न कॉलोराडोमधून पदवी घेतल्यावर मिशनरने तेथे आणि कॉलेज हाय स्कूल मध्ये शिकवले. ऑक्टोबर १९७२मध्ये विद्यापीठाने त्यांच्या नावाने एक ग्रंथालय स्थापले आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.unco.edu/news/releases.aspx?id=4484|title=UNC Celebrating Michener Library's First 40 Years|first=Kalen|last=May|date=October 30, 2012|website=University of Colorado|access-date=July 17, 2016|archive-date=May 10, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510102404/http://www.unco.edu/news/releases.aspx?id=4484|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|website=Michener Library|url=http://libguides.unco.edu/c.php?g=94768&amp;p=2497317|title=Michener|access-date=2025-04-20|archive-date=2017-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20171120000543/http://libguides.unco.edu/c.php?g=94768&amp;p=2497317|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

१९३९मध्ये मिशनरने [[हार्वर्ड विद्यापीठ|हार्वर्ड विद्यापीठात]] पाहुणे व्याख्याता म्हणून पद स्वीकारले व ते [[कॉलोराडो]] सोडून परत ईशान्य अमेरिकेत गेले. तेथे एक वर्ष काम केल्यानंतर त्यांनी [[मॅकमिलन पब्लिशर्स]] या प्रकाशन कंपनीमध्ये समाजशास्त्रीय शिक्षण संपादक पदावर नोकरी घेतली.&lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;/&gt;

याच सुमारास [[दुसरे महायुद्ध]] सुरू होते व [[जपानी साम्राज्य|जपानने]] [[पर्ल हार्बरवरील हल्ला|पर्ल हार्बरवर हल्ला]] केल्यानंतर त्यात अमेरिका ओढले गेले होते व अमेरिकेतील १८-४५ वर्षाच्या सगळ्या नागरिकांना लष्करात भरती केले जात होते. आपण [[क्वेकर]] धर्म पाळतो, लढाई करणे हे आपल्या धर्माविरुद्ध असल्याने आपण [[नैतिक युद्धविरोधी]] असल्याचे कारण सांगून मिशनरना लष्करात भरती होणे नाकारता आले असते परंतु मिशनरनी [[अमेरिकेचे आरमार|अमेरिकेच्या आरमारात]] भरती होणे पसंत केले.&lt;ref name=&quot;nytimesobit&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title= James A. Michener Biography and Interview |website=www.achievement.org|publisher=[[American Academy of Achievement]]|url= https://achievement.org/achiever/james-a-michener/#interview}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://epdf.pub/michener-a-writers-journey.html | title=Michener: A Writer's Journey - PDF Free Download| date=July 7, 0419}}&lt;/ref&gt; युद्धादरम्यान त्यांची जेथे बदली झाली तेथील अधिकाऱ्यांचा असा चुकीचा समज झाला की अॅडमिरल [[मार्क मिट्शर]] हे जेम्स मिशनरचे वडील आहेत. त्यामुळे त्यांना अनेक ठिकाणी पाठविण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Michener, James A. |title=Return to Paradise|url=https://archive.org/details/returntoparadise0000mich |url-access=registration |publisher=Random House|date= 1951}}&lt;/ref&gt; या प्रवासांमधील अनुभवांवरून त्यांनी [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक]] हे आपले पहिले पुस्तक लिहिले.&lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;/&gt;

== साहित्यिक कारकीर्द ==
[[File:James Michener's typewriter (Michener Art Mus, Doylestown, PA).jpg|इवलेसे|डावे|[[डॉइल्सटाउन (पेनसिल्व्हेनिया)|डॉइल्सटाउनमधील]] [[जेम्स ए. मिशनर कला संग्रहालय|जेम्स ए. मिशनर कला संग्रहालयात]] ठेवलेला मिशनर यांचा टंकलेखक]]
मिशनरने दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान आपल्या लेखनाला सुरुवात केली. [[अमेरिकेचे आरमार|अमेरिकन आरमारातील]] सेंकट लेफ्टनंट पदावर असताना त्यांना आरमारी इतिहासकार म्हणून नेमणूक झाली. [[प्रशांत महासागर|प्रशांत महासागरातून]] केलेल्या आपल्या प्रवासांमध्ये त्यांनी तपशीलवार नोंदी ठेवल्या होत्या. या नोंदींचा वापर करून त्यांनी आपले [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक|पहिले पुस्तक]] लिहिले. या पुस्तकाला तुफान लोकप्रियता मिळाली व १९४८चा [[पुलित्झर पुरस्कार]]ही मिळाला. या वेळी मिशनरचे वय ४० वर्षे होते. [[रॉजर्स अँड हॅमरस्टाइन]] या नाट्यसंस्थेने १९४९मध्ये त्याचे [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक (संगीतनाटक)|ब्रॉडवेवरील संगीतनाटकात]] रुपांतर केले.&lt;ref name=&quot;suite&quot;/&gt;  यावरून पुढे [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक (१९५८ चित्रपट)|१९५८]] आणि [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक (२००१ चित्रपट)|२००१मध्ये]] त्याच नावाचे चित्रपट काढले गेले. त्यांच्या [[सेंटेनियल (पुस्तक)|सेंटेनियल]] या पुस्तकाचे १२ भागांच्या दूरचित्रवाणी मालिकेत रुपांतर केले गेले. ही मालिका १९७८-७९मध्ये [[नॅशनल ब्रॉडकास्टिंग कंपनी|एनबीसीवर]] प्रसारित झाली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=  http://www.dvdtalk.com/reviews/34269/centennial-the-complete-series/  |title= Centennial: The Complete Miniseries|website= DVDTalk.com|access-date=March 1, 2017 }}&lt;/ref&gt;

मिशनरना त्यांच्या जीवनकालात अमाप प्रसिद्धी मिळाली. त्यांच्या पुस्तकांच्या किमान ७.५ कोटी प्रती जगभरात विकल्या गेल्या.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.bookrags.com/biography/james-michener/ |title=James Michener Biography |website=Bookrags.com |access-date=May 3, 2009}}&lt;/ref&gt; [[हवाई (कादंबरी)|हवाई]] ही त्यांची पहिली महाकांदबरी होती. याचे प्रकाशन [[हवाई]]ला [[अमेरिकेची राज्ये|अमेरिकेचे ५०वे राज्य]] म्हणून मान्यता मिळण्याच्या दिवशीच केले गेले. या कादंबरीसाठी हवाईमध्ये अनेक वर्षे राहून त्यांनी खोल संशोधन केले होते. त्यांनी आपल्या पुढील सगळ्या महाकादंबऱ्या लिहिताना त्यांनी असेच अफाट संशोधन आणि अभ्यास केला. यासाठी त्यांनी ऐतिहासिक, सामाजिक, भौगोलिक, भूशास्त्रीय आणि अशा अनेक विषयांत खोल बुडी मारली. 

मिशनरच्या अनेक महाकादंबऱ्या प्रत्येकी १,००० पेक्षा अधिक पानांच्या आहेत. आपल्या [[माय लॉस्ट मेक्सिको]] पुस्तकात त्यांनी म्हणले आहे की ते अनेकदा आठवडेच्या आठवडे आपल्या टंकलेखकावर दररोज १२-१५ तास लेखन करीत असत व त्यांच्या या अफाट लेखनाचा मेळ ठेवण्यासाठी त्यांच्या व्यवस्थेला महाकठीण झाले होते.

== राजकीय कारकीर्द ==
[[File:James Michener 1962 campaign poster 02 (Michener Art Mus, Doylestown, PA).jpg|thumb|upright=.6|१९६२ च्या [[अमेरिकेच्या प्रतिनिधींचे सभागृह|प्रतिनिधीगृहाच्या]] निवडणुकीतील मिशनरचे प्रचारपत्र]]
मिशनर [[१९६० अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणूक|१९६० च्या राष्ट्राध्यक्षीय निवडणुकीत]] उभे असलेल्या [[जॉन एफ. केनेडी]] यांच्या [[पेनसिल्व्हेनिया]]तील [[बक्स काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)|बक्स काउंटीमधील]] प्रचारसमितीचे अध्यक्ष होते. १९६२मध्ये मिशनरने स्वतः [[बक्स काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)|बक्स काउंटी]] आणि [[लीहाय काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)|लीहाय काउंटीमधून]] [[१९६२ अमेरिकेच्या प्रतिनिधीगृहासाठीची निवडणुक|अमेरिकेच्या प्रतिनिधीगृहासाठीची निवडणुक]] लढवली परंतु यात ते हरले. ही निवडणूक लढवणे ही आपली चूक असल्याचे त्यांनी म्हणले. ''१९६२ च्या निवडणुकीत [[डेमोक्रॅटिक पक्ष (अमेरिका)|डेमोक्रॅटिक पक्षाकडून]] उभे राहणे ही माझी चूक होती. माझी बायको तरी मला सांगत होती &quot;असे नको करू नको करू&quot;. मग मी हरलो आणि पुन्हा पुस्तके लिहायला लागलो.'' &lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;/&gt; आपल्या [[द वर्ल्ड इज माय होम]] या आत्मचरित्रात त्यांनी म्हणले आहे की या निवडणुकीत उभे राहणे हे त्यांच्यासाठी खूप चांगली गोष्ट होती कारण ''जनतेत प्रचार केल्यावर माणसाला चांगली अक्कल येते.''&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Michener |first1=James |title=The World is My Home |url=https://archive.org/details/worldismyhome00mich |date=1992 |publisher=Random House |location=New York |isbn=0-679-40134-2 |page=[https://archive.org/details/worldismyhome00mich/page/188 188] |edition=First}}&lt;/ref&gt;

१९६८मध्ये मिशनर [[अमेरिकेचे पेनसिल्व्हेनियातील सेनेटर|पेनसिल्व्हेनियाचे सेनेटर]] [[जोसेफ एस. क्लार्क]] यांच्या तिसऱ्या मुदतीसाठीच्या प्रचारसमितीचे अध्यक्ष होते. क्लार्क हे [[रिचर्ड श्वाइकर]] यांच्याविरुद्ध हरले.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Pennsylvania Politics Today and Yesterday: The Tolerable Accommodation |url=https://archive.org/details/pennsylvaniapoli0000beer |first= Paul B. |last=Beers |page=[https://archive.org/details/pennsylvaniapoli0000beer/page/198 198] |publisher=Penn State University Press |date=March 31, 1976 |isbn=978-0271002385}}&lt;/ref&gt;

मिशनर १९६७-६८मध्ये पेनसिल्व्हेनिया संविधान समितीचे चिटणीस होते.&lt;ref name=&quot;secureapps.libraries.psu.edu&quot;/&gt; त्याच वर्षी ते [[अमेरिकेचे इलेक्टोरल कॉलेज|अमेरिकेच्या इलेक्टोरल कॉलेजचे]] सदस्यही होते. याद्दल त्यांनी ''प्रेसिडेंशियल लॉटरी: द रेकलेस गॅम्बल इन अवर इलेक्टोरल सिस्टम'' ही पुस्तिका लिहिली.

== सन्मान आणि पुरस्कार ==
[[File:James Michener in University of Texas at Arlington Library Special Collections (10003851) (cropped).jpg|thumb|१९८५ मधील मिशनर]]
* १९७१ - मिशनर यांना [[अकॅडमी ऑफ अचिव्हमेंट|अमेरिकन अकॅडमी ऑफ अचिव्हमेंट]]चा [[गोल्डन प्लेट पुरस्कार]] प्रदान करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Golden Plate Awardees of the American Academy of Achievement|website=www.achievement.org|publisher=[[American Academy of Achievement]]|url=https://achievement.org/our-history/golden-plate-awards/#the-arts}}&lt;/ref&gt;
* १९८० - [[फिलाडेल्फिया फिलिझ]] आणि [[ह्युस्टन ॲस्ट्रोझ]] यांच्यातील [[नॅशनल लीग चॅम्पियनशिप]]च्या दुसऱ्या सामन्याचा पहिला चेंडू टाकण्याचा बहुमान मिशनर यांना मिळाला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=NhXxkB2xq2w|title=1980 NLCS Game 2 - Astros vs Phillies @mrodsports|website=[[YouTube]]|date=March 28, 2016}}&lt;/ref&gt; 
* १९८१ - [[सेंट लुईस, मिझुरी]] येथील [[सेंट लुईस युनिव्हर्सिटी (युनायटेड स्टेट्स)|सेंट लुईस युनिव्हर्सिटी]] लायब्ररी असोसिएट्सकडून मिशनर यांना [[सेंट लुईस लिटररी अवॉर्ड]] प्रदान करण्यात आला.
* १९९३ - [[यू.एस. नेव्ही मेमोरियल फाउंडेशन|युनायटेड स्टेट्स नेव्ही मेमोरियल फाउंडेशनने]] त्यांच्या नौदल युद्ध सेवेसाठी आणि साहित्यिक कामगिरीसाठी त्यांना &quot;[[लोन सेलर अवॉर्ड]]&quot; देऊन सन्मानित केले.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Lone Sailor Award Recipients|url=http://www.navymemorial.org/lone-sailor-award-recipients|website=The United States Navy Memorial|access-date=November 29, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016214216/http://www.navymemorial.org/lone-sailor-award-recipients|archive-date=October 16, 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* १९९४ मध्ये, [[पोर्ट व्हिला]], [[व्हानुआतू]] येथील [[इरिरिकी आयलंड रिसॉर्ट]]मधील उपाहारगृहाला &quot;मिशनर्स&quot; असे नाव देण्यास मिशनर यांनी मंजुरी दिली. त्यांनी लिहिले:

&lt;blockquote&gt;माझ्या प्रवासातील अनेक गोड आठवणी १९४० च्या दशकाच्या सुरुवातीस [[पॅसिफिक युद्ध|पॅसिफिक युद्धाच्या]] काळात [[न्यू हेब्राइड्स]] (आताचे [[व्हानुआतू]]) मधील माझ्या लष्करी सेवेच्या वर्षांशी जोडलेल्या आहेत... नंतरच्या वर्षांत प्रगतीमुळे या सुंदर बेटांमध्ये खूप बदल झाला असला, तरी येथील लोकांची मैत्रीपूर्ण वृत्ती, त्यांचे मनमोकळे हास्य आणि त्यांचे औदार्य हे आयुष्यातील अमूल्य ठेवा म्हणून सदैव राहील, हे मला नंतरच्या भेटींवरून ठाऊक आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iririki.com/dinning.html|website=iririki.com|title=Michener's|access-date=March 17, 2012|archive-date=March 21, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120321005049/http://www.iririki.com/dinning.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

=== मरणोत्तर सन्मान ===
* १२ मे २००८ रोजी [[युनायटेड स्टेट्स पोस्टल सर्व्हिस|युनायटेड स्टेट्स पोस्टल सर्व्हिसने]] त्यांच्या [[डिस्टिंग्विश्ड अमेरिकन्स मालिका|डिस्टिंग्विश्ड अमेरिकन्स मालिके]]अंतर्गत ५९ सेंट्सचे टपाल तिकीट जारी करून त्यांचा सन्मान केला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.usps.com/communications/newsroom/2008/sr08_058.htm|title=Two American Legends Appearing on Stamps: The Postal Service Honors James Michener and Dr. Edward Trudeau|website=USPS.gov|date=2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101009025233/http://www.usps.com/communications/newsroom/2008/sr08_058.htm|archive-date=October 9, 2010}}&lt;/ref&gt;
* [[ग्रीली, कॉलोराडो]] येथील [[युनिव्हर्सिटी ऑफ नॉर्दर्न कॉलोराडो]] मधील ग्रंथालयाला त्यांच्या सन्मानार्थ &quot;द जेम्स मिशनर लायब्ररी&quot; असे नाव देण्यात आले आहे. ग्रंथालयाच्या मध्यवर्ती मजल्यावर त्यांच्या काही वस्तूंचे छोटे प्रदर्शन आहे, ज्यामध्ये त्यांच्या टाइपरायटरचाही समावेश आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Michener Library|url=http://library.unco.edu/libraries/michener.htm|website=Libraries: UNC's Information Source|access-date=November 29, 2014}}&lt;/ref&gt;
* १९९८ - [[सिंगापूर]] येथील [[राफल्स हॉटेल]]ने या लेखकाच्या आदरातिथ्य आणि स्नेहाच्या आठवणीत आपल्या एका खोलीला त्यांचे नाव दिले. [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धानंतर]] १९४९ मध्ये मिशनर पहिल्यांदा या हॉटेलमध्ये राहिले होते. १९८७ च्या एका मुलाखतीत त्यांनी सांगितले होते की, त्या काळी एका तरुण माणसासाठी राफल्स हॉटेलमध्ये राहणे ही एक मोठी लक्झरी होती आणि तो त्यांच्या आयुष्यातील अत्यंत आनंददायी काळ होता. [[सिंगापूरमधील अमेरिकेचे राजदूत]] [[स्टीवन जे. ग्रीन]] यांच्या हस्ते या खोलीचे अधिकृत उद्घाटन करण्यात आले होते.&lt;ref name=&quot;suite&quot;/&gt;

== वैयक्तिक जीवन ==
मिशनरनी एकूण तीन वेळा लग्न केले. १९३५मध्ये त्यांनी पॅटी कून यांच्याशी लग्न केले. १९४८मध्ये त्यांचा घटस्फोट झाल्यावर त्याच वर्षी मिशनरनी व्हँगे नॉर्डशी लग्न केले.&lt;ref name=&quot;nytimesobit&quot;/&gt; त्यांनी १९५५मध्ये घटस्फोट घेतला व मिशनरनी [[मरी योरिको साबुसावा]] यांच्याशी लग्न केले. साबुसावा या [[जपानी अमेरिकन लोक|जपानी वंशाच्या अमेरिकन]] नागरिक होत्या. त्यांना व त्यांच्या आई-वडिलांना अमेरिकन सैन्याने केवळ जपानी वंशाचे असल्या कारणाने [[जपानी अमेरिकन कारागृह|जपानी अमेरिकन कारागृहांमध्ये]] बंदी केलेले होते. साबुसावा १९९४मध्ये मृत्यू पावल्या.&lt;ref name=&quot;nytimesobit&quot;/&gt;

=== दातृत्त्व ===
आयुष्याच्या उत्तरकाळात मिशनरनी आपल्या संपत्तीचा मोठा भाग दान करून टाकला. यात शैक्षणिक, सांस्कृतिक आणि साहित्यिक संस्थाना दिलेले १० कोटी डॉलर होते. मिशनरनी जेथे पदवीशिक्षण घेतले ते [[स्वार्थमोर कॉलेज]] त्यांच्या दातृत्त्वाचे मोठे लाभार्थी होते.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.michenerartmuseum.org/|title=James A. Michener Art Museum|website=michenerartmuseum.org|access-date=February 16, 2004|archive-date=March 30, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060330003403/http://www.michenerartmuseum.org/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; याशिवाय त्यांनी ३.७ कोटी डॉलर [[युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्सास अॅट ऑस्टिन]]ला दिले होते.&lt;ref name=&quot;nytimesobit&quot;/&gt;

१९८९मध्ये मिशनरनी आपल्या [[जर्नी (कादंबरी)|जर्नी]] या कादंबरीच्या [[कॅनडा]]तील आवृत्तीच्या रॉयल्टीचे उत्पन्न जर्नी प्राइझ या पुरस्कारासाठी दिला. दरवर्षी १ लाख [[कॅनेडियन डॉलर]]चा हा पुरस्कार कॅनडातील सर्वोत्तम लघुकथा लिहिणाऱ्या नवोदित केनेडियन लेखकाला दिला जातो.

मिशनरनी आपली उरलेली संपत्ती आणि प्रताधिकार स्वार्थमोर कॉलेजला बहाल केले&lt;ref&gt;{{cite news |last=O'Neill |first=James |title=Michener's gift keeps on giving |newspaper=Philadelphia Inquirer |date=March 1, 1998}}&lt;/ref&gt; आणि आपली इतर कागदपत्रे [[युनिव्हर्सिटी ऑफ नॉर्दर्न कॉलोराडो]]ला दिली.&lt;ref name=nytimesobit/&gt;

=== मृत्यू ===
आयुष्याच्या शेवटी मिशनर [[मूत्रपिंड|मूत्रपिंडाच्या]] व्याधीने त्रस्त होते आणि त्यांना रोज रक्त शुद्धीकरण करावे लागत असे. अशी चार वर्षे काढल्यावर त्यांनी हे बंद करण्याचे ठरवले. त्यांनी म्हणले की त्यांना आयुष्यात जे काही करायचे होते ते सगळे ते करून चुकले होते आणि आता अधिक शारीरिक हाल करून घेण्याची त्यांची इच्छा नव्हती. रोजची ही शुश्रुषा बंद केल्यानंतर काही दिवसांनी १६ ऑक्टोबर, १९९७ रोजी मिशनर ऑस्टिन येथे मृत्यू पावले&lt;ref name=nytimesobit/&gt;&lt;ref name=&quot;suite&quot;&gt;{{cite news |title=Get Me Michener at Raffles |location=Singapore |work=The New Paper |date=September 16, 1998}}&lt;/ref&gt; त्यांनी आपल्या देहाचे अग्निदहन व्हावे अशी इच्छा व्यक्त केली होती. त्यानुसार त्यांच्या अस्थि त्यांच्या तिसऱ्या पत्नीच्या अस्थींशेजारी ऑस्टिन मेमोरियल पार्क सेमेटरी येथे ठेवण्यात आलेल्या आहेत. त्यांच्या नावाचा स्मृतीलेख [[टेक्सास स्टेट सेमेटरी]] येथे उभारलेला आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|url=   http://www.cemetery.state.tx.us/pub/user_form.asp?step=2&amp;pers_id=6230&amp;last_name=Michener&amp;first_name=James|title=   James Albert Michener|website=   Texas State Cemetery|access-date=   March 1, 2017|archive-date=   2017-03-12|archive-url=   https://web.archive.org/web/20170312043440/http://www.cemetery.state.tx.us/pub/user_form.asp?step=2&amp;pers_id=6230&amp;last_name=Michener&amp;first_name=James|url-status=   dead}}&lt;/ref&gt;

== कृती ==
मिशनरच्या [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक]] या पहिल्याच पुस्तकाला पुलित्झर पुरस्कार मिळाला. त्यांच्या अनेक कृतींवरून चित्रपट, संगीतनाटके आणि दूरचित्रवाणि मालिका तयार झाल्या. त्यांनी अमेरिकेतील इलेक्टोरल कॉलेज पद्धतीवर टीका करणारे ''प्रेसिडेन्शियल लॉटरी:द रेकलेस गॅम्बल इन अवर इलेक्टोरल सिस्टम'' हे पुस्तक लिहिले. १९६९मध्ये प्रकाशित झालेल्या या पुस्तकाचे २०१४ आणि २०१६मध्ये पुनर्प्रकाशन झाले.&lt;ref&gt;{{cite book|url=http://www.penguinrandomhouse.com/books/114093/presidential-lottery-by-james-a-michener/9780812986822/|title= Presidential Lottery|date=1969|author=Michener, James|publisher =   Penguin Random House|access-date=March 1, 2017 }}&lt;/ref&gt;

कादंबऱ्या, लघुकथा आणि अकाल्पनिक कथांच्या लेखनाशिवाय मिशनर चित्रपट, दूरचित्रवाणी मालिका तसेच रेडियो कार्यक्रमांच्या निर्मितीतही सहभागी होता.

=== काल्पनिक कथा ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! शीर्षक !! प्रकाशन वर्ष !! नोंदी !! style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | शीर्षक !! प्रकाशन वर्ष !! नोंदी
|-
| ''[[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक]]'' || १९४७ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[स्पेस (कादंबरी)|स्पेस]]'' || १९८२ ||
|-
| ''[[द फायर्स ऑफ स्प्रिंग (कादंबरी)|द फायर्स ऑफ स्प्रिंग]]'' || १९४९ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[पोलंड (कादंबरी)|पोलंड]]'' || १९८३ ||
|-
| ''[[रिटर्न टू पॅरेडाइझ (कादंबरी)|रिटर्न टू पॅरेडाइझ]]'' || १९५० || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[टेक्सास (कादंबरी)|टेक्सास]]'' || १९८५ ||
|-
| ''[[द ब्रिजेस ॲट टोको-री (कादंबरी)|द ब्रिजेस ॲट टोको-री]]'' || १९५३ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[लेगसी (१९८७ कादंबरी)|लेगसी]]'' || १९८७ ||
|-
| ''[[सायोनारा (कादंबरी)|सायोनारा]]'' || १९५४ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[अलास्का (कादंबरी)|अलास्का]]'' || १९८८ ||
|-
| ''[[हवाई (कादंबरी)|हवाई]]'' || १९५९ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[कॅरिबियन (कादंबरी)|कॅरिबियन]]'' || १९८९ ||
|-
| ''[[कॅरेव्हान्स (कादंबरी)|कॅरेव्हान्स]]'' || १९६३ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[जर्नी (कादंबरी)|जर्नी]]'' || १९८९ ||
|-
| ''[[द सोर्स (कादंबरी)|द सोर्स]]'' || १९६५ || [[जेरुसलेम]] व [[मध्यपूर्व]] || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[द नॉव्हेल (कादंबरी)|द नॉव्हेल]]'' || १९९१ ||
|-
| ''[[द ड्रिफ्टर्स (कादंबरी)|द ड्रिफ्टर्स]]'' || १९७१ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[साउथ पॅसिफिक (कादंबरी)|साउथ पॅसिफिक]]'' || १९९२ ||
|-
| ''[[सेंटेनियल (कादंबरी)|सेंटेनियल]]'' || १९७४ || [[कॉलोराडो]] || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[मेक्सिको (कादंबरी)|मेक्सिको]]'' || १९९२ ||
|-
| ''[[चेझापीक (कादंबरी)|चेझापीक]]'' || १९७८ || [[मेरिलँड]], [[व्हर्जिनिया]], [[वॉशिंग्टन डी.सी.]] || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[रिसेशनल (कादंबरी)|रिसेशनल]]'' || १९९४ ||
|-
| ''[[द वॉटरमेन (कादंबरी)|द वॉटरमेन]]'' || १९७८ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[मिरॅकल इन सेव्हिया (कादंबरी)|मिरॅकल इन सेव्हिया]]'' || १९९५ ||
|-
| ''[[द कव्हेनंट (कादंबरी)|द कव्हेनंट]]'' || १९८० || [[दक्षिण आफ्रिका]] || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[माटेकुंबे (कादंबरी)|माटेकुंबे]]'' || २००७ ||
|}

=== सत्याधारित कथा व कादंबऱ्या ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! शीर्षक !! प्रकाशनवर्ष !! नोंदी !! style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | शीर्षक !! प्रकाशनवर्ष !! नोंदी
|-
| ''द फ्युचर ऑफ द सोशल स्टडीझ (&quot;द प्रॉब्लेस ऑफ द सोशल स्टडीझ&quot;)'' || १९३९ || संपादक || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''जेम्स मिशनर्स युएसए: द पीपल अँड द लँड'' || १९८१ || संपादक [[पीटर चैटिन]]; मिशनरची प्रस्तावना
|-
| ''[[द व्हॉइस ऑफ एशिया]]'' || १९५१ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[कलेक्टर्स, फोर्जर्स — अँड अ रायटर: अ मेम्वा]]'' || १९८३ ||
|-
| ''द फ्लोटिंग वर्ल्ड'' || १९५४ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''मिशनर ॲंथोलॉजी'' || १९८५ ||
|-
| ''[[द ब्रिज ॲट अँडाऊ]]'' || १९५७ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''सिक्स डेझ इन हवाना'' || १९८९ ||
|-
| ''[[रास्कल्स इन पॅरेडाइझ (पुस्तक)|रास्कल्स इन पॅरेडाइझ]]'' || १९५७ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''पिलग्रिमेज: अ मेम्वा ऑफ पोलंड अँड रोम'' || १९९० ||
|-
| ''जॅपनीझ प्रिंट्स: फ्रॉम द अर्ली मास्टर्स टू द मॉडर्न'' || १९५९ || [[रिचर्ड डग्लस लेन]]च्या टिप्पणींसह || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[द ईगल अँड द रेव्हन]]'' || १९९० ||
|-
| ''रिपोर्ट ऑफ द काउंटी चेरमन'' || १९६१ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[माय लॉस्ट मेक्सिको]]'' || १९९२ ||
|-
| ''द मॉडर्न जॅपनीझ प्रिंट: ॲन अप्रिशियेशन'' || १९६८ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[द वर्ल्ड इज माय होम]]'' || १९९२ || आत्मचरित्र
|-
| ''[[इबेरिया (पुस्तक)|इबेरिया]]'' || १९६८ || प्रवासवर्णन || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''क्रीचर्स ऑफ द किंग्डम'' || १९९३ ||
|-
| ''प्रेसिडेन्शियल लॉटरी'' || १९६९ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''लिटररी रिफ्लेक्शन्स'' || १९९३ ||
|-
| ''द क्वालिटी ऑफ लाइफ'' || १९७० || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''विल्यम पेन'' || १९९३ ||
|-
| ''केंट स्टेट: व्हॉट हॅपन्ड अँड व्हाय'' || १९७१ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''व्हेंचर्स इन एडिटिंग'' || १९९५ ||
|-
| ''मिशनर मिसलेनी – १९५०/१९७०'' || १९७३ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''धिस नोबल लँड'' || १९९६ ||
|-
| ''फर्स्टफ्रुट्स, अ हार्वेस्ट ऑफ इझ्रायेली रायटिंग'' || १९७३ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''थ्री ग्रेट नॉव्हेलस ऑफ वर्ल्ड वॉर २'' || १९९६ ||
|-
| ''स्पोर्ट्स इन अमेरिका'' || १९७६ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''अ सेंचुरी ऑफ सॉनेट्स'' || १९९७ ||
|-
| ''अबाउट सेंटेनियल: सम नोट्स ऑन द नोव्हेल'' || १९७८ || || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | || ||
|}

=== रूपांतरणे ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! शीर्षक !! नोंदी !! style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | शीर्षक !! नोंदी
|-
| ''[[द ब्रिजेस ॲट टोको-री]]'' || १९५३ चित्रपट || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[द हवाईयन्स (चित्रपट)|द हवाईयन्स]]'' || १९७० चित्रपट
|-
| ''[[रिटर्न टू पॅरेडाइझ (१९५३ चित्रपट)|रिटर्न टू पॅरेडाइझ]]'' || १९५३ चित्रपट || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[सेंटेनियल (दूरचित्रवाणी मालिका)|सेंटेनियल]]'' || १९७८ दूरचित्रवाणी मालिका
|-
| ''[[मेन ऑफ द फायटिंग लेडी]]'' || १९५४ चित्रपट || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[कॅरेव्हान्स (१९७८ चित्रपट)|कॅरेव्हान्स]]'' || [[ॲंथोनी क्विन]] अभिनित १९७८ चित्रपट
|-
| ''[[अंटिल दे सेल]]'' || ''रिटर्न टू पॅरेडाइझ'' मधील लघुकथेवर आधारित १९५७ चित्रपट || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[स्पेस (दूरचित्रवाणी मालिका)|स्पेस]]'' || १९८५ दूरचित्रवाणी मालिका
|-
| ''[[सायोनारा (चित्रपट)|सायोनारा]]'' || दहा ऑस्कार पुरस्कारांसाठी नामांकित व चार पुरस्कार जिंकलेला १९५७ चित्रपट || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[जेम्स ए. मिशनर्स टेक्सास]]'' || १९९४ दूरचित्रवाणी चित्रपट
|-
| ''[[साउथ पॅसिफिक (१९५८ चित्रपट)|साउथ पॅसिफिक]]'' || १९५८ चित्रपट || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ''[[साउथ पॅसिफिक (२००१ चित्रपट)|साउथ पॅसिफिक]]'' || २००१ दूरचित्रवाणीवरील चित्रपट
|-
| ''[[ॲडव्हेंचर्स इन पॅरेडाइझ (दूरचित्रवाणी मालिका)|ॲडव्हेंचर्स इन पॅरेडाइझ]]'' || १९५९-१९६२ दूरचित्रवाणी मालिका || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ||
|-
| ''[[हवाई (चित्रपट)|हवाई]]'' || १९६६ चित्रपट || style=&quot;border-left: 3px solid #a2a9b1;&quot; | ||
|}

== संदर्भ आणि यादी ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:मिशनर, जेम्स}}
[[वर्ग:इंग्लिश लेखक]]
[[वर्ग:प्रेसिडेन्शियल मेडल ऑफ फ्रीडम विजेते]]
[[वर्ग:इ.स. १९०७ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १९९७ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:जेम्स मिशनर|*]]</text>
      <sha1>b3r5o84z3yuypnyvdx2lh85rxb5y61s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ऑक्टोबर १४</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25360</id>
    <revision>
      <id>2721903</id>
      <parentid>2187295</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T06:48:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* मृत्यू */</comment>
      <origin>2721903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15301" sha1="5n77phcib56haumfq99ipbkk8rfpjt8" xml:space="preserve">{{ऑक्टोबर दिनदर्शिका}}

{{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|ऑक्टोबर|१४|२८७|२८८}}

== ठळक घटना आणि घडामोडी ==
=== अकरावे शतक ===
* [[इ.स. १०६६|१०६६]] - [[नॉर्मन दिग्विजय]]-[[हेस्टिंग्जची लढाई]] - [[इंग्लंड]]मधील [[हेस्टिंग्ज]] गावापासून सात मैलावरच्या [[सेन्लॅक हिल]] या टेकडीवर [[नॉर्मंडीचा विल्यम{{!}}विल्यम द कॉॅंकरर]]च्या [[नॉर्मन]] सैन्याने [[सॅक्सन]] सैन्याचा पराभव केला व इंग्लंडच्या राजा [[हॅरोल्ड गॉडविन्सन|हॅरोल्ड दुसऱ्याला]] मारले.

=== एकोणिसावे शतक ===
* [[इ.स. १८८४|१८८४]] - [[जॉर्ज ईस्टमन]]ने छायाचित्र छापायच्या कागदाचा पेटंट घेतला.
=== विसावे शतक ===
* [[इ.स. १९१२|१९१२]] - [[मिलवॉकी, विस्कॉन्सिन]]मध्ये निवडणूकीसाठी भाषण देणाऱ्या [[थियोडोर रूझवेल्ट]]वर खूनी हल्ला. गोळी लागून रक्तस्राव होत असतानाही रूझवेल्टने आपले भाषण पूर्ण केले.
* [[इ.स. १९१३|१९१३]] - [[युनायटेड किंग्डम]]च्या [[सेंघेनिड]] येथील कोळशाच्या खाणीत अपघात. ४३९ ठार.
* [[इ.स. १९३३|१९३३]] - [[जर्मनी]]ने [[लीग ऑफ नेशन्स]]मधून अंग काढून घेतले.
* [[इ.स. १९४०|१९४०]] - [[दुसरे महायुद्ध]] - [[बॅलहॅम ट्यूब दुर्घटना]].
* [[इ.स. १९४३|१९४३]] - [[ज्यूंचे शिरकाण]] - [[सोबिबोर छळछावणी]]तील कैद्यांनी उठाव करून ११ [[वाफेन एस.एस.]]च्या सैनिकांना मारले व ६०० कैद्यांनी पळ काढला.
* [[इ.स. १९४३|१९४३]] - [[दुसरे महायुद्ध]] - [[श्वाईनफर्ट]]वर हल्ला करणाऱ्या [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[बी.१७ फ्लाईंग फोर्ट्रेस]] प्रकारच्या बॉम्बफेकी विमानांपैकी साठ तोडून पाडली गेली.
* [[इ.स. १९४७|१९४७]] - [[चक यीगर]]ने [[बेल एक्स-१]] प्रकारचे विमान स्वनातीत गतीने उडवले.
* [[इ.स. १९५६|१९५६]] - [[डॉ.  बाबासाहेब आंबेडकर]] यांनी [[नवयान]] स्थापन केला व सपत्निक आपल्या सुमारे ५,००,००० अनुयायांसह [[दीक्षाभूमी]], [[नागपूर]] येथे नवयान [[बौद्ध धर्म|बौद्ध धर्मात]] प्रवेश.
* [[इ.स. १९६८|१९६८]] - [[ऑस्ट्रेलिया]]च्या [[मेकरिंग]] शहरात [[रिश्टर मापनपद्धती]]नुसार ६.८ तीव्रतेचा भूकंप.
* [[इ.स. १९७३|१९७३]] - [[थायलंड]]मध्ये विद्यार्थ्यांचे आंदोलन. त्याविरुद्ध गोळीबार करणाऱ्या सैनिकांकडून ७७ ठार, ८५७ जखमी.

=== एकविसावे शतक ===
== जन्म ==
* [[इ.स. १२५७|१२५७]] - [[प्रझेमिसल दुसरा, पोलंड]]चा राजा.
* [[इ.स. १६३३|१६३३]] - [[जेम्स दुसरा, इंग्लंड]]चा राजा.
* [[इ.स. १६४३|१६४३]] - [[पहिला बहादूर शाह]], [[:वर्ग:मुघल सम्राट|मोगल सम्राट]].
* [[इ.स. १६४४|१६४४]] - [[विल्यम पेन]], [[पेनसिल्व्हेनिया]]चा स्थापक.
* [[इ.स. १६८७|१६८७]] - [[रॉबर्ट सिम्सन]], [[:वर्ग:गणितज्ञ|स्कॉटिश गणितज्ञ]].
* [[इ.स. १७१२|१७१२]] - [[जॉर्ज ग्रेनव्हिल]], [[:वर्ग:युनायटेड किंग्डमचे पंतप्रधान|युनायटेड किंग्डमचा पंतप्रधान]].
* [[इ.स. १७८४|१७८४]] - [[फर्डिनांड सातवा, स्पेन]]चा राजा.
* [[इ.स. १८०१|१८०१]] - [[जोसेफ प्लॅटू]], [[:वर्ग:बेल्जियन भौतिकशास्त्रज्ञ|बेल्जियन भौतिकशास्त्रज्ञ]].
* [[इ.स. १८८२|१८८२]] - [[चार्ली पार्कर]], [[:वर्ग:इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]].
* [[इ.स. १८८८|१८८८]] - [[कॅथेरिन मॅन्सफील्ड]], [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक|इंग्लिश लेखक]].
* [[इ.स. १८९०|१८९०]] - [[ड्वाइट डी. आयझेनहॉवर]], [[:वर्ग:अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|अमेरिकेचा ३४वा राष्ट्राध्यक्ष]].
* [[इ.स. १८९४|१८९४]] - [[ई.ई. कमिंग्स]], [[:वर्ग:इंग्लिश कवी|अमेरिकन कवी]].
* [[इ.स. १९०६|१९०६]] - [[हाना आरेंट]], जर्मन तत्त्वज्ञ, लेखिका.
* [[इ.स. १९१४|१९१४]] - [[रेमंड डेव्हिस जुनियर]], [[:वर्ग:अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ|अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ]] व [[नोबेल पारितोषिक]] विजेता.
* [[इ.स. १९२७|१९२७]] - [[रॉजर मूर]], इंग्लिश अभिनेता.
* [[इ.स. १९३०|१९३०]] - [[मोबुटु सेसे सेको]], [[:वर्ग:झैरचे राष्ट्राध्यक्ष|झैरचा राष्ट्राध्यक्ष]].
* [[इ.स. १९३१|१९३१]] - [[निखिल बॅनरजी]], [[:वर्ग:भारतीय शास्त्रीय संगीतकार|भारतीय शास्त्रीय संगीतकार]].
* [[इ.स. १९३२|१९३२]] - [[ॲनातोली लार्किन|ऍनातोली लार्किन]], [[:वर्ग:अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ|रशियन-अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ]].
* [[इ.स. १९३९|१९३९]] - [[राल्फ लॉरेन]], अमेरिकन फॅशन डिझायनर.
* [[इ.स. १९४०|१९४०]] - [[क्लिफ रिचर्ड]], इंग्लिश गायक.

== मृत्यू ==
* [[इ.स. १०६६|१०६६]] - [[हॅरोल्ड गॉडविन्सन]], [[इंग्लंड]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Harold II - King of England |url=https://www.britannica.com/biography/Harold-II |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १०९२|१०९२]] - [[निझाम अल-मुल्क]], [[पर्शिया]]चा वजीर.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Nizam al-Mulk - Seljuk Vizier |url=https://www.britannica.com/biography/Nizam-al-Mulk-Seljuk-vizier |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १३१८|१३१८]] - [[एडवर्ड ब्रुस, आयर्लंड|एडवर्ड ब्रुस]], [[आयर्लंड]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Edward Bruce - Earl of Carrick |url=https://www.britannica.com/biography/Edward-Bruce-earl-of-Carrick |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६१९|१६१९]] - [[सॅम्युएल डॅनियल]], [[:वर्ग:इंग्लिश कवी|इंग्लिश कवी]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Samuel Daniel - English Poet |url=https://www.britannica.com/biography/Samuel-Daniel |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६३७|१६३७]] - [[गॅब्रियेलो चियाब्रेरा]], [[:वर्ग:इटालियन कवी|इटालियन कवी]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Gabriello Chiabrera - Italian Poet |url=https://www.britannica.com/biography/Gabriello-Chiabrera |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १७०३|१७०३]] - [[थॉमस हॅन्सन किंगो]], [[:वर्ग:डेनिश कवी|डेनिश कवी]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Thomas Kingo - Danish Hymn-Writer |url=https://www.britannica.com/biography/Thomas-Kingo |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १७११|१७११]] - [[ट्यूओफ्लोस, इथियोपिया|ट्यूओफ्लोस]], [[:वर्ग:इथियोपियाचे सम्राट|इथियोपियाचा सम्राट]].&lt;ref&gt;{{cite book |last=E. A. Wallis Budge |title=A History of Ethiopia: Nubia and Abyssinia |publisher=Methuen &amp; Co. |year=1928 |page=438}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९४४|१९४४]] - [[एर्विन रोमेल]], जर्मन सेनापती.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Erwin Rommel - German General |url=https://www.britannica.com/biography/Erwin-Rommel |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९५९|१९५९]] - [[एरॉल फ्लिन]], ऑस्ट्रेलियन अभिनेता.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Errol Flynn - Australian Actor |url=https://www.britannica.com/biography/Errol-Flynn |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९६०|१९६०]] - [[अब्राम इयॉफ]], [[:वर्ग:रशियन भौतिकशास्त्रज्ञ|रशियन भौतिकशास्त्रज्ञ]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Abram Feodorovich Ioffe - Soviet Physicist |url=https://www.britannica.com/biography/Abram-Feodorovich-Ioffe |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९७७|१९७७]] - [[बिंग क्रॉस्बी]], अमेरिकन गायक व अभिनेता.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Bing Crosby - American Singer and Actor |url=https://www.britannica.com/biography/Bing-Crosby |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९८३|१९८३]] - [[विलार्ड प्राइस]], [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक|कॅनेडियन-अमेरिकन लेखक]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Willard Price - Author Profile |url=https://www.gutenberg.org/ |website=Project Gutenberg |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९४|१९९४]] - [[सेतुमाधव पगडी]], [[:वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते|पद्मभूषण पुरस्कारविजेते]], [[:वर्ग:मराठी इतिहास संशोधक|मराठी इतिहास संशोधक]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=इतिहास संशोधक सेतु माधवराव पगडी |url=https://www.marathisrushti.com/profiles/setumadhavrao-shrinivas-pagdi/ |website=मराठीसृष्टी |access-date=October 14, 2026 |language=mr}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९७|१९९७]] - [[हॅरोल्ड रॉबिन्स]], [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक|अमेरिकन लेखक]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Harold Robbins - American Novelist |url=https://www.britannica.com/biography/Harold-Robbins |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९८|१९९८]] - [[क्लीव्हलॅंड अमोरी]], [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक|अमेरिकन लेखक]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=Cleveland Amory, Author and Animal Advocate, Dies at 81 |url=https://www.nytimes.com/1998/10/16/arts/cleveland-amory-author-and-animal-advocate-dies-at-81.html |work=The New York Times |date=October 16, 1998 |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९९|१९९९]] - [[जुलियस न्यरेरे]], [[:वर्ग:टांझानियाचे राष्ट्राध्यक्ष|टांझानियाचे पहिले राष्ट्राध्यक्ष]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Julius Nyerere - President of Tanzania |url=https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;

== प्रतिवार्षिक पालन ==
* शिक्षक दिन - [[पोलंड]].
* जागतिक प्रमाण दिन.

== बाह्य दुवे ==
{{बीबीसी आज||october/14}}

----

[[ऑक्टोबर १२]] - [[ऑक्टोबर १३]] - ऑक्टोबर १४ - [[ऑक्टोबर १५]] - [[ऑक्टोबर १६]] - [[ऑक्टोबर महिना]]

{{ग्रेगरियन महिने}}

[[वर्ग:दिवस]]
[[वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका]]</text>
      <sha1>5n77phcib56haumfq99ipbkk8rfpjt8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721904</id>
      <parentid>2721903</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T06:51:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* बाह्य दुवे */</comment>
      <origin>2721904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15386" sha1="kkpgm4vhm56f51v00a2fgqtv86phbwp" xml:space="preserve">{{ऑक्टोबर दिनदर्शिका}}

{{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|ऑक्टोबर|१४|२८७|२८८}}

== ठळक घटना आणि घडामोडी ==
=== अकरावे शतक ===
* [[इ.स. १०६६|१०६६]] - [[नॉर्मन दिग्विजय]]-[[हेस्टिंग्जची लढाई]] - [[इंग्लंड]]मधील [[हेस्टिंग्ज]] गावापासून सात मैलावरच्या [[सेन्लॅक हिल]] या टेकडीवर [[नॉर्मंडीचा विल्यम{{!}}विल्यम द कॉॅंकरर]]च्या [[नॉर्मन]] सैन्याने [[सॅक्सन]] सैन्याचा पराभव केला व इंग्लंडच्या राजा [[हॅरोल्ड गॉडविन्सन|हॅरोल्ड दुसऱ्याला]] मारले.

=== एकोणिसावे शतक ===
* [[इ.स. १८८४|१८८४]] - [[जॉर्ज ईस्टमन]]ने छायाचित्र छापायच्या कागदाचा पेटंट घेतला.
=== विसावे शतक ===
* [[इ.स. १९१२|१९१२]] - [[मिलवॉकी, विस्कॉन्सिन]]मध्ये निवडणूकीसाठी भाषण देणाऱ्या [[थियोडोर रूझवेल्ट]]वर खूनी हल्ला. गोळी लागून रक्तस्राव होत असतानाही रूझवेल्टने आपले भाषण पूर्ण केले.
* [[इ.स. १९१३|१९१३]] - [[युनायटेड किंग्डम]]च्या [[सेंघेनिड]] येथील कोळशाच्या खाणीत अपघात. ४३९ ठार.
* [[इ.स. १९३३|१९३३]] - [[जर्मनी]]ने [[लीग ऑफ नेशन्स]]मधून अंग काढून घेतले.
* [[इ.स. १९४०|१९४०]] - [[दुसरे महायुद्ध]] - [[बॅलहॅम ट्यूब दुर्घटना]].
* [[इ.स. १९४३|१९४३]] - [[ज्यूंचे शिरकाण]] - [[सोबिबोर छळछावणी]]तील कैद्यांनी उठाव करून ११ [[वाफेन एस.एस.]]च्या सैनिकांना मारले व ६०० कैद्यांनी पळ काढला.
* [[इ.स. १९४३|१९४३]] - [[दुसरे महायुद्ध]] - [[श्वाईनफर्ट]]वर हल्ला करणाऱ्या [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[बी.१७ फ्लाईंग फोर्ट्रेस]] प्रकारच्या बॉम्बफेकी विमानांपैकी साठ तोडून पाडली गेली.
* [[इ.स. १९४७|१९४७]] - [[चक यीगर]]ने [[बेल एक्स-१]] प्रकारचे विमान स्वनातीत गतीने उडवले.
* [[इ.स. १९५६|१९५६]] - [[डॉ.  बाबासाहेब आंबेडकर]] यांनी [[नवयान]] स्थापन केला व सपत्निक आपल्या सुमारे ५,००,००० अनुयायांसह [[दीक्षाभूमी]], [[नागपूर]] येथे नवयान [[बौद्ध धर्म|बौद्ध धर्मात]] प्रवेश.
* [[इ.स. १९६८|१९६८]] - [[ऑस्ट्रेलिया]]च्या [[मेकरिंग]] शहरात [[रिश्टर मापनपद्धती]]नुसार ६.८ तीव्रतेचा भूकंप.
* [[इ.स. १९७३|१९७३]] - [[थायलंड]]मध्ये विद्यार्थ्यांचे आंदोलन. त्याविरुद्ध गोळीबार करणाऱ्या सैनिकांकडून ७७ ठार, ८५७ जखमी.

=== एकविसावे शतक ===
== जन्म ==
* [[इ.स. १२५७|१२५७]] - [[प्रझेमिसल दुसरा, पोलंड]]चा राजा.
* [[इ.स. १६३३|१६३३]] - [[जेम्स दुसरा, इंग्लंड]]चा राजा.
* [[इ.स. १६४३|१६४३]] - [[पहिला बहादूर शाह]], [[:वर्ग:मुघल सम्राट|मोगल सम्राट]].
* [[इ.स. १६४४|१६४४]] - [[विल्यम पेन]], [[पेनसिल्व्हेनिया]]चा स्थापक.
* [[इ.स. १६८७|१६८७]] - [[रॉबर्ट सिम्सन]], [[:वर्ग:गणितज्ञ|स्कॉटिश गणितज्ञ]].
* [[इ.स. १७१२|१७१२]] - [[जॉर्ज ग्रेनव्हिल]], [[:वर्ग:युनायटेड किंग्डमचे पंतप्रधान|युनायटेड किंग्डमचा पंतप्रधान]].
* [[इ.स. १७८४|१७८४]] - [[फर्डिनांड सातवा, स्पेन]]चा राजा.
* [[इ.स. १८०१|१८०१]] - [[जोसेफ प्लॅटू]], [[:वर्ग:बेल्जियन भौतिकशास्त्रज्ञ|बेल्जियन भौतिकशास्त्रज्ञ]].
* [[इ.स. १८८२|१८८२]] - [[चार्ली पार्कर]], [[:वर्ग:इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]].
* [[इ.स. १८८८|१८८८]] - [[कॅथेरिन मॅन्सफील्ड]], [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक|इंग्लिश लेखक]].
* [[इ.स. १८९०|१८९०]] - [[ड्वाइट डी. आयझेनहॉवर]], [[:वर्ग:अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|अमेरिकेचा ३४वा राष्ट्राध्यक्ष]].
* [[इ.स. १८९४|१८९४]] - [[ई.ई. कमिंग्स]], [[:वर्ग:इंग्लिश कवी|अमेरिकन कवी]].
* [[इ.स. १९०६|१९०६]] - [[हाना आरेंट]], जर्मन तत्त्वज्ञ, लेखिका.
* [[इ.स. १९१४|१९१४]] - [[रेमंड डेव्हिस जुनियर]], [[:वर्ग:अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ|अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ]] व [[नोबेल पारितोषिक]] विजेता.
* [[इ.स. १९२७|१९२७]] - [[रॉजर मूर]], इंग्लिश अभिनेता.
* [[इ.स. १९३०|१९३०]] - [[मोबुटु सेसे सेको]], [[:वर्ग:झैरचे राष्ट्राध्यक्ष|झैरचा राष्ट्राध्यक्ष]].
* [[इ.स. १९३१|१९३१]] - [[निखिल बॅनरजी]], [[:वर्ग:भारतीय शास्त्रीय संगीतकार|भारतीय शास्त्रीय संगीतकार]].
* [[इ.स. १९३२|१९३२]] - [[ॲनातोली लार्किन|ऍनातोली लार्किन]], [[:वर्ग:अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ|रशियन-अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ]].
* [[इ.स. १९३९|१९३९]] - [[राल्फ लॉरेन]], अमेरिकन फॅशन डिझायनर.
* [[इ.स. १९४०|१९४०]] - [[क्लिफ रिचर्ड]], इंग्लिश गायक.

== मृत्यू ==
* [[इ.स. १०६६|१०६६]] - [[हॅरोल्ड गॉडविन्सन]], [[इंग्लंड]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Harold II - King of England |url=https://www.britannica.com/biography/Harold-II |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १०९२|१०९२]] - [[निझाम अल-मुल्क]], [[पर्शिया]]चा वजीर.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Nizam al-Mulk - Seljuk Vizier |url=https://www.britannica.com/biography/Nizam-al-Mulk-Seljuk-vizier |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १३१८|१३१८]] - [[एडवर्ड ब्रुस, आयर्लंड|एडवर्ड ब्रुस]], [[आयर्लंड]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Edward Bruce - Earl of Carrick |url=https://www.britannica.com/biography/Edward-Bruce-earl-of-Carrick |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६१९|१६१९]] - [[सॅम्युएल डॅनियल]], [[:वर्ग:इंग्लिश कवी|इंग्लिश कवी]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Samuel Daniel - English Poet |url=https://www.britannica.com/biography/Samuel-Daniel |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६३७|१६३७]] - [[गॅब्रियेलो चियाब्रेरा]], [[:वर्ग:इटालियन कवी|इटालियन कवी]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Gabriello Chiabrera - Italian Poet |url=https://www.britannica.com/biography/Gabriello-Chiabrera |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १७०३|१७०३]] - [[थॉमस हॅन्सन किंगो]], [[:वर्ग:डेनिश कवी|डेनिश कवी]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Thomas Kingo - Danish Hymn-Writer |url=https://www.britannica.com/biography/Thomas-Kingo |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १७११|१७११]] - [[ट्यूओफ्लोस, इथियोपिया|ट्यूओफ्लोस]], [[:वर्ग:इथियोपियाचे सम्राट|इथियोपियाचा सम्राट]].&lt;ref&gt;{{cite book |last=E. A. Wallis Budge |title=A History of Ethiopia: Nubia and Abyssinia |publisher=Methuen &amp; Co. |year=1928 |page=438}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९४४|१९४४]] - [[एर्विन रोमेल]], जर्मन सेनापती.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Erwin Rommel - German General |url=https://www.britannica.com/biography/Erwin-Rommel |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९५९|१९५९]] - [[एरॉल फ्लिन]], ऑस्ट्रेलियन अभिनेता.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Errol Flynn - Australian Actor |url=https://www.britannica.com/biography/Errol-Flynn |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९६०|१९६०]] - [[अब्राम इयॉफ]], [[:वर्ग:रशियन भौतिकशास्त्रज्ञ|रशियन भौतिकशास्त्रज्ञ]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Abram Feodorovich Ioffe - Soviet Physicist |url=https://www.britannica.com/biography/Abram-Feodorovich-Ioffe |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९७७|१९७७]] - [[बिंग क्रॉस्बी]], अमेरिकन गायक व अभिनेता.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Bing Crosby - American Singer and Actor |url=https://www.britannica.com/biography/Bing-Crosby |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९८३|१९८३]] - [[विलार्ड प्राइस]], [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक|कॅनेडियन-अमेरिकन लेखक]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Willard Price - Author Profile |url=https://www.gutenberg.org/ |website=Project Gutenberg |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९४|१९९४]] - [[सेतुमाधव पगडी]], [[:वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते|पद्मभूषण पुरस्कारविजेते]], [[:वर्ग:मराठी इतिहास संशोधक|मराठी इतिहास संशोधक]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=इतिहास संशोधक सेतु माधवराव पगडी |url=https://www.marathisrushti.com/profiles/setumadhavrao-shrinivas-pagdi/ |website=मराठीसृष्टी |access-date=October 14, 2026 |language=mr}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९७|१९९७]] - [[हॅरोल्ड रॉबिन्स]], [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक|अमेरिकन लेखक]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Harold Robbins - American Novelist |url=https://www.britannica.com/biography/Harold-Robbins |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९८|१९९८]] - [[क्लीव्हलॅंड अमोरी]], [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक|अमेरिकन लेखक]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=Cleveland Amory, Author and Animal Advocate, Dies at 81 |url=https://www.nytimes.com/1998/10/16/arts/cleveland-amory-author-and-animal-advocate-dies-at-81.html |work=The New York Times |date=October 16, 1998 |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९९|१९९९]] - [[जुलियस न्यरेरे]], [[:वर्ग:टांझानियाचे राष्ट्राध्यक्ष|टांझानियाचे पहिले राष्ट्राध्यक्ष]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Julius Nyerere - President of Tanzania |url=https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;

== प्रतिवार्षिक पालन ==
* शिक्षक दिन - [[पोलंड]].
* जागतिक प्रमाण दिन.

== बाह्य दुवे ==
{{बीबीसी आज||october/14}}
----
== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

[[ऑक्टोबर १२]] - [[ऑक्टोबर १३]] - ऑक्टोबर १४ - [[ऑक्टोबर १५]] - [[ऑक्टोबर १६]] - [[ऑक्टोबर महिना]]

{{ग्रेगरियन महिने}}

[[वर्ग:दिवस]]
[[वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका]]</text>
      <sha1>kkpgm4vhm56f51v00a2fgqtv86phbwp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721905</id>
      <parentid>2721904</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T06:56:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* जन्म */</comment>
      <origin>2721905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19647" sha1="oz4kuwvjishxauso6qdn2shrlhqsmyb" xml:space="preserve">{{ऑक्टोबर दिनदर्शिका}}

{{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|ऑक्टोबर|१४|२८७|२८८}}

== ठळक घटना आणि घडामोडी ==
=== अकरावे शतक ===
* [[इ.स. १०६६|१०६६]] - [[नॉर्मन दिग्विजय]]-[[हेस्टिंग्जची लढाई]] - [[इंग्लंड]]मधील [[हेस्टिंग्ज]] गावापासून सात मैलावरच्या [[सेन्लॅक हिल]] या टेकडीवर [[नॉर्मंडीचा विल्यम{{!}}विल्यम द कॉॅंकरर]]च्या [[नॉर्मन]] सैन्याने [[सॅक्सन]] सैन्याचा पराभव केला व इंग्लंडच्या राजा [[हॅरोल्ड गॉडविन्सन|हॅरोल्ड दुसऱ्याला]] मारले.

=== एकोणिसावे शतक ===
* [[इ.स. १८८४|१८८४]] - [[जॉर्ज ईस्टमन]]ने छायाचित्र छापायच्या कागदाचा पेटंट घेतला.
=== विसावे शतक ===
* [[इ.स. १९१२|१९१२]] - [[मिलवॉकी, विस्कॉन्सिन]]मध्ये निवडणूकीसाठी भाषण देणाऱ्या [[थियोडोर रूझवेल्ट]]वर खूनी हल्ला. गोळी लागून रक्तस्राव होत असतानाही रूझवेल्टने आपले भाषण पूर्ण केले.
* [[इ.स. १९१३|१९१३]] - [[युनायटेड किंग्डम]]च्या [[सेंघेनिड]] येथील कोळशाच्या खाणीत अपघात. ४३९ ठार.
* [[इ.स. १९३३|१९३३]] - [[जर्मनी]]ने [[लीग ऑफ नेशन्स]]मधून अंग काढून घेतले.
* [[इ.स. १९४०|१९४०]] - [[दुसरे महायुद्ध]] - [[बॅलहॅम ट्यूब दुर्घटना]].
* [[इ.स. १९४३|१९४३]] - [[ज्यूंचे शिरकाण]] - [[सोबिबोर छळछावणी]]तील कैद्यांनी उठाव करून ११ [[वाफेन एस.एस.]]च्या सैनिकांना मारले व ६०० कैद्यांनी पळ काढला.
* [[इ.स. १९४३|१९४३]] - [[दुसरे महायुद्ध]] - [[श्वाईनफर्ट]]वर हल्ला करणाऱ्या [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[बी.१७ फ्लाईंग फोर्ट्रेस]] प्रकारच्या बॉम्बफेकी विमानांपैकी साठ तोडून पाडली गेली.
* [[इ.स. १९४७|१९४७]] - [[चक यीगर]]ने [[बेल एक्स-१]] प्रकारचे विमान स्वनातीत गतीने उडवले.
* [[इ.स. १९५६|१९५६]] - [[डॉ.  बाबासाहेब आंबेडकर]] यांनी [[नवयान]] स्थापन केला व सपत्निक आपल्या सुमारे ५,००,००० अनुयायांसह [[दीक्षाभूमी]], [[नागपूर]] येथे नवयान [[बौद्ध धर्म|बौद्ध धर्मात]] प्रवेश.
* [[इ.स. १९६८|१९६८]] - [[ऑस्ट्रेलिया]]च्या [[मेकरिंग]] शहरात [[रिश्टर मापनपद्धती]]नुसार ६.८ तीव्रतेचा भूकंप.
* [[इ.स. १९७३|१९७३]] - [[थायलंड]]मध्ये विद्यार्थ्यांचे आंदोलन. त्याविरुद्ध गोळीबार करणाऱ्या सैनिकांकडून ७७ ठार, ८५७ जखमी.

=== एकविसावे शतक ===
== जन्म ==
* [[इ.स. १२५७|१२५७]] - [[प्रझेमिसल दुसरा, पोलंड|प्रझेमिसल दुसरा]], [[पोलंड]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Przemysł II - King of Poland |url=https://www.britannica.com/biography/Przemysl-II |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६३३|१६३३]] - [[जेम्स दुसरा, इंग्लंड|जेम्स दुसरा]], [[इंग्लंड]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{cite web |title=James II - King of England, Scotland, and Ireland |url=https://www.britannica.com/biography/James-II-king-of-Great-Britain |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६४३|१६४३]] - [[पहिला बहादूर शाह]], [[:वर्ग:मुघल सम्राट|मुघल सम्राट]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Bahadur Shah I - Mughal Emperor |url=https://www.britannica.com/biography/Bahadur-Shah-I |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६४४|१६४४]] - [[विल्यम पेन]], [[पेनसिल्व्हेनिया]]चा संस्थापक.&lt;ref&gt;{{cite web |title=William Penn - English Quaker Leader and Founder of Pennsylvania |url=https://www.britannica.com/biography/William-Penn-English-Quaker-leader-and-founder-of-Pennsylvania |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६८७|१६८७]] - [[रॉबर्ट सिम्सन]], [[:वर्ग:गणितज्ञ|स्कॉटिश गणितज्ञ]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Robert Simson - Scottish Mathematician |url=https://www.britannica.com/biography/Robert-Simson |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १७१२|१७१२]] - [[जॉर्ज ग्रेनव्हिल]], [[:वर्ग:युनायटेड किंग्डमचे पंतप्रधान|युनायटेड किंग्डमचा पंतप्रधान]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=George Grenville - Prime Minister of Great Britain |url=https://www.britannica.com/biography/George-Grenville |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १७८४|१७८४]] - [[फर्डिनांड सातवा, स्पेन|फर्डिनांड सातवा]], [[स्पेन]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ferdinand VII - King of Spain |url=https://www.britannica.com/biography/Ferdinand-VII |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८०१|१८०१]] - [[जोसेफ प्लॅटू]], [[:वर्ग:बेल्जियन भौतिकशास्त्रज्ञ|बेल्जियन भौतिकशास्त्रज्ञ]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Joseph Antoine Ferdinand Plateau - Belgian Physicist |url=https://www.britannica.com/biography/Joseph-Antoine-Ferdinand-Plateau |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८८२|१८८२]] - [[चार्ली पार्कर]], [[:वर्ग:इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Charlie Parker Profile - Cricket Player |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/charlie-parker-18635 |website=ESPNcricinfo |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८८८|१८८८]] - [[कॅथेरिन मॅन्सफील्ड]], [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक|न्यूझीलंड-ब्रिटिश लेखिका]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Katherine Mansfield - New Zealand Author |url=https://www.britannica.com/biography/Katherine-Mansfield |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८९०|१८९०]] - [[ड्वाइट डी. आयझेनहॉवर]], [[:वर्ग:अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|अमेरिकेचा ३४वा राष्ट्राध्यक्ष]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Dwight D. Eisenhower - 34th President of the United States |url=https://www.britannica.com/biography/Dwight-D-Eisenhower |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८९४|१८९४]] - [[ई.ई. कमिंग्स]], [[:वर्ग:इंग्लिश कवी|अमेरिकन कवी]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=E.E. Cummings - American Poet |url=https://www.britannica.com/biography/E-E-Cummings |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९०६|१९०६]] - [[हाना आरेंट]], जर्मन-अमेरिकन राजकीय तत्त्वज्ञ आणि लेखिका.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Hannah Arendt - Political Scientist and Philosopher |url=https://www.britannica.com/biography/Hannah-Arendt |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९१४|१९१४]] - [[रेमंड डेव्हिस जुनियर]], [[:वर्ग:अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ|अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ]] व [[नोबेल पारितोषिक]] विजेता.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Raymond Davis, Jr. - Nobel Prize in Physics 2002 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2002/davis/biographical/ |website=NobelPrize.org |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९२७|१९२७]] - [[रॉजर मूर]], इंग्लिश अभिनेता.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Roger Moore - English Actor |url=https://www.britannica.com/biography/Roger-Moore |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९३०|१९३०]] - [[मोबुटु सेसे सेको]], [[:वर्ग:झैरचे राष्ट्राध्यक्ष|झैरचा राष्ट्राध्यक्ष]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mobutu Sese Seko - President of Zaire |url=https://www.britannica.com/biography/Mobutu-Sese-Seko |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९३१|१९३१]] - [[निखिल बॅनरजी]], [[:वर्ग:भारतीय शास्त्रीय संगीतकार|भारतीय शास्त्रीय संगीतकार (सतारवादक)]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Nikhil Banerjee - Indian Musician |url=https://www.britannica.com/biography/Nikhil-Banerjee |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९३२|१९३२]] - [[ॲनातोली लार्किन|अनातोली लार्किन]], [[:वर्ग:अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ|रशियन-अमेरिकन सैद्धांतिक भौतिकशास्त्रज्ञ]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Anatoly Larkin - Obituary |url=https://physicstoday.scitation.org/doi/10.1063/1.2155768 |website=Physics Today |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९३९|१९३९]] - [[राल्फ लॉरेन]], अमेरिकन फॅशन डिझायनर.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ralph Lauren - American Fashion Designer |url=https://www.britannica.com/biography/Ralph-Lauren |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९४०|१९४०]] - [[क्लिफ रिचर्ड]], इंग्लिश गायक.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sir Cliff Richard - British Musician |url=https://www.britannica.com/biography/Cliff-Richard |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

== मृत्यू ==
* [[इ.स. १०६६|१०६६]] - [[हॅरोल्ड गॉडविन्सन]], [[इंग्लंड]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Harold II - King of England |url=https://www.britannica.com/biography/Harold-II |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १०९२|१०९२]] - [[निझाम अल-मुल्क]], [[पर्शिया]]चा वजीर.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Nizam al-Mulk - Seljuk Vizier |url=https://www.britannica.com/biography/Nizam-al-Mulk-Seljuk-vizier |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १३१८|१३१८]] - [[एडवर्ड ब्रुस, आयर्लंड|एडवर्ड ब्रुस]], [[आयर्लंड]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Edward Bruce - Earl of Carrick |url=https://www.britannica.com/biography/Edward-Bruce-earl-of-Carrick |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६१९|१६१९]] - [[सॅम्युएल डॅनियल]], [[:वर्ग:इंग्लिश कवी|इंग्लिश कवी]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Samuel Daniel - English Poet |url=https://www.britannica.com/biography/Samuel-Daniel |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६३७|१६३७]] - [[गॅब्रियेलो चियाब्रेरा]], [[:वर्ग:इटालियन कवी|इटालियन कवी]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Gabriello Chiabrera - Italian Poet |url=https://www.britannica.com/biography/Gabriello-Chiabrera |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १७०३|१७०३]] - [[थॉमस हॅन्सन किंगो]], [[:वर्ग:डेनिश कवी|डेनिश कवी]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Thomas Kingo - Danish Hymn-Writer |url=https://www.britannica.com/biography/Thomas-Kingo |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १७११|१७११]] - [[ट्यूओफ्लोस, इथियोपिया|ट्यूओफ्लोस]], [[:वर्ग:इथियोपियाचे सम्राट|इथियोपियाचा सम्राट]].&lt;ref&gt;{{cite book |last=E. A. Wallis Budge |title=A History of Ethiopia: Nubia and Abyssinia |publisher=Methuen &amp; Co. |year=1928 |page=438}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९४४|१९४४]] - [[एर्विन रोमेल]], जर्मन सेनापती.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Erwin Rommel - German General |url=https://www.britannica.com/biography/Erwin-Rommel |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९५९|१९५९]] - [[एरॉल फ्लिन]], ऑस्ट्रेलियन अभिनेता.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Errol Flynn - Australian Actor |url=https://www.britannica.com/biography/Errol-Flynn |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९६०|१९६०]] - [[अब्राम इयॉफ]], [[:वर्ग:रशियन भौतिकशास्त्रज्ञ|रशियन भौतिकशास्त्रज्ञ]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Abram Feodorovich Ioffe - Soviet Physicist |url=https://www.britannica.com/biography/Abram-Feodorovich-Ioffe |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९७७|१९७७]] - [[बिंग क्रॉस्बी]], अमेरिकन गायक व अभिनेता.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Bing Crosby - American Singer and Actor |url=https://www.britannica.com/biography/Bing-Crosby |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९८३|१९८३]] - [[विलार्ड प्राइस]], [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक|कॅनेडियन-अमेरिकन लेखक]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Willard Price - Author Profile |url=https://www.gutenberg.org/ |website=Project Gutenberg |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९४|१९९४]] - [[सेतुमाधव पगडी]], [[:वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते|पद्मभूषण पुरस्कारविजेते]], [[:वर्ग:मराठी इतिहास संशोधक|मराठी इतिहास संशोधक]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=इतिहास संशोधक सेतु माधवराव पगडी |url=https://www.marathisrushti.com/profiles/setumadhavrao-shrinivas-pagdi/ |website=मराठीसृष्टी |access-date=October 14, 2026 |language=mr}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९७|१९९७]] - [[हॅरोल्ड रॉबिन्स]], [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक|अमेरिकन लेखक]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Harold Robbins - American Novelist |url=https://www.britannica.com/biography/Harold-Robbins |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९८|१९९८]] - [[क्लीव्हलॅंड अमोरी]], [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक|अमेरिकन लेखक]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=Cleveland Amory, Author and Animal Advocate, Dies at 81 |url=https://www.nytimes.com/1998/10/16/arts/cleveland-amory-author-and-animal-advocate-dies-at-81.html |work=The New York Times |date=October 16, 1998 |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९९|१९९९]] - [[जुलियस न्यरेरे]], [[:वर्ग:टांझानियाचे राष्ट्राध्यक्ष|टांझानियाचे पहिले राष्ट्राध्यक्ष]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Julius Nyerere - President of Tanzania |url=https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;

== प्रतिवार्षिक पालन ==
* शिक्षक दिन - [[पोलंड]].
* जागतिक प्रमाण दिन.

== बाह्य दुवे ==
{{बीबीसी आज||october/14}}
----
== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

[[ऑक्टोबर १२]] - [[ऑक्टोबर १३]] - ऑक्टोबर १४ - [[ऑक्टोबर १५]] - [[ऑक्टोबर १६]] - [[ऑक्टोबर महिना]]

{{ग्रेगरियन महिने}}

[[वर्ग:दिवस]]
[[वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका]]</text>
      <sha1>oz4kuwvjishxauso6qdn2shrlhqsmyb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721906</id>
      <parentid>2721905</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T06:56:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT II</username>
        <id>140753</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>शुद्धलेखन — शहराचे अचूक नाव ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#शहराचे अचूक नाव|अधिक माहिती]])</comment>
      <origin>2721906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19648" sha1="a0keki26mbg54s797bsdj8vokmkt0zo" xml:space="preserve">{{ऑक्टोबर दिनदर्शिका}}

{{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|ऑक्टोबर|१४|२८७|२८८}}

== ठळक घटना आणि घडामोडी ==
=== अकरावे शतक ===
* [[इ.स. १०६६|१०६६]] - [[नॉर्मन दिग्विजय]]-[[हेस्टिंग्जची लढाई]] - [[इंग्लंड]]मधील [[हेस्टिंग्ज]] गावापासून सात मैलावरच्या [[सेन्लॅक हिल]] या टेकडीवर [[नॉर्मंडीचा विल्यम{{!}}विल्यम द कॉॅंकरर]]च्या [[नॉर्मन]] सैन्याने [[सॅक्सन]] सैन्याचा पराभव केला व इंग्लंडच्या राजा [[हॅरोल्ड गॉडविन्सन|हॅरोल्ड दुसऱ्याला]] मारले.

=== एकोणिसावे शतक ===
* [[इ.स. १८८४|१८८४]] - [[जॉर्ज ईस्टमन]]ने छायाचित्र छापायच्या कागदाचा पेटंट घेतला.
=== विसावे शतक ===
* [[इ.स. १९१२|१९१२]] - [[मिलवॉकी, विस्कॉन्सिन]]मध्ये निवडणूकीसाठी भाषण देणाऱ्या [[थियोडोर रूझवेल्ट]]वर खूनी हल्ला. गोळी लागून रक्तस्राव होत असतानाही रूझवेल्टने आपले भाषण पूर्ण केले.
* [[इ.स. १९१३|१९१३]] - [[युनायटेड किंग्डम]]च्या [[सेंघेनिड]] येथील कोळशाच्या खाणीत अपघात. ४३९ ठार.
* [[इ.स. १९३३|१९३३]] - [[जर्मनी]]ने [[लीग ऑफ नेशन्स]]मधून अंग काढून घेतले.
* [[इ.स. १९४०|१९४०]] - [[दुसरे महायुद्ध]] - [[बॅलहॅम ट्यूब दुर्घटना]].
* [[इ.स. १९४३|१९४३]] - [[ज्यूंचे शिरकाण]] - [[सोबिबोर छळछावणी]]तील कैद्यांनी उठाव करून ११ [[वाफेन एस.एस.]]च्या सैनिकांना मारले व ६०० कैद्यांनी पळ काढला.
* [[इ.स. १९४३|१९४३]] - [[दुसरे महायुद्ध]] - [[श्वाईनफर्ट]]वर हल्ला करणाऱ्या [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[बी.१७ फ्लाईंग फोर्ट्रेस]] प्रकारच्या बॉम्बफेकी विमानांपैकी साठ तोडून पाडली गेली.
* [[इ.स. १९४७|१९४७]] - [[चक यीगर]]ने [[बेल एक्स-१]] प्रकारचे विमान स्वनातीत गतीने उडवले.
* [[इ.स. १९५६|१९५६]] - [[डॉ.  बाबासाहेब आंबेडकर]] यांनी [[नवयान]] स्थापन केला व सपत्निक आपल्या सुमारे ५,००,००० अनुयायांसह [[दीक्षाभूमी]], [[नागपूर]] येथे नवयान [[बौद्ध धर्म|बौद्ध धर्मात]] प्रवेश.
* [[इ.स. १९६८|१९६८]] - [[ऑस्ट्रेलिया]]च्या [[मेकरिंग]] शहरात [[रिश्टर मापनपद्धती]]नुसार ६.८ तीव्रतेचा भूकंप.
* [[इ.स. १९७३|१९७३]] - [[थायलंड]]मध्ये विद्यार्थ्यांचे आंदोलन. त्याविरुद्ध गोळीबार करणाऱ्या सैनिकांकडून ७७ ठार, ८५७ जखमी.

=== एकविसावे शतक ===
== जन्म ==
* [[इ.स. १२५७|१२५७]] - [[प्रझेमिसल दुसरा, पोलंड|प्रझेमिसल दुसरा]], [[पोलंड]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Przemysł II - King of Poland |url=https://www.britannica.com/biography/Przemysl-II |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६३३|१६३३]] - [[जेम्स दुसरा, इंग्लंड|जेम्स दुसरा]], [[इंग्लंड]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{cite web |title=James II - King of England, Scotland, and Ireland |url=https://www.britannica.com/biography/James-II-king-of-Great-Britain |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६४३|१६४३]] - [[पहिला बहादूर शाह]], [[:वर्ग:मुघल सम्राट|मुघल सम्राट]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Bahadur Shah I - Mughal Emperor |url=https://www.britannica.com/biography/Bahadur-Shah-I |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६४४|१६४४]] - [[विल्यम पेन]], [[पेनसिल्व्हेनिया]]चा संस्थापक.&lt;ref&gt;{{cite web |title=William Penn - English Quaker Leader and Founder of Pennsylvania |url=https://www.britannica.com/biography/William-Penn-English-Quaker-leader-and-founder-of-Pennsylvania |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६८७|१६८७]] - [[रॉबर्ट सिम्सन]], [[:वर्ग:गणितज्ञ|स्कॉटिश गणितज्ञ]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Robert Simson - Scottish Mathematician |url=https://www.britannica.com/biography/Robert-Simson |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १७१२|१७१२]] - [[जॉर्ज ग्रेनव्हिल]], [[:वर्ग:युनायटेड किंग्डमचे पंतप्रधान|युनायटेड किंग्डमचा पंतप्रधान]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=George Grenville - Prime Minister of Great Britain |url=https://www.britannica.com/biography/George-Grenville |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १७८४|१७८४]] - [[फर्डिनांड सातवा, स्पेन|फर्डिनांड सातवा]], [[स्पेन]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ferdinand VII - King of Spain |url=https://www.britannica.com/biography/Ferdinand-VII |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८०१|१८०१]] - [[जोसेफ प्लॅटू]], [[:वर्ग:बेल्जियन भौतिकशास्त्रज्ञ|बेल्जियन भौतिकशास्त्रज्ञ]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Joseph Antoine Ferdinand Plateau - Belgian Physicist |url=https://www.britannica.com/biography/Joseph-Antoine-Ferdinand-Plateau |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८८२|१८८२]] - [[चार्ली पार्कर]], [[:वर्ग:इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Charlie Parker Profile - Cricket Player |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/charlie-parker-18635 |website=ESPNcricinfo |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८८८|१८८८]] - [[कॅथेरिन मॅन्सफील्ड]], [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक|न्यू झीलंड-ब्रिटिश लेखिका]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Katherine Mansfield - New Zealand Author |url=https://www.britannica.com/biography/Katherine-Mansfield |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८९०|१८९०]] - [[ड्वाइट डी. आयझेनहॉवर]], [[:वर्ग:अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|अमेरिकेचा ३४वा राष्ट्राध्यक्ष]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Dwight D. Eisenhower - 34th President of the United States |url=https://www.britannica.com/biography/Dwight-D-Eisenhower |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८९४|१८९४]] - [[ई.ई. कमिंग्स]], [[:वर्ग:इंग्लिश कवी|अमेरिकन कवी]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=E.E. Cummings - American Poet |url=https://www.britannica.com/biography/E-E-Cummings |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९०६|१९०६]] - [[हाना आरेंट]], जर्मन-अमेरिकन राजकीय तत्त्वज्ञ आणि लेखिका.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Hannah Arendt - Political Scientist and Philosopher |url=https://www.britannica.com/biography/Hannah-Arendt |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९१४|१९१४]] - [[रेमंड डेव्हिस जुनियर]], [[:वर्ग:अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ|अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ]] व [[नोबेल पारितोषिक]] विजेता.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Raymond Davis, Jr. - Nobel Prize in Physics 2002 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2002/davis/biographical/ |website=NobelPrize.org |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९२७|१९२७]] - [[रॉजर मूर]], इंग्लिश अभिनेता.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Roger Moore - English Actor |url=https://www.britannica.com/biography/Roger-Moore |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९३०|१९३०]] - [[मोबुटु सेसे सेको]], [[:वर्ग:झैरचे राष्ट्राध्यक्ष|झैरचा राष्ट्राध्यक्ष]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mobutu Sese Seko - President of Zaire |url=https://www.britannica.com/biography/Mobutu-Sese-Seko |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९३१|१९३१]] - [[निखिल बॅनरजी]], [[:वर्ग:भारतीय शास्त्रीय संगीतकार|भारतीय शास्त्रीय संगीतकार (सतारवादक)]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Nikhil Banerjee - Indian Musician |url=https://www.britannica.com/biography/Nikhil-Banerjee |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९३२|१९३२]] - [[ॲनातोली लार्किन|अनातोली लार्किन]], [[:वर्ग:अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ|रशियन-अमेरिकन सैद्धांतिक भौतिकशास्त्रज्ञ]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Anatoly Larkin - Obituary |url=https://physicstoday.scitation.org/doi/10.1063/1.2155768 |website=Physics Today |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९३९|१९३९]] - [[राल्फ लॉरेन]], अमेरिकन फॅशन डिझायनर.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ralph Lauren - American Fashion Designer |url=https://www.britannica.com/biography/Ralph-Lauren |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९४०|१९४०]] - [[क्लिफ रिचर्ड]], इंग्लिश गायक.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sir Cliff Richard - British Musician |url=https://www.britannica.com/biography/Cliff-Richard |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

== मृत्यू ==
* [[इ.स. १०६६|१०६६]] - [[हॅरोल्ड गॉडविन्सन]], [[इंग्लंड]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Harold II - King of England |url=https://www.britannica.com/biography/Harold-II |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १०९२|१०९२]] - [[निझाम अल-मुल्क]], [[पर्शिया]]चा वजीर.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Nizam al-Mulk - Seljuk Vizier |url=https://www.britannica.com/biography/Nizam-al-Mulk-Seljuk-vizier |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १३१८|१३१८]] - [[एडवर्ड ब्रुस, आयर्लंड|एडवर्ड ब्रुस]], [[आयर्लंड]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Edward Bruce - Earl of Carrick |url=https://www.britannica.com/biography/Edward-Bruce-earl-of-Carrick |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६१९|१६१९]] - [[सॅम्युएल डॅनियल]], [[:वर्ग:इंग्लिश कवी|इंग्लिश कवी]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Samuel Daniel - English Poet |url=https://www.britannica.com/biography/Samuel-Daniel |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६३७|१६३७]] - [[गॅब्रियेलो चियाब्रेरा]], [[:वर्ग:इटालियन कवी|इटालियन कवी]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Gabriello Chiabrera - Italian Poet |url=https://www.britannica.com/biography/Gabriello-Chiabrera |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १७०३|१७०३]] - [[थॉमस हॅन्सन किंगो]], [[:वर्ग:डेनिश कवी|डेनिश कवी]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Thomas Kingo - Danish Hymn-Writer |url=https://www.britannica.com/biography/Thomas-Kingo |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १७११|१७११]] - [[ट्यूओफ्लोस, इथियोपिया|ट्यूओफ्लोस]], [[:वर्ग:इथियोपियाचे सम्राट|इथियोपियाचा सम्राट]].&lt;ref&gt;{{cite book |last=E. A. Wallis Budge |title=A History of Ethiopia: Nubia and Abyssinia |publisher=Methuen &amp; Co. |year=1928 |page=438}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९४४|१९४४]] - [[एर्विन रोमेल]], जर्मन सेनापती.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Erwin Rommel - German General |url=https://www.britannica.com/biography/Erwin-Rommel |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९५९|१९५९]] - [[एरॉल फ्लिन]], ऑस्ट्रेलियन अभिनेता.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Errol Flynn - Australian Actor |url=https://www.britannica.com/biography/Errol-Flynn |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९६०|१९६०]] - [[अब्राम इयॉफ]], [[:वर्ग:रशियन भौतिकशास्त्रज्ञ|रशियन भौतिकशास्त्रज्ञ]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Abram Feodorovich Ioffe - Soviet Physicist |url=https://www.britannica.com/biography/Abram-Feodorovich-Ioffe |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९७७|१९७७]] - [[बिंग क्रॉस्बी]], अमेरिकन गायक व अभिनेता.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Bing Crosby - American Singer and Actor |url=https://www.britannica.com/biography/Bing-Crosby |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९८३|१९८३]] - [[विलार्ड प्राइस]], [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक|कॅनेडियन-अमेरिकन लेखक]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Willard Price - Author Profile |url=https://www.gutenberg.org/ |website=Project Gutenberg |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९४|१९९४]] - [[सेतुमाधव पगडी]], [[:वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते|पद्मभूषण पुरस्कारविजेते]], [[:वर्ग:मराठी इतिहास संशोधक|मराठी इतिहास संशोधक]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=इतिहास संशोधक सेतु माधवराव पगडी |url=https://www.marathisrushti.com/profiles/setumadhavrao-shrinivas-pagdi/ |website=मराठीसृष्टी |access-date=October 14, 2026 |language=mr}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९७|१९९७]] - [[हॅरोल्ड रॉबिन्स]], [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक|अमेरिकन लेखक]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Harold Robbins - American Novelist |url=https://www.britannica.com/biography/Harold-Robbins |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९८|१९९८]] - [[क्लीव्हलॅंड अमोरी]], [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक|अमेरिकन लेखक]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=Cleveland Amory, Author and Animal Advocate, Dies at 81 |url=https://www.nytimes.com/1998/10/16/arts/cleveland-amory-author-and-animal-advocate-dies-at-81.html |work=The New York Times |date=October 16, 1998 |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९९|१९९९]] - [[जुलियस न्यरेरे]], [[:वर्ग:टांझानियाचे राष्ट्राध्यक्ष|टांझानियाचे पहिले राष्ट्राध्यक्ष]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Julius Nyerere - President of Tanzania |url=https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;

== प्रतिवार्षिक पालन ==
* शिक्षक दिन - [[पोलंड]].
* जागतिक प्रमाण दिन.

== बाह्य दुवे ==
{{बीबीसी आज||october/14}}
----
== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

[[ऑक्टोबर १२]] - [[ऑक्टोबर १३]] - ऑक्टोबर १४ - [[ऑक्टोबर १५]] - [[ऑक्टोबर १६]] - [[ऑक्टोबर महिना]]

{{ग्रेगरियन महिने}}

[[वर्ग:दिवस]]
[[वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका]]</text>
      <sha1>a0keki26mbg54s797bsdj8vokmkt0zo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721907</id>
      <parentid>2721906</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T07:05:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* ठळक घटना आणि घडामोडी */</comment>
      <origin>2721907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31209" sha1="jukviwg05ikmn16dersfgo6ua117w3z" xml:space="preserve">{{ऑक्टोबर दिनदर्शिका}}

{{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|ऑक्टोबर|१४|२८७|२८८}}

== ठळक घटना आणि घडामोडी ==
=== नववे शतक ===
* [[इ.स. ८८६|८८६]] - [[बायझंटाईन साम्राज्य|बायझंटाईन सम्राट]] [[पहिला बेसिल]] याच्या मृत्यूनंतर त्याचा मुलगा [[दुसरा लिओ (बायझंटाईन सम्राट)|दुसरा लिओ]] हा सह-सम्राट म्हणून गादीवर आला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Leo VI - Byzantine Emperor |url=https://www.britannica.com/biography/Leo-VI |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== दहावे शतक ===
* [[इ.स. ९६२|९६२]] - [[ओटो पहिला, पवित्र रोमन सम्राट|ओटो पहिल्याने]] [[रोम]] येथे आपली सत्ता मजबूत करताना कॅथोलिक चर्चच्या अधिकारांचे रक्षण करणारा जाहीरनामा जारी केला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Otto I - Holy Roman Emperor |url=https://www.britannica.com/biography/Otto-I |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== अकरावे शतक ===
* [[इ.स. १०६६|१०६६]] - [[नॉर्मन दिग्विजय]] - [[हेस्टिंग्जची लढाई]] - [[इंग्लंड]]मधील [[हेस्टिंग्ज]] गावापासून सात मैलावरच्या [[सेन्लॅक हिल]] या टेकडीवर [[नॉर्मंडीचा विल्यम|विल्यम द कॉंकरर]]च्या [[नॉर्मन]] सैन्याने [[सॅक्सन]] सैन्याचा पराभव केला व इंग्लंडच्या राजा [[हॅरोल्ड गॉडविन्सन|हॅरोल्ड दुसऱ्याला]] मारले.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Battle of Hastings |url=https://www.britannica.com/event/Battle-of-Hastings |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== तेरावे शतक ===
* [[इ.स. १२२१|१२२१]] - [[जेंगिज खान|चांगिज खानाच्या]] मंगोल सैन्याने [[निशापूर]] शहरावर कब्जा मिळवून शहराचा पूर्णपणे विनाश केला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Genghis Khan and the Mongol Conquests |url=https://www.britannica.com/biography/Genghis-Khan |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== चौदावे शतक ===
* [[इ.स. १३१८|१३१८]] - [[फाऊहार्टची लढाई]] - [[आयर्लंड]]चा राजा [[एडवर्ड ब्रुस, आयर्लंड|एडवर्ड ब्रुस]] हा अँग्लो-आयरिश सैन्याविरुद्ध लढताना मारला गेला, ज्यामुळे स्कॉटिश-आयरिश युतीचा अंत झाला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Battle of Faughart |url=https://www.britannica.com/event/Battle-of-Faughart |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १३२२|१३२२]] - [[ओल्ड बायलँडची लढाई]] - [[रॉबर्ट द ब्रुस]]च्या नेतृत्वाखालील स्कॉटिश सैन्याने इंग्लंडच्या [[दुसरा एडवर्ड, इंग्लंड|दुसऱ्या एडवर्ड]] राजाच्या सैन्याचा पराभव केला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Battle of Old Byland |url=https://www.britannica.com/event/Battle-of-Old-Byland |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== सोळावे शतक ===
* [[इ.स. १५८६|१५८६]] - [[स्कॉटलंड]]ची राणी [[मेरी, स्कॉटलंडची राणी|मेरी स्टुअर्ट]] हिच्यावर इंग्लंडची राणी [[पहिली एलिझाबेथ, इंग्लंड|पहिली एलिझाबेथ]] हिच्याविरुद्ध कट रचल्याचा आरोप ठेवून खटला सुरू झाला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trial of Mary, Queen of Scots |url=https://www.rmg.co.uk/stories/topics/execution-mary-queen-scots |website=Royal Museums Greenwich |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== सत्रावे शतक ===
* [[इ.स. १६४४|१६४४]] - [[पेन्सिल्व्हेनिया]] प्रांताचे संस्थापक आणि क्वेकर नेते [[विल्यम पेन]] यांचा जन्म.&lt;ref&gt;{{cite web |title=William Penn Biography |url=https://www.britannica.com/biography/William-Penn-English-Quaker-leader-and-founder-of-Pennsylvania |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६५६|१६५६]] - [[माझाच्युसेट्स]] वसाहतीने क्वेकरांविरुद्ध कठोर कायदे लागू केले.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Quakers in Massachusetts Bay Colony |url=https://www.masshist.org/ |website=Massachusetts Historical Society |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== अठरावे शतक ===
* [[इ.स. १७५८|१७५८]] - [[सात वर्षांचे युद्ध]] - [[होहकिर्चची लढाई]] - ऑस्ट्रियन सैन्याने [[प्रशिया]]चा राजा [[दुसरा फ्रेडरिक, प्रशिया|फ्रेडरिक द ग्रेट]] याच्या सैन्याचा पराभव केला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Battle of Hochkirch |url=https://www.britannica.com/event/Battle-of-Hochkirch |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १७७३|१७७३]] - [[पोलंड]]मध्ये जगातील पहिले शिक्षण मंत्रालय मानल्या जाणाऱ्या 'राष्ट्रीय शिक्षण आयोगाची' (Commission of National Education) स्थापना झाली.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Commission of National Education Poland |url=https://www.britannica.com/topic/Commission-of-National-Education |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== एकोणिसावे शतक ===
* [[इ.स. १८०६|१८०६]] - [[जेना-औअरश्टेटची लढाई]] - [[नेपोलियन बोनापार्ट]]च्या फ्रेंच सैन्याने प्रशियन सैन्याचा दारुण पराभव केला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Battles of Jena and Auerstadt |url=https://www.britannica.com/event/Battles-of-Jena-and-Auerstadt |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८४३|१८४३]] - आयरिश गणितज्ञ [[विल्यम रोवन हॅमिल्टन]] यांनी 'क्वाटरनियन्स' (Quaternions) या गणितीय संकल्पनेचा शोध लावला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=William Rowan Hamilton &amp; Quaternions |url=https://www.britannica.com/biography/William-Rowan-Hamilton |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८८४|१८८४]] - [[जॉर्ज ईस्टमन]]ने छायाचित्र छापायच्या कागदाचे (रोल फिल्म) पेटंट घेतले.&lt;ref&gt;{{cite web |title=George Eastman Biography &amp; Patents |url=https://www.britannica.com/biography/George-Eastman |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== विसावे शतक ===
* [[इ.स. १९१२|१९१२]] - [[मिलवॉकी, विस्कॉन्सिन]]मध्ये निवडणुकीसाठी भाषण देणाऱ्या [[थियोडोर रूझवेल्ट]]वर खुनी हल्ला झाला. गोळी लागून छातीतून रक्तस्राव होत असतानाही रूझवेल्ट यांनी आपले ९० मिनिटांचे भाषण पूर्ण केले.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Theodore Roosevelt Shot in Milwaukee |url=https://www.history.com/this-day-in-history/theodore-roosevelt-shot-in-milwaukee |work=History.com |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९१३|१९१३]] - [[युनायटेड किंग्डम]]च्या [[वेल्स]] येथील [[सेंघेनिड]] कोळशाच्या खाणीत भीषण स्फोट. ४३९ कामगार ठार झाले, जो ब्रिटनच्या इतिहासातील सर्वात मोठा खाण अपघात मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Senghenydd Colliery Disaster |url=https://www.bbc.com/news/uk-wales-24502598 |website=BBC News |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९३३|१९३३]] - [[जर्मनी]]तील [[अ‍ॅडॉल्फ हिटलर|हिटलर]] सरकारने [[लीग ऑफ नेशन्स]] आणि जागतिक नि:शस्त्रीकरण परिषदेतून बाहेर पडण्याची घोषणा केली.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Germany withdraws from League of Nations |url=https://www.history.com/this-day-in-history/germany-withdraws-from-league-of-nations |website=History.com |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९४०|१९४०]] - [[दुसरे महायुद्ध]] - लंडनवरील बाँबफेकीदरम्यान (द ब्लिट्झ) बॅलहॅम भूमिगत रेल्वे स्थानकावर बाँब पडल्याने ६६ लोकांचा मृत्यू झाला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Balham Underground Station Bombing |url=https://www.iwm.org.uk/history/the-blitz-and-london-underground |website=Imperial War Museums |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९४३|१९४३]] - [[ज्यूंचे शिरकाण]] - [[नाझी जर्मनी|नाझींच्या]] [[सोबिबोर छळछावणी]]तील कैद्यांनी सशस्त्र उठाव करून ११ [[वाफेन एस.एस.]] अधिकाऱ्यांना मारले आणि सुमारे ३०० कैद्यांनी पलायन केले.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sobibor Uprising |url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/sobibor-uprising |website=United States Holocaust Memorial Museum |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९४३|१९४३]] - [[दुसरे महायुद्ध]] - [[श्वाईनफर्ट]] येथील नाझी बॉलबेरिंग कारखान्यांवर हल्ला करणाऱ्या [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] ६० [[बी.१७ फ्लाईंग फोर्ट्रेस]] बॉम्बफेकी विमानांना जर्मन सैन्याने तोडून पाडले.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Second Raid on Schweinfurt |url=https://www.nationalmuseum.af.mil/Visit/Museum-Exhibits/Fact-Sheets/Display/Article/196236/second-raid-on-schweinfurt/ |website=National Museum of the U.S. Air Force |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९४७|१९४७]] - [[चक यीगर]] या अमेरिकन वैमानिकाने [[बेल एक्स-१]] या रॉकेट विमानातून पहिल्यांदा ध्वनीच्या गतीपेक्षा जास्त (माख १.०६) वेगाने उड्डाण करून 'साउंड बॅरियर' भेदले.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Chuck Yeager Breaks the Sound Barrier |url=https://www.nasa.gov/history/75-years-ago-chuck-yeager-breaks-the-sound-barrier/ |website=NASA |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९५६|१९५६]] - [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] यांनी [[दीक्षाभूमी]], [[नागपूर]] येथे आपल्या सुमारे ५,००,००० अनुयायांसह ऐतिहासिक [[धम्मचक्र प्रवर्तन दिन|धम्मचक्र प्रवर्तन]] सोहळ्यात [[बौद्ध धर्म|बौद्ध धर्मात]] प्रवेश केला.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Zelliot |first=Eleanor |title=From Untouchable to Dalit: Essays on the Ambedkar Movement |publisher=Manohar |year=1992 |pages=200–205}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९६८|१९६८]] - [[ऑस्ट्रेलिया]]च्या [[मेकरिंग]] शहरात [[रिश्टर मापनपद्धती]]नुसार ६.८ तीव्रतेचा भीषण भूकंप झाला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Meckering Earthquake 1968 |url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/hazards/earthquake/basics/historic#meckering-1968 |website=Geoscience Australia |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९७३|१९७३]] - [[थायलंड]]ची राजधानी बँकॉक येथे लष्करी हुकूमशाहीविरोधात विद्यार्थ्यांचे मोठे आंदोलन. सैन्याच्या गोळीबारात ७७ जण ठार झाले, ज्यामुळे पंतप्रधान थानोम कित्तिकाचॉर्न यांना राजीनामा द्यावा लागला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Thailand's 14 October 1973 Uprising |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-24513689 |website=BBC News |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== एकविसावे शतक ===
* [[इ.स. २०१२|२०१२]] - ऑस्ट्रियाच्या [[फेलिक्स बामगार्टनर]] या स्कायडायव्हरने जमिनीपासून ३९ किलोमीटर (१,२८,१०० फूट) उंचीवरून अंतराळातून उडी मारून मुक्त पतनादरम्यान (Freefall) ध्वनीचा वेग पार करणारा पहिला मानव ठरण्याचा विक्रम केला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Felix Baumgartner's Supersonic Skydive |url=https://www.redbull.com/us-en/projects/red-bull-stratos |website=Red Bull Stratos |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

== जन्म ==
* [[इ.स. १२५७|१२५७]] - [[प्रझेमिसल दुसरा, पोलंड|प्रझेमिसल दुसरा]], [[पोलंड]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Przemysł II - King of Poland |url=https://www.britannica.com/biography/Przemysl-II |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६३३|१६३३]] - [[जेम्स दुसरा, इंग्लंड|जेम्स दुसरा]], [[इंग्लंड]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{cite web |title=James II - King of England, Scotland, and Ireland |url=https://www.britannica.com/biography/James-II-king-of-Great-Britain |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६४३|१६४३]] - [[पहिला बहादूर शाह]], [[:वर्ग:मुघल सम्राट|मुघल सम्राट]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Bahadur Shah I - Mughal Emperor |url=https://www.britannica.com/biography/Bahadur-Shah-I |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६४४|१६४४]] - [[विल्यम पेन]], [[पेनसिल्व्हेनिया]]चा संस्थापक.&lt;ref&gt;{{cite web |title=William Penn - English Quaker Leader and Founder of Pennsylvania |url=https://www.britannica.com/biography/William-Penn-English-Quaker-leader-and-founder-of-Pennsylvania |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६८७|१६८७]] - [[रॉबर्ट सिम्सन]], [[:वर्ग:गणितज्ञ|स्कॉटिश गणितज्ञ]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Robert Simson - Scottish Mathematician |url=https://www.britannica.com/biography/Robert-Simson |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १७१२|१७१२]] - [[जॉर्ज ग्रेनव्हिल]], [[:वर्ग:युनायटेड किंग्डमचे पंतप्रधान|युनायटेड किंग्डमचा पंतप्रधान]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=George Grenville - Prime Minister of Great Britain |url=https://www.britannica.com/biography/George-Grenville |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १७८४|१७८४]] - [[फर्डिनांड सातवा, स्पेन|फर्डिनांड सातवा]], [[स्पेन]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ferdinand VII - King of Spain |url=https://www.britannica.com/biography/Ferdinand-VII |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८०१|१८०१]] - [[जोसेफ प्लॅटू]], [[:वर्ग:बेल्जियन भौतिकशास्त्रज्ञ|बेल्जियन भौतिकशास्त्रज्ञ]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Joseph Antoine Ferdinand Plateau - Belgian Physicist |url=https://www.britannica.com/biography/Joseph-Antoine-Ferdinand-Plateau |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८८२|१८८२]] - [[चार्ली पार्कर]], [[:वर्ग:इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Charlie Parker Profile - Cricket Player |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/charlie-parker-18635 |website=ESPNcricinfo |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८८८|१८८८]] - [[कॅथेरिन मॅन्सफील्ड]], [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक|न्यू झीलंड-ब्रिटिश लेखिका]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Katherine Mansfield - New Zealand Author |url=https://www.britannica.com/biography/Katherine-Mansfield |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८९०|१८९०]] - [[ड्वाइट डी. आयझेनहॉवर]], [[:वर्ग:अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|अमेरिकेचा ३४वा राष्ट्राध्यक्ष]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Dwight D. Eisenhower - 34th President of the United States |url=https://www.britannica.com/biography/Dwight-D-Eisenhower |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८९४|१८९४]] - [[ई.ई. कमिंग्स]], [[:वर्ग:इंग्लिश कवी|अमेरिकन कवी]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=E.E. Cummings - American Poet |url=https://www.britannica.com/biography/E-E-Cummings |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९०६|१९०६]] - [[हाना आरेंट]], जर्मन-अमेरिकन राजकीय तत्त्वज्ञ आणि लेखिका.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Hannah Arendt - Political Scientist and Philosopher |url=https://www.britannica.com/biography/Hannah-Arendt |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९१४|१९१४]] - [[रेमंड डेव्हिस जुनियर]], [[:वर्ग:अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ|अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ]] व [[नोबेल पारितोषिक]] विजेता.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Raymond Davis, Jr. - Nobel Prize in Physics 2002 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2002/davis/biographical/ |website=NobelPrize.org |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९२७|१९२७]] - [[रॉजर मूर]], इंग्लिश अभिनेता.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Roger Moore - English Actor |url=https://www.britannica.com/biography/Roger-Moore |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९३०|१९३०]] - [[मोबुटु सेसे सेको]], [[:वर्ग:झैरचे राष्ट्राध्यक्ष|झैरचा राष्ट्राध्यक्ष]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mobutu Sese Seko - President of Zaire |url=https://www.britannica.com/biography/Mobutu-Sese-Seko |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९३१|१९३१]] - [[निखिल बॅनरजी]], [[:वर्ग:भारतीय शास्त्रीय संगीतकार|भारतीय शास्त्रीय संगीतकार (सतारवादक)]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Nikhil Banerjee - Indian Musician |url=https://www.britannica.com/biography/Nikhil-Banerjee |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९३२|१९३२]] - [[ॲनातोली लार्किन|अनातोली लार्किन]], [[:वर्ग:अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ|रशियन-अमेरिकन सैद्धांतिक भौतिकशास्त्रज्ञ]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Anatoly Larkin - Obituary |url=https://physicstoday.scitation.org/doi/10.1063/1.2155768 |website=Physics Today |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९३९|१९३९]] - [[राल्फ लॉरेन]], अमेरिकन फॅशन डिझायनर.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ralph Lauren - American Fashion Designer |url=https://www.britannica.com/biography/Ralph-Lauren |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९४०|१९४०]] - [[क्लिफ रिचर्ड]], इंग्लिश गायक.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sir Cliff Richard - British Musician |url=https://www.britannica.com/biography/Cliff-Richard |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

== मृत्यू ==
* [[इ.स. १०६६|१०६६]] - [[हॅरोल्ड गॉडविन्सन]], [[इंग्लंड]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Harold II - King of England |url=https://www.britannica.com/biography/Harold-II |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १०९२|१०९२]] - [[निझाम अल-मुल्क]], [[पर्शिया]]चा वजीर.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Nizam al-Mulk - Seljuk Vizier |url=https://www.britannica.com/biography/Nizam-al-Mulk-Seljuk-vizier |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १३१८|१३१८]] - [[एडवर्ड ब्रुस, आयर्लंड|एडवर्ड ब्रुस]], [[आयर्लंड]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Edward Bruce - Earl of Carrick |url=https://www.britannica.com/biography/Edward-Bruce-earl-of-Carrick |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६१९|१६१९]] - [[सॅम्युएल डॅनियल]], [[:वर्ग:इंग्लिश कवी|इंग्लिश कवी]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Samuel Daniel - English Poet |url=https://www.britannica.com/biography/Samuel-Daniel |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६३७|१६३७]] - [[गॅब्रियेलो चियाब्रेरा]], [[:वर्ग:इटालियन कवी|इटालियन कवी]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Gabriello Chiabrera - Italian Poet |url=https://www.britannica.com/biography/Gabriello-Chiabrera |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १७०३|१७०३]] - [[थॉमस हॅन्सन किंगो]], [[:वर्ग:डेनिश कवी|डेनिश कवी]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Thomas Kingo - Danish Hymn-Writer |url=https://www.britannica.com/biography/Thomas-Kingo |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १७११|१७११]] - [[ट्यूओफ्लोस, इथियोपिया|ट्यूओफ्लोस]], [[:वर्ग:इथियोपियाचे सम्राट|इथियोपियाचा सम्राट]].&lt;ref&gt;{{cite book |last=E. A. Wallis Budge |title=A History of Ethiopia: Nubia and Abyssinia |publisher=Methuen &amp; Co. |year=1928 |page=438}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९४४|१९४४]] - [[एर्विन रोमेल]], जर्मन सेनापती.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Erwin Rommel - German General |url=https://www.britannica.com/biography/Erwin-Rommel |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९५९|१९५९]] - [[एरॉल फ्लिन]], ऑस्ट्रेलियन अभिनेता.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Errol Flynn - Australian Actor |url=https://www.britannica.com/biography/Errol-Flynn |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९६०|१९६०]] - [[अब्राम इयॉफ]], [[:वर्ग:रशियन भौतिकशास्त्रज्ञ|रशियन भौतिकशास्त्रज्ञ]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Abram Feodorovich Ioffe - Soviet Physicist |url=https://www.britannica.com/biography/Abram-Feodorovich-Ioffe |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९७७|१९७७]] - [[बिंग क्रॉस्बी]], अमेरिकन गायक व अभिनेता.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Bing Crosby - American Singer and Actor |url=https://www.britannica.com/biography/Bing-Crosby |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९८३|१९८३]] - [[विलार्ड प्राइस]], [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक|कॅनेडियन-अमेरिकन लेखक]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Willard Price - Author Profile |url=https://www.gutenberg.org/ |website=Project Gutenberg |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९४|१९९४]] - [[सेतुमाधव पगडी]], [[:वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते|पद्मभूषण पुरस्कारविजेते]], [[:वर्ग:मराठी इतिहास संशोधक|मराठी इतिहास संशोधक]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=इतिहास संशोधक सेतु माधवराव पगडी |url=https://www.marathisrushti.com/profiles/setumadhavrao-shrinivas-pagdi/ |website=मराठीसृष्टी |access-date=October 14, 2026 |language=mr}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९७|१९९७]] - [[हॅरोल्ड रॉबिन्स]], [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक|अमेरिकन लेखक]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Harold Robbins - American Novelist |url=https://www.britannica.com/biography/Harold-Robbins |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९८|१९९८]] - [[क्लीव्हलॅंड अमोरी]], [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक|अमेरिकन लेखक]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=Cleveland Amory, Author and Animal Advocate, Dies at 81 |url=https://www.nytimes.com/1998/10/16/arts/cleveland-amory-author-and-animal-advocate-dies-at-81.html |work=The New York Times |date=October 16, 1998 |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९९|१९९९]] - [[जुलियस न्यरेरे]], [[:वर्ग:टांझानियाचे राष्ट्राध्यक्ष|टांझानियाचे पहिले राष्ट्राध्यक्ष]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Julius Nyerere - President of Tanzania |url=https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;

== प्रतिवार्षिक पालन ==
* शिक्षक दिन - [[पोलंड]].
* जागतिक प्रमाण दिन.

== बाह्य दुवे ==
{{बीबीसी आज||october/14}}
----
== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

[[ऑक्टोबर १२]] - [[ऑक्टोबर १३]] - ऑक्टोबर १४ - [[ऑक्टोबर १५]] - [[ऑक्टोबर १६]] - [[ऑक्टोबर महिना]]

{{ग्रेगरियन महिने}}

[[वर्ग:दिवस]]
[[वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका]]</text>
      <sha1>jukviwg05ikmn16dersfgo6ua117w3z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721908</id>
      <parentid>2721907</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T07:05:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT II</username>
        <id>140753</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>शुद्धलेखन — इंग्रजी colon चा मराठी विसर्ग ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#इंग्रजी colon चा मराठी विसर्ग|अधिक माहिती]])</comment>
      <origin>2721908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31211" sha1="ctewlipiywxcw99pisvs5zwgeg2eb1y" xml:space="preserve">{{ऑक्टोबर दिनदर्शिका}}

{{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|ऑक्टोबर|१४|२८७|२८८}}

== ठळक घटना आणि घडामोडी ==
=== नववे शतक ===
* [[इ.स. ८८६|८८६]] - [[बायझंटाईन साम्राज्य|बायझंटाईन सम्राट]] [[पहिला बेसिल]] याच्या मृत्यूनंतर त्याचा मुलगा [[दुसरा लिओ (बायझंटाईन सम्राट)|दुसरा लिओ]] हा सह-सम्राट म्हणून गादीवर आला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Leo VI - Byzantine Emperor |url=https://www.britannica.com/biography/Leo-VI |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== दहावे शतक ===
* [[इ.स. ९६२|९६२]] - [[ओटो पहिला, पवित्र रोमन सम्राट|ओटो पहिल्याने]] [[रोम]] येथे आपली सत्ता मजबूत करताना कॅथोलिक चर्चच्या अधिकारांचे रक्षण करणारा जाहीरनामा जारी केला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Otto I - Holy Roman Emperor |url=https://www.britannica.com/biography/Otto-I |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== अकरावे शतक ===
* [[इ.स. १०६६|१०६६]] - [[नॉर्मन दिग्विजय]] - [[हेस्टिंग्जची लढाई]] - [[इंग्लंड]]मधील [[हेस्टिंग्ज]] गावापासून सात मैलावरच्या [[सेन्लॅक हिल]] या टेकडीवर [[नॉर्मंडीचा विल्यम|विल्यम द कॉंकरर]]च्या [[नॉर्मन]] सैन्याने [[सॅक्सन]] सैन्याचा पराभव केला व इंग्लंडच्या राजा [[हॅरोल्ड गॉडविन्सन|हॅरोल्ड दुसऱ्याला]] मारले.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Battle of Hastings |url=https://www.britannica.com/event/Battle-of-Hastings |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== तेरावे शतक ===
* [[इ.स. १२२१|१२२१]] - [[जेंगिज खान|चांगिज खानाच्या]] मंगोल सैन्याने [[निशापूर]] शहरावर कब्जा मिळवून शहराचा पूर्णपणे विनाश केला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Genghis Khan and the Mongol Conquests |url=https://www.britannica.com/biography/Genghis-Khan |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== चौदावे शतक ===
* [[इ.स. १३१८|१३१८]] - [[फाऊहार्टची लढाई]] - [[आयर्लंड]]चा राजा [[एडवर्ड ब्रुस, आयर्लंड|एडवर्ड ब्रुस]] हा अँग्लो-आयरिश सैन्याविरुद्ध लढताना मारला गेला, ज्यामुळे स्कॉटिश-आयरिश युतीचा अंत झाला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Battle of Faughart |url=https://www.britannica.com/event/Battle-of-Faughart |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १३२२|१३२२]] - [[ओल्ड बायलँडची लढाई]] - [[रॉबर्ट द ब्रुस]]च्या नेतृत्वाखालील स्कॉटिश सैन्याने इंग्लंडच्या [[दुसरा एडवर्ड, इंग्लंड|दुसऱ्या एडवर्ड]] राजाच्या सैन्याचा पराभव केला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Battle of Old Byland |url=https://www.britannica.com/event/Battle-of-Old-Byland |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== सोळावे शतक ===
* [[इ.स. १५८६|१५८६]] - [[स्कॉटलंड]]ची राणी [[मेरी, स्कॉटलंडची राणी|मेरी स्टुअर्ट]] हिच्यावर इंग्लंडची राणी [[पहिली एलिझाबेथ, इंग्लंड|पहिली एलिझाबेथ]] हिच्याविरुद्ध कट रचल्याचा आरोप ठेवून खटला सुरू झाला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trial of Mary, Queen of Scots |url=https://www.rmg.co.uk/stories/topics/execution-mary-queen-scots |website=Royal Museums Greenwich |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== सत्रावे शतक ===
* [[इ.स. १६४४|१६४४]] - [[पेन्सिल्व्हेनिया]] प्रांताचे संस्थापक आणि क्वेकर नेते [[विल्यम पेन]] यांचा जन्म.&lt;ref&gt;{{cite web |title=William Penn Biography |url=https://www.britannica.com/biography/William-Penn-English-Quaker-leader-and-founder-of-Pennsylvania |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६५६|१६५६]] - [[माझाच्युसेट्स]] वसाहतीने क्वेकरांविरुद्ध कठोर कायदे लागू केले.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Quakers in Massachusetts Bay Colony |url=https://www.masshist.org/ |website=Massachusetts Historical Society |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== अठरावे शतक ===
* [[इ.स. १७५८|१७५८]] - [[सात वर्षांचे युद्ध]] - [[होहकिर्चची लढाई]] - ऑस्ट्रियन सैन्याने [[प्रशिया]]चा राजा [[दुसरा फ्रेडरिक, प्रशिया|फ्रेडरिक द ग्रेट]] याच्या सैन्याचा पराभव केला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Battle of Hochkirch |url=https://www.britannica.com/event/Battle-of-Hochkirch |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १७७३|१७७३]] - [[पोलंड]]मध्ये जगातील पहिले शिक्षण मंत्रालय मानल्या जाणाऱ्या 'राष्ट्रीय शिक्षण आयोगाची' (Commission of National Education) स्थापना झाली.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Commission of National Education Poland |url=https://www.britannica.com/topic/Commission-of-National-Education |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== एकोणिसावे शतक ===
* [[इ.स. १८०६|१८०६]] - [[जेना-औअरश्टेटची लढाई]] - [[नेपोलियन बोनापार्ट]]च्या फ्रेंच सैन्याने प्रशियन सैन्याचा दारुण पराभव केला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Battles of Jena and Auerstadt |url=https://www.britannica.com/event/Battles-of-Jena-and-Auerstadt |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८४३|१८४३]] - आयरिश गणितज्ञ [[विल्यम रोवन हॅमिल्टन]] यांनी 'क्वाटरनियन्स' (Quaternions) या गणितीय संकल्पनेचा शोध लावला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=William Rowan Hamilton &amp; Quaternions |url=https://www.britannica.com/biography/William-Rowan-Hamilton |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८८४|१८८४]] - [[जॉर्ज ईस्टमन]]ने छायाचित्र छापायच्या कागदाचे (रोल फिल्म) पेटंट घेतले.&lt;ref&gt;{{cite web |title=George Eastman Biography &amp; Patents |url=https://www.britannica.com/biography/George-Eastman |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== विसावे शतक ===
* [[इ.स. १९१२|१९१२]] - [[मिलवॉकी, विस्कॉन्सिन]]मध्ये निवडणुकीसाठी भाषण देणाऱ्या [[थियोडोर रूझवेल्ट]]वर खुनी हल्ला झाला. गोळी लागून छातीतून रक्तस्राव होत असतानाही रूझवेल्ट यांनी आपले ९० मिनिटांचे भाषण पूर्ण केले.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Theodore Roosevelt Shot in Milwaukee |url=https://www.history.com/this-day-in-history/theodore-roosevelt-shot-in-milwaukee |work=History.com |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९१३|१९१३]] - [[युनायटेड किंग्डम]]च्या [[वेल्स]] येथील [[सेंघेनिड]] कोळशाच्या खाणीत भीषण स्फोट. ४३९ कामगार ठार झाले, जो ब्रिटनच्या इतिहासातील सर्वात मोठा खाण अपघात मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Senghenydd Colliery Disaster |url=https://www.bbc.com/news/uk-wales-24502598 |website=BBC News |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९३३|१९३३]] - [[जर्मनी]]तील [[अ‍ॅडॉल्फ हिटलर|हिटलर]] सरकारने [[लीग ऑफ नेशन्स]] आणि जागतिक निःशस्त्रीकरण परिषदेतून बाहेर पडण्याची घोषणा केली.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Germany withdraws from League of Nations |url=https://www.history.com/this-day-in-history/germany-withdraws-from-league-of-nations |website=History.com |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९४०|१९४०]] - [[दुसरे महायुद्ध]] - लंडनवरील बाँबफेकीदरम्यान (द ब्लिट्झ) बॅलहॅम भूमिगत रेल्वे स्थानकावर बाँब पडल्याने ६६ लोकांचा मृत्यू झाला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Balham Underground Station Bombing |url=https://www.iwm.org.uk/history/the-blitz-and-london-underground |website=Imperial War Museums |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९४३|१९४३]] - [[ज्यूंचे शिरकाण]] - [[नाझी जर्मनी|नाझींच्या]] [[सोबिबोर छळछावणी]]तील कैद्यांनी सशस्त्र उठाव करून ११ [[वाफेन एस.एस.]] अधिकाऱ्यांना मारले आणि सुमारे ३०० कैद्यांनी पलायन केले.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sobibor Uprising |url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/sobibor-uprising |website=United States Holocaust Memorial Museum |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९४३|१९४३]] - [[दुसरे महायुद्ध]] - [[श्वाईनफर्ट]] येथील नाझी बॉलबेरिंग कारखान्यांवर हल्ला करणाऱ्या [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] ६० [[बी.१७ फ्लाईंग फोर्ट्रेस]] बॉम्बफेकी विमानांना जर्मन सैन्याने तोडून पाडले.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Second Raid on Schweinfurt |url=https://www.nationalmuseum.af.mil/Visit/Museum-Exhibits/Fact-Sheets/Display/Article/196236/second-raid-on-schweinfurt/ |website=National Museum of the U.S. Air Force |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९४७|१९४७]] - [[चक यीगर]] या अमेरिकन वैमानिकाने [[बेल एक्स-१]] या रॉकेट विमानातून पहिल्यांदा ध्वनीच्या गतीपेक्षा जास्त (माख १.०६) वेगाने उड्डाण करून 'साउंड बॅरियर' भेदले.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Chuck Yeager Breaks the Sound Barrier |url=https://www.nasa.gov/history/75-years-ago-chuck-yeager-breaks-the-sound-barrier/ |website=NASA |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९५६|१९५६]] - [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] यांनी [[दीक्षाभूमी]], [[नागपूर]] येथे आपल्या सुमारे ५,००,००० अनुयायांसह ऐतिहासिक [[धम्मचक्र प्रवर्तन दिन|धम्मचक्र प्रवर्तन]] सोहळ्यात [[बौद्ध धर्म|बौद्ध धर्मात]] प्रवेश केला.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Zelliot |first=Eleanor |title=From Untouchable to Dalit: Essays on the Ambedkar Movement |publisher=Manohar |year=1992 |pages=200–205}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९६८|१९६८]] - [[ऑस्ट्रेलिया]]च्या [[मेकरिंग]] शहरात [[रिश्टर मापनपद्धती]]नुसार ६.८ तीव्रतेचा भीषण भूकंप झाला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Meckering Earthquake 1968 |url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/hazards/earthquake/basics/historic#meckering-1968 |website=Geoscience Australia |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९७३|१९७३]] - [[थायलंड]]ची राजधानी बँकॉक येथे लष्करी हुकूमशाहीविरोधात विद्यार्थ्यांचे मोठे आंदोलन. सैन्याच्या गोळीबारात ७७ जण ठार झाले, ज्यामुळे पंतप्रधान थानोम कित्तिकाचॉर्न यांना राजीनामा द्यावा लागला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Thailand's 14 October 1973 Uprising |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-24513689 |website=BBC News |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== एकविसावे शतक ===
* [[इ.स. २०१२|२०१२]] - ऑस्ट्रियाच्या [[फेलिक्स बामगार्टनर]] या स्कायडायव्हरने जमिनीपासून ३९ किलोमीटर (१,२८,१०० फूट) उंचीवरून अंतराळातून उडी मारून मुक्त पतनादरम्यान (Freefall) ध्वनीचा वेग पार करणारा पहिला मानव ठरण्याचा विक्रम केला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Felix Baumgartner's Supersonic Skydive |url=https://www.redbull.com/us-en/projects/red-bull-stratos |website=Red Bull Stratos |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

== जन्म ==
* [[इ.स. १२५७|१२५७]] - [[प्रझेमिसल दुसरा, पोलंड|प्रझेमिसल दुसरा]], [[पोलंड]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Przemysł II - King of Poland |url=https://www.britannica.com/biography/Przemysl-II |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६३३|१६३३]] - [[जेम्स दुसरा, इंग्लंड|जेम्स दुसरा]], [[इंग्लंड]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{cite web |title=James II - King of England, Scotland, and Ireland |url=https://www.britannica.com/biography/James-II-king-of-Great-Britain |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६४३|१६४३]] - [[पहिला बहादूर शाह]], [[:वर्ग:मुघल सम्राट|मुघल सम्राट]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Bahadur Shah I - Mughal Emperor |url=https://www.britannica.com/biography/Bahadur-Shah-I |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६४४|१६४४]] - [[विल्यम पेन]], [[पेनसिल्व्हेनिया]]चा संस्थापक.&lt;ref&gt;{{cite web |title=William Penn - English Quaker Leader and Founder of Pennsylvania |url=https://www.britannica.com/biography/William-Penn-English-Quaker-leader-and-founder-of-Pennsylvania |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६८७|१६८७]] - [[रॉबर्ट सिम्सन]], [[:वर्ग:गणितज्ञ|स्कॉटिश गणितज्ञ]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Robert Simson - Scottish Mathematician |url=https://www.britannica.com/biography/Robert-Simson |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १७१२|१७१२]] - [[जॉर्ज ग्रेनव्हिल]], [[:वर्ग:युनायटेड किंग्डमचे पंतप्रधान|युनायटेड किंग्डमचा पंतप्रधान]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=George Grenville - Prime Minister of Great Britain |url=https://www.britannica.com/biography/George-Grenville |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १७८४|१७८४]] - [[फर्डिनांड सातवा, स्पेन|फर्डिनांड सातवा]], [[स्पेन]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ferdinand VII - King of Spain |url=https://www.britannica.com/biography/Ferdinand-VII |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८०१|१८०१]] - [[जोसेफ प्लॅटू]], [[:वर्ग:बेल्जियन भौतिकशास्त्रज्ञ|बेल्जियन भौतिकशास्त्रज्ञ]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Joseph Antoine Ferdinand Plateau - Belgian Physicist |url=https://www.britannica.com/biography/Joseph-Antoine-Ferdinand-Plateau |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८८२|१८८२]] - [[चार्ली पार्कर]], [[:वर्ग:इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Charlie Parker Profile - Cricket Player |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/charlie-parker-18635 |website=ESPNcricinfo |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८८८|१८८८]] - [[कॅथेरिन मॅन्सफील्ड]], [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक|न्यू झीलंड-ब्रिटिश लेखिका]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Katherine Mansfield - New Zealand Author |url=https://www.britannica.com/biography/Katherine-Mansfield |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८९०|१८९०]] - [[ड्वाइट डी. आयझेनहॉवर]], [[:वर्ग:अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|अमेरिकेचा ३४वा राष्ट्राध्यक्ष]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Dwight D. Eisenhower - 34th President of the United States |url=https://www.britannica.com/biography/Dwight-D-Eisenhower |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८९४|१८९४]] - [[ई.ई. कमिंग्स]], [[:वर्ग:इंग्लिश कवी|अमेरिकन कवी]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=E.E. Cummings - American Poet |url=https://www.britannica.com/biography/E-E-Cummings |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९०६|१९०६]] - [[हाना आरेंट]], जर्मन-अमेरिकन राजकीय तत्त्वज्ञ आणि लेखिका.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Hannah Arendt - Political Scientist and Philosopher |url=https://www.britannica.com/biography/Hannah-Arendt |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९१४|१९१४]] - [[रेमंड डेव्हिस जुनियर]], [[:वर्ग:अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ|अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ]] व [[नोबेल पारितोषिक]] विजेता.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Raymond Davis, Jr. - Nobel Prize in Physics 2002 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2002/davis/biographical/ |website=NobelPrize.org |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९२७|१९२७]] - [[रॉजर मूर]], इंग्लिश अभिनेता.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Roger Moore - English Actor |url=https://www.britannica.com/biography/Roger-Moore |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९३०|१९३०]] - [[मोबुटु सेसे सेको]], [[:वर्ग:झैरचे राष्ट्राध्यक्ष|झैरचा राष्ट्राध्यक्ष]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mobutu Sese Seko - President of Zaire |url=https://www.britannica.com/biography/Mobutu-Sese-Seko |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९३१|१९३१]] - [[निखिल बॅनरजी]], [[:वर्ग:भारतीय शास्त्रीय संगीतकार|भारतीय शास्त्रीय संगीतकार (सतारवादक)]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Nikhil Banerjee - Indian Musician |url=https://www.britannica.com/biography/Nikhil-Banerjee |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९३२|१९३२]] - [[ॲनातोली लार्किन|अनातोली लार्किन]], [[:वर्ग:अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ|रशियन-अमेरिकन सैद्धांतिक भौतिकशास्त्रज्ञ]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Anatoly Larkin - Obituary |url=https://physicstoday.scitation.org/doi/10.1063/1.2155768 |website=Physics Today |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९३९|१९३९]] - [[राल्फ लॉरेन]], अमेरिकन फॅशन डिझायनर.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ralph Lauren - American Fashion Designer |url=https://www.britannica.com/biography/Ralph-Lauren |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९४०|१९४०]] - [[क्लिफ रिचर्ड]], इंग्लिश गायक.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sir Cliff Richard - British Musician |url=https://www.britannica.com/biography/Cliff-Richard |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

== मृत्यू ==
* [[इ.स. १०६६|१०६६]] - [[हॅरोल्ड गॉडविन्सन]], [[इंग्लंड]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Harold II - King of England |url=https://www.britannica.com/biography/Harold-II |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १०९२|१०९२]] - [[निझाम अल-मुल्क]], [[पर्शिया]]चा वजीर.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Nizam al-Mulk - Seljuk Vizier |url=https://www.britannica.com/biography/Nizam-al-Mulk-Seljuk-vizier |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १३१८|१३१८]] - [[एडवर्ड ब्रुस, आयर्लंड|एडवर्ड ब्रुस]], [[आयर्लंड]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Edward Bruce - Earl of Carrick |url=https://www.britannica.com/biography/Edward-Bruce-earl-of-Carrick |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६१९|१६१९]] - [[सॅम्युएल डॅनियल]], [[:वर्ग:इंग्लिश कवी|इंग्लिश कवी]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Samuel Daniel - English Poet |url=https://www.britannica.com/biography/Samuel-Daniel |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६३७|१६३७]] - [[गॅब्रियेलो चियाब्रेरा]], [[:वर्ग:इटालियन कवी|इटालियन कवी]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Gabriello Chiabrera - Italian Poet |url=https://www.britannica.com/biography/Gabriello-Chiabrera |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १७०३|१७०३]] - [[थॉमस हॅन्सन किंगो]], [[:वर्ग:डेनिश कवी|डेनिश कवी]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Thomas Kingo - Danish Hymn-Writer |url=https://www.britannica.com/biography/Thomas-Kingo |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १७११|१७११]] - [[ट्यूओफ्लोस, इथियोपिया|ट्यूओफ्लोस]], [[:वर्ग:इथियोपियाचे सम्राट|इथियोपियाचा सम्राट]].&lt;ref&gt;{{cite book |last=E. A. Wallis Budge |title=A History of Ethiopia: Nubia and Abyssinia |publisher=Methuen &amp; Co. |year=1928 |page=438}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९४४|१९४४]] - [[एर्विन रोमेल]], जर्मन सेनापती.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Erwin Rommel - German General |url=https://www.britannica.com/biography/Erwin-Rommel |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९५९|१९५९]] - [[एरॉल फ्लिन]], ऑस्ट्रेलियन अभिनेता.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Errol Flynn - Australian Actor |url=https://www.britannica.com/biography/Errol-Flynn |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९६०|१९६०]] - [[अब्राम इयॉफ]], [[:वर्ग:रशियन भौतिकशास्त्रज्ञ|रशियन भौतिकशास्त्रज्ञ]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Abram Feodorovich Ioffe - Soviet Physicist |url=https://www.britannica.com/biography/Abram-Feodorovich-Ioffe |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९७७|१९७७]] - [[बिंग क्रॉस्बी]], अमेरिकन गायक व अभिनेता.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Bing Crosby - American Singer and Actor |url=https://www.britannica.com/biography/Bing-Crosby |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९८३|१९८३]] - [[विलार्ड प्राइस]], [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक|कॅनेडियन-अमेरिकन लेखक]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Willard Price - Author Profile |url=https://www.gutenberg.org/ |website=Project Gutenberg |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९४|१९९४]] - [[सेतुमाधव पगडी]], [[:वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते|पद्मभूषण पुरस्कारविजेते]], [[:वर्ग:मराठी इतिहास संशोधक|मराठी इतिहास संशोधक]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=इतिहास संशोधक सेतु माधवराव पगडी |url=https://www.marathisrushti.com/profiles/setumadhavrao-shrinivas-pagdi/ |website=मराठीसृष्टी |access-date=October 14, 2026 |language=mr}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९७|१९९७]] - [[हॅरोल्ड रॉबिन्स]], [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक|अमेरिकन लेखक]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Harold Robbins - American Novelist |url=https://www.britannica.com/biography/Harold-Robbins |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९८|१९९८]] - [[क्लीव्हलॅंड अमोरी]], [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक|अमेरिकन लेखक]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=Cleveland Amory, Author and Animal Advocate, Dies at 81 |url=https://www.nytimes.com/1998/10/16/arts/cleveland-amory-author-and-animal-advocate-dies-at-81.html |work=The New York Times |date=October 16, 1998 |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९९|१९९९]] - [[जुलियस न्यरेरे]], [[:वर्ग:टांझानियाचे राष्ट्राध्यक्ष|टांझानियाचे पहिले राष्ट्राध्यक्ष]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Julius Nyerere - President of Tanzania |url=https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;

== प्रतिवार्षिक पालन ==
* शिक्षक दिन - [[पोलंड]].
* जागतिक प्रमाण दिन.

== बाह्य दुवे ==
{{बीबीसी आज||october/14}}
----
== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

[[ऑक्टोबर १२]] - [[ऑक्टोबर १३]] - ऑक्टोबर १४ - [[ऑक्टोबर १५]] - [[ऑक्टोबर १६]] - [[ऑक्टोबर महिना]]

{{ग्रेगरियन महिने}}

[[वर्ग:दिवस]]
[[वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका]]</text>
      <sha1>ctewlipiywxcw99pisvs5zwgeg2eb1y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721910</id>
      <parentid>2721908</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T07:06:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* तेरावे शतक */</comment>
      <origin>2721910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31205" sha1="abpejdff35rlus3d8z61p49tn1itli0" xml:space="preserve">{{ऑक्टोबर दिनदर्शिका}}

{{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|ऑक्टोबर|१४|२८७|२८८}}

== ठळक घटना आणि घडामोडी ==
=== नववे शतक ===
* [[इ.स. ८८६|८८६]] - [[बायझंटाईन साम्राज्य|बायझंटाईन सम्राट]] [[पहिला बेसिल]] याच्या मृत्यूनंतर त्याचा मुलगा [[दुसरा लिओ (बायझंटाईन सम्राट)|दुसरा लिओ]] हा सह-सम्राट म्हणून गादीवर आला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Leo VI - Byzantine Emperor |url=https://www.britannica.com/biography/Leo-VI |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== दहावे शतक ===
* [[इ.स. ९६२|९६२]] - [[ओटो पहिला, पवित्र रोमन सम्राट|ओटो पहिल्याने]] [[रोम]] येथे आपली सत्ता मजबूत करताना कॅथोलिक चर्चच्या अधिकारांचे रक्षण करणारा जाहीरनामा जारी केला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Otto I - Holy Roman Emperor |url=https://www.britannica.com/biography/Otto-I |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== अकरावे शतक ===
* [[इ.स. १०६६|१०६६]] - [[नॉर्मन दिग्विजय]] - [[हेस्टिंग्जची लढाई]] - [[इंग्लंड]]मधील [[हेस्टिंग्ज]] गावापासून सात मैलावरच्या [[सेन्लॅक हिल]] या टेकडीवर [[नॉर्मंडीचा विल्यम|विल्यम द कॉंकरर]]च्या [[नॉर्मन]] सैन्याने [[सॅक्सन]] सैन्याचा पराभव केला व इंग्लंडच्या राजा [[हॅरोल्ड गॉडविन्सन|हॅरोल्ड दुसऱ्याला]] मारले.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Battle of Hastings |url=https://www.britannica.com/event/Battle-of-Hastings |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== तेरावे शतक ===
* [[इ.स. १२२१|१२२१]] - [[चंगीज खान|चंगीज खानाच्या]] मंगोल सैन्याने [[निशापूर]] शहरावर कब्जा मिळवून शहराचा पूर्णपणे विनाश केला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Genghis Khan and the Mongol Conquests |url=https://www.britannica.com/biography/Genghis-Khan |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== चौदावे शतक ===
* [[इ.स. १३१८|१३१८]] - [[फाऊहार्टची लढाई]] - [[आयर्लंड]]चा राजा [[एडवर्ड ब्रुस, आयर्लंड|एडवर्ड ब्रुस]] हा अँग्लो-आयरिश सैन्याविरुद्ध लढताना मारला गेला, ज्यामुळे स्कॉटिश-आयरिश युतीचा अंत झाला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Battle of Faughart |url=https://www.britannica.com/event/Battle-of-Faughart |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १३२२|१३२२]] - [[ओल्ड बायलँडची लढाई]] - [[रॉबर्ट द ब्रुस]]च्या नेतृत्वाखालील स्कॉटिश सैन्याने इंग्लंडच्या [[दुसरा एडवर्ड, इंग्लंड|दुसऱ्या एडवर्ड]] राजाच्या सैन्याचा पराभव केला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Battle of Old Byland |url=https://www.britannica.com/event/Battle-of-Old-Byland |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== सोळावे शतक ===
* [[इ.स. १५८६|१५८६]] - [[स्कॉटलंड]]ची राणी [[मेरी, स्कॉटलंडची राणी|मेरी स्टुअर्ट]] हिच्यावर इंग्लंडची राणी [[पहिली एलिझाबेथ, इंग्लंड|पहिली एलिझाबेथ]] हिच्याविरुद्ध कट रचल्याचा आरोप ठेवून खटला सुरू झाला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trial of Mary, Queen of Scots |url=https://www.rmg.co.uk/stories/topics/execution-mary-queen-scots |website=Royal Museums Greenwich |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== सत्रावे शतक ===
* [[इ.स. १६४४|१६४४]] - [[पेन्सिल्व्हेनिया]] प्रांताचे संस्थापक आणि क्वेकर नेते [[विल्यम पेन]] यांचा जन्म.&lt;ref&gt;{{cite web |title=William Penn Biography |url=https://www.britannica.com/biography/William-Penn-English-Quaker-leader-and-founder-of-Pennsylvania |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६५६|१६५६]] - [[माझाच्युसेट्स]] वसाहतीने क्वेकरांविरुद्ध कठोर कायदे लागू केले.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Quakers in Massachusetts Bay Colony |url=https://www.masshist.org/ |website=Massachusetts Historical Society |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== अठरावे शतक ===
* [[इ.स. १७५८|१७५८]] - [[सात वर्षांचे युद्ध]] - [[होहकिर्चची लढाई]] - ऑस्ट्रियन सैन्याने [[प्रशिया]]चा राजा [[दुसरा फ्रेडरिक, प्रशिया|फ्रेडरिक द ग्रेट]] याच्या सैन्याचा पराभव केला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Battle of Hochkirch |url=https://www.britannica.com/event/Battle-of-Hochkirch |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १७७३|१७७३]] - [[पोलंड]]मध्ये जगातील पहिले शिक्षण मंत्रालय मानल्या जाणाऱ्या 'राष्ट्रीय शिक्षण आयोगाची' (Commission of National Education) स्थापना झाली.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Commission of National Education Poland |url=https://www.britannica.com/topic/Commission-of-National-Education |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== एकोणिसावे शतक ===
* [[इ.स. १८०६|१८०६]] - [[जेना-औअरश्टेटची लढाई]] - [[नेपोलियन बोनापार्ट]]च्या फ्रेंच सैन्याने प्रशियन सैन्याचा दारुण पराभव केला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Battles of Jena and Auerstadt |url=https://www.britannica.com/event/Battles-of-Jena-and-Auerstadt |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८४३|१८४३]] - आयरिश गणितज्ञ [[विल्यम रोवन हॅमिल्टन]] यांनी 'क्वाटरनियन्स' (Quaternions) या गणितीय संकल्पनेचा शोध लावला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=William Rowan Hamilton &amp; Quaternions |url=https://www.britannica.com/biography/William-Rowan-Hamilton |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८८४|१८८४]] - [[जॉर्ज ईस्टमन]]ने छायाचित्र छापायच्या कागदाचे (रोल फिल्म) पेटंट घेतले.&lt;ref&gt;{{cite web |title=George Eastman Biography &amp; Patents |url=https://www.britannica.com/biography/George-Eastman |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== विसावे शतक ===
* [[इ.स. १९१२|१९१२]] - [[मिलवॉकी, विस्कॉन्सिन]]मध्ये निवडणुकीसाठी भाषण देणाऱ्या [[थियोडोर रूझवेल्ट]]वर खुनी हल्ला झाला. गोळी लागून छातीतून रक्तस्राव होत असतानाही रूझवेल्ट यांनी आपले ९० मिनिटांचे भाषण पूर्ण केले.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Theodore Roosevelt Shot in Milwaukee |url=https://www.history.com/this-day-in-history/theodore-roosevelt-shot-in-milwaukee |work=History.com |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९१३|१९१३]] - [[युनायटेड किंग्डम]]च्या [[वेल्स]] येथील [[सेंघेनिड]] कोळशाच्या खाणीत भीषण स्फोट. ४३९ कामगार ठार झाले, जो ब्रिटनच्या इतिहासातील सर्वात मोठा खाण अपघात मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Senghenydd Colliery Disaster |url=https://www.bbc.com/news/uk-wales-24502598 |website=BBC News |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९३३|१९३३]] - [[जर्मनी]]तील [[अ‍ॅडॉल्फ हिटलर|हिटलर]] सरकारने [[लीग ऑफ नेशन्स]] आणि जागतिक निःशस्त्रीकरण परिषदेतून बाहेर पडण्याची घोषणा केली.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Germany withdraws from League of Nations |url=https://www.history.com/this-day-in-history/germany-withdraws-from-league-of-nations |website=History.com |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९४०|१९४०]] - [[दुसरे महायुद्ध]] - लंडनवरील बाँबफेकीदरम्यान (द ब्लिट्झ) बॅलहॅम भूमिगत रेल्वे स्थानकावर बाँब पडल्याने ६६ लोकांचा मृत्यू झाला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Balham Underground Station Bombing |url=https://www.iwm.org.uk/history/the-blitz-and-london-underground |website=Imperial War Museums |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९४३|१९४३]] - [[ज्यूंचे शिरकाण]] - [[नाझी जर्मनी|नाझींच्या]] [[सोबिबोर छळछावणी]]तील कैद्यांनी सशस्त्र उठाव करून ११ [[वाफेन एस.एस.]] अधिकाऱ्यांना मारले आणि सुमारे ३०० कैद्यांनी पलायन केले.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sobibor Uprising |url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/sobibor-uprising |website=United States Holocaust Memorial Museum |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९४३|१९४३]] - [[दुसरे महायुद्ध]] - [[श्वाईनफर्ट]] येथील नाझी बॉलबेरिंग कारखान्यांवर हल्ला करणाऱ्या [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] ६० [[बी.१७ फ्लाईंग फोर्ट्रेस]] बॉम्बफेकी विमानांना जर्मन सैन्याने तोडून पाडले.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Second Raid on Schweinfurt |url=https://www.nationalmuseum.af.mil/Visit/Museum-Exhibits/Fact-Sheets/Display/Article/196236/second-raid-on-schweinfurt/ |website=National Museum of the U.S. Air Force |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९४७|१९४७]] - [[चक यीगर]] या अमेरिकन वैमानिकाने [[बेल एक्स-१]] या रॉकेट विमानातून पहिल्यांदा ध्वनीच्या गतीपेक्षा जास्त (माख १.०६) वेगाने उड्डाण करून 'साउंड बॅरियर' भेदले.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Chuck Yeager Breaks the Sound Barrier |url=https://www.nasa.gov/history/75-years-ago-chuck-yeager-breaks-the-sound-barrier/ |website=NASA |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९५६|१९५६]] - [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] यांनी [[दीक्षाभूमी]], [[नागपूर]] येथे आपल्या सुमारे ५,००,००० अनुयायांसह ऐतिहासिक [[धम्मचक्र प्रवर्तन दिन|धम्मचक्र प्रवर्तन]] सोहळ्यात [[बौद्ध धर्म|बौद्ध धर्मात]] प्रवेश केला.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Zelliot |first=Eleanor |title=From Untouchable to Dalit: Essays on the Ambedkar Movement |publisher=Manohar |year=1992 |pages=200–205}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९६८|१९६८]] - [[ऑस्ट्रेलिया]]च्या [[मेकरिंग]] शहरात [[रिश्टर मापनपद्धती]]नुसार ६.८ तीव्रतेचा भीषण भूकंप झाला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Meckering Earthquake 1968 |url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/hazards/earthquake/basics/historic#meckering-1968 |website=Geoscience Australia |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९७३|१९७३]] - [[थायलंड]]ची राजधानी बँकॉक येथे लष्करी हुकूमशाहीविरोधात विद्यार्थ्यांचे मोठे आंदोलन. सैन्याच्या गोळीबारात ७७ जण ठार झाले, ज्यामुळे पंतप्रधान थानोम कित्तिकाचॉर्न यांना राजीनामा द्यावा लागला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Thailand's 14 October 1973 Uprising |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-24513689 |website=BBC News |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== एकविसावे शतक ===
* [[इ.स. २०१२|२०१२]] - ऑस्ट्रियाच्या [[फेलिक्स बामगार्टनर]] या स्कायडायव्हरने जमिनीपासून ३९ किलोमीटर (१,२८,१०० फूट) उंचीवरून अंतराळातून उडी मारून मुक्त पतनादरम्यान (Freefall) ध्वनीचा वेग पार करणारा पहिला मानव ठरण्याचा विक्रम केला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Felix Baumgartner's Supersonic Skydive |url=https://www.redbull.com/us-en/projects/red-bull-stratos |website=Red Bull Stratos |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

== जन्म ==
* [[इ.स. १२५७|१२५७]] - [[प्रझेमिसल दुसरा, पोलंड|प्रझेमिसल दुसरा]], [[पोलंड]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Przemysł II - King of Poland |url=https://www.britannica.com/biography/Przemysl-II |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६३३|१६३३]] - [[जेम्स दुसरा, इंग्लंड|जेम्स दुसरा]], [[इंग्लंड]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{cite web |title=James II - King of England, Scotland, and Ireland |url=https://www.britannica.com/biography/James-II-king-of-Great-Britain |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६४३|१६४३]] - [[पहिला बहादूर शाह]], [[:वर्ग:मुघल सम्राट|मुघल सम्राट]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Bahadur Shah I - Mughal Emperor |url=https://www.britannica.com/biography/Bahadur-Shah-I |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६४४|१६४४]] - [[विल्यम पेन]], [[पेनसिल्व्हेनिया]]चा संस्थापक.&lt;ref&gt;{{cite web |title=William Penn - English Quaker Leader and Founder of Pennsylvania |url=https://www.britannica.com/biography/William-Penn-English-Quaker-leader-and-founder-of-Pennsylvania |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६८७|१६८७]] - [[रॉबर्ट सिम्सन]], [[:वर्ग:गणितज्ञ|स्कॉटिश गणितज्ञ]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Robert Simson - Scottish Mathematician |url=https://www.britannica.com/biography/Robert-Simson |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १७१२|१७१२]] - [[जॉर्ज ग्रेनव्हिल]], [[:वर्ग:युनायटेड किंग्डमचे पंतप्रधान|युनायटेड किंग्डमचा पंतप्रधान]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=George Grenville - Prime Minister of Great Britain |url=https://www.britannica.com/biography/George-Grenville |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १७८४|१७८४]] - [[फर्डिनांड सातवा, स्पेन|फर्डिनांड सातवा]], [[स्पेन]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ferdinand VII - King of Spain |url=https://www.britannica.com/biography/Ferdinand-VII |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८०१|१८०१]] - [[जोसेफ प्लॅटू]], [[:वर्ग:बेल्जियन भौतिकशास्त्रज्ञ|बेल्जियन भौतिकशास्त्रज्ञ]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Joseph Antoine Ferdinand Plateau - Belgian Physicist |url=https://www.britannica.com/biography/Joseph-Antoine-Ferdinand-Plateau |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८८२|१८८२]] - [[चार्ली पार्कर]], [[:वर्ग:इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Charlie Parker Profile - Cricket Player |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/charlie-parker-18635 |website=ESPNcricinfo |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८८८|१८८८]] - [[कॅथेरिन मॅन्सफील्ड]], [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक|न्यू झीलंड-ब्रिटिश लेखिका]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Katherine Mansfield - New Zealand Author |url=https://www.britannica.com/biography/Katherine-Mansfield |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८९०|१८९०]] - [[ड्वाइट डी. आयझेनहॉवर]], [[:वर्ग:अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|अमेरिकेचा ३४वा राष्ट्राध्यक्ष]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Dwight D. Eisenhower - 34th President of the United States |url=https://www.britannica.com/biography/Dwight-D-Eisenhower |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८९४|१८९४]] - [[ई.ई. कमिंग्स]], [[:वर्ग:इंग्लिश कवी|अमेरिकन कवी]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=E.E. Cummings - American Poet |url=https://www.britannica.com/biography/E-E-Cummings |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९०६|१९०६]] - [[हाना आरेंट]], जर्मन-अमेरिकन राजकीय तत्त्वज्ञ आणि लेखिका.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Hannah Arendt - Political Scientist and Philosopher |url=https://www.britannica.com/biography/Hannah-Arendt |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९१४|१९१४]] - [[रेमंड डेव्हिस जुनियर]], [[:वर्ग:अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ|अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ]] व [[नोबेल पारितोषिक]] विजेता.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Raymond Davis, Jr. - Nobel Prize in Physics 2002 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2002/davis/biographical/ |website=NobelPrize.org |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९२७|१९२७]] - [[रॉजर मूर]], इंग्लिश अभिनेता.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Roger Moore - English Actor |url=https://www.britannica.com/biography/Roger-Moore |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९३०|१९३०]] - [[मोबुटु सेसे सेको]], [[:वर्ग:झैरचे राष्ट्राध्यक्ष|झैरचा राष्ट्राध्यक्ष]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mobutu Sese Seko - President of Zaire |url=https://www.britannica.com/biography/Mobutu-Sese-Seko |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९३१|१९३१]] - [[निखिल बॅनरजी]], [[:वर्ग:भारतीय शास्त्रीय संगीतकार|भारतीय शास्त्रीय संगीतकार (सतारवादक)]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Nikhil Banerjee - Indian Musician |url=https://www.britannica.com/biography/Nikhil-Banerjee |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९३२|१९३२]] - [[ॲनातोली लार्किन|अनातोली लार्किन]], [[:वर्ग:अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ|रशियन-अमेरिकन सैद्धांतिक भौतिकशास्त्रज्ञ]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Anatoly Larkin - Obituary |url=https://physicstoday.scitation.org/doi/10.1063/1.2155768 |website=Physics Today |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९३९|१९३९]] - [[राल्फ लॉरेन]], अमेरिकन फॅशन डिझायनर.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ralph Lauren - American Fashion Designer |url=https://www.britannica.com/biography/Ralph-Lauren |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९४०|१९४०]] - [[क्लिफ रिचर्ड]], इंग्लिश गायक.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sir Cliff Richard - British Musician |url=https://www.britannica.com/biography/Cliff-Richard |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

== मृत्यू ==
* [[इ.स. १०६६|१०६६]] - [[हॅरोल्ड गॉडविन्सन]], [[इंग्लंड]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Harold II - King of England |url=https://www.britannica.com/biography/Harold-II |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १०९२|१०९२]] - [[निझाम अल-मुल्क]], [[पर्शिया]]चा वजीर.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Nizam al-Mulk - Seljuk Vizier |url=https://www.britannica.com/biography/Nizam-al-Mulk-Seljuk-vizier |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १३१८|१३१८]] - [[एडवर्ड ब्रुस, आयर्लंड|एडवर्ड ब्रुस]], [[आयर्लंड]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Edward Bruce - Earl of Carrick |url=https://www.britannica.com/biography/Edward-Bruce-earl-of-Carrick |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६१९|१६१९]] - [[सॅम्युएल डॅनियल]], [[:वर्ग:इंग्लिश कवी|इंग्लिश कवी]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Samuel Daniel - English Poet |url=https://www.britannica.com/biography/Samuel-Daniel |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६३७|१६३७]] - [[गॅब्रियेलो चियाब्रेरा]], [[:वर्ग:इटालियन कवी|इटालियन कवी]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Gabriello Chiabrera - Italian Poet |url=https://www.britannica.com/biography/Gabriello-Chiabrera |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १७०३|१७०३]] - [[थॉमस हॅन्सन किंगो]], [[:वर्ग:डेनिश कवी|डेनिश कवी]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Thomas Kingo - Danish Hymn-Writer |url=https://www.britannica.com/biography/Thomas-Kingo |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १७११|१७११]] - [[ट्यूओफ्लोस, इथियोपिया|ट्यूओफ्लोस]], [[:वर्ग:इथियोपियाचे सम्राट|इथियोपियाचा सम्राट]].&lt;ref&gt;{{cite book |last=E. A. Wallis Budge |title=A History of Ethiopia: Nubia and Abyssinia |publisher=Methuen &amp; Co. |year=1928 |page=438}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९४४|१९४४]] - [[एर्विन रोमेल]], जर्मन सेनापती.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Erwin Rommel - German General |url=https://www.britannica.com/biography/Erwin-Rommel |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९५९|१९५९]] - [[एरॉल फ्लिन]], ऑस्ट्रेलियन अभिनेता.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Errol Flynn - Australian Actor |url=https://www.britannica.com/biography/Errol-Flynn |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९६०|१९६०]] - [[अब्राम इयॉफ]], [[:वर्ग:रशियन भौतिकशास्त्रज्ञ|रशियन भौतिकशास्त्रज्ञ]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Abram Feodorovich Ioffe - Soviet Physicist |url=https://www.britannica.com/biography/Abram-Feodorovich-Ioffe |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९७७|१९७७]] - [[बिंग क्रॉस्बी]], अमेरिकन गायक व अभिनेता.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Bing Crosby - American Singer and Actor |url=https://www.britannica.com/biography/Bing-Crosby |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९८३|१९८३]] - [[विलार्ड प्राइस]], [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक|कॅनेडियन-अमेरिकन लेखक]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Willard Price - Author Profile |url=https://www.gutenberg.org/ |website=Project Gutenberg |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९४|१९९४]] - [[सेतुमाधव पगडी]], [[:वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते|पद्मभूषण पुरस्कारविजेते]], [[:वर्ग:मराठी इतिहास संशोधक|मराठी इतिहास संशोधक]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=इतिहास संशोधक सेतु माधवराव पगडी |url=https://www.marathisrushti.com/profiles/setumadhavrao-shrinivas-pagdi/ |website=मराठीसृष्टी |access-date=October 14, 2026 |language=mr}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९७|१९९७]] - [[हॅरोल्ड रॉबिन्स]], [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक|अमेरिकन लेखक]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Harold Robbins - American Novelist |url=https://www.britannica.com/biography/Harold-Robbins |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९८|१९९८]] - [[क्लीव्हलॅंड अमोरी]], [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक|अमेरिकन लेखक]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=Cleveland Amory, Author and Animal Advocate, Dies at 81 |url=https://www.nytimes.com/1998/10/16/arts/cleveland-amory-author-and-animal-advocate-dies-at-81.html |work=The New York Times |date=October 16, 1998 |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९९|१९९९]] - [[जुलियस न्यरेरे]], [[:वर्ग:टांझानियाचे राष्ट्राध्यक्ष|टांझानियाचे पहिले राष्ट्राध्यक्ष]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Julius Nyerere - President of Tanzania |url=https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;

== प्रतिवार्षिक पालन ==
* शिक्षक दिन - [[पोलंड]].
* जागतिक प्रमाण दिन.

== बाह्य दुवे ==
{{बीबीसी आज||october/14}}
----
== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

[[ऑक्टोबर १२]] - [[ऑक्टोबर १३]] - ऑक्टोबर १४ - [[ऑक्टोबर १५]] - [[ऑक्टोबर १६]] - [[ऑक्टोबर महिना]]

{{ग्रेगरियन महिने}}

[[वर्ग:दिवस]]
[[वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका]]</text>
      <sha1>abpejdff35rlus3d8z61p49tn1itli0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721911</id>
      <parentid>2721910</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T07:16:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* सत्रावे शतक */</comment>
      <origin>2721911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30759" sha1="ljbt26m3p20ufo8qfrxyvywh0rskkkl" xml:space="preserve">{{ऑक्टोबर दिनदर्शिका}}

{{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|ऑक्टोबर|१४|२८७|२८८}}

== ठळक घटना आणि घडामोडी ==
=== नववे शतक ===
* [[इ.स. ८८६|८८६]] - [[बायझंटाईन साम्राज्य|बायझंटाईन सम्राट]] [[पहिला बेसिल]] याच्या मृत्यूनंतर त्याचा मुलगा [[दुसरा लिओ (बायझंटाईन सम्राट)|दुसरा लिओ]] हा सह-सम्राट म्हणून गादीवर आला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Leo VI - Byzantine Emperor |url=https://www.britannica.com/biography/Leo-VI |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== दहावे शतक ===
* [[इ.स. ९६२|९६२]] - [[ओटो पहिला, पवित्र रोमन सम्राट|ओटो पहिल्याने]] [[रोम]] येथे आपली सत्ता मजबूत करताना कॅथोलिक चर्चच्या अधिकारांचे रक्षण करणारा जाहीरनामा जारी केला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Otto I - Holy Roman Emperor |url=https://www.britannica.com/biography/Otto-I |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== अकरावे शतक ===
* [[इ.स. १०६६|१०६६]] - [[नॉर्मन दिग्विजय]] - [[हेस्टिंग्जची लढाई]] - [[इंग्लंड]]मधील [[हेस्टिंग्ज]] गावापासून सात मैलावरच्या [[सेन्लॅक हिल]] या टेकडीवर [[नॉर्मंडीचा विल्यम|विल्यम द कॉंकरर]]च्या [[नॉर्मन]] सैन्याने [[सॅक्सन]] सैन्याचा पराभव केला व इंग्लंडच्या राजा [[हॅरोल्ड गॉडविन्सन|हॅरोल्ड दुसऱ्याला]] मारले.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Battle of Hastings |url=https://www.britannica.com/event/Battle-of-Hastings |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== तेरावे शतक ===
* [[इ.स. १२२१|१२२१]] - [[चंगीज खान|चंगीज खानाच्या]] मंगोल सैन्याने [[निशापूर]] शहरावर कब्जा मिळवून शहराचा पूर्णपणे विनाश केला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Genghis Khan and the Mongol Conquests |url=https://www.britannica.com/biography/Genghis-Khan |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== चौदावे शतक ===
* [[इ.स. १३१८|१३१८]] - [[फाऊहार्टची लढाई]] - [[आयर्लंड]]चा राजा [[एडवर्ड ब्रुस, आयर्लंड|एडवर्ड ब्रुस]] हा अँग्लो-आयरिश सैन्याविरुद्ध लढताना मारला गेला, ज्यामुळे स्कॉटिश-आयरिश युतीचा अंत झाला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Battle of Faughart |url=https://www.britannica.com/event/Battle-of-Faughart |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १३२२|१३२२]] - [[ओल्ड बायलँडची लढाई]] - [[रॉबर्ट द ब्रुस]]च्या नेतृत्वाखालील स्कॉटिश सैन्याने इंग्लंडच्या [[दुसरा एडवर्ड, इंग्लंड|दुसऱ्या एडवर्ड]] राजाच्या सैन्याचा पराभव केला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Battle of Old Byland |url=https://www.britannica.com/event/Battle-of-Old-Byland |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== सोळावे शतक ===
* [[इ.स. १५८६|१५८६]] - [[स्कॉटलंड]]ची राणी [[मेरी, स्कॉटलंडची राणी|मेरी स्टुअर्ट]] हिच्यावर इंग्लंडची राणी [[पहिली एलिझाबेथ, इंग्लंड|पहिली एलिझाबेथ]] हिच्याविरुद्ध कट रचल्याचा आरोप ठेवून खटला सुरू झाला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trial of Mary, Queen of Scots |url=https://www.rmg.co.uk/stories/topics/execution-mary-queen-scots |website=Royal Museums Greenwich |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== सतरावे शतक ===
* [[इ.स. १६५६|१६५६]] - [[मॅसेच्युसेट्स]] वसाहतीने [[क्वेकर पंथ|क्वेकरांविरुद्ध]] कठोर कायदे लागू केले.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Quakers in Massachusetts Bay Colony |url=https://www.masshist.org/ |website=Massachusetts Historical Society |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== अठरावे शतक ===
* [[इ.स. १७५८|१७५८]] - [[सात वर्षांचे युद्ध]] - [[होहकिर्चची लढाई]] - ऑस्ट्रियन सैन्याने [[प्रशिया]]चा राजा [[दुसरा फ्रेडरिक, प्रशिया|फ्रेडरिक द ग्रेट]] याच्या सैन्याचा पराभव केला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Battle of Hochkirch |url=https://www.britannica.com/event/Battle-of-Hochkirch |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १७७३|१७७३]] - [[पोलंड]]मध्ये जगातील पहिले शिक्षण मंत्रालय मानल्या जाणाऱ्या 'राष्ट्रीय शिक्षण आयोगाची' (Commission of National Education) स्थापना झाली.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Commission of National Education Poland |url=https://www.britannica.com/topic/Commission-of-National-Education |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== एकोणिसावे शतक ===
* [[इ.स. १८०६|१८०६]] - [[जेना-औअरश्टेटची लढाई]] - [[नेपोलियन बोनापार्ट]]च्या फ्रेंच सैन्याने प्रशियन सैन्याचा दारुण पराभव केला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Battles of Jena and Auerstadt |url=https://www.britannica.com/event/Battles-of-Jena-and-Auerstadt |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८४३|१८४३]] - आयरिश गणितज्ञ [[विल्यम रोवन हॅमिल्टन]] यांनी 'क्वाटरनियन्स' (Quaternions) या गणितीय संकल्पनेचा शोध लावला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=William Rowan Hamilton &amp; Quaternions |url=https://www.britannica.com/biography/William-Rowan-Hamilton |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८८४|१८८४]] - [[जॉर्ज ईस्टमन]]ने छायाचित्र छापायच्या कागदाचे (रोल फिल्म) पेटंट घेतले.&lt;ref&gt;{{cite web |title=George Eastman Biography &amp; Patents |url=https://www.britannica.com/biography/George-Eastman |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== विसावे शतक ===
* [[इ.स. १९१२|१९१२]] - [[मिलवॉकी, विस्कॉन्सिन]]मध्ये निवडणुकीसाठी भाषण देणाऱ्या [[थियोडोर रूझवेल्ट]]वर खुनी हल्ला झाला. गोळी लागून छातीतून रक्तस्राव होत असतानाही रूझवेल्ट यांनी आपले ९० मिनिटांचे भाषण पूर्ण केले.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Theodore Roosevelt Shot in Milwaukee |url=https://www.history.com/this-day-in-history/theodore-roosevelt-shot-in-milwaukee |work=History.com |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९१३|१९१३]] - [[युनायटेड किंग्डम]]च्या [[वेल्स]] येथील [[सेंघेनिड]] कोळशाच्या खाणीत भीषण स्फोट. ४३९ कामगार ठार झाले, जो ब्रिटनच्या इतिहासातील सर्वात मोठा खाण अपघात मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Senghenydd Colliery Disaster |url=https://www.bbc.com/news/uk-wales-24502598 |website=BBC News |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९३३|१९३३]] - [[जर्मनी]]तील [[अ‍ॅडॉल्फ हिटलर|हिटलर]] सरकारने [[लीग ऑफ नेशन्स]] आणि जागतिक निःशस्त्रीकरण परिषदेतून बाहेर पडण्याची घोषणा केली.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Germany withdraws from League of Nations |url=https://www.history.com/this-day-in-history/germany-withdraws-from-league-of-nations |website=History.com |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९४०|१९४०]] - [[दुसरे महायुद्ध]] - लंडनवरील बाँबफेकीदरम्यान (द ब्लिट्झ) बॅलहॅम भूमिगत रेल्वे स्थानकावर बाँब पडल्याने ६६ लोकांचा मृत्यू झाला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Balham Underground Station Bombing |url=https://www.iwm.org.uk/history/the-blitz-and-london-underground |website=Imperial War Museums |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९४३|१९४३]] - [[ज्यूंचे शिरकाण]] - [[नाझी जर्मनी|नाझींच्या]] [[सोबिबोर छळछावणी]]तील कैद्यांनी सशस्त्र उठाव करून ११ [[वाफेन एस.एस.]] अधिकाऱ्यांना मारले आणि सुमारे ३०० कैद्यांनी पलायन केले.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sobibor Uprising |url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/sobibor-uprising |website=United States Holocaust Memorial Museum |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९४३|१९४३]] - [[दुसरे महायुद्ध]] - [[श्वाईनफर्ट]] येथील नाझी बॉलबेरिंग कारखान्यांवर हल्ला करणाऱ्या [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] ६० [[बी.१७ फ्लाईंग फोर्ट्रेस]] बॉम्बफेकी विमानांना जर्मन सैन्याने तोडून पाडले.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Second Raid on Schweinfurt |url=https://www.nationalmuseum.af.mil/Visit/Museum-Exhibits/Fact-Sheets/Display/Article/196236/second-raid-on-schweinfurt/ |website=National Museum of the U.S. Air Force |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९४७|१९४७]] - [[चक यीगर]] या अमेरिकन वैमानिकाने [[बेल एक्स-१]] या रॉकेट विमानातून पहिल्यांदा ध्वनीच्या गतीपेक्षा जास्त (माख १.०६) वेगाने उड्डाण करून 'साउंड बॅरियर' भेदले.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Chuck Yeager Breaks the Sound Barrier |url=https://www.nasa.gov/history/75-years-ago-chuck-yeager-breaks-the-sound-barrier/ |website=NASA |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९५६|१९५६]] - [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] यांनी [[दीक्षाभूमी]], [[नागपूर]] येथे आपल्या सुमारे ५,००,००० अनुयायांसह ऐतिहासिक [[धम्मचक्र प्रवर्तन दिन|धम्मचक्र प्रवर्तन]] सोहळ्यात [[बौद्ध धर्म|बौद्ध धर्मात]] प्रवेश केला.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Zelliot |first=Eleanor |title=From Untouchable to Dalit: Essays on the Ambedkar Movement |publisher=Manohar |year=1992 |pages=200–205}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९६८|१९६८]] - [[ऑस्ट्रेलिया]]च्या [[मेकरिंग]] शहरात [[रिश्टर मापनपद्धती]]नुसार ६.८ तीव्रतेचा भीषण भूकंप झाला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Meckering Earthquake 1968 |url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/hazards/earthquake/basics/historic#meckering-1968 |website=Geoscience Australia |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९७३|१९७३]] - [[थायलंड]]ची राजधानी बँकॉक येथे लष्करी हुकूमशाहीविरोधात विद्यार्थ्यांचे मोठे आंदोलन. सैन्याच्या गोळीबारात ७७ जण ठार झाले, ज्यामुळे पंतप्रधान थानोम कित्तिकाचॉर्न यांना राजीनामा द्यावा लागला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Thailand's 14 October 1973 Uprising |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-24513689 |website=BBC News |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== एकविसावे शतक ===
* [[इ.स. २०१२|२०१२]] - ऑस्ट्रियाच्या [[फेलिक्स बामगार्टनर]] या स्कायडायव्हरने जमिनीपासून ३९ किलोमीटर (१,२८,१०० फूट) उंचीवरून अंतराळातून उडी मारून मुक्त पतनादरम्यान (Freefall) ध्वनीचा वेग पार करणारा पहिला मानव ठरण्याचा विक्रम केला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Felix Baumgartner's Supersonic Skydive |url=https://www.redbull.com/us-en/projects/red-bull-stratos |website=Red Bull Stratos |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

== जन्म ==
* [[इ.स. १२५७|१२५७]] - [[प्रझेमिसल दुसरा, पोलंड|प्रझेमिसल दुसरा]], [[पोलंड]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Przemysł II - King of Poland |url=https://www.britannica.com/biography/Przemysl-II |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६३३|१६३३]] - [[जेम्स दुसरा, इंग्लंड|जेम्स दुसरा]], [[इंग्लंड]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{cite web |title=James II - King of England, Scotland, and Ireland |url=https://www.britannica.com/biography/James-II-king-of-Great-Britain |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६४३|१६४३]] - [[पहिला बहादूर शाह]], [[:वर्ग:मुघल सम्राट|मुघल सम्राट]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Bahadur Shah I - Mughal Emperor |url=https://www.britannica.com/biography/Bahadur-Shah-I |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६४४|१६४४]] - [[विल्यम पेन]], [[पेनसिल्व्हेनिया]]चा संस्थापक.&lt;ref&gt;{{cite web |title=William Penn - English Quaker Leader and Founder of Pennsylvania |url=https://www.britannica.com/biography/William-Penn-English-Quaker-leader-and-founder-of-Pennsylvania |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६८७|१६८७]] - [[रॉबर्ट सिम्सन]], [[:वर्ग:गणितज्ञ|स्कॉटिश गणितज्ञ]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Robert Simson - Scottish Mathematician |url=https://www.britannica.com/biography/Robert-Simson |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १७१२|१७१२]] - [[जॉर्ज ग्रेनव्हिल]], [[:वर्ग:युनायटेड किंग्डमचे पंतप्रधान|युनायटेड किंग्डमचा पंतप्रधान]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=George Grenville - Prime Minister of Great Britain |url=https://www.britannica.com/biography/George-Grenville |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १७८४|१७८४]] - [[फर्डिनांड सातवा, स्पेन|फर्डिनांड सातवा]], [[स्पेन]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ferdinand VII - King of Spain |url=https://www.britannica.com/biography/Ferdinand-VII |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८०१|१८०१]] - [[जोसेफ प्लॅटू]], [[:वर्ग:बेल्जियन भौतिकशास्त्रज्ञ|बेल्जियन भौतिकशास्त्रज्ञ]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Joseph Antoine Ferdinand Plateau - Belgian Physicist |url=https://www.britannica.com/biography/Joseph-Antoine-Ferdinand-Plateau |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८८२|१८८२]] - [[चार्ली पार्कर]], [[:वर्ग:इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Charlie Parker Profile - Cricket Player |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/charlie-parker-18635 |website=ESPNcricinfo |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८८८|१८८८]] - [[कॅथेरिन मॅन्सफील्ड]], [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक|न्यू झीलंड-ब्रिटिश लेखिका]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Katherine Mansfield - New Zealand Author |url=https://www.britannica.com/biography/Katherine-Mansfield |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८९०|१८९०]] - [[ड्वाइट डी. आयझेनहॉवर]], [[:वर्ग:अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|अमेरिकेचा ३४वा राष्ट्राध्यक्ष]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Dwight D. Eisenhower - 34th President of the United States |url=https://www.britannica.com/biography/Dwight-D-Eisenhower |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८९४|१८९४]] - [[ई.ई. कमिंग्स]], [[:वर्ग:इंग्लिश कवी|अमेरिकन कवी]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=E.E. Cummings - American Poet |url=https://www.britannica.com/biography/E-E-Cummings |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९०६|१९०६]] - [[हाना आरेंट]], जर्मन-अमेरिकन राजकीय तत्त्वज्ञ आणि लेखिका.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Hannah Arendt - Political Scientist and Philosopher |url=https://www.britannica.com/biography/Hannah-Arendt |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९१४|१९१४]] - [[रेमंड डेव्हिस जुनियर]], [[:वर्ग:अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ|अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ]] व [[नोबेल पारितोषिक]] विजेता.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Raymond Davis, Jr. - Nobel Prize in Physics 2002 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2002/davis/biographical/ |website=NobelPrize.org |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९२७|१९२७]] - [[रॉजर मूर]], इंग्लिश अभिनेता.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Roger Moore - English Actor |url=https://www.britannica.com/biography/Roger-Moore |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९३०|१९३०]] - [[मोबुटु सेसे सेको]], [[:वर्ग:झैरचे राष्ट्राध्यक्ष|झैरचा राष्ट्राध्यक्ष]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mobutu Sese Seko - President of Zaire |url=https://www.britannica.com/biography/Mobutu-Sese-Seko |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९३१|१९३१]] - [[निखिल बॅनरजी]], [[:वर्ग:भारतीय शास्त्रीय संगीतकार|भारतीय शास्त्रीय संगीतकार (सतारवादक)]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Nikhil Banerjee - Indian Musician |url=https://www.britannica.com/biography/Nikhil-Banerjee |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९३२|१९३२]] - [[ॲनातोली लार्किन|अनातोली लार्किन]], [[:वर्ग:अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ|रशियन-अमेरिकन सैद्धांतिक भौतिकशास्त्रज्ञ]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Anatoly Larkin - Obituary |url=https://physicstoday.scitation.org/doi/10.1063/1.2155768 |website=Physics Today |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९३९|१९३९]] - [[राल्फ लॉरेन]], अमेरिकन फॅशन डिझायनर.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ralph Lauren - American Fashion Designer |url=https://www.britannica.com/biography/Ralph-Lauren |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९४०|१९४०]] - [[क्लिफ रिचर्ड]], इंग्लिश गायक.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sir Cliff Richard - British Musician |url=https://www.britannica.com/biography/Cliff-Richard |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt;

== मृत्यू ==
* [[इ.स. १०६६|१०६६]] - [[हॅरोल्ड गॉडविन्सन]], [[इंग्लंड]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Harold II - King of England |url=https://www.britannica.com/biography/Harold-II |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १०९२|१०९२]] - [[निझाम अल-मुल्क]], [[पर्शिया]]चा वजीर.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Nizam al-Mulk - Seljuk Vizier |url=https://www.britannica.com/biography/Nizam-al-Mulk-Seljuk-vizier |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १३१८|१३१८]] - [[एडवर्ड ब्रुस, आयर्लंड|एडवर्ड ब्रुस]], [[आयर्लंड]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Edward Bruce - Earl of Carrick |url=https://www.britannica.com/biography/Edward-Bruce-earl-of-Carrick |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६१९|१६१९]] - [[सॅम्युएल डॅनियल]], [[:वर्ग:इंग्लिश कवी|इंग्लिश कवी]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Samuel Daniel - English Poet |url=https://www.britannica.com/biography/Samuel-Daniel |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६३७|१६३७]] - [[गॅब्रियेलो चियाब्रेरा]], [[:वर्ग:इटालियन कवी|इटालियन कवी]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Gabriello Chiabrera - Italian Poet |url=https://www.britannica.com/biography/Gabriello-Chiabrera |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १७०३|१७०३]] - [[थॉमस हॅन्सन किंगो]], [[:वर्ग:डेनिश कवी|डेनिश कवी]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Thomas Kingo - Danish Hymn-Writer |url=https://www.britannica.com/biography/Thomas-Kingo |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १७११|१७११]] - [[ट्यूओफ्लोस, इथियोपिया|ट्यूओफ्लोस]], [[:वर्ग:इथियोपियाचे सम्राट|इथियोपियाचा सम्राट]].&lt;ref&gt;{{cite book |last=E. A. Wallis Budge |title=A History of Ethiopia: Nubia and Abyssinia |publisher=Methuen &amp; Co. |year=1928 |page=438}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९४४|१९४४]] - [[एर्विन रोमेल]], जर्मन सेनापती.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Erwin Rommel - German General |url=https://www.britannica.com/biography/Erwin-Rommel |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९५९|१९५९]] - [[एरॉल फ्लिन]], ऑस्ट्रेलियन अभिनेता.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Errol Flynn - Australian Actor |url=https://www.britannica.com/biography/Errol-Flynn |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९६०|१९६०]] - [[अब्राम इयॉफ]], [[:वर्ग:रशियन भौतिकशास्त्रज्ञ|रशियन भौतिकशास्त्रज्ञ]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Abram Feodorovich Ioffe - Soviet Physicist |url=https://www.britannica.com/biography/Abram-Feodorovich-Ioffe |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९७७|१९७७]] - [[बिंग क्रॉस्बी]], अमेरिकन गायक व अभिनेता.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Bing Crosby - American Singer and Actor |url=https://www.britannica.com/biography/Bing-Crosby |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९८३|१९८३]] - [[विलार्ड प्राइस]], [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक|कॅनेडियन-अमेरिकन लेखक]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Willard Price - Author Profile |url=https://www.gutenberg.org/ |website=Project Gutenberg |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९४|१९९४]] - [[सेतुमाधव पगडी]], [[:वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते|पद्मभूषण पुरस्कारविजेते]], [[:वर्ग:मराठी इतिहास संशोधक|मराठी इतिहास संशोधक]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=इतिहास संशोधक सेतु माधवराव पगडी |url=https://www.marathisrushti.com/profiles/setumadhavrao-shrinivas-pagdi/ |website=मराठीसृष्टी |access-date=October 14, 2026 |language=mr}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९७|१९९७]] - [[हॅरोल्ड रॉबिन्स]], [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक|अमेरिकन लेखक]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Harold Robbins - American Novelist |url=https://www.britannica.com/biography/Harold-Robbins |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९८|१९९८]] - [[क्लीव्हलॅंड अमोरी]], [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक|अमेरिकन लेखक]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=Cleveland Amory, Author and Animal Advocate, Dies at 81 |url=https://www.nytimes.com/1998/10/16/arts/cleveland-amory-author-and-animal-advocate-dies-at-81.html |work=The New York Times |date=October 16, 1998 |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९९|१९९९]] - [[जुलियस न्यरेरे]], [[:वर्ग:टांझानियाचे राष्ट्राध्यक्ष|टांझानियाचे पहिले राष्ट्राध्यक्ष]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Julius Nyerere - President of Tanzania |url=https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 14, 2026}}&lt;/ref&gt;

== प्रतिवार्षिक पालन ==
* शिक्षक दिन - [[पोलंड]].
* जागतिक प्रमाण दिन.

== बाह्य दुवे ==
{{बीबीसी आज||october/14}}
----
== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

[[ऑक्टोबर १२]] - [[ऑक्टोबर १३]] - ऑक्टोबर १४ - [[ऑक्टोबर १५]] - [[ऑक्टोबर १६]] - [[ऑक्टोबर महिना]]

{{ग्रेगरियन महिने}}

[[वर्ग:दिवस]]
[[वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका]]</text>
      <sha1>ljbt26m3p20ufo8qfrxyvywh0rskkkl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>एच्‌. डी. देवेगौडा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27098</id>
    <redirect title="ह.दो. देवेगौड" />
    <revision>
      <id>2721819</id>
      <parentid>2696782</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T01:00:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[ह. दो. देवेगौड]] to [[ह.दो. देवेगौड]]</comment>
      <origin>2721819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="eiidj9b8kyaruomuyv35fi3ws614hx1" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[ह.दो. देवेगौड]]</text>
      <sha1>eiidj9b8kyaruomuyv35fi3ws614hx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>एच्‌.डी. देवे गौडा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27099</id>
    <redirect title="ह.दो. देवेगौड" />
    <revision>
      <id>2721820</id>
      <parentid>2696783</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T01:00:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[ह. दो. देवेगौड]] to [[ह.दो. देवेगौड]]</comment>
      <origin>2721820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="eiidj9b8kyaruomuyv35fi3ws614hx1" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[ह.दो. देवेगौड]]</text>
      <sha1>eiidj9b8kyaruomuyv35fi3ws614hx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>हरदनहळ्ळी दोड्डगौडा देवेगौडा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27100</id>
    <redirect title="ह.दो. देवेगौड" />
    <revision>
      <id>2721821</id>
      <parentid>2696784</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T01:00:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[ह. दो. देवेगौड]] to [[ह.दो. देवेगौड]]</comment>
      <origin>2721821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="eiidj9b8kyaruomuyv35fi3ws614hx1" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[ह.दो. देवेगौड]]</text>
      <sha1>eiidj9b8kyaruomuyv35fi3ws614hx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>हरदनहळ्ळी दोड्डगौडा देवे गौडा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27101</id>
    <redirect title="ह.दो. देवेगौड" />
    <revision>
      <id>2721822</id>
      <parentid>2696785</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T01:00:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[ह. दो. देवेगौड]] to [[ह.दो. देवेगौड]]</comment>
      <origin>2721822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="eiidj9b8kyaruomuyv35fi3ws614hx1" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[ह.दो. देवेगौड]]</text>
      <sha1>eiidj9b8kyaruomuyv35fi3ws614hx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>रोहा तालुका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31968</id>
    <revision>
      <id>2721883</id>
      <parentid>2116668</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T05:34:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* तालुक्यातील गावे */</comment>
      <origin>2721883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13654" sha1="4ckvjnoy0c1cb8txqg1xfs99521p17y" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार                     = तालुका
|स्थानिक_नाव               = रोहा तालुका
|इतर_नाव                  = 
|टोपणनाव                  = 
|राज्य_नाव                  =  महाराष्ट्र 
|मेट्रो                      = &lt;!-- फक्त शेजार /उपनगर साठी --&gt;
|आकाशदेखावा                 = India Maharashtra location map.svg
|आकाशदेखावा_शीर्षक            = महाराष्ट्रराज्य 
|अक्षांश = |अक्षांशमिनिटे = |अक्षांशसेकंद = 
|रेखांश= |रेखांशमिनिटे= |रेखांशसेकंद= 
|मुळ_नकाशा                = &lt;!-- only if default map not wanted --&gt;
|शोधक_स्थान                 = &lt;!-- left/right --&gt;
|मुळ_नकाशा_पट्टी            = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|आतील_नकाशा_चिन्ह          = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|नकाशा_शीर्षक               = 
|क्षेत्रफळ_एकूण               = 
|क्षेत्रफळ_आकारमान            = 
|क्षेत्रफळ_क्रमांक              = 
|क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ           = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो                 = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ            = 
|उंची                   = 
|उंची_संदर्भ               = 
|समुद्री_किनारा               = 
|हवामान                   = 
|वर्षाव                     = 
|तापमान_वार्षिक             = 
|तापमान_हिवाळा             = 
|तापमान_उन्हाळा             = 
|मुख्यालय                = &lt;!-- फक्त जिल्हांसाठीच--&gt;
|मोठे_शहर                 = 
|मोठे_मेट्रो                  = 
|जवळचे_शहर                = 
|प्रांत                      = 
|विभाग                    = 
|जिल्हा                    = &lt;!-- नावे --&gt;
|लोकसंख्या_एकूण             = 
|लोकसंख्या_वर्ष               = 
|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ         = 
|लोकसंख्या_घनता             = 
|लिंग_गुणोत्तर                = 
|साक्षरता                   = 
|साक्षरता_पुरुष              = 
|साक्षरता_स्त्री                 = 
|अधिकृत_भाषा                = मराठी 
|नेता_पद_१                  = 
|नेता_नाव_१                 = 
|नेता_पद_२                  = 
|नेता_नाव_२                 = 
|संसदीय_मतदारसंघ           = 
|विधानसभा_मतदारसं          = 
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१             = [[तहसील]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_१              = रोहा तालुका
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२             = [[पंचायत समिती]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_२               = रोहा तालुका
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३             = 
|न्यायक्षेत्र_नाव_३               = 
|कोरे_शीर्षक_१               = 
|कोरे_उत्तर_१                = 
|एसटीडी_कोड                 = 
|पिन_कोड                   = 
|आरटीओ_कोड                = 
|संकेतस्थळ                 = 
|संकेतस्थळ_नाव              = 
|दालन                      = 
|तळटिपा                   = 
|गुणक_शीर्षक             = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|स्वयंवर्गीत                 = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
}}
'''रोहा तालुका''' हा [[भारत]]ाच्या [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[रायगड जिल्हा|रायगड जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे.

रायगड जिल्हयातील मध्यवर्ती तालुका रोहा हा आहे येथे विविध औद्योगिक प्रकल्प आहे धाटाव  आणि नागोठणे औद्योगिक वसाहती आहेत रोहा तालुक्यातून वाहणाऱ्या कुंडलिका व अंबा नदी ह्या प्रमुख नद्या आहेत मुंबई गोवा राष्ट्रीय महामार्ग येथुन जातो रोहा तालुक्यात रोहा , नागोठणे ही शहरे आहे तर 

रायगड जिल्हयातील मध्यवर्ती तालुका रोहा हा आहे येथे विविध औद्योगिक प्रकल्प आहे धाटाव  आणि नागोठणे औद्योगिक वसाहती आहेत रोहा तालुक्यातून वाहणाऱ्या कुंडलिका व अंबा नदी ह्या प्रमुख नद्या आहेत मुंबई गोवा राष्ट्रीय महामार्ग येथुन जातो रोहा तालुक्यात रोहा , नागोठणे ही शहरे आहे तर रोहा तालुक्यातून कोकण रेलवेचा मार्ग गेला आहे नागोठणे , निडी , रोहा, कोलाड ही स्थानके या मार्गात तालुक्यातील येतात रोहा तालुक्यात घोसाळे येथे घोसळगड किल्ला आहे तो रोहे शहरापासून १५ किमी अंतरावर आहे तर अवचित गड किल्ला ५ किमी अंतरावर आहे. रोहा निसर्ग संपन्न तालुका आहे भात शेती साठी रोहा प्रसिद्ध आहे रायगड जिल्हयात सर्वाधिक भात शेती येथे केली जाते. रोहा पासून ८-९ किमी अंतरावर कोलाड व्हाईट वॉटर राफ्टिंग सुद्धा आहे येते रिव्हर राफ्टिंग, बंजी जंपिंग , रिसॉर्ट उपलब्ध आहेत.

== तालुक्यातील गावे ==
{{div col|colwidth=22em}}
# [[आदिवासीवाडी धानकान्हे]]
# [[आदिवासीवाडी कोलाड]]
# [[ऐनघर]]
# [[ऐनवहाळ]]
# [[आंबेवाडी (रोहा)]]
# [[आंबिवली (रोहा)]]
# [[आमडोशी (रोहा)]]
# [[आरे बुद्रुक]]
# [[आरे खुर्द]]
# [[अष्टमी (रोहा)]]
# [[बाहे]]
# [[बाल्हे (रोहा)]]
# [[बाळसई]]
# [[बारशेत]]
# [[बेळखार (रोहा)]]
# [[भालागाव]]
# [[भातसई (रोहा)]]
# [[भिसे]]
# [[भुवनेश्वर (रोहा)]]
# [[बिरवाडी (रोहा)]]
# [[बोबडघर]]
# [[बोरघर (रोहा)]]
# [[चांदगाव (रोहा)]]
# [[चाणेरे]]
# [[चिकणी]]
# [[चिल्हे]]
# [[चिंचावली तर्फे आतोणे]]
# [[चिंचावली तर्फे दिवळी]]
# [[दापोली (रोहा)]]
# [[देवकान्हे]]
# [[धागडवाडी]]
# [[धामणसई]]
# [[धानकान्हे]]
# [[धाटाव]]
# [[धोंडखार तर्फे बिरवाडी]]
# [[धोंडखार तर्फे उमटे]]
# [[दिव (रोहा)]]
# [[डोळावहळ]]
# [[डोंगरी (रोहा)]]
# [[दुरतोळी]]
# [[गायचोळ]]
# [[गौळवाडी (रोहा)]]
# [[घेरासुरगड]]
# [[घोसाळे (रोहा)]]
# [[गोडसई]]
# [[गोपाळवाट]]
# [[गोफण (रोहा)]]
# [[गोवे]]
# [[हाळ]]
# [[हरडी]]
# [[हेडावळी]]
# [[हेतावणे]]
# [[जाधववाडी (रोहा)]]
# [[जामगाव]]
# [[कडसुरे]]
# [[कामथ]]
# [[कांदळे (रोहा)]]
# [[कांदणे बुद्रुक]]
# [[कांदणे खुर्द]]
# [[कानसई]]
# [[कांती]]
# [[करंजविरा (रोहा)]]
# [[कारिवणे (रोहा)]]
# [[कवळठे]]
# [[केळघर (रोहा)]]
# [[खैराळे]]
# [[खैरे खुर्द]]
# [[खाजणीवाडी]]
# [[खांब]]
# [[खांबेरे]]
# [[खांदार]]
# [[खारापाटी]]
# [[खारगाव]]
# [[खारी (रोहा)]]
# [[खारखरडी]]
# [[खोपे]]
# [[खुटाळ (रोहा)]]
# [[किल्ला (रोहा)]]
# [[कोकबाण]]
# [[कोलाड]]
# [[कोंडगाव (रोहा)]]
# [[कुडाळी]]
# [[कुंभोशी]]
# [[लाधार]]
# [[माधाळी बुद्रुक]]
# [[माधाळी खुर्द]]
# [[महाळुंगे (रोहा)]]
# [[माळसई]]
# [[मेढे (रोहा)]]
# [[म्हासडी]]
# [[मुचणे]]
# [[मुकटे]]
# [[मुथावळी बुद्रुक]]
# [[मुथावळी खुर्द]]
# [[नादावळी]]
# [[नागोठणे]]
# [[नवाखार]]
# [[नेहरुनगर]]
# [[न्हावे (रोहा)]]
# [[निदी तर्फे अष्टमी]]
# [[निदी तर्फे नागोठणे]]
# [[निवी (रोहा)]]
# [[पाडुम]]
# [[पाहूर]]
# [[पळस (रोहा)]]
# [[पाळे बुद्रुक]]
# [[पाळे खुर्द]]
# [[पाळे तर्फे अष्टमी]]
# [[पांगलोळी (रोहा)]]
# [[पाटणसई]]
# [[पाथरशेत]]
# [[पिगोंडे]]
# [[पिंगळसई]]
# [[पुगाव]]
# [[पुई (रोहा)]]
# [[रेवोळी (रोहा)]]
# [[रोहे]]
# [[रोठ बुद्रुक]]
# [[रोठ खुर्द]]
# [[सांभे]]
# [[सानेगाव]]
# [[सांगडे (रोहा)]]
# [[सरसाळी]]
# [[सावणे]]
# [[शेडसई]]
# [[शेणवई]]
# [[शेतपळस]]
# [[शिळोशी (रोहा)]]
# [[शिरवली (रोहा)]]
# [[सोनगाव (रोहा)]]
# [[सोनखार (रोहा)]]
# [[सुडकोळी (रोहा)]]
# [[सुकेळी]]
# [[तळाघर]]
# [[तळवडे (रोहा)]]
# [[तळवली तर्फे अष्टमी]]
# [[तळवली तर्फे दिवळी]]
# [[तळवली तर्फे घोसाळे]]
# [[तांबडी (रोहा)]]
# [[तांबडीवाडी]]
# [[ताम्हणशेत]]
# [[तामसोळी]]
# [[तारेघर]]
# [[टेमघर (रोहा)]]
# [[तिसे (रोहा)]]
# [[उचेळ]]
# [[उदाडवणे]]
# [[उसर (रोहा)]]
# [[वैजनाथ (रोहा)]]
# [[विरजोळी]]
# [[विठ्ठलवाडी (रोहा)]]
# [[वाळी]]
# [[वाणदोळी]]
# [[वांगणी (रोहा)]]
# [[वाणी]]
# [[वारसगाव]]
# [[वारठी]]
# [[वरवडे (रोहा)]]
# [[वारवटणे (रोहा)]]
# [[वारसे]]
# [[वासगाव (रोहा)]]
# [[वाशी (रोहा)]]
# [[वावेखार]]
# [[वावेपोटगे]]
# [[वाझरोळी]]
# [[वेळशेत]]
# [[यशवंतखार]]
# [[येरळ]]
# [[झोळांबे]]
# [[झोळांबेवाडी]]
{{div col end}}

==संदर्भ==
१.https://villageinfo.in/
२.https://www.census2011.co.in/
३.http://tourism.gov.in/
४.https://www.incredibleindia.org/
५.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
६.https://www.mapsofindia.com/

{{विस्तार}}
{{रायगड जिल्ह्यातील तालुके}}

[[वर्ग:रायगड जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]</text>
      <sha1>4ckvjnoy0c1cb8txqg1xfs99521p17y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>करमाळा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32099</id>
    <revision>
      <id>2721848</id>
      <parentid>2713425</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T03:22:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* भौगोलिक */</comment>
      <origin>2721848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14646" sha1="rre2hku9bqpfc312b6aelp9wsg2t97m" xml:space="preserve">{{गल्लत|करमळी}}
{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार                     = तालुका
|स्थानिक_नाव               = करमाळा
|इतर_नाव                  = 
|टोपणनाव                  = 
|राज्य_नाव                  =  महाराष्ट्र 
|अक्षांश = 18|अक्षांशमिनिटे = 24|अक्षांशसेकंद =10  
|रेखांश= 75|रेखांशमिनिटे= 11|रेखांशसेकंद= 55
|मुळ_नकाशा                = &lt;!-- only if default map not wanted --&gt;
|शोधक_स्थान                 = &lt;!-- left/right --&gt;
|मुळ_नकाशा_पट्टी            = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|आतील_नकाशा_चिन्ह          = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|नकाशा_शीर्षक               = 
|क्षेत्रफळ_एकूण               = 
|क्षेत्रफळ_आकारमान            = 
|क्षेत्रफळ_क्रमांक              = 
|क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ           = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो                 = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ            = 
|उंची                   = 
|उंची_संदर्भ               = 
|समुद्री_किनारा               = 
|हवामान                   = 
|वर्षाव                     = 
|तापमान_वार्षिक             = 
|तापमान_हिवाळा             = 
|तापमान_उन्हाळा             = 
|मुख्यालय                = &lt;!-- फक्त जिल्हांसाठीच--&gt;
|मोठे_शहर                 = 
|मोठे_मेट्रो                  = 
|जवळचे_शहर                = राशिन 
|प्रांत                      = 
|विभाग                    = पश्चिम महाराष्ट्र 
|जिल्हा                    = सोलापूर 
|लोकसंख्या_एकूण             = 
|लोकसंख्या_वर्ष               = 
|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ         = 
|लोकसंख्या_घनता             = 
|लिंग_गुणोत्तर                = 
|साक्षरता                   = 
|साक्षरता_पुरुष              = 
|साक्षरता_स्त्री                 = 
|अधिकृत_भाषा                = मराठी 
|नेता_पद_१                  = 
|नेता_नाव_१                 = 
|नेता_पद_२                  = 
|नेता_नाव_२                 = 
|संसदीय_मतदारसंघ           = 
|विधानसभा_मतदारसं          = 
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१             = [[तहसील]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_१              = करमाळा
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२             = [[पंचायत समिती]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_२               = करमाळा
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३             = 
|न्यायक्षेत्र_नाव_३               = 
|कोरे_शीर्षक_१               = 
|कोरे_उत्तर_१                = 
|एसटीडी_कोड                 = 
|पिन_कोड  =413202
|आरटीओ_कोड   =MH45 
|संकेतस्थळ                 = 
|संकेतस्थळ_नाव              = 
|दालन                      = 
|तळटिपा                   = 
|गुणक_शीर्षक             = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|स्वयंवर्गीत                 = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
}}


{{Location map
 |India | label=करमाळा
 |mark=&lt;!--dot--&gt;Green pog.svg
 |lat_deg=18|lat_min=24
 |lon_deg=75|lon_min=15
 |position=left
 |width=250
 |float=right
}}
'''करमाळा''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[सोलापूर जिल्हा|सोलापूर जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे. '''करमाळा''' हे नगरपरिषद असलेले शहर आहे. ही स्वातंत्र्यसैनिक व ज्येष्ठ पत्रकार [[शंकरराव येवले]] यांची कर्मभूमी आहे.

==ऐतिहासिक व धार्मिक महत्त्व== 
करमाळा हे कमलादेवीच्या मंदिरासाठी प्रसिद्ध आहे.&lt;ref name=govsite&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा = http://solapur.gov.in/htmldocs/rkarmala.htm | title = सोलापूर जिल्ह्याच्या संकेतस्थळावरील करमाळ्याबद्दलचे पान | विदा संकेतस्थळ दुवा = https://web.archive.org/web/20080208150308/http://solapur.gov.in/htmldocs/rkarmala.htm | विदा दिनांक = 2008-02-08 | दिनांक =  | अ‍ॅक्सेसदिनांक = २००७-०९-३० | प्रकाशक = एन.आय.सी. | भाषा = मराठी | url-status = live }}&lt;/ref&gt; हे मंदिर [[राऊराजे निंबाळकर]] यांनी [[इ.स. १७२७]] साली बांधले. या देवीस [[तुळजापूर]]च्या [[तुळजा भवानी]]चा अवतार मानले जाते. या मंदिरात ९६ या अंकाचे खूप महत्त्व आहे. [[हेमाडपंती स्थापत्यशैली]]ने बांधलेल्या या मंदिराचे एक प्रवेशद्वार आग्नेय दिशेला  तर दुसरे उत्तर दिशेला आहे. या मंदिराचे वैशिष्ट्य म्हणजे यास ९६ खांब व ९६ खिडक्या आहेत. मंदिरात ९६ चित्रे आहेत व मंदिरातील विहिरीस ९६ पायऱ्या आहेत. येथे [[नवरात्र|नवरात्रीचा]] सण खूप भक्तिभावाने साजरा केला जातो. [[कार्तिक]] महिन्याच्या पौर्णिमेपासून चतुर्थीपर्यंत येथे वार्षिक [[यात्रा]] असते. कमलादेवी मंदिराच्या इतिहासवर येथील दिवंगत स्वातंत्र्यसैनिक व ज्येष्ठ पत्रकार शंकरराव येवले यांनी जय अंबे कमलाभवानी हे पुस्तक लिहिले आहे. या पुस्तकात कमलादेवीच्या भव्य मंदिराची आणि करमाळा परिसराच्या इतिहासाबद्दल सखोल माहिती आहे.

करमाळा तालुक्यातील बाळेवाडी ही सीना नदीकाठावरील संत यादवबाबांची जन्मभूमी आहे.

==भौगोलिक==
'''करमाळा''' हे महाराष्ट्रातील [[सोलापूर जिल्हा|सोलापूर जिल्ह्यातील]] [[करमाळा तालुका|करमाळा तालुक्याचे]] प्रशासकीय मुख्यालय आणि एक ऐतिहासिक शहर आहे.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Solapur District Map |url=https://solapur.gov.in/en/subdivision-tehsils/ |website=Solapur District Official Website |access-date=5 August 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; हे शहर [[अहमदनगर]]-सोलापूर या [[राष्ट्रीय महामार्ग ५४८सी (भारत)|राष्ट्रीय महामार्गावर]] वसलेले असून, येथे पेशवेकालीन ऐतिहासिक [[कमलाभवानी मंदिर, करमाळा|कमलाभवानी मंदिर]] आणि इतर अनेक प्राचीन वास्तू पाहायला मिळतात.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kamala Bhavani Temple Karmala |url=https://solapur.gov.in/en/tourist-place/kamla-bhavani-temple-karmala/ |website=Solapur District Official Website |access-date=5 August 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; मोक्याच्या भौगोलिक स्थानामुळे हे शहर एक महत्त्वाचे वाहतूक केंद्र झाले आहे. या महामार्गावरून [[नाशिक]], [[मनमाड]], [[धुळे]], [[मालेगाव]] आणि [[शिर्डी]] या उत्तरेकडील शहरांकडे सहज संपर्क साधता येतो. तसेच करमाळा बस स्थानकावरून [[मुंबई]], [[पुणे]], [[राशीन]], [[भिगवण]], [[बारामती]], [[दौंड]], [[सातारा]], [[पंढरपूर]], [[टेंभूर्णी]], [[बार्शी]], [[तुळजापूर]], [[धाराशिव]], [[कुर्डूवाडी]], [[कर्जत तालुका, अहमदनगर जिल्हा|कर्जत]] आणि [[जामखेड]] या प्रमुख शहरांसाठी नियमित राज्य परिवहन (एस.टी.) बससेवा उपलब्ध आहे.

== वस्तीीविभागणी ==
१९७१ च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या १४,०५१ होती.

२०११ च्या भारतीय जनगणनेनुसार,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&amp;state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&amp;state5=999|archive-date=2004-06-16|title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher=Census Commission of India}}&lt;/ref&gt; करमाळ्याची लोकसंख्या २१,९२८ होती. करमाळ्याचा सरासरी साक्षरता दर ७१% होता, जो राष्ट्रीय सरासरीपेक्षा (५०%) जास्त होता.

=== भाषा ===
* [[मराठी भाषा|मराठी]]: ९८% (अधिकृत भाषा)
* [[हिंदी भाषा|हिंदी]]: १.५%
* [[इंग्रजी भाषा|इंग्रजी]]: ०.५%

== तालुक्यातील गावे ==
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[अंजनडोह]]
* [[अर्जुननगर]]
* [[उंदरगाव]]
* [[उमरड]]
* [[कंदर]]
* [[कामोणे]]
* [[कात्रज (करमाळा)|कात्रज]]
* [[कुगाव]]
* [[कुंभेज]]
* [[कुंभारगाव]]
* [[केडगांव]]
* [[केम]]
* [[केत्तुर]]
* [[कोंढार चिंचोली]]
* [[कोंढेज]]
* [[कोर्टी]]
* [[खडकी (करमाळा)|खडकी]]
* [[खडकेवाडी]]
* [[खातगाव]]
* [[खांबेवाडी]]
* [[गुळसडी]]
* [[गुळसडी (गुरसुळी)]]
* [[गोयेगाव]]
* [[घारगाव]]
* [[घोटी]]
* [[जिंती]]
{{col-break}}
* [[जेऊर]]
* [[जेऊरवाडी]]
* [[टाकळी]]
* [[तरटगाव]]
* [[ढोकरी]]
* [[देलवडी]]
* [[देवळाली]]
* [[दिवेगव्हण]]
* [[निमगांव]]
* [[निंभोरे]]
* [[निलज]]
* [[पांगरे]]
* [[पाडळी]]
* [[पांडे]]
* [[पाथुर्डी]]
* [[पारेवाडी]]
* [[पुनवर]]
* [[पु.सोगाव]]
* [[पोथरे]]
* [[पोथ्रे]]
* [[पोमलवाडी]]
* [[फिसरे]]
* [[बिटरगाव]]
* [[बाळेवाडी]]
* [[बोरगाव]]
{{col-break}}
* [[भिलारवाडी]]
* [[भोसे]]
* [[मांजरगाव]]
* [[मांगी]]
* [[मलवडी]]
* [[मोर्वाड]]
* [[रावगाव]]
* [[वरकटणे]]
* [[वांगी]]
* [[वाशिंबे]]
* [[विहाळ]]
* [[वीट]]
* [[वडशिवणे]]
* [[शेलगाव]]
* [[शेलगाव (क)]]
* [[शेटफळ]]
* [[सर्पडोह]]
* [[साडे]]
* [[सालसे]]
* [[सावडी]]
* [[सातोली]]
* [[सौंदे]]
* [[हिंगणी]]
* [[हिसरे]]
* [[लव्हे]]
{{col-end}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{विस्तार}}
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }}

[[वर्ग:सोलापूर जिल्हा]]
[[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]]</text>
      <sha1>rre2hku9bqpfc312b6aelp9wsg2t97m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२००० फॉर्म्युला वन हंगाम</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41198</id>
    <revision>
      <id>2721846</id>
      <parentid>2719302</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T02:37:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2721846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="161582" sha1="gxpnev3f7csykx2o24wkmxm874oblby" xml:space="preserve">{{एफ१ हंगाम
| मागील_हंगाम = १९९९
| सद्य_हंगाम = २०००
| पुढील_हंगाम = २००१
}}

{{Multiple image
| perrow            = 3
| total_width       = 450
| width            = 150
| image1            = Michael Schumacher at Fiorano in 2003.jpg
| caption1          = [[मिखाएल शुमाखर]], १०८ गुणांसोबत २००० फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा विजेता व पहिला क्रमांक.
| image2            = Mika Hakkinen DTM Norisring 2009 (cropped).jpg
| caption2          = [[मिका हॅक्किनेन]], ८९ गुणांसोबत २००० फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा उपविजेता व दुसरा क्रमांक.
| image3            = COULTARD David-24x30-1999.jpg
| caption3          = [[डेव्हिड कुल्टहार्ड]], ७३ गुणांसोबत २००० फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा गत विजेता व तिसरा क्रमांक.
| image4            = Pit Stop.jpg
| caption4          = [[स्कुदेरिआ फेरारी]]ने १७० गुणांसोबत २००० फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद पटकावले.
| image5            = Mika Häkkinen 2000 United States Grand Prix.jpg
| caption5          = [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ]]ने १५२ गुणांसोबत २००० फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपदाचे उपविजेते व दुसरा क्रमांक.
| image6            = Williams FW22 Canada.jpg
| caption6          = [[विलियम्स एफ१]]-[[बी.एम.डब्ल्यू.]]ने ३६ गुणांसोबत २००० फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचे गत विजेते व तिसरा क्रमांक.
}}

'''२००० फॉर्म्युला वन हंगाम''' हा [[आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|एफ.आय.ए.]] [[फॉर्म्युला वन]] शर्यतीचा ५४वा हंगाम होता. ह्या हंगामामध्ये १७ शर्यती खेळवल्या गेल्या ज्यात ११ संघांच्या एकूण २३ चालकांनी सहभाग घेतला. १२ मार्च २००० रोजी [[ऑस्ट्रेलिया]] मध्ये पहिली तर २२ ऑक्टोबर रोजी [[मलेशिया]] मध्ये अखेरची शर्यत खेळवली गेली.

सलग तिसऱ्या वर्षी या हंगामात फेरारी आणि [[मॅकलारेन]] यांच्यात अटीतटीची स्पर्धा पाहायला मिळाली. शुमाखरने पहिल्या तीन शर्यती जिंकल्या आणि मॅकलारेनला विश्वासार्हतेच्या समस्या भेडसावत असल्यामुळे हंगामाच्या पहिल्या टप्प्यात वर्चस्व गाजवले. त्यानंतर शुमाखरच्या नशिबाने साथ सोडली. त्याला सलग तीन शर्यतींमधून माघार घ्यावी लागली, तर [[मिका हॅक्किनेन]] आणि [[डेव्हिड कुल्टहार्ड]] यांनी या काळात भरपूर गुण मिळवले. त्यानंतर हॅक्किनेनने सलग दोन शर्यती जिंकत जोरदार मुसंडी मारली. त्यामुळे १९९६ पासून फेरारीमध्ये विजेतेपदाशिवाय सलग पाचवा हंगाम घालवण्याची शक्यता असलेल्या शुमाखरपेक्षा तो सहा गुणांनी पुढे गेला. मात्र, शुमाखरने जोरदार पुनरागमन केले आणि हंगामातील शेवटच्या चारही शर्यती प्रभावीपणे जिंकल्या. या चारही शर्यतींमध्ये त्याने पोल स्थानही मिळवले. ८ ऑक्टोबर रोजी [[२००० जपानी ग्रांप्री|जपान ग्रांप्री]]मध्ये शुमाखर आणि हॅक्किनेन यांच्यात झालेल्या उत्कृष्ट थेट लढतीनंतर शुमाखरने शेवटच्या खड्डा-थांब्यादरम्यान हॅक्किनेनला मागे टाकले आणि आघाडी कायम राखली. त्यामुळे त्याचे विजेतेपद निश्चित झाले.

या हंगामात एकाच हंगामात सहभागी झालेल्या चालकांची सर्वात कमी संख्या असण्याचा विक्रम नोंदवला गेला. केवळ एक चालकबदल झाला होता: आजारी [[एडी अर्वाइन]]च्या जागी ऑस्ट्रियामध्ये [[लुसीयानो बुर्ती]]ने शर्यतीत भाग घेतला. त्यामुळे एकूण चालकांची संख्या २३ झाली. ही संख्या [[२००२ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००२ च्या हंगामातील]] संख्येइतकीच होती. हा विक्रम [[२००८ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००८]] पर्यंत कायम राहिला. त्या वर्षी चालकबदल झाला नव्हता, मात्र [[सुपर आगुरी एफ१]] संघाने हंगामाच्या मध्यात माघार घेतली होती.

आघाडीच्या संघांव्यतिरिक्त, फॉर्म्युला वनमध्ये मोठ्या प्रमाणावर अपयशी ठरलेल्या सहभागानंतर [[प्यूजो Sport|प्यूजो]]ने २००० हंगामाच्या अखेरीस इंजिन पुरवठादार म्हणून या खेळातील आपला सहभाग अधिकृतपणे संपवला. १९९४ मध्ये इंजिन पुरवठादार म्हणून एफ.१ मध्ये प्रवेश केल्यापासून त्यांना एकही ग्रांप्री जिंकता आली नव्हती. या काळात त्यांनी मॅकलारेन, जॉर्डन आणि प्रॉस्ट या संघांना इंजिन पुरवले होते. २००० मध्ये प्रॉस्टसोबत अधिकृत उत्पादक म्हणून घालवलेला त्यांचा शेवटचा हंगाम हा माघार घेण्याचा निर्णय योग्य असल्याचे दर्शवणारा ठरला. प्रॉस्ट-प्यूजो युतीला संपूर्ण हंगामात एकही गुण मिळवता आला नाही. तथापि, त्यांच्या इंजिनसंबंधित मालमत्ता एशिया मोटर टेक्नॉलॉजीज फ्रांसने विकत घेतल्या. त्यानंतर या इंजिनांचा वापर २००१ आणि [[२००२ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००२ च्या हंगामात]] आशियाटेक या नावाखाली सुरू राहिला.

==संघ आणि चालक==
२००० फॉर्म्युला वन हंगामात एकुन ११ संघांनी भाग घेतला. खालील यादीत २००० हंगामात भाग घेतेलेल्या सर्व संघ व संघांच्या चालकांची माहिती आहे. चालकांचे क्रमांक फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २००० हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहेत. सर्व संघाची माहिती सुद्धा फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २००० हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहे. काही ऐतिहासिक रुढिंमुळे क्रमांक १३ कोणत्याही चालकाला दिले गेले नव्हते.
{| class=&quot;wikitable&quot;  style=&quot;font-size:85%&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|संघ
!rowspan=&quot;2&quot;|कारनिर्माता 
!rowspan=&quot;2&quot;|चेसिस 
!rowspan=&quot;2&quot;|इंजिन† 
!rowspan=&quot;2&quot;|टायर
!colspan=&quot;3&quot; | मुख्य चालक
|-
!क्र.
!नाव
!शर्यत क्र.
|-
|rowspan=2| {{flagicon|GBR}} मॅकलारेन मर्सिडीज-बेंझ
!rowspan=2| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ]]
|rowspan=2| मॅकलारेन एम.पी.४/१५
|rowspan=2| मर्सिडीज-बेंझ.एफ.ओ.११०.जे
|rowspan=2| {{ब्रिजस्टोन}}
| १
| {{flagicon|FIN}} [[मिका हॅक्किनेन]]
| सर्व
|-
| २
| {{flagicon|GBR}} [[डेव्हिड कुल्टहार्ड]]
| सर्व
|-
|rowspan=2| {{flagicon|ITA}} स्कुदेरिआ फेरारी मार्लबोरो
!rowspan=2| [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|rowspan=2| फेरारी एफ.१-२०००
|rowspan=2| स्कुदेरिआ फेरारी ०४९
|rowspan=2| {{ब्रिजस्टोन}}
| ३
| {{flagicon|DEU}} [[मिखाएल शुमाखर]]
| सर्व
|-
| ४
| {{flagicon|BRA}} [[रुबेन्स बॅरीकेलो]]
| सर्व
|-
|rowspan=2| {{flagicon|IRL}} बेन्सन अँड हेजेस जॉर्डन
!rowspan=2| [[जॉर्डन ग्रांप्री]]-[[म्युजेन मोटरस्पोर्ट्स]]
|rowspan=2| जॉर्डन ई.जे.१०&lt;br&gt;जॉर्डन ई.जे.१०.बी
|rowspan=2| म्युजेन मोटरस्पोर्ट्स एम.एफ-३०१ एच.ई
|rowspan=2| {{ब्रिजस्टोन}}
| ५
| {{flagicon|DEU}} [[हाइंस-हाराल्ड फ्रेट्झेन]]
| सर्व
|-
| ६
| {{flagicon|ITA}} [[यार्नो त्रुल्ली]]
| सर्व
|-
|rowspan=3 | {{flagicon|GBR}} जॅग्वार रेसिंग एफ.१ संघ
!rowspan=3 | [[जॅग्वार रेसिंग]]-[[कॉसवर्थ]]
|rowspan=3 | जॅग्वार आर.१
|rowspan=3 | कॉसवर्थ सि.आर.२
|rowspan=3 align=&quot;center&quot;| {{ब्रिजस्टोन}}
|rowspan=2| ७
| {{flagicon|GBR}} [[एडी अर्वाइन]]{{refn|group=टीप|[[एडी अर्वाइन]] यांची [[२००० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]] ग्रँड प्रिक्ससाठी नोंदणी करण्यात आली होती, परंतु आजारपणामुळे त्यांनी नंतर माघार घेतली.}}
| १-९, ११-१७
|-
| {{flagicon|BRA}} [[लुसीयानो बुर्ती]]
| १०
|-
| ८
| {{flagicon|GBR}} [[जॉनी हर्बर्ट]]
| सर्व
|-
|rowspan=2| {{flagicon|GBR}} बी.एम.डब्ल्यू. विलियम्स एफ१ संघ
!rowspan=2| [[विलियम्स एफ१]]-[[बी.एम.डब्ल्यू.]]
|rowspan=2| विलियम्स एफ.डब्ल्यु.२२
|rowspan=2| बी.एम.डब्ल्यू.ई.४१
|rowspan=2| {{ब्रिजस्टोन}}
| ९
| {{flagicon|DEU}} [[राल्फ शुमाखर]]
| सर्व
|-
| १०
| {{flagicon|GBR}} [[जेन्सन बटन]]
| सर्व
|-
|rowspan=2| {{flagicon|ITA}} माइल्ड सेव्हेन बेनेटन प्लेलाईफ
!rowspan=2| [[बेनेटन फॉर्म्युला]]-[[प्लेलाईफ]]
|rowspan=2| बेनेटन.बि.२००
|rowspan=2| प्लेलाईफ एफ.बी.०२
|rowspan=2| {{ब्रिजस्टोन}}
| ११
| {{flagicon|ITA}} [[जियानकार्लो फिसिकेला]]
| सर्व
|-
| १२
| {{flagicon|AUT}} [[एलेक्सांडर वुर्झ]]
| सर्व
|-
|rowspan=2| {{flagicon|FRA}} गॉलॉइझ प्रॉस्ट प्यूजो
!rowspan=2| [[प्रॉस्ट ग्रांप्री|प्रॉस्ट]]-[[प्यूजो]]
|rowspan=2| प्रॉस्ट ए.पी.०३
|rowspan=2| प्यूजो ए.२०
|rowspan=2| {{ब्रिजस्टोन}}
| १४
| {{flagicon|FRA}} [[जिन अलेसी]]
| सर्व
|-
| १५
| {{flagicon|DEU}} [[निक हाइडफेल्ड]]
| सर्व
|-
|rowspan=2| {{flagicon|CHE}} रेड बुल सौबर पेट्रोनास
!rowspan=2| [[सौबर]]-[[पेट्रोनास]]
|rowspan=2| सौबर सि.१९
|rowspan=2| पेट्रोनास एस.पी.ई.०४.ए
|rowspan=2| {{ब्रिजस्टोन}}
| १६
| {{flagicon|BRA}} [[पेड्रो दिनिझ]]
| सर्व
|-
| १७
| {{flagicon|FIN}} [[मिका सालो]]
| सर्व
|-
|rowspan=2| {{flagicon|GBR}} ॲरोज एफ.१ संघ
!rowspan=2| [[ॲरोज]]-[[सुपरटेक]]
|rowspan=2| ॲरोज ए.२१
|rowspan=2| सुपरटेक एफ.बी.०२
|rowspan=2| {{ब्रिजस्टोन}}
| १८
| {{flagicon|ESP}} [[पेड्रो डीला रोसा]]
| सर्व
|-
| १९
| {{flagicon|NLD}} [[जो व्हर्सटॅपन]]
| सर्व
|-
|rowspan=2| {{flagicon|ITA}} टेलिफोनिका मिनार्डी फाँडमेटल
!rowspan=2| [[मिनार्डी]]-[[फाँडमेटल]]
|rowspan=2| मिनार्डी एम.०२
|rowspan=2| फाँडमेटल आर.व्ही.१०
|rowspan=2| {{ब्रिजस्टोन}}
| २०
| {{flagicon|ESP}} [[मार्क जीनी]]
| सर्व
|-
| २१
| {{flagicon|ARG}} [[गॅस्ट्रन मॅझाकान]]
| सर्व
|-
|rowspan=2| {{flagicon|GBR}} लकी स्ट्राईक रेनॉर्ड बि.ए.आर होंडा
!rowspan=2| [[ब्रिटिश अमेरिकन रेसिंग]]-[[होंडा रेसिंग एफ१]]
|rowspan=2| बि.ए.आर ००२
|rowspan=2| होंडा रेसिंग एफ१ आर.ए.०००.ई
|rowspan=2| {{ब्रिजस्टोन}}
| २२
| {{flagicon|CAN}} [[जॅक्स व्हिलनव्ह]]
| सर्व
|-
| २३
| {{flagicon|BRA}} [[रिक्कार्डो झोन्टा]]
| सर्व
|-
| colspan=&quot;8&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''संदर्भ:&lt;ref name=2000FIAEntry/&gt;&lt;ref name=2000Drivers&gt;{{cite book|editor-last=Domenjoz|editor-first=Luc|last=Dro|first=Pascal|title=फॉर्म्युला १ वार्षिक पुस्तिका २०००–२००१|url=https://archive.org/details/formula1yearbook0000unse_d5v4|year=2000|publisher=Parragon|location=Bath, Somerset|pages=20–41|isbn=0-75254-735-6|url-access=registration|via=[[Open Library]]|access-date=13 June 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=२००० मधील १२ मॉडेल्स|url=https://www.statsf1.com/en/2000/modeles.aspx|publisher=StatsF1|access-date=13 June 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=2000FIAEntry&gt;{{cite web|title=२००० एफआयए फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा – तात्पुरती प्रवेश यादी|url=http://www.fia.com/resources/documents/344636309__17_02_2000_F1_Entry_00.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20090219234425/http://www.fia.com/resources/documents/344636309__17_02_2000_F1_Entry_00.pdf|work=FIA.com|publisher=[[Fédération Internationale de l'Automobile]]|date=10 February 2000|access-date=28 July 2015|archive-date=19 February 2009|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;'''
|}

=== संघातील बदल ===
[[File:2000 Jaguar R1.jpg|thumb|200px|[[जॅग्वार रेसिंग]]ची पहिली कार, जॅग्वार आर.१]]
[[File:Williams FW22 front-left 2017 Williams Conference Centre.jpg|thumb|200x200px|[[बी.एम.डब्ल्यू.]]ने [[विलियम्स एफ१]]च्या सहकार्याने फॉर्म्युला वनमध्ये पुनरागमन केले.]]
* [[फोर्ड मोटर कंपनी]]ने खरेदी केल्यानंतर [[स्टीवर्ट ग्रांप्री]] संघाचे नाव बदलून [[जॅग्वार रेसिंग]] असे ठेवण्यात आले आणि संघाच्या इंजिनांना [[कॉसवर्थ]]चे नाव देण्यात आले. १९९८ मध्ये [[मिनार्डी]]ने वापरलेल्या फोर्ड व्ही.१० इंजिनांना संघासाठी गॅब्रिएले रुमी यांनी दिलेल्या आर्थिक पाठिंब्याचा मान राखण्यासाठी [[फाँडमेटल]] इंजिनांचे नाव देण्यात आले. कारचा मुख्य रंग निळ्या आणि चंदेरी रंगांऐवजी फ्लुरोसंट पिवळा करण्यात आला. त्यामुळे [[१९६७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६७]] मध्ये [[कॉसवर्थ DFV|फोर्ड कॉसवर्थ डीएफव्ही]]ने पदार्पण केल्यापासून फॉर्म्युला वनच्या ग्रिडवर असलेले फोर्ड हे नाव २००० च्या हंगामात अनुपस्थित होते; मात्र [[२००३ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००३]] आणि [[२००४ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००४]] मध्ये ते थोड्या काळासाठी पुन्हा दिसले.
* [[विलियम्स एफ१]]ने मागील हंगामातील [[सुपरटेक]] इंजिनांच्या जागी [[बी.एम.डब्ल्यू.]] इंजिनांचा वापर सुरू केला. १९९८ मध्येच स्वाक्षरी झालेल्या या करारामुळे दशकाहून अधिक काळाच्या अनुपस्थितीनंतर बी.एम.डब्ल्यू.चे फॉर्म्युला वनमध्ये पुनरागमन झाले. १९९९ मध्ये सुपरटेक इंजिने वापरणाऱ्या [[बि.ए.आर.]]ने २००० च्या हंगामासाठी [[होंडा रेसिंग एफ१]]ची इंजिने वापरण्याचा करार केला. होंडाचा यापूर्वीचा इंजिन पुरवठादार म्हणून असलेला सहभाग [[१९९२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९२]] मध्ये संपला होता. त्यावेळी [[मॅकलारेन]]सोबतचे त्यांचे अत्यंत यशस्वी सहकार्य संपुष्टात आले.
* इंजिन डिझायनर [[ब्रायन हार्ट]] संघातून बाहेर पडल्यानंतर [[अ‍ॅरोज]] संघाने २००० साठी सुपरटेक इंजिनांचा वापर सुरू केला. ब्रायन हार्ट यांनी संघासाठी [[हार्ट]], [[यामाहा]] आणि अ‍ॅरोज इंजिनांच्या निर्मितीची जबाबदारी सांभाळली होती.

=== चालक बदल ===
[[File:Rubens Barrichello 2000 Belgian.jpg|thumb|200px|[[रुबेन्स बॅरीकेलो]] [[स्कुदेरिआ फेरारी]]मध्ये दाखल झाले.]]
[[File:Damon Hill 1999 Britain.jpg|thumb|200px|या खेळात आठ वर्षे घालवल्यानंतर [[डेमन हिल]] यांनी १९९९ च्या अखेरीस एफ.१ मधून निवृत्ती घेतली.]]
* १९९९ मध्ये [[स्टीवर्ट ग्रांप्री]]साठी तीन पोडियम स्थान मिळवणाऱ्या [[रुबेन्स बॅरीकेलो]] यांनी [[स्कुदेरिआ फेरारी]]सोबत करार केला आणि [[एडी अर्वाइन]] यांची जागा घेतली. मागील हंगामात उपविजेते ठरलेले अर्वाइन नव्याने स्थापन झालेल्या [[जॅग्वार रेसिंग]] संघात दाखल झाले. त्यामुळे बॅरीकेलो आणि अर्वाइन यांची जवळजवळ थेट अदलाबदल झाली.
* [[१९९६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९६]] चे विजेते [[डेमन हिल]] यांनी [[१९९९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९९ च्या हंगामाच्या]] अखेरीस फॉर्म्युला वनमधून निवृत्ती घेतली. [[यार्नो त्रुल्ली]] [[प्रॉस्ट ग्रांप्री|प्रॉस्ट]] संघातून [[जॉर्डन ग्रांप्री]]मध्ये गेले आणि हिल यांची रिक्त जागा भरली. प्रॉस्टचे दुसरे चालक [[ऑलिव्हीयर पॅनीस]] यांनी संघ सोडून [[मॅकलारेन]]चे चाचणी चालक म्हणून काम स्वीकारले. फ्रेंच संघातील दोन्ही जागा [[सॉबर]]मधून आलेल्या [[जिन अलेसी]] आणि यापूर्वी मॅकलारेनमध्ये चाचणी चालक असलेल्या [[१९९९ आंतरराष्ट्रीय फॉर्म्युला ३०००]] विजेत्या [[निक हाइडफेल्ड]] यांनी भरल्या. [[मिका सालो]] यांनी सॉबरसोबत करार केला. १९९९ मध्ये त्यांनी [[रिक्कार्डो झोन्टा]] यांच्या जागी तीन शर्यतींसाठी आणि [[मिखाएल शुमाखर]] यांच्या जागी सहा शर्यतींसाठी दुखापतग्रस्त चालकांच्या पर्याय म्हणून काम केले होते.
* [[जेन्सन बटन]] यांनी संघाचे चाचणी चालक [[ब्रुनो जुनकेइरा]] यांना एका निवड चाचणीत हरवल्यानंतर [[विलियम्स एफ१]]साठी पदार्पण केले.&lt;ref&gt;[https://www.telegraph.co.uk/sport/motorsport/formulaone/jenson-button/7398483/Jenson-Button-f1-driver-profile.html जेन्सन बटन: एफ.१ चालकाची माहिती] — १६ जानेवारी २०११ रोजी पाहिले.&lt;/ref&gt; बटन यांनी संघात [[अ‍ॅलेक्स झॅनारडी|अलेस्सांद्रो झानार्दी]] यांची जागा घेतली. इटालियन चालक २००१ मध्ये मोटर रेसिंगमध्ये परतले आणि [[Championship Auto Racing संघs|कार्ट]] अजिंक्यपद स्पर्धेत पुन्हा सहभागी झाले.
* [[तोरणोसुके ताकागी]] यांनी फॉर्म्युला वन सोडून [[फॉर्म्युला निप्पॉन]] मध्ये [[नाकाजिमा रेसिंग]]साठी गाडी चालवण्यास सुरुवात केली आणि [[२००० फॉर्म्युला निपॉन हंगाम|२०००]] चे विजेतेपद पटकावले. अ‍ॅरोजमधील त्यांची जागा [[जो व्हर्सटॅपन]] यांनी घेतली. त्यांची यापूर्वीची फॉर्म्युला वन शर्यत [[१९९८ जपानी ग्रांप्री]] होती, ज्यावेळी ते [[स्टीवर्ट ग्रांप्री]]साठी गाडी चालवत होते.
* मागील हंगामात चाचणी चालक म्हणून काम केल्यानंतर [[गॅस्ट्रन मॅझाकान]] यांना २००० मध्ये [[मिनार्डी]]साठी मुख्य शर्यतीत सहभागी होण्याची संधी मिळाली. अर्जेंटिनाच्या या चालकाने [[लुका बाडोर]] यांची जागा घेतली. बाडोर यांना शर्यतीतील चालक म्हणून जागा मिळू शकली नाही आणि त्यांनी फेरारीसाठी चाचणी चालक म्हणून काम करण्यावर लक्ष केंद्रित केले. [[१९९९ ब्राझिलियन ग्रांप्री]]मध्ये मिनार्डीसाठी गाडी चालवलेले [[स्टिफान साराझिन]] प्रॉस्टचे चाचणी चालक बनले.

=== हंगामातील बदल ===
* [[जॅग्वार रेसिंग]]चे चाचणी चालक [[लुसीयानो बुर्ती]] यांनी आजारी असलेल्या [[एडी अर्वाइन]] यांच्या जागी [[२००० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]मध्ये पदार्पण केले.

==हंगामाचे वेळपत्रक==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;| फेरी  
!rowspan=&quot;2&quot;| अधिक्रुत रेस नाव 
!rowspan=&quot;2&quot;| [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]]
!rowspan=&quot;2&quot;| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]]
!rowspan=&quot;2&quot;| शहर 
!rowspan=&quot;2&quot;| तारीख 
!colspan=&quot;2&quot;| वेळ 
|-
! [[प्रमाणवेळ|स्थानिय]]
! [[ग्रीनविच प्रमाणवेळ|GMT]]
|-
! १
| [[क्वॉन्टास]] [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]
| [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न ग्रांप्री सर्किट]]
| [[मेलबर्न]]
| १२ [[मार्च]]
|
|
|-
! २
| [[ब्राझिलियन ग्रांप्री|ग्रांडे प्रीमियो]] [[मार्लबोरो (सिगारेट)|मार्लबोरो]] [[ब्राझिलियन ग्रांप्री|दो ब्राझिल]]
| [[ब्राझिलियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|BRA}} [[अटोड्रोम जोस कार्लोस पेस]]
| [[साओ पाउलो]]
| २६ [[मार्च]]
|
|
|-
! ३
| [[सान मरिनो ग्रांप्री|ग्रान प्रीमियो]] [[वॉरस्टाइनर]] [[सान मरिनो ग्रांप्री|डी सान मरिनो]]
| [[सान मरिनो ग्रांप्री]]
| {{flagicon|ITA}} [[अटोड्रोमो एन्झो ए डिनो फेरारी]]
| [[इमोला]]
| ९ [[एप्रिल]]
|
|
|-
! ४
| [[फोस्टर्स]] [[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
| [[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
| {{flagicon|GBR}} [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]]
| [[सिल्वेरस्टोन]]
| २३ [[एप्रिल]]
|
|
|-
! ५
| [[स्पॅनिश ग्रांप्री|ग्रान प्रिमीयो]] [[मार्लबोरो (सिगारेट)|मार्लबोरो]] [[स्पॅनिश ग्रांप्री|डी इस्पाना]]
| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]]
| {{flagicon|ESP}} [[सर्किट डी काटलुन्या]]
| [[बार्सिलोना]]
| ७ [[मे]]
|
|
|-
! ६
| [[वॉरस्टाइनर]] [[युरोपियन ग्रांप्री|ग्रांप्री ऑफ युरोप]]
| [[युरोपियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|DEU}} [[नुर्बुर्गरिंग]]
| [[नुर्बुर्ग]]
| २१ [[मे]]
|
|
|-
! ७
| [[मोनॅको ग्रांप्री|ग्रांप्री डी मोनॅको]]
| [[मोनॅको ग्रांप्री]]
| {{flagicon|MCO}} [[सर्किट डी मोनॅको]]
| [[मॉन्टे कार्लो]]
| ४ [[जून]]
|
|
|-
! ८
| [[कॅनेडियन ग्रांप्री|ग्रांप्री]] [[एयर कॅनडा]]
| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|CAN}} [[सर्किट गिलेस व्हिलनव्ह]]
| [[माँत्रियाल]]
| १८ [[जून]]
|
|
|-
! ९
| [[मोबील १]] [[फ्रेंच ग्रांप्री|ग्रांप्री डी फ्रान्स]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]]
| {{flagicon|FRA}} [[सर्किट डी नेवेर्स मॅग्नी-कौर्स]]
| [[नेवेर्स]]
| २ [[जुलै]]
|
|
|-
! १०
| [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ग्रोसर]] [[ए.१]] [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|प्रिस वॉन ऑस्टेरीच]]
| [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|AUT}} [[ए१-रिंग]]
| [[ऑस्ट्रिया]]
| १६ [[जुलै]]
|
|
|-
! ११
| [[जर्मन ग्रांप्री|ग्रोसर]] [[मोबील १]] [[जर्मन ग्रांप्री|प्रिस वॉन डुस्चलँड]]
| [[जर्मन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|DEU}} [[हॉकेंहिम्रिंग]]
| [[हॉकेनहाईम]]
| ३० [[जुलै]]
|
|
|-
! १२
| [[मार्लबोरो (सिगारेट)|मार्लबोरो]] [[हंगेरियन ग्रांप्री|माग्यर नागीदिज]]
| [[हंगेरियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|HUN}} [[हंगरोरिंग]]
| [[बुडापेस्ट]]
| १३ [[ऑगस्ट]]
|
|
|-
! १३
| [[फोस्टर्स]] [[बेल्जियम ग्रांप्री]]
| [[बेल्जियम ग्रांप्री]]
| {{flagicon|BEL}} [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]]
| [[बेल्जियम]]
| २७ [[ऑगस्ट]]
|
|
|-
! १४
| [[इटालियन ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ]] [[काम्पारी]] [[इटालियन ग्रांप्री|डी'इटालिया]]
| [[इटालियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|ITA}} [[अटोड्रोमो नझिओनल डी मोंझा]]
| [[मोंझा]]
| १० [[सप्टेंबर]]
|
|
|-
! १५
| [[व्यवसाय व्यवस्थापन प्रणाली - सॅप (एस.ए.पी.)|सॅप]] [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]]
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]]
| {{flagicon|USA}} [[इंडियानापोलिस मोटर स्पीडवे]]
| [[इंडियानापोलिस]]
| २४ [[सप्टेंबर]]
|
|
|-
! १६
| [[फुजी टेलिव्हिजन|फुजी टेलेविजन]] [[जपानी ग्रांप्री]]
| [[जपानी ग्रांप्री]]
| {{flagicon|JPN}} [[सुझुका सर्किट]]
| [[सुझुका]]
| ८ [[ऑक्टोबर]]
|
|
|-
! १७
| [[पेट्रोनास]] [[मलेशियन ग्रांप्री]]
| [[मलेशियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|MYS}} [[सेपांग आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[क्वालालंपूर]]
| २२ [[ऑक्टोबर]]
|
|
|-
| colspan=&quot;8&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; align=&quot;bottom&quot; |'''संदर्भ:'''&lt;ref&gt;{{cite web|title=२०००|url=https://www.chicanef1.com/calendar.pl?year=2000|publisher=Chicane F1|access-date=3 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=फॉर्म्युला वन दिनदर्शिका २०००|url=https://motorsportstats.com/series/formula-one/calendar/2000|publisher=Motorsport Stats|access-date=3 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221121234128/https://motorsportstats.com/series/formula-one/calendar/2000|archive-date=2022-11-21|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|}
|}
=== वेळपत्रकामधील विस्तार आणि बदल ===
* [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] ९ वर्षांच्या अनुपस्थितीनंतर २००० मध्ये परतली. ही शर्यत [[इंडियानापोलिस मोटर स्पीडवे]] येथे आयोजित करण्यात आली.&lt;ref&gt;{{cite web|title=फॉर्म्युला वनचे २००० मध्ये अमेरिकेत पुनरागमन|url=https://www.atlasf1.com/news/1998/1013.htm|work=AtlasF1|date=2 December 1998|access-date=13 May 2024}}&lt;/ref&gt;
* वादग्रस्त निर्णय घेत एफआयएने [[ब्रिटिश ग्रांप्री]]ची [[सिल्व्हरस्टोन सर्किट]] येथील शर्यत नेहमीच्या जून-जुलैच्या तारखांऐवजी २३ एप्रिल रोजी आयोजित केली. फॉर्म्युला वनचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी [[Bernie Ecclestone|बर्नी एक्लेस्टोन]] यांनी [[सर्किट डी नेवेर्स मॅग्नी-कौर्स|मॅग्नी-कूर्स]] येथे होणारी [[फ्रेंच ग्रांप्री]] त्याच तारखेला हलवण्याचा प्रयत्न केला होता, तरीही हा निर्णय घेण्यात आला.&lt;ref name=&quot;independent&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/motor-racing/british-gp-moved-forward-to-april-741250.html |title=ब्रिटिश ग्रांप्री एप्रिलमध्ये हलवली |work=The Independent |access-date=8 December 2014|location=London |date=26 October 1999|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214201001/http://www.independent.co.uk/sport/motor-racing/british-gp-moved-forward-to-april-741250.html|archive-date=14 December 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=हवामानासाठी मला दोष देऊ नका: बर्नी|url=http://www.gpupdate.net/en/f1-news/4783/bernie-don-t-blame-me-for-the-weather/|work=GPUPdate|publisher=JHED Media BV|date=22 April 2000|access-date=10 April 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ESPN.com - मोटर रेसिंग - ब्रिटिश ग्रांप्री एप्रिलमध्ये हलवली जाणार |url=https://www.espn.com/auto/formulaone/news/1999/1026/134695.html |access-date=2025-09-02 |website=www.espn.com}}&lt;/ref&gt;
* २००० मध्ये [[न्यूर्बुर्गरिंग]] येथे होणारी [[युरोपियन ग्रांप्री]] शरद ऋतूतील आणि १९९९ मध्ये सप्टेंबरमध्ये हंगामाच्या अखेरीस असलेल्या तारखेवरून हलवून २१ मे रोजी वसंत ऋतूच्या उत्तरार्धात किंवा उन्हाळ्याच्या सुरुवातीला आयोजित करण्यात आली. त्यामुळे ती त्या वर्षातील सहावी फेरी ठरली. मागील तीन हंगामांत न्यूर्बुर्गरिंग येथील शर्यत सातत्याने शरद ऋतूत आयोजित केली जात होती. [[१९९७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९७]] आणि [[१९९८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९८]] च्या हंगामांत न्यूर्बुर्गरिंग येथील या फेरीला [[लक्झेंबर्ग ग्रांप्री]] म्हणून ओळखले जात होते.

== हंगामाचा सारांश ==
=== फेऱ्या १ ते ४ ===
प्रमुख संघांमधील मुख्य बदल असे होते की [[स्कुदेरिआ फेरारी]]मध्ये [[एडी अर्वाइन]] यांच्या जागी [[रुबेन्स बॅरीकेलो]] आले. तसेच [[जॉर्डन ग्रांप्री]]मध्ये माजी विश्वविजेते [[डेमन हिल]] यांनी निवृत्ती घेतली आणि त्यांच्या जागी [[यार्नो त्रुल्ली]] आले.

हंगामातील पहिली शर्यत ऑस्ट्रेलियात झाली आणि पहिल्या पाच स्थानांवरील निकाल मागील वर्षासारखेच होते. [[मॅकलारेन]]च्या विश्वविजेत्या [[मिका हॅक्किनेन]] आणि [[डेव्हिड कुल्टहार्ड]] या जोडीने अनुक्रमे पहिले आणि दुसरे स्थान मिळवून शर्यत सुरू केली. त्यांच्या मागे [[स्कुदेरिआ फेरारी]]चे [[मिखाएल शुमाखर]] आणि [[रुबेन्स बॅरीकेलो]] होते. [[जॉर्डन ग्रांप्री]]चे [[हाइंस-हाराल्ड फ्रेट्झेन]] आणि [[यार्नो त्रुल्ली]] पाचव्या आणि सहाव्या स्थानावर होते. शर्यतीच्या सुरुवातीला मॅकलारेनच्या चालकांनी आपापली स्थाने कायम राखली, तर बॅरीकेलो यांचे स्थान फ्रेट्झेन यांनी घेतले. मॅकलारेनच्या गाड्या मिखाएल शुमाखर यांच्यापासून दूर निघून गेल्या; मात्र दहाव्या फेरीत इंजिनमधील बिघाडामुळे कुल्टहार्ड यांना शर्यत सोडावी लागली. त्यानंतर आणखी नऊ फेऱ्यांनी हॅक्किनेन यांचे इंजिन निकामी झाले आणि शुमाखर यांच्याकडे आघाडी आली. जॉर्डनच्या दोन्ही गाड्याही शर्यत पूर्ण करू शकल्या नाहीत. दुसऱ्या स्थानावर असताना हायड्रॉलिक यंत्रणेतील बिघाडामुळे फ्रेट्झेन यांना, तर चौथ्या स्थानावर असताना इंजिनमधील बिघाडामुळे त्रुल्ली यांना माघार घ्यावी लागली. या सर्व घटनांमुळे फेरारीला सहजपणे पहिले आणि दुसरे स्थान मिळाले. शुमाखर यांनी विजय मिळवला, बॅरीकेलो दुसऱ्या स्थानावर राहिले आणि [[विलियम्स एफ१]]साठी गाडी चालवणाऱ्या [[राल्फ शुमाखर]] यांनी तिसरे स्थान मिळवून पोडियम पूर्ण केले.

[[File:Heinz-Harald Frentzen 2001 Canada.jpg|thumb|[[हाइंस-हाराल्ड फ्रेट्झेन]] (चित्रात [[२००१ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००१]] मध्ये) ब्राझीलमध्ये तिसऱ्या स्थानावर राहिले.]]

ब्राझीलमध्ये झालेल्या दुसऱ्या फेरीच्या पात्रता सत्रात पुन्हा तेच पहिले चार चालक आघाडीवर होते. हॅक्किनेन आणि कुल्टहार्ड यांनी पहिले आणि दुसरे स्थान मिळवले, तर मिखाएल शुमाखर आणि बॅरीकेलो अनुक्रमे तिसऱ्या आणि चौथ्या स्थानावर होते. दोन थांब्यांची रणनीती वापरणाऱ्या शुमाखर यांनी दोन फेऱ्यांच्या आत आघाडी मिळवली आणि प्रतिस्पर्ध्यांपासून २० सेकंदांची आघाडी निर्माण केली. त्यानंतर त्यांनी खड्ड्यांमध्ये थांबा घेतला. बाहेर पडल्यावर ते हॅक्किनेन यांच्या मागे दुसऱ्या स्थानावर होते. कुल्टहार्ड यांना गिअरबॉक्सच्या समस्यांचा सामना करावा लागत होता, त्यामुळे त्यांचा वेग पुरेसा नव्हता. दोन थांब्यांची रणनीती वापरणारे बॅरीकेलो १५ फेऱ्यांपर्यंत हॅक्किनेन यांच्या मागे अडकले होते. त्यांना मागे टाकल्यानंतरही या विलंबाचा त्यांच्या शर्यतीवर विपरीत परिणाम झाला. खड्ड्यांमधील थांब्यानंतर ते चौथ्या स्थानावर परतले; परंतु थोड्याच वेळात त्यांचे इंजिन निकामी झाले. हॅक्किनेन मिखाएल शुमाखर यांच्यापासून हळूहळू अंतर वाढवत होते, तेव्हा तेल गळतीमुळे त्यांना शर्यत सोडावी लागली. त्यामुळे शुमाखर यांनी विजय मिळवला. कुल्टहार्ड दुसऱ्या आणि [[जियानकार्लो फिसिकेला]] तिसऱ्या स्थानावर राहिले.

शर्यतीनंतर वाद निर्माण झाला. पहिल्या सहा स्थानांवरील चालकांपैकी फिसिकेला यांच्याव्यतिरिक्त सर्व चालकांना त्यांच्या गाड्यांच्या लाकडी तळपट्ट्यांमधील समस्यांमुळे अपात्र ठरवण्यात आले. संघांनी या निर्णयाविरुद्ध अपील केले; मात्र एफआयएने गाड्यांची पुन्हा तपासणी केली असता कुल्टहार्ड यांच्या गाडीच्या पुढील विंगच्या टोकाच्या प्लेट्स निर्धारित मर्यादेपेक्षा खाली असल्याचे आढळले. त्यामुळे कुल्टहार्ड यांच्याव्यतिरिक्त इतर सर्व चालकांची मूळ स्थाने पुन्हा बहाल करण्यात आली. अंतिम पहिली तीन स्थाने अशी होती: मिखाएल शुमाखर, फिसिकेला आणि फ्रेट्झेन. विशेष म्हणजे, [[जेन्सन बटन]] सहाव्या स्थानावर राहिले आणि त्यांनी आपल्या कारकिर्दीतील पहिले अजिंक्यपद गुण मिळवले. गुण मिळवणारे सर्वांत तरुण एफ.१ चालक ठरण्याचा विक्रमही त्यांनी प्रस्थापित केला.

दोन फेऱ्यांनंतर मिखाएल शुमाखर यांनी संभाव्य २० पैकी सर्व २० गुण मिळवले होते. इतर कोणत्याही चालकाला दहा गुणही मिळाले नव्हते आणि विशेष म्हणजे मॅकलारेनच्या दोन्ही चालकांचे खाते अद्याप उघडले नव्हते. फिसिकेला आठ गुणांसह दुसऱ्या स्थानावर होते, तर बॅरीकेलो सहा गुणांसह तिसऱ्या स्थानावर होते. कन्स्ट्रक्टर्स अजिंक्यपद स्पर्धेतही फेरारीने मोठी आघाडी घेतली होती. फेरारीचे २६ गुण होते; बेनेटन आठ गुणांसह दुसऱ्या आणि विलियम्स सात गुणांसह तिसऱ्या स्थानावर होते. मॅकलारेनच्या खात्यात एकही गुण नव्हता.

युरोपातील हंगामाची सुरुवात सान मरिनो येथे झाली. हॅक्किनेन यांनी सलग तिसरे पोल पोझिशन मिळवले. मिखाएल शुमाखर यांनी मॅकलारेनच्या दोन्ही गाड्यांच्या मध्ये तिसरे स्थान मिळवले, तर बॅरीकेलो चौथ्या स्थानावर होते. सुरुवातीला हॅक्किनेन आणि शुमाखर यांनी आपापली स्थाने कायम राखली, तर बॅरीकेलो यांनी कुल्टहार्ड यांना मागे टाकले. त्यानंतरची शर्यत हॅक्किनेन आणि शुमाखर यांच्यातील चुरशीची लढत ठरली. खड्ड्यांमधील दुसऱ्या थांब्यांच्या वेळी वेगवान प्रवेश आणि बाहेर पडण्याच्या फेऱ्यांमुळे शुमाखर यांना आघाडी मिळवता आली. त्यांनी विजय मिळवला. हॅक्किनेन दुसऱ्या, तर कुल्टहार्ड तिसऱ्या स्थानावर राहिले; बॅरीकेलो चौथ्या स्थानावर होते.

चौथी फेरी ब्रिटनमध्ये झाली. ओल्या आणि कोरड्या अशा दोन्ही परिस्थितींमध्ये झालेल्या पात्रता सत्रात बॅरीकेलो यांनी कारकिर्दीतील तिसरे पोल पोझिशन मिळवले. त्यांनी फ्रेट्झेन यांना सेकंदाच्या केवळ तीन हजारांश फरकाने मागे टाकले. मॅकलारेनच्या गाड्या दुसऱ्या रांगेत होत्या; हॅक्किनेन कुल्टहार्ड यांच्या पुढे होते. मिखाएल शुमाखर यांना केवळ पाचवे स्थान मिळवता आले. शर्यतीच्या सुरुवातीला आघाडीवरील दोन्ही चालकांनी चांगली सुरुवात करून आपली स्थाने कायम राखली. कुल्टहार्ड यांनी आपल्या सहकाऱ्याला मागे टाकले, तर शुमाखर तीन स्थानांनी खाली घसरले. फ्रेट्झेन दोन थांब्यांची रणनीती वापरत असल्यामुळे त्यांनी खड्ड्यांमध्ये थांबा घेतला. त्यामुळे बॅरीकेलो आघाडीवर आले आणि त्यांच्या मागे कुल्टहार्ड व हॅक्किनेन होते.

बॅरीकेलो यांनी आघाडीतील अंतर कायम ठेवले; मात्र त्यांच्या गाडीला इंजिन आणि हायड्रॉलिक यंत्रणेशी संबंधित समस्या येऊ लागल्या. तीसाव्या फेरीत स्टोव येथे बाहेरच्या बाजूने उत्कृष्टरीत्या पुढे जात कुल्टहार्ड यांनी आघाडी मिळवली. दोन फेऱ्यांनंतर त्यांनी खड्ड्यांमध्ये थांबा घेतला आणि त्यामुळे पुन्हा बॅरीकेलो आघाडीवर आले. मात्र, बॅरीकेलो यांची गाडी हळूहळू कमजोर होत होती. पस्तिसाव्या फेरीत लफिल्ड येथे त्यांची गाडी घसरली. त्यांनी गाडी खड्ड्यांमधील थांब्याच्या ठिकाणी आणली, पण त्यांचा संघ तयार नव्हता. थांबा पूर्ण होईपर्यंत त्यांनी वाट पाहिली; मात्र हायड्रॉलिक यंत्रणा पूर्णपणे निकामी झाल्यामुळे त्यांना गाडी पुन्हा सुरू करता आली नाही. त्यामुळे त्यांना शर्यतीतून माघार घ्यावी लागली.

आता फ्रेट्झेन आघाडीवर होते; पण दुसऱ्या थांब्यानंतर ते मॅकलारेनच्या दोन्ही गाड्या आणि फेरारीच्या शुमाखर यांच्या मागे चौथ्या स्थानावर परतले. शेवटच्या सहा फेऱ्या बाकी असताना फ्रेट्झेन यांचा गिअरबॉक्स निकामी झाला आणि त्यांना शर्यत सोडावी लागली. कुल्टहार्ड यांनी सलग दुसऱ्यांदा आपल्या मायदेशातील शर्यत जिंकली. हॅक्किनेन दुसऱ्या स्थानावर राहिले आणि मॅकलारेनने पहिले-दुसरे स्थान मिळवले. शुमाखर यांनी तिसरे स्थान मिळवले.

या विजयामुळे कुल्टहार्ड १४ गुणांसह गुणतालिकेत दुसऱ्या स्थानावर पोहोचले; मात्र ३४ गुण मिळवलेल्या मिखाएल शुमाखर यांच्यापेक्षा ते अजूनही २० गुणांनी मागे होते. हॅक्किनेन यांचे १२ गुण होते, तर बॅरीकेलो आणि राल्फ शुमाखर यांचे प्रत्येकी नऊ गुण होते. कन्स्ट्रक्टर्स अजिंक्यपद स्पर्धेत फेरारीचे ४३ गुण होते, तर मॅकलारेनचे २६ गुण होते.

=== फेऱ्या ५ ते ८ ===

पाचवी फेरी स्पेनमध्ये झाली. मिखाएल शुमाखर यांनी या वर्षातील पहिले पोल पोझिशन मिळवले. त्यांच्या मागे हॅक्किनेन, बॅरीकेलो आणि कुल्टहार्ड होते. फ्रान्समध्ये झालेल्या विमान अपघातानंतर कुल्टहार्ड पूर्णपणे तंदुरुस्त नव्हते. सुरुवात झाल्यानंतर शुमाखर आणि हॅक्किनेन यांनी अनुक्रमे पहिले आणि दुसरे स्थान कायम राखले; मात्र त्यांच्या सहकाऱ्यांना राल्फ शुमाखर यांनी मागे टाकले. खड्ड्यांमधील दुसऱ्या थांब्यादरम्यान मिखाएल शुमाखर यांची गाडी बंद पडली आणि त्यामुळे हॅक्किनेन यांनी आघाडी मिळवली. थांबे पूर्ण झाल्यानंतर मिखाएल शुमाखर यांना टायरच्या समस्येचा सामना करावा लागला आणि कुल्टहार्ड, राल्फ शुमाखर व बॅरीकेलो यांनी त्यांना मागे टाकले. त्यानंतर त्यांनी खड्ड्यांमध्ये थांबा घेतला आणि पाचव्या स्थानावर पुन्हा शर्यतीत सहभागी झाले. हॅक्किनेन यांनी हंगामातील पहिला विजय मिळवला. कुल्टहार्ड यांनी सलग दुसऱ्यांदा मॅकलारेनला पहिले-दुसरे स्थान मिळवून दिले, तर बॅरीकेलो यांनी पोडियमवरील तिसरे स्थान पटकावले. मिखाएल शुमाखर आपल्या भावाच्या मागे पाचव्या स्थानावर राहिले.

त्यानंतर जर्मनीतील न्यूर्बुर्गरिंग येथे युरोपियन ग्रांप्री आयोजित करण्यात आली. कुल्टहार्ड यांनी मिखाएल शुमाखर, हॅक्किनेन आणि बॅरीकेलो यांच्यापुढे पोल पोझिशन मिळवले. कुल्टहार्ड यांची सुरुवात चांगली झाली नाही आणि शुमाखर यांनी लगेचच त्यांना मागे टाकले. मात्र, हॅक्किनेन यांनी अतिशय वेगवान सुरुवात करत दोघांनाही मागे टाकले. त्यानंतर पाऊस सुरू झाला. अकराव्या फेरीत चिकेनजवळ शुमाखर यांनी हॅक्किनेन यांना मागे टाकले. शुमाखर यांनी आघाडी कायम ठेवली, कुल्टहार्ड यांनी हॅक्किनेन यांना मागे टाकले आणि बॅरीकेलो नवव्या स्थानावर घसरले. समस्येमुळे कुल्टहार्ड यांचा वेग खूपच कमी झाला होता; हॅक्किनेन यांनी त्यांना पुन्हा मागे टाकले. आघाडीवरील स्थानांमध्ये यानंतर कोणताही बदल झाला नाही. शुमाखर यांनी विजय मिळवला आणि हॅक्किनेन दुसऱ्या स्थानावर राहिले. कुल्टहार्ड तिसऱ्या स्थानावर आले, परंतु त्यांना एक फेरी मागे टाकण्यात आले. बॅरीकेलो यांनी नवव्या स्थानावरून जोरदार पुनरागमन करत चौथे स्थान मिळवले.

हंगामाचा एकतृतीयांशाहून अधिक भाग पूर्ण झाला असताना मिखाएल शुमाखर ४६ गुणांसह अजिंक्यपदाच्या गुणतालिकेत आघाडीवर होते. हॅक्किनेन २८ गुणांसह दुसऱ्या, कुल्टहार्ड २४ गुणांसह तिसऱ्या आणि बॅरीकेलो १६ गुणांसह चौथ्या स्थानावर होते. कन्स्ट्रक्टर्स अजिंक्यपद स्पर्धेत फेरारीचे ६२ गुण होते, मॅकलारेनचे ५२ गुण होते, तर विलियम्स १५ गुणांसह उर्वरित संघांमध्ये आघाडीवर होते.

वैभवशाली मोनॅको ग्रांप्री ही हंगामातील सातवी फेरी होती. मिखाएल शुमाखर यांनी सहजपणे पोल पोझिशन मिळवले. जॉर्डन संघाच्या गाड्यांचा वेग सुधारला होता. त्रुल्ली यांनी कुल्टहार्ड यांच्यापुढे दुसरे स्थान मिळवले, तर फ्रेट्झेन चौथ्या आणि हॅक्किनेन पाचव्या स्थानावर होते. शर्यत सुरू झाल्यावर आघाडीवरील चालकांनी आपापली स्थाने कायम राखली; मात्र मधल्या गटात [[जेन्सन बटन]] यांनी [[पेड्रो डी ला रोसा]] यांच्या गाडीला धडक दिली. त्यामुळे डी ला रोसा यांची गाडी घसरली आणि मार्ग अडवला गेला. परिणामी, लाल झेंडा दाखवून शर्यत थांबवण्यात आली.

दुसऱ्या सुरुवातीवेळी सर्व चालकांनी व्यवस्थित सुरुवात केली. पात्रता सत्रात जितक्या वेगवान वाटल्या होत्या, तितक्या जॉर्डनच्या गाड्या प्रत्यक्ष शर्यतीत नव्हत्या. त्रुल्ली यांची गाडी कुल्टहार्ड यांचा मार्ग अडवत होती आणि कुल्टहार्ड यांना त्यांना मागे टाकता येत नव्हते. शुमाखर प्रत्येक फेरीत सुमारे एक सेकंदाची आघाडी वाढवत दूर निघून गेले. त्यानंतर ३७व्या फेरीत गिअरबॉक्स निकामी झाल्यामुळे त्रुल्ली यांना शर्यत सोडावी लागली आणि कुल्टहार्ड यांचा मार्ग मोकळा झाला. कुल्टहार्ड यांनी शुमाखर यांच्याशी असलेले अंतर कमी केले; मात्र ३६ सेकंदांची आघाडी असल्यामुळे शुमाखर यांच्या ५५व्या फेरीत सस्पेन्शन निकामी होईपर्यंत ते फारसे काही करू शकले नाहीत. त्यामुळे शुमाखर यांना शर्यत सोडावी लागली. हॅक्किनेन समस्येमुळे वेग कमी होईपर्यंत पाचव्या स्थानावर होते. संघाने समस्या दुरुस्त करून त्यांना पुन्हा शर्यतीत पाठवले. दुसऱ्या स्थानावर असलेल्या फ्रेट्झेन यांनी शेवटच्या आठ फेऱ्या बाकी असताना आपली गाडी भिंतीवर आदळली. अनेक गाड्यांना शर्यत पूर्ण करता न आल्यामुळे ही शर्यत घटनांनी भरलेली ठरली. कुल्टहार्ड यांनी विजय मिळवला. बॅरीकेलो दुसऱ्या आणि [[जियानकार्लो फिसिकेला]] तिसऱ्या स्थानावर राहिले, तर हॅक्किनेन यांना सहाव्या स्थानावर समाधान मानावे लागले.

यानंतर शर्यत उत्तर अमेरिकेत कॅनेडियन ग्रांप्रीसाठी पोहोचली. मिखाएल शुमाखर यांनी कुल्टहार्ड, बॅरीकेलो आणि हॅक्किनेन यांच्या पुढे पोल पोझिशन मिळवले. पहिल्या वळणापर्यंत पहिल्या दोन चालकांनी आपली ग्रिडवरील स्थाने कायम राखली; मात्र [[जॅक्स व्हिलनव्ह]] यांनी बॅरीकेलो आणि हॅक्किनेन यांना मागे टाकून तिसरे स्थान मिळवले. त्यामुळे आघाडीवरील दोन्ही चालकांना इतरांपासून अंतर वाढवता आले. त्यानंतर कुल्टहार्ड यांना दहा सेकंदांचा स्टॉप-अँड-गो दंड देण्यात आला, कारण त्यांच्या मेकॅनिकांनी संचलन फेरी सुरू होण्याच्या १५ सेकंदांपेक्षा कमी वेळ आधी त्यांच्या गाडीवर काम केले होते. दंड भोगल्यानंतर ते मधल्या गटात परतले.

२५व्या फेरीत बॅरीकेलो यांनी व्हिलनव्ह यांना मागे टाकले; मात्र शुमाखर यांच्याशी त्यांचे अंतर २७ सेकंद होते. २८व्या फेरीत हॅक्किनेन यांनी व्हिलनव्ह यांच्याकडून तिसरे स्थान मिळवले. त्यानंतर पाऊस सुरू होईपर्यंत क्रमवारीत बदल झाला नाही. पाऊस सुरू झाल्यावर सर्व चालकांनी ओल्या हवामानासाठी योग्य टायर लावण्यासाठी खड्ड्यांमध्ये थांबे घेतले आणि क्रमवारीत मोठी उलथापालथ झाली. शुमाखर आघाडीवर राहिले; मात्र फिसिकेला यांनी बॅरीकेलो आणि हॅक्किनेन यांना मागे टाकले होते. त्रुल्ली पाचव्या स्थानावर होते. फिसिकेला यांच्या एका चुकीमुळे बॅरीकेलो यांना दुसरे स्थान मिळाले. मिखाएल शुमाखर यांनी हंगामातील पाचवा विजय मिळवला. बॅरीकेलो यांनी दुसरे स्थान मिळवून फेरारीला पहिले-दुसरे स्थान मिळवून दिले, तर फिसिकेला तिसऱ्या स्थानावर राहिले. हॅक्किनेन यांना चौथ्या स्थानावर समाधान मानावे लागले.

हंगामाचा जवळजवळ अर्धा भाग पूर्ण झाला असताना मिखाएल शुमाखर यांनी गुणतालिकेत २२ गुणांची आघाडी घेतली होती. त्यांचे ५६ गुण होते, तर कुल्टहार्ड यांचे ३४ गुण होते. हॅक्किनेन आणि बॅरीकेलो अनुक्रमे ३२ आणि २८ गुणांसह फारसे मागे नव्हते. कन्स्ट्रक्टर्स अजिंक्यपद स्पर्धेत फेरारीचे ८४ गुण होते आणि मॅकलारेनच्या ६६ गुणांपेक्षा त्यांची आघाडी १८ गुणांची होती. [[बेनेटन फॉर्म्युला]] १८ गुणांसह तिसऱ्या स्थानावर होते.

=== फेऱ्या ९ ते १२ ===
पुढील शर्यत दिनदर्शिकेनुसार फ्रेंच ग्रांप्री होती. मिखाएल शुमाखरने सलग तिसरे पोल स्थान मिळवले, तर पुन्हा एकदा कुल्टहार्ड दुसऱ्या, बॅरीकेलो तिसऱ्या आणि हॅक्किनेन चौथ्या स्थानावर होते. शर्यत सुरू झाल्यावर शुमाखरने पहिले स्थान कायम राखले, परंतु कुल्टहार्डला बॅरीकेलोने मागे टाकले. शुमाखरने हळूहळू आपल्या सहकाऱ्यापासून अंतर वाढवत आघाडी निर्माण केली. इंधनाचे प्रमाण कमी झाल्यामुळे कुल्टहार्डच्या कारचे हाताळणे अधिक चांगले झाले आणि २२व्या फेरीत त्याने बॅरीकेलोला मागे टाकले. खड्ड्यात थांबण्याच्या फेऱ्यांदरम्यान बॅरीकेलो हॅक्किनेनच्या मागे पडला. शुमाखरच्या टायरवर मोठ्या प्रमाणात फोड आले होते, त्यामुळे मॅकलारेनच्या कार आणि बॅरीकेलो त्याच्या जवळ येऊ लागले. कुल्टहार्डने ॲडलेड हेअरपिनच्या बाहेरील बाजूने त्याला मागे टाकण्याचा प्रयत्न केला, परंतु शुमाखरने त्याला बाहेरच्या बाजूला ढकलले. कुल्टहार्ड यामुळे नाराज झाला आणि त्याने रागाने अनेक हातवारे केले. काही फेऱ्यांनंतर कुल्टहार्डने त्याच वळणावर आतील बाजूने पुढे जाण्याचा प्रयत्न केला आणि यशस्वीपणे शुमाखरला मागे टाकले. शर्यतीनंतर कुल्टहार्डने आपल्या हातवाऱ्यांबद्दल माफी मागितली. शर्यत संपायला १२ फेऱ्या बाकी असताना इंजिन निकामी होईपर्यंत शुमाखर दुसऱ्या स्थानावर होता. कुल्टहार्डने विजय मिळवला. हॅक्किनेनने मॅकलारेनला पहिले-दुसरे स्थान मिळवून दिले, तर बॅरीकेलोने पोडियमवरील तिसरे स्थान पूर्ण केले.

ऑस्ट्रियातील ए१-रिंग येथे दहावी फेरी आयोजित करण्यात आली. हॅक्किनेन आणि कुल्टहार्ड यांनी पहिली दोन स्थाने मिळवून सुरुवात केली. ब्राझीलनंतर प्रथमच असे घडले होते. फेरारीच्या बॅरीकेलो आणि शुमाखर यांनी अनुक्रमे तिसऱ्या आणि चौथ्या स्थानावरून सुरुवात केली. सुरुवातीला मॅकलारेनच्या कारनी आपली स्थाने कायम ठेवली, परंतु त्यांच्या मागे मोठी गडबड झाली आणि त्यात फेरारीच्या कार केंद्रस्थानी होत्या. त्रुल्लीने बॅरीकेलोच्या कारच्या मागील भागाला धडक दिली, त्याच वेळी [[रिक्कार्डो झोन्टा]]ने शुमाखरला धडक दिली आणि त्याची कार फिरली. त्रुल्लीच्या मार्गात शुमाखरची कार फिरल्यामुळे दोन्ही चालकांमध्ये टक्कर झाली आणि दोघांनाही शर्यतीतून माघार घ्यावी लागली. त्यानंतर झालेल्या गोंधळात [[मिका सालो]] तिसऱ्या, तर [[पेड्रो डी ला रोसा]] चौथ्या स्थानावर आला. बॅरीकेलो नवव्या स्थानावर घसरला होता. मॅकलारेनच्या कार लवकरच इतरांपासून दूर गेल्या, तर डी ला रोसाने सालोला मागे टाकून तिसरे स्थान मिळवले. बॅरीकेलोने जोरदार पुनरागमन करत चौथे स्थान मिळवले. डी ला रोसाचे इंजिन निकामी झाल्यामुळे तो तिसऱ्या स्थानावरून बाहेर पडला आणि बॅरीकेलो तिसऱ्या स्थानावर आला. हॅक्किनेन आणि कुल्टहार्ड यांनी मॅकलारेनला चौथ्यांदा पहिले-दुसरे स्थान मिळवून दिले, तर बॅरीकेलो तिसरा आला. शर्यतीनंतर हॅक्किनेनच्या कारवरील एफआयएची सील गायब असल्याचे आढळल्यामुळे मॅकलारेनला दंड ठोठावण्यात आला आणि कन्स्ट्रक्टर्स चॅम्पियनशिपमधील त्यांचे १० गुण काढून घेण्यात आले; मात्र हॅक्किनेनचे वैयक्तिक गुण कमी करण्यात आले नाहीत.

१७ पैकी १० शर्यती पूर्ण झाल्यानंतर मिखाएल शुमाखर ५६ गुणांसह चॅम्पियनशिपमध्ये आघाडीवर होता. कुल्टहार्ड ५० गुणांसह त्याच्यापेक्षा केवळ ६ गुणांनी मागे होता, तर हॅक्किनेन आणखी दोन गुणांनी मागे, म्हणजे ४८ गुणांसह होता. बॅरीकेलो ३६ गुणांसह चौथ्या आणि फिसिकेला १८ गुणांसह पाचव्या स्थानावर होता. कन्स्ट्रक्टर्स चॅम्पियनशिपमध्ये फेरारीची आघाडी आता केवळ ४ गुणांची होती. फेरारीचे ९२ गुण होते, तर मॅकलारेनचे ८८. विलियम्स १९ गुणांसह तिसऱ्या स्थानावर होते.

पुढील शर्यत जर्मनीमध्ये झाली. कुल्टहार्डने मिखाएल शुमाखरच्या पुढे आपले दुसरे पोल स्थान मिळवले. कोरड्या आणि ओल्या परिस्थितींचा समावेश असलेल्या पात्रता फेरीत फिसिकेलाने हॅक्किनेनला मागे टाकून तिसरे स्थान मिळवले. हॅक्किनेनने कारकिर्दीतील सर्वोत्तम सुरुवातींपैकी एक सुरुवात केली आणि पहिल्या वळणापूर्वीच पहिल्या स्थानावर झेप घेतली. शुमाखरला मागून फिसिकेलाची धडक बसली आणि दोघेही भिंतीवर आदळले. त्यामुळे हॅक्किनेन आणि कुल्टहार्ड पहिल्या-दुसऱ्या स्थानावर होते आणि त्यांना आव्हान देणारा कोणीही उरला नव्हता. ४४ पैकी २५ फेऱ्या पूर्ण झाल्यानंतर मॅकलारेनच्या कार तिसऱ्या स्थानावरील त्रुल्लीपेक्षा अर्ध्या मिनिटाने पुढे होत्या. खराब पात्रता फेरीनंतर पुनरागमन करत असलेला बॅरीकेलो पाचव्या स्थानावर होता, तर डी ला रोसा चौथ्या स्थानावर होता. त्यानंतर असंतुष्ट मर्सिडीज-बेंझ कर्मचाऱ्याने हातात फलक घेऊन धावपट्टीवर प्रवेश केला. त्या व्यक्तीला तेथून हटवण्यात येईपर्यंत सुरक्षा कार तैनात करण्यात आली. सर्व चालकांनी खड्ड्यात थांबण्याची संधी घेतली; मात्र मॅकलारेनला एकाच वेळी आपल्या दोन्ही कार थांबवता न आल्यामुळे कुल्टहार्डचे मोठे नुकसान झाले. शर्यत पुन्हा सुरू झाल्यावर पाऊस पडू लागला. मात्र, पाऊस धावपट्टीच्या काही भागांपुरताच मर्यादित होता. बॅरीकेलो आणि फ्रेंट्झेन वगळता सर्व चालक खड्ड्यात थांबले. त्यामुळे बॅरीकेलो आघाडीवर, फ्रेंट्झेन दुसऱ्या, हॅक्किनेन तिसऱ्या, त्रुल्ली चौथ्या आणि कुल्टहार्ड पाचव्या स्थानावर आला. कोरड्या हवामानासाठीचे टायर वापरणारे चालक ओल्या हवामानासाठीचे टायर वापरणाऱ्या चालकांइतक्याच वेगाने फेऱ्या पूर्ण करत होते. पिवळे झेंडे असताना पुढे गेल्यामुळे त्रुल्लीला थांबा-आणि-पुढे जा असा दंड देण्यात आला. गिअरबॉक्स निकामी झाल्यामुळे फ्रेंट्झेनने दुसरे स्थान गमावले. त्यामुळे बॅरीकेलोने हॅक्किनेन आणि कुल्टहार्ड यांच्या पुढे राहून कारकिर्दीतील पहिला विजय मिळवला.

पुढील फेरीसाठी चालक हंगेरीला गेले. मिखाएल शुमाखरने कुल्टहार्ड, हॅक्किनेन, राल्फ शुमाखर आणि बॅरीकेलो यांच्या पुढे पोल स्थान मिळवले. हॅक्किनेनने पुन्हा एकदा अतिशय वेगवान सुरुवात केली आणि पहिल्या वळणावर मिखाएल शुमाखर व कुल्टहार्ड या दोघांनाही मागे टाकले. हॅक्किनेनने आघाडी वाढवली, तर कुल्टहार्ड शुमाखरमुळे मागे अडकला. दुसऱ्या खड्डा-थांब्यांच्या फेरीत कुल्टहार्ड शुमाखरच्या पुढे जाऊ शकला असता; परंतु आधी [[गॅस्ट्रन मॅझाकान]] आणि त्यानंतर [[मार्क जीनी]] यांच्या मागे अडकल्यामुळे त्याचा वेळ वाया गेला. त्यामुळे तो शुमाखरच्या अगदी थोडासा मागे बाहेर आला. हॅक्किनेनने विजय मिळवला, तर शुमाखर आणि कुल्टहार्ड यांनी पोडियमवरील उर्वरित दोन स्थाने मिळवली. बॅरीकेलोने राल्फला मागे टाकून चौथे स्थान मिळवले.

हॅक्किनेनच्या विजयामुळे तो आता चॅम्पियनशिपमध्ये ६४ गुणांसह आघाडीवर आला, तर शुमाखरचे ६२ गुण होते. कुल्टहार्ड ५८ गुणांसह तिसऱ्या आणि बॅरीकेलो ४९ गुणांसह चौथ्या स्थानावर होता. फिसिकेला १८ गुणांसह पाचव्या स्थानावर होता. कन्स्ट्रक्टर्स चॅम्पियनशिपमध्ये मॅकलारेनने फेरारीकडून आघाडी घेतली. मॅकलारेनचे ११२ गुण होते, तर फेरारीचे १११ गुण होते; म्हणजे मॅकलारेनची आघाडी केवळ १ गुणाची होती. विलियम्स २४ गुणांसह तिसऱ्या स्थानावर होते.

=== फेऱ्या १३ ते १७ ===
१७ पैकी १३वी फेरी बेल्जियममध्ये झाली. हॅक्किनेनने पोल स्थान मिळवले. त्याच्या आनंदात भर घालत त्रुल्ली आणि बटन यांनी दुसरे आणि तिसरे स्थान मिळवले, त्यामुळे मिखाएल शुमाखर आणि कुल्टहार्ड अनुक्रमे चौथ्या आणि पाचव्या स्थानावर घसरले. सुरुवातीला पाऊस पडत होता, परंतु पहिल्या पाच चालकांनी आपापली स्थाने कायम ठेवली. हॅक्किनेनने लगेचच आघाडी वाढवण्यास सुरुवात केली. पाचव्या फेरीत बटनने त्रुल्लीला मागे टाकण्याचा प्रयत्न केला आणि दोघांची टक्कर झाली. त्रुल्ली शर्यतीतून बाहेर पडला, तर बटनची काही स्थाने घसरली. शुमाखर आणि कुल्टहार्ड यांनी अनुक्रमे दुसरे आणि तिसरे स्थान मिळवले. शुमाखरने हॅक्किनेनच्या जवळ जाण्यास सुरुवात केली आणि १२व्या फेरीत हॅक्किनेनची कार किंचित फिरल्यावर त्याने आघाडी घेतली. धावपट्टी सुकू लागल्यावर सर्व चालकांनी ओल्या हवामानासाठीचे टायर बदलून कोरड्या हवामानासाठीचे टायर बसवले. कुल्टहार्डने खूप उशिरा खड्ड्यात थांबा घेतला आणि तो तिसऱ्या स्थानावरून नवव्या स्थानावर घसरला. कोरड्या धावपट्टीवर हॅक्किनेनचा वेग शुमाखरपेक्षा अधिक होता आणि त्याने शुमाखरचा पाठलाग सुरू केला. चार फेऱ्या बाकी असताना हॅक्किनेनने पुढे जाण्याचा प्रयत्न केला, परंतु शुमाखरने त्याची कार त्याच्या दिशेने वळवली आणि ताशी २०० मैल वेगाने त्याला गवतावर जाण्यास भाग पाडले. पुढील फेरीत, [[रिक्कार्डो झोन्टा]]च्या कारजवळून जाताना दोघांनी धावपट्टीच्या विरुद्ध बाजू निवडल्या. दोघे वळणावर वळले तेव्हा हॅक्किनेन पुढे होता. हॅक्किनेनने शर्यत जिंकली, तर शुमाखरला दुसऱ्या स्थानावर समाधान मानावे लागले. राल्फ तिसऱ्या स्थानावर आला आणि कुल्टहार्डने पुनरागमन करत चौथे स्थान मिळवले.

[[File:Jos Verstappen 2000 Monza (cropped).jpg|thumb|left|[[२००० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन ग्रांप्री]]मध्ये [[जो व्हर्सटॅपन]]ने चौथे स्थान मिळवले. हा त्याच्या संघाचा त्या हंगामातील सर्वोत्तम निकाल होता.]]

पुढील फेरी इटलीमध्ये, फेरारीच्या मायभूमीत झाली. फेरारीच्या चालकांनी निराश केले नाही. शुमाखर आणि बॅरीकेलो यांनी हंगामातील त्यांचे पहिले पहिले-दुसरे सुरुवातीचे स्थान मिळवले. त्यांच्या मागे हॅक्किनेन, व्हिलनव्ह आणि कुल्टहार्ड होते. सुरुवातीला शुमाखर आणि मॅकलारेनच्या कारनी चांगली सुरुवात केली, परंतु बॅरीकेलो आणि व्हिलनव्ह यांची सुरुवात खराब झाली. शुमाखर आणि हॅक्किनेन पहिल्या-दुसऱ्या स्थानावर होते, तर कुल्टहार्ड तिसऱ्या स्थानावर होता. दुसऱ्या चिकेनमध्ये फ्रेंट्झेनने ब्रेक लावण्यास थोडा उशीर केला आणि शेजारी शेजारी धावत असलेल्या बॅरीकेलो व त्रुल्ली यांच्या कारना मागून धडक दिली. तिन्ही कार फिरल्या आणि या गोंधळात कुल्टहार्डची कारही धडकेत सापडली. नंतर असे समोर आले की या टक्करमधील एका चाकाचा छातीवर आघात झाल्याने अग्निशमन आणि बचाव पथकातील अधिकारी पाओलो घिस्लिम्बर्टी यांचा मृत्यू झाला होता. या अपघातांच्या मालिकेनंतर आघाडीवरील तीन चालक होते: मिखाएल शुमाखर, हॅक्किनेन आणि राल्फ शुमाखर. सुरक्षा कारच्या मागे १० फेऱ्या पूर्ण झाल्यानंतर शर्यत पुन्हा सुरू झाली. मिखाएल शुमाखर आणि हॅक्किनेन यांनी लगेचच इतर चालकांपासून अंतर वाढवले. हॅक्किनेनने शुमाखरपेक्षा अधिक वेगाने धावण्याचा प्रयत्न केला, परंतु तो शुमाखरइतका वेगवान नव्हता. मिखाएल शुमाखरने त्या वर्षातील सहावा विजय मिळवला. हॅक्किनेन दुसरा आणि राल्फ तिसरा आला. शर्यतीनंतर पत्रकार परिषदेत शुमाखरला आपण [[आयर्टोन सेन्ना]] यांच्या ४१ विजयांच्या विक्रमाशी बरोबरी केली असल्याचे सांगण्यात आले. घिस्लिम्बर्टी यांच्या मृत्यूची बातमीही समजल्यावर शुमाखरला अश्रू अनावर झाले.

आता आणखी तीन शर्यती बाकी असताना हॅक्किनेनने मिखाएल शुमाखरवर दोन गुणांची आघाडी कायम ठेवली होती. हॅक्किनेनचे ८० गुण होते, तर शुमाखरचे ७८. कुल्टहार्ड आता विजेतेपदाच्या शर्यतीतून जवळजवळ बाहेर पडला होता. तो ६१ गुणांसह तिसऱ्या स्थानावर होता. बॅरीकेलो ४९ गुणांसह चौथ्या, राल्फ २० गुणांसह पाचव्या आणि फिसिकेला १८ गुणांसह सहाव्या स्थानावर होता. कन्स्ट्रक्टर्स चॅम्पियनशिपमध्ये मॅकलारेनचे १३१ गुण होते आणि १२७ गुण असलेल्या फेरारीवर त्यांची चार गुणांची आघाडी होती. विलियम्स ३० गुणांसह तिसऱ्या स्थानावर होते.

१५वी फेरी युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री होती. मिखाएल शुमाखरने हंगामातील सातवे पोल स्थान मिळवले. कुल्टहार्ड दुसऱ्या, तर हॅक्किनेन आणि बॅरीकेलो अनुक्रमे तिसऱ्या आणि चौथ्या स्थानावर होते. शर्यतीपूर्वी पाऊस पडल्यामुळे सर्व चालकांनी ओल्या हवामानासाठीच्या टायरवरून सुरुवात केली. शर्यतीच्या सुरुवातीला लाल दिवे नेहमीपेक्षा जास्त वेळ सुरू राहिले आणि कुल्टहार्डने थोडी घाई करून कार सुरू केली. त्यामुळे त्याने आघाडी घेतली, परंतु त्याला दंड मिळणार हे स्पष्ट होते. तो शुमाखर आणि हॅक्किनेन यांच्या पुढे होता. दंड भोगावा लागणार हे माहीत असल्यामुळे त्याने शुमाखरचा मार्ग रोखून धरला, जेणेकरून त्याचा सहकारी हॅक्किनेन जवळ येऊ शकेल. मात्र, शुमाखरने त्याला तसे करू दिले नाही आणि सातव्या फेरीत पहिल्याच वळणावर कुल्टहार्डला मागे टाकले. धावपट्टी सुकू लागल्यावर हॅक्किनेनने कोरड्या हवामानासाठीचे टायर बसवण्यासाठी खड्ड्यात थांबा घेतला. तो [[गॅस्ट्रन मॅझाकान]]च्या मागे पुन्हा धावपट्टीवर आला आणि तिथेच अडकून पडला. कुल्टहार्डला लवकरच दंड भोगावा लागला आणि तो विजयाच्या स्पर्धेतून बाहेर पडला. फेरारीच्या चालकांनी खड्ड्यात थांबण्यासाठी उशीर केला. शुमाखर दहा सेकंदांनी आघाडीवर असताना बॅरीकेलो पुन्हा धावपट्टीवर आला, तेव्हा तो मधल्या गटात होता. कोरड्या हवामानासाठीचे टायर बसवल्यानंतर मिखाएल शुमाखर, हॅक्किनेन आणि राल्फ शुमाखर हे पहिले तीन चालक होते. हॅक्किनेनने सलग अनेक सर्वात वेगवान फेऱ्या पूर्ण केल्या आणि दहा सेकंदांची तूट कमी करून दहा फेऱ्यांत ती चार सेकंदांपर्यंत आणली. मात्र, २५व्या फेरीत त्याचे इंजिन निकामी झाले. त्यामुळे मिखाएल शुमाखर आपल्या भावापेक्षा मोठ्या आघाडीवर राहिला. शर्यत संपायला १२ फेऱ्या बाकी असताना राल्फचे इंजिनही निकामी झाले आणि फ्रेंट्झेनला दुसरे स्थान मिळाले. मात्र, जोरदार वेगाने पुढे येणाऱ्या बॅरीकेलोने लवकरच फ्रेंट्झेनला मागे टाकले. शर्यतीच्या अखेरीस शुमाखरची कार फिरली, परंतु ती कशालाही धडकली नाही आणि तो शर्यतीत टिकून राहिला. त्याने विजय मिळवला. बॅरीकेलोने फेरारीला पहिले-दुसरे स्थान मिळवून दिले, तर फ्रेंट्झेनने पोडियमवरील तिसरे स्थान पूर्ण केले.

या विजयासोबतच हॅक्किनेनने शर्यतीतून माघार घेतल्यामुळे शुमाखरची आघाडी आठ गुणांपर्यंत वाढली. त्यामुळे पुढील शर्यत जिंकल्यास त्याला विजेतेपद मिळणार होते. या निकालामुळे फेरारीने कन्स्ट्रक्टर्स चॅम्पियनशिपमध्येही आघाडी घेतली.

हंगामातील शेवटच्या आधीची फेरी जपानमध्ये झाली. मिखाएल शुमाखरने हॅक्किनेनला ०.००९ सेकंदांनी मागे टाकून पोल स्थान मिळवले. कुल्टहार्ड तिसऱ्या आणि बॅरीकेलो चौथ्या स्थानावर होते. आकाश ढगाळ असताना शर्यत सुरू झाली आणि पाऊस पडण्याची शक्यता होती. हॅक्किनेनने शुमाखरपेक्षा चांगली सुरुवात करून आघाडी घेतली. कुल्टहार्डने तिसरे स्थान कायम ठेवले. विजेतेपदासाठी स्पर्धा करणारे हॅक्किनेन आणि शुमाखर इतर चालकांपासून प्रत्येक फेरीला एका सेकंदापेक्षा अधिक अंतर वाढवत दूर गेले. त्यांच्यातील अंतर दोन ते तीन सेकंद होते. खड्ड्यात थांबण्याच्या पहिल्या फेरीमुळे परिस्थितीत कोणताही बदल झाला नाही. त्यानंतर धावपट्टीवर हलका पाऊस सुरू झाला आणि शुमाखरने हॅक्किनेनच्या जवळ जाण्यास सुरुवात केली. शुमाखरने हॅक्किनेननंतर तीन फेऱ्यांनी दुसरा खड्डा-थांबा घेतला. थांबण्यापूर्वी तो हॅक्किनेनच्या दोन सेकंद मागे होता, परंतु पुन्हा धावपट्टीवर आल्यावर तो चार सेकंदांनी पुढे होता. शुमाखरने शर्यत आणि विश्वविजेतेपद दोन्ही जिंकले. हॅक्किनेन आणि कुल्टहार्ड यांनी पोडियमवरील उर्वरित दोन स्थाने मिळवली. बॅरीकेलो चौथ्या स्थानावर आला.

==हंगामाचे निकाल==
===ग्रांप्री===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! शर्यत क्र.
! ग्रांप्री
! पोल पोझिशन
! जलद फेरी
! विजेता चालक
! विजेता कारनिर्माता
! माहिती
|-
! १
| {{flagicon|AUS}} [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|FIN}} [[मिका हॅक्किनेन]]
| {{flagicon|BRA}} [[रुबेन्स बॅरीकेलो]]
| {{flagicon|DEU}} [[मिखाएल शुमाखर]]
| {{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| [[२००० ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|माहिती]] 
|-
! २
| {{flagicon|BRA}} [[ब्राझिलियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|FIN}} [[मिका हॅक्किनेन]]
| {{flagicon|DEU}} [[मिखाएल शुमाखर]]
| {{flagicon|DEU}} [[मिखाएल शुमाखर]]
| {{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| [[२००० ब्राझिलियन ग्रांप्री|माहिती]] 
|-
! ३
| {{flagicon|ITA}} [[सान मरिनो ग्रांप्री]]
| {{flagicon|FIN}} [[मिका हॅक्किनेन]]
| {{flagicon|FIN}} [[मिका हॅक्किनेन]]
| {{flagicon|DEU}} [[मिखाएल शुमाखर]]
| {{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| [[२००० सान मरिनो ग्रांप्री|माहिती]] 
|-
! ४
| {{flagicon|GBR}} [[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
| {{flagicon|BRA}} [[रुबेन्स बॅरीकेलो]]
| {{flagicon|FIN}} [[मिका हॅक्किनेन]]
| {{flagicon|GBR}} [[डेव्हिड कुल्टहार्ड]]
| {{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ]]
| [[२००० ब्रिटिश ग्रांप्री|माहिती]] 
|-
! ५
| {{flagicon|ESP}} [[स्पॅनिश ग्रांप्री]]
| {{flagicon|DEU}} [[मिखाएल शुमाखर]]
| {{flagicon|FIN}} [[मिका हॅक्किनेन]]
| {{flagicon|FIN}} [[मिका हॅक्किनेन]]
| {{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ]]
| [[२००० स्पॅनिश ग्रांप्री|माहिती]] 
|-
! ६
| {{flagicon|DEU}} [[युरोपियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|GBR}} [[डेव्हिड कुल्टहार्ड]]
| {{flagicon|DEU}} [[मिखाएल शुमाखर]]
| {{flagicon|DEU}} [[मिखाएल शुमाखर]]
| {{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| [[२००० युरोपियन ग्रांप्री|माहिती]] 
|-
! ७
| {{flagicon|MCO}} [[मोनॅको ग्रांप्री]]
| {{flagicon|DEU}} [[मिखाएल शुमाखर]]
| {{flagicon|FIN}} [[मिका हॅक्किनेन]]
| {{flagicon|GBR}} [[डेव्हिड कुल्टहार्ड]]
| {{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ]]
| [[२००० मोनॅको ग्रांप्री|माहिती]] 
|-
! ८
| {{flagicon|CAN}} [[कॅनेडियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|DEU}} [[मिखाएल शुमाखर]]
| {{flagicon|FIN}} [[मिका हॅक्किनेन]]
| {{flagicon|DEU}} [[मिखाएल शुमाखर]]
| {{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| [[२००० कॅनेडियन ग्रांप्री|माहिती]] 
|-
! ९
| {{flagicon|FRA}} [[फ्रेंच ग्रांप्री]]
| {{flagicon|DEU}} [[मिखाएल शुमाखर]]
| {{flagicon|GBR}} [[डेव्हिड कुल्टहार्ड]]
| {{flagicon|GBR}} [[डेव्हिड कुल्टहार्ड]]
| {{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ]]
| [[२००० फ्रेंच ग्रांप्री|माहिती]] 
|-
! १०
| {{flagicon|AUT}} [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|FIN}} [[मिका हॅक्किनेन]]
| {{flagicon|GBR}} [[डेव्हिड कुल्टहार्ड]]
| {{flagicon|FIN}} [[मिका हॅक्किनेन]]
| {{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ]]
| [[२००० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|माहिती]] 
|-
! ११
| {{flagicon|DEU}} [[जर्मन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|GBR}} [[डेव्हिड कुल्टहार्ड]]
| {{flagicon|BRA}} [[रुबेन्स बॅरीकेलो]]
| {{flagicon|BRA}} [[रुबेन्स बॅरीकेलो]]
| {{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| [[२००० जर्मन ग्रांप्री|माहिती]] 
|-
! १२
| {{flagicon|HUN}} [[हंगेरियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|DEU}} [[मिखाएल शुमाखर]]
| {{flagicon|FIN}} [[मिका हॅक्किनेन]]
| {{flagicon|FIN}} [[मिका हॅक्किनेन]]
| {{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ]]
| [[२००० हंगेरियन ग्रांप्री|माहिती]] 
|-
! १३
| {{flagicon|BEL}} [[बेल्जियम ग्रांप्री]]
| {{flagicon|FIN}} [[मिका हॅक्किनेन]]
| {{flagicon|BRA}} [[रुबेन्स बॅरीकेलो]]
| {{flagicon|FIN}} [[मिका हॅक्किनेन]]
| {{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ]]
| [[२००० बेल्जियम ग्रांप्री|माहिती]] 
|-
! १४
| {{flagicon|ITA}} [[इटालियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|DEU}} [[मिखाएल शुमाखर]]
| {{flagicon|FIN}} [[मिका हॅक्किनेन]]
| {{flagicon|DEU}} [[मिखाएल शुमाखर]]
| {{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| [[२००० इटालियन ग्रांप्री|माहिती]] 
|-
! १५
| {{flagicon|USA}} [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]]
| {{flagicon|DEU}} [[मिखाएल शुमाखर]]
| {{flagicon|GBR}} [[डेव्हिड कुल्टहार्ड]]
| {{flagicon|DEU}} [[मिखाएल शुमाखर]]
| {{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| [[२००० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|माहिती]] 
|-
! १६
| {{flagicon|JPN}} [[जपानी ग्रांप्री]]
| {{flagicon|DEU}} [[मिखाएल शुमाखर]]
| {{flagicon|FIN}} [[मिका हॅक्किनेन]]
| {{flagicon|DEU}} [[मिखाएल शुमाखर]]
| {{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| [[२००० जपानी ग्रांप्री|माहिती]] 
|-
! १७
| {{flagicon|MYS}} [[मलेशियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|DEU}} [[मिखाएल शुमाखर]]
| {{flagicon|FIN}} [[मिका हॅक्किनेन]]
| {{flagicon|DEU}} [[मिखाएल शुमाखर]]
| {{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| [[२००० मलेशियन ग्रांप्री|माहिती]] 
|-
|colspan=&quot;7&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''संदर्भ:&lt;ref&gt;{{cite web|title=फॉर्म्युला वनचे २००० मधील निकाल|url=https://motorsportstats.com/series/formula-one/results/2000|publisher=Motorsport Stats|access-date=3 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20230106190900/https://motorsportstats.com/series/formula-one/results/2000|archive-date=2023-01-06|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;'''
|}

===गुण प्रणाली===
मुख्य शर्यतीत पहिल्या ६ वर्गीकृतचालकाला गुण देण्यात आले.`&lt;ref name=SportingRegulations&gt;[https://web.archive.org/web/19980214231818/http://www3.fia.com/regle/reg_spt/F1spt-a.htm २००० एफआयए फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपद स्पर्धेचे क्रीडा नियम] २२ ऑक्टोबर २०११ रोजी पाहिले.&lt;/ref&gt;`

{|class=&quot;wikitable&quot;
!निकालातील स्थान
|style=&quot;background-color:#ffffbf&quot; align=&quot;center&quot;|'''१ला'''
|style=&quot;background-color:#dfdfdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''२रा'''
|style=&quot;background-color:#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;|'''३रा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''४था'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''५वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''६वा'''
|-
!गुण
|style=&quot;background-color:#ffffbf&quot; align=&quot;center&quot;|१०
|style=&quot;background-color:#dfdfdf&quot; align=&quot;center&quot;|६
|style=&quot;background-color:#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;|४
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|३
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|२
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१
|}

===चालक===
{|
|-
|
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
!valign=&quot;middle&quot;| स्थान
!valign=&quot;middle&quot;| चालक
! [[२००० ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]&lt;br /&gt;{{flagicon|AUS}}
! [[२००० ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BRA}}
! [[२००० सान मरिनो ग्रांप्री|मरिनो]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ITA}}
! [[२००० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br /&gt;{{flagicon|GBR}}
! [[२००० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] &lt;br /&gt;{{flagicon|ESP}}
! [[२००० युरोपियन ग्रांप्री|युरोपि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|DEU}}
! [[२००० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MCO}}
! [[२००० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|CAN}}
! [[२००० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]&lt;br /&gt;{{flagicon|FRA}}
! [[२००० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|AUT}}
! [[२००० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]&lt;br /&gt;{{flagicon|DEU}}
! [[२००० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|HUN}}
! [[२००० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BEL}}
! [[२००० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]] &lt;br /&gt;{{flagicon|ITA}}
! [[२००० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]&lt;br /&gt;{{flagicon|USA}}
! [[२००० जपानी ग्रांप्री|जपान]]&lt;br /&gt;{{flagicon|JPN}}
! [[२००० मलेशियन ग्रांप्री|मले]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MYS}}
!valign=&quot;middle&quot;| गुण
|-
! १
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|DEU}} [[मिखाएल शुमाखर]]
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| १
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''१''
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| १
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| '''५'''
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''१''
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| '''मा.'''
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''१'''
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| '''मा.'''
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| '''२'''
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''१'''
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''१'''
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''१'''
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''१'''
|align=&quot;right&quot;| '''१०८'''
|-
! २
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|FIN}} [[मिका हॅक्किनेन]]
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| '''मा.'''
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| '''मा.'''
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| '''''२'''''
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| ''२''
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''१''
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ''६''
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ''४''
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''१'''
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''१''
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''१'''
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| ''२''
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| ''२''
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ''४''
|align=&quot;right&quot;| '''८९'''
|-
! ३
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|GBR}} [[डेव्हिड कुल्टहार्ड]]
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#000000; color:white&quot;| अ.घो.
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| १
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| '''३'''
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| १
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ७
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''१''
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| ''२''
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| '''३'''
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ''५''
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|align=&quot;right&quot;| '''७३'''
|-
! ४
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|BRA}} [[रुबेन्स बॅरीकेलो]]
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| ''२''
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| '''मा.'''
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''१''
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| ''मा.''
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|align=&quot;right&quot;| '''६२'''
|-
! ५
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|DEU}} [[राल्फ शुमाखर]]
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt;
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ७
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|align=&quot;right&quot;| '''२४'''
|-
! ६
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|ITA}} [[जियानकार्लो फिसिकेला]]
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ९
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ९
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ९
|align=&quot;right&quot;| '''१८'''
|-
! ७
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|CAN}} [[जॅक्स व्हिलनव्ह]]
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt;
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt;
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ७
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|align=&quot;right&quot;| '''१७'''
|-
! ८
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|GBR}} [[जेन्सन बटन]]
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt;
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १०&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt;
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ८
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ९
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|align=&quot;right&quot;| '''१२'''
|-
! ९
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|DEU}} [[हाइंस-हाराल्ड फ्रेट्झेन]]
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt;
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १०&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt;
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ७
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|align=&quot;right&quot;| '''११'''
|-
! १०
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|ITA}} [[यार्नो त्रुल्ली]]
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt;
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ७
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|align=&quot;right&quot;| '''६'''
|-
! ११
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|FIN}} [[मिका सालो]]
|style=&quot;background:#000000; color:white&quot;| अ.घो.
|style=&quot;background:#ffffff;&quot;| सु.ना.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ७
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १०
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ७
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ८
|align=&quot;right&quot;| '''६'''
|-
! १२
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|NLD}} [[जो व्हर्सटॅपन]]
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १०
|align=&quot;right&quot;| '''५'''
|-
! १३
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|GBR}} [[एडी अर्वाइन]]
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
| WD
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १०
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ८
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|align=&quot;right&quot;| '''४'''
|-
! १४
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|BRA}} [[रिक्कार्डो झोन्टा]]
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ८
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ८
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ९
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|align=&quot;right&quot;| '''३'''
|-
! १५
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|AUT}} [[एलेक्सांडर वुर्झ]]
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ७
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt;
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ९
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १०
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १०
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ७
|align=&quot;right&quot;| '''२'''
|-
! १६
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|ESP}} [[पेड्रो डीला रोसा]]
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ८
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|align=&quot;right&quot;| '''२'''
|-
! १७
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|GBR}} [[जॉनी हर्बर्ट]]
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt;
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ९
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ७
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ८
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ७
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|align=&quot;right&quot;| '''०'''
|-
! १८
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|BRA}} [[पेड्रो दिनिझ]]
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#ffffff;&quot;| सु.ना.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ७
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ९
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|align=&quot;right&quot;| '''०'''
|-
! १९
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|ESP}} [[मार्क जीनी]]
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ८
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt;
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ८
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|align=&quot;right&quot;| '''०'''
|-
! २०
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|DEU}} [[निक हाइडफेल्ड]]
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ९
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|वर्जी.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ८
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt;
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ९
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|align=&quot;right&quot;| '''०'''
|-
! २१
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|ARG}} [[गॅस्ट्रन मॅझाकान]]
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ८
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १०
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt;
|align=&quot;right&quot;| '''०'''
|-
! २२
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|FRA}} [[जिन अलेसी]]
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १०
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ९
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|align=&quot;right&quot;| '''०'''
|-
! २३
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|BRA}} [[लुसीयानो बुर्ती]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|
|
|
|
|
|
|
|align=&quot;right&quot;| '''०'''
|- valign=&quot;top&quot;
!valign=&quot;middle&quot;| स्थान
!valign=&quot;middle&quot;| चालक
! [[२००० ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]&lt;br /&gt;{{flagicon|AUS}}
! [[२००० ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BRA}}
! [[२००० सान मरिनो ग्रांप्री|मरिनो]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ITA}}
! [[२००० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br /&gt;{{flagicon|GBR}}
! [[२००० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] &lt;br /&gt;{{flagicon|ESP}}
! [[२००० युरोपियन ग्रांप्री|युरोपि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|DEU}}
! [[२००० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MCO}}
! [[२००० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|CAN}}
! [[२००० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]&lt;br /&gt;{{flagicon|FRA}}
! [[२००० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|AUT}}
! [[२००० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]&lt;br /&gt;{{flagicon|DEU}}
! [[२००० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|HUN}}
! [[२००० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BEL}}
! [[२००० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]] &lt;br /&gt;{{flagicon|ITA}}
! [[२००० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]&lt;br /&gt;{{flagicon|USA}}
! [[२००० जपानी ग्रांप्री|जपान]]&lt;br /&gt;{{flagicon|JPN}}
! [[२००० मलेशियन ग्रांप्री|मले]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MYS}}
!valign=&quot;middle&quot;| गुण
|-
! colspan=&quot;21&quot; | संदर्भ:&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20010413214649/http://www.fia.com/Classements/class2000/F1_P_Sel.htm २००० एफआयए फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा – चालक] २२ ऑक्टोबर २०११ रोजी पाहिले.&lt;/ref&gt;
|}
|valign=&quot;top&quot;|
{{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}}
|}

† चालकाने ग्रांप्री पूर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पूर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले.

===कारनिर्माते===
{|
|-
|
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
!valign=&quot;middle&quot;| क्र.
!valign=&quot;middle&quot;| कारनिर्माता
!valign=&quot;middle&quot;| गाडी&lt;br /&gt;क्र.
! [[२००० ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]&lt;br /&gt;{{flagicon|AUS}}
! [[२००० ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BRA}}
! [[२००० सान मरिनो ग्रांप्री|मरिनो]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ITA}}
! [[२००० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br /&gt;{{flagicon|GBR}}
! [[२००० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] &lt;br /&gt;{{flagicon|ESP}}
! [[२००० युरोपियन ग्रांप्री|युरोपि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|DEU}}
! [[२००० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MCO}}
! [[२००० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|CAN}}
! [[२००० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]&lt;br /&gt;{{flagicon|FRA}}
! [[२००० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|AUT}}
! [[२००० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]&lt;br /&gt;{{flagicon|DEU}}
! [[२००० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|HUN}}
! [[२००० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BEL}}
! [[२००० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]] &lt;br /&gt;{{flagicon|ITA}}
! [[२००० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]&lt;br /&gt;{{flagicon|USA}}
! [[२००० जपानी ग्रांप्री|जपान]]&lt;br /&gt;{{flagicon|JPN}}
! [[२००० मलेशियन ग्रांप्री|मले]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MYS}}
!valign=&quot;middle&quot;| गुण
|-
!rowspan=&quot;2&quot;| १
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;| {{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|align=&quot;center&quot;| ३
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| १
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''१''
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| १
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| '''५'''
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''१''
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| '''मा.'''
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''१'''
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| '''मा.'''
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| '''२'''
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''१'''
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''१'''
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''१'''
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''१'''
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;right&quot;| '''१७०''' 
|-
|align=&quot;center&quot;| ४
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| ''२''
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| '''मा.'''
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''१''
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| ''मा.''
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|-
!rowspan=&quot;2&quot;| २
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;| {{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot;| १
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| '''मा.'''
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| '''मा.'''
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| '''''२'''''
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| ''२''
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''१''
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ''६''
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ''४''
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''१*'''&lt;!-- Don't make this cell blue: मॅकलारेन won (so it's a victory), even though it was not awarded the points for the win --&gt;
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''१''
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''१'''
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| ''२''
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| ''२''
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ''४''
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;right&quot;| '''१५२'''&lt;!-- Please do not change this to १६२ - मॅकलारेन was not awarded १० points at the ऑस्ट्रियन Grand Prix, so मॅकलारेन's total does not equal Hakkinen's total + Coulthard's total --&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;| २
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#000000; color:white&quot;| अ.घो.
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| १
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| '''३'''
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| १
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ७
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''१''
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| ''२''
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| '''३'''
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ''५''
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|-
!rowspan=&quot;2&quot;| ३
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;| {{flagicon|GBR}} [[विलियम्स एफ१]]-[[बी.एम.डब्ल्यू.]]
|align=&quot;center&quot;| ९
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ७
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;right&quot;| '''३६'''
|-
|align=&quot;center&quot;| १०
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १०
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ८
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ९
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|-
!rowspan=&quot;2&quot;| ४
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;| {{flagicon|ITA}} [[बेनेटन फॉर्म्युला]]-[[प्लेलाईफ]]
|align=&quot;center&quot;| ११
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ९
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ९
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ९
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;right&quot;| '''२०'''
|-
|align=&quot;center&quot;| १२
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ७
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ९
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १०
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १०
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ७
|-
!rowspan=&quot;2&quot;| ५
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;| {{flagicon|GBR}} [[ब्रिटिश अमेरिकन रेसिंग]]-[[होंडा रेसिंग एफ१]]
|align=&quot;center&quot;| २२
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ७
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;right&quot;| '''२०'''
|-
|align=&quot;center&quot;| २३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ८
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ८
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ९
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|-
!rowspan=&quot;2&quot;| ६
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;| {{flagicon|IRL}} [[जॉर्डन ग्रांप्री]]-[[म्युजेन]]
|align=&quot;center&quot;| ५
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १०
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ७
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;right&quot;| '''१७''' 
|-
|align=&quot;center&quot;| ६
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ७
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|-
!rowspan=&quot;2&quot;| ७
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;| {{flagicon|GBR}} [[ॲरोज]]-[[सुपरटेक]]
|align=&quot;center&quot;| १८
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ८
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;right&quot;| '''७'''
|-
|align=&quot;center&quot;| १९
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १०
|-
!rowspan=&quot;2&quot;| ८
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;| {{flagicon|CHE}} [[सौबर]]-[[पेट्रोनास]]
|align=&quot;center&quot;| १६
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#ffffff;&quot;| सु.ना.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ७
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ९
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;right&quot;| '''६''' 
|-
|align=&quot;center&quot;| १७
|style=&quot;background:#000000; color:white&quot;| अ.घो.
|style=&quot;background:#ffffff;&quot;| सु.ना.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ७
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १०
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ७
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ८
|-
!rowspan=&quot;2&quot;| ९
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;| {{flagicon|GBR}} [[जॅग्वार रेसिंग]]-[[कॉसवर्थ]]
|align=&quot;center&quot;| ७
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १०
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ८
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;right&quot;| '''४'''
|-
|align=&quot;center&quot;| ८
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ९
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ७
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ८
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ७
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|-
!rowspan=&quot;2&quot;| १०
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;| {{flagicon|ITA}} [[मिनार्डी]]-[[फाँडमेटल]]
|align=&quot;center&quot;| २०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ८
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ८
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;right&quot;| '''०'''
|-
|align=&quot;center&quot;| २१
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ८
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १०
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|-
!rowspan=&quot;2&quot;| ११
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;| {{flagicon|FRA}} [[प्रॉस्ट]]-[[प्यूजो]]
|align=&quot;center&quot;| १४
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १०
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ९
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;right&quot;| '''०''' 
|-
|align=&quot;center&quot;| १५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ९
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|वर्जी.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ८
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ९
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|- valign=&quot;top&quot;
!valign=&quot;middle&quot;| क्र.
!valign=&quot;middle&quot;| कारनिर्माता
!valign=&quot;middle&quot;| गाडी&lt;br /&gt;क्र.
! [[२००० ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]&lt;br /&gt;{{flagicon|AUS}}
! [[२००० ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BRA}}
! [[२००० सान मरिनो ग्रांप्री|मरिनो]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ITA}}
! [[२००० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br /&gt;{{flagicon|GBR}}
! [[२००० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] &lt;br /&gt;{{flagicon|ESP}}
! [[२००० युरोपियन ग्रांप्री|युरोपि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|DEU}}
! [[२००० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MCO}}
! [[२००० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|CAN}}
! [[२००० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]&lt;br /&gt;{{flagicon|FRA}}
! [[२००० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|AUT}}
! [[२००० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]&lt;br /&gt;{{flagicon|DEU}}
! [[२००० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|HUN}}
! [[२००० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BEL}}
! [[२००० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]] &lt;br /&gt;{{flagicon|ITA}}
! [[२००० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]&lt;br /&gt;{{flagicon|USA}}
! [[२००० जपानी ग्रांप्री|जपान]]&lt;br /&gt;{{flagicon|JPN}}
! [[२००० मलेशियन ग्रांप्री|मले]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MYS}}
!valign=&quot;middle&quot;| गुण
|-
!colspan=&quot;21&quot;| संदर्भ:&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20010413214649/http://www.fia.com/Classements/class2000/F1_P_Sel.htm २००० एफआयए फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा – चालक] २२ ऑक्टोबर २०११ रोजी पाहिले.&lt;/ref&gt;
|}
|valign=&quot;top&quot;|
{{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}}
|}
† चालकाने ग्रांप्री पूर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पूर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले.

== हे सुद्धा पहा ==
# [[फॉर्म्युला वन]]
# [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
==तळटीप==
{{reflist|group=टीप}}

== बाह्य दुवे ==
# [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ]

{{२००० फॉर्म्युला वन हंगाम}}
{{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}}

[[वर्ग:फॉर्म्युला वन हंगाम]]</text>
      <sha1>gxpnev3f7csykx2o24wkmxm874oblby</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46157</id>
    <revision>
      <id>2721701</id>
      <parentid>2645829</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T14:54:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Koolkrazy</username>
        <id>1591</id>
      </contributor>
      <comment>/* २०२०-२०२९ */</comment>
      <origin>2721701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="215559" sha1="bzxu9mn5ofhhzhutvoz02gfvd95x7k4" xml:space="preserve">{{Formula one}}
==यजमान देशानुसार यादी==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot;
|-
! देश
! स्पर्धेचे ठिकाण
! एकूण स्पर्धा
! एकूण सर्किट
|-
|-
!  {{ARG}}
| [[आर्जेन्टाइन ग्रांप्री]] (१९५३-१९५८, १९६०, १९७२-१९७५, १९७७-१९८१, १९९५-१९९८)
| २०
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{AUS}}
| [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] (१९८५-२०१९, २०२२-२०२४)
| ३८
| २
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{AUT}}
|[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]: ३६ (१९६४, १९७०-१९८७, १९९७-२००३, २०१४-२०२३)

[[श्टायरमार्क ग्रांप्री]]: २ (२०२०-२०२१)
| ३८
| २
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 |{{AZE}}
|[[युरोपियन ग्रांप्री]]: १ (२०१६)

[[अझरबैजान ग्रांप्री]]: ६ (२०१७-२०१९, २०२१-२०२३)
|७
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{BHR}}
|[[बहरैन ग्रांप्री]]: २० (२००४-२०१०, २०१२-२०२४)

[[साखिर ग्रांप्री]]: १ (२०२०)
| २१
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{BEL}}
| [[बेल्जियम ग्रांप्री]] (१९५०-१९५६, १९५८, १९६०-१९६८, १९७०, १९७२-२००२, २००४-२००५, २००७-२०२३)
| ६८
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{BRA}}
|[[ब्राझिलियन ग्रांप्री]]: ४७ (१९७३-२०१९)

[[साओ पाउलो ग्रांप्री]]: ३ (२०२१-२०२३)
| ५०
| २
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{CAN}}
| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]] (१९६७-१९७४, १९७६-१९८६, १९८८-२००८, २०१०-२०१९, २०२२-२०२४)
| ५३
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{CHN}}
| [[चिनी ग्रांप्री]] (२००४-२०१९, २०२४)
| १७
| १
|-
!  {{FRA}}
|[[फ्रेंच ग्रांप्री]]: ६२ (१९५०-१९५४, १९५६-२००८, २०१८-२०१९, २०२१-२०२२)

[[स्विस ग्रांप्री]]: १ (१९८२)
| ६३
| ७
|-
!  {{GER}}
|[[जर्मन ग्रांप्री]]: ६४ (१९५१-१९५४, १९५६-१९५९, १९६१-२००६, २००८-२०१४, २०१६, २०१८-२०१९)

[[युरोपियन ग्रांप्री]]: १२ (१९८४, १९९५-१९९६, १९९९-२००७)

[[लक्झेंबर्ग ग्रांप्री]]: २ (१९९७-१९९८)

[[आयफेल ग्रांप्री]]: १ (२०२०)
| ७९
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{HUN}}
| [[हंगेरियन ग्रांप्री]] (१९८६-२०२३)
| ३८
| १
|-
!  {{IND}}
| [[भारतीय ग्रांप्री]] (२०११-२०१३)
| ३
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{ITA}}
|[[इटालियन ग्रांप्री]]: ७४ (१९५०-२०२३)

[[कोपा असेर्बो|पेस्कारा ग्रांप्री]]: १ (१९५७)

[[सान मरिनो ग्रांप्री]]: २६ (१९८१-२००६)

[[टस्कन ग्रांप्री]]: १ (२०२०)

[[एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री]]: ४ (२०२०-२०२२, २०२४)*
| १०६
| ४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{JPN}}
|[[जपानी ग्रांप्री]], ३८ (१९७६-१९७७, १९८७-२०१९, २०२२-२०२४)

[[पॅसिफिक ग्रांप्री]]: २ (१९९४-१९९५)
| ४०
| ३
|-
!  {{MAS}}
| [[मलेशियन ग्रांप्री]] (१९९९-२०१७)
| १९
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{MEX}}
|[[मेक्सिकन ग्रांप्री]]: २० (१९६३-१९७०, १९८६-१९९२, २०१५-२०१९)

[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]]: ३ (२०२१-२०२३)
| २३
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{MCO}}
| [[मोनॅको ग्रांप्री]] (१९५०, १९५५-२०१९, २०२१-२०२४)
| ७०
| १
|-
!  {{MAR}}
| [[मोरोक्कन ग्रांप्री]] (१९५८)
| १
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{NED}}
| [[डच ग्रांप्री]] (१९५२-१९५३, १९५५, १९५८-१९७१, १९७३-१९८५, २०२१-२०२३)
| ३३
| १
|-
!  {{POR}}
| [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]] (१९५८-१९६०, १९८४-१९९६, २०२०-२०२१)
| १८
| ४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{QAT}}
| [[कतार ग्रांप्री]] (२०२१, २०२३)
| २
| १
|-
!  {{RUS}}
| [[रशियन ग्रांप्री]] (२०१४-२०२१)
| ८
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{SAU}}
| [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] (२०२१-२०२४)
| ४
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{SGP}}
| [[सिंगापूर ग्रांप्री]] (२००८-२०१९, २०२२-२०२३)
| १४
| १
|-
!  {{flagicon|RSA|१९८२}} दक्षिण आफ्रिका&lt;!-- Correct flag: all the Grands Prix were held before १९९४ --&gt;
| [[दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री]] (१९६२-१९६३, १९६५, १९६७-१९८०, १९८२-१९८५, १९९२-१९९३)
| २३
| २
|-
!  {{KOR}}
| [[कोरियन ग्रांप्री]] (२०१०-२०१३)
| ४
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{ESP}}
|[[स्पॅनिश ग्रांप्री]]: ५३ (१९५१, १९५४, १९६८-१९७९, १९८१, १९८६-२०२३)

[[युरोपियन ग्रांप्री]]: ७ (१९९४, १९९७, २००८-२०१२)
| ६०
| ६
|-
!  {{SWE}}
| [[स्वीडिश ग्रांप्री]] (१९७३-१९७८)
| ६
| १
|-
!  {{SUI}}
| [[स्विस ग्रांप्री]] (१९५०-१९५४)
| ५
| १
|-
!  {{TUR}}
| [[तुर्की ग्रांप्री]] (२००५-२०११, २०२०-२०२१)
| ९
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{UAE}}
| [[अबु धाबी ग्रांप्री]] (२००९-२०२३)
| १५
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{GBR}}
|[[ब्रिटिश ग्रांप्री]], ७४ (१९५०-२०२३)

[[युरोपियन ग्रांप्री]], ३ (१९८३, १९८५, १९९३)

[[७०वा वर्धापन ग्रांप्री]], १ (२०२०)
| ७८
| ४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{USA}}
|[[इंडियानापोलिस ५००]], ११ (१९५०-१९६०)

[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]], ४४ (१९५९-१९८०, १९८९-१९९१, २०००-२००७, २०१२-२०१९, २०२१-२०२३)

[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री पश्चिम]], ८ (१९७६-१९८३)

[[सीझरस पॅलेस ग्रांप्री]], २ (१९८१-१९८२)

[[डेट्रॉईट ग्रांप्री]], ७ (१९८२-१९८८)

[[डॅलस ग्रांप्री]], १ (१९८४)

[[मायामी ग्रांप्री]], ३ (२०२२-२०२४)

[[लास व्हेगस ग्रांप्री]], १ (२०२३)

| ७७
| १२
|}

==सर्किटनुसार यादी==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%&quot;
|-
! सर्किट
! स्पर्धेचे ठिकाण
! एकुन स्पर्धा
|-
!|{{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड स्ट्रीट सर्किट]]
| [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] (१९८५-१९९५)
| ११
|-
!|{{flagicon|JPN}} [[ओकायामा अंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[पॅसिफिक ग्रांप्री]] (१९९४-१९९५)
| २
|-
!|{{flagicon|मोरोक्को}} [[एैन-डियाब सर्किट]]
| [[मोरोक्कन ग्रांप्री]] (१९५८)
| १
|-
!|{{flagicon|GBR}} [[इनट्री मोटर रेसिंग सर्किट]]
| [[ब्रिटिश ग्रांप्री]] (१९५५, १९५७, १९५९, १९६१-१९६२)
| ५
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|AUS}} [[आल्बर्ट पार्क सर्किट]]{{asterisk}}
| [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] (१९९६-२०१९, २०२२-२०२४){{asterisk}}
| २७
|-
! |{{flagicon|POR}} [[अल्गार्वे आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]] (२०२०-२०२१)
| २
|-
!|{{flagicon|SWE}} [[एन्डरस्ट्रोप रेसवे]]
| [[स्वीडिश ग्रांप्री]] (१९७३-१९७८)
| ६
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|USA}} [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]]{{asterisk}}
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] (२०१२-२०१९, २०२१-२०२३){{asterisk}}
| ११
|-
!|{{flagicon|FRG}} [[ए.व्ही.यु.एस]]
| [[जर्मन ग्रांप्री]] (१९५९)
| १
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|AZE}} [[बाकु सिटी सर्किट]]{{asterisk}}
|[[युरोपियन ग्रांप्री]], १ (२०१६)

[[अझरबैजान ग्रांप्री]], ६ (२०१७-२०१९, २०२१-२०२३){{asterisk}}
| ७
|-
!|{{flagicon|POR}} [[सर्किटो डा बोआव्हिस्टा]]
| [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]] (१९५८, १९६०)
| २
|-
! |{{flagicon|GBR}} [[ब्रॅन्डस हॅच]]
|[[ब्रिटिश ग्रांप्री]], १२ (१९६४, १९६६, १९६८, १९७०, १९७२, १९७४, १९७६, १९७८, १९८०, १९८२, १९८४, १९८६)

[[युरोपियन ग्रांप्री]], २ (१९८३, १९८५)
| १४
|-
!|{{flagicon|SUI}} [[सर्किट ब्रेमगारटेन]]
| [[स्विस ग्रांप्री]] (१९५०-१९५४)
| ५
|-
!|{{flagicon|USA}} [[सीझरस पॅलेस ग्रांप्री]]
| [[सीझरस पॅलेस ग्रांप्री]] (१९८१-१९८२)
| २
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|ESP}} [[सर्किट डी बार्सिलोना-काटलुन्या]]{{asterisk}}
| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]] (१९९१-२०२३){{asterisk}}
| ३३
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[सर्किट डी शराड]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९६५, १९६९, १९७०, १९७२)
| ४
|-
!|{{flagicon|USA}} [[फेयर पार्क|डॅलस]]
| [[डॅलस ग्रांप्री]] (१९८४)
| १
|-
!|{{flagicon|USA}} [[डेट्रोईट स्ट्रीट सर्किट]]
| [[डेट्रॉईट ग्रांप्री]] (१९८२-१९८८)
| ७
|-
! |{{flagicon|FRA}} [[डिजॉन-प्रेनॉइस]]
|[[फ्रेंच ग्रांप्री]], ५ (१९७४, १९७७, १९७९, १९८१, १९८४)

[[स्विस ग्रांप्री]], १ (१९८२)
| ६
|-
!|{{flagicon|GBR}} [[डॉनिंग्टन पार्क]]
| [[युरोपियन ग्रांप्री]] (१९९३)
| १
|-
!|{{flagicon|दक्षिण आफ्रिका|१९२८}} [[प्रिंस जॉर्ज सर्किट]]
| [[दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री]] (१९६२-१९६३, १९६५)
| ३
|-
!|{{flagicon|POR}} [[सर्किटो डो एस्टोरील]]
| [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]] (१९८४-१९९६)
| १३
|-
!|{{flagicon|JPN}} [[फुजी स्पीडवे]]
| [[जपानी ग्रांप्री]] (१९७६-१९७७, २००७-२००८)
| ४
|-
!|{{flagicon|भारत}} [[बुद्ध आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[भारतीय ग्रांप्री]] (२०११-२०१३)
| ३
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|MEX}} [[अटोड्रोमो हर्मानोस रॉड्रिगेझ]]{{asterisk}}
|[[मेक्सिकन ग्रांप्री]], २० (१९६३-१९७०, १९८६-१९९२, २०१५-२०१९)

[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]], ३ (२०२१-२०२३){{asterisk}}
| २३
|-
!|{{flagicon|GER}} [[हॉकेंहिम्रिंग]]
| [[जर्मन ग्रांप्री]] (१९७०, १९७७-१९८४, १९८६-२००६, २००८, २०१०, २०१२, २०१४, २०१६, २०१८-२०१९)
| ३७
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|HUN}} [[हंगरोरिंग|हंगरोरिंग (बुडापेस्ट)]]{{asterisk}}
| [[हंगेरियन ग्रांप्री]] (१९८६-२०२३){{asterisk}}
| ३८
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|ITA}} [[इमोला सर्किट]]{{asterisk}}
|[[इटालियन ग्रांप्री]], १ (१९८०)

[[सान मरिनो ग्रांप्री]], २६ (१९८१-२००६)

[[एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री]], ४ (२०२०-२०२२, २०२४){{asterisk}}
| ३१
|-
! |{{flagicon|USA}} [[इंडियानापोलिस मोटर स्पीडवे|इंडियानापोलिस]]
| [[इंडियानापोलिस ५००]], ११ (१९५०-१९६०)
[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]], ८ (२०००-२००७)
| १९
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|BRA}} [[इंटरलागोस सर्किट]]{{asterisk}}
|[[ब्राझिलियन ग्रांप्री]], ३७ (१९७३-१९७७, १९७९-१९८०, १९९०-२०१९)

[[साओ पाउलो ग्रांप्री]], ३ (२०२१-२०२३){{asterisk}}
| ४०
|-
! |{{flagicon|TUR}} [[इस्तंबूल पार्क]]
| [[तुर्की ग्रांप्री]] (२००५-२०११, २०२०-२०२१)
| ९
|-
!|{{flagicon|BRA|१९६८}} [[अटोड्रोमो इंटरनॅसिओनल नेल्सन पिके]]
| [[ब्राझिलियन ग्रांप्री]] (१९७८, १९८१-१९८९)
| १०
|-
!|{{flagicon|स्पेन|१९७७}} [[सर्किटो डेल जारामा&quot;]]
| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]] (१९६८, १९७०, १९७२, १९७४, १९७६-१९७९, १९८१)
| ९
|-
! style=background:#FBCEB1| {{flagicon|SAU}} [[जेद्दा कॉर्निश सर्किट]]{{asterisk}}
| [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] (२०२१-२०२४){{asterisk}}
| ४
|-
!|{{flagicon|ESP}} [[सर्किटो डी जेरेझ]]
|[[स्पॅनिश ग्रांप्री]], ५ (१९८६-१९९०)

[[युरोपियन ग्रांप्री]], २ (१९९४, १९९७)
| ७
|-
!|{{flagicon|दक्षिण आफ्रिका|१९८२}} [[कायालामी]]
| [[दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री]] (१९६७-१९८०, १९८२-१९८५, १९९२-१९९३)
| २०
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|USA}} [[लास व्हेगस स्ट्रिप सर्किट]]{{asterisk}}
| [[लास व्हेगस ग्रांप्री]] (२०२३){{asterisk}}
| १
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[सर्किट डी ला सार्थे#बुगाटी सर्किट|ले मॅन्स बुगाटी]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९६७)
| १
|-
!|{{flagicon|USA}} [[ग्रांप्री ऑफ लाँग बीच]]
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम]] (१९७६-१९८३)
| ८
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|QAT}} [[लोसेल आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]{{asterisk}}
| [[कतार ग्रांप्री]] (२०२१, २०२३){{asterisk}}
| २
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[सर्किट डी नेवेर्स मॅग्नी-कौर्स]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९९१-२००८)
| १८
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|SIN}} [[मरीना बे स्ट्रीट सर्किट]]{{asterisk}}
| [[सिंगापूर ग्रांप्री]] (२००८-२०१९, २०२२-२०२३){{asterisk}}
| १४
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|USA}} [[मायामी आंतरराष्ट्रीय ऑटोड्रोम]]{{asterisk}}
| [[मायामी ग्रांप्री]] (२०२२-२०२४){{asterisk}}
| ३
|-
!|{{flagicon|POR}} [[सर्किटो डी मोन्सांटो]]
| [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]] (१९५९)
| १
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|MON}} [[सर्किट डी मोनॅको]]{{asterisk}}
| [[मोनॅको ग्रांप्री]] (१९५०, १९५५-२०१९, २०२१-२०२४){{asterisk}}
| ७०
|-
!|{{flagicon|स्पेन|१९४५}} [[मॉन्टजुक सर्किट]]
| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]] (१९६९, १९७१, १९७३, १९७५)
| ४
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|CAN}} [[सर्किट गिलेस व्हिलनव्ह]]{{asterisk}}
| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]] (१९७८-१९८६, १९८८-२००८, २०१०-२०१९, २०२२-२०२४){{asterisk}}
| ४३
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|ITA}} [[ऑटोड्रोम नाझनिओनाल दी मोंझा]]{{asterisk}}
| [[इटालियन ग्रांप्री]] (१९५०-१९७९, १९८१-२०२३){{asterisk}}
| ७३
|-
!|{{flagicon|CAN}} [[कॅनेडियन टायर मोटरस्पोर्ट पार्क]]
| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]] (१९६७, १९६९, १९७१-१९७४, १९७६-१९७७)
| ८
|-
!|{{flagicon|ITA}} [[म्युजेलो सर्किट]]
| [[टस्कन ग्रांप्री]] (२०२०)
| १
|-
!|{{flagicon|BEL}} [[निवेल्लेस-बॉलर्स]]
| [[बेल्जियम ग्रांप्री]] (१९७२, १९७४)
| २
|-
! |{{flagicon|GER}} [[नुर्बुर्गरिंग]]
|[[जर्मन ग्रांप्री]], २६ (१९५१-१९५४, १९५६-१९५८, १९६१-१९६९, १९७१-१९७६, १९८५, २००९, २०११, २०१३)

[[युरोपियन ग्रांप्री]], १२ (१९८४, १९९५-१९९६, १९९९-२००७)

[[लक्झेंबर्ग ग्रांप्री]], २ (१९९७-१९९८)

[[आयफेल ग्रांप्री]], १ (२०२०)
| ४१
|-
!|{{flagicon|ARG}} [[ऑटोड्रोम ऑस्कर वाय उवान गालेवेझ]]
| [[आर्जेन्टाइन ग्रांप्री]] (१९५३-१९५८, १९६०, १९७२-१९७५, १९७७-१९८१, १९९५-१९९८)
| २०
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[सर्किट पॉल रिकार्ड]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९७१, १९७३, १९७५-१९७६, १९७८, १९८०, १९८२-१९८३, १९८५-१९९०, २०१८-२०१९, २०२१-२०२२)
| १८
|-
!|{{flagicon|स्पेन|१९४५}} [[पेड्रालबेस सर्किट]]
| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]] (१९५१, १९५४)
| २
|-
!|{{flagicon|ITA}} [[पेस्कारा सर्किट]]
| [[कोपा असेर्बो|पेस्कारा ग्रांप्री]] (१९५७)
| १
|-
!|{{flagicon|USA}} [[फीनिक्स स्ट्रीट सर्किट]]
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] (१९८९-१९९१)
| ३
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[रिम्स-गेक्स]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९५०, १९५१, १९५३, १९५४, १९५६, १९५८-१९६१, १९६३, १९६६)
| ११
|-
!|{{flagicon|USA}} [[रिव्हरसाईड आंतरराष्ट्रीय रेसवे]]
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] (१९६०)
| १
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[रोएन-लेस-एसार्टस]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९५२, १९५७, १९६२, १९६४, १९६८)
| ५
|-
!|{{flagicon|CAN}} [[सर्किट मॉन्ट-ट्रेम्बलान्ट]]
| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]] (१९६८, १९७०)
| २
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|BHR}} [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]{{asterisk}}
|[[बहरैन ग्रांप्री]], २० (२००४-२०१०, २०१२-२०२४){{asterisk}}

[[साखिर ग्रांप्री]], १ (२०२०)
| २१
|-
!|{{flagicon|USA|१९५९}} [[सेब्रिंग आंतरराष्ट्रीय रेसवे]]
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] (१९५९)
| १
|-
!|{{flagicon|MAS}} [[सेपांग आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[मलेशियन ग्रांप्री]] (१९९९-२०१७)
| १९
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|CHN}} [[शांघाय आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]{{asterisk}}
| [[चिनी ग्रांप्री]] (२००४-२०१९, २०२४){{asterisk}}
| १७
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|GBR}} [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]]{{asterisk}}
|[[ब्रिटिश ग्रांप्री]], ५७ (१९५०-१९५४, १९५६, १९५८, १९६०, १९६३, १९६५, १९६७, १९६९, १९७१, १९७३, १९७५, १९७७, १९७९, १९८१, १९८३, १९८५, १९८७-२०२३){{asterisk}}

[[७०वा वर्धापन ग्रांप्री]], १ (२०२०)
| ५८
|-
! |{{flagicon|RUS}} [[सोची ऑतोद्रोम]]
| [[रशियन ग्रांप्री]] (२०१४-२०२१)
| ८
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|BEL}} [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]]{{asterisk}}
| [[बेल्जियम ग्रांप्री]] (१९५०-१९५६, १९५८, १९६०-१९६८, १९७०, १९८३, १९८५-२००२, २००४-२००५, २००७-२०२३){{asterisk}}
| ५६
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|AUT}} [[ए१-रिंग|स्पीलबर्ग (ऑस्टेरीचरिंग/ ए१-रिंग/ ए१-रिंग)]]{{asterisk}}
|[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]], ३५ (१९७०-१९८७, १९९७-२००३, २०१४-२०२३){{asterisk}}

[[श्टायरमार्क ग्रांप्री]], २ (२०२०-२०२१)
| ३७
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|JPN}} [[सुझुका आंतरराष्ट्रीय रेसिंग कोर्स]]{{asterisk}}
| [[जपानी ग्रांप्री]] (१९८७-२००६, २००९-२०१९, २०२२-२०२४){{asterisk}}
| ३४
|-
!|{{flagicon|ESP}} [[वेलेंशिया स्ट्रीट सर्किट]]
| [[युरोपियन ग्रांप्री]] (२००८-२०१२)
| ५
|-
!|{{flagicon|USA}} [[वाटकिन्स ग्लेन आंतरराष्ट्रीय]]
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] (१९६१-१९८०)
| २०
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|UAE}} [[यास मरिना सर्किट]]{{asterisk}}
| [[अबु धाबी ग्रांप्री]] (२००९-२०२३){{asterisk}}
| १५
|-
!|{{flagicon|KOR}} [[कोरिया आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[कोरियन ग्रांप्री]] (२०१०-२०१३)
| ४
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|NED}} [[सर्किट झॉन्डवुर्ट]]{{asterisk}}
| [[डच ग्रांप्री]] (१९५२-१९५३, १९५५, १९५८-१९७१, १९७३-१९८५, २०२१-२०२३){{asterisk}}
| ३३
|-
!|{{flagicon|AUT}} [[झेल्टवेग विमानतळ]]
| [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]] (१९६४)
| १
|-
!|{{flagicon|BEL}} [[सर्किट झोल्डर]]
| [[बेल्जियम ग्रांप्री]] (१९७३, १९७५-१९८२, १९८४)
| १०
|}

==ग्रांप्रीनुसार यादी== 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot;
|-
! नाव
! यजमान देश
! स्पर्धा वर्ष
! एकूण सर्किट
! एकूण स्पर्धा
|-
!| [[७०वा वर्धापन ग्रांप्री]]{{efn|७०वा वर्धापन ग्रांप्री , [[युनायटेड किंग्डम]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=७०वा वर्धापन ग्रांप्री २०२०|दुवा=https://www.redbull.com/int-en/redbullracing/races/70th-anniversary-grand-prix-2020|प्रकाशक=रेड बुल|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=७०वा वर्धापन ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड किंग्डम}}
| {{एफ.१|२०२०}}
| १
| १
|-
! style=background:#FBCEB1| [[अबु धाबी ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|अबु धाबी ग्रांप्री, [[संयुक्त अरब अमिराती]] मध्ये खेळवली गेली..&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=या महिन्याच्या अबू धाबी ग्रँड प्रिक्सबद्दल जाणून घेण्यासाठी सर्वकाही माहिती.|दुवा=https://man.vogue.me/lifestyle/sports/abu-dhabi-grand-prix/|प्रकाशक=व्होग मॅन अरेबिया|दिनांक=४ डिसेंबर २०२१|6=|accessdate=2024-05-28|archive-date=2021-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115205024/https://man.vogue.me/lifestyle/sports/abu-dhabi-grand-prix/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|name=अबु धाबी ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|संयुक्त अरब अमिराती}}
| {{एफ.१|२००९}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| १५
|-
! [[आर्जेन्टाइन ग्रांप्री]]
| {{flag|आर्जेन्टिना}}
| {{एफ.१|१९५३}}-{{एफ.१|१९५८}}, {{एफ.१|१९६०}}, {{एफ.१|१९७२}}-{{एफ.१|१९७५}}, {{एफ.१|१९७७}}-{{एफ.१|१९८१}}, {{एफ.१|१९९५}}-{{एफ.१|१९९८}}{{efn|The १९९९ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री was on the provisional {{एफ.१|१९९९}} schedule, but it was cancelled as a consequence of the failure to reach a financial agreement.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=एक्लेस्टोनने शर्यत रद्द केली.|दुवा=https://www.newspapers.com/clip/88259375/1999-argentine-gp-cancelled-the-sunday/|प्रकाशक=The Sunday Age|दिनांक=२४ जानेवारी १९९९|दिनांक=३ नोव्हेंबर २०२१|page=१०|via=न्युजपेपर डॉट कॉम|url-access=subscription|}}&lt;/ref&gt;}}
| १
| २०
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|ऑस्ट्रेलिया}}
| {{एफ.१|१९८५}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२२}}-{{एफ.१|२०२४}}
| २
| ३८
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|ऑस्ट्रिया}}
| {{एफ.१|१९६४}}, {{एफ.१|१९७०}}-{{एफ.१|१९८७}}, {{एफ.१|१९९७}}-{{एफ.१|२००३}}, {{एफ.१|२०१४}}-{{एफ.१|२०२३}}
| २
| ३६
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[अझरबैजान ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|अझरबैजान}}
| {{एफ.१|२०१७}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| ६
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[बहरैन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|बहरैन}}
| {{एफ.१|२००४}}-{{एफ.१|२०१०}},{{efn|The [[२०११ बहरैन ग्रांप्री]] was cancelled as a result of the [[बहरैनi uprising of २०११]].&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=बहरैन ग्रांप्री cancelled after team protests|दुवा=https://www.theguardian.com/sport/2011/jun/10/bahrain-grand-prix-cancelled-team-protests|प्रकाशक=The Guardian|दिनांक=१० जून २०११|दिनांक=३ नोव्हेंबर २०२१|}}&lt;/ref&gt;}} {{एफ.१|२०१२}}-{{एफ.१|२०२४}}
| १
| २०
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[बेल्जियम ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|बेल्जियम}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|१९५६}}, {{एफ.१|१९५८}}, {{एफ.१|१९६०}}-{{एफ.१|१९६८}}, {{एफ.१|१९७०}}, {{एफ.१|१९७२}}-{{एफ.१|२००२}}, {{एफ.१|२००४}}-{{एफ.१|२००५}}, {{एफ.१|२००७}}-
{{एफ.१|२०२३}}
| ३
| ६८
|-
! scope=&quot;row&quot;| [[ब्राझिलियन ग्रांप्री]]
| {{flag|ब्राझिल}}
| {{एफ.१|१९७३}}-{{एफ.१|२०१९}}
| २
| ४७
|-
! style=background:#FBCEB1| [[ब्रिटिश ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|युनायटेड किंग्डम}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|२०२३}}
| ३
| ७४
|-
!| [[सीझरस पॅलेस ग्रांप्री]]{{efn|सीझरस पॅलेस ग्रांप्री, [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=When the US Grand Prix was staged in a लास व्हेगस parking lot|दुवा=https://edition.cnn.com/2019/10/31/motorsport/las-vegas-caesars-palace-grand-prix-formula-one-spt-intl/index.html|प्रकाशक=CNN|दिनांक=३१ ऑक्टोबर २०१९|दिनांक=४ डिसेंबर २०२१|}}&lt;/ref&gt;|name=सीझरस पॅलेस ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|१९८१}}-{{एफ.१|१९८२}}
| १
| २
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|कॅनडा}}
| {{एफ.१|१९६७}}-{{एफ.१|१९७४}}, {{एफ.१|१९७६}}-{{एफ.१|१९८६}}, {{एफ.१|१९८८}}-{{एफ.१|२००८}}, {{एफ.१|२०१०}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२२}}-{{एफ.१|२०२३}}
| ३
| ५२
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[चिनी ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|चीन}}
| {{एफ.१|२००४}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२४}}
| १
| १७
|-
!| [[डॅलस ग्रांप्री]]{{efn|डॅलस ग्रांप्री, [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref name=USGPStats२०००&gt;{{cite journal|title=Facts and Stats about the US Grand Prix|दुवा=http://www.atlasf1.com/2000/usa/preview/usalap.html|journal=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम|volume=६|number=३८|दिनांक=२० सप्टेंबर २०००|दिनांक=४ डिसेंबर २०२१|archive-date=१५ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215195053/http://www.atlasf1.com/2000/usa/preview/usalap.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|name=डॅलस ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|१९८४}}
| १
| १
|-
!| [[डेट्रॉईट ग्रांप्री]]{{efn|डेट्रॉईट ग्रांप्री, [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref name=USGPStats२०००/&gt;|name=डेट्रॉईट ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|१९८२}}-{{एफ.१|१९८८}}
| १
| ७
|-
! style=background:#FBCEB1| [[डच ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|नेदरलँड्स}}
| {{एफ.१|१९५२}}-{{एफ.१|१९५३}}, {{एफ.१|१९५५}}, {{एफ.१|१९५८}}-{{एफ.१|१९७१}}, {{एफ.१|१९७३}}-{{एफ.१|१९८५}}, {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| ३३
|-
!| [[आयफेल ग्रांप्री]]{{efn|आयफेल ग्रांप्री , [[जर्मनी]] मध्ये खेळवली गेली..&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=लुइस हॅमिल्टन equals Schumacher's record with victory in जर्मनी|दुवा=https://www.dw.com/en/lewis-hamilton-equals-schumachers-record-with-victory-in-germany/a-55230023|प्रकाशक=Deutsche Welle|दिनांक=११ ऑक्टोबर २०२०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=आयफेल ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|जर्मनी}}
| {{एफ.१|२०२०}}
| १
| १
|-
! style=background:#FBCEB1|[[एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री , [[इटली]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref name=EMIGP२०२०/&gt;|name=एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|इटली}}
| {{एफ.१|२०२०}}-{{एफ.१|२०२२}}, {{एफ.१|२०२४}}
| १
| ४
|-
! [[युरोपियन ग्रांप्री]]{{efn|युरोपियन ग्रांप्री, [[जर्मनी]]  मध्ये (१२ वेळा), [[स्पेन]] मध्ये  (७ वेळा), [[युनायटेड किंग्डम]] मध्ये (३ वेळा), आणि [[अझरबैजान]] मध्ये (१ वेळा) खेळवली गेली.&lt;ref name=&quot;GPResults&quot;&gt;{{cite web|title=Race Results|url=https://www.formula1.com/en/results.html|publisher=Formula One|access-date=15 December 2020|archive-date=16 October 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071016235942/http://www.formula1.com/results/driver/1977/381.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=In numbers - the युरोपियन ग्रांप्री|दुवा=http://www.formula1.com/content/fom-website/en/latest/features/2016/6/एफ.1-european-grand-prix-baku-in-numbers.html|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|दिनांक=१५ डिसेंबर २०२०|6=}}{{मृत दुवा|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;|name=युरोपियन ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड किंग्डम}}&lt;br/&gt;{{flag|जर्मनी}}&lt;br/&gt;{{flag|स्पेन}}&lt;br/&gt;{{flag|अझरबैजान}}
| {{एफ.१|१९८३}}-{{एफ.१|१९८५}}, {{एफ.१|१९९३}}-{{एफ.१|१९९७}}, {{एफ.१|१९९९}}-{{एफ.१|२०१२}}, {{एफ.१|२०१६}}
| ६
| २३
|-
! [[फ्रेंच ग्रांप्री]]
| {{flag|फ्रांस}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|१९५४}}, {{एफ.१|१९५६}}-{{एफ.१|२००८}}, {{एफ.१|२०१८}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२२}}
| ७
| ६२
|-
! [[जर्मन ग्रांप्री]]
| {{flag|जर्मनी}}
| {{एफ.१|१९५१}}-{{एफ.१|१९५४}}, {{एफ.१|१९५६}}-{{एफ.१|१९५९}}, {{एफ.१|१९६१}}-{{एफ.१|२००६}}, {{एफ.१|२००८}}-{{एफ.१|२०१४}}, {{एफ.१|२०१६}}, {{एफ.१|२०१८}}-{{एफ.१|२०१९}}
| ३
| ६४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[हंगेरियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|हंगेरी}}
| {{एफ.१|१९८६}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| ३८
|-
! [[भारतीय ग्रांप्री]]
| {{flag|भारत}}
| {{एफ.१|२०११}}-{{एफ.१|२०१३}}
| १
| ३
|-
!| [[इंडियानापोलिस ५००]]{{efn|The इंडियानापोलिस ५०० was not a &quot;Grand Prix&quot;, but it was included as a round of the World Championship from १९५० to १९६०.&lt;ref name=Smith२०१९&gt;{{harvnb|Smith|२०१९|pp=१०, ७६}}&lt;/ref&gt; शर्यत [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref name=USGPStats२०००/&gt;|name=इंडियानापोलिस|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स|१९५९}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|१९६०}}
| १
| ११
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[इटालियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|इटली}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|२०२३}}
| २
| ७४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[जपानी ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|जपान}}
| {{एफ.१|१९७६}}-{{एफ.१|१९७७}}, {{एफ.१|१९८७}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२२}}-{{एफ.१|२०२४}}
| २
| ३८
|-
!| [[कोरियन ग्रांप्री]]
| {{flag|दक्षिण कोरिया}}
| {{एफ.१|२०१०}}-{{एफ.१|२०१३}}
| १
| ४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[लास व्हेगस ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|लास व्हेगस ग्रांप्री , [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=मॅक्स व्हर्सटॅपन unimpressed with excess and opulence of लास व्हेगस ग्रांप्री|दुवा=https://apnews.com/article/एफ.1-las-vegas-tickets-verstappen-hamilton-01b5035e0c2df062848832dfee13165d|agency=[[असोसियेटेड प्रेस]]|दिनांक=१७ नोव्हेंबर २०२३|दिनांक=२३ मे २०२४|}}&lt;/ref&gt;|name=लास व्हेगस ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|२०२३}}
| १
| १
|-
! [[लक्झेंबर्ग ग्रांप्री]]{{efn|लक्झेंबर्ग ग्रांप्री , [[जर्मनी]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{harvnb|White|२००८|p=१२१}}&lt;/ref&gt;|name=लक्झेंबर्ग ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|जर्मनी}}
| {{एफ.१|१९९७}}-{{एफ.१|१९९८}}
| १
| २
|-
! [[मलेशियन ग्रांप्री]]
| {{flag|मलेशिया}}
| {{एफ.१|१९९९}}-{{एफ.१|२०१७}}
| १
| १९
|-
! [[मेक्सिकन ग्रांप्री]]
| {{flag|मेक्सिको}}
| {{एफ.१|१९६३}}-{{एफ.१|१९७०}}, {{एफ.१|१९८६}}-{{एफ.१|१९९२}}, {{एफ.१|२०१५}}-{{एफ.१|२०१९}}
| १
| २०
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|मेक्सिको सिटी ग्रांप्री [[मेक्सिको]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=मेक्सिको City - मेक्सिको|दुवा=https://www.formula1.com/en/information.mexico-autodromo-hermanos-rodriguez-mexico-city.1K2WPfBcI8kTXjcTHcbsBM.html|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|दिनांक=१९ जानेवारी २०२१|}}&lt;/ref&gt;|name=मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|मेक्सिको}}
| {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[मायामी ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|मायामी ग्रांप्री , [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=Miami Prepares for फॉर्म्युला वन|दुवा=https://www.nytimes.com/2021/10/29/sports/autoracing/miami-formula-1-race.html|प्रकाशक=The New York Times|दिनांक=२९ ऑक्टोबर २०२१|दिनांक=२६ डिसेंबर २०२१|}}&lt;/ref&gt;|name=मायामी ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|२०२२}}-{{एफ.१|२०२४}}
| १
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[मोनॅको ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|मोनॅको}}
| {{एफ.१|१९५०}}, {{एफ.१|१९५५}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२४}}
| १
| ७०
|-
! [[मोरोक्कन ग्रांप्री]]
| {{flag|मोरोक्को}}
| {{एफ.१|१९५८}}
| १
| १
|-
!| [[पॅसिफिक ग्रांप्री]]{{efn|पॅसिफिक ग्रांप्री , [[जपान]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=In memory of... the पॅसिफिक एफ.१ Grand Prix|दुवा=https://www.crash.net/f1/feature/202203/1/in-memory-of-the-pacific-grand-prix|प्रकाशक=Crash|दिनांक=१५ एप्रिल २०१४|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=पॅसिफिक ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|जपान|१९४७}}
| {{एफ.१|१९९४}}-{{एफ.१|१९९५}}
| १
| २
|-
!| [[कोपा असेर्बो|पेस्कारा ग्रांप्री]]{{efn|पेस्कारा ग्रांप्री, ज्याला[[कोपा असेर्बो]] असेही म्हणतात, [[पेस्कारा]], [[इटली]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Jenkinson|first=Denis|title=XXV ग्रान प्रीमिओ पेस्कारा: A Real Grand Prix Victory for वॉनवॉल|दुवा=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1957/16/xxv-gran-premio-pescara|journal=Motor Sport|volume=XXXIII|number=९|दिनांक=सप्टेंबर १९५७|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|page=४९४|archive-date=२३ सप्टेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923133859/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1957/16/xxv-gran-premio-pescara|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|name=पेस्कारा ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|इटली}}
| {{एफ.१|१९५७}}
| १
| १
|-
! [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]]
| {{flag|पोर्तुगाल}}
| {{एफ.१|१९५८}}-{{एफ.१|१९६०}}, {{एफ.१|१९८४}}-{{एफ.१|१९९६}}, {{एफ.१|२०२०}}-{{एफ.१|२०२१}}
| ४
| १८
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[कतार ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|Qatar}}
| {{एफ.१|२०२१}}, {{एफ.१|२०२३}}
| १
| २
|-
! scope=&quot;row&quot;| [[रशियन ग्रांप्री]]
| {{flag|रशिया}}
| {{एफ.१|२०१४}}-{{एफ.१|२०२१}}
| १
| ८
|-
!| [[साखिर ग्रांप्री]]{{efn|साखिर ग्रांप्री , [[बहरैन]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=२०२० एफ.१ साखिर ग्रांप्री race results|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/sakhir-grand-prix-race-results/4922672/|प्रकाशक=Motorsport.com|दिनांक=६ डिसेंबर २०२०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=साखिर ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|बहरैन}}
| {{एफ.१|२०२०}}
| १
| १
|-
! [[सान मरिनो ग्रांप्री]]{{efn|सान मरिनो ग्रांप्री , [[इटली]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref name=EMIGP२०२०&gt;{{स्रोत बातमी|title=फॉर्म्युला वन statistics for the एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री|दुवा=https://www.reuters.com/article/uk-motor-एफ.1-emiliaromagna-idUKKBN27E2AT|प्रकाशक=Reuters|दिनांक=२९ ऑक्टोबर २०२०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=सान मरिनो ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|इटली}}
| {{एफ.१|१९८१}}-{{एफ.१|२००६}}
| १
| २६
|-
! style=background:#FBCEB1| [[साओ पावलो ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|साओ पावलो ग्रांप्री , [[ब्राझिल]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=एफ.१ confirms five-year deal for Sao Paulo Grand Prix at Interlagos|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/interlagos-sao-paulo-एफ.1-2021-deal/4928265/|प्रकाशक=Motorsport.com|दिनांक=१६ डिसेंबर २०२०|दिनांक=१९ जानेवारी २०२१|}}&lt;/ref&gt;|name=साओ पावलो ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|ब्राझिल}}
| {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[सौदी आरेबियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|सौदी अरेबिया}}
| {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२४}}
| १
| ४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[सिंगापूर ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|सिंगापूर}}
| {{एफ.१|२००८}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२२}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| १४
|-
! [[दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री]]
| {{flagicon|RSA|१९८२}} दक्षिण आफ्रिका&lt;!-- Correct flag: all the Grands Prix were held before १९९४ --&gt;
| {{एफ.१|१९६२}}-{{एफ.१|१९६३}}, {{एफ.१|१९६५}}, {{एफ.१|१९६७}}-{{एफ.१|१९८०}},{{efn|The [[१९८१ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री]] was not part of the World Championship due to the dispute of the [[FISA-FOCA war]].&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=The one that didn't count|दुवा=http://forix.autosport.com/8w/za81.html|प्रकाशक=८W|दिनांक=Christmas २०००|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=FISA-FOCA RSA|group=}} {{एफ.१|१९८२}}-{{एफ.१|१९८५}}, {{एफ.१|१९९२}}-{{एफ.१|१९९३}}
| २
| २३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|स्पेन}}
| {{एफ.१|१९५१}}, {{एफ.१|१९५४}}, {{एफ.१|१९६८}}-{{एफ.१|१९७९}},{{efn|The championship status of the [[१९८० स्पॅनिश ग्रांप्री]] was withdrawn due to the dispute of the [[FISA-FOCA war]].&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=ऍलन जोन्स and the pain in स्पेन|दुवा=https://www.redbull.com/au-en/alan-jones-the-racing-driver-talks-about-spain-1980|प्रकाशक=रेड बुल|दिनांक=५ ऑक्टोबर २०१६|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=FISA-FOCA ESP|group=}} {{एफ.१|१९८१}}, {{एफ.१|१९८६}}-{{एफ.१|२०२३}}
| ५
| ५३
|-
! | [[श्टायरमार्क ग्रांप्री]]{{efn|श्टायरमार्क ग्रांप्री , [[ऑस्ट्रिया]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=२०२० एफ.१ श्टायरमार्क ग्रांप्री report: Hamilton in command ahead of midfield drama|दुवा=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2020-styrian-grand-prix-dominated-by-hamilton-race-results|प्रकाशक=Motor Sport|दिनांक=१२ जुलै २०२०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=श्टायरमार्क ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|ऑस्ट्रिया}}
| {{एफ.१|२०२०}}-{{एफ.१|२०२१}}
| १
| २
|-
! [[स्वीडिश ग्रांप्री]]
| {{flag|स्वीडन}}
| {{एफ.१|१९७३}}-{{एफ.१|१९७८}}{{efn|As a result of a loss of local interest due to the deaths of [[गुन्नर नीलसन]] and [[रॉनी पिटरसन]] in १९७८, the १९७९ स्वीडिश ग्रांप्री was cancelled.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=स्वीडिश Race Cancelled|दुवा=https://www.newspapers.com/clip/65061241/1979-swedish-gp-cancelled/|प्रकाशक=Democrat and Chronicle|दिनांक=२७ मे १९७९|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|page=३D|via=न्युजपेपर डॉट कॉम|url-access=subscription|}}&lt;/ref&gt; Since then, no फॉर्म्युला वन Grand Prix has been held in [[स्वीडन]].&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.thepaddockmagazine.com/record-making-sweden/|प्रकाशक=The Paddock Magazine|दिनांक=१० नोव्हेंबर २०१६|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|title=१९७९ स्वीडिश ग्रांप्री cancelled}}&lt;/ref&gt;|name=स्वीडिश ग्रांप्री|group=}}
| १
| ६
|-
! [[स्विस ग्रांप्री]]
| {{flag|स्वित्झर्लंड}}&lt;br&gt;{{flag|फ्रांस}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|१९५४}}, {{एफ.१|१९८२}}{{efn|[[१९८२ स्विस ग्रांप्री]] , [[डिजॉन]], [[फ्रांस]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Jenkinson|first=Denis|title=The स्विस ग्रांप्री - Another first|दुवा=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-१९८२/४२/the-swiss-grand-prix-२|journal=[[Motor Sport (magazine)|Motor Sport]]|दिनांक=ऑक्टोबर १९८२|page=१३२०|volume=LVIII|number=१०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|archive-date=१० ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200810165019/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-1982/42/the-swiss-grand-prix-२|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|name=स्विस ८२|group=}}
| २
| ६
|-
! [[तुर्की ग्रांप्री]]
| {{flag|तुर्की}}
| {{एफ.१|२००५}}-{{एफ.१|२०११}}, {{एफ.१|२०२०}}-{{एफ.१|२०२१}}
| १
| ९
|-
!| [[टस्कन ग्रांप्री]]{{efn|टस्कन ग्रांप्री , [[इटली]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=What You मे Have Missed from एफ.१ टस्कन ग्रांप्री at Mugello|दुवा=https://www.autoweek.com/racing/formula-1/a34005275/what-missed-एफ.1-tuscan-grand-prix-mugello/|प्रकाशक=Autoweek|दिनांक=१४ सप्टेंबर २०२०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=टस्कन ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|इटली}}
| {{एफ.१|२०२०}}
| १
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 {{asterisk}}| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎]]{{asterisk}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|१९५९}}-{{एफ.१|१९८०}}, {{एफ.१|१९८९}}-{{एफ.१|१९९१}}, {{एफ.१|२०००}}-{{एफ.१|२००७}}, {{एफ.१|२०१२}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२३}}
| ६
| ४४
|-
! [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम]]
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|१९७६}}-{{एफ.१|१९८३}}
| १
| ८
|}

==हंगामानुसार यादी==
===१९५०–१९५९===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Rnd
! [[१९५० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५०]]
! [[१९५१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५१]]
! [[१९५२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५२]]
! [[१९५३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५३]]
! [[१९५४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५४]]
! [[१९५५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५५]]
! [[१९५६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५६]]
! [[१९५७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५७]]
! [[१९५८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५८]]
! [[१९५९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५९]]
|-
! १
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९५१ स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt; 
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९५२ स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५३ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५४ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५५ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५६ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५७ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५३ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
|-
! २ 
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५१ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५२ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५३ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५४ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt; 
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt; 
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt; 
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९५९}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५९ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
|-
! ३ 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५० इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९५३ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५५ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५६ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५७ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९५८ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt; 
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९५९ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt; 
|-
! ४ 
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९५० स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५८ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
|-
! ५ 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९५५ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
|-
! ६ 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५७ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
|-
! ७ 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९५२ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९५४ स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} पेस्कारा &lt;!-- [[१९५७ पेस्कारा ग्रांप्री|पेस्कारा]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९५९ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt; 
|-
! ८ 
| 
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९५१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९५३ स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
|-
! ९ 
| 
| 
| 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९५४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt; 
| 
| 
| 
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९५८ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt; 
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९५९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt; 
|-
! १० 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
|
|-
! ११ 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| {{flagicon|MAR}} मोरोक्को &lt;!-- [[१९५८ मोरोक्को ग्रांप्री|मोरोक्को]] --&gt; 
| 
|}

===१९६०–१९६९===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Rnd
! [[१९६० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६०]]     
! [[१९६१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६१]]     
! [[१९६२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६२]]     
! [[१९६३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६३]]     
! [[१९६४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६४]]     
! [[१९६५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६५]]     
! [[१९६६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६६]]     
! [[१९६७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६७]]     
! [[१९६८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६८]]     
! [[१९६९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६९]]     
|-
! १     
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन  &lt;!-- [[१९६० आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६२ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६५ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६७ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६८ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६९ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
|-
! २     
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६१ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६४ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश  &lt;!-- [[१९६८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश  &lt;!-- [[१९६९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
|-
! ३     
| {{flagicon|USA}} इंडि ५००  &lt;!-- [[१९६० इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६३ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६७ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
|-
! ४     
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६० डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६५ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६९ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
|-
! ५     
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६६ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६८ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
|-
! ६     
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६५ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
|-
! ७     
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन  &lt;!-- [[१९६४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६५ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६७ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
|-
! ८     
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज  &lt;!-- [[१९६० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन  &lt;!-- [[१९६७ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
|-
! ९     
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
|     
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६२ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६३ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६४ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६६ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन  &lt;!-- [[१९६९ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
|-
! १०     
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|     
|     
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६३ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६४ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६५ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
|     
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६७ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन  &lt;!-- [[१९६८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|-
! ११     
|     
|     
|     
|     
|     
|     
|     
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६७ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६८ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६९ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
|-
! १२     
|     
|     
|     
|     
|     
|     
|     
|     
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६८ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
|     
|}

===१९७०–१९७९===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Rnd
! [[१९७० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७०]]
! [[१९७१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७१]]
! [[१९७२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७२]]
! [[१९७३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७३]]
! [[१९७४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७४]]
! [[१९७५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७५]]
! [[१९७६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७६]]
! [[१९७७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७७]]
! [[१९७८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७८]]
! [[१९७९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७९]]
|-
! १
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७० दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७१ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७२ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७३ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७४ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७५ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७६ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७७ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७८ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७९ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
|-
! २
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७२ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७४ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७५ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७६ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७७ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७८ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७९ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
|-
! ३
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७३ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७४ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७५ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|पश्चिम यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७७ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७८ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७९ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
|-
! ४
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७१ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७७ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|पश्चिम यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७८ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|पश्चिम यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|पश्चिम यु.एस.ए.]] --&gt;
|-
! ५
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७० डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|ESP|१९७७}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७७ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP|१९७७}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
|-
! ६
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७९ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
|-
! ७
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७३ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७४ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७५ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७६ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|ESP|१९७७}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
|-
! ८
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७१ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७४ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७५ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७७ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७८ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
|-
! ९
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७२ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७५ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
|-
! १०
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७१ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७३ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
|-
! ११
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७५ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७६ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७७ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७९ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
|-
! १२
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७३ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७६ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७७ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७८ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७९ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
|-
! १३
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९७० मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
|
|
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७७ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७८ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
|-
! १४
|
|
|
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७९ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
|-
! १५
|
|
|
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७४ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७७ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७८ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|-
! १६
|
|
|
|
|
|
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९७६ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७७ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
|
|-
! १७
|
|
|
|
|
|
|
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९७७ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
|
|
|}

===१९८०–१९८९===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%; width: auto&quot;
! Rnd
! [[१९८० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८०]]
! [[१९८१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८१]]
! [[१९८२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८२]]
! [[१९८३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८३]]
! [[१९८४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८४]]
! [[१९८५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८५]]
! [[१९८६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८६]]
! [[१९८७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८७]]
! [[१९८८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८८]]
! [[१९८९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८९]]
|-
! १
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९८० आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|प. यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९८२ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८४ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८५ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८६ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८७ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८८ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८९ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
|-
! २
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८० ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८१ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८२ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|प. यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९८४ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८५ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९८६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८७ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८८ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८९ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
|-
! ३
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९८० दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९८१ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|प. यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८५ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८६ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
|-
! ४
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|प. यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८१ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८२ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८३ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८४ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९८८ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९८९ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
|-
! ५
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८७ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|-
! ६
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८५ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८८ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८९ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
|-
! ७
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|ESP|१९७७}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९८१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८२ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८३ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८५ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८६ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
|-
! ८
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८४ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८७ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
|-
! ९
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८२ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डॅलस &lt;!-- [[१९८४ डॅलस ग्रांप्री|डॅलस]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८५ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९८७ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
|-
! १०
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८७ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९८८ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९८९ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
|-
! ११
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८० डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८१ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८३ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८५ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९८६ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८९ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
|-
! १२
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८१ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८३ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८६ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८७ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
|-
! १३
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८२ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८४ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९८७ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८८ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८९ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
|-
! १४
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८१ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९८२ स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९८३ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९८५ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८६ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९८७ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९८८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९८९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
|-
! १५
|
| {{flagicon|USA}} सीझरस पॅलेस &lt;!-- [[१९८१ सीझरस पॅलेस ग्रांप्री|सीझरस पॅलेस]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९८३ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९८४ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९८५ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९८६ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९८७ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९८८ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९८९ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
|-
! १६
|
|
| {{flagicon|USA}} सीझरस पॅलेस &lt;!-- [[१९८२ सीझरस पॅलेस ग्रांप्री|सीझरस पॅलेस]] --&gt;
|
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८४ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९८५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९८६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९८७ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९८८ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९८९ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
|}

===१९९०–१९९९===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; width: auto&quot;
! Rnd
! [[१९९० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९०]]
! [[१९९१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९१]]
! [[१९९२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९२]]
! [[१९९३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९३]]
! [[१९९४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९४]]
! [[१९९५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९५]]
! [[१९९६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९६]]
! [[१९९७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९७]]
! [[१९९८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९८]]
! [[१९९९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९९]]
|-
! १  
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९९० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९९१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} दक्षिण आफ्रिका &lt;!-- [[१९९२ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|दक्षिण आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} दक्षिण आफ्रिका &lt;!-- [[१९९३ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|दक्षिण आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९४ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९५ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} [[१९९६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[१९९७ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[१९९८ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[१९९९ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
|-
! २
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९० ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९१ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९९२ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} पॅसिफिक &lt;!-- [[१९९४ पॅसिफिक ग्रांप्री|पॅसिफिक]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९९५ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९६ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} [[१९९७ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[१९९८ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[१९९९ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|-
! ३
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९० सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९१ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९२ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९९३ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९४ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९५ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९९६ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९९७ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} [[१९९८ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]]
| {{flagicon|SMR}} [[१९९९ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
|-
! ४
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९३ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९९६ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} [[१९९७ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[१९९८ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|MON}} [[१९९९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
|-
! ५
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९१ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९२ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९६ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} [[१९९७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|ESP}} [[१९९८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[१९९९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
|-
! ६
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९९० मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९९१ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} [[१९९७ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|MON}} [[१९९८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|CAN}} [[१९९९ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
|-
! ७
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९५ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} [[१९९७ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[१९९८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|FRA}} [[१९९९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
|-
! ८
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} [[१९९७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|FRA}} [[१९९८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|GBR}} [[१९९९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
|-
! ९
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९५ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} [[१९९७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[१९९८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|AUT}} [[१९९९ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
|-
! १०
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९१ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९४ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९७ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} [[१९९८ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|GER}} [[१९९९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
|-
! ११
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९२ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९३ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} [[१९९७ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|GER}} [[१९९८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|HUN}} [[१९९९ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
|-
! १२
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} [[१९९६ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[१९९७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|HUN}} [[१९९८ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[१९९९ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
|-
! १३
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९१ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९४ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९५ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} [[१९९७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[१९९८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[१९९९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
|-
! १४
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९२ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९३ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९९४ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९९५ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९९७ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} [[१९९८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|EUR}} [[१९९९ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
|-
! १५
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९० जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९१ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९२ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९३ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९४ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} पॅसिफिक &lt;!-- [[१९९५ पॅसिफिक ग्रांप्री|पॅसिफिक]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९६ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|LUX}} [[१९९७ लक्झेंबर्ग ग्रांप्री|लक्झेंबर्ग]]
| {{flagicon|LUX}} [[१९९८ लक्झेंबर्ग ग्रांप्री|लक्झेंबर्ग]]
| {{flagicon|MYS}} [[१९९९ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
|-
! १६
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९० ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९१ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९२ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९३ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९४ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९५ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९६ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} [[१९९७ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|JPN}} [[१९९८ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|JPN}} [[१९९९ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
|-
! १७
|
|
|
|
|
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
|
| {{flagicon|EUR}} [[१९९७ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
|
|
|}

===२०००–२००९===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
! Rnd
! [[२००० फॉर्म्युला वन हंगाम|२०००]]
! [[२००१ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००१]]
! [[२००२ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००२]]
! [[२००३ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००३]]
! [[२००४ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००४]]
! [[२००५ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००५]]
! [[२००६ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००६]]
! [[२००७ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००७]]
! [[२००८ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००८]]
! [[२००९ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००९]]
|-
! १
| {{flagicon|AUS}} [[२००० ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००१ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००२ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००३ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००४ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००६ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००७ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००८ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००९ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
|-
! २
| {{flagicon|BRA}} [[२००० ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००१ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००२ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००३ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००४ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००५ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००६ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००७ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००८ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००९ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
|-
! ३
| {{flagicon|SMR}} [[२००० सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००१ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००२ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००४ बहारीन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००७ बहरीन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००८ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२००९ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
|-
! ४
| {{flagicon|GBR}} [[२००० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००१ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००२ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००३ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००४ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००५ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००६ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००७ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००९ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
|-
! ५
| {{flagicon|ESP}} [[२००० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००६ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|MON}} [[२००७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|TUR}} [[२००८ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
|-
! ६
| {{flagicon|EUR}} [[२००० युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२००१ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२००२ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२००३ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|MON}} [[२००४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२००५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००७ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|MON}} [[२००८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२००९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
|-
! ७
| {{flagicon|MON}} [[२००० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२००१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२००२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२००३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००४ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००५ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|MON}} [[२००६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|USA}} [[२००७ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|TUR}} [[२००९ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
|-
! ८
| {{flagicon|CAN}} [[२००० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००१ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
|-
! ९
| {{flagicon|FRA}} [[२००० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००१ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००२ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००३ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|USA}} [[२००४ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|USA}} [[२००५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GER}} [[२००९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
|-
! १०
| {{flagicon|AUT}} [[२००० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००५ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|USA}} [[२००६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००७ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००९ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
|-
! ११
| {{flagicon|GER}} [[२००० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००७ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००८ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००९ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
|-
! १२
| {{flagicon|HUN}} [[२००० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००५ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|TUR}} [[२००७ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००८ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००९ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
|-
! १३
| {{flagicon|BEL}} [[२००० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००१ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००२ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००३ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००४ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००६ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
|-
! १४
| {{flagicon|ITA}} [[२००० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|TUR}} [[२००५ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|TUR}} [[२००६ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२००९ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
|-
! १५
| {{flagicon|USA}} [[२००० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|USA}} [[२००३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००७ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|SIN}} [[२००८ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००९ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
|-
! १६
| {{flagicon|JPN}} [[२००० जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|USA}} [[२००१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|USA}} [[२००२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००३ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२००४ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|CHN}} [[२००६ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२००७ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००८ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००९ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|-
! १७
| {{flagicon|MYS}} [[२००० मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००१ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००२ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
|
| {{flagicon|JPN}} [[२००४ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००५ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००६ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००७ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२००८ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|UAE}} [[२००९ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
|-
! १८
|
|
|
|
| {{flagicon|BRA}} [[२००४ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००५ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००६ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|
| {{flagicon|BRA}} [[२००८ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|
|-
! १९
|
|
|
|
|
| {{flagicon|CHN}} [[२००५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
|
|
|
|
|}

===२०१०-२०१९===
&lt;!--
          PLEASE DO NOT ADD FUTURE RACES TO THIS TABLE
          by convention, races are added to this table once they have occurred
--&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
! क्र.
! {{एफ.१|२०१०}} (१९)
! {{एफ.१|२०११}} (१९)
! {{एफ.१|२०१२}} (२०)
! {{एफ.१|२०१३}} (१९)
! {{एफ.१|२०१४}} (१९)
! {{एफ.१|२०१५}} (१९)
! {{एफ.१|२०१६}} (२१)
! {{एफ.१|२०१७}} (२०)
! {{एफ.१|२०१८}} (२१)
! {{एफ.१|२०१९}} (२१)
|-
! १
| {{flagicon|BHR}} [[२०१० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०११ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०१२ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०१३ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०१४ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०१५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०१६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|AUS}} [[२०१७ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]}}
| {{nowrap|{{flagicon|AUS}} [[२०१८ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]}}
| {{nowrap|{{flagicon|AUS}} [[२०१९ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]}}
|-
! २
| {{flagicon|AUS}} [[२०१० ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०११ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०१२ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०१३ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०१४ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०१५ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१६ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१७ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१८ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१९ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
|-
! ३
| {{flagicon|MYS}} [[२०१० मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०११ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१२ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१३ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१४ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१६ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१७ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१८ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१९ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
|-
! ४
| {{flagicon|CHN}} [[२०१० चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|TUR}} [[२०११ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१२ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१३ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१४ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१६ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१७ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|AZE}} [[२०१८ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]]}}
| {{nowrap|{{flagicon|AZE}} [[२०१९ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]]}}
|-
! ५
| {{flagicon|ESP}} [[२०१० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०११ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१७ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
|-
! ६
| {{flagicon|MON}} [[२०१० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०११ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
|-
! ७
| {{flagicon|TUR}} [[२०१० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०११ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१७ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१९ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
|-
! ८
| {{flagicon|CAN}} [[२०१० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|Europe}} [[२०११ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|Europe}} [[२०१२ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|Europe}} [[२०१६ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|AZE}} [[२०१७ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]]
| {{flagicon|FRA}} [[२०१८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|FRA}} [[२०१९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
|-
! ९
| {{flagicon|Europe}} [[२०१० युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०११ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GER}} [[२०१३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१६ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१७ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१८ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१९ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
|-
! १०
| {{flagicon|GBR}} [[२०१० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GER}} [[२०११ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२०१२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{nowrap|{{flagicon|HUN}} [[२०१३ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]}}
| {{flagicon|GER}} [[२०१४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{nowrap|{{flagicon|HUN}} [[२०१५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]}}
| {{flagicon|GBR}} [[२०१६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
|-
! ११
| {{flagicon|GER}} [[२०१० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{nowrap|{{flagicon|HUN}} [[२०११ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]}}
| {{flagicon|HUN}} [[२०१२ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|HUN}} [[२०१४ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|HUN}} [[२०१६ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२०१७ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|GER}} [[२०१८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२०१९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
|-
! १२
| {{nowrap|{{flagicon|HUN}} [[२०१० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]}}
| {{flagicon|BEL}} [[२०११ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|GER}} [[२०१६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|HUN}} [[२०१८ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२०१९ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
|-
! १३
| {{flagicon|BEL}} [[२०१० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०११ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१३ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१९ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
|-
! १४
| {{flagicon|ITA}} [[२०१० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०११ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१२ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|KOR}} [[२०१३ कोरियन ग्रांप्री|कोरियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१४ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१७ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
|-
! १५
| {{flagicon|SIN}} [[२०१० सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०११ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१२ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१३ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१४ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१५ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१६ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०१७ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१८ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१९ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
|-
! १६
| {{flagicon|JPN}} [[२०१० जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|KOR}} [[२०११ कोरियन ग्रांप्री|कोरियन]]
| {{flagicon|KOR}} [[२०१२ कोरियन ग्रांप्री|कोरियन]]
| {{flagicon|भारत}} [[२०१३ भारतीय ग्रांप्री|भारतीय]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१४ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|MYS}} [[२०१६ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१७ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१८ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१९ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
|-
! १७
| {{flagicon|KOR|१९९७}} [[२०१० कोरियन ग्रांप्री|कोरियन]]
| {{flagicon|भारत}} [[२०११ भारतीय ग्रांप्री|भारतीय]]
| {{flagicon|भारत}} [[२०१२ भारतीय ग्रांप्री|भारतीय]]
| {{flagicon|UAE}} [[२०१३ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१४ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|MEX}} [[२०१५ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१६ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१७ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|JPN}} [[२०१८ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१९ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
|-
! १८
| {{flagicon|BRA}} [[२०१० ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|UAE}} [[२०११ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]}}
| {{flagicon|UAE}} [[२०१२ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|BRA}} [[२०१४ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[२०१५ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|MEX}} [[२०१७ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१८ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|MEX}} [[२०१९ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]]
|-
! १९
| {{nowrap|{{flagicon|UAE}} [[२०१० अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]}}
| {{flagicon|BRA}} [[२०११ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|BRA}} [[२०१३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|UAE}} [[२०१४ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|UAE}} [[२०१५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|MEX}} [[२०१६ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]]
| {{flagicon|BRA}} [[२०१७ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|MEX}} [[२०१८ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
|-
! २०
|
|
| {{flagicon|BRA}} [[२०१२ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|
|
|
| {{flagicon|BRA}} [[२०१६ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|UAE}} [[२०१७ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|BRA}} [[२०१८ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[२०१९ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|-
! २१
|
|
|
|
|
|
| {{flagicon|UAE}} [[२०१६ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
|
| {{flagicon|UAE}} [[२०१८ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|UAE}} [[२०१९ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
|}

===२०२०-२०२९===
&lt;!--
 PLEASE DO NOT ADD FUTURE RACES TO THIS TABLE
 by convention, races are added to this table once they have occurred
--&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
! क्र.
! {{एफ.१|२०२०}} ()
! {{एफ.१|२०२१}} ()
! {{एफ.१|२०२२}} ()
! {{एफ.१|२०२३}} (२२)
! {{एफ.१|२०२४}} (२४)
! {{एफ.१|२०२५}} (२४)
! २०२६
! २०२७
! २०२८
! २०२९
|-
! १
| {{flagicon|AUT}} [[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
|
| {{flagicon|बहरैन}} [[२०२२ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|बहरैन}} [[२०२३ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|बहरैन}} [[२०२४ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| 
|
|
|
|-
! २
| {{flagicon|AUT}} [[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टायरियन]]
| 
| {{flagicon|सौदी अरेबिया}} [[२०२२ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]]
| {{flagicon|सौदी अरेबिया}} [[२०२३ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]]
| {{flagicon|सौदी अरेबिया}} [[२०२४ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]] 
| {{flagicon|चीन}}[[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| 
| 
| 
| 
|-
! ३
| {{flagicon|HUN}} [[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| 
| {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}} [[२०२२ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}} [[२०२३ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}} [[२०२४ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] 
| {{flagicon|जपान}}[[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| 
| 
| 
| 
|-
! ४
| {{flagicon|GBR}} [[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| 
| {{flagicon|इटली}} [[२०२२ एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री|एमिलिया रोमाग्ना]]
| {{flagicon|अझरबैजान}} [[२०२३ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]] 
| {{flagicon|जपान}} [[२०२४ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] 
| {{flagicon|बहरैन}}[[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| 
| 
|
|
|-
! ५
| {{Flagicon|GBR}} [[२०२० ब्७०वा वर्धापन ग्रांप्री|७०वा वर्धापन]]
| 
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२२ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२३ मायामी ग्रांप्री|मायामी]] 
| {{flagicon|चीन}} [[२०२४ चिनी ग्रांप्री|चिनी]] 
| {{flagicon|सौदी अरेबिया}}[[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]]
| 
| 
| 
| 
|-
! ६
| {{flagicon|ESP}} [[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| 
| {{flagicon|स्पेन}} [[२०२२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|मोनॅको}} [[२०२३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] 
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२४ मायामी ग्रांप्री|मायामी]] 
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]  
| 
| 
| 
| 
|-
! ७
| {{flagicon|BEL}} [[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| 
| {{flagicon|मोनॅको}} [[२०२२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|स्पेन}} [[२०२३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|इटली}} [[२०२४ एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री|एमिलिया रोमाग्ना]]
| {{flagicon|इटली}} [[२०२५ एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री|एमिलिया रोमाग्ना]]
| 
| 
| 
| 
|-
! ८
| {{flagicon|ITA}} [[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| 
| {{flagicon|अझरबैजान}} [[२०२२ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]]
| {{flagicon|कॅनडा}} [[२०२३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] 
| {{flagicon|मोनॅको}} [[२०२४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] 
| {{flagicon|मोनॅको}} [[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] 
| 
| 
| 
| 
|-
! ९
| {{flagicon|ITA}} [[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्कन]]
| 
| {{flagicon|कॅनडा}} [[२०२२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}} [[२०२३ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] 
| {{flagicon|कॅनडा}} [[२०२४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] 
| {{flagicon|स्पेन}} [[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] 
| 
| 
| 
| 
|-
! १०
| {{flagicon|RUS}} [[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| 
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[२०२२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[२०२३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] 
| {{flagicon|स्पेन}} [[२०२४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] 
| {{flagicon|कॅनडा}} [[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] 
| 
| 
| 
| 
|-
! ११
| {{flagicon|DEU}} [[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफेल]]
|
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}} [[२०२२ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] 
| {{flagicon|हंगेरी}} [[२०२३ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}} [[२०२४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}} [[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] 
| 
| 
| 
| 
|-
! १२
| {{flagicon|POR}} [[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]]
| 
| {{flagicon|फ्रान्स}} [[२०२२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|बेल्जियम}} [[२०२३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] 
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[२०२४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] 
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]  
| 
| 
| 
| 
|-
! १३
| {{flagicon|ITA}} [[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|एमिलिया रोमान्या]]
| 
| {{flagicon|हंगेरी}} [[२०२२ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|नेदरलँड्स}} [[२०२३ डच ग्रांप्री|डच]] 
| {{flagicon|हंगेरी}} [[२०२४ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] 
| {{flagicon|बेल्जियम}} [[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] 
| 
| 
| 
| 
|-
! १४
| {{flagicon|TUR}} [[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| 
| {{flagicon|बेल्जियम}} [[२०२२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|इटली}} [[२०२३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] 
| {{flagicon|बेल्जियम}} [[२०२४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] 
| {{flagicon|हंगेरी}} [[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| 
| 
| 
| 
|-
! १५
| {{flagicon|BHR}} [[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| 
| {{flagicon|नेदरलँड्स}} [[२०२२ डच ग्रांप्री|डच]] 
| {{flagicon|सिंगापूर}} [[२०२३ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]] 
| {{flagicon|नेदरलँड्स}} [[२०२४ डच ग्रांप्री|डच]] 
| {{flagicon|नेदरलँड्स}} [[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]  
| 
| 
| 
| 
|-
! १६
| {{flagicon|BHR}} [[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]
| 
| {{flagicon|इटली}} [[२०२२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] 
| {{flagicon|जपान}} [[२०२३ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] 
| {{flagicon|इटली}} [[२०२४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] 
| {{flagicon|इटली}} [[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] 
| 
| 
| 
| 
|-
! १७
| {{flagicon|UAE}} [[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| 
| {{flagicon|सिंगापूर}} [[२०२२ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|Qatar}} [[२०२३ कतार ग्रांप्री|कतार]] 
| {{flagicon|अझरबैजान}} [[२०२४ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]] 
| {{flagicon|अझरबैजान}} [[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]] 
| 
|
| 
| 
|-
! १८
| 
|
| {{flagicon|जपान}} [[२०२२ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|युनायटेड स्टेट्स]]
| {{flagicon|सिंगापूर}} [[२०२४ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]] 
| {{flagicon|सिंगापूर}} [[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]  
|
| 
|
| 
|-
! १९
|
| 
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|युनायटेड स्टेट्स]]
| {{flagicon|मेक्सिको}} [[२०२३ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको सिटी]] 
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२४ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|युनायटेड स्टेट्स]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|युनायटेड स्टेट्स]] 
| 
| 
| 
|
|-
! २०
|
|
| {{flagicon|मेक्सिको}} [[२०२२ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको सिटी]]
| {{flagicon|ब्राझिल}} [[२०२३ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ पावलो]]
| {{flagicon|मेक्सिको}} [[२०२४ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको सिटी]] 
| {{flagicon|मेक्सिको}} [[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको सिटी]] 
| 
| 
| 
| 
|-
! २१
|
|
| {{flagicon|ब्राझिल}} [[२०२२ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ पावलो]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२३ लास व्हेगस ग्रांप्री|लास व्हेगस]]
| {{flagicon|ब्राझिल}} [[२०२४ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ पावलो]] 
| {{flagicon|ब्राझिल}} [[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ पावलो]] 
|
|
|
|
|-
! २२
|
|
| {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}} [[२०२२ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}} [[२०२३ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२४ लास व्हेगस ग्रांप्री|लास व्हेगस]] 
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|लास व्हेगस]] 
|
|
|
|
|-
! २३
|
|
|
|
| {{flagicon|Qatar}} [[२०२४ कतार ग्रांप्री|कतार]] 
| {{flagicon|Qatar}} [[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]] 
|
|
|
|
|-
! २४
|
|
|
|
| {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}} [[२०२४ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]] 
| {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}} [[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]] 
|
|
|
|
|}

== हे सुद्धा पहा ==
# [[फॉर्म्युला वन]]
# {{फॉर्म्युला वन सद्य हंगाम (शिर्षक)}}
# [[फॉर्म्युला वन चालक यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]]

==तळटिप==
{{notelist}}
== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
# [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ]

{{फॉर्म्युला वन सद्य हंगाम}}
{{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}}

[[वर्ग:फॉर्म्युला वन शर्यतींसंबंधित याद्या]]
[[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]]</text>
      <sha1>bzxu9mn5ofhhzhutvoz02gfvd95x7k4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721703</id>
      <parentid>2721701</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T14:56:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Koolkrazy</username>
        <id>1591</id>
      </contributor>
      <comment>/* २०२०-२०२९ */</comment>
      <origin>2721703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="215601" sha1="kx1ypmo8tnr7nhwqpqosfl2gdyyvm8q" xml:space="preserve">{{Formula one}}
==यजमान देशानुसार यादी==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot;
|-
! देश
! स्पर्धेचे ठिकाण
! एकूण स्पर्धा
! एकूण सर्किट
|-
|-
!  {{ARG}}
| [[आर्जेन्टाइन ग्रांप्री]] (१९५३-१९५८, १९६०, १९७२-१९७५, १९७७-१९८१, १९९५-१९९८)
| २०
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{AUS}}
| [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] (१९८५-२०१९, २०२२-२०२४)
| ३८
| २
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{AUT}}
|[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]: ३६ (१९६४, १९७०-१९८७, १९९७-२००३, २०१४-२०२३)

[[श्टायरमार्क ग्रांप्री]]: २ (२०२०-२०२१)
| ३८
| २
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 |{{AZE}}
|[[युरोपियन ग्रांप्री]]: १ (२०१६)

[[अझरबैजान ग्रांप्री]]: ६ (२०१७-२०१९, २०२१-२०२३)
|७
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{BHR}}
|[[बहरैन ग्रांप्री]]: २० (२००४-२०१०, २०१२-२०२४)

[[साखिर ग्रांप्री]]: १ (२०२०)
| २१
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{BEL}}
| [[बेल्जियम ग्रांप्री]] (१९५०-१९५६, १९५८, १९६०-१९६८, १९७०, १९७२-२००२, २००४-२००५, २००७-२०२३)
| ६८
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{BRA}}
|[[ब्राझिलियन ग्रांप्री]]: ४७ (१९७३-२०१९)

[[साओ पाउलो ग्रांप्री]]: ३ (२०२१-२०२३)
| ५०
| २
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{CAN}}
| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]] (१९६७-१९७४, १९७६-१९८६, १९८८-२००८, २०१०-२०१९, २०२२-२०२४)
| ५३
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{CHN}}
| [[चिनी ग्रांप्री]] (२००४-२०१९, २०२४)
| १७
| १
|-
!  {{FRA}}
|[[फ्रेंच ग्रांप्री]]: ६२ (१९५०-१९५४, १९५६-२००८, २०१८-२०१९, २०२१-२०२२)

[[स्विस ग्रांप्री]]: १ (१९८२)
| ६३
| ७
|-
!  {{GER}}
|[[जर्मन ग्रांप्री]]: ६४ (१९५१-१९५४, १९५६-१९५९, १९६१-२००६, २००८-२०१४, २०१६, २०१८-२०१९)

[[युरोपियन ग्रांप्री]]: १२ (१९८४, १९९५-१९९६, १९९९-२००७)

[[लक्झेंबर्ग ग्रांप्री]]: २ (१९९७-१९९८)

[[आयफेल ग्रांप्री]]: १ (२०२०)
| ७९
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{HUN}}
| [[हंगेरियन ग्रांप्री]] (१९८६-२०२३)
| ३८
| १
|-
!  {{IND}}
| [[भारतीय ग्रांप्री]] (२०११-२०१३)
| ३
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{ITA}}
|[[इटालियन ग्रांप्री]]: ७४ (१९५०-२०२३)

[[कोपा असेर्बो|पेस्कारा ग्रांप्री]]: १ (१९५७)

[[सान मरिनो ग्रांप्री]]: २६ (१९८१-२००६)

[[टस्कन ग्रांप्री]]: १ (२०२०)

[[एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री]]: ४ (२०२०-२०२२, २०२४)*
| १०६
| ४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{JPN}}
|[[जपानी ग्रांप्री]], ३८ (१९७६-१९७७, १९८७-२०१९, २०२२-२०२४)

[[पॅसिफिक ग्रांप्री]]: २ (१९९४-१९९५)
| ४०
| ३
|-
!  {{MAS}}
| [[मलेशियन ग्रांप्री]] (१९९९-२०१७)
| १९
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{MEX}}
|[[मेक्सिकन ग्रांप्री]]: २० (१९६३-१९७०, १९८६-१९९२, २०१५-२०१९)

[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]]: ३ (२०२१-२०२३)
| २३
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{MCO}}
| [[मोनॅको ग्रांप्री]] (१९५०, १९५५-२०१९, २०२१-२०२४)
| ७०
| १
|-
!  {{MAR}}
| [[मोरोक्कन ग्रांप्री]] (१९५८)
| १
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{NED}}
| [[डच ग्रांप्री]] (१९५२-१९५३, १९५५, १९५८-१९७१, १९७३-१९८५, २०२१-२०२३)
| ३३
| १
|-
!  {{POR}}
| [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]] (१९५८-१९६०, १९८४-१९९६, २०२०-२०२१)
| १८
| ४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{QAT}}
| [[कतार ग्रांप्री]] (२०२१, २०२३)
| २
| १
|-
!  {{RUS}}
| [[रशियन ग्रांप्री]] (२०१४-२०२१)
| ८
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{SAU}}
| [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] (२०२१-२०२४)
| ४
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{SGP}}
| [[सिंगापूर ग्रांप्री]] (२००८-२०१९, २०२२-२०२३)
| १४
| १
|-
!  {{flagicon|RSA|१९८२}} दक्षिण आफ्रिका&lt;!-- Correct flag: all the Grands Prix were held before १९९४ --&gt;
| [[दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री]] (१९६२-१९६३, १९६५, १९६७-१९८०, १९८२-१९८५, १९९२-१९९३)
| २३
| २
|-
!  {{KOR}}
| [[कोरियन ग्रांप्री]] (२०१०-२०१३)
| ४
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{ESP}}
|[[स्पॅनिश ग्रांप्री]]: ५३ (१९५१, १९५४, १९६८-१९७९, १९८१, १९८६-२०२३)

[[युरोपियन ग्रांप्री]]: ७ (१९९४, १९९७, २००८-२०१२)
| ६०
| ६
|-
!  {{SWE}}
| [[स्वीडिश ग्रांप्री]] (१९७३-१९७८)
| ६
| १
|-
!  {{SUI}}
| [[स्विस ग्रांप्री]] (१९५०-१९५४)
| ५
| १
|-
!  {{TUR}}
| [[तुर्की ग्रांप्री]] (२००५-२०११, २०२०-२०२१)
| ९
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{UAE}}
| [[अबु धाबी ग्रांप्री]] (२००९-२०२३)
| १५
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{GBR}}
|[[ब्रिटिश ग्रांप्री]], ७४ (१९५०-२०२३)

[[युरोपियन ग्रांप्री]], ३ (१९८३, १९८५, १९९३)

[[७०वा वर्धापन ग्रांप्री]], १ (२०२०)
| ७८
| ४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{USA}}
|[[इंडियानापोलिस ५००]], ११ (१९५०-१९६०)

[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]], ४४ (१९५९-१९८०, १९८९-१९९१, २०००-२००७, २०१२-२०१९, २०२१-२०२३)

[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री पश्चिम]], ८ (१९७६-१९८३)

[[सीझरस पॅलेस ग्रांप्री]], २ (१९८१-१९८२)

[[डेट्रॉईट ग्रांप्री]], ७ (१९८२-१९८८)

[[डॅलस ग्रांप्री]], १ (१९८४)

[[मायामी ग्रांप्री]], ३ (२०२२-२०२४)

[[लास व्हेगस ग्रांप्री]], १ (२०२३)

| ७७
| १२
|}

==सर्किटनुसार यादी==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%&quot;
|-
! सर्किट
! स्पर्धेचे ठिकाण
! एकुन स्पर्धा
|-
!|{{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड स्ट्रीट सर्किट]]
| [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] (१९८५-१९९५)
| ११
|-
!|{{flagicon|JPN}} [[ओकायामा अंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[पॅसिफिक ग्रांप्री]] (१९९४-१९९५)
| २
|-
!|{{flagicon|मोरोक्को}} [[एैन-डियाब सर्किट]]
| [[मोरोक्कन ग्रांप्री]] (१९५८)
| १
|-
!|{{flagicon|GBR}} [[इनट्री मोटर रेसिंग सर्किट]]
| [[ब्रिटिश ग्रांप्री]] (१९५५, १९५७, १९५९, १९६१-१९६२)
| ५
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|AUS}} [[आल्बर्ट पार्क सर्किट]]{{asterisk}}
| [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] (१९९६-२०१९, २०२२-२०२४){{asterisk}}
| २७
|-
! |{{flagicon|POR}} [[अल्गार्वे आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]] (२०२०-२०२१)
| २
|-
!|{{flagicon|SWE}} [[एन्डरस्ट्रोप रेसवे]]
| [[स्वीडिश ग्रांप्री]] (१९७३-१९७८)
| ६
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|USA}} [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]]{{asterisk}}
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] (२०१२-२०१९, २०२१-२०२३){{asterisk}}
| ११
|-
!|{{flagicon|FRG}} [[ए.व्ही.यु.एस]]
| [[जर्मन ग्रांप्री]] (१९५९)
| १
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|AZE}} [[बाकु सिटी सर्किट]]{{asterisk}}
|[[युरोपियन ग्रांप्री]], १ (२०१६)

[[अझरबैजान ग्रांप्री]], ६ (२०१७-२०१९, २०२१-२०२३){{asterisk}}
| ७
|-
!|{{flagicon|POR}} [[सर्किटो डा बोआव्हिस्टा]]
| [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]] (१९५८, १९६०)
| २
|-
! |{{flagicon|GBR}} [[ब्रॅन्डस हॅच]]
|[[ब्रिटिश ग्रांप्री]], १२ (१९६४, १९६६, १९६८, १९७०, १९७२, १९७४, १९७६, १९७८, १९८०, १९८२, १९८४, १९८६)

[[युरोपियन ग्रांप्री]], २ (१९८३, १९८५)
| १४
|-
!|{{flagicon|SUI}} [[सर्किट ब्रेमगारटेन]]
| [[स्विस ग्रांप्री]] (१९५०-१९५४)
| ५
|-
!|{{flagicon|USA}} [[सीझरस पॅलेस ग्रांप्री]]
| [[सीझरस पॅलेस ग्रांप्री]] (१९८१-१९८२)
| २
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|ESP}} [[सर्किट डी बार्सिलोना-काटलुन्या]]{{asterisk}}
| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]] (१९९१-२०२३){{asterisk}}
| ३३
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[सर्किट डी शराड]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९६५, १९६९, १९७०, १९७२)
| ४
|-
!|{{flagicon|USA}} [[फेयर पार्क|डॅलस]]
| [[डॅलस ग्रांप्री]] (१९८४)
| १
|-
!|{{flagicon|USA}} [[डेट्रोईट स्ट्रीट सर्किट]]
| [[डेट्रॉईट ग्रांप्री]] (१९८२-१९८८)
| ७
|-
! |{{flagicon|FRA}} [[डिजॉन-प्रेनॉइस]]
|[[फ्रेंच ग्रांप्री]], ५ (१९७४, १९७७, १९७९, १९८१, १९८४)

[[स्विस ग्रांप्री]], १ (१९८२)
| ६
|-
!|{{flagicon|GBR}} [[डॉनिंग्टन पार्क]]
| [[युरोपियन ग्रांप्री]] (१९९३)
| १
|-
!|{{flagicon|दक्षिण आफ्रिका|१९२८}} [[प्रिंस जॉर्ज सर्किट]]
| [[दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री]] (१९६२-१९६३, १९६५)
| ३
|-
!|{{flagicon|POR}} [[सर्किटो डो एस्टोरील]]
| [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]] (१९८४-१९९६)
| १३
|-
!|{{flagicon|JPN}} [[फुजी स्पीडवे]]
| [[जपानी ग्रांप्री]] (१९७६-१९७७, २००७-२००८)
| ४
|-
!|{{flagicon|भारत}} [[बुद्ध आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[भारतीय ग्रांप्री]] (२०११-२०१३)
| ३
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|MEX}} [[अटोड्रोमो हर्मानोस रॉड्रिगेझ]]{{asterisk}}
|[[मेक्सिकन ग्रांप्री]], २० (१९६३-१९७०, १९८६-१९९२, २०१५-२०१९)

[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]], ३ (२०२१-२०२३){{asterisk}}
| २३
|-
!|{{flagicon|GER}} [[हॉकेंहिम्रिंग]]
| [[जर्मन ग्रांप्री]] (१९७०, १९७७-१९८४, १९८६-२००६, २००८, २०१०, २०१२, २०१४, २०१६, २०१८-२०१९)
| ३७
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|HUN}} [[हंगरोरिंग|हंगरोरिंग (बुडापेस्ट)]]{{asterisk}}
| [[हंगेरियन ग्रांप्री]] (१९८६-२०२३){{asterisk}}
| ३८
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|ITA}} [[इमोला सर्किट]]{{asterisk}}
|[[इटालियन ग्रांप्री]], १ (१९८०)

[[सान मरिनो ग्रांप्री]], २६ (१९८१-२००६)

[[एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री]], ४ (२०२०-२०२२, २०२४){{asterisk}}
| ३१
|-
! |{{flagicon|USA}} [[इंडियानापोलिस मोटर स्पीडवे|इंडियानापोलिस]]
| [[इंडियानापोलिस ५००]], ११ (१९५०-१९६०)
[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]], ८ (२०००-२००७)
| १९
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|BRA}} [[इंटरलागोस सर्किट]]{{asterisk}}
|[[ब्राझिलियन ग्रांप्री]], ३७ (१९७३-१९७७, १९७९-१९८०, १९९०-२०१९)

[[साओ पाउलो ग्रांप्री]], ३ (२०२१-२०२३){{asterisk}}
| ४०
|-
! |{{flagicon|TUR}} [[इस्तंबूल पार्क]]
| [[तुर्की ग्रांप्री]] (२००५-२०११, २०२०-२०२१)
| ९
|-
!|{{flagicon|BRA|१९६८}} [[अटोड्रोमो इंटरनॅसिओनल नेल्सन पिके]]
| [[ब्राझिलियन ग्रांप्री]] (१९७८, १९८१-१९८९)
| १०
|-
!|{{flagicon|स्पेन|१९७७}} [[सर्किटो डेल जारामा&quot;]]
| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]] (१९६८, १९७०, १९७२, १९७४, १९७६-१९७९, १९८१)
| ९
|-
! style=background:#FBCEB1| {{flagicon|SAU}} [[जेद्दा कॉर्निश सर्किट]]{{asterisk}}
| [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] (२०२१-२०२४){{asterisk}}
| ४
|-
!|{{flagicon|ESP}} [[सर्किटो डी जेरेझ]]
|[[स्पॅनिश ग्रांप्री]], ५ (१९८६-१९९०)

[[युरोपियन ग्रांप्री]], २ (१९९४, १९९७)
| ७
|-
!|{{flagicon|दक्षिण आफ्रिका|१९८२}} [[कायालामी]]
| [[दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री]] (१९६७-१९८०, १९८२-१९८५, १९९२-१९९३)
| २०
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|USA}} [[लास व्हेगस स्ट्रिप सर्किट]]{{asterisk}}
| [[लास व्हेगस ग्रांप्री]] (२०२३){{asterisk}}
| १
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[सर्किट डी ला सार्थे#बुगाटी सर्किट|ले मॅन्स बुगाटी]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९६७)
| १
|-
!|{{flagicon|USA}} [[ग्रांप्री ऑफ लाँग बीच]]
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम]] (१९७६-१९८३)
| ८
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|QAT}} [[लोसेल आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]{{asterisk}}
| [[कतार ग्रांप्री]] (२०२१, २०२३){{asterisk}}
| २
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[सर्किट डी नेवेर्स मॅग्नी-कौर्स]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९९१-२००८)
| १८
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|SIN}} [[मरीना बे स्ट्रीट सर्किट]]{{asterisk}}
| [[सिंगापूर ग्रांप्री]] (२००८-२०१९, २०२२-२०२३){{asterisk}}
| १४
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|USA}} [[मायामी आंतरराष्ट्रीय ऑटोड्रोम]]{{asterisk}}
| [[मायामी ग्रांप्री]] (२०२२-२०२४){{asterisk}}
| ३
|-
!|{{flagicon|POR}} [[सर्किटो डी मोन्सांटो]]
| [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]] (१९५९)
| १
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|MON}} [[सर्किट डी मोनॅको]]{{asterisk}}
| [[मोनॅको ग्रांप्री]] (१९५०, १९५५-२०१९, २०२१-२०२४){{asterisk}}
| ७०
|-
!|{{flagicon|स्पेन|१९४५}} [[मॉन्टजुक सर्किट]]
| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]] (१९६९, १९७१, १९७३, १९७५)
| ४
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|CAN}} [[सर्किट गिलेस व्हिलनव्ह]]{{asterisk}}
| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]] (१९७८-१९८६, १९८८-२००८, २०१०-२०१९, २०२२-२०२४){{asterisk}}
| ४३
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|ITA}} [[ऑटोड्रोम नाझनिओनाल दी मोंझा]]{{asterisk}}
| [[इटालियन ग्रांप्री]] (१९५०-१९७९, १९८१-२०२३){{asterisk}}
| ७३
|-
!|{{flagicon|CAN}} [[कॅनेडियन टायर मोटरस्पोर्ट पार्क]]
| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]] (१९६७, १९६९, १९७१-१९७४, १९७६-१९७७)
| ८
|-
!|{{flagicon|ITA}} [[म्युजेलो सर्किट]]
| [[टस्कन ग्रांप्री]] (२०२०)
| १
|-
!|{{flagicon|BEL}} [[निवेल्लेस-बॉलर्स]]
| [[बेल्जियम ग्रांप्री]] (१९७२, १९७४)
| २
|-
! |{{flagicon|GER}} [[नुर्बुर्गरिंग]]
|[[जर्मन ग्रांप्री]], २६ (१९५१-१९५४, १९५६-१९५८, १९६१-१९६९, १९७१-१९७६, १९८५, २००९, २०११, २०१३)

[[युरोपियन ग्रांप्री]], १२ (१९८४, १९९५-१९९६, १९९९-२००७)

[[लक्झेंबर्ग ग्रांप्री]], २ (१९९७-१९९८)

[[आयफेल ग्रांप्री]], १ (२०२०)
| ४१
|-
!|{{flagicon|ARG}} [[ऑटोड्रोम ऑस्कर वाय उवान गालेवेझ]]
| [[आर्जेन्टाइन ग्रांप्री]] (१९५३-१९५८, १९६०, १९७२-१९७५, १९७७-१९८१, १९९५-१९९८)
| २०
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[सर्किट पॉल रिकार्ड]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९७१, १९७३, १९७५-१९७६, १९७८, १९८०, १९८२-१९८३, १९८५-१९९०, २०१८-२०१९, २०२१-२०२२)
| १८
|-
!|{{flagicon|स्पेन|१९४५}} [[पेड्रालबेस सर्किट]]
| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]] (१९५१, १९५४)
| २
|-
!|{{flagicon|ITA}} [[पेस्कारा सर्किट]]
| [[कोपा असेर्बो|पेस्कारा ग्रांप्री]] (१९५७)
| १
|-
!|{{flagicon|USA}} [[फीनिक्स स्ट्रीट सर्किट]]
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] (१९८९-१९९१)
| ३
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[रिम्स-गेक्स]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९५०, १९५१, १९५३, १९५४, १९५६, १९५८-१९६१, १९६३, १९६६)
| ११
|-
!|{{flagicon|USA}} [[रिव्हरसाईड आंतरराष्ट्रीय रेसवे]]
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] (१९६०)
| १
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[रोएन-लेस-एसार्टस]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९५२, १९५७, १९६२, १९६४, १९६८)
| ५
|-
!|{{flagicon|CAN}} [[सर्किट मॉन्ट-ट्रेम्बलान्ट]]
| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]] (१९६८, १९७०)
| २
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|BHR}} [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]{{asterisk}}
|[[बहरैन ग्रांप्री]], २० (२००४-२०१०, २०१२-२०२४){{asterisk}}

[[साखिर ग्रांप्री]], १ (२०२०)
| २१
|-
!|{{flagicon|USA|१९५९}} [[सेब्रिंग आंतरराष्ट्रीय रेसवे]]
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] (१९५९)
| १
|-
!|{{flagicon|MAS}} [[सेपांग आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[मलेशियन ग्रांप्री]] (१९९९-२०१७)
| १९
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|CHN}} [[शांघाय आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]{{asterisk}}
| [[चिनी ग्रांप्री]] (२००४-२०१९, २०२४){{asterisk}}
| १७
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|GBR}} [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]]{{asterisk}}
|[[ब्रिटिश ग्रांप्री]], ५७ (१९५०-१९५४, १९५६, १९५८, १९६०, १९६३, १९६५, १९६७, १९६९, १९७१, १९७३, १९७५, १९७७, १९७९, १९८१, १९८३, १९८५, १९८७-२०२३){{asterisk}}

[[७०वा वर्धापन ग्रांप्री]], १ (२०२०)
| ५८
|-
! |{{flagicon|RUS}} [[सोची ऑतोद्रोम]]
| [[रशियन ग्रांप्री]] (२०१४-२०२१)
| ८
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|BEL}} [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]]{{asterisk}}
| [[बेल्जियम ग्रांप्री]] (१९५०-१९५६, १९५८, १९६०-१९६८, १९७०, १९८३, १९८५-२००२, २००४-२००५, २००७-२०२३){{asterisk}}
| ५६
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|AUT}} [[ए१-रिंग|स्पीलबर्ग (ऑस्टेरीचरिंग/ ए१-रिंग/ ए१-रिंग)]]{{asterisk}}
|[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]], ३५ (१९७०-१९८७, १९९७-२००३, २०१४-२०२३){{asterisk}}

[[श्टायरमार्क ग्रांप्री]], २ (२०२०-२०२१)
| ३७
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|JPN}} [[सुझुका आंतरराष्ट्रीय रेसिंग कोर्स]]{{asterisk}}
| [[जपानी ग्रांप्री]] (१९८७-२००६, २००९-२०१९, २०२२-२०२४){{asterisk}}
| ३४
|-
!|{{flagicon|ESP}} [[वेलेंशिया स्ट्रीट सर्किट]]
| [[युरोपियन ग्रांप्री]] (२००८-२०१२)
| ५
|-
!|{{flagicon|USA}} [[वाटकिन्स ग्लेन आंतरराष्ट्रीय]]
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] (१९६१-१९८०)
| २०
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|UAE}} [[यास मरिना सर्किट]]{{asterisk}}
| [[अबु धाबी ग्रांप्री]] (२००९-२०२३){{asterisk}}
| १५
|-
!|{{flagicon|KOR}} [[कोरिया आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[कोरियन ग्रांप्री]] (२०१०-२०१३)
| ४
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|NED}} [[सर्किट झॉन्डवुर्ट]]{{asterisk}}
| [[डच ग्रांप्री]] (१९५२-१९५३, १९५५, १९५८-१९७१, १९७३-१९८५, २०२१-२०२३){{asterisk}}
| ३३
|-
!|{{flagicon|AUT}} [[झेल्टवेग विमानतळ]]
| [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]] (१९६४)
| १
|-
!|{{flagicon|BEL}} [[सर्किट झोल्डर]]
| [[बेल्जियम ग्रांप्री]] (१९७३, १९७५-१९८२, १९८४)
| १०
|}

==ग्रांप्रीनुसार यादी== 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot;
|-
! नाव
! यजमान देश
! स्पर्धा वर्ष
! एकूण सर्किट
! एकूण स्पर्धा
|-
!| [[७०वा वर्धापन ग्रांप्री]]{{efn|७०वा वर्धापन ग्रांप्री , [[युनायटेड किंग्डम]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=७०वा वर्धापन ग्रांप्री २०२०|दुवा=https://www.redbull.com/int-en/redbullracing/races/70th-anniversary-grand-prix-2020|प्रकाशक=रेड बुल|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=७०वा वर्धापन ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड किंग्डम}}
| {{एफ.१|२०२०}}
| १
| १
|-
! style=background:#FBCEB1| [[अबु धाबी ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|अबु धाबी ग्रांप्री, [[संयुक्त अरब अमिराती]] मध्ये खेळवली गेली..&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=या महिन्याच्या अबू धाबी ग्रँड प्रिक्सबद्दल जाणून घेण्यासाठी सर्वकाही माहिती.|दुवा=https://man.vogue.me/lifestyle/sports/abu-dhabi-grand-prix/|प्रकाशक=व्होग मॅन अरेबिया|दिनांक=४ डिसेंबर २०२१|6=|accessdate=2024-05-28|archive-date=2021-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115205024/https://man.vogue.me/lifestyle/sports/abu-dhabi-grand-prix/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|name=अबु धाबी ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|संयुक्त अरब अमिराती}}
| {{एफ.१|२००९}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| १५
|-
! [[आर्जेन्टाइन ग्रांप्री]]
| {{flag|आर्जेन्टिना}}
| {{एफ.१|१९५३}}-{{एफ.१|१९५८}}, {{एफ.१|१९६०}}, {{एफ.१|१९७२}}-{{एफ.१|१९७५}}, {{एफ.१|१९७७}}-{{एफ.१|१९८१}}, {{एफ.१|१९९५}}-{{एफ.१|१९९८}}{{efn|The १९९९ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री was on the provisional {{एफ.१|१९९९}} schedule, but it was cancelled as a consequence of the failure to reach a financial agreement.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=एक्लेस्टोनने शर्यत रद्द केली.|दुवा=https://www.newspapers.com/clip/88259375/1999-argentine-gp-cancelled-the-sunday/|प्रकाशक=The Sunday Age|दिनांक=२४ जानेवारी १९९९|दिनांक=३ नोव्हेंबर २०२१|page=१०|via=न्युजपेपर डॉट कॉम|url-access=subscription|}}&lt;/ref&gt;}}
| १
| २०
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|ऑस्ट्रेलिया}}
| {{एफ.१|१९८५}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२२}}-{{एफ.१|२०२४}}
| २
| ३८
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|ऑस्ट्रिया}}
| {{एफ.१|१९६४}}, {{एफ.१|१९७०}}-{{एफ.१|१९८७}}, {{एफ.१|१९९७}}-{{एफ.१|२००३}}, {{एफ.१|२०१४}}-{{एफ.१|२०२३}}
| २
| ३६
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[अझरबैजान ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|अझरबैजान}}
| {{एफ.१|२०१७}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| ६
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[बहरैन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|बहरैन}}
| {{एफ.१|२००४}}-{{एफ.१|२०१०}},{{efn|The [[२०११ बहरैन ग्रांप्री]] was cancelled as a result of the [[बहरैनi uprising of २०११]].&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=बहरैन ग्रांप्री cancelled after team protests|दुवा=https://www.theguardian.com/sport/2011/jun/10/bahrain-grand-prix-cancelled-team-protests|प्रकाशक=The Guardian|दिनांक=१० जून २०११|दिनांक=३ नोव्हेंबर २०२१|}}&lt;/ref&gt;}} {{एफ.१|२०१२}}-{{एफ.१|२०२४}}
| १
| २०
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[बेल्जियम ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|बेल्जियम}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|१९५६}}, {{एफ.१|१९५८}}, {{एफ.१|१९६०}}-{{एफ.१|१९६८}}, {{एफ.१|१९७०}}, {{एफ.१|१९७२}}-{{एफ.१|२००२}}, {{एफ.१|२००४}}-{{एफ.१|२००५}}, {{एफ.१|२००७}}-
{{एफ.१|२०२३}}
| ३
| ६८
|-
! scope=&quot;row&quot;| [[ब्राझिलियन ग्रांप्री]]
| {{flag|ब्राझिल}}
| {{एफ.१|१९७३}}-{{एफ.१|२०१९}}
| २
| ४७
|-
! style=background:#FBCEB1| [[ब्रिटिश ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|युनायटेड किंग्डम}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|२०२३}}
| ३
| ७४
|-
!| [[सीझरस पॅलेस ग्रांप्री]]{{efn|सीझरस पॅलेस ग्रांप्री, [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=When the US Grand Prix was staged in a लास व्हेगस parking lot|दुवा=https://edition.cnn.com/2019/10/31/motorsport/las-vegas-caesars-palace-grand-prix-formula-one-spt-intl/index.html|प्रकाशक=CNN|दिनांक=३१ ऑक्टोबर २०१९|दिनांक=४ डिसेंबर २०२१|}}&lt;/ref&gt;|name=सीझरस पॅलेस ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|१९८१}}-{{एफ.१|१९८२}}
| १
| २
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|कॅनडा}}
| {{एफ.१|१९६७}}-{{एफ.१|१९७४}}, {{एफ.१|१९७६}}-{{एफ.१|१९८६}}, {{एफ.१|१९८८}}-{{एफ.१|२००८}}, {{एफ.१|२०१०}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२२}}-{{एफ.१|२०२३}}
| ३
| ५२
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[चिनी ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|चीन}}
| {{एफ.१|२००४}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२४}}
| १
| १७
|-
!| [[डॅलस ग्रांप्री]]{{efn|डॅलस ग्रांप्री, [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref name=USGPStats२०००&gt;{{cite journal|title=Facts and Stats about the US Grand Prix|दुवा=http://www.atlasf1.com/2000/usa/preview/usalap.html|journal=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम|volume=६|number=३८|दिनांक=२० सप्टेंबर २०००|दिनांक=४ डिसेंबर २०२१|archive-date=१५ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215195053/http://www.atlasf1.com/2000/usa/preview/usalap.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|name=डॅलस ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|१९८४}}
| १
| १
|-
!| [[डेट्रॉईट ग्रांप्री]]{{efn|डेट्रॉईट ग्रांप्री, [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref name=USGPStats२०००/&gt;|name=डेट्रॉईट ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|१९८२}}-{{एफ.१|१९८८}}
| १
| ७
|-
! style=background:#FBCEB1| [[डच ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|नेदरलँड्स}}
| {{एफ.१|१९५२}}-{{एफ.१|१९५३}}, {{एफ.१|१९५५}}, {{एफ.१|१९५८}}-{{एफ.१|१९७१}}, {{एफ.१|१९७३}}-{{एफ.१|१९८५}}, {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| ३३
|-
!| [[आयफेल ग्रांप्री]]{{efn|आयफेल ग्रांप्री , [[जर्मनी]] मध्ये खेळवली गेली..&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=लुइस हॅमिल्टन equals Schumacher's record with victory in जर्मनी|दुवा=https://www.dw.com/en/lewis-hamilton-equals-schumachers-record-with-victory-in-germany/a-55230023|प्रकाशक=Deutsche Welle|दिनांक=११ ऑक्टोबर २०२०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=आयफेल ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|जर्मनी}}
| {{एफ.१|२०२०}}
| १
| १
|-
! style=background:#FBCEB1|[[एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री , [[इटली]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref name=EMIGP२०२०/&gt;|name=एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|इटली}}
| {{एफ.१|२०२०}}-{{एफ.१|२०२२}}, {{एफ.१|२०२४}}
| १
| ४
|-
! [[युरोपियन ग्रांप्री]]{{efn|युरोपियन ग्रांप्री, [[जर्मनी]]  मध्ये (१२ वेळा), [[स्पेन]] मध्ये  (७ वेळा), [[युनायटेड किंग्डम]] मध्ये (३ वेळा), आणि [[अझरबैजान]] मध्ये (१ वेळा) खेळवली गेली.&lt;ref name=&quot;GPResults&quot;&gt;{{cite web|title=Race Results|url=https://www.formula1.com/en/results.html|publisher=Formula One|access-date=15 December 2020|archive-date=16 October 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071016235942/http://www.formula1.com/results/driver/1977/381.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=In numbers - the युरोपियन ग्रांप्री|दुवा=http://www.formula1.com/content/fom-website/en/latest/features/2016/6/एफ.1-european-grand-prix-baku-in-numbers.html|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|दिनांक=१५ डिसेंबर २०२०|6=}}{{मृत दुवा|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;|name=युरोपियन ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड किंग्डम}}&lt;br/&gt;{{flag|जर्मनी}}&lt;br/&gt;{{flag|स्पेन}}&lt;br/&gt;{{flag|अझरबैजान}}
| {{एफ.१|१९८३}}-{{एफ.१|१९८५}}, {{एफ.१|१९९३}}-{{एफ.१|१९९७}}, {{एफ.१|१९९९}}-{{एफ.१|२०१२}}, {{एफ.१|२०१६}}
| ६
| २३
|-
! [[फ्रेंच ग्रांप्री]]
| {{flag|फ्रांस}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|१९५४}}, {{एफ.१|१९५६}}-{{एफ.१|२००८}}, {{एफ.१|२०१८}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२२}}
| ७
| ६२
|-
! [[जर्मन ग्रांप्री]]
| {{flag|जर्मनी}}
| {{एफ.१|१९५१}}-{{एफ.१|१९५४}}, {{एफ.१|१९५६}}-{{एफ.१|१९५९}}, {{एफ.१|१९६१}}-{{एफ.१|२००६}}, {{एफ.१|२००८}}-{{एफ.१|२०१४}}, {{एफ.१|२०१६}}, {{एफ.१|२०१८}}-{{एफ.१|२०१९}}
| ३
| ६४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[हंगेरियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|हंगेरी}}
| {{एफ.१|१९८६}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| ३८
|-
! [[भारतीय ग्रांप्री]]
| {{flag|भारत}}
| {{एफ.१|२०११}}-{{एफ.१|२०१३}}
| १
| ३
|-
!| [[इंडियानापोलिस ५००]]{{efn|The इंडियानापोलिस ५०० was not a &quot;Grand Prix&quot;, but it was included as a round of the World Championship from १९५० to १९६०.&lt;ref name=Smith२०१९&gt;{{harvnb|Smith|२०१९|pp=१०, ७६}}&lt;/ref&gt; शर्यत [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref name=USGPStats२०००/&gt;|name=इंडियानापोलिस|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स|१९५९}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|१९६०}}
| १
| ११
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[इटालियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|इटली}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|२०२३}}
| २
| ७४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[जपानी ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|जपान}}
| {{एफ.१|१९७६}}-{{एफ.१|१९७७}}, {{एफ.१|१९८७}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२२}}-{{एफ.१|२०२४}}
| २
| ३८
|-
!| [[कोरियन ग्रांप्री]]
| {{flag|दक्षिण कोरिया}}
| {{एफ.१|२०१०}}-{{एफ.१|२०१३}}
| १
| ४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[लास व्हेगस ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|लास व्हेगस ग्रांप्री , [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=मॅक्स व्हर्सटॅपन unimpressed with excess and opulence of लास व्हेगस ग्रांप्री|दुवा=https://apnews.com/article/एफ.1-las-vegas-tickets-verstappen-hamilton-01b5035e0c2df062848832dfee13165d|agency=[[असोसियेटेड प्रेस]]|दिनांक=१७ नोव्हेंबर २०२३|दिनांक=२३ मे २०२४|}}&lt;/ref&gt;|name=लास व्हेगस ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|२०२३}}
| १
| १
|-
! [[लक्झेंबर्ग ग्रांप्री]]{{efn|लक्झेंबर्ग ग्रांप्री , [[जर्मनी]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{harvnb|White|२००८|p=१२१}}&lt;/ref&gt;|name=लक्झेंबर्ग ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|जर्मनी}}
| {{एफ.१|१९९७}}-{{एफ.१|१९९८}}
| १
| २
|-
! [[मलेशियन ग्रांप्री]]
| {{flag|मलेशिया}}
| {{एफ.१|१९९९}}-{{एफ.१|२०१७}}
| १
| १९
|-
! [[मेक्सिकन ग्रांप्री]]
| {{flag|मेक्सिको}}
| {{एफ.१|१९६३}}-{{एफ.१|१९७०}}, {{एफ.१|१९८६}}-{{एफ.१|१९९२}}, {{एफ.१|२०१५}}-{{एफ.१|२०१९}}
| १
| २०
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|मेक्सिको सिटी ग्रांप्री [[मेक्सिको]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=मेक्सिको City - मेक्सिको|दुवा=https://www.formula1.com/en/information.mexico-autodromo-hermanos-rodriguez-mexico-city.1K2WPfBcI8kTXjcTHcbsBM.html|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|दिनांक=१९ जानेवारी २०२१|}}&lt;/ref&gt;|name=मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|मेक्सिको}}
| {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[मायामी ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|मायामी ग्रांप्री , [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=Miami Prepares for फॉर्म्युला वन|दुवा=https://www.nytimes.com/2021/10/29/sports/autoracing/miami-formula-1-race.html|प्रकाशक=The New York Times|दिनांक=२९ ऑक्टोबर २०२१|दिनांक=२६ डिसेंबर २०२१|}}&lt;/ref&gt;|name=मायामी ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|२०२२}}-{{एफ.१|२०२४}}
| १
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[मोनॅको ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|मोनॅको}}
| {{एफ.१|१९५०}}, {{एफ.१|१९५५}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२४}}
| १
| ७०
|-
! [[मोरोक्कन ग्रांप्री]]
| {{flag|मोरोक्को}}
| {{एफ.१|१९५८}}
| १
| १
|-
!| [[पॅसिफिक ग्रांप्री]]{{efn|पॅसिफिक ग्रांप्री , [[जपान]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=In memory of... the पॅसिफिक एफ.१ Grand Prix|दुवा=https://www.crash.net/f1/feature/202203/1/in-memory-of-the-pacific-grand-prix|प्रकाशक=Crash|दिनांक=१५ एप्रिल २०१४|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=पॅसिफिक ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|जपान|१९४७}}
| {{एफ.१|१९९४}}-{{एफ.१|१९९५}}
| १
| २
|-
!| [[कोपा असेर्बो|पेस्कारा ग्रांप्री]]{{efn|पेस्कारा ग्रांप्री, ज्याला[[कोपा असेर्बो]] असेही म्हणतात, [[पेस्कारा]], [[इटली]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Jenkinson|first=Denis|title=XXV ग्रान प्रीमिओ पेस्कारा: A Real Grand Prix Victory for वॉनवॉल|दुवा=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1957/16/xxv-gran-premio-pescara|journal=Motor Sport|volume=XXXIII|number=९|दिनांक=सप्टेंबर १९५७|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|page=४९४|archive-date=२३ सप्टेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923133859/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1957/16/xxv-gran-premio-pescara|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|name=पेस्कारा ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|इटली}}
| {{एफ.१|१९५७}}
| १
| १
|-
! [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]]
| {{flag|पोर्तुगाल}}
| {{एफ.१|१९५८}}-{{एफ.१|१९६०}}, {{एफ.१|१९८४}}-{{एफ.१|१९९६}}, {{एफ.१|२०२०}}-{{एफ.१|२०२१}}
| ४
| १८
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[कतार ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|Qatar}}
| {{एफ.१|२०२१}}, {{एफ.१|२०२३}}
| १
| २
|-
! scope=&quot;row&quot;| [[रशियन ग्रांप्री]]
| {{flag|रशिया}}
| {{एफ.१|२०१४}}-{{एफ.१|२०२१}}
| १
| ८
|-
!| [[साखिर ग्रांप्री]]{{efn|साखिर ग्रांप्री , [[बहरैन]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=२०२० एफ.१ साखिर ग्रांप्री race results|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/sakhir-grand-prix-race-results/4922672/|प्रकाशक=Motorsport.com|दिनांक=६ डिसेंबर २०२०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=साखिर ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|बहरैन}}
| {{एफ.१|२०२०}}
| १
| १
|-
! [[सान मरिनो ग्रांप्री]]{{efn|सान मरिनो ग्रांप्री , [[इटली]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref name=EMIGP२०२०&gt;{{स्रोत बातमी|title=फॉर्म्युला वन statistics for the एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री|दुवा=https://www.reuters.com/article/uk-motor-एफ.1-emiliaromagna-idUKKBN27E2AT|प्रकाशक=Reuters|दिनांक=२९ ऑक्टोबर २०२०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=सान मरिनो ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|इटली}}
| {{एफ.१|१९८१}}-{{एफ.१|२००६}}
| १
| २६
|-
! style=background:#FBCEB1| [[साओ पावलो ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|साओ पावलो ग्रांप्री , [[ब्राझिल]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=एफ.१ confirms five-year deal for Sao Paulo Grand Prix at Interlagos|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/interlagos-sao-paulo-एफ.1-2021-deal/4928265/|प्रकाशक=Motorsport.com|दिनांक=१६ डिसेंबर २०२०|दिनांक=१९ जानेवारी २०२१|}}&lt;/ref&gt;|name=साओ पावलो ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|ब्राझिल}}
| {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[सौदी आरेबियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|सौदी अरेबिया}}
| {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२४}}
| १
| ४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[सिंगापूर ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|सिंगापूर}}
| {{एफ.१|२००८}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२२}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| १४
|-
! [[दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री]]
| {{flagicon|RSA|१९८२}} दक्षिण आफ्रिका&lt;!-- Correct flag: all the Grands Prix were held before १९९४ --&gt;
| {{एफ.१|१९६२}}-{{एफ.१|१९६३}}, {{एफ.१|१९६५}}, {{एफ.१|१९६७}}-{{एफ.१|१९८०}},{{efn|The [[१९८१ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री]] was not part of the World Championship due to the dispute of the [[FISA-FOCA war]].&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=The one that didn't count|दुवा=http://forix.autosport.com/8w/za81.html|प्रकाशक=८W|दिनांक=Christmas २०००|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=FISA-FOCA RSA|group=}} {{एफ.१|१९८२}}-{{एफ.१|१९८५}}, {{एफ.१|१९९२}}-{{एफ.१|१९९३}}
| २
| २३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|स्पेन}}
| {{एफ.१|१९५१}}, {{एफ.१|१९५४}}, {{एफ.१|१९६८}}-{{एफ.१|१९७९}},{{efn|The championship status of the [[१९८० स्पॅनिश ग्रांप्री]] was withdrawn due to the dispute of the [[FISA-FOCA war]].&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=ऍलन जोन्स and the pain in स्पेन|दुवा=https://www.redbull.com/au-en/alan-jones-the-racing-driver-talks-about-spain-1980|प्रकाशक=रेड बुल|दिनांक=५ ऑक्टोबर २०१६|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=FISA-FOCA ESP|group=}} {{एफ.१|१९८१}}, {{एफ.१|१९८६}}-{{एफ.१|२०२३}}
| ५
| ५३
|-
! | [[श्टायरमार्क ग्रांप्री]]{{efn|श्टायरमार्क ग्रांप्री , [[ऑस्ट्रिया]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=२०२० एफ.१ श्टायरमार्क ग्रांप्री report: Hamilton in command ahead of midfield drama|दुवा=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2020-styrian-grand-prix-dominated-by-hamilton-race-results|प्रकाशक=Motor Sport|दिनांक=१२ जुलै २०२०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=श्टायरमार्क ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|ऑस्ट्रिया}}
| {{एफ.१|२०२०}}-{{एफ.१|२०२१}}
| १
| २
|-
! [[स्वीडिश ग्रांप्री]]
| {{flag|स्वीडन}}
| {{एफ.१|१९७३}}-{{एफ.१|१९७८}}{{efn|As a result of a loss of local interest due to the deaths of [[गुन्नर नीलसन]] and [[रॉनी पिटरसन]] in १९७८, the १९७९ स्वीडिश ग्रांप्री was cancelled.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=स्वीडिश Race Cancelled|दुवा=https://www.newspapers.com/clip/65061241/1979-swedish-gp-cancelled/|प्रकाशक=Democrat and Chronicle|दिनांक=२७ मे १९७९|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|page=३D|via=न्युजपेपर डॉट कॉम|url-access=subscription|}}&lt;/ref&gt; Since then, no फॉर्म्युला वन Grand Prix has been held in [[स्वीडन]].&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.thepaddockmagazine.com/record-making-sweden/|प्रकाशक=The Paddock Magazine|दिनांक=१० नोव्हेंबर २०१६|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|title=१९७९ स्वीडिश ग्रांप्री cancelled}}&lt;/ref&gt;|name=स्वीडिश ग्रांप्री|group=}}
| १
| ६
|-
! [[स्विस ग्रांप्री]]
| {{flag|स्वित्झर्लंड}}&lt;br&gt;{{flag|फ्रांस}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|१९५४}}, {{एफ.१|१९८२}}{{efn|[[१९८२ स्विस ग्रांप्री]] , [[डिजॉन]], [[फ्रांस]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Jenkinson|first=Denis|title=The स्विस ग्रांप्री - Another first|दुवा=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-१९८२/४२/the-swiss-grand-prix-२|journal=[[Motor Sport (magazine)|Motor Sport]]|दिनांक=ऑक्टोबर १९८२|page=१३२०|volume=LVIII|number=१०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|archive-date=१० ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200810165019/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-1982/42/the-swiss-grand-prix-२|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|name=स्विस ८२|group=}}
| २
| ६
|-
! [[तुर्की ग्रांप्री]]
| {{flag|तुर्की}}
| {{एफ.१|२००५}}-{{एफ.१|२०११}}, {{एफ.१|२०२०}}-{{एफ.१|२०२१}}
| १
| ९
|-
!| [[टस्कन ग्रांप्री]]{{efn|टस्कन ग्रांप्री , [[इटली]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=What You मे Have Missed from एफ.१ टस्कन ग्रांप्री at Mugello|दुवा=https://www.autoweek.com/racing/formula-1/a34005275/what-missed-एफ.1-tuscan-grand-prix-mugello/|प्रकाशक=Autoweek|दिनांक=१४ सप्टेंबर २०२०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=टस्कन ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|इटली}}
| {{एफ.१|२०२०}}
| १
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 {{asterisk}}| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎]]{{asterisk}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|१९५९}}-{{एफ.१|१९८०}}, {{एफ.१|१९८९}}-{{एफ.१|१९९१}}, {{एफ.१|२०००}}-{{एफ.१|२००७}}, {{एफ.१|२०१२}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२३}}
| ६
| ४४
|-
! [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम]]
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|१९७६}}-{{एफ.१|१९८३}}
| १
| ८
|}

==हंगामानुसार यादी==
===१९५०–१९५९===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Rnd
! [[१९५० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५०]]
! [[१९५१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५१]]
! [[१९५२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५२]]
! [[१९५३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५३]]
! [[१९५४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५४]]
! [[१९५५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५५]]
! [[१९५६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५६]]
! [[१९५७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५७]]
! [[१९५८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५८]]
! [[१९५९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५९]]
|-
! १
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९५१ स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt; 
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९५२ स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५३ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५४ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५५ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५६ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५७ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५३ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
|-
! २ 
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५१ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५२ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५३ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५४ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt; 
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt; 
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt; 
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९५९}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५९ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
|-
! ३ 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५० इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९५३ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५५ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५६ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५७ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९५८ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt; 
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९५९ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt; 
|-
! ४ 
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९५० स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५८ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
|-
! ५ 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९५५ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
|-
! ६ 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५७ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
|-
! ७ 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९५२ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९५४ स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} पेस्कारा &lt;!-- [[१९५७ पेस्कारा ग्रांप्री|पेस्कारा]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९५९ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt; 
|-
! ८ 
| 
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९५१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९५३ स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
|-
! ९ 
| 
| 
| 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९५४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt; 
| 
| 
| 
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९५८ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt; 
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९५९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt; 
|-
! १० 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
|
|-
! ११ 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| {{flagicon|MAR}} मोरोक्को &lt;!-- [[१९५८ मोरोक्को ग्रांप्री|मोरोक्को]] --&gt; 
| 
|}

===१९६०–१९६९===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Rnd
! [[१९६० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६०]]     
! [[१९६१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६१]]     
! [[१९६२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६२]]     
! [[१९६३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६३]]     
! [[१९६४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६४]]     
! [[१९६५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६५]]     
! [[१९६६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६६]]     
! [[१९६७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६७]]     
! [[१९६८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६८]]     
! [[१९६९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६९]]     
|-
! १     
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन  &lt;!-- [[१९६० आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६२ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६५ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६७ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६८ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६९ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
|-
! २     
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६१ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६४ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश  &lt;!-- [[१९६८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश  &lt;!-- [[१९६९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
|-
! ३     
| {{flagicon|USA}} इंडि ५००  &lt;!-- [[१९६० इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६३ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६७ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
|-
! ४     
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६० डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६५ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६९ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
|-
! ५     
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६६ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६८ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
|-
! ६     
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६५ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
|-
! ७     
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन  &lt;!-- [[१९६४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६५ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६७ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
|-
! ८     
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज  &lt;!-- [[१९६० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन  &lt;!-- [[१९६७ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
|-
! ९     
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
|     
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६२ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६३ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६४ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६६ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन  &lt;!-- [[१९६९ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
|-
! १०     
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|     
|     
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६३ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६४ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६५ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
|     
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६७ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन  &lt;!-- [[१९६८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|-
! ११     
|     
|     
|     
|     
|     
|     
|     
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६७ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६८ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६९ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
|-
! १२     
|     
|     
|     
|     
|     
|     
|     
|     
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६८ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
|     
|}

===१९७०–१९७९===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Rnd
! [[१९७० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७०]]
! [[१९७१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७१]]
! [[१९७२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७२]]
! [[१९७३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७३]]
! [[१९७४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७४]]
! [[१९७५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७५]]
! [[१९७६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७६]]
! [[१९७७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७७]]
! [[१९७८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७८]]
! [[१९७९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७९]]
|-
! १
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७० दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७१ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७२ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७३ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७४ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७५ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७६ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७७ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७८ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७९ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
|-
! २
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७२ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७४ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७५ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७६ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७७ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७८ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७९ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
|-
! ३
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७३ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७४ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७५ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|पश्चिम यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७७ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७८ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७९ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
|-
! ४
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७१ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७७ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|पश्चिम यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७८ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|पश्चिम यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|पश्चिम यु.एस.ए.]] --&gt;
|-
! ५
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७० डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|ESP|१९७७}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७७ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP|१९७७}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
|-
! ६
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७९ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
|-
! ७
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७३ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७४ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७५ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७६ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|ESP|१९७७}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
|-
! ८
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७१ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७४ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७५ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७७ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७८ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
|-
! ९
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७२ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७५ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
|-
! १०
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७१ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७३ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
|-
! ११
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७५ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७६ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७७ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७९ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
|-
! १२
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७३ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७६ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७७ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७८ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७९ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
|-
! १३
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९७० मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
|
|
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७७ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७८ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
|-
! १४
|
|
|
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७९ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
|-
! १५
|
|
|
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७४ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७७ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७८ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|-
! १६
|
|
|
|
|
|
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९७६ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७७ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
|
|-
! १७
|
|
|
|
|
|
|
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९७७ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
|
|
|}

===१९८०–१९८९===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%; width: auto&quot;
! Rnd
! [[१९८० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८०]]
! [[१९८१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८१]]
! [[१९८२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८२]]
! [[१९८३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८३]]
! [[१९८४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८४]]
! [[१९८५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८५]]
! [[१९८६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८६]]
! [[१९८७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८७]]
! [[१९८८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८८]]
! [[१९८९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८९]]
|-
! १
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९८० आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|प. यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९८२ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८४ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८५ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८६ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८७ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८८ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८९ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
|-
! २
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८० ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८१ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८२ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|प. यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९८४ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८५ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९८६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८७ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८८ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८९ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
|-
! ३
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९८० दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९८१ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|प. यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८५ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८६ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
|-
! ४
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|प. यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८१ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८२ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८३ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८४ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९८८ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९८९ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
|-
! ५
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८७ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|-
! ६
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८५ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८८ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८९ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
|-
! ७
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|ESP|१९७७}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९८१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८२ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८३ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८५ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८६ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
|-
! ८
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८४ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८७ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
|-
! ९
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८२ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डॅलस &lt;!-- [[१९८४ डॅलस ग्रांप्री|डॅलस]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८५ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९८७ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
|-
! १०
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८७ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९८८ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९८९ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
|-
! ११
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८० डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८१ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८३ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८५ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९८६ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८९ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
|-
! १२
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८१ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८३ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८६ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८७ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
|-
! १३
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८२ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८४ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९८७ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८८ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८९ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
|-
! १४
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८१ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९८२ स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९८३ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९८५ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८६ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९८७ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९८८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९८९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
|-
! १५
|
| {{flagicon|USA}} सीझरस पॅलेस &lt;!-- [[१९८१ सीझरस पॅलेस ग्रांप्री|सीझरस पॅलेस]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९८३ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९८४ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९८५ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९८६ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९८७ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९८८ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९८९ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
|-
! १६
|
|
| {{flagicon|USA}} सीझरस पॅलेस &lt;!-- [[१९८२ सीझरस पॅलेस ग्रांप्री|सीझरस पॅलेस]] --&gt;
|
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८४ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९८५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९८६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९८७ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९८८ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९८९ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
|}

===१९९०–१९९९===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; width: auto&quot;
! Rnd
! [[१९९० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९०]]
! [[१९९१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९१]]
! [[१९९२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९२]]
! [[१९९३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९३]]
! [[१९९४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९४]]
! [[१९९५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९५]]
! [[१९९६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९६]]
! [[१९९७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९७]]
! [[१९९८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९८]]
! [[१९९९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९९]]
|-
! १  
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९९० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९९१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} दक्षिण आफ्रिका &lt;!-- [[१९९२ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|दक्षिण आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} दक्षिण आफ्रिका &lt;!-- [[१९९३ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|दक्षिण आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९४ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९५ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} [[१९९६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[१९९७ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[१९९८ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[१९९९ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
|-
! २
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९० ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९१ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९९२ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} पॅसिफिक &lt;!-- [[१९९४ पॅसिफिक ग्रांप्री|पॅसिफिक]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९९५ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९६ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} [[१९९७ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[१९९८ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[१९९९ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|-
! ३
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९० सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९१ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९२ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९९३ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९४ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९५ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९९६ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९९७ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} [[१९९८ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]]
| {{flagicon|SMR}} [[१९९९ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
|-
! ४
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९३ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९९६ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} [[१९९७ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[१९९८ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|MON}} [[१९९९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
|-
! ५
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९१ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९२ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९६ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} [[१९९७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|ESP}} [[१९९८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[१९९९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
|-
! ६
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९९० मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९९१ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} [[१९९७ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|MON}} [[१९९८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|CAN}} [[१९९९ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
|-
! ७
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९५ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} [[१९९७ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[१९९८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|FRA}} [[१९९९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
|-
! ८
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} [[१९९७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|FRA}} [[१९९८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|GBR}} [[१९९९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
|-
! ९
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९५ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} [[१९९७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[१९९८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|AUT}} [[१९९९ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
|-
! १०
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९१ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९४ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९७ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} [[१९९८ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|GER}} [[१९९९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
|-
! ११
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९२ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९३ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} [[१९९७ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|GER}} [[१९९८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|HUN}} [[१९९९ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
|-
! १२
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} [[१९९६ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[१९९७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|HUN}} [[१९९८ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[१९९९ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
|-
! १३
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९१ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९४ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९५ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} [[१९९७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[१९९८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[१९९९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
|-
! १४
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९२ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९३ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९९४ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९९५ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९९७ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} [[१९९८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|EUR}} [[१९९९ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
|-
! १५
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९० जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९१ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९२ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९३ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९४ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} पॅसिफिक &lt;!-- [[१९९५ पॅसिफिक ग्रांप्री|पॅसिफिक]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९६ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|LUX}} [[१९९७ लक्झेंबर्ग ग्रांप्री|लक्झेंबर्ग]]
| {{flagicon|LUX}} [[१९९८ लक्झेंबर्ग ग्रांप्री|लक्झेंबर्ग]]
| {{flagicon|MYS}} [[१९९९ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
|-
! १६
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९० ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९१ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९२ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९३ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९४ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९५ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९६ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} [[१९९७ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|JPN}} [[१९९८ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|JPN}} [[१९९९ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
|-
! १७
|
|
|
|
|
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
|
| {{flagicon|EUR}} [[१९९७ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
|
|
|}

===२०००–२००९===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
! Rnd
! [[२००० फॉर्म्युला वन हंगाम|२०००]]
! [[२००१ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००१]]
! [[२००२ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००२]]
! [[२००३ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००३]]
! [[२००४ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००४]]
! [[२००५ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००५]]
! [[२००६ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००६]]
! [[२००७ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००७]]
! [[२००८ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००८]]
! [[२००९ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००९]]
|-
! १
| {{flagicon|AUS}} [[२००० ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००१ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००२ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००३ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००४ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००६ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००७ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००८ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००९ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
|-
! २
| {{flagicon|BRA}} [[२००० ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००१ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००२ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००३ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००४ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००५ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००६ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००७ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००८ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००९ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
|-
! ३
| {{flagicon|SMR}} [[२००० सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००१ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००२ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००४ बहारीन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००७ बहरीन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००८ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२००९ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
|-
! ४
| {{flagicon|GBR}} [[२००० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००१ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००२ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००३ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००४ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००५ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००६ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००७ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००९ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
|-
! ५
| {{flagicon|ESP}} [[२००० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००६ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|MON}} [[२००७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|TUR}} [[२००८ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
|-
! ६
| {{flagicon|EUR}} [[२००० युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२००१ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२००२ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२००३ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|MON}} [[२००४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२००५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००७ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|MON}} [[२००८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२००९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
|-
! ७
| {{flagicon|MON}} [[२००० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२००१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२००२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२००३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००४ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००५ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|MON}} [[२००६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|USA}} [[२००७ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|TUR}} [[२००९ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
|-
! ८
| {{flagicon|CAN}} [[२००० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००१ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
|-
! ९
| {{flagicon|FRA}} [[२००० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००१ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००२ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००३ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|USA}} [[२००४ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|USA}} [[२००५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GER}} [[२००९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
|-
! १०
| {{flagicon|AUT}} [[२००० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००५ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|USA}} [[२००६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००७ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००९ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
|-
! ११
| {{flagicon|GER}} [[२००० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००७ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००८ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००९ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
|-
! १२
| {{flagicon|HUN}} [[२००० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००५ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|TUR}} [[२००७ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००८ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००९ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
|-
! १३
| {{flagicon|BEL}} [[२००० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००१ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००२ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००३ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००४ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००६ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
|-
! १४
| {{flagicon|ITA}} [[२००० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|TUR}} [[२००५ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|TUR}} [[२००६ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२००९ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
|-
! १५
| {{flagicon|USA}} [[२००० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|USA}} [[२००३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००७ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|SIN}} [[२००८ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००९ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
|-
! १६
| {{flagicon|JPN}} [[२००० जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|USA}} [[२००१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|USA}} [[२००२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००३ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२००४ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|CHN}} [[२००६ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२००७ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००८ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००९ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|-
! १७
| {{flagicon|MYS}} [[२००० मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००१ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००२ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
|
| {{flagicon|JPN}} [[२००४ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००५ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००६ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००७ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२००८ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|UAE}} [[२००९ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
|-
! १८
|
|
|
|
| {{flagicon|BRA}} [[२००४ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००५ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००६ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|
| {{flagicon|BRA}} [[२००८ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|
|-
! १९
|
|
|
|
|
| {{flagicon|CHN}} [[२००५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
|
|
|
|
|}

===२०१०-२०१९===
&lt;!--
          PLEASE DO NOT ADD FUTURE RACES TO THIS TABLE
          by convention, races are added to this table once they have occurred
--&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
! क्र.
! {{एफ.१|२०१०}} (१९)
! {{एफ.१|२०११}} (१९)
! {{एफ.१|२०१२}} (२०)
! {{एफ.१|२०१३}} (१९)
! {{एफ.१|२०१४}} (१९)
! {{एफ.१|२०१५}} (१९)
! {{एफ.१|२०१६}} (२१)
! {{एफ.१|२०१७}} (२०)
! {{एफ.१|२०१८}} (२१)
! {{एफ.१|२०१९}} (२१)
|-
! १
| {{flagicon|BHR}} [[२०१० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०११ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०१२ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०१३ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०१४ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०१५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०१६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|AUS}} [[२०१७ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]}}
| {{nowrap|{{flagicon|AUS}} [[२०१८ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]}}
| {{nowrap|{{flagicon|AUS}} [[२०१९ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]}}
|-
! २
| {{flagicon|AUS}} [[२०१० ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०११ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०१२ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०१३ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०१४ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०१५ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१६ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१७ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१८ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१९ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
|-
! ३
| {{flagicon|MYS}} [[२०१० मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०११ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१२ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१३ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१४ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१६ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१७ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१८ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१९ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
|-
! ४
| {{flagicon|CHN}} [[२०१० चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|TUR}} [[२०११ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१२ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१३ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१४ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१६ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१७ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|AZE}} [[२०१८ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]]}}
| {{nowrap|{{flagicon|AZE}} [[२०१९ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]]}}
|-
! ५
| {{flagicon|ESP}} [[२०१० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०११ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१७ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
|-
! ६
| {{flagicon|MON}} [[२०१० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०११ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
|-
! ७
| {{flagicon|TUR}} [[२०१० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०११ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१७ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१९ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
|-
! ८
| {{flagicon|CAN}} [[२०१० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|Europe}} [[२०११ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|Europe}} [[२०१२ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|Europe}} [[२०१६ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|AZE}} [[२०१७ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]]
| {{flagicon|FRA}} [[२०१८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|FRA}} [[२०१९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
|-
! ९
| {{flagicon|Europe}} [[२०१० युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०११ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GER}} [[२०१३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१६ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१७ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१८ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१९ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
|-
! १०
| {{flagicon|GBR}} [[२०१० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GER}} [[२०११ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२०१२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{nowrap|{{flagicon|HUN}} [[२०१३ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]}}
| {{flagicon|GER}} [[२०१४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{nowrap|{{flagicon|HUN}} [[२०१५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]}}
| {{flagicon|GBR}} [[२०१६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
|-
! ११
| {{flagicon|GER}} [[२०१० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{nowrap|{{flagicon|HUN}} [[२०११ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]}}
| {{flagicon|HUN}} [[२०१२ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|HUN}} [[२०१४ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|HUN}} [[२०१६ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२०१७ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|GER}} [[२०१८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२०१९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
|-
! १२
| {{nowrap|{{flagicon|HUN}} [[२०१० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]}}
| {{flagicon|BEL}} [[२०११ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|GER}} [[२०१६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|HUN}} [[२०१८ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२०१९ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
|-
! १३
| {{flagicon|BEL}} [[२०१० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०११ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१३ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१९ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
|-
! १४
| {{flagicon|ITA}} [[२०१० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०११ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१२ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|KOR}} [[२०१३ कोरियन ग्रांप्री|कोरियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१४ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१७ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
|-
! १५
| {{flagicon|SIN}} [[२०१० सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०११ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१२ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१३ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१४ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१५ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१६ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०१७ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१८ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१९ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
|-
! १६
| {{flagicon|JPN}} [[२०१० जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|KOR}} [[२०११ कोरियन ग्रांप्री|कोरियन]]
| {{flagicon|KOR}} [[२०१२ कोरियन ग्रांप्री|कोरियन]]
| {{flagicon|भारत}} [[२०१३ भारतीय ग्रांप्री|भारतीय]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१४ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|MYS}} [[२०१६ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१७ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१८ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१९ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
|-
! १७
| {{flagicon|KOR|१९९७}} [[२०१० कोरियन ग्रांप्री|कोरियन]]
| {{flagicon|भारत}} [[२०११ भारतीय ग्रांप्री|भारतीय]]
| {{flagicon|भारत}} [[२०१२ भारतीय ग्रांप्री|भारतीय]]
| {{flagicon|UAE}} [[२०१३ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१४ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|MEX}} [[२०१५ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१६ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१७ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|JPN}} [[२०१८ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१९ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
|-
! १८
| {{flagicon|BRA}} [[२०१० ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|UAE}} [[२०११ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]}}
| {{flagicon|UAE}} [[२०१२ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|BRA}} [[२०१४ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[२०१५ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|MEX}} [[२०१७ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१८ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|MEX}} [[२०१९ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]]
|-
! १९
| {{nowrap|{{flagicon|UAE}} [[२०१० अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]}}
| {{flagicon|BRA}} [[२०११ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|BRA}} [[२०१३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|UAE}} [[२०१४ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|UAE}} [[२०१५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|MEX}} [[२०१६ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]]
| {{flagicon|BRA}} [[२०१७ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|MEX}} [[२०१८ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
|-
! २०
|
|
| {{flagicon|BRA}} [[२०१२ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|
|
|
| {{flagicon|BRA}} [[२०१६ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|UAE}} [[२०१७ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|BRA}} [[२०१८ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[२०१९ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|-
! २१
|
|
|
|
|
|
| {{flagicon|UAE}} [[२०१६ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
|
| {{flagicon|UAE}} [[२०१८ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|UAE}} [[२०१९ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
|}

===२०२०-२०२९===
&lt;!--
 PLEASE DO NOT ADD FUTURE RACES TO THIS TABLE
 by convention, races are added to this table once they have occurred
--&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
! क्र.
! {{एफ.१|२०२०}} (१७)
! {{एफ.१|२०२१}} (२२)
! {{एफ.१|२०२२}} (२२)
! {{एफ.१|२०२३}} (२२)
! {{एफ.१|२०२४}} (२४)
! {{एफ.१|२०२५}} (२४)
! {{एफ.१|२०२६}} (२४)
! २०२७
! २०२८
! २०२९
|-
! १
| {{flagicon|AUT}} [[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
|
| {{flagicon|बहरैन}} [[२०२२ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|बहरैन}} [[२०२३ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|बहरैन}} [[२०२४ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| 
|
|
|
|-
! २
| {{flagicon|AUT}} [[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टायरियन]]
| 
| {{flagicon|सौदी अरेबिया}} [[२०२२ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]]
| {{flagicon|सौदी अरेबिया}} [[२०२३ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]]
| {{flagicon|सौदी अरेबिया}} [[२०२४ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]] 
| {{flagicon|चीन}}[[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| 
| 
| 
| 
|-
! ३
| {{flagicon|HUN}} [[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| 
| {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}} [[२०२२ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}} [[२०२३ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}} [[२०२४ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] 
| {{flagicon|जपान}}[[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| 
| 
| 
| 
|-
! ४
| {{flagicon|GBR}} [[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| 
| {{flagicon|इटली}} [[२०२२ एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री|एमिलिया रोमाग्ना]]
| {{flagicon|अझरबैजान}} [[२०२३ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]] 
| {{flagicon|जपान}} [[२०२४ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] 
| {{flagicon|बहरैन}}[[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| 
| 
|
|
|-
! ५
| {{Flagicon|GBR}} [[२०२० ब्७०वा वर्धापन ग्रांप्री|७०वा वर्धापन]]
| 
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२२ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२३ मायामी ग्रांप्री|मायामी]] 
| {{flagicon|चीन}} [[२०२४ चिनी ग्रांप्री|चिनी]] 
| {{flagicon|सौदी अरेबिया}}[[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]]
| 
| 
| 
| 
|-
! ६
| {{flagicon|ESP}} [[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| 
| {{flagicon|स्पेन}} [[२०२२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|मोनॅको}} [[२०२३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] 
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२४ मायामी ग्रांप्री|मायामी]] 
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]  
| 
| 
| 
| 
|-
! ७
| {{flagicon|BEL}} [[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| 
| {{flagicon|मोनॅको}} [[२०२२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|स्पेन}} [[२०२३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|इटली}} [[२०२४ एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री|एमिलिया रोमाग्ना]]
| {{flagicon|इटली}} [[२०२५ एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री|एमिलिया रोमाग्ना]]
| 
| 
| 
| 
|-
! ८
| {{flagicon|ITA}} [[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| 
| {{flagicon|अझरबैजान}} [[२०२२ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]]
| {{flagicon|कॅनडा}} [[२०२३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] 
| {{flagicon|मोनॅको}} [[२०२४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] 
| {{flagicon|मोनॅको}} [[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] 
| 
| 
| 
| 
|-
! ९
| {{flagicon|ITA}} [[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्कन]]
| 
| {{flagicon|कॅनडा}} [[२०२२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}} [[२०२३ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] 
| {{flagicon|कॅनडा}} [[२०२४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] 
| {{flagicon|स्पेन}} [[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] 
| 
| 
| 
| 
|-
! १०
| {{flagicon|RUS}} [[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| 
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[२०२२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[२०२३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] 
| {{flagicon|स्पेन}} [[२०२४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] 
| {{flagicon|कॅनडा}} [[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] 
| 
| 
| 
| 
|-
! ११
| {{flagicon|DEU}} [[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफेल]]
|
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}} [[२०२२ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] 
| {{flagicon|हंगेरी}} [[२०२३ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}} [[२०२४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}} [[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] 
| 
| 
| 
| 
|-
! १२
| {{flagicon|POR}} [[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]]
| 
| {{flagicon|फ्रान्स}} [[२०२२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|बेल्जियम}} [[२०२३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] 
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[२०२४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] 
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]  
| 
| 
| 
| 
|-
! १३
| {{flagicon|ITA}} [[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|एमिलिया रोमान्या]]
| 
| {{flagicon|हंगेरी}} [[२०२२ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|नेदरलँड्स}} [[२०२३ डच ग्रांप्री|डच]] 
| {{flagicon|हंगेरी}} [[२०२४ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] 
| {{flagicon|बेल्जियम}} [[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] 
| 
| 
| 
| 
|-
! १४
| {{flagicon|TUR}} [[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| 
| {{flagicon|बेल्जियम}} [[२०२२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|इटली}} [[२०२३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] 
| {{flagicon|बेल्जियम}} [[२०२४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] 
| {{flagicon|हंगेरी}} [[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| 
| 
| 
| 
|-
! १५
| {{flagicon|BHR}} [[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| 
| {{flagicon|नेदरलँड्स}} [[२०२२ डच ग्रांप्री|डच]] 
| {{flagicon|सिंगापूर}} [[२०२३ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]] 
| {{flagicon|नेदरलँड्स}} [[२०२४ डच ग्रांप्री|डच]] 
| {{flagicon|नेदरलँड्स}} [[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]  
| 
| 
| 
| 
|-
! १६
| {{flagicon|BHR}} [[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]
| 
| {{flagicon|इटली}} [[२०२२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] 
| {{flagicon|जपान}} [[२०२३ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] 
| {{flagicon|इटली}} [[२०२४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] 
| {{flagicon|इटली}} [[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] 
| 
| 
| 
| 
|-
! १७
| {{flagicon|UAE}} [[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| 
| {{flagicon|सिंगापूर}} [[२०२२ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|Qatar}} [[२०२३ कतार ग्रांप्री|कतार]] 
| {{flagicon|अझरबैजान}} [[२०२४ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]] 
| {{flagicon|अझरबैजान}} [[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]] 
| 
|
| 
| 
|-
! १८
| 
|
| {{flagicon|जपान}} [[२०२२ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|युनायटेड स्टेट्स]]
| {{flagicon|सिंगापूर}} [[२०२४ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]] 
| {{flagicon|सिंगापूर}} [[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]  
|
| 
|
| 
|-
! १९
|
| 
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|युनायटेड स्टेट्स]]
| {{flagicon|मेक्सिको}} [[२०२३ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको सिटी]] 
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२४ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|युनायटेड स्टेट्स]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|युनायटेड स्टेट्स]] 
| 
| 
| 
|
|-
! २०
|
|
| {{flagicon|मेक्सिको}} [[२०२२ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको सिटी]]
| {{flagicon|ब्राझिल}} [[२०२३ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ पावलो]]
| {{flagicon|मेक्सिको}} [[२०२४ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको सिटी]] 
| {{flagicon|मेक्सिको}} [[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको सिटी]] 
| 
| 
| 
| 
|-
! २१
|
|
| {{flagicon|ब्राझिल}} [[२०२२ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ पावलो]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२३ लास व्हेगस ग्रांप्री|लास व्हेगस]]
| {{flagicon|ब्राझिल}} [[२०२४ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ पावलो]] 
| {{flagicon|ब्राझिल}} [[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ पावलो]] 
|
|
|
|
|-
! २२
|
|
| {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}} [[२०२२ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}} [[२०२३ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२४ लास व्हेगस ग्रांप्री|लास व्हेगस]] 
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|लास व्हेगस]] 
|
|
|
|
|-
! २३
|
|
|
|
| {{flagicon|Qatar}} [[२०२४ कतार ग्रांप्री|कतार]] 
| {{flagicon|Qatar}} [[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]] 
|
|
|
|
|-
! २४
|
|
|
|
| {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}} [[२०२४ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]] 
| {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}} [[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]] 
|
|
|
|
|}

== हे सुद्धा पहा ==
# [[फॉर्म्युला वन]]
# {{फॉर्म्युला वन सद्य हंगाम (शिर्षक)}}
# [[फॉर्म्युला वन चालक यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]]

==तळटिप==
{{notelist}}
== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
# [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ]

{{फॉर्म्युला वन सद्य हंगाम}}
{{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}}

[[वर्ग:फॉर्म्युला वन शर्यतींसंबंधित याद्या]]
[[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]]</text>
      <sha1>kx1ypmo8tnr7nhwqpqosfl2gdyyvm8q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721718</id>
      <parentid>2721703</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:12:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Koolkrazy</username>
        <id>1591</id>
      </contributor>
      <comment>/* २०२०-२०२९ */</comment>
      <origin>2721718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="218411" sha1="qgidjhzmce58ilkx971vaz48mwk3opn" xml:space="preserve">{{Formula one}}
==यजमान देशानुसार यादी==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot;
|-
! देश
! स्पर्धेचे ठिकाण
! एकूण स्पर्धा
! एकूण सर्किट
|-
|-
!  {{ARG}}
| [[आर्जेन्टाइन ग्रांप्री]] (१९५३-१९५८, १९६०, १९७२-१९७५, १९७७-१९८१, १९९५-१९९८)
| २०
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{AUS}}
| [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] (१९८५-२०१९, २०२२-२०२४)
| ३८
| २
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{AUT}}
|[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]: ३६ (१९६४, १९७०-१९८७, १९९७-२००३, २०१४-२०२३)

[[श्टायरमार्क ग्रांप्री]]: २ (२०२०-२०२१)
| ३८
| २
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 |{{AZE}}
|[[युरोपियन ग्रांप्री]]: १ (२०१६)

[[अझरबैजान ग्रांप्री]]: ६ (२०१७-२०१९, २०२१-२०२३)
|७
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{BHR}}
|[[बहरैन ग्रांप्री]]: २० (२००४-२०१०, २०१२-२०२४)

[[साखिर ग्रांप्री]]: १ (२०२०)
| २१
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{BEL}}
| [[बेल्जियम ग्रांप्री]] (१९५०-१९५६, १९५८, १९६०-१९६८, १९७०, १९७२-२००२, २००४-२००५, २००७-२०२३)
| ६८
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{BRA}}
|[[ब्राझिलियन ग्रांप्री]]: ४७ (१९७३-२०१९)

[[साओ पाउलो ग्रांप्री]]: ३ (२०२१-२०२३)
| ५०
| २
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{CAN}}
| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]] (१९६७-१९७४, १९७६-१९८६, १९८८-२००८, २०१०-२०१९, २०२२-२०२४)
| ५३
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{CHN}}
| [[चिनी ग्रांप्री]] (२००४-२०१९, २०२४)
| १७
| १
|-
!  {{FRA}}
|[[फ्रेंच ग्रांप्री]]: ६२ (१९५०-१९५४, १९५६-२००८, २०१८-२०१९, २०२१-२०२२)

[[स्विस ग्रांप्री]]: १ (१९८२)
| ६३
| ७
|-
!  {{GER}}
|[[जर्मन ग्रांप्री]]: ६४ (१९५१-१९५४, १९५६-१९५९, १९६१-२००६, २००८-२०१४, २०१६, २०१८-२०१९)

[[युरोपियन ग्रांप्री]]: १२ (१९८४, १९९५-१९९६, १९९९-२००७)

[[लक्झेंबर्ग ग्रांप्री]]: २ (१९९७-१९९८)

[[आयफेल ग्रांप्री]]: १ (२०२०)
| ७९
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{HUN}}
| [[हंगेरियन ग्रांप्री]] (१९८६-२०२३)
| ३८
| १
|-
!  {{IND}}
| [[भारतीय ग्रांप्री]] (२०११-२०१३)
| ३
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{ITA}}
|[[इटालियन ग्रांप्री]]: ७४ (१९५०-२०२३)

[[कोपा असेर्बो|पेस्कारा ग्रांप्री]]: १ (१९५७)

[[सान मरिनो ग्रांप्री]]: २६ (१९८१-२००६)

[[टस्कन ग्रांप्री]]: १ (२०२०)

[[एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री]]: ४ (२०२०-२०२२, २०२४)*
| १०६
| ४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{JPN}}
|[[जपानी ग्रांप्री]], ३८ (१९७६-१९७७, १९८७-२०१९, २०२२-२०२४)

[[पॅसिफिक ग्रांप्री]]: २ (१९९४-१९९५)
| ४०
| ३
|-
!  {{MAS}}
| [[मलेशियन ग्रांप्री]] (१९९९-२०१७)
| १९
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{MEX}}
|[[मेक्सिकन ग्रांप्री]]: २० (१९६३-१९७०, १९८६-१९९२, २०१५-२०१९)

[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]]: ३ (२०२१-२०२३)
| २३
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{MCO}}
| [[मोनॅको ग्रांप्री]] (१९५०, १९५५-२०१९, २०२१-२०२४)
| ७०
| १
|-
!  {{MAR}}
| [[मोरोक्कन ग्रांप्री]] (१९५८)
| १
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{NED}}
| [[डच ग्रांप्री]] (१९५२-१९५३, १९५५, १९५८-१९७१, १९७३-१९८५, २०२१-२०२३)
| ३३
| १
|-
!  {{POR}}
| [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]] (१९५८-१९६०, १९८४-१९९६, २०२०-२०२१)
| १८
| ४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{QAT}}
| [[कतार ग्रांप्री]] (२०२१, २०२३)
| २
| १
|-
!  {{RUS}}
| [[रशियन ग्रांप्री]] (२०१४-२०२१)
| ८
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{SAU}}
| [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] (२०२१-२०२४)
| ४
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{SGP}}
| [[सिंगापूर ग्रांप्री]] (२००८-२०१९, २०२२-२०२३)
| १४
| १
|-
!  {{flagicon|RSA|१९८२}} दक्षिण आफ्रिका&lt;!-- Correct flag: all the Grands Prix were held before १९९४ --&gt;
| [[दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री]] (१९६२-१९६३, १९६५, १९६७-१९८०, १९८२-१९८५, १९९२-१९९३)
| २३
| २
|-
!  {{KOR}}
| [[कोरियन ग्रांप्री]] (२०१०-२०१३)
| ४
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{ESP}}
|[[स्पॅनिश ग्रांप्री]]: ५३ (१९५१, १९५४, १९६८-१९७९, १९८१, १९८६-२०२३)

[[युरोपियन ग्रांप्री]]: ७ (१९९४, १९९७, २००८-२०१२)
| ६०
| ६
|-
!  {{SWE}}
| [[स्वीडिश ग्रांप्री]] (१९७३-१९७८)
| ६
| १
|-
!  {{SUI}}
| [[स्विस ग्रांप्री]] (१९५०-१९५४)
| ५
| १
|-
!  {{TUR}}
| [[तुर्की ग्रांप्री]] (२००५-२०११, २०२०-२०२१)
| ९
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{UAE}}
| [[अबु धाबी ग्रांप्री]] (२००९-२०२३)
| १५
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{GBR}}
|[[ब्रिटिश ग्रांप्री]], ७४ (१९५०-२०२३)

[[युरोपियन ग्रांप्री]], ३ (१९८३, १९८५, १९९३)

[[७०वा वर्धापन ग्रांप्री]], १ (२०२०)
| ७८
| ४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{USA}}
|[[इंडियानापोलिस ५००]], ११ (१९५०-१९६०)

[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]], ४४ (१९५९-१९८०, १९८९-१९९१, २०००-२००७, २०१२-२०१९, २०२१-२०२३)

[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री पश्चिम]], ८ (१९७६-१९८३)

[[सीझरस पॅलेस ग्रांप्री]], २ (१९८१-१९८२)

[[डेट्रॉईट ग्रांप्री]], ७ (१९८२-१९८८)

[[डॅलस ग्रांप्री]], १ (१९८४)

[[मायामी ग्रांप्री]], ३ (२०२२-२०२४)

[[लास व्हेगस ग्रांप्री]], १ (२०२३)

| ७७
| १२
|}

==सर्किटनुसार यादी==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%&quot;
|-
! सर्किट
! स्पर्धेचे ठिकाण
! एकुन स्पर्धा
|-
!|{{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड स्ट्रीट सर्किट]]
| [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] (१९८५-१९९५)
| ११
|-
!|{{flagicon|JPN}} [[ओकायामा अंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[पॅसिफिक ग्रांप्री]] (१९९४-१९९५)
| २
|-
!|{{flagicon|मोरोक्को}} [[एैन-डियाब सर्किट]]
| [[मोरोक्कन ग्रांप्री]] (१९५८)
| १
|-
!|{{flagicon|GBR}} [[इनट्री मोटर रेसिंग सर्किट]]
| [[ब्रिटिश ग्रांप्री]] (१९५५, १९५७, १९५९, १९६१-१९६२)
| ५
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|AUS}} [[आल्बर्ट पार्क सर्किट]]{{asterisk}}
| [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] (१९९६-२०१९, २०२२-२०२४){{asterisk}}
| २७
|-
! |{{flagicon|POR}} [[अल्गार्वे आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]] (२०२०-२०२१)
| २
|-
!|{{flagicon|SWE}} [[एन्डरस्ट्रोप रेसवे]]
| [[स्वीडिश ग्रांप्री]] (१९७३-१९७८)
| ६
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|USA}} [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]]{{asterisk}}
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] (२०१२-२०१९, २०२१-२०२३){{asterisk}}
| ११
|-
!|{{flagicon|FRG}} [[ए.व्ही.यु.एस]]
| [[जर्मन ग्रांप्री]] (१९५९)
| १
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|AZE}} [[बाकु सिटी सर्किट]]{{asterisk}}
|[[युरोपियन ग्रांप्री]], १ (२०१६)

[[अझरबैजान ग्रांप्री]], ६ (२०१७-२०१९, २०२१-२०२३){{asterisk}}
| ७
|-
!|{{flagicon|POR}} [[सर्किटो डा बोआव्हिस्टा]]
| [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]] (१९५८, १९६०)
| २
|-
! |{{flagicon|GBR}} [[ब्रॅन्डस हॅच]]
|[[ब्रिटिश ग्रांप्री]], १२ (१९६४, १९६६, १९६८, १९७०, १९७२, १९७४, १९७६, १९७८, १९८०, १९८२, १९८४, १९८६)

[[युरोपियन ग्रांप्री]], २ (१९८३, १९८५)
| १४
|-
!|{{flagicon|SUI}} [[सर्किट ब्रेमगारटेन]]
| [[स्विस ग्रांप्री]] (१९५०-१९५४)
| ५
|-
!|{{flagicon|USA}} [[सीझरस पॅलेस ग्रांप्री]]
| [[सीझरस पॅलेस ग्रांप्री]] (१९८१-१९८२)
| २
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|ESP}} [[सर्किट डी बार्सिलोना-काटलुन्या]]{{asterisk}}
| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]] (१९९१-२०२३){{asterisk}}
| ३३
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[सर्किट डी शराड]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९६५, १९६९, १९७०, १९७२)
| ४
|-
!|{{flagicon|USA}} [[फेयर पार्क|डॅलस]]
| [[डॅलस ग्रांप्री]] (१९८४)
| १
|-
!|{{flagicon|USA}} [[डेट्रोईट स्ट्रीट सर्किट]]
| [[डेट्रॉईट ग्रांप्री]] (१९८२-१९८८)
| ७
|-
! |{{flagicon|FRA}} [[डिजॉन-प्रेनॉइस]]
|[[फ्रेंच ग्रांप्री]], ५ (१९७४, १९७७, १९७९, १९८१, १९८४)

[[स्विस ग्रांप्री]], १ (१९८२)
| ६
|-
!|{{flagicon|GBR}} [[डॉनिंग्टन पार्क]]
| [[युरोपियन ग्रांप्री]] (१९९३)
| १
|-
!|{{flagicon|दक्षिण आफ्रिका|१९२८}} [[प्रिंस जॉर्ज सर्किट]]
| [[दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री]] (१९६२-१९६३, १९६५)
| ३
|-
!|{{flagicon|POR}} [[सर्किटो डो एस्टोरील]]
| [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]] (१९८४-१९९६)
| १३
|-
!|{{flagicon|JPN}} [[फुजी स्पीडवे]]
| [[जपानी ग्रांप्री]] (१९७६-१९७७, २००७-२००८)
| ४
|-
!|{{flagicon|भारत}} [[बुद्ध आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[भारतीय ग्रांप्री]] (२०११-२०१३)
| ३
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|MEX}} [[अटोड्रोमो हर्मानोस रॉड्रिगेझ]]{{asterisk}}
|[[मेक्सिकन ग्रांप्री]], २० (१९६३-१९७०, १९८६-१९९२, २०१५-२०१९)

[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]], ३ (२०२१-२०२३){{asterisk}}
| २३
|-
!|{{flagicon|GER}} [[हॉकेंहिम्रिंग]]
| [[जर्मन ग्रांप्री]] (१९७०, १९७७-१९८४, १९८६-२००६, २००८, २०१०, २०१२, २०१४, २०१६, २०१८-२०१९)
| ३७
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|HUN}} [[हंगरोरिंग|हंगरोरिंग (बुडापेस्ट)]]{{asterisk}}
| [[हंगेरियन ग्रांप्री]] (१९८६-२०२३){{asterisk}}
| ३८
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|ITA}} [[इमोला सर्किट]]{{asterisk}}
|[[इटालियन ग्रांप्री]], १ (१९८०)

[[सान मरिनो ग्रांप्री]], २६ (१९८१-२००६)

[[एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री]], ४ (२०२०-२०२२, २०२४){{asterisk}}
| ३१
|-
! |{{flagicon|USA}} [[इंडियानापोलिस मोटर स्पीडवे|इंडियानापोलिस]]
| [[इंडियानापोलिस ५००]], ११ (१९५०-१९६०)
[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]], ८ (२०००-२००७)
| १९
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|BRA}} [[इंटरलागोस सर्किट]]{{asterisk}}
|[[ब्राझिलियन ग्रांप्री]], ३७ (१९७३-१९७७, १९७९-१९८०, १९९०-२०१९)

[[साओ पाउलो ग्रांप्री]], ३ (२०२१-२०२३){{asterisk}}
| ४०
|-
! |{{flagicon|TUR}} [[इस्तंबूल पार्क]]
| [[तुर्की ग्रांप्री]] (२००५-२०११, २०२०-२०२१)
| ९
|-
!|{{flagicon|BRA|१९६८}} [[अटोड्रोमो इंटरनॅसिओनल नेल्सन पिके]]
| [[ब्राझिलियन ग्रांप्री]] (१९७८, १९८१-१९८९)
| १०
|-
!|{{flagicon|स्पेन|१९७७}} [[सर्किटो डेल जारामा&quot;]]
| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]] (१९६८, १९७०, १९७२, १९७४, १९७६-१९७९, १९८१)
| ९
|-
! style=background:#FBCEB1| {{flagicon|SAU}} [[जेद्दा कॉर्निश सर्किट]]{{asterisk}}
| [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] (२०२१-२०२४){{asterisk}}
| ४
|-
!|{{flagicon|ESP}} [[सर्किटो डी जेरेझ]]
|[[स्पॅनिश ग्रांप्री]], ५ (१९८६-१९९०)

[[युरोपियन ग्रांप्री]], २ (१९९४, १९९७)
| ७
|-
!|{{flagicon|दक्षिण आफ्रिका|१९८२}} [[कायालामी]]
| [[दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री]] (१९६७-१९८०, १९८२-१९८५, १९९२-१९९३)
| २०
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|USA}} [[लास व्हेगस स्ट्रिप सर्किट]]{{asterisk}}
| [[लास व्हेगस ग्रांप्री]] (२०२३){{asterisk}}
| १
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[सर्किट डी ला सार्थे#बुगाटी सर्किट|ले मॅन्स बुगाटी]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९६७)
| १
|-
!|{{flagicon|USA}} [[ग्रांप्री ऑफ लाँग बीच]]
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम]] (१९७६-१९८३)
| ८
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|QAT}} [[लोसेल आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]{{asterisk}}
| [[कतार ग्रांप्री]] (२०२१, २०२३){{asterisk}}
| २
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[सर्किट डी नेवेर्स मॅग्नी-कौर्स]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९९१-२००८)
| १८
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|SIN}} [[मरीना बे स्ट्रीट सर्किट]]{{asterisk}}
| [[सिंगापूर ग्रांप्री]] (२००८-२०१९, २०२२-२०२३){{asterisk}}
| १४
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|USA}} [[मायामी आंतरराष्ट्रीय ऑटोड्रोम]]{{asterisk}}
| [[मायामी ग्रांप्री]] (२०२२-२०२४){{asterisk}}
| ३
|-
!|{{flagicon|POR}} [[सर्किटो डी मोन्सांटो]]
| [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]] (१९५९)
| १
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|MON}} [[सर्किट डी मोनॅको]]{{asterisk}}
| [[मोनॅको ग्रांप्री]] (१९५०, १९५५-२०१९, २०२१-२०२४){{asterisk}}
| ७०
|-
!|{{flagicon|स्पेन|१९४५}} [[मॉन्टजुक सर्किट]]
| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]] (१९६९, १९७१, १९७३, १९७५)
| ४
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|CAN}} [[सर्किट गिलेस व्हिलनव्ह]]{{asterisk}}
| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]] (१९७८-१९८६, १९८८-२००८, २०१०-२०१९, २०२२-२०२४){{asterisk}}
| ४३
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|ITA}} [[ऑटोड्रोम नाझनिओनाल दी मोंझा]]{{asterisk}}
| [[इटालियन ग्रांप्री]] (१९५०-१९७९, १९८१-२०२३){{asterisk}}
| ७३
|-
!|{{flagicon|CAN}} [[कॅनेडियन टायर मोटरस्पोर्ट पार्क]]
| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]] (१९६७, १९६९, १९७१-१९७४, १९७६-१९७७)
| ८
|-
!|{{flagicon|ITA}} [[म्युजेलो सर्किट]]
| [[टस्कन ग्रांप्री]] (२०२०)
| १
|-
!|{{flagicon|BEL}} [[निवेल्लेस-बॉलर्स]]
| [[बेल्जियम ग्रांप्री]] (१९७२, १९७४)
| २
|-
! |{{flagicon|GER}} [[नुर्बुर्गरिंग]]
|[[जर्मन ग्रांप्री]], २६ (१९५१-१९५४, १९५६-१९५८, १९६१-१९६९, १९७१-१९७६, १९८५, २००९, २०११, २०१३)

[[युरोपियन ग्रांप्री]], १२ (१९८४, १९९५-१९९६, १९९९-२००७)

[[लक्झेंबर्ग ग्रांप्री]], २ (१९९७-१९९८)

[[आयफेल ग्रांप्री]], १ (२०२०)
| ४१
|-
!|{{flagicon|ARG}} [[ऑटोड्रोम ऑस्कर वाय उवान गालेवेझ]]
| [[आर्जेन्टाइन ग्रांप्री]] (१९५३-१९५८, १९६०, १९७२-१९७५, १९७७-१९८१, १९९५-१९९८)
| २०
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[सर्किट पॉल रिकार्ड]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९७१, १९७३, १९७५-१९७६, १९७८, १९८०, १९८२-१९८३, १९८५-१९९०, २०१८-२०१९, २०२१-२०२२)
| १८
|-
!|{{flagicon|स्पेन|१९४५}} [[पेड्रालबेस सर्किट]]
| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]] (१९५१, १९५४)
| २
|-
!|{{flagicon|ITA}} [[पेस्कारा सर्किट]]
| [[कोपा असेर्बो|पेस्कारा ग्रांप्री]] (१९५७)
| १
|-
!|{{flagicon|USA}} [[फीनिक्स स्ट्रीट सर्किट]]
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] (१९८९-१९९१)
| ३
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[रिम्स-गेक्स]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९५०, १९५१, १९५३, १९५४, १९५६, १९५८-१९६१, १९६३, १९६६)
| ११
|-
!|{{flagicon|USA}} [[रिव्हरसाईड आंतरराष्ट्रीय रेसवे]]
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] (१९६०)
| १
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[रोएन-लेस-एसार्टस]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९५२, १९५७, १९६२, १९६४, १९६८)
| ५
|-
!|{{flagicon|CAN}} [[सर्किट मॉन्ट-ट्रेम्बलान्ट]]
| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]] (१९६८, १९७०)
| २
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|BHR}} [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]{{asterisk}}
|[[बहरैन ग्रांप्री]], २० (२००४-२०१०, २०१२-२०२४){{asterisk}}

[[साखिर ग्रांप्री]], १ (२०२०)
| २१
|-
!|{{flagicon|USA|१९५९}} [[सेब्रिंग आंतरराष्ट्रीय रेसवे]]
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] (१९५९)
| १
|-
!|{{flagicon|MAS}} [[सेपांग आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[मलेशियन ग्रांप्री]] (१९९९-२०१७)
| १९
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|CHN}} [[शांघाय आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]{{asterisk}}
| [[चिनी ग्रांप्री]] (२००४-२०१९, २०२४){{asterisk}}
| १७
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|GBR}} [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]]{{asterisk}}
|[[ब्रिटिश ग्रांप्री]], ५७ (१९५०-१९५४, १९५६, १९५८, १९६०, १९६३, १९६५, १९६७, १९६९, १९७१, १९७३, १९७५, १९७७, १९७९, १९८१, १९८३, १९८५, १९८७-२०२३){{asterisk}}

[[७०वा वर्धापन ग्रांप्री]], १ (२०२०)
| ५८
|-
! |{{flagicon|RUS}} [[सोची ऑतोद्रोम]]
| [[रशियन ग्रांप्री]] (२०१४-२०२१)
| ८
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|BEL}} [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]]{{asterisk}}
| [[बेल्जियम ग्रांप्री]] (१९५०-१९५६, १९५८, १९६०-१९६८, १९७०, १९८३, १९८५-२००२, २००४-२००५, २००७-२०२३){{asterisk}}
| ५६
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|AUT}} [[ए१-रिंग|स्पीलबर्ग (ऑस्टेरीचरिंग/ ए१-रिंग/ ए१-रिंग)]]{{asterisk}}
|[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]], ३५ (१९७०-१९८७, १९९७-२००३, २०१४-२०२३){{asterisk}}

[[श्टायरमार्क ग्रांप्री]], २ (२०२०-२०२१)
| ३७
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|JPN}} [[सुझुका आंतरराष्ट्रीय रेसिंग कोर्स]]{{asterisk}}
| [[जपानी ग्रांप्री]] (१९८७-२००६, २००९-२०१९, २०२२-२०२४){{asterisk}}
| ३४
|-
!|{{flagicon|ESP}} [[वेलेंशिया स्ट्रीट सर्किट]]
| [[युरोपियन ग्रांप्री]] (२००८-२०१२)
| ५
|-
!|{{flagicon|USA}} [[वाटकिन्स ग्लेन आंतरराष्ट्रीय]]
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] (१९६१-१९८०)
| २०
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|UAE}} [[यास मरिना सर्किट]]{{asterisk}}
| [[अबु धाबी ग्रांप्री]] (२००९-२०२३){{asterisk}}
| १५
|-
!|{{flagicon|KOR}} [[कोरिया आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[कोरियन ग्रांप्री]] (२०१०-२०१३)
| ४
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|NED}} [[सर्किट झॉन्डवुर्ट]]{{asterisk}}
| [[डच ग्रांप्री]] (१९५२-१९५३, १९५५, १९५८-१९७१, १९७३-१९८५, २०२१-२०२३){{asterisk}}
| ३३
|-
!|{{flagicon|AUT}} [[झेल्टवेग विमानतळ]]
| [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]] (१९६४)
| १
|-
!|{{flagicon|BEL}} [[सर्किट झोल्डर]]
| [[बेल्जियम ग्रांप्री]] (१९७३, १९७५-१९८२, १९८४)
| १०
|}

==ग्रांप्रीनुसार यादी== 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot;
|-
! नाव
! यजमान देश
! स्पर्धा वर्ष
! एकूण सर्किट
! एकूण स्पर्धा
|-
!| [[७०वा वर्धापन ग्रांप्री]]{{efn|७०वा वर्धापन ग्रांप्री , [[युनायटेड किंग्डम]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=७०वा वर्धापन ग्रांप्री २०२०|दुवा=https://www.redbull.com/int-en/redbullracing/races/70th-anniversary-grand-prix-2020|प्रकाशक=रेड बुल|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=७०वा वर्धापन ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड किंग्डम}}
| {{एफ.१|२०२०}}
| १
| १
|-
! style=background:#FBCEB1| [[अबु धाबी ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|अबु धाबी ग्रांप्री, [[संयुक्त अरब अमिराती]] मध्ये खेळवली गेली..&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=या महिन्याच्या अबू धाबी ग्रँड प्रिक्सबद्दल जाणून घेण्यासाठी सर्वकाही माहिती.|दुवा=https://man.vogue.me/lifestyle/sports/abu-dhabi-grand-prix/|प्रकाशक=व्होग मॅन अरेबिया|दिनांक=४ डिसेंबर २०२१|6=|accessdate=2024-05-28|archive-date=2021-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115205024/https://man.vogue.me/lifestyle/sports/abu-dhabi-grand-prix/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|name=अबु धाबी ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|संयुक्त अरब अमिराती}}
| {{एफ.१|२००९}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| १५
|-
! [[आर्जेन्टाइन ग्रांप्री]]
| {{flag|आर्जेन्टिना}}
| {{एफ.१|१९५३}}-{{एफ.१|१९५८}}, {{एफ.१|१९६०}}, {{एफ.१|१९७२}}-{{एफ.१|१९७५}}, {{एफ.१|१९७७}}-{{एफ.१|१९८१}}, {{एफ.१|१९९५}}-{{एफ.१|१९९८}}{{efn|The १९९९ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री was on the provisional {{एफ.१|१९९९}} schedule, but it was cancelled as a consequence of the failure to reach a financial agreement.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=एक्लेस्टोनने शर्यत रद्द केली.|दुवा=https://www.newspapers.com/clip/88259375/1999-argentine-gp-cancelled-the-sunday/|प्रकाशक=The Sunday Age|दिनांक=२४ जानेवारी १९९९|दिनांक=३ नोव्हेंबर २०२१|page=१०|via=न्युजपेपर डॉट कॉम|url-access=subscription|}}&lt;/ref&gt;}}
| १
| २०
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|ऑस्ट्रेलिया}}
| {{एफ.१|१९८५}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२२}}-{{एफ.१|२०२४}}
| २
| ३८
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|ऑस्ट्रिया}}
| {{एफ.१|१९६४}}, {{एफ.१|१९७०}}-{{एफ.१|१९८७}}, {{एफ.१|१९९७}}-{{एफ.१|२००३}}, {{एफ.१|२०१४}}-{{एफ.१|२०२३}}
| २
| ३६
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[अझरबैजान ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|अझरबैजान}}
| {{एफ.१|२०१७}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| ६
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[बहरैन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|बहरैन}}
| {{एफ.१|२००४}}-{{एफ.१|२०१०}},{{efn|The [[२०११ बहरैन ग्रांप्री]] was cancelled as a result of the [[बहरैनi uprising of २०११]].&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=बहरैन ग्रांप्री cancelled after team protests|दुवा=https://www.theguardian.com/sport/2011/jun/10/bahrain-grand-prix-cancelled-team-protests|प्रकाशक=The Guardian|दिनांक=१० जून २०११|दिनांक=३ नोव्हेंबर २०२१|}}&lt;/ref&gt;}} {{एफ.१|२०१२}}-{{एफ.१|२०२४}}
| १
| २०
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[बेल्जियम ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|बेल्जियम}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|१९५६}}, {{एफ.१|१९५८}}, {{एफ.१|१९६०}}-{{एफ.१|१९६८}}, {{एफ.१|१९७०}}, {{एफ.१|१९७२}}-{{एफ.१|२००२}}, {{एफ.१|२००४}}-{{एफ.१|२००५}}, {{एफ.१|२००७}}-
{{एफ.१|२०२३}}
| ३
| ६८
|-
! scope=&quot;row&quot;| [[ब्राझिलियन ग्रांप्री]]
| {{flag|ब्राझिल}}
| {{एफ.१|१९७३}}-{{एफ.१|२०१९}}
| २
| ४७
|-
! style=background:#FBCEB1| [[ब्रिटिश ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|युनायटेड किंग्डम}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|२०२३}}
| ३
| ७४
|-
!| [[सीझरस पॅलेस ग्रांप्री]]{{efn|सीझरस पॅलेस ग्रांप्री, [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=When the US Grand Prix was staged in a लास व्हेगस parking lot|दुवा=https://edition.cnn.com/2019/10/31/motorsport/las-vegas-caesars-palace-grand-prix-formula-one-spt-intl/index.html|प्रकाशक=CNN|दिनांक=३१ ऑक्टोबर २०१९|दिनांक=४ डिसेंबर २०२१|}}&lt;/ref&gt;|name=सीझरस पॅलेस ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|१९८१}}-{{एफ.१|१९८२}}
| १
| २
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|कॅनडा}}
| {{एफ.१|१९६७}}-{{एफ.१|१९७४}}, {{एफ.१|१९७६}}-{{एफ.१|१९८६}}, {{एफ.१|१९८८}}-{{एफ.१|२००८}}, {{एफ.१|२०१०}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२२}}-{{एफ.१|२०२३}}
| ३
| ५२
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[चिनी ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|चीन}}
| {{एफ.१|२००४}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२४}}
| १
| १७
|-
!| [[डॅलस ग्रांप्री]]{{efn|डॅलस ग्रांप्री, [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref name=USGPStats२०००&gt;{{cite journal|title=Facts and Stats about the US Grand Prix|दुवा=http://www.atlasf1.com/2000/usa/preview/usalap.html|journal=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम|volume=६|number=३८|दिनांक=२० सप्टेंबर २०००|दिनांक=४ डिसेंबर २०२१|archive-date=१५ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215195053/http://www.atlasf1.com/2000/usa/preview/usalap.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|name=डॅलस ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|१९८४}}
| १
| १
|-
!| [[डेट्रॉईट ग्रांप्री]]{{efn|डेट्रॉईट ग्रांप्री, [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref name=USGPStats२०००/&gt;|name=डेट्रॉईट ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|१९८२}}-{{एफ.१|१९८८}}
| १
| ७
|-
! style=background:#FBCEB1| [[डच ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|नेदरलँड्स}}
| {{एफ.१|१९५२}}-{{एफ.१|१९५३}}, {{एफ.१|१९५५}}, {{एफ.१|१९५८}}-{{एफ.१|१९७१}}, {{एफ.१|१९७३}}-{{एफ.१|१९८५}}, {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| ३३
|-
!| [[आयफेल ग्रांप्री]]{{efn|आयफेल ग्रांप्री , [[जर्मनी]] मध्ये खेळवली गेली..&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=लुइस हॅमिल्टन equals Schumacher's record with victory in जर्मनी|दुवा=https://www.dw.com/en/lewis-hamilton-equals-schumachers-record-with-victory-in-germany/a-55230023|प्रकाशक=Deutsche Welle|दिनांक=११ ऑक्टोबर २०२०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=आयफेल ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|जर्मनी}}
| {{एफ.१|२०२०}}
| १
| १
|-
! style=background:#FBCEB1|[[एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री , [[इटली]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref name=EMIGP२०२०/&gt;|name=एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|इटली}}
| {{एफ.१|२०२०}}-{{एफ.१|२०२२}}, {{एफ.१|२०२४}}
| १
| ४
|-
! [[युरोपियन ग्रांप्री]]{{efn|युरोपियन ग्रांप्री, [[जर्मनी]]  मध्ये (१२ वेळा), [[स्पेन]] मध्ये  (७ वेळा), [[युनायटेड किंग्डम]] मध्ये (३ वेळा), आणि [[अझरबैजान]] मध्ये (१ वेळा) खेळवली गेली.&lt;ref name=&quot;GPResults&quot;&gt;{{cite web|title=Race Results|url=https://www.formula1.com/en/results.html|publisher=Formula One|access-date=15 December 2020|archive-date=16 October 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071016235942/http://www.formula1.com/results/driver/1977/381.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=In numbers - the युरोपियन ग्रांप्री|दुवा=http://www.formula1.com/content/fom-website/en/latest/features/2016/6/एफ.1-european-grand-prix-baku-in-numbers.html|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|दिनांक=१५ डिसेंबर २०२०|6=}}{{मृत दुवा|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;|name=युरोपियन ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड किंग्डम}}&lt;br/&gt;{{flag|जर्मनी}}&lt;br/&gt;{{flag|स्पेन}}&lt;br/&gt;{{flag|अझरबैजान}}
| {{एफ.१|१९८३}}-{{एफ.१|१९८५}}, {{एफ.१|१९९३}}-{{एफ.१|१९९७}}, {{एफ.१|१९९९}}-{{एफ.१|२०१२}}, {{एफ.१|२०१६}}
| ६
| २३
|-
! [[फ्रेंच ग्रांप्री]]
| {{flag|फ्रांस}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|१९५४}}, {{एफ.१|१९५६}}-{{एफ.१|२००८}}, {{एफ.१|२०१८}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२२}}
| ७
| ६२
|-
! [[जर्मन ग्रांप्री]]
| {{flag|जर्मनी}}
| {{एफ.१|१९५१}}-{{एफ.१|१९५४}}, {{एफ.१|१९५६}}-{{एफ.१|१९५९}}, {{एफ.१|१९६१}}-{{एफ.१|२००६}}, {{एफ.१|२००८}}-{{एफ.१|२०१४}}, {{एफ.१|२०१६}}, {{एफ.१|२०१८}}-{{एफ.१|२०१९}}
| ३
| ६४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[हंगेरियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|हंगेरी}}
| {{एफ.१|१९८६}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| ३८
|-
! [[भारतीय ग्रांप्री]]
| {{flag|भारत}}
| {{एफ.१|२०११}}-{{एफ.१|२०१३}}
| १
| ३
|-
!| [[इंडियानापोलिस ५००]]{{efn|The इंडियानापोलिस ५०० was not a &quot;Grand Prix&quot;, but it was included as a round of the World Championship from १९५० to १९६०.&lt;ref name=Smith२०१९&gt;{{harvnb|Smith|२०१९|pp=१०, ७६}}&lt;/ref&gt; शर्यत [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref name=USGPStats२०००/&gt;|name=इंडियानापोलिस|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स|१९५९}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|१९६०}}
| १
| ११
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[इटालियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|इटली}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|२०२३}}
| २
| ७४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[जपानी ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|जपान}}
| {{एफ.१|१९७६}}-{{एफ.१|१९७७}}, {{एफ.१|१९८७}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२२}}-{{एफ.१|२०२४}}
| २
| ३८
|-
!| [[कोरियन ग्रांप्री]]
| {{flag|दक्षिण कोरिया}}
| {{एफ.१|२०१०}}-{{एफ.१|२०१३}}
| १
| ४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[लास व्हेगस ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|लास व्हेगस ग्रांप्री , [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=मॅक्स व्हर्सटॅपन unimpressed with excess and opulence of लास व्हेगस ग्रांप्री|दुवा=https://apnews.com/article/एफ.1-las-vegas-tickets-verstappen-hamilton-01b5035e0c2df062848832dfee13165d|agency=[[असोसियेटेड प्रेस]]|दिनांक=१७ नोव्हेंबर २०२३|दिनांक=२३ मे २०२४|}}&lt;/ref&gt;|name=लास व्हेगस ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|२०२३}}
| १
| १
|-
! [[लक्झेंबर्ग ग्रांप्री]]{{efn|लक्झेंबर्ग ग्रांप्री , [[जर्मनी]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{harvnb|White|२००८|p=१२१}}&lt;/ref&gt;|name=लक्झेंबर्ग ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|जर्मनी}}
| {{एफ.१|१९९७}}-{{एफ.१|१९९८}}
| १
| २
|-
! [[मलेशियन ग्रांप्री]]
| {{flag|मलेशिया}}
| {{एफ.१|१९९९}}-{{एफ.१|२०१७}}
| १
| १९
|-
! [[मेक्सिकन ग्रांप्री]]
| {{flag|मेक्सिको}}
| {{एफ.१|१९६३}}-{{एफ.१|१९७०}}, {{एफ.१|१९८६}}-{{एफ.१|१९९२}}, {{एफ.१|२०१५}}-{{एफ.१|२०१९}}
| १
| २०
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|मेक्सिको सिटी ग्रांप्री [[मेक्सिको]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=मेक्सिको City - मेक्सिको|दुवा=https://www.formula1.com/en/information.mexico-autodromo-hermanos-rodriguez-mexico-city.1K2WPfBcI8kTXjcTHcbsBM.html|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|दिनांक=१९ जानेवारी २०२१|}}&lt;/ref&gt;|name=मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|मेक्सिको}}
| {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[मायामी ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|मायामी ग्रांप्री , [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=Miami Prepares for फॉर्म्युला वन|दुवा=https://www.nytimes.com/2021/10/29/sports/autoracing/miami-formula-1-race.html|प्रकाशक=The New York Times|दिनांक=२९ ऑक्टोबर २०२१|दिनांक=२६ डिसेंबर २०२१|}}&lt;/ref&gt;|name=मायामी ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|२०२२}}-{{एफ.१|२०२४}}
| १
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[मोनॅको ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|मोनॅको}}
| {{एफ.१|१९५०}}, {{एफ.१|१९५५}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२४}}
| १
| ७०
|-
! [[मोरोक्कन ग्रांप्री]]
| {{flag|मोरोक्को}}
| {{एफ.१|१९५८}}
| १
| १
|-
!| [[पॅसिफिक ग्रांप्री]]{{efn|पॅसिफिक ग्रांप्री , [[जपान]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=In memory of... the पॅसिफिक एफ.१ Grand Prix|दुवा=https://www.crash.net/f1/feature/202203/1/in-memory-of-the-pacific-grand-prix|प्रकाशक=Crash|दिनांक=१५ एप्रिल २०१४|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=पॅसिफिक ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|जपान|१९४७}}
| {{एफ.१|१९९४}}-{{एफ.१|१९९५}}
| १
| २
|-
!| [[कोपा असेर्बो|पेस्कारा ग्रांप्री]]{{efn|पेस्कारा ग्रांप्री, ज्याला[[कोपा असेर्बो]] असेही म्हणतात, [[पेस्कारा]], [[इटली]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Jenkinson|first=Denis|title=XXV ग्रान प्रीमिओ पेस्कारा: A Real Grand Prix Victory for वॉनवॉल|दुवा=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1957/16/xxv-gran-premio-pescara|journal=Motor Sport|volume=XXXIII|number=९|दिनांक=सप्टेंबर १९५७|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|page=४९४|archive-date=२३ सप्टेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923133859/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1957/16/xxv-gran-premio-pescara|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|name=पेस्कारा ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|इटली}}
| {{एफ.१|१९५७}}
| १
| १
|-
! [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]]
| {{flag|पोर्तुगाल}}
| {{एफ.१|१९५८}}-{{एफ.१|१९६०}}, {{एफ.१|१९८४}}-{{एफ.१|१९९६}}, {{एफ.१|२०२०}}-{{एफ.१|२०२१}}
| ४
| १८
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[कतार ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|Qatar}}
| {{एफ.१|२०२१}}, {{एफ.१|२०२३}}
| १
| २
|-
! scope=&quot;row&quot;| [[रशियन ग्रांप्री]]
| {{flag|रशिया}}
| {{एफ.१|२०१४}}-{{एफ.१|२०२१}}
| १
| ८
|-
!| [[साखिर ग्रांप्री]]{{efn|साखिर ग्रांप्री , [[बहरैन]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=२०२० एफ.१ साखिर ग्रांप्री race results|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/sakhir-grand-prix-race-results/4922672/|प्रकाशक=Motorsport.com|दिनांक=६ डिसेंबर २०२०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=साखिर ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|बहरैन}}
| {{एफ.१|२०२०}}
| १
| १
|-
! [[सान मरिनो ग्रांप्री]]{{efn|सान मरिनो ग्रांप्री , [[इटली]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref name=EMIGP२०२०&gt;{{स्रोत बातमी|title=फॉर्म्युला वन statistics for the एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री|दुवा=https://www.reuters.com/article/uk-motor-एफ.1-emiliaromagna-idUKKBN27E2AT|प्रकाशक=Reuters|दिनांक=२९ ऑक्टोबर २०२०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=सान मरिनो ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|इटली}}
| {{एफ.१|१९८१}}-{{एफ.१|२००६}}
| १
| २६
|-
! style=background:#FBCEB1| [[साओ पावलो ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|साओ पावलो ग्रांप्री , [[ब्राझिल]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=एफ.१ confirms five-year deal for Sao Paulo Grand Prix at Interlagos|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/interlagos-sao-paulo-एफ.1-2021-deal/4928265/|प्रकाशक=Motorsport.com|दिनांक=१६ डिसेंबर २०२०|दिनांक=१९ जानेवारी २०२१|}}&lt;/ref&gt;|name=साओ पावलो ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|ब्राझिल}}
| {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[सौदी आरेबियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|सौदी अरेबिया}}
| {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२४}}
| १
| ४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[सिंगापूर ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|सिंगापूर}}
| {{एफ.१|२००८}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२२}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| १४
|-
! [[दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री]]
| {{flagicon|RSA|१९८२}} दक्षिण आफ्रिका&lt;!-- Correct flag: all the Grands Prix were held before १९९४ --&gt;
| {{एफ.१|१९६२}}-{{एफ.१|१९६३}}, {{एफ.१|१९६५}}, {{एफ.१|१९६७}}-{{एफ.१|१९८०}},{{efn|The [[१९८१ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री]] was not part of the World Championship due to the dispute of the [[FISA-FOCA war]].&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=The one that didn't count|दुवा=http://forix.autosport.com/8w/za81.html|प्रकाशक=८W|दिनांक=Christmas २०००|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=FISA-FOCA RSA|group=}} {{एफ.१|१९८२}}-{{एफ.१|१९८५}}, {{एफ.१|१९९२}}-{{एफ.१|१९९३}}
| २
| २३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|स्पेन}}
| {{एफ.१|१९५१}}, {{एफ.१|१९५४}}, {{एफ.१|१९६८}}-{{एफ.१|१९७९}},{{efn|The championship status of the [[१९८० स्पॅनिश ग्रांप्री]] was withdrawn due to the dispute of the [[FISA-FOCA war]].&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=ऍलन जोन्स and the pain in स्पेन|दुवा=https://www.redbull.com/au-en/alan-jones-the-racing-driver-talks-about-spain-1980|प्रकाशक=रेड बुल|दिनांक=५ ऑक्टोबर २०१६|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=FISA-FOCA ESP|group=}} {{एफ.१|१९८१}}, {{एफ.१|१९८६}}-{{एफ.१|२०२३}}
| ५
| ५३
|-
! | [[श्टायरमार्क ग्रांप्री]]{{efn|श्टायरमार्क ग्रांप्री , [[ऑस्ट्रिया]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=२०२० एफ.१ श्टायरमार्क ग्रांप्री report: Hamilton in command ahead of midfield drama|दुवा=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2020-styrian-grand-prix-dominated-by-hamilton-race-results|प्रकाशक=Motor Sport|दिनांक=१२ जुलै २०२०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=श्टायरमार्क ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|ऑस्ट्रिया}}
| {{एफ.१|२०२०}}-{{एफ.१|२०२१}}
| १
| २
|-
! [[स्वीडिश ग्रांप्री]]
| {{flag|स्वीडन}}
| {{एफ.१|१९७३}}-{{एफ.१|१९७८}}{{efn|As a result of a loss of local interest due to the deaths of [[गुन्नर नीलसन]] and [[रॉनी पिटरसन]] in १९७८, the १९७९ स्वीडिश ग्रांप्री was cancelled.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=स्वीडिश Race Cancelled|दुवा=https://www.newspapers.com/clip/65061241/1979-swedish-gp-cancelled/|प्रकाशक=Democrat and Chronicle|दिनांक=२७ मे १९७९|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|page=३D|via=न्युजपेपर डॉट कॉम|url-access=subscription|}}&lt;/ref&gt; Since then, no फॉर्म्युला वन Grand Prix has been held in [[स्वीडन]].&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.thepaddockmagazine.com/record-making-sweden/|प्रकाशक=The Paddock Magazine|दिनांक=१० नोव्हेंबर २०१६|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|title=१९७९ स्वीडिश ग्रांप्री cancelled}}&lt;/ref&gt;|name=स्वीडिश ग्रांप्री|group=}}
| १
| ६
|-
! [[स्विस ग्रांप्री]]
| {{flag|स्वित्झर्लंड}}&lt;br&gt;{{flag|फ्रांस}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|१९५४}}, {{एफ.१|१९८२}}{{efn|[[१९८२ स्विस ग्रांप्री]] , [[डिजॉन]], [[फ्रांस]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Jenkinson|first=Denis|title=The स्विस ग्रांप्री - Another first|दुवा=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-१९८२/४२/the-swiss-grand-prix-२|journal=[[Motor Sport (magazine)|Motor Sport]]|दिनांक=ऑक्टोबर १९८२|page=१३२०|volume=LVIII|number=१०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|archive-date=१० ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200810165019/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-1982/42/the-swiss-grand-prix-२|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|name=स्विस ८२|group=}}
| २
| ६
|-
! [[तुर्की ग्रांप्री]]
| {{flag|तुर्की}}
| {{एफ.१|२००५}}-{{एफ.१|२०११}}, {{एफ.१|२०२०}}-{{एफ.१|२०२१}}
| १
| ९
|-
!| [[टस्कन ग्रांप्री]]{{efn|टस्कन ग्रांप्री , [[इटली]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=What You मे Have Missed from एफ.१ टस्कन ग्रांप्री at Mugello|दुवा=https://www.autoweek.com/racing/formula-1/a34005275/what-missed-एफ.1-tuscan-grand-prix-mugello/|प्रकाशक=Autoweek|दिनांक=१४ सप्टेंबर २०२०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=टस्कन ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|इटली}}
| {{एफ.१|२०२०}}
| १
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 {{asterisk}}| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎]]{{asterisk}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|१९५९}}-{{एफ.१|१९८०}}, {{एफ.१|१९८९}}-{{एफ.१|१९९१}}, {{एफ.१|२०००}}-{{एफ.१|२००७}}, {{एफ.१|२०१२}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२३}}
| ६
| ४४
|-
! [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम]]
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|१९७६}}-{{एफ.१|१९८३}}
| १
| ८
|}

==हंगामानुसार यादी==
===१९५०–१९५९===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Rnd
! [[१९५० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५०]]
! [[१९५१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५१]]
! [[१९५२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५२]]
! [[१९५३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५३]]
! [[१९५४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५४]]
! [[१९५५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५५]]
! [[१९५६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५६]]
! [[१९५७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५७]]
! [[१९५८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५८]]
! [[१९५९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५९]]
|-
! १
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९५१ स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt; 
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९५२ स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५३ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५४ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५५ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५६ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५७ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५३ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
|-
! २ 
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५१ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५२ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५३ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५४ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt; 
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt; 
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt; 
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९५९}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५९ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
|-
! ३ 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५० इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९५३ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५५ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५६ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५७ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९५८ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt; 
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९५९ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt; 
|-
! ४ 
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९५० स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५८ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
|-
! ५ 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९५५ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
|-
! ६ 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५७ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
|-
! ७ 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९५२ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९५४ स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} पेस्कारा &lt;!-- [[१९५७ पेस्कारा ग्रांप्री|पेस्कारा]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९५९ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt; 
|-
! ८ 
| 
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९५१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९५३ स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
|-
! ९ 
| 
| 
| 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९५४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt; 
| 
| 
| 
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९५८ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt; 
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९५९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt; 
|-
! १० 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
|
|-
! ११ 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| {{flagicon|MAR}} मोरोक्को &lt;!-- [[१९५८ मोरोक्को ग्रांप्री|मोरोक्को]] --&gt; 
| 
|}

===१९६०–१९६९===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Rnd
! [[१९६० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६०]]     
! [[१९६१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६१]]     
! [[१९६२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६२]]     
! [[१९६३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६३]]     
! [[१९६४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६४]]     
! [[१९६५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६५]]     
! [[१९६६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६६]]     
! [[१९६७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६७]]     
! [[१९६८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६८]]     
! [[१९६९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६९]]     
|-
! १     
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन  &lt;!-- [[१९६० आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६२ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६५ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६७ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६८ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६९ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
|-
! २     
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६१ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६४ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश  &lt;!-- [[१९६८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश  &lt;!-- [[१९६९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
|-
! ३     
| {{flagicon|USA}} इंडि ५००  &lt;!-- [[१९६० इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६३ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६७ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
|-
! ४     
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६० डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६५ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६९ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
|-
! ५     
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६६ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६८ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
|-
! ६     
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६५ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
|-
! ७     
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन  &lt;!-- [[१९६४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६५ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६७ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
|-
! ८     
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज  &lt;!-- [[१९६० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन  &lt;!-- [[१९६७ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
|-
! ९     
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
|     
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६२ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६३ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६४ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६६ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन  &lt;!-- [[१९६९ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
|-
! १०     
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|     
|     
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६३ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६४ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६५ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
|     
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६७ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन  &lt;!-- [[१९६८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|-
! ११     
|     
|     
|     
|     
|     
|     
|     
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६७ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६८ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६९ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
|-
! १२     
|     
|     
|     
|     
|     
|     
|     
|     
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६८ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
|     
|}

===१९७०–१९७९===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Rnd
! [[१९७० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७०]]
! [[१९७१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७१]]
! [[१९७२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७२]]
! [[१९७३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७३]]
! [[१९७४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७४]]
! [[१९७५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७५]]
! [[१९७६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७६]]
! [[१९७७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७७]]
! [[१९७८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७८]]
! [[१९७९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७९]]
|-
! १
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७० दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७१ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७२ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७३ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७४ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७५ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७६ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७७ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७८ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७९ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
|-
! २
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७२ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७४ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७५ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७६ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७७ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७८ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७९ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
|-
! ३
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७३ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७४ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७५ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|पश्चिम यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७७ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७८ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७९ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
|-
! ४
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७१ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७७ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|पश्चिम यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७८ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|पश्चिम यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|पश्चिम यु.एस.ए.]] --&gt;
|-
! ५
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७० डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|ESP|१९७७}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७७ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP|१९७७}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
|-
! ६
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७९ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
|-
! ७
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७३ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७४ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७५ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७६ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|ESP|१९७७}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
|-
! ८
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७१ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७४ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७५ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७७ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७८ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
|-
! ९
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७२ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७५ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
|-
! १०
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७१ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७३ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
|-
! ११
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७५ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७६ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७७ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७९ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
|-
! १२
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७३ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७६ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७७ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७८ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७९ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
|-
! १३
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९७० मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
|
|
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७७ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७८ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
|-
! १४
|
|
|
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७९ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
|-
! १५
|
|
|
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७४ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७७ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७८ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|-
! १६
|
|
|
|
|
|
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९७६ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७७ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
|
|-
! १७
|
|
|
|
|
|
|
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९७७ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
|
|
|}

===१९८०–१९८९===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%; width: auto&quot;
! Rnd
! [[१९८० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८०]]
! [[१९८१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८१]]
! [[१९८२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८२]]
! [[१९८३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८३]]
! [[१९८४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८४]]
! [[१९८५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८५]]
! [[१९८६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८६]]
! [[१९८७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८७]]
! [[१९८८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८८]]
! [[१९८९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८९]]
|-
! १
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९८० आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|प. यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९८२ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८४ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८५ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८६ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८७ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८८ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८९ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
|-
! २
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८० ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८१ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८२ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|प. यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९८४ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८५ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९८६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८७ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८८ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८९ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
|-
! ३
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९८० दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९८१ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|प. यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८५ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८६ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
|-
! ४
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|प. यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८१ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८२ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८३ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८४ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९८८ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९८९ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
|-
! ५
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८७ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|-
! ६
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८५ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८८ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८९ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
|-
! ७
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|ESP|१९७७}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९८१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८२ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८३ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८५ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८६ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
|-
! ८
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८४ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८७ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
|-
! ९
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८२ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डॅलस &lt;!-- [[१९८४ डॅलस ग्रांप्री|डॅलस]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८५ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९८७ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
|-
! १०
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८७ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९८८ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९८९ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
|-
! ११
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८० डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८१ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८३ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८५ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९८६ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८९ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
|-
! १२
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८१ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८३ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८६ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८७ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
|-
! १३
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८२ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८४ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९८७ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८८ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८९ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
|-
! १४
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८१ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९८२ स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९८३ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९८५ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८६ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९८७ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९८८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९८९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
|-
! १५
|
| {{flagicon|USA}} सीझरस पॅलेस &lt;!-- [[१९८१ सीझरस पॅलेस ग्रांप्री|सीझरस पॅलेस]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९८३ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९८४ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९८५ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९८६ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९८७ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९८८ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९८९ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
|-
! १६
|
|
| {{flagicon|USA}} सीझरस पॅलेस &lt;!-- [[१९८२ सीझरस पॅलेस ग्रांप्री|सीझरस पॅलेस]] --&gt;
|
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८४ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९८५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९८६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९८७ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९८८ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९८९ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
|}

===१९९०–१९९९===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; width: auto&quot;
! Rnd
! [[१९९० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९०]]
! [[१९९१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९१]]
! [[१९९२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९२]]
! [[१९९३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९३]]
! [[१९९४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९४]]
! [[१९९५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९५]]
! [[१९९६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९६]]
! [[१९९७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९७]]
! [[१९९८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९८]]
! [[१९९९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९९]]
|-
! १  
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९९० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९९१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} दक्षिण आफ्रिका &lt;!-- [[१९९२ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|दक्षिण आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} दक्षिण आफ्रिका &lt;!-- [[१९९३ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|दक्षिण आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९४ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९५ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} [[१९९६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[१९९७ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[१९९८ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[१९९९ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
|-
! २
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९० ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९१ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९९२ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} पॅसिफिक &lt;!-- [[१९९४ पॅसिफिक ग्रांप्री|पॅसिफिक]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९९५ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९६ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} [[१९९७ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[१९९८ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[१९९९ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|-
! ३
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९० सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९१ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९२ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९९३ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९४ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९५ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९९६ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९९७ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} [[१९९८ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]]
| {{flagicon|SMR}} [[१९९९ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
|-
! ४
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९३ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९९६ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} [[१९९७ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[१९९८ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|MON}} [[१९९९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
|-
! ५
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९१ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९२ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९६ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} [[१९९७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|ESP}} [[१९९८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[१९९९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
|-
! ६
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९९० मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९९१ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} [[१९९७ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|MON}} [[१९९८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|CAN}} [[१९९९ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
|-
! ७
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९५ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} [[१९९७ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[१९९८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|FRA}} [[१९९९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
|-
! ८
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} [[१९९७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|FRA}} [[१९९८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|GBR}} [[१९९९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
|-
! ९
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९५ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} [[१९९७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[१९९८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|AUT}} [[१९९९ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
|-
! १०
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९१ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९४ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९७ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} [[१९९८ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|GER}} [[१९९९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
|-
! ११
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९२ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९३ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} [[१९९७ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|GER}} [[१९९८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|HUN}} [[१९९९ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
|-
! १२
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} [[१९९६ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[१९९७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|HUN}} [[१९९८ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[१९९९ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
|-
! १३
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९१ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९४ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९५ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} [[१९९७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[१९९८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[१९९९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
|-
! १४
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९२ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९३ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९९४ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९९५ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९९७ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} [[१९९८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|EUR}} [[१९९९ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
|-
! १५
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९० जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९१ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९२ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९३ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९४ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} पॅसिफिक &lt;!-- [[१९९५ पॅसिफिक ग्रांप्री|पॅसिफिक]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९६ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|LUX}} [[१९९७ लक्झेंबर्ग ग्रांप्री|लक्झेंबर्ग]]
| {{flagicon|LUX}} [[१९९८ लक्झेंबर्ग ग्रांप्री|लक्झेंबर्ग]]
| {{flagicon|MYS}} [[१९९९ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
|-
! १६
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९० ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९१ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९२ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९३ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९४ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९५ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९६ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} [[१९९७ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|JPN}} [[१९९८ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|JPN}} [[१९९९ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
|-
! १७
|
|
|
|
|
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
|
| {{flagicon|EUR}} [[१९९७ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
|
|
|}

===२०००–२००९===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
! Rnd
! [[२००० फॉर्म्युला वन हंगाम|२०००]]
! [[२००१ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००१]]
! [[२००२ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००२]]
! [[२००३ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००३]]
! [[२००४ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००४]]
! [[२००५ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००५]]
! [[२००६ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००६]]
! [[२००७ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००७]]
! [[२००८ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००८]]
! [[२००९ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००९]]
|-
! १
| {{flagicon|AUS}} [[२००० ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००१ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००२ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००३ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००४ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००६ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००७ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००८ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००९ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
|-
! २
| {{flagicon|BRA}} [[२००० ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००१ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००२ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००३ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००४ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००५ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००६ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००७ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००८ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००९ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
|-
! ३
| {{flagicon|SMR}} [[२००० सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००१ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००२ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००४ बहारीन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००७ बहरीन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००८ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२००९ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
|-
! ४
| {{flagicon|GBR}} [[२००० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००१ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००२ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००३ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००४ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००५ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००६ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००७ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००९ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
|-
! ५
| {{flagicon|ESP}} [[२००० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००६ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|MON}} [[२००७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|TUR}} [[२००८ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
|-
! ६
| {{flagicon|EUR}} [[२००० युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२००१ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२००२ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२००३ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|MON}} [[२००४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२००५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००७ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|MON}} [[२००८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२००९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
|-
! ७
| {{flagicon|MON}} [[२००० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२००१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२००२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२००३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००४ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००५ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|MON}} [[२००६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|USA}} [[२००७ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|TUR}} [[२००९ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
|-
! ८
| {{flagicon|CAN}} [[२००० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००१ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
|-
! ९
| {{flagicon|FRA}} [[२००० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००१ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००२ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००३ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|USA}} [[२००४ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|USA}} [[२००५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GER}} [[२००९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
|-
! १०
| {{flagicon|AUT}} [[२००० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००५ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|USA}} [[२००६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००७ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००९ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
|-
! ११
| {{flagicon|GER}} [[२००० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००७ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००८ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००९ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
|-
! १२
| {{flagicon|HUN}} [[२००० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००५ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|TUR}} [[२००७ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००८ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००९ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
|-
! १३
| {{flagicon|BEL}} [[२००० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००१ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००२ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००३ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००४ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००६ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
|-
! १४
| {{flagicon|ITA}} [[२००० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|TUR}} [[२००५ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|TUR}} [[२००६ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२००९ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
|-
! १५
| {{flagicon|USA}} [[२००० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|USA}} [[२००३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००७ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|SIN}} [[२००८ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००९ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
|-
! १६
| {{flagicon|JPN}} [[२००० जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|USA}} [[२००१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|USA}} [[२००२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००३ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२००४ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|CHN}} [[२००६ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२००७ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००८ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००९ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|-
! १७
| {{flagicon|MYS}} [[२००० मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००१ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००२ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
|
| {{flagicon|JPN}} [[२००४ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००५ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००६ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००७ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२००८ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|UAE}} [[२००९ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
|-
! १८
|
|
|
|
| {{flagicon|BRA}} [[२००४ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००५ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००६ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|
| {{flagicon|BRA}} [[२००८ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|
|-
! १९
|
|
|
|
|
| {{flagicon|CHN}} [[२००५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
|
|
|
|
|}

===२०१०-२०१९===
&lt;!--
          PLEASE DO NOT ADD FUTURE RACES TO THIS TABLE
          by convention, races are added to this table once they have occurred
--&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
! क्र.
! {{एफ.१|२०१०}} (१९)
! {{एफ.१|२०११}} (१९)
! {{एफ.१|२०१२}} (२०)
! {{एफ.१|२०१३}} (१९)
! {{एफ.१|२०१४}} (१९)
! {{एफ.१|२०१५}} (१९)
! {{एफ.१|२०१६}} (२१)
! {{एफ.१|२०१७}} (२०)
! {{एफ.१|२०१८}} (२१)
! {{एफ.१|२०१९}} (२१)
|-
! १
| {{flagicon|BHR}} [[२०१० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०११ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०१२ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०१३ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०१४ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०१५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०१६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|AUS}} [[२०१७ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]}}
| {{nowrap|{{flagicon|AUS}} [[२०१८ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]}}
| {{nowrap|{{flagicon|AUS}} [[२०१९ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]}}
|-
! २
| {{flagicon|AUS}} [[२०१० ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०११ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०१२ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०१३ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०१४ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०१५ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१६ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१७ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१८ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१९ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
|-
! ३
| {{flagicon|MYS}} [[२०१० मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०११ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१२ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१३ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१४ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१६ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१७ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१८ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१९ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
|-
! ४
| {{flagicon|CHN}} [[२०१० चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|TUR}} [[२०११ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१२ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१३ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१४ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१६ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१७ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|AZE}} [[२०१८ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]]}}
| {{nowrap|{{flagicon|AZE}} [[२०१९ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]]}}
|-
! ५
| {{flagicon|ESP}} [[२०१० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०११ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१७ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
|-
! ६
| {{flagicon|MON}} [[२०१० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०११ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
|-
! ७
| {{flagicon|TUR}} [[२०१० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०११ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१७ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१९ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
|-
! ८
| {{flagicon|CAN}} [[२०१० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|Europe}} [[२०११ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|Europe}} [[२०१२ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|Europe}} [[२०१६ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|AZE}} [[२०१७ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]]
| {{flagicon|FRA}} [[२०१८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|FRA}} [[२०१९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
|-
! ९
| {{flagicon|Europe}} [[२०१० युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०११ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GER}} [[२०१३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१६ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१७ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१८ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१९ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
|-
! १०
| {{flagicon|GBR}} [[२०१० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GER}} [[२०११ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२०१२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{nowrap|{{flagicon|HUN}} [[२०१३ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]}}
| {{flagicon|GER}} [[२०१४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{nowrap|{{flagicon|HUN}} [[२०१५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]}}
| {{flagicon|GBR}} [[२०१६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
|-
! ११
| {{flagicon|GER}} [[२०१० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{nowrap|{{flagicon|HUN}} [[२०११ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]}}
| {{flagicon|HUN}} [[२०१२ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|HUN}} [[२०१४ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|HUN}} [[२०१६ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२०१७ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|GER}} [[२०१८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२०१९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
|-
! १२
| {{nowrap|{{flagicon|HUN}} [[२०१० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]}}
| {{flagicon|BEL}} [[२०११ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|GER}} [[२०१६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|HUN}} [[२०१८ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२०१९ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
|-
! १३
| {{flagicon|BEL}} [[२०१० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०११ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१३ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१९ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
|-
! १४
| {{flagicon|ITA}} [[२०१० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०११ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१२ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|KOR}} [[२०१३ कोरियन ग्रांप्री|कोरियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१४ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१७ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
|-
! १५
| {{flagicon|SIN}} [[२०१० सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०११ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१२ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१३ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१४ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१५ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१६ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०१७ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१८ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१९ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
|-
! १६
| {{flagicon|JPN}} [[२०१० जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|KOR}} [[२०११ कोरियन ग्रांप्री|कोरियन]]
| {{flagicon|KOR}} [[२०१२ कोरियन ग्रांप्री|कोरियन]]
| {{flagicon|भारत}} [[२०१३ भारतीय ग्रांप्री|भारतीय]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१४ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|MYS}} [[२०१६ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१७ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१८ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१९ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
|-
! १७
| {{flagicon|KOR|१९९७}} [[२०१० कोरियन ग्रांप्री|कोरियन]]
| {{flagicon|भारत}} [[२०११ भारतीय ग्रांप्री|भारतीय]]
| {{flagicon|भारत}} [[२०१२ भारतीय ग्रांप्री|भारतीय]]
| {{flagicon|UAE}} [[२०१३ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१४ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|MEX}} [[२०१५ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१६ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१७ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|JPN}} [[२०१८ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१९ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
|-
! १८
| {{flagicon|BRA}} [[२०१० ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|UAE}} [[२०११ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]}}
| {{flagicon|UAE}} [[२०१२ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|BRA}} [[२०१४ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[२०१५ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|MEX}} [[२०१७ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१८ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|MEX}} [[२०१९ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]]
|-
! १९
| {{nowrap|{{flagicon|UAE}} [[२०१० अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]}}
| {{flagicon|BRA}} [[२०११ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|BRA}} [[२०१३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|UAE}} [[२०१४ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|UAE}} [[२०१५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|MEX}} [[२०१६ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]]
| {{flagicon|BRA}} [[२०१७ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|MEX}} [[२०१८ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
|-
! २०
|
|
| {{flagicon|BRA}} [[२०१२ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|
|
|
| {{flagicon|BRA}} [[२०१६ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|UAE}} [[२०१७ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|BRA}} [[२०१८ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[२०१९ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|-
! २१
|
|
|
|
|
|
| {{flagicon|UAE}} [[२०१६ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
|
| {{flagicon|UAE}} [[२०१८ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|UAE}} [[२०१९ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
|}

===२०२०-२०२९===
&lt;!--
 PLEASE DO NOT ADD FUTURE RACES TO THIS TABLE
 by convention, races are added to this table once they have occurred
--&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
! क्र.
! {{एफ.१|२०२०}} (१७)
! {{एफ.१|२०२१}} (२२)
! {{एफ.१|२०२२}} (२२)
! {{एफ.१|२०२३}} (२२)
! {{एफ.१|२०२४}} (२४)
! {{एफ.१|२०२५}} (२४)
! {{एफ.१|२०२६}} (२४)
! २०२७
! २०२८
! २०२९
|-
! १
| {{flagicon|AUT}} [[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|बहरैन}} [[२०२१ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|बहरैन}} [[२०२२ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|बहरैन}} [[२०२३ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|बहरैन}} [[२०२४ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| 
|
|
|
|-
! २
| {{flagicon|AUT}} [[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टायरियन]]
| {{flagicon|इटली}}[[२०२१ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|एमिलिया रोमान्या]]
| {{flagicon|सौदी अरेबिया}} [[२०२२ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]]
| {{flagicon|सौदी अरेबिया}} [[२०२३ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]]
| {{flagicon|सौदी अरेबिया}} [[२०२४ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]] 
| {{flagicon|चीन}}[[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| 
| 
| 
| 
|-
! ३
| {{flagicon|HUN}} [[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|पोर्तुगाल}}[[२०२१ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]]
| {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}} [[२०२२ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}} [[२०२३ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}} [[२०२४ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] 
| {{flagicon|जपान}}[[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| 
| 
| 
| 
|-
! ४
| {{flagicon|GBR}} [[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|स्पेन}}[[२०२१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|इटली}} [[२०२२ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|एमिलिया रोमान्या]]
| {{flagicon|अझरबैजान}} [[२०२३ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]] 
| {{flagicon|जपान}} [[२०२४ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] 
| {{flagicon|बहरैन}}[[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| 
| 
|
|
|-
! ५
| {{flagicon|GBR}} [[२०२० ७०वा वर्धापन ग्रांप्री|७०वा वर्धापन]]
| {{flagicon|मोनॅको}}[[२०२१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२२ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२३ मायामी ग्रांप्री|मायामी]] 
| {{flagicon|चीन}} [[२०२४ चिनी ग्रांप्री|चिनी]] 
| {{flagicon|सौदी अरेबिया}}[[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]]
| 
| 
| 
| 
|-
! ६
| {{flagicon|ESP}} [[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|अझरबैजान}}[[२०२१ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]]
| {{flagicon|स्पेन}} [[२०२२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|मोनॅको}} [[२०२३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] 
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२४ मायामी ग्रांप्री|मायामी]] 
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]  
| 
| 
| 
| 
|-
! ७
| {{flagicon|BEL}} [[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|फ्रांस}}[[२०२१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|मोनॅको}} [[२०२२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|स्पेन}} [[२०२३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|इटली}} [[२०२४ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|एमिलिया रोमान्या]]
| {{flagicon|इटली}} [[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|एमिलिया रोमान्या]]
| 
| 
| 
| 
|-
! ८
| {{flagicon|ITA}} [[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[२०२१ श्टायरमार्क ग्रांप्री|श्टायरमार्क]]
| {{flagicon|अझरबैजान}} [[२०२२ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]]
| {{flagicon|कॅनडा}} [[२०२३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] 
| {{flagicon|मोनॅको}} [[२०२४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] 
| {{flagicon|मोनॅको}} [[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] 
| 
| 
| 
| 
|-
! ९
| {{flagicon|ITA}} [[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्कन]]
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[२०२१ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|कॅनडा}} [[२०२२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}} [[२०२३ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] 
| {{flagicon|कॅनडा}} [[२०२४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] 
| {{flagicon|स्पेन}} [[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] 
| 
| 
| 
| 
|-
! १०
| {{flagicon|RUS}} [[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[२०२१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[२०२२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[२०२३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] 
| {{flagicon|स्पेन}} [[२०२४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] 
| {{flagicon|कॅनडा}} [[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] 
| 
| 
| 
| 
|-
! ११
| {{flagicon|DEU}} [[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफेल]]
| {{flagicon|हंगेरी}} [[२०२१ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}} [[२०२२ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] 
| {{flagicon|हंगेरी}} [[२०२३ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}} [[२०२४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}} [[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] 
| 
| 
| 
| 
|-
! १२
| {{flagicon|POR}} [[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]]
| 
| {{flagicon|फ्रान्स}} [[२०२२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|बेल्जियम}} [[२०२३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] 
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[२०२४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] 
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]  
| 
| 
| 
| 
|-
! १३
| {{flagicon|ITA}} [[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|एमिलिया रोमान्या]]
| {{flagicon|बेल्जियम}} [[२०२१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] 
| {{flagicon|हंगेरी}} [[२०२२ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|नेदरलँड्स}} [[२०२३ डच ग्रांप्री|डच]] 
| {{flagicon|हंगेरी}} [[२०२४ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] 
| {{flagicon|बेल्जियम}} [[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] 
| 
| 
| 
| 
|-
! १४
| {{flagicon|TUR}} [[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|इटली}}[[२०२१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|बेल्जियम}} [[२०२२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|इटली}} [[२०२३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] 
| {{flagicon|बेल्जियम}} [[२०२४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] 
| {{flagicon|हंगेरी}} [[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| 
| 
| 
| 
|-
! १५
| {{flagicon|BHR}} [[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|रशिया}}[[२०२१ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{flagicon|नेदरलँड्स}} [[२०२२ डच ग्रांप्री|डच]] 
| {{flagicon|सिंगापूर}} [[२०२३ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]] 
| {{flagicon|नेदरलँड्स}} [[२०२४ डच ग्रांप्री|डच]] 
| {{flagicon|नेदरलँड्स}} [[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]  
| 
| 
| 
| 
|-
! १६
| {{flagicon|BHR}} [[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]
| {{flagicon|तुर्की}} [[२०२१ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|इटली}} [[२०२२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] 
| {{flagicon|जपान}} [[२०२३ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] 
| {{flagicon|इटली}} [[२०२४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] 
| {{flagicon|इटली}} [[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] 
| 
| 
| 
| 
|-
! १७
| {{flagicon|UAE}} [[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[२०२१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|युनायटेड स्टेट्स]]
| {{flagicon|सिंगापूर}} [[२०२२ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|Qatar}} [[२०२३ कतार ग्रांप्री|कतार]] 
| {{flagicon|अझरबैजान}} [[२०२४ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]] 
| {{flagicon|अझरबैजान}} [[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]] 
| 
|
| 
| 
|-
! १८
| 
| {{flagicon|मेक्सिको}}[[२०२१ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको सिटी]]
| {{flagicon|जपान}} [[२०२२ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|युनायटेड स्टेट्स]]
| {{flagicon|सिंगापूर}} [[२०२४ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]] 
| {{flagicon|सिंगापूर}} [[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]  
|
| 
|
| 
|-
! १९
|
| {{flagicon|ब्राझिल}}[[२०२१ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ पावलो]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|युनायटेड स्टेट्स]]
| {{flagicon|मेक्सिको}} [[२०२३ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको सिटी]] 
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२४ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|युनायटेड स्टेट्स]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|युनायटेड स्टेट्स]] 
| 
| 
| 
|
|-
! २०
|
| {{flagicon|कतार}} [[२०२१ कतार ग्रांप्री|कतार]]
| {{flagicon|मेक्सिको}} [[२०२२ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको सिटी]]
| {{flagicon|ब्राझिल}} [[२०२३ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ पावलो]]
| {{flagicon|मेक्सिको}} [[२०२४ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको सिटी]] 
| {{flagicon|मेक्सिको}} [[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको सिटी]] 
| 
| 
| 
| 
|-
! २१
|
| {{flagicon|सौदी अरेबिया}}[[२०२१ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]]
| {{flagicon|ब्राझिल}} [[२०२२ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ पावलो]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२३ लास व्हेगस ग्रांप्री|लास व्हेगस]]
| {{flagicon|ब्राझिल}} [[२०२४ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ पावलो]] 
| {{flagicon|ब्राझिल}} [[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ पावलो]] 
|
|
|
|
|-
! २२
|
| {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}} [[२०२१ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}} [[२०२२ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}} [[२०२३ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२४ लास व्हेगस ग्रांप्री|लास व्हेगस]] 
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|लास व्हेगस]] 
|
|
|
|
|-
! २३
|
|
|
|
| {{flagicon|Qatar}} [[२०२४ कतार ग्रांप्री|कतार]] 
| {{flagicon|Qatar}} [[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]] 
|
|
|
|
|-
! २४
|
|
|
|
| {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}} [[२०२४ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]] 
| {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}} [[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]] 
|
|
|
|
|}

== हे सुद्धा पहा ==
# [[फॉर्म्युला वन]]
# {{फॉर्म्युला वन सद्य हंगाम (शिर्षक)}}
# [[फॉर्म्युला वन चालक यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]]

==तळटिप==
{{notelist}}
== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
# [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ]

{{फॉर्म्युला वन सद्य हंगाम}}
{{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}}

[[वर्ग:फॉर्म्युला वन शर्यतींसंबंधित याद्या]]
[[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]]</text>
      <sha1>qgidjhzmce58ilkx971vaz48mwk3opn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721720</id>
      <parentid>2721718</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:14:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Koolkrazy</username>
        <id>1591</id>
      </contributor>
      <comment>/* २०२०-२०२९ */</comment>
      <origin>2721720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="218510" sha1="m0er39vx1w2u6m36v1j4vigmg6j1ph6" xml:space="preserve">{{Formula one}}
==यजमान देशानुसार यादी==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot;
|-
! देश
! स्पर्धेचे ठिकाण
! एकूण स्पर्धा
! एकूण सर्किट
|-
|-
!  {{ARG}}
| [[आर्जेन्टाइन ग्रांप्री]] (१९५३-१९५८, १९६०, १९७२-१९७५, १९७७-१९८१, १९९५-१९९८)
| २०
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{AUS}}
| [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] (१९८५-२०१९, २०२२-२०२४)
| ३८
| २
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{AUT}}
|[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]: ३६ (१९६४, १९७०-१९८७, १९९७-२००३, २०१४-२०२३)

[[श्टायरमार्क ग्रांप्री]]: २ (२०२०-२०२१)
| ३८
| २
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 |{{AZE}}
|[[युरोपियन ग्रांप्री]]: १ (२०१६)

[[अझरबैजान ग्रांप्री]]: ६ (२०१७-२०१९, २०२१-२०२३)
|७
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{BHR}}
|[[बहरैन ग्रांप्री]]: २० (२००४-२०१०, २०१२-२०२४)

[[साखिर ग्रांप्री]]: १ (२०२०)
| २१
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{BEL}}
| [[बेल्जियम ग्रांप्री]] (१९५०-१९५६, १९५८, १९६०-१९६८, १९७०, १९७२-२००२, २००४-२००५, २००७-२०२३)
| ६८
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{BRA}}
|[[ब्राझिलियन ग्रांप्री]]: ४७ (१९७३-२०१९)

[[साओ पाउलो ग्रांप्री]]: ३ (२०२१-२०२३)
| ५०
| २
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{CAN}}
| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]] (१९६७-१९७४, १९७६-१९८६, १९८८-२००८, २०१०-२०१९, २०२२-२०२४)
| ५३
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{CHN}}
| [[चिनी ग्रांप्री]] (२००४-२०१९, २०२४)
| १७
| १
|-
!  {{FRA}}
|[[फ्रेंच ग्रांप्री]]: ६२ (१९५०-१९५४, १९५६-२००८, २०१८-२०१९, २०२१-२०२२)

[[स्विस ग्रांप्री]]: १ (१९८२)
| ६३
| ७
|-
!  {{GER}}
|[[जर्मन ग्रांप्री]]: ६४ (१९५१-१९५४, १९५६-१९५९, १९६१-२००६, २००८-२०१४, २०१६, २०१८-२०१९)

[[युरोपियन ग्रांप्री]]: १२ (१९८४, १९९५-१९९६, १९९९-२००७)

[[लक्झेंबर्ग ग्रांप्री]]: २ (१९९७-१९९८)

[[आयफेल ग्रांप्री]]: १ (२०२०)
| ७९
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{HUN}}
| [[हंगेरियन ग्रांप्री]] (१९८६-२०२३)
| ३८
| १
|-
!  {{IND}}
| [[भारतीय ग्रांप्री]] (२०११-२०१३)
| ३
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{ITA}}
|[[इटालियन ग्रांप्री]]: ७४ (१९५०-२०२३)

[[कोपा असेर्बो|पेस्कारा ग्रांप्री]]: १ (१९५७)

[[सान मरिनो ग्रांप्री]]: २६ (१९८१-२००६)

[[टस्कन ग्रांप्री]]: १ (२०२०)

[[एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री]]: ४ (२०२०-२०२२, २०२४)*
| १०६
| ४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{JPN}}
|[[जपानी ग्रांप्री]], ३८ (१९७६-१९७७, १९८७-२०१९, २०२२-२०२४)

[[पॅसिफिक ग्रांप्री]]: २ (१९९४-१९९५)
| ४०
| ३
|-
!  {{MAS}}
| [[मलेशियन ग्रांप्री]] (१९९९-२०१७)
| १९
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{MEX}}
|[[मेक्सिकन ग्रांप्री]]: २० (१९६३-१९७०, १९८६-१९९२, २०१५-२०१९)

[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]]: ३ (२०२१-२०२३)
| २३
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{MCO}}
| [[मोनॅको ग्रांप्री]] (१९५०, १९५५-२०१९, २०२१-२०२४)
| ७०
| १
|-
!  {{MAR}}
| [[मोरोक्कन ग्रांप्री]] (१९५८)
| १
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{NED}}
| [[डच ग्रांप्री]] (१९५२-१९५३, १९५५, १९५८-१९७१, १९७३-१९८५, २०२१-२०२३)
| ३३
| १
|-
!  {{POR}}
| [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]] (१९५८-१९६०, १९८४-१९९६, २०२०-२०२१)
| १८
| ४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{QAT}}
| [[कतार ग्रांप्री]] (२०२१, २०२३)
| २
| १
|-
!  {{RUS}}
| [[रशियन ग्रांप्री]] (२०१४-२०२१)
| ८
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{SAU}}
| [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] (२०२१-२०२४)
| ४
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{SGP}}
| [[सिंगापूर ग्रांप्री]] (२००८-२०१९, २०२२-२०२३)
| १४
| १
|-
!  {{flagicon|RSA|१९८२}} दक्षिण आफ्रिका&lt;!-- Correct flag: all the Grands Prix were held before १९९४ --&gt;
| [[दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री]] (१९६२-१९६३, १९६५, १९६७-१९८०, १९८२-१९८५, १९९२-१९९३)
| २३
| २
|-
!  {{KOR}}
| [[कोरियन ग्रांप्री]] (२०१०-२०१३)
| ४
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{ESP}}
|[[स्पॅनिश ग्रांप्री]]: ५३ (१९५१, १९५४, १९६८-१९७९, १९८१, १९८६-२०२३)

[[युरोपियन ग्रांप्री]]: ७ (१९९४, १९९७, २००८-२०१२)
| ६०
| ६
|-
!  {{SWE}}
| [[स्वीडिश ग्रांप्री]] (१९७३-१९७८)
| ६
| १
|-
!  {{SUI}}
| [[स्विस ग्रांप्री]] (१९५०-१९५४)
| ५
| १
|-
!  {{TUR}}
| [[तुर्की ग्रांप्री]] (२००५-२०११, २०२०-२०२१)
| ९
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{UAE}}
| [[अबु धाबी ग्रांप्री]] (२००९-२०२३)
| १५
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{GBR}}
|[[ब्रिटिश ग्रांप्री]], ७४ (१९५०-२०२३)

[[युरोपियन ग्रांप्री]], ३ (१९८३, १९८५, १९९३)

[[७०वा वर्धापन ग्रांप्री]], १ (२०२०)
| ७८
| ४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{USA}}
|[[इंडियानापोलिस ५००]], ११ (१९५०-१९६०)

[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]], ४४ (१९५९-१९८०, १९८९-१९९१, २०००-२००७, २०१२-२०१९, २०२१-२०२३)

[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री पश्चिम]], ८ (१९७६-१९८३)

[[सीझरस पॅलेस ग्रांप्री]], २ (१९८१-१९८२)

[[डेट्रॉईट ग्रांप्री]], ७ (१९८२-१९८८)

[[डॅलस ग्रांप्री]], १ (१९८४)

[[मायामी ग्रांप्री]], ३ (२०२२-२०२४)

[[लास व्हेगस ग्रांप्री]], १ (२०२३)

| ७७
| १२
|}

==सर्किटनुसार यादी==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%&quot;
|-
! सर्किट
! स्पर्धेचे ठिकाण
! एकुन स्पर्धा
|-
!|{{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड स्ट्रीट सर्किट]]
| [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] (१९८५-१९९५)
| ११
|-
!|{{flagicon|JPN}} [[ओकायामा अंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[पॅसिफिक ग्रांप्री]] (१९९४-१९९५)
| २
|-
!|{{flagicon|मोरोक्को}} [[एैन-डियाब सर्किट]]
| [[मोरोक्कन ग्रांप्री]] (१९५८)
| १
|-
!|{{flagicon|GBR}} [[इनट्री मोटर रेसिंग सर्किट]]
| [[ब्रिटिश ग्रांप्री]] (१९५५, १९५७, १९५९, १९६१-१९६२)
| ५
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|AUS}} [[आल्बर्ट पार्क सर्किट]]{{asterisk}}
| [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] (१९९६-२०१९, २०२२-२०२४){{asterisk}}
| २७
|-
! |{{flagicon|POR}} [[अल्गार्वे आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]] (२०२०-२०२१)
| २
|-
!|{{flagicon|SWE}} [[एन्डरस्ट्रोप रेसवे]]
| [[स्वीडिश ग्रांप्री]] (१९७३-१९७८)
| ६
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|USA}} [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]]{{asterisk}}
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] (२०१२-२०१९, २०२१-२०२३){{asterisk}}
| ११
|-
!|{{flagicon|FRG}} [[ए.व्ही.यु.एस]]
| [[जर्मन ग्रांप्री]] (१९५९)
| १
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|AZE}} [[बाकु सिटी सर्किट]]{{asterisk}}
|[[युरोपियन ग्रांप्री]], १ (२०१६)

[[अझरबैजान ग्रांप्री]], ६ (२०१७-२०१९, २०२१-२०२३){{asterisk}}
| ७
|-
!|{{flagicon|POR}} [[सर्किटो डा बोआव्हिस्टा]]
| [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]] (१९५८, १९६०)
| २
|-
! |{{flagicon|GBR}} [[ब्रॅन्डस हॅच]]
|[[ब्रिटिश ग्रांप्री]], १२ (१९६४, १९६६, १९६८, १९७०, १९७२, १९७४, १९७६, १९७८, १९८०, १९८२, १९८४, १९८६)

[[युरोपियन ग्रांप्री]], २ (१९८३, १९८५)
| १४
|-
!|{{flagicon|SUI}} [[सर्किट ब्रेमगारटेन]]
| [[स्विस ग्रांप्री]] (१९५०-१९५४)
| ५
|-
!|{{flagicon|USA}} [[सीझरस पॅलेस ग्रांप्री]]
| [[सीझरस पॅलेस ग्रांप्री]] (१९८१-१९८२)
| २
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|ESP}} [[सर्किट डी बार्सिलोना-काटलुन्या]]{{asterisk}}
| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]] (१९९१-२०२३){{asterisk}}
| ३३
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[सर्किट डी शराड]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९६५, १९६९, १९७०, १९७२)
| ४
|-
!|{{flagicon|USA}} [[फेयर पार्क|डॅलस]]
| [[डॅलस ग्रांप्री]] (१९८४)
| १
|-
!|{{flagicon|USA}} [[डेट्रोईट स्ट्रीट सर्किट]]
| [[डेट्रॉईट ग्रांप्री]] (१९८२-१९८८)
| ७
|-
! |{{flagicon|FRA}} [[डिजॉन-प्रेनॉइस]]
|[[फ्रेंच ग्रांप्री]], ५ (१९७४, १९७७, १९७९, १९८१, १९८४)

[[स्विस ग्रांप्री]], १ (१९८२)
| ६
|-
!|{{flagicon|GBR}} [[डॉनिंग्टन पार्क]]
| [[युरोपियन ग्रांप्री]] (१९९३)
| १
|-
!|{{flagicon|दक्षिण आफ्रिका|१९२८}} [[प्रिंस जॉर्ज सर्किट]]
| [[दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री]] (१९६२-१९६३, १९६५)
| ३
|-
!|{{flagicon|POR}} [[सर्किटो डो एस्टोरील]]
| [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]] (१९८४-१९९६)
| १३
|-
!|{{flagicon|JPN}} [[फुजी स्पीडवे]]
| [[जपानी ग्रांप्री]] (१९७६-१९७७, २००७-२००८)
| ४
|-
!|{{flagicon|भारत}} [[बुद्ध आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[भारतीय ग्रांप्री]] (२०११-२०१३)
| ३
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|MEX}} [[अटोड्रोमो हर्मानोस रॉड्रिगेझ]]{{asterisk}}
|[[मेक्सिकन ग्रांप्री]], २० (१९६३-१९७०, १९८६-१९९२, २०१५-२०१९)

[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]], ३ (२०२१-२०२३){{asterisk}}
| २३
|-
!|{{flagicon|GER}} [[हॉकेंहिम्रिंग]]
| [[जर्मन ग्रांप्री]] (१९७०, १९७७-१९८४, १९८६-२००६, २००८, २०१०, २०१२, २०१४, २०१६, २०१८-२०१९)
| ३७
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|HUN}} [[हंगरोरिंग|हंगरोरिंग (बुडापेस्ट)]]{{asterisk}}
| [[हंगेरियन ग्रांप्री]] (१९८६-२०२३){{asterisk}}
| ३८
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|ITA}} [[इमोला सर्किट]]{{asterisk}}
|[[इटालियन ग्रांप्री]], १ (१९८०)

[[सान मरिनो ग्रांप्री]], २६ (१९८१-२००६)

[[एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री]], ४ (२०२०-२०२२, २०२४){{asterisk}}
| ३१
|-
! |{{flagicon|USA}} [[इंडियानापोलिस मोटर स्पीडवे|इंडियानापोलिस]]
| [[इंडियानापोलिस ५००]], ११ (१९५०-१९६०)
[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]], ८ (२०००-२००७)
| १९
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|BRA}} [[इंटरलागोस सर्किट]]{{asterisk}}
|[[ब्राझिलियन ग्रांप्री]], ३७ (१९७३-१९७७, १९७९-१९८०, १९९०-२०१९)

[[साओ पाउलो ग्रांप्री]], ३ (२०२१-२०२३){{asterisk}}
| ४०
|-
! |{{flagicon|TUR}} [[इस्तंबूल पार्क]]
| [[तुर्की ग्रांप्री]] (२००५-२०११, २०२०-२०२१)
| ९
|-
!|{{flagicon|BRA|१९६८}} [[अटोड्रोमो इंटरनॅसिओनल नेल्सन पिके]]
| [[ब्राझिलियन ग्रांप्री]] (१९७८, १९८१-१९८९)
| १०
|-
!|{{flagicon|स्पेन|१९७७}} [[सर्किटो डेल जारामा&quot;]]
| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]] (१९६८, १९७०, १९७२, १९७४, १९७६-१९७९, १९८१)
| ९
|-
! style=background:#FBCEB1| {{flagicon|SAU}} [[जेद्दा कॉर्निश सर्किट]]{{asterisk}}
| [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] (२०२१-२०२४){{asterisk}}
| ४
|-
!|{{flagicon|ESP}} [[सर्किटो डी जेरेझ]]
|[[स्पॅनिश ग्रांप्री]], ५ (१९८६-१९९०)

[[युरोपियन ग्रांप्री]], २ (१९९४, १९९७)
| ७
|-
!|{{flagicon|दक्षिण आफ्रिका|१९८२}} [[कायालामी]]
| [[दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री]] (१९६७-१९८०, १९८२-१९८५, १९९२-१९९३)
| २०
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|USA}} [[लास व्हेगस स्ट्रिप सर्किट]]{{asterisk}}
| [[लास व्हेगस ग्रांप्री]] (२०२३){{asterisk}}
| १
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[सर्किट डी ला सार्थे#बुगाटी सर्किट|ले मॅन्स बुगाटी]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९६७)
| १
|-
!|{{flagicon|USA}} [[ग्रांप्री ऑफ लाँग बीच]]
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम]] (१९७६-१९८३)
| ८
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|QAT}} [[लोसेल आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]{{asterisk}}
| [[कतार ग्रांप्री]] (२०२१, २०२३){{asterisk}}
| २
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[सर्किट डी नेवेर्स मॅग्नी-कौर्स]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९९१-२००८)
| १८
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|SIN}} [[मरीना बे स्ट्रीट सर्किट]]{{asterisk}}
| [[सिंगापूर ग्रांप्री]] (२००८-२०१९, २०२२-२०२३){{asterisk}}
| १४
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|USA}} [[मायामी आंतरराष्ट्रीय ऑटोड्रोम]]{{asterisk}}
| [[मायामी ग्रांप्री]] (२०२२-२०२४){{asterisk}}
| ३
|-
!|{{flagicon|POR}} [[सर्किटो डी मोन्सांटो]]
| [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]] (१९५९)
| १
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|MON}} [[सर्किट डी मोनॅको]]{{asterisk}}
| [[मोनॅको ग्रांप्री]] (१९५०, १९५५-२०१९, २०२१-२०२४){{asterisk}}
| ७०
|-
!|{{flagicon|स्पेन|१९४५}} [[मॉन्टजुक सर्किट]]
| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]] (१९६९, १९७१, १९७३, १९७५)
| ४
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|CAN}} [[सर्किट गिलेस व्हिलनव्ह]]{{asterisk}}
| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]] (१९७८-१९८६, १९८८-२००८, २०१०-२०१९, २०२२-२०२४){{asterisk}}
| ४३
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|ITA}} [[ऑटोड्रोम नाझनिओनाल दी मोंझा]]{{asterisk}}
| [[इटालियन ग्रांप्री]] (१९५०-१९७९, १९८१-२०२३){{asterisk}}
| ७३
|-
!|{{flagicon|CAN}} [[कॅनेडियन टायर मोटरस्पोर्ट पार्क]]
| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]] (१९६७, १९६९, १९७१-१९७४, १९७६-१९७७)
| ८
|-
!|{{flagicon|ITA}} [[म्युजेलो सर्किट]]
| [[टस्कन ग्रांप्री]] (२०२०)
| १
|-
!|{{flagicon|BEL}} [[निवेल्लेस-बॉलर्स]]
| [[बेल्जियम ग्रांप्री]] (१९७२, १९७४)
| २
|-
! |{{flagicon|GER}} [[नुर्बुर्गरिंग]]
|[[जर्मन ग्रांप्री]], २६ (१९५१-१९५४, १९५६-१९५८, १९६१-१९६९, १९७१-१९७६, १९८५, २००९, २०११, २०१३)

[[युरोपियन ग्रांप्री]], १२ (१९८४, १९९५-१९९६, १९९९-२००७)

[[लक्झेंबर्ग ग्रांप्री]], २ (१९९७-१९९८)

[[आयफेल ग्रांप्री]], १ (२०२०)
| ४१
|-
!|{{flagicon|ARG}} [[ऑटोड्रोम ऑस्कर वाय उवान गालेवेझ]]
| [[आर्जेन्टाइन ग्रांप्री]] (१९५३-१९५८, १९६०, १९७२-१९७५, १९७७-१९८१, १९९५-१९९८)
| २०
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[सर्किट पॉल रिकार्ड]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९७१, १९७३, १९७५-१९७६, १९७८, १९८०, १९८२-१९८३, १९८५-१९९०, २०१८-२०१९, २०२१-२०२२)
| १८
|-
!|{{flagicon|स्पेन|१९४५}} [[पेड्रालबेस सर्किट]]
| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]] (१९५१, १९५४)
| २
|-
!|{{flagicon|ITA}} [[पेस्कारा सर्किट]]
| [[कोपा असेर्बो|पेस्कारा ग्रांप्री]] (१९५७)
| १
|-
!|{{flagicon|USA}} [[फीनिक्स स्ट्रीट सर्किट]]
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] (१९८९-१९९१)
| ३
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[रिम्स-गेक्स]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९५०, १९५१, १९५३, १९५४, १९५६, १९५८-१९६१, १९६३, १९६६)
| ११
|-
!|{{flagicon|USA}} [[रिव्हरसाईड आंतरराष्ट्रीय रेसवे]]
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] (१९६०)
| १
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[रोएन-लेस-एसार्टस]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९५२, १९५७, १९६२, १९६४, १९६८)
| ५
|-
!|{{flagicon|CAN}} [[सर्किट मॉन्ट-ट्रेम्बलान्ट]]
| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]] (१९६८, १९७०)
| २
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|BHR}} [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]{{asterisk}}
|[[बहरैन ग्रांप्री]], २० (२००४-२०१०, २०१२-२०२४){{asterisk}}

[[साखिर ग्रांप्री]], १ (२०२०)
| २१
|-
!|{{flagicon|USA|१९५९}} [[सेब्रिंग आंतरराष्ट्रीय रेसवे]]
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] (१९५९)
| १
|-
!|{{flagicon|MAS}} [[सेपांग आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[मलेशियन ग्रांप्री]] (१९९९-२०१७)
| १९
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|CHN}} [[शांघाय आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]{{asterisk}}
| [[चिनी ग्रांप्री]] (२००४-२०१९, २०२४){{asterisk}}
| १७
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|GBR}} [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]]{{asterisk}}
|[[ब्रिटिश ग्रांप्री]], ५७ (१९५०-१९५४, १९५६, १९५८, १९६०, १९६३, १९६५, १९६७, १९६९, १९७१, १९७३, १९७५, १९७७, १९७९, १९८१, १९८३, १९८५, १९८७-२०२३){{asterisk}}

[[७०वा वर्धापन ग्रांप्री]], १ (२०२०)
| ५८
|-
! |{{flagicon|RUS}} [[सोची ऑतोद्रोम]]
| [[रशियन ग्रांप्री]] (२०१४-२०२१)
| ८
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|BEL}} [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]]{{asterisk}}
| [[बेल्जियम ग्रांप्री]] (१९५०-१९५६, १९५८, १९६०-१९६८, १९७०, १९८३, १९८५-२००२, २००४-२००५, २००७-२०२३){{asterisk}}
| ५६
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|AUT}} [[ए१-रिंग|स्पीलबर्ग (ऑस्टेरीचरिंग/ ए१-रिंग/ ए१-रिंग)]]{{asterisk}}
|[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]], ३५ (१९७०-१९८७, १९९७-२००३, २०१४-२०२३){{asterisk}}

[[श्टायरमार्क ग्रांप्री]], २ (२०२०-२०२१)
| ३७
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|JPN}} [[सुझुका आंतरराष्ट्रीय रेसिंग कोर्स]]{{asterisk}}
| [[जपानी ग्रांप्री]] (१९८७-२००६, २००९-२०१९, २०२२-२०२४){{asterisk}}
| ३४
|-
!|{{flagicon|ESP}} [[वेलेंशिया स्ट्रीट सर्किट]]
| [[युरोपियन ग्रांप्री]] (२००८-२०१२)
| ५
|-
!|{{flagicon|USA}} [[वाटकिन्स ग्लेन आंतरराष्ट्रीय]]
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] (१९६१-१९८०)
| २०
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|UAE}} [[यास मरिना सर्किट]]{{asterisk}}
| [[अबु धाबी ग्रांप्री]] (२००९-२०२३){{asterisk}}
| १५
|-
!|{{flagicon|KOR}} [[कोरिया आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[कोरियन ग्रांप्री]] (२०१०-२०१३)
| ४
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|NED}} [[सर्किट झॉन्डवुर्ट]]{{asterisk}}
| [[डच ग्रांप्री]] (१९५२-१९५३, १९५५, १९५८-१९७१, १९७३-१९८५, २०२१-२०२३){{asterisk}}
| ३३
|-
!|{{flagicon|AUT}} [[झेल्टवेग विमानतळ]]
| [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]] (१९६४)
| १
|-
!|{{flagicon|BEL}} [[सर्किट झोल्डर]]
| [[बेल्जियम ग्रांप्री]] (१९७३, १९७५-१९८२, १९८४)
| १०
|}

==ग्रांप्रीनुसार यादी== 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot;
|-
! नाव
! यजमान देश
! स्पर्धा वर्ष
! एकूण सर्किट
! एकूण स्पर्धा
|-
!| [[७०वा वर्धापन ग्रांप्री]]{{efn|७०वा वर्धापन ग्रांप्री , [[युनायटेड किंग्डम]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=७०वा वर्धापन ग्रांप्री २०२०|दुवा=https://www.redbull.com/int-en/redbullracing/races/70th-anniversary-grand-prix-2020|प्रकाशक=रेड बुल|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=७०वा वर्धापन ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड किंग्डम}}
| {{एफ.१|२०२०}}
| १
| १
|-
! style=background:#FBCEB1| [[अबु धाबी ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|अबु धाबी ग्रांप्री, [[संयुक्त अरब अमिराती]] मध्ये खेळवली गेली..&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=या महिन्याच्या अबू धाबी ग्रँड प्रिक्सबद्दल जाणून घेण्यासाठी सर्वकाही माहिती.|दुवा=https://man.vogue.me/lifestyle/sports/abu-dhabi-grand-prix/|प्रकाशक=व्होग मॅन अरेबिया|दिनांक=४ डिसेंबर २०२१|6=|accessdate=2024-05-28|archive-date=2021-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115205024/https://man.vogue.me/lifestyle/sports/abu-dhabi-grand-prix/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|name=अबु धाबी ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|संयुक्त अरब अमिराती}}
| {{एफ.१|२००९}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| १५
|-
! [[आर्जेन्टाइन ग्रांप्री]]
| {{flag|आर्जेन्टिना}}
| {{एफ.१|१९५३}}-{{एफ.१|१९५८}}, {{एफ.१|१९६०}}, {{एफ.१|१९७२}}-{{एफ.१|१९७५}}, {{एफ.१|१९७७}}-{{एफ.१|१९८१}}, {{एफ.१|१९९५}}-{{एफ.१|१९९८}}{{efn|The १९९९ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री was on the provisional {{एफ.१|१९९९}} schedule, but it was cancelled as a consequence of the failure to reach a financial agreement.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=एक्लेस्टोनने शर्यत रद्द केली.|दुवा=https://www.newspapers.com/clip/88259375/1999-argentine-gp-cancelled-the-sunday/|प्रकाशक=The Sunday Age|दिनांक=२४ जानेवारी १९९९|दिनांक=३ नोव्हेंबर २०२१|page=१०|via=न्युजपेपर डॉट कॉम|url-access=subscription|}}&lt;/ref&gt;}}
| १
| २०
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|ऑस्ट्रेलिया}}
| {{एफ.१|१९८५}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२२}}-{{एफ.१|२०२४}}
| २
| ३८
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|ऑस्ट्रिया}}
| {{एफ.१|१९६४}}, {{एफ.१|१९७०}}-{{एफ.१|१९८७}}, {{एफ.१|१९९७}}-{{एफ.१|२००३}}, {{एफ.१|२०१४}}-{{एफ.१|२०२३}}
| २
| ३६
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[अझरबैजान ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|अझरबैजान}}
| {{एफ.१|२०१७}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| ६
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[बहरैन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|बहरैन}}
| {{एफ.१|२००४}}-{{एफ.१|२०१०}},{{efn|The [[२०११ बहरैन ग्रांप्री]] was cancelled as a result of the [[बहरैनi uprising of २०११]].&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=बहरैन ग्रांप्री cancelled after team protests|दुवा=https://www.theguardian.com/sport/2011/jun/10/bahrain-grand-prix-cancelled-team-protests|प्रकाशक=The Guardian|दिनांक=१० जून २०११|दिनांक=३ नोव्हेंबर २०२१|}}&lt;/ref&gt;}} {{एफ.१|२०१२}}-{{एफ.१|२०२४}}
| १
| २०
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[बेल्जियम ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|बेल्जियम}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|१९५६}}, {{एफ.१|१९५८}}, {{एफ.१|१९६०}}-{{एफ.१|१९६८}}, {{एफ.१|१९७०}}, {{एफ.१|१९७२}}-{{एफ.१|२००२}}, {{एफ.१|२००४}}-{{एफ.१|२००५}}, {{एफ.१|२००७}}-
{{एफ.१|२०२३}}
| ३
| ६८
|-
! scope=&quot;row&quot;| [[ब्राझिलियन ग्रांप्री]]
| {{flag|ब्राझिल}}
| {{एफ.१|१९७३}}-{{एफ.१|२०१९}}
| २
| ४७
|-
! style=background:#FBCEB1| [[ब्रिटिश ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|युनायटेड किंग्डम}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|२०२३}}
| ३
| ७४
|-
!| [[सीझरस पॅलेस ग्रांप्री]]{{efn|सीझरस पॅलेस ग्रांप्री, [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=When the US Grand Prix was staged in a लास व्हेगस parking lot|दुवा=https://edition.cnn.com/2019/10/31/motorsport/las-vegas-caesars-palace-grand-prix-formula-one-spt-intl/index.html|प्रकाशक=CNN|दिनांक=३१ ऑक्टोबर २०१९|दिनांक=४ डिसेंबर २०२१|}}&lt;/ref&gt;|name=सीझरस पॅलेस ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|१९८१}}-{{एफ.१|१९८२}}
| १
| २
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|कॅनडा}}
| {{एफ.१|१९६७}}-{{एफ.१|१९७४}}, {{एफ.१|१९७६}}-{{एफ.१|१९८६}}, {{एफ.१|१९८८}}-{{एफ.१|२००८}}, {{एफ.१|२०१०}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२२}}-{{एफ.१|२०२३}}
| ३
| ५२
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[चिनी ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|चीन}}
| {{एफ.१|२००४}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२४}}
| १
| १७
|-
!| [[डॅलस ग्रांप्री]]{{efn|डॅलस ग्रांप्री, [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref name=USGPStats२०००&gt;{{cite journal|title=Facts and Stats about the US Grand Prix|दुवा=http://www.atlasf1.com/2000/usa/preview/usalap.html|journal=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम|volume=६|number=३८|दिनांक=२० सप्टेंबर २०००|दिनांक=४ डिसेंबर २०२१|archive-date=१५ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215195053/http://www.atlasf1.com/2000/usa/preview/usalap.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|name=डॅलस ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|१९८४}}
| १
| १
|-
!| [[डेट्रॉईट ग्रांप्री]]{{efn|डेट्रॉईट ग्रांप्री, [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref name=USGPStats२०००/&gt;|name=डेट्रॉईट ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|१९८२}}-{{एफ.१|१९८८}}
| १
| ७
|-
! style=background:#FBCEB1| [[डच ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|नेदरलँड्स}}
| {{एफ.१|१९५२}}-{{एफ.१|१९५३}}, {{एफ.१|१९५५}}, {{एफ.१|१९५८}}-{{एफ.१|१९७१}}, {{एफ.१|१९७३}}-{{एफ.१|१९८५}}, {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| ३३
|-
!| [[आयफेल ग्रांप्री]]{{efn|आयफेल ग्रांप्री , [[जर्मनी]] मध्ये खेळवली गेली..&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=लुइस हॅमिल्टन equals Schumacher's record with victory in जर्मनी|दुवा=https://www.dw.com/en/lewis-hamilton-equals-schumachers-record-with-victory-in-germany/a-55230023|प्रकाशक=Deutsche Welle|दिनांक=११ ऑक्टोबर २०२०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=आयफेल ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|जर्मनी}}
| {{एफ.१|२०२०}}
| १
| १
|-
! style=background:#FBCEB1|[[एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री , [[इटली]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref name=EMIGP२०२०/&gt;|name=एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|इटली}}
| {{एफ.१|२०२०}}-{{एफ.१|२०२२}}, {{एफ.१|२०२४}}
| १
| ४
|-
! [[युरोपियन ग्रांप्री]]{{efn|युरोपियन ग्रांप्री, [[जर्मनी]]  मध्ये (१२ वेळा), [[स्पेन]] मध्ये  (७ वेळा), [[युनायटेड किंग्डम]] मध्ये (३ वेळा), आणि [[अझरबैजान]] मध्ये (१ वेळा) खेळवली गेली.&lt;ref name=&quot;GPResults&quot;&gt;{{cite web|title=Race Results|url=https://www.formula1.com/en/results.html|publisher=Formula One|access-date=15 December 2020|archive-date=16 October 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071016235942/http://www.formula1.com/results/driver/1977/381.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=In numbers - the युरोपियन ग्रांप्री|दुवा=http://www.formula1.com/content/fom-website/en/latest/features/2016/6/एफ.1-european-grand-prix-baku-in-numbers.html|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|दिनांक=१५ डिसेंबर २०२०|6=}}{{मृत दुवा|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;|name=युरोपियन ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड किंग्डम}}&lt;br/&gt;{{flag|जर्मनी}}&lt;br/&gt;{{flag|स्पेन}}&lt;br/&gt;{{flag|अझरबैजान}}
| {{एफ.१|१९८३}}-{{एफ.१|१९८५}}, {{एफ.१|१९९३}}-{{एफ.१|१९९७}}, {{एफ.१|१९९९}}-{{एफ.१|२०१२}}, {{एफ.१|२०१६}}
| ६
| २३
|-
! [[फ्रेंच ग्रांप्री]]
| {{flag|फ्रांस}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|१९५४}}, {{एफ.१|१९५६}}-{{एफ.१|२००८}}, {{एफ.१|२०१८}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२२}}
| ७
| ६२
|-
! [[जर्मन ग्रांप्री]]
| {{flag|जर्मनी}}
| {{एफ.१|१९५१}}-{{एफ.१|१९५४}}, {{एफ.१|१९५६}}-{{एफ.१|१९५९}}, {{एफ.१|१९६१}}-{{एफ.१|२००६}}, {{एफ.१|२००८}}-{{एफ.१|२०१४}}, {{एफ.१|२०१६}}, {{एफ.१|२०१८}}-{{एफ.१|२०१९}}
| ३
| ६४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[हंगेरियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|हंगेरी}}
| {{एफ.१|१९८६}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| ३८
|-
! [[भारतीय ग्रांप्री]]
| {{flag|भारत}}
| {{एफ.१|२०११}}-{{एफ.१|२०१३}}
| १
| ३
|-
!| [[इंडियानापोलिस ५००]]{{efn|The इंडियानापोलिस ५०० was not a &quot;Grand Prix&quot;, but it was included as a round of the World Championship from १९५० to १९६०.&lt;ref name=Smith२०१९&gt;{{harvnb|Smith|२०१९|pp=१०, ७६}}&lt;/ref&gt; शर्यत [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref name=USGPStats२०००/&gt;|name=इंडियानापोलिस|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स|१९५९}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|१९६०}}
| १
| ११
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[इटालियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|इटली}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|२०२३}}
| २
| ७४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[जपानी ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|जपान}}
| {{एफ.१|१९७६}}-{{एफ.१|१९७७}}, {{एफ.१|१९८७}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२२}}-{{एफ.१|२०२४}}
| २
| ३८
|-
!| [[कोरियन ग्रांप्री]]
| {{flag|दक्षिण कोरिया}}
| {{एफ.१|२०१०}}-{{एफ.१|२०१३}}
| १
| ४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[लास व्हेगस ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|लास व्हेगस ग्रांप्री , [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=मॅक्स व्हर्सटॅपन unimpressed with excess and opulence of लास व्हेगस ग्रांप्री|दुवा=https://apnews.com/article/एफ.1-las-vegas-tickets-verstappen-hamilton-01b5035e0c2df062848832dfee13165d|agency=[[असोसियेटेड प्रेस]]|दिनांक=१७ नोव्हेंबर २०२३|दिनांक=२३ मे २०२४|}}&lt;/ref&gt;|name=लास व्हेगस ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|२०२३}}
| १
| १
|-
! [[लक्झेंबर्ग ग्रांप्री]]{{efn|लक्झेंबर्ग ग्रांप्री , [[जर्मनी]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{harvnb|White|२००८|p=१२१}}&lt;/ref&gt;|name=लक्झेंबर्ग ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|जर्मनी}}
| {{एफ.१|१९९७}}-{{एफ.१|१९९८}}
| १
| २
|-
! [[मलेशियन ग्रांप्री]]
| {{flag|मलेशिया}}
| {{एफ.१|१९९९}}-{{एफ.१|२०१७}}
| १
| १९
|-
! [[मेक्सिकन ग्रांप्री]]
| {{flag|मेक्सिको}}
| {{एफ.१|१९६३}}-{{एफ.१|१९७०}}, {{एफ.१|१९८६}}-{{एफ.१|१९९२}}, {{एफ.१|२०१५}}-{{एफ.१|२०१९}}
| १
| २०
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|मेक्सिको सिटी ग्रांप्री [[मेक्सिको]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=मेक्सिको City - मेक्सिको|दुवा=https://www.formula1.com/en/information.mexico-autodromo-hermanos-rodriguez-mexico-city.1K2WPfBcI8kTXjcTHcbsBM.html|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|दिनांक=१९ जानेवारी २०२१|}}&lt;/ref&gt;|name=मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|मेक्सिको}}
| {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[मायामी ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|मायामी ग्रांप्री , [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=Miami Prepares for फॉर्म्युला वन|दुवा=https://www.nytimes.com/2021/10/29/sports/autoracing/miami-formula-1-race.html|प्रकाशक=The New York Times|दिनांक=२९ ऑक्टोबर २०२१|दिनांक=२६ डिसेंबर २०२१|}}&lt;/ref&gt;|name=मायामी ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|२०२२}}-{{एफ.१|२०२४}}
| १
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[मोनॅको ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|मोनॅको}}
| {{एफ.१|१९५०}}, {{एफ.१|१९५५}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२४}}
| १
| ७०
|-
! [[मोरोक्कन ग्रांप्री]]
| {{flag|मोरोक्को}}
| {{एफ.१|१९५८}}
| १
| १
|-
!| [[पॅसिफिक ग्रांप्री]]{{efn|पॅसिफिक ग्रांप्री , [[जपान]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=In memory of... the पॅसिफिक एफ.१ Grand Prix|दुवा=https://www.crash.net/f1/feature/202203/1/in-memory-of-the-pacific-grand-prix|प्रकाशक=Crash|दिनांक=१५ एप्रिल २०१४|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=पॅसिफिक ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|जपान|१९४७}}
| {{एफ.१|१९९४}}-{{एफ.१|१९९५}}
| १
| २
|-
!| [[कोपा असेर्बो|पेस्कारा ग्रांप्री]]{{efn|पेस्कारा ग्रांप्री, ज्याला[[कोपा असेर्बो]] असेही म्हणतात, [[पेस्कारा]], [[इटली]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Jenkinson|first=Denis|title=XXV ग्रान प्रीमिओ पेस्कारा: A Real Grand Prix Victory for वॉनवॉल|दुवा=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1957/16/xxv-gran-premio-pescara|journal=Motor Sport|volume=XXXIII|number=९|दिनांक=सप्टेंबर १९५७|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|page=४९४|archive-date=२३ सप्टेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923133859/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1957/16/xxv-gran-premio-pescara|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|name=पेस्कारा ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|इटली}}
| {{एफ.१|१९५७}}
| १
| १
|-
! [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]]
| {{flag|पोर्तुगाल}}
| {{एफ.१|१९५८}}-{{एफ.१|१९६०}}, {{एफ.१|१९८४}}-{{एफ.१|१९९६}}, {{एफ.१|२०२०}}-{{एफ.१|२०२१}}
| ४
| १८
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[कतार ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|Qatar}}
| {{एफ.१|२०२१}}, {{एफ.१|२०२३}}
| १
| २
|-
! scope=&quot;row&quot;| [[रशियन ग्रांप्री]]
| {{flag|रशिया}}
| {{एफ.१|२०१४}}-{{एफ.१|२०२१}}
| १
| ८
|-
!| [[साखिर ग्रांप्री]]{{efn|साखिर ग्रांप्री , [[बहरैन]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=२०२० एफ.१ साखिर ग्रांप्री race results|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/sakhir-grand-prix-race-results/4922672/|प्रकाशक=Motorsport.com|दिनांक=६ डिसेंबर २०२०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=साखिर ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|बहरैन}}
| {{एफ.१|२०२०}}
| १
| १
|-
! [[सान मरिनो ग्रांप्री]]{{efn|सान मरिनो ग्रांप्री , [[इटली]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref name=EMIGP२०२०&gt;{{स्रोत बातमी|title=फॉर्म्युला वन statistics for the एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री|दुवा=https://www.reuters.com/article/uk-motor-एफ.1-emiliaromagna-idUKKBN27E2AT|प्रकाशक=Reuters|दिनांक=२९ ऑक्टोबर २०२०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=सान मरिनो ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|इटली}}
| {{एफ.१|१९८१}}-{{एफ.१|२००६}}
| १
| २६
|-
! style=background:#FBCEB1| [[साओ पावलो ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|साओ पावलो ग्रांप्री , [[ब्राझिल]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=एफ.१ confirms five-year deal for Sao Paulo Grand Prix at Interlagos|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/interlagos-sao-paulo-एफ.1-2021-deal/4928265/|प्रकाशक=Motorsport.com|दिनांक=१६ डिसेंबर २०२०|दिनांक=१९ जानेवारी २०२१|}}&lt;/ref&gt;|name=साओ पावलो ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|ब्राझिल}}
| {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[सौदी आरेबियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|सौदी अरेबिया}}
| {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२४}}
| १
| ४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[सिंगापूर ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|सिंगापूर}}
| {{एफ.१|२००८}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२२}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| १४
|-
! [[दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री]]
| {{flagicon|RSA|१९८२}} दक्षिण आफ्रिका&lt;!-- Correct flag: all the Grands Prix were held before १९९४ --&gt;
| {{एफ.१|१९६२}}-{{एफ.१|१९६३}}, {{एफ.१|१९६५}}, {{एफ.१|१९६७}}-{{एफ.१|१९८०}},{{efn|The [[१९८१ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री]] was not part of the World Championship due to the dispute of the [[FISA-FOCA war]].&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=The one that didn't count|दुवा=http://forix.autosport.com/8w/za81.html|प्रकाशक=८W|दिनांक=Christmas २०००|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=FISA-FOCA RSA|group=}} {{एफ.१|१९८२}}-{{एफ.१|१९८५}}, {{एफ.१|१९९२}}-{{एफ.१|१९९३}}
| २
| २३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|स्पेन}}
| {{एफ.१|१९५१}}, {{एफ.१|१९५४}}, {{एफ.१|१९६८}}-{{एफ.१|१९७९}},{{efn|The championship status of the [[१९८० स्पॅनिश ग्रांप्री]] was withdrawn due to the dispute of the [[FISA-FOCA war]].&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=ऍलन जोन्स and the pain in स्पेन|दुवा=https://www.redbull.com/au-en/alan-jones-the-racing-driver-talks-about-spain-1980|प्रकाशक=रेड बुल|दिनांक=५ ऑक्टोबर २०१६|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=FISA-FOCA ESP|group=}} {{एफ.१|१९८१}}, {{एफ.१|१९८६}}-{{एफ.१|२०२३}}
| ५
| ५३
|-
! | [[श्टायरमार्क ग्रांप्री]]{{efn|श्टायरमार्क ग्रांप्री , [[ऑस्ट्रिया]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=२०२० एफ.१ श्टायरमार्क ग्रांप्री report: Hamilton in command ahead of midfield drama|दुवा=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2020-styrian-grand-prix-dominated-by-hamilton-race-results|प्रकाशक=Motor Sport|दिनांक=१२ जुलै २०२०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=श्टायरमार्क ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|ऑस्ट्रिया}}
| {{एफ.१|२०२०}}-{{एफ.१|२०२१}}
| १
| २
|-
! [[स्वीडिश ग्रांप्री]]
| {{flag|स्वीडन}}
| {{एफ.१|१९७३}}-{{एफ.१|१९७८}}{{efn|As a result of a loss of local interest due to the deaths of [[गुन्नर नीलसन]] and [[रॉनी पिटरसन]] in १९७८, the १९७९ स्वीडिश ग्रांप्री was cancelled.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=स्वीडिश Race Cancelled|दुवा=https://www.newspapers.com/clip/65061241/1979-swedish-gp-cancelled/|प्रकाशक=Democrat and Chronicle|दिनांक=२७ मे १९७९|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|page=३D|via=न्युजपेपर डॉट कॉम|url-access=subscription|}}&lt;/ref&gt; Since then, no फॉर्म्युला वन Grand Prix has been held in [[स्वीडन]].&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.thepaddockmagazine.com/record-making-sweden/|प्रकाशक=The Paddock Magazine|दिनांक=१० नोव्हेंबर २०१६|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|title=१९७९ स्वीडिश ग्रांप्री cancelled}}&lt;/ref&gt;|name=स्वीडिश ग्रांप्री|group=}}
| १
| ६
|-
! [[स्विस ग्रांप्री]]
| {{flag|स्वित्झर्लंड}}&lt;br&gt;{{flag|फ्रांस}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|१९५४}}, {{एफ.१|१९८२}}{{efn|[[१९८२ स्विस ग्रांप्री]] , [[डिजॉन]], [[फ्रांस]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Jenkinson|first=Denis|title=The स्विस ग्रांप्री - Another first|दुवा=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-१९८२/४२/the-swiss-grand-prix-२|journal=[[Motor Sport (magazine)|Motor Sport]]|दिनांक=ऑक्टोबर १९८२|page=१३२०|volume=LVIII|number=१०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|archive-date=१० ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200810165019/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-1982/42/the-swiss-grand-prix-२|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|name=स्विस ८२|group=}}
| २
| ६
|-
! [[तुर्की ग्रांप्री]]
| {{flag|तुर्की}}
| {{एफ.१|२००५}}-{{एफ.१|२०११}}, {{एफ.१|२०२०}}-{{एफ.१|२०२१}}
| १
| ९
|-
!| [[टस्कन ग्रांप्री]]{{efn|टस्कन ग्रांप्री , [[इटली]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=What You मे Have Missed from एफ.१ टस्कन ग्रांप्री at Mugello|दुवा=https://www.autoweek.com/racing/formula-1/a34005275/what-missed-एफ.1-tuscan-grand-prix-mugello/|प्रकाशक=Autoweek|दिनांक=१४ सप्टेंबर २०२०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=टस्कन ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|इटली}}
| {{एफ.१|२०२०}}
| १
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 {{asterisk}}| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎]]{{asterisk}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|१९५९}}-{{एफ.१|१९८०}}, {{एफ.१|१९८९}}-{{एफ.१|१९९१}}, {{एफ.१|२०००}}-{{एफ.१|२००७}}, {{एफ.१|२०१२}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२३}}
| ६
| ४४
|-
! [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम]]
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|१९७६}}-{{एफ.१|१९८३}}
| १
| ८
|}

==हंगामानुसार यादी==
===१९५०–१९५९===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Rnd
! [[१९५० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५०]]
! [[१९५१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५१]]
! [[१९५२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५२]]
! [[१९५३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५३]]
! [[१९५४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५४]]
! [[१९५५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५५]]
! [[१९५६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५६]]
! [[१९५७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५७]]
! [[१९५८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५८]]
! [[१९५९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५९]]
|-
! १
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९५१ स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt; 
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९५२ स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५३ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५४ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५५ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५६ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५७ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५३ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
|-
! २ 
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५१ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५२ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५३ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५४ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt; 
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt; 
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt; 
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९५९}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५९ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
|-
! ३ 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५० इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९५३ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५५ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५६ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५७ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९५८ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt; 
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९५९ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt; 
|-
! ४ 
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९५० स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५८ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
|-
! ५ 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९५५ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
|-
! ६ 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५७ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
|-
! ७ 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९५२ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९५४ स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} पेस्कारा &lt;!-- [[१९५७ पेस्कारा ग्रांप्री|पेस्कारा]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९५९ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt; 
|-
! ८ 
| 
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९५१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९५३ स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
|-
! ९ 
| 
| 
| 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९५४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt; 
| 
| 
| 
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९५८ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt; 
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९५९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt; 
|-
! १० 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
|
|-
! ११ 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| {{flagicon|MAR}} मोरोक्को &lt;!-- [[१९५८ मोरोक्को ग्रांप्री|मोरोक्को]] --&gt; 
| 
|}

===१९६०–१९६९===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Rnd
! [[१९६० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६०]]     
! [[१९६१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६१]]     
! [[१९६२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६२]]     
! [[१९६३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६३]]     
! [[१९६४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६४]]     
! [[१९६५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६५]]     
! [[१९६६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६६]]     
! [[१९६७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६७]]     
! [[१९६८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६८]]     
! [[१९६९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६९]]     
|-
! १     
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन  &lt;!-- [[१९६० आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६२ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६५ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६७ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६८ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६९ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
|-
! २     
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६१ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६४ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश  &lt;!-- [[१९६८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश  &lt;!-- [[१९६९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
|-
! ३     
| {{flagicon|USA}} इंडि ५००  &lt;!-- [[१९६० इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६३ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६७ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
|-
! ४     
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६० डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६५ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६९ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
|-
! ५     
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६६ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६८ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
|-
! ६     
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६५ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
|-
! ७     
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन  &lt;!-- [[१९६४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६५ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६७ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
|-
! ८     
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज  &lt;!-- [[१९६० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन  &lt;!-- [[१९६७ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
|-
! ९     
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
|     
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६२ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६३ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६४ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६६ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन  &lt;!-- [[१९६९ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
|-
! १०     
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|     
|     
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६३ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६४ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६५ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
|     
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६७ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन  &lt;!-- [[१९६८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|-
! ११     
|     
|     
|     
|     
|     
|     
|     
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६७ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६८ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६९ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
|-
! १२     
|     
|     
|     
|     
|     
|     
|     
|     
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६८ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
|     
|}

===१९७०–१९७९===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Rnd
! [[१९७० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७०]]
! [[१९७१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७१]]
! [[१९७२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७२]]
! [[१९७३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७३]]
! [[१९७४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७४]]
! [[१९७५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७५]]
! [[१९७६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७६]]
! [[१९७७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७७]]
! [[१९७८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७८]]
! [[१९७९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७९]]
|-
! १
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७० दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७१ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७२ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७३ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७४ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७५ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७६ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७७ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७८ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७९ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
|-
! २
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७२ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७४ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७५ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७६ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७७ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७८ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७९ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
|-
! ३
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७३ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७४ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७५ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|पश्चिम यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७७ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७८ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७९ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
|-
! ४
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७१ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७७ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|पश्चिम यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७८ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|पश्चिम यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|पश्चिम यु.एस.ए.]] --&gt;
|-
! ५
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७० डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|ESP|१९७७}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७७ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP|१९७७}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
|-
! ६
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७९ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
|-
! ७
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७३ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७४ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७५ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७६ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|ESP|१९७७}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
|-
! ८
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७१ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७४ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७५ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७७ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७८ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
|-
! ९
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७२ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७५ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
|-
! १०
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७१ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७३ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
|-
! ११
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७५ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७६ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७७ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७९ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
|-
! १२
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७३ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७६ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७७ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७८ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७९ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
|-
! १३
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९७० मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
|
|
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७७ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७८ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
|-
! १४
|
|
|
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७९ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
|-
! १५
|
|
|
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७४ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७७ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७८ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|-
! १६
|
|
|
|
|
|
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९७६ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७७ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
|
|-
! १७
|
|
|
|
|
|
|
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९७७ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
|
|
|}

===१९८०–१९८९===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%; width: auto&quot;
! Rnd
! [[१९८० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८०]]
! [[१९८१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८१]]
! [[१९८२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८२]]
! [[१९८३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८३]]
! [[१९८४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८४]]
! [[१९८५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८५]]
! [[१९८६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८६]]
! [[१९८७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८७]]
! [[१९८८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८८]]
! [[१९८९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८९]]
|-
! १
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९८० आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|प. यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९८२ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८४ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८५ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८६ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८७ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८८ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८९ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
|-
! २
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८० ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८१ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८२ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|प. यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९८४ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८५ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९८६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८७ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८८ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८९ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
|-
! ३
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९८० दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९८१ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|प. यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८५ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८६ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
|-
! ४
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|प. यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८१ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८२ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८३ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८४ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९८८ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९८९ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
|-
! ५
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८७ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|-
! ६
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८५ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८८ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८९ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
|-
! ७
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|ESP|१९७७}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९८१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८२ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८३ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८५ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८६ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
|-
! ८
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८४ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८७ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
|-
! ९
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८२ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डॅलस &lt;!-- [[१९८४ डॅलस ग्रांप्री|डॅलस]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८५ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९८७ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
|-
! १०
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८७ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९८८ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९८९ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
|-
! ११
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८० डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८१ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८३ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८५ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९८६ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८९ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
|-
! १२
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८१ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८३ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८६ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८७ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
|-
! १३
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८२ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८४ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९८७ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८८ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८९ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
|-
! १४
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८१ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९८२ स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९८३ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९८५ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८६ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९८७ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९८८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९८९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
|-
! १५
|
| {{flagicon|USA}} सीझरस पॅलेस &lt;!-- [[१९८१ सीझरस पॅलेस ग्रांप्री|सीझरस पॅलेस]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९८३ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९८४ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९८५ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९८६ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९८७ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९८८ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९८९ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
|-
! १६
|
|
| {{flagicon|USA}} सीझरस पॅलेस &lt;!-- [[१९८२ सीझरस पॅलेस ग्रांप्री|सीझरस पॅलेस]] --&gt;
|
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८४ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९८५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९८६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९८७ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९८८ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९८९ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
|}

===१९९०–१९९९===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; width: auto&quot;
! Rnd
! [[१९९० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९०]]
! [[१९९१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९१]]
! [[१९९२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९२]]
! [[१९९३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९३]]
! [[१९९४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९४]]
! [[१९९५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९५]]
! [[१९९६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९६]]
! [[१९९७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९७]]
! [[१९९८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९८]]
! [[१९९९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९९]]
|-
! १  
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९९० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९९१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} दक्षिण आफ्रिका &lt;!-- [[१९९२ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|दक्षिण आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} दक्षिण आफ्रिका &lt;!-- [[१९९३ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|दक्षिण आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९४ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९५ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} [[१९९६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[१९९७ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[१९९८ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[१९९९ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
|-
! २
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९० ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९१ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९९२ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} पॅसिफिक &lt;!-- [[१९९४ पॅसिफिक ग्रांप्री|पॅसिफिक]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९९५ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९६ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} [[१९९७ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[१९९८ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[१९९९ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|-
! ३
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९० सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९१ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९२ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९९३ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९४ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९५ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९९६ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९९७ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} [[१९९८ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]]
| {{flagicon|SMR}} [[१९९९ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
|-
! ४
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९३ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९९६ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} [[१९९७ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[१९९८ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|MON}} [[१९९९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
|-
! ५
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९१ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९२ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९६ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} [[१९९७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|ESP}} [[१९९८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[१९९९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
|-
! ६
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९९० मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९९१ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} [[१९९७ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|MON}} [[१९९८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|CAN}} [[१९९९ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
|-
! ७
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९५ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} [[१९९७ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[१९९८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|FRA}} [[१९९९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
|-
! ८
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} [[१९९७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|FRA}} [[१९९८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|GBR}} [[१९९९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
|-
! ९
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९५ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} [[१९९७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[१९९८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|AUT}} [[१९९९ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
|-
! १०
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९१ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९४ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९७ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} [[१९९८ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|GER}} [[१९९९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
|-
! ११
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९२ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९३ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} [[१९९७ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|GER}} [[१९९८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|HUN}} [[१९९९ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
|-
! १२
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} [[१९९६ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[१९९७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|HUN}} [[१९९८ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[१९९९ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
|-
! १३
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९१ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९४ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९५ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} [[१९९७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[१९९८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[१९९९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
|-
! १४
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९२ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९३ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९९४ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९९५ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९९७ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} [[१९९८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|EUR}} [[१९९९ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
|-
! १५
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९० जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९१ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९२ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९३ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९४ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} पॅसिफिक &lt;!-- [[१९९५ पॅसिफिक ग्रांप्री|पॅसिफिक]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९६ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|LUX}} [[१९९७ लक्झेंबर्ग ग्रांप्री|लक्झेंबर्ग]]
| {{flagicon|LUX}} [[१९९८ लक्झेंबर्ग ग्रांप्री|लक्झेंबर्ग]]
| {{flagicon|MYS}} [[१९९९ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
|-
! १६
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९० ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९१ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९२ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९३ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९४ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९५ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९६ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} [[१९९७ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|JPN}} [[१९९८ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|JPN}} [[१९९९ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
|-
! १७
|
|
|
|
|
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
|
| {{flagicon|EUR}} [[१९९७ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
|
|
|}

===२०००–२००९===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
! Rnd
! [[२००० फॉर्म्युला वन हंगाम|२०००]]
! [[२००१ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००१]]
! [[२००२ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००२]]
! [[२००३ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००३]]
! [[२००४ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००४]]
! [[२००५ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००५]]
! [[२००६ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००६]]
! [[२००७ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००७]]
! [[२००८ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००८]]
! [[२००९ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००९]]
|-
! १
| {{flagicon|AUS}} [[२००० ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००१ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००२ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००३ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००४ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००६ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००७ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००८ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००९ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
|-
! २
| {{flagicon|BRA}} [[२००० ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००१ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००२ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००३ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००४ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००५ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००६ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००७ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००८ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००९ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
|-
! ३
| {{flagicon|SMR}} [[२००० सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००१ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००२ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००४ बहारीन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००७ बहरीन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००८ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२००९ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
|-
! ४
| {{flagicon|GBR}} [[२००० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००१ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००२ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००३ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००४ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००५ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००६ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००७ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००९ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
|-
! ५
| {{flagicon|ESP}} [[२००० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००६ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|MON}} [[२००७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|TUR}} [[२००८ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
|-
! ६
| {{flagicon|EUR}} [[२००० युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२००१ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२००२ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२००३ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|MON}} [[२००४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२००५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००७ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|MON}} [[२००८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२००९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
|-
! ७
| {{flagicon|MON}} [[२००० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२००१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२००२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२००३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००४ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००५ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|MON}} [[२००६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|USA}} [[२००७ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|TUR}} [[२००९ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
|-
! ८
| {{flagicon|CAN}} [[२००० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००१ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
|-
! ९
| {{flagicon|FRA}} [[२००० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००१ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००२ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००३ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|USA}} [[२००४ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|USA}} [[२००५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GER}} [[२००९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
|-
! १०
| {{flagicon|AUT}} [[२००० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००५ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|USA}} [[२००६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००७ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००९ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
|-
! ११
| {{flagicon|GER}} [[२००० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००७ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००८ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००९ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
|-
! १२
| {{flagicon|HUN}} [[२००० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००५ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|TUR}} [[२००७ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००८ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००९ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
|-
! १३
| {{flagicon|BEL}} [[२००० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००१ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००२ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००३ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००४ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००६ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
|-
! १४
| {{flagicon|ITA}} [[२००० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|TUR}} [[२००५ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|TUR}} [[२००६ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२००९ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
|-
! १५
| {{flagicon|USA}} [[२००० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|USA}} [[२००३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००७ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|SIN}} [[२००८ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००९ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
|-
! १६
| {{flagicon|JPN}} [[२००० जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|USA}} [[२००१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|USA}} [[२००२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००३ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२००४ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|CHN}} [[२००६ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२००७ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००८ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००९ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|-
! १७
| {{flagicon|MYS}} [[२००० मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००१ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००२ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
|
| {{flagicon|JPN}} [[२००४ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००५ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००६ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००७ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२००८ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|UAE}} [[२००९ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
|-
! १८
|
|
|
|
| {{flagicon|BRA}} [[२००४ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००५ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००६ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|
| {{flagicon|BRA}} [[२००८ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|
|-
! १९
|
|
|
|
|
| {{flagicon|CHN}} [[२००५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
|
|
|
|
|}

===२०१०-२०१९===
&lt;!--
          PLEASE DO NOT ADD FUTURE RACES TO THIS TABLE
          by convention, races are added to this table once they have occurred
--&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
! क्र.
! {{एफ.१|२०१०}} (१९)
! {{एफ.१|२०११}} (१९)
! {{एफ.१|२०१२}} (२०)
! {{एफ.१|२०१३}} (१९)
! {{एफ.१|२०१४}} (१९)
! {{एफ.१|२०१५}} (१९)
! {{एफ.१|२०१६}} (२१)
! {{एफ.१|२०१७}} (२०)
! {{एफ.१|२०१८}} (२१)
! {{एफ.१|२०१९}} (२१)
|-
! १
| {{flagicon|BHR}} [[२०१० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०११ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०१२ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०१३ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०१४ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०१५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०१६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|AUS}} [[२०१७ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]}}
| {{nowrap|{{flagicon|AUS}} [[२०१८ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]}}
| {{nowrap|{{flagicon|AUS}} [[२०१९ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]}}
|-
! २
| {{flagicon|AUS}} [[२०१० ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०११ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०१२ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०१३ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०१४ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०१५ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१६ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१७ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१८ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१९ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
|-
! ३
| {{flagicon|MYS}} [[२०१० मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०११ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१२ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१३ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१४ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१६ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१७ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१८ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१९ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
|-
! ४
| {{flagicon|CHN}} [[२०१० चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|TUR}} [[२०११ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१२ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१३ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१४ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१६ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१७ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|AZE}} [[२०१८ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]]}}
| {{nowrap|{{flagicon|AZE}} [[२०१९ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]]}}
|-
! ५
| {{flagicon|ESP}} [[२०१० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०११ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१७ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
|-
! ६
| {{flagicon|MON}} [[२०१० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०११ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
|-
! ७
| {{flagicon|TUR}} [[२०१० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०११ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१७ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१९ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
|-
! ८
| {{flagicon|CAN}} [[२०१० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|Europe}} [[२०११ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|Europe}} [[२०१२ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|Europe}} [[२०१६ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|AZE}} [[२०१७ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]]
| {{flagicon|FRA}} [[२०१८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|FRA}} [[२०१९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
|-
! ९
| {{flagicon|Europe}} [[२०१० युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०११ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GER}} [[२०१३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१६ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१७ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१८ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१९ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
|-
! १०
| {{flagicon|GBR}} [[२०१० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GER}} [[२०११ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२०१२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{nowrap|{{flagicon|HUN}} [[२०१३ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]}}
| {{flagicon|GER}} [[२०१४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{nowrap|{{flagicon|HUN}} [[२०१५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]}}
| {{flagicon|GBR}} [[२०१६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
|-
! ११
| {{flagicon|GER}} [[२०१० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{nowrap|{{flagicon|HUN}} [[२०११ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]}}
| {{flagicon|HUN}} [[२०१२ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|HUN}} [[२०१४ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|HUN}} [[२०१६ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२०१७ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|GER}} [[२०१८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२०१९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
|-
! १२
| {{nowrap|{{flagicon|HUN}} [[२०१० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]}}
| {{flagicon|BEL}} [[२०११ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|GER}} [[२०१६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|HUN}} [[२०१८ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२०१९ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
|-
! १३
| {{flagicon|BEL}} [[२०१० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०११ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१३ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१९ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
|-
! १४
| {{flagicon|ITA}} [[२०१० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०११ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१२ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|KOR}} [[२०१३ कोरियन ग्रांप्री|कोरियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१४ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१७ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
|-
! १५
| {{flagicon|SIN}} [[२०१० सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०११ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१२ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१३ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१४ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१५ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१६ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०१७ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१८ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१९ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
|-
! १६
| {{flagicon|JPN}} [[२०१० जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|KOR}} [[२०११ कोरियन ग्रांप्री|कोरियन]]
| {{flagicon|KOR}} [[२०१२ कोरियन ग्रांप्री|कोरियन]]
| {{flagicon|भारत}} [[२०१३ भारतीय ग्रांप्री|भारतीय]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१४ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|MYS}} [[२०१६ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१७ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१८ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१९ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
|-
! १७
| {{flagicon|KOR|१९९७}} [[२०१० कोरियन ग्रांप्री|कोरियन]]
| {{flagicon|भारत}} [[२०११ भारतीय ग्रांप्री|भारतीय]]
| {{flagicon|भारत}} [[२०१२ भारतीय ग्रांप्री|भारतीय]]
| {{flagicon|UAE}} [[२०१३ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१४ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|MEX}} [[२०१५ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१६ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१७ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|JPN}} [[२०१८ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१९ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
|-
! १८
| {{flagicon|BRA}} [[२०१० ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|UAE}} [[२०११ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]}}
| {{flagicon|UAE}} [[२०१२ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|BRA}} [[२०१४ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[२०१५ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|MEX}} [[२०१७ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१८ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|MEX}} [[२०१९ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]]
|-
! १९
| {{nowrap|{{flagicon|UAE}} [[२०१० अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]}}
| {{flagicon|BRA}} [[२०११ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|BRA}} [[२०१३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|UAE}} [[२०१४ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|UAE}} [[२०१५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|MEX}} [[२०१६ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]]
| {{flagicon|BRA}} [[२०१७ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|MEX}} [[२०१८ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
|-
! २०
|
|
| {{flagicon|BRA}} [[२०१२ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|
|
|
| {{flagicon|BRA}} [[२०१६ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|UAE}} [[२०१७ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|BRA}} [[२०१८ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[२०१९ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|-
! २१
|
|
|
|
|
|
| {{flagicon|UAE}} [[२०१६ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
|
| {{flagicon|UAE}} [[२०१८ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|UAE}} [[२०१९ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
|}

===२०२०-२०२९===
&lt;!--
 PLEASE DO NOT ADD FUTURE RACES TO THIS TABLE
 by convention, races are added to this table once they have occurred
--&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
! क्र.
! {{एफ.१|२०२०}} (१७)
! {{एफ.१|२०२१}} (२२)
! {{एफ.१|२०२२}} (२२)
! {{एफ.१|२०२३}} (२२)
! {{एफ.१|२०२४}} (२४)
! {{एफ.१|२०२५}} (२४)
! {{एफ.१|२०२६}} (२४)
! २०२७
! २०२८
! २०२९
|-
! १
| {{flagicon|AUT}} [[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|बहरैन}} [[२०२१ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|बहरैन}} [[२०२२ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|बहरैन}} [[२०२३ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|बहरैन}} [[२०२४ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| 
|
|
|
|-
! २
| {{flagicon|AUT}} [[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टायरियन]]
| {{flagicon|इटली}}[[२०२१ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|एमिलिया रोमान्या]]
| {{flagicon|सौदी अरेबिया}} [[२०२२ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]]
| {{flagicon|सौदी अरेबिया}} [[२०२३ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]]
| {{flagicon|सौदी अरेबिया}} [[२०२४ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]] 
| {{flagicon|चीन}}[[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| 
| 
| 
| 
|-
! ३
| {{flagicon|HUN}} [[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|पोर्तुगाल}}[[२०२१ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]]
| {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}} [[२०२२ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}} [[२०२३ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}} [[२०२४ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] 
| {{flagicon|जपान}}[[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| 
| 
| 
| 
|-
! ४
| {{flagicon|GBR}} [[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|स्पेन}}[[२०२१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|इटली}} [[२०२२ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|एमिलिया रोमान्या]]
| {{flagicon|अझरबैजान}} [[२०२३ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]] 
| {{flagicon|जपान}} [[२०२४ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] 
| {{flagicon|बहरैन}}[[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| 
| 
|
|
|-
! ५
| {{flagicon|GBR}} [[२०२० ७०वा वर्धापन ग्रांप्री|७०वा वर्धापन]]
| {{flagicon|मोनॅको}}[[२०२१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२२ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२३ मायामी ग्रांप्री|मायामी]] 
| {{flagicon|चीन}} [[२०२४ चिनी ग्रांप्री|चिनी]] 
| {{flagicon|सौदी अरेबिया}}[[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]]
| 
| 
| 
| 
|-
! ६
| {{flagicon|ESP}} [[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|अझरबैजान}}[[२०२१ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]]
| {{flagicon|स्पेन}} [[२०२२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|मोनॅको}} [[२०२३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] 
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२४ मायामी ग्रांप्री|मायामी]] 
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]  
| 
| 
| 
| 
|-
! ७
| {{flagicon|BEL}} [[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|फ्रांस}}[[२०२१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|मोनॅको}} [[२०२२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|स्पेन}} [[२०२३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|इटली}} [[२०२४ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|एमिलिया रोमान्या]]
| {{flagicon|इटली}} [[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|एमिलिया रोमान्या]]
| 
| 
| 
| 
|-
! ८
| {{flagicon|ITA}} [[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[२०२१ श्टायरमार्क ग्रांप्री|श्टायरमार्क]]
| {{flagicon|अझरबैजान}} [[२०२२ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]]
| {{flagicon|कॅनडा}} [[२०२३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] 
| {{flagicon|मोनॅको}} [[२०२४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] 
| {{flagicon|मोनॅको}} [[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] 
| 
| 
| 
| 
|-
! ९
| {{flagicon|ITA}} [[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्कन]]
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[२०२१ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|कॅनडा}} [[२०२२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}} [[२०२३ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] 
| {{flagicon|कॅनडा}} [[२०२४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] 
| {{flagicon|स्पेन}} [[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] 
| 
| 
| 
| 
|-
! १०
| {{flagicon|RUS}} [[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[२०२१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[२०२२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[२०२३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] 
| {{flagicon|स्पेन}} [[२०२४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] 
| {{flagicon|कॅनडा}} [[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] 
| 
| 
| 
| 
|-
! ११
| {{flagicon|DEU}} [[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफेल]]
| {{flagicon|हंगेरी}} [[२०२१ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}} [[२०२२ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] 
| {{flagicon|हंगेरी}} [[२०२३ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}} [[२०२४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}} [[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] 
| 
| 
| 
| 
|-
! १२
| {{flagicon|POR}} [[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]]
| {{flagicon|बेल्जियम}} [[२०२१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|फ्रान्स}} [[२०२२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|बेल्जियम}} [[२०२३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] 
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[२०२४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] 
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]  
| 
| 
| 
| 
|-
! १३
| {{flagicon|ITA}} [[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|एमिलिया रोमान्या]]
| {{flagicon|नेदरलँड्स}} [[२०२१ डच ग्रांप्री|डच]] 
| {{flagicon|हंगेरी}} [[२०२२ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|नेदरलँड्स}} [[२०२३ डच ग्रांप्री|डच]] 
| {{flagicon|हंगेरी}} [[२०२४ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] 
| {{flagicon|बेल्जियम}} [[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] 
| 
| 
| 
| 
|-
! १४
| {{flagicon|TUR}} [[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|इटली}}[[२०२१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|बेल्जियम}} [[२०२२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|इटली}} [[२०२३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] 
| {{flagicon|बेल्जियम}} [[२०२४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] 
| {{flagicon|हंगेरी}} [[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| 
| 
| 
| 
|-
! १५
| {{flagicon|BHR}} [[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|रशिया}}[[२०२१ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{flagicon|नेदरलँड्स}} [[२०२२ डच ग्रांप्री|डच]] 
| {{flagicon|सिंगापूर}} [[२०२३ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]] 
| {{flagicon|नेदरलँड्स}} [[२०२४ डच ग्रांप्री|डच]] 
| {{flagicon|नेदरलँड्स}} [[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]  
| 
| 
| 
| 
|-
! १६
| {{flagicon|BHR}} [[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]
| {{flagicon|तुर्की}} [[२०२१ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|इटली}} [[२०२२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] 
| {{flagicon|जपान}} [[२०२३ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] 
| {{flagicon|इटली}} [[२०२४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] 
| {{flagicon|इटली}} [[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] 
| 
| 
| 
| 
|-
! १७
| {{flagicon|UAE}} [[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[२०२१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|युनायटेड स्टेट्स]]
| {{flagicon|सिंगापूर}} [[२०२२ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|Qatar}} [[२०२३ कतार ग्रांप्री|कतार]] 
| {{flagicon|अझरबैजान}} [[२०२४ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]] 
| {{flagicon|अझरबैजान}} [[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]] 
| 
|
| 
| 
|-
! १८
| 
| {{flagicon|मेक्सिको}}[[२०२१ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको सिटी]]
| {{flagicon|जपान}} [[२०२२ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|युनायटेड स्टेट्स]]
| {{flagicon|सिंगापूर}} [[२०२४ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]] 
| {{flagicon|सिंगापूर}} [[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]  
|
| 
|
| 
|-
! १९
|
| {{flagicon|ब्राझिल}}[[२०२१ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ पावलो]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|युनायटेड स्टेट्स]]
| {{flagicon|मेक्सिको}} [[२०२३ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको सिटी]] 
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२४ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|युनायटेड स्टेट्स]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|युनायटेड स्टेट्स]] 
| 
| 
| 
|
|-
! २०
|
| {{flagicon|कतार}} [[२०२१ कतार ग्रांप्री|कतार]]
| {{flagicon|मेक्सिको}} [[२०२२ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको सिटी]]
| {{flagicon|ब्राझिल}} [[२०२३ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ पावलो]]
| {{flagicon|मेक्सिको}} [[२०२४ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको सिटी]] 
| {{flagicon|मेक्सिको}} [[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको सिटी]] 
| 
| 
| 
| 
|-
! २१
|
| {{flagicon|सौदी अरेबिया}}[[२०२१ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]]
| {{flagicon|ब्राझिल}} [[२०२२ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ पावलो]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२३ लास व्हेगस ग्रांप्री|लास व्हेगस]]
| {{flagicon|ब्राझिल}} [[२०२४ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ पावलो]] 
| {{flagicon|ब्राझिल}} [[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ पावलो]] 
|
|
|
|
|-
! २२
|
| {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}} [[२०२१ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}} [[२०२२ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}} [[२०२३ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२४ लास व्हेगस ग्रांप्री|लास व्हेगस]] 
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|लास व्हेगस]] 
|
|
|
|
|-
! २३
|
|
|
|
| {{flagicon|Qatar}} [[२०२४ कतार ग्रांप्री|कतार]] 
| {{flagicon|Qatar}} [[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]] 
|
|
|
|
|-
! २४
|
|
|
|
| {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}} [[२०२४ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]] 
| {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}} [[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]] 
|
|
|
|
|}

== हे सुद्धा पहा ==
# [[फॉर्म्युला वन]]
# {{फॉर्म्युला वन सद्य हंगाम (शिर्षक)}}
# [[फॉर्म्युला वन चालक यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]]

==तळटिप==
{{notelist}}
== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
# [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ]

{{फॉर्म्युला वन सद्य हंगाम}}
{{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}}

[[वर्ग:फॉर्म्युला वन शर्यतींसंबंधित याद्या]]
[[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]]</text>
      <sha1>m0er39vx1w2u6m36v1j4vigmg6j1ph6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721737</id>
      <parentid>2721720</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:32:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Koolkrazy</username>
        <id>1591</id>
      </contributor>
      <origin>2721737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="218582" sha1="kxc91j2qqvhsqez3a3oaki67sll150i" xml:space="preserve">{{Formula one}}
==यजमान देशानुसार यादी==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot;
|-
! देश
! स्पर्धेचे ठिकाण
! एकूण स्पर्धा
! एकूण सर्किट
|-
|-
!  {{ARG}}
| [[आर्जेन्टाइन ग्रांप्री]] (१९५३-१९५८, १९६०, १९७२-१९७५, १९७७-१९८१, १९९५-१९९८)
| २०
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{AUS}}
| [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] (१९८५-२०१९, २०२२-२०२४)
| ३८
| २
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{AUT}}
|[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]: ३६ (१९६४, १९७०-१९८७, १९९७-२००३, २०१४-२०२३)

[[श्टायरमार्क ग्रांप्री]]: २ (२०२०-२०२१)
| ३८
| २
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 |{{AZE}}
|[[युरोपियन ग्रांप्री]]: १ (२०१६)

[[अझरबैजान ग्रांप्री]]: ६ (२०१७-२०१९, २०२१-२०२३)
|७
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{BHR}}
|[[बहरैन ग्रांप्री]]: २० (२००४-२०१०, २०१२-२०२४)

[[साखिर ग्रांप्री]]: १ (२०२०)
| २१
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{BEL}}
| [[बेल्जियम ग्रांप्री]] (१९५०-१९५६, १९५८, १९६०-१९६८, १९७०, १९७२-२००२, २००४-२००५, २००७-२०२३)
| ६८
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{BRA}}
|[[ब्राझिलियन ग्रांप्री]]: ४७ (१९७३-२०१९)

[[साओ पाउलो ग्रांप्री]]: ३ (२०२१-२०२३)
| ५०
| २
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{CAN}}
| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]] (१९६७-१९७४, १९७६-१९८६, १९८८-२००८, २०१०-२०१९, २०२२-२०२४)
| ५३
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{CHN}}
| [[चिनी ग्रांप्री]] (२००४-२०१९, २०२४)
| १७
| १
|-
!  {{FRA}}
|[[फ्रेंच ग्रांप्री]]: ६२ (१९५०-१९५४, १९५६-२००८, २०१८-२०१९, २०२१-२०२२)

[[स्विस ग्रांप्री]]: १ (१९८२)
| ६३
| ७
|-
!  {{GER}}
|[[जर्मन ग्रांप्री]]: ६४ (१९५१-१९५४, १९५६-१९५९, १९६१-२००६, २००८-२०१४, २०१६, २०१८-२०१९)

[[युरोपियन ग्रांप्री]]: १२ (१९८४, १९९५-१९९६, १९९९-२००७)

[[लक्झेंबर्ग ग्रांप्री]]: २ (१९९७-१९९८)

[[आयफेल ग्रांप्री]]: १ (२०२०)
| ७९
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{HUN}}
| [[हंगेरियन ग्रांप्री]] (१९८६-२०२३)
| ३८
| १
|-
!  {{IND}}
| [[भारतीय ग्रांप्री]] (२०११-२०१३)
| ३
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{ITA}}
|[[इटालियन ग्रांप्री]]: ७४ (१९५०-२०२३)

[[कोपा असेर्बो|पेस्कारा ग्रांप्री]]: १ (१९५७)

[[सान मरिनो ग्रांप्री]]: २६ (१९८१-२००६)

[[टस्कन ग्रांप्री]]: १ (२०२०)

[[एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री]]: ४ (२०२०-२०२२, २०२४)*
| १०६
| ४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{JPN}}
|[[जपानी ग्रांप्री]], ३८ (१९७६-१९७७, १९८७-२०१९, २०२२-२०२४)

[[पॅसिफिक ग्रांप्री]]: २ (१९९४-१९९५)
| ४०
| ३
|-
!  {{MAS}}
| [[मलेशियन ग्रांप्री]] (१९९९-२०१७)
| १९
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{MEX}}
|[[मेक्सिकन ग्रांप्री]]: २० (१९६३-१९७०, १९८६-१९९२, २०१५-२०१९)

[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]]: ३ (२०२१-२०२३)
| २३
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{MCO}}
| [[मोनॅको ग्रांप्री]] (१९५०, १९५५-२०१९, २०२१-२०२४)
| ७०
| १
|-
!  {{MAR}}
| [[मोरोक्कन ग्रांप्री]] (१९५८)
| १
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{NED}}
| [[डच ग्रांप्री]] (१९५२-१९५३, १९५५, १९५८-१९७१, १९७३-१९८५, २०२१-२०२३)
| ३३
| १
|-
!  {{POR}}
| [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]] (१९५८-१९६०, १९८४-१९९६, २०२०-२०२१)
| १८
| ४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{QAT}}
| [[कतार ग्रांप्री]] (२०२१, २०२३)
| २
| १
|-
!  {{RUS}}
| [[रशियन ग्रांप्री]] (२०१४-२०२१)
| ८
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{SAU}}
| [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] (२०२१-२०२४)
| ४
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{SGP}}
| [[सिंगापूर ग्रांप्री]] (२००८-२०१९, २०२२-२०२३)
| १४
| १
|-
!  {{flagicon|RSA|१९८२}} दक्षिण आफ्रिका&lt;!-- Correct flag: all the Grands Prix were held before १९९४ --&gt;
| [[दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री]] (१९६२-१९६३, १९६५, १९६७-१९८०, १९८२-१९८५, १९९२-१९९३)
| २३
| २
|-
!  {{KOR}}
| [[कोरियन ग्रांप्री]] (२०१०-२०१३)
| ४
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{ESP}}
|[[स्पॅनिश ग्रांप्री]]: ५३ (१९५१, १९५४, १९६८-१९७९, १९८१, १९८६-२०२३)

[[युरोपियन ग्रांप्री]]: ७ (१९९४, १९९७, २००८-२०१२)
| ६०
| ६
|-
!  {{SWE}}
| [[स्वीडिश ग्रांप्री]] (१९७३-१९७८)
| ६
| १
|-
!  {{SUI}}
| [[स्विस ग्रांप्री]] (१९५०-१९५४)
| ५
| १
|-
!  {{TUR}}
| [[तुर्की ग्रांप्री]] (२००५-२०११, २०२०-२०२१)
| ९
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{UAE}}
| [[अबु धाबी ग्रांप्री]] (२००९-२०२३)
| १५
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{GBR}}
|[[ब्रिटिश ग्रांप्री]], ७४ (१९५०-२०२३)

[[युरोपियन ग्रांप्री]], ३ (१९८३, १९८५, १९९३)

[[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]], १ (२०२०)
| ७८
| ४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{USA}}
|[[इंडियानापोलिस ५००]], ११ (१९५०-१९६०)

[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]], ४४ (१९५९-१९८०, १९८९-१९९१, २०००-२००७, २०१२-२०१९, २०२१-२०२३)

[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री पश्चिम]], ८ (१९७६-१९८३)

[[सीझरस पॅलेस ग्रांप्री]], २ (१९८१-१९८२)

[[डेट्रॉईट ग्रांप्री]], ७ (१९८२-१९८८)

[[डॅलस ग्रांप्री]], १ (१९८४)

[[मायामी ग्रांप्री]], ३ (२०२२-२०२४)

[[लास व्हेगस ग्रांप्री]], १ (२०२३)

| ७७
| १२
|}

==सर्किटनुसार यादी==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%&quot;
|-
! सर्किट
! स्पर्धेचे ठिकाण
! एकुन स्पर्धा
|-
!|{{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड स्ट्रीट सर्किट]]
| [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] (१९८५-१९९५)
| ११
|-
!|{{flagicon|JPN}} [[ओकायामा अंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[पॅसिफिक ग्रांप्री]] (१९९४-१९९५)
| २
|-
!|{{flagicon|मोरोक्को}} [[एैन-डियाब सर्किट]]
| [[मोरोक्कन ग्रांप्री]] (१९५८)
| १
|-
!|{{flagicon|GBR}} [[इनट्री मोटर रेसिंग सर्किट]]
| [[ब्रिटिश ग्रांप्री]] (१९५५, १९५७, १९५९, १९६१-१९६२)
| ५
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|AUS}} [[आल्बर्ट पार्क सर्किट]]{{asterisk}}
| [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] (१९९६-२०१९, २०२२-२०२४){{asterisk}}
| २७
|-
! |{{flagicon|POR}} [[अल्गार्वे आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]] (२०२०-२०२१)
| २
|-
!|{{flagicon|SWE}} [[एन्डरस्ट्रोप रेसवे]]
| [[स्वीडिश ग्रांप्री]] (१९७३-१९७८)
| ६
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|USA}} [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]]{{asterisk}}
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] (२०१२-२०१९, २०२१-२०२३){{asterisk}}
| ११
|-
!|{{flagicon|FRG}} [[ए.व्ही.यु.एस]]
| [[जर्मन ग्रांप्री]] (१९५९)
| १
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|AZE}} [[बाकु सिटी सर्किट]]{{asterisk}}
|[[युरोपियन ग्रांप्री]], १ (२०१६)

[[अझरबैजान ग्रांप्री]], ६ (२०१७-२०१९, २०२१-२०२३){{asterisk}}
| ७
|-
!|{{flagicon|POR}} [[सर्किटो डा बोआव्हिस्टा]]
| [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]] (१९५८, १९६०)
| २
|-
! |{{flagicon|GBR}} [[ब्रॅन्डस हॅच]]
|[[ब्रिटिश ग्रांप्री]], १२ (१९६४, १९६६, १९६८, १९७०, १९७२, १९७४, १९७६, १९७८, १९८०, १९८२, १९८४, १९८६)

[[युरोपियन ग्रांप्री]], २ (१९८३, १९८५)
| १४
|-
!|{{flagicon|SUI}} [[सर्किट ब्रेमगारटेन]]
| [[स्विस ग्रांप्री]] (१९५०-१९५४)
| ५
|-
!|{{flagicon|USA}} [[सीझरस पॅलेस ग्रांप्री]]
| [[सीझरस पॅलेस ग्रांप्री]] (१९८१-१९८२)
| २
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|ESP}} [[सर्किट डी बार्सिलोना-काटलुन्या]]{{asterisk}}
| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]] (१९९१-२०२३){{asterisk}}
| ३३
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[सर्किट डी शराड]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९६५, १९६९, १९७०, १९७२)
| ४
|-
!|{{flagicon|USA}} [[फेयर पार्क|डॅलस]]
| [[डॅलस ग्रांप्री]] (१९८४)
| १
|-
!|{{flagicon|USA}} [[डेट्रोईट स्ट्रीट सर्किट]]
| [[डेट्रॉईट ग्रांप्री]] (१९८२-१९८८)
| ७
|-
! |{{flagicon|FRA}} [[डिजॉन-प्रेनॉइस]]
|[[फ्रेंच ग्रांप्री]], ५ (१९७४, १९७७, १९७९, १९८१, १९८४)

[[स्विस ग्रांप्री]], १ (१९८२)
| ६
|-
!|{{flagicon|GBR}} [[डॉनिंग्टन पार्क]]
| [[युरोपियन ग्रांप्री]] (१९९३)
| १
|-
!|{{flagicon|दक्षिण आफ्रिका|१९२८}} [[प्रिंस जॉर्ज सर्किट]]
| [[दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री]] (१९६२-१९६३, १९६५)
| ३
|-
!|{{flagicon|POR}} [[सर्किटो डो एस्टोरील]]
| [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]] (१९८४-१९९६)
| १३
|-
!|{{flagicon|JPN}} [[फुजी स्पीडवे]]
| [[जपानी ग्रांप्री]] (१९७६-१९७७, २००७-२००८)
| ४
|-
!|{{flagicon|भारत}} [[बुद्ध आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[भारतीय ग्रांप्री]] (२०११-२०१३)
| ३
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|MEX}} [[अटोड्रोमो हर्मानोस रॉड्रिगेझ]]{{asterisk}}
|[[मेक्सिकन ग्रांप्री]], २० (१९६३-१९७०, १९८६-१९९२, २०१५-२०१९)

[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]], ३ (२०२१-२०२३){{asterisk}}
| २३
|-
!|{{flagicon|GER}} [[हॉकेंहिम्रिंग]]
| [[जर्मन ग्रांप्री]] (१९७०, १९७७-१९८४, १९८६-२००६, २००८, २०१०, २०१२, २०१४, २०१६, २०१८-२०१९)
| ३७
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|HUN}} [[हंगरोरिंग|हंगरोरिंग (बुडापेस्ट)]]{{asterisk}}
| [[हंगेरियन ग्रांप्री]] (१९८६-२०२३){{asterisk}}
| ३८
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|ITA}} [[इमोला सर्किट]]{{asterisk}}
|[[इटालियन ग्रांप्री]], १ (१९८०)

[[सान मरिनो ग्रांप्री]], २६ (१९८१-२००६)

[[एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री]], ४ (२०२०-२०२२, २०२४){{asterisk}}
| ३१
|-
! |{{flagicon|USA}} [[इंडियानापोलिस मोटर स्पीडवे|इंडियानापोलिस]]
| [[इंडियानापोलिस ५००]], ११ (१९५०-१९६०)
[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]], ८ (२०००-२००७)
| १९
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|BRA}} [[इंटरलागोस सर्किट]]{{asterisk}}
|[[ब्राझिलियन ग्रांप्री]], ३७ (१९७३-१९७७, १९७९-१९८०, १९९०-२०१९)

[[साओ पाउलो ग्रांप्री]], ३ (२०२१-२०२३){{asterisk}}
| ४०
|-
! |{{flagicon|TUR}} [[इस्तंबूल पार्क]]
| [[तुर्की ग्रांप्री]] (२००५-२०११, २०२०-२०२१)
| ९
|-
!|{{flagicon|BRA|१९६८}} [[अटोड्रोमो इंटरनॅसिओनल नेल्सन पिके]]
| [[ब्राझिलियन ग्रांप्री]] (१९७८, १९८१-१९८९)
| १०
|-
!|{{flagicon|स्पेन|१९७७}} [[सर्किटो डेल जारामा&quot;]]
| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]] (१९६८, १९७०, १९७२, १९७४, १९७६-१९७९, १९८१)
| ९
|-
! style=background:#FBCEB1| {{flagicon|SAU}} [[जेद्दा कॉर्निश सर्किट]]{{asterisk}}
| [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] (२०२१-२०२४){{asterisk}}
| ४
|-
!|{{flagicon|ESP}} [[सर्किटो डी जेरेझ]]
|[[स्पॅनिश ग्रांप्री]], ५ (१९८६-१९९०)

[[युरोपियन ग्रांप्री]], २ (१९९४, १९९७)
| ७
|-
!|{{flagicon|दक्षिण आफ्रिका|१९८२}} [[कायालामी]]
| [[दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री]] (१९६७-१९८०, १९८२-१९८५, १९९२-१९९३)
| २०
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|USA}} [[लास व्हेगस स्ट्रिप सर्किट]]{{asterisk}}
| [[लास व्हेगस ग्रांप्री]] (२०२३){{asterisk}}
| १
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[सर्किट डी ला सार्थे#बुगाटी सर्किट|ले मॅन्स बुगाटी]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९६७)
| १
|-
!|{{flagicon|USA}} [[ग्रांप्री ऑफ लाँग बीच]]
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम]] (१९७६-१९८३)
| ८
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|QAT}} [[लोसेल आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]{{asterisk}}
| [[कतार ग्रांप्री]] (२०२१, २०२३){{asterisk}}
| २
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[सर्किट डी नेवेर्स मॅग्नी-कौर्स]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९९१-२००८)
| १८
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|SIN}} [[मरीना बे स्ट्रीट सर्किट]]{{asterisk}}
| [[सिंगापूर ग्रांप्री]] (२००८-२०१९, २०२२-२०२३){{asterisk}}
| १४
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|USA}} [[मायामी आंतरराष्ट्रीय ऑटोड्रोम]]{{asterisk}}
| [[मायामी ग्रांप्री]] (२०२२-२०२४){{asterisk}}
| ३
|-
!|{{flagicon|POR}} [[सर्किटो डी मोन्सांटो]]
| [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]] (१९५९)
| १
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|MON}} [[सर्किट डी मोनॅको]]{{asterisk}}
| [[मोनॅको ग्रांप्री]] (१९५०, १९५५-२०१९, २०२१-२०२४){{asterisk}}
| ७०
|-
!|{{flagicon|स्पेन|१९४५}} [[मॉन्टजुक सर्किट]]
| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]] (१९६९, १९७१, १९७३, १९७५)
| ४
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|CAN}} [[सर्किट गिलेस व्हिलनव्ह]]{{asterisk}}
| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]] (१९७८-१९८६, १९८८-२००८, २०१०-२०१९, २०२२-२०२४){{asterisk}}
| ४३
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|ITA}} [[ऑटोड्रोम नाझनिओनाल दी मोंझा]]{{asterisk}}
| [[इटालियन ग्रांप्री]] (१९५०-१९७९, १९८१-२०२३){{asterisk}}
| ७३
|-
!|{{flagicon|CAN}} [[कॅनेडियन टायर मोटरस्पोर्ट पार्क]]
| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]] (१९६७, १९६९, १९७१-१९७४, १९७६-१९७७)
| ८
|-
!|{{flagicon|ITA}} [[म्युजेलो सर्किट]]
| [[टस्कन ग्रांप्री]] (२०२०)
| १
|-
!|{{flagicon|BEL}} [[निवेल्लेस-बॉलर्स]]
| [[बेल्जियम ग्रांप्री]] (१९७२, १९७४)
| २
|-
! |{{flagicon|GER}} [[नुर्बुर्गरिंग]]
|[[जर्मन ग्रांप्री]], २६ (१९५१-१९५४, १९५६-१९५८, १९६१-१९६९, १९७१-१९७६, १९८५, २००९, २०११, २०१३)

[[युरोपियन ग्रांप्री]], १२ (१९८४, १९९५-१९९६, १९९९-२००७)

[[लक्झेंबर्ग ग्रांप्री]], २ (१९९७-१९९८)

[[आयफेल ग्रांप्री]], १ (२०२०)
| ४१
|-
!|{{flagicon|ARG}} [[ऑटोड्रोम ऑस्कर वाय उवान गालेवेझ]]
| [[आर्जेन्टाइन ग्रांप्री]] (१९५३-१९५८, १९६०, १९७२-१९७५, १९७७-१९८१, १९९५-१९९८)
| २०
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[सर्किट पॉल रिकार्ड]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९७१, १९७३, १९७५-१९७६, १९७८, १९८०, १९८२-१९८३, १९८५-१९९०, २०१८-२०१९, २०२१-२०२२)
| १८
|-
!|{{flagicon|स्पेन|१९४५}} [[पेड्रालबेस सर्किट]]
| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]] (१९५१, १९५४)
| २
|-
!|{{flagicon|ITA}} [[पेस्कारा सर्किट]]
| [[कोपा असेर्बो|पेस्कारा ग्रांप्री]] (१९५७)
| १
|-
!|{{flagicon|USA}} [[फीनिक्स स्ट्रीट सर्किट]]
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] (१९८९-१९९१)
| ३
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[रिम्स-गेक्स]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९५०, १९५१, १९५३, १९५४, १९५६, १९५८-१९६१, १९६३, १९६६)
| ११
|-
!|{{flagicon|USA}} [[रिव्हरसाईड आंतरराष्ट्रीय रेसवे]]
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] (१९६०)
| १
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[रोएन-लेस-एसार्टस]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९५२, १९५७, १९६२, १९६४, १९६८)
| ५
|-
!|{{flagicon|CAN}} [[सर्किट मॉन्ट-ट्रेम्बलान्ट]]
| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]] (१९६८, १९७०)
| २
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|BHR}} [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]{{asterisk}}
|[[बहरैन ग्रांप्री]], २० (२००४-२०१०, २०१२-२०२४){{asterisk}}

[[साखिर ग्रांप्री]], १ (२०२०)
| २१
|-
!|{{flagicon|USA|१९५९}} [[सेब्रिंग आंतरराष्ट्रीय रेसवे]]
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] (१९५९)
| १
|-
!|{{flagicon|MAS}} [[सेपांग आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[मलेशियन ग्रांप्री]] (१९९९-२०१७)
| १९
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|CHN}} [[शांघाय आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]{{asterisk}}
| [[चिनी ग्रांप्री]] (२००४-२०१९, २०२४){{asterisk}}
| १७
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|GBR}} [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]]{{asterisk}}
|[[ब्रिटिश ग्रांप्री]], ५७ (१९५०-१९५४, १९५६, १९५८, १९६०, १९६३, १९६५, १९६७, १९६९, १९७१, १९७३, १९७५, १९७७, १९७९, १९८१, १९८३, १९८५, १९८७-२०२३){{asterisk}}

[[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]], १ (२०२०)
| ५८
|-
! |{{flagicon|RUS}} [[सोची ऑतोद्रोम]]
| [[रशियन ग्रांप्री]] (२०१४-२०२१)
| ८
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|BEL}} [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]]{{asterisk}}
| [[बेल्जियम ग्रांप्री]] (१९५०-१९५६, १९५८, १९६०-१९६८, १९७०, १९८३, १९८५-२००२, २००४-२००५, २००७-२०२३){{asterisk}}
| ५६
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|AUT}} [[ए१-रिंग|स्पीलबर्ग (ऑस्टेरीचरिंग/ ए१-रिंग/ ए१-रिंग)]]{{asterisk}}
|[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]], ३५ (१९७०-१९८७, १९९७-२००३, २०१४-२०२३){{asterisk}}

[[श्टायरमार्क ग्रांप्री]], २ (२०२०-२०२१)
| ३७
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|JPN}} [[सुझुका आंतरराष्ट्रीय रेसिंग कोर्स]]{{asterisk}}
| [[जपानी ग्रांप्री]] (१९८७-२००६, २००९-२०१९, २०२२-२०२४){{asterisk}}
| ३४
|-
!|{{flagicon|ESP}} [[वेलेंशिया स्ट्रीट सर्किट]]
| [[युरोपियन ग्रांप्री]] (२००८-२०१२)
| ५
|-
!|{{flagicon|USA}} [[वाटकिन्स ग्लेन आंतरराष्ट्रीय]]
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] (१९६१-१९८०)
| २०
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|UAE}} [[यास मरिना सर्किट]]{{asterisk}}
| [[अबु धाबी ग्रांप्री]] (२००९-२०२३){{asterisk}}
| १५
|-
!|{{flagicon|KOR}} [[कोरिया आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[कोरियन ग्रांप्री]] (२०१०-२०१३)
| ४
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|NED}} [[सर्किट झॉन्डवुर्ट]]{{asterisk}}
| [[डच ग्रांप्री]] (१९५२-१९५३, १९५५, १९५८-१९७१, १९७३-१९८५, २०२१-२०२३){{asterisk}}
| ३३
|-
!|{{flagicon|AUT}} [[झेल्टवेग विमानतळ]]
| [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]] (१९६४)
| १
|-
!|{{flagicon|BEL}} [[सर्किट झोल्डर]]
| [[बेल्जियम ग्रांप्री]] (१९७३, १९७५-१९८२, १९८४)
| १०
|}

==ग्रांप्रीनुसार यादी== 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot;
|-
! नाव
! यजमान देश
! स्पर्धा वर्ष
! एकूण सर्किट
! एकूण स्पर्धा
|-
!| [[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]]{{efn|७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री , [[युनायटेड किंग्डम]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री २०२०|दुवा=https://www.redbull.com/int-en/redbullracing/races/70th-anniversary-grand-prix-2020|प्रकाशक=रेड बुल|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड किंग्डम}}
| {{एफ.१|२०२०}}
| १
| १
|-
! style=background:#FBCEB1| [[अबु धाबी ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|अबु धाबी ग्रांप्री, [[संयुक्त अरब अमिराती]] मध्ये खेळवली गेली..&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=या महिन्याच्या अबू धाबी ग्रँड प्रिक्सबद्दल जाणून घेण्यासाठी सर्वकाही माहिती.|दुवा=https://man.vogue.me/lifestyle/sports/abu-dhabi-grand-prix/|प्रकाशक=व्होग मॅन अरेबिया|दिनांक=४ डिसेंबर २०२१|6=|accessdate=2024-05-28|archive-date=2021-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115205024/https://man.vogue.me/lifestyle/sports/abu-dhabi-grand-prix/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|name=अबु धाबी ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|संयुक्त अरब अमिराती}}
| {{एफ.१|२००९}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| १५
|-
! [[आर्जेन्टाइन ग्रांप्री]]
| {{flag|आर्जेन्टिना}}
| {{एफ.१|१९५३}}-{{एफ.१|१९५८}}, {{एफ.१|१९६०}}, {{एफ.१|१९७२}}-{{एफ.१|१९७५}}, {{एफ.१|१९७७}}-{{एफ.१|१९८१}}, {{एफ.१|१९९५}}-{{एफ.१|१९९८}}{{efn|The १९९९ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री was on the provisional {{एफ.१|१९९९}} schedule, but it was cancelled as a consequence of the failure to reach a financial agreement.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=एक्लेस्टोनने शर्यत रद्द केली.|दुवा=https://www.newspapers.com/clip/88259375/1999-argentine-gp-cancelled-the-sunday/|प्रकाशक=The Sunday Age|दिनांक=२४ जानेवारी १९९९|दिनांक=३ नोव्हेंबर २०२१|page=१०|via=न्युजपेपर डॉट कॉम|url-access=subscription|}}&lt;/ref&gt;}}
| १
| २०
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|ऑस्ट्रेलिया}}
| {{एफ.१|१९८५}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२२}}-{{एफ.१|२०२४}}
| २
| ३८
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|ऑस्ट्रिया}}
| {{एफ.१|१९६४}}, {{एफ.१|१९७०}}-{{एफ.१|१९८७}}, {{एफ.१|१९९७}}-{{एफ.१|२००३}}, {{एफ.१|२०१४}}-{{एफ.१|२०२३}}
| २
| ३६
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[अझरबैजान ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|अझरबैजान}}
| {{एफ.१|२०१७}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| ६
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[बहरैन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|बहरैन}}
| {{एफ.१|२००४}}-{{एफ.१|२०१०}},{{efn|The [[२०११ बहरैन ग्रांप्री]] was cancelled as a result of the [[बहरैनi uprising of २०११]].&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=बहरैन ग्रांप्री cancelled after team protests|दुवा=https://www.theguardian.com/sport/2011/jun/10/bahrain-grand-prix-cancelled-team-protests|प्रकाशक=The Guardian|दिनांक=१० जून २०११|दिनांक=३ नोव्हेंबर २०२१|}}&lt;/ref&gt;}} {{एफ.१|२०१२}}-{{एफ.१|२०२४}}
| १
| २०
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[बेल्जियम ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|बेल्जियम}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|१९५६}}, {{एफ.१|१९५८}}, {{एफ.१|१९६०}}-{{एफ.१|१९६८}}, {{एफ.१|१९७०}}, {{एफ.१|१९७२}}-{{एफ.१|२००२}}, {{एफ.१|२००४}}-{{एफ.१|२००५}}, {{एफ.१|२००७}}-
{{एफ.१|२०२३}}
| ३
| ६८
|-
! scope=&quot;row&quot;| [[ब्राझिलियन ग्रांप्री]]
| {{flag|ब्राझिल}}
| {{एफ.१|१९७३}}-{{एफ.१|२०१९}}
| २
| ४७
|-
! style=background:#FBCEB1| [[ब्रिटिश ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|युनायटेड किंग्डम}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|२०२३}}
| ३
| ७४
|-
!| [[सीझरस पॅलेस ग्रांप्री]]{{efn|सीझरस पॅलेस ग्रांप्री, [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=When the US Grand Prix was staged in a लास व्हेगस parking lot|दुवा=https://edition.cnn.com/2019/10/31/motorsport/las-vegas-caesars-palace-grand-prix-formula-one-spt-intl/index.html|प्रकाशक=CNN|दिनांक=३१ ऑक्टोबर २०१९|दिनांक=४ डिसेंबर २०२१|}}&lt;/ref&gt;|name=सीझरस पॅलेस ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|१९८१}}-{{एफ.१|१९८२}}
| १
| २
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|कॅनडा}}
| {{एफ.१|१९६७}}-{{एफ.१|१९७४}}, {{एफ.१|१९७६}}-{{एफ.१|१९८६}}, {{एफ.१|१९८८}}-{{एफ.१|२००८}}, {{एफ.१|२०१०}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२२}}-{{एफ.१|२०२३}}
| ३
| ५२
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[चिनी ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|चीन}}
| {{एफ.१|२००४}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२४}}
| १
| १७
|-
!| [[डॅलस ग्रांप्री]]{{efn|डॅलस ग्रांप्री, [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref name=USGPStats२०००&gt;{{cite journal|title=Facts and Stats about the US Grand Prix|दुवा=http://www.atlasf1.com/2000/usa/preview/usalap.html|journal=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम|volume=६|number=३८|दिनांक=२० सप्टेंबर २०००|दिनांक=४ डिसेंबर २०२१|archive-date=१५ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215195053/http://www.atlasf1.com/2000/usa/preview/usalap.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|name=डॅलस ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|१९८४}}
| १
| १
|-
!| [[डेट्रॉईट ग्रांप्री]]{{efn|डेट्रॉईट ग्रांप्री, [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref name=USGPStats२०००/&gt;|name=डेट्रॉईट ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|१९८२}}-{{एफ.१|१९८८}}
| १
| ७
|-
! style=background:#FBCEB1| [[डच ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|नेदरलँड्स}}
| {{एफ.१|१९५२}}-{{एफ.१|१९५३}}, {{एफ.१|१९५५}}, {{एफ.१|१९५८}}-{{एफ.१|१९७१}}, {{एफ.१|१९७३}}-{{एफ.१|१९८५}}, {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| ३३
|-
!| [[आयफेल ग्रांप्री]]{{efn|आयफेल ग्रांप्री , [[जर्मनी]] मध्ये खेळवली गेली..&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=लुइस हॅमिल्टन equals Schumacher's record with victory in जर्मनी|दुवा=https://www.dw.com/en/lewis-hamilton-equals-schumachers-record-with-victory-in-germany/a-55230023|प्रकाशक=Deutsche Welle|दिनांक=११ ऑक्टोबर २०२०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=आयफेल ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|जर्मनी}}
| {{एफ.१|२०२०}}
| १
| १
|-
! style=background:#FBCEB1|[[एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री , [[इटली]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref name=EMIGP२०२०/&gt;|name=एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|इटली}}
| {{एफ.१|२०२०}}-{{एफ.१|२०२२}}, {{एफ.१|२०२४}}
| १
| ४
|-
! [[युरोपियन ग्रांप्री]]{{efn|युरोपियन ग्रांप्री, [[जर्मनी]]  मध्ये (१२ वेळा), [[स्पेन]] मध्ये  (७ वेळा), [[युनायटेड किंग्डम]] मध्ये (३ वेळा), आणि [[अझरबैजान]] मध्ये (१ वेळा) खेळवली गेली.&lt;ref name=&quot;GPResults&quot;&gt;{{cite web|title=Race Results|url=https://www.formula1.com/en/results.html|publisher=Formula One|access-date=15 December 2020|archive-date=16 October 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071016235942/http://www.formula1.com/results/driver/1977/381.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=In numbers - the युरोपियन ग्रांप्री|दुवा=http://www.formula1.com/content/fom-website/en/latest/features/2016/6/एफ.1-european-grand-prix-baku-in-numbers.html|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|दिनांक=१५ डिसेंबर २०२०|6=}}{{मृत दुवा|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;|name=युरोपियन ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड किंग्डम}}&lt;br/&gt;{{flag|जर्मनी}}&lt;br/&gt;{{flag|स्पेन}}&lt;br/&gt;{{flag|अझरबैजान}}
| {{एफ.१|१९८३}}-{{एफ.१|१९८५}}, {{एफ.१|१९९३}}-{{एफ.१|१९९७}}, {{एफ.१|१९९९}}-{{एफ.१|२०१२}}, {{एफ.१|२०१६}}
| ६
| २३
|-
! [[फ्रेंच ग्रांप्री]]
| {{flag|फ्रांस}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|१९५४}}, {{एफ.१|१९५६}}-{{एफ.१|२००८}}, {{एफ.१|२०१८}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२२}}
| ७
| ६२
|-
! [[जर्मन ग्रांप्री]]
| {{flag|जर्मनी}}
| {{एफ.१|१९५१}}-{{एफ.१|१९५४}}, {{एफ.१|१९५६}}-{{एफ.१|१९५९}}, {{एफ.१|१९६१}}-{{एफ.१|२००६}}, {{एफ.१|२००८}}-{{एफ.१|२०१४}}, {{एफ.१|२०१६}}, {{एफ.१|२०१८}}-{{एफ.१|२०१९}}
| ३
| ६४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[हंगेरियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|हंगेरी}}
| {{एफ.१|१९८६}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| ३८
|-
! [[भारतीय ग्रांप्री]]
| {{flag|भारत}}
| {{एफ.१|२०११}}-{{एफ.१|२०१३}}
| १
| ३
|-
!| [[इंडियानापोलिस ५००]]{{efn|The इंडियानापोलिस ५०० was not a &quot;Grand Prix&quot;, but it was included as a round of the World Championship from १९५० to १९६०.&lt;ref name=Smith२०१९&gt;{{harvnb|Smith|२०१९|pp=१०, ७६}}&lt;/ref&gt; शर्यत [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref name=USGPStats२०००/&gt;|name=इंडियानापोलिस|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स|१९५९}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|१९६०}}
| १
| ११
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[इटालियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|इटली}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|२०२३}}
| २
| ७४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[जपानी ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|जपान}}
| {{एफ.१|१९७६}}-{{एफ.१|१९७७}}, {{एफ.१|१९८७}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२२}}-{{एफ.१|२०२४}}
| २
| ३८
|-
!| [[कोरियन ग्रांप्री]]
| {{flag|दक्षिण कोरिया}}
| {{एफ.१|२०१०}}-{{एफ.१|२०१३}}
| १
| ४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[लास व्हेगस ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|लास व्हेगस ग्रांप्री , [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=मॅक्स व्हर्सटॅपन unimpressed with excess and opulence of लास व्हेगस ग्रांप्री|दुवा=https://apnews.com/article/एफ.1-las-vegas-tickets-verstappen-hamilton-01b5035e0c2df062848832dfee13165d|agency=[[असोसियेटेड प्रेस]]|दिनांक=१७ नोव्हेंबर २०२३|दिनांक=२३ मे २०२४|}}&lt;/ref&gt;|name=लास व्हेगस ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|२०२३}}
| १
| १
|-
! [[लक्झेंबर्ग ग्रांप्री]]{{efn|लक्झेंबर्ग ग्रांप्री , [[जर्मनी]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{harvnb|White|२००८|p=१२१}}&lt;/ref&gt;|name=लक्झेंबर्ग ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|जर्मनी}}
| {{एफ.१|१९९७}}-{{एफ.१|१९९८}}
| १
| २
|-
! [[मलेशियन ग्रांप्री]]
| {{flag|मलेशिया}}
| {{एफ.१|१९९९}}-{{एफ.१|२०१७}}
| १
| १९
|-
! [[मेक्सिकन ग्रांप्री]]
| {{flag|मेक्सिको}}
| {{एफ.१|१९६३}}-{{एफ.१|१९७०}}, {{एफ.१|१९८६}}-{{एफ.१|१९९२}}, {{एफ.१|२०१५}}-{{एफ.१|२०१९}}
| १
| २०
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|मेक्सिको सिटी ग्रांप्री [[मेक्सिको]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=मेक्सिको City - मेक्सिको|दुवा=https://www.formula1.com/en/information.mexico-autodromo-hermanos-rodriguez-mexico-city.1K2WPfBcI8kTXjcTHcbsBM.html|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|दिनांक=१९ जानेवारी २०२१|}}&lt;/ref&gt;|name=मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|मेक्सिको}}
| {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[मायामी ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|मायामी ग्रांप्री , [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=Miami Prepares for फॉर्म्युला वन|दुवा=https://www.nytimes.com/2021/10/29/sports/autoracing/miami-formula-1-race.html|प्रकाशक=The New York Times|दिनांक=२९ ऑक्टोबर २०२१|दिनांक=२६ डिसेंबर २०२१|}}&lt;/ref&gt;|name=मायामी ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|२०२२}}-{{एफ.१|२०२४}}
| १
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[मोनॅको ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|मोनॅको}}
| {{एफ.१|१९५०}}, {{एफ.१|१९५५}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२४}}
| १
| ७०
|-
! [[मोरोक्कन ग्रांप्री]]
| {{flag|मोरोक्को}}
| {{एफ.१|१९५८}}
| १
| १
|-
!| [[पॅसिफिक ग्रांप्री]]{{efn|पॅसिफिक ग्रांप्री , [[जपान]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=In memory of... the पॅसिफिक एफ.१ Grand Prix|दुवा=https://www.crash.net/f1/feature/202203/1/in-memory-of-the-pacific-grand-prix|प्रकाशक=Crash|दिनांक=१५ एप्रिल २०१४|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=पॅसिफिक ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|जपान|१९४७}}
| {{एफ.१|१९९४}}-{{एफ.१|१९९५}}
| १
| २
|-
!| [[कोपा असेर्बो|पेस्कारा ग्रांप्री]]{{efn|पेस्कारा ग्रांप्री, ज्याला[[कोपा असेर्बो]] असेही म्हणतात, [[पेस्कारा]], [[इटली]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Jenkinson|first=Denis|title=XXV ग्रान प्रीमिओ पेस्कारा: A Real Grand Prix Victory for वॉनवॉल|दुवा=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1957/16/xxv-gran-premio-pescara|journal=Motor Sport|volume=XXXIII|number=९|दिनांक=सप्टेंबर १९५७|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|page=४९४|archive-date=२३ सप्टेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923133859/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1957/16/xxv-gran-premio-pescara|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|name=पेस्कारा ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|इटली}}
| {{एफ.१|१९५७}}
| १
| १
|-
! [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]]
| {{flag|पोर्तुगाल}}
| {{एफ.१|१९५८}}-{{एफ.१|१९६०}}, {{एफ.१|१९८४}}-{{एफ.१|१९९६}}, {{एफ.१|२०२०}}-{{एफ.१|२०२१}}
| ४
| १८
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[कतार ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|Qatar}}
| {{एफ.१|२०२१}}, {{एफ.१|२०२३}}
| १
| २
|-
! scope=&quot;row&quot;| [[रशियन ग्रांप्री]]
| {{flag|रशिया}}
| {{एफ.१|२०१४}}-{{एफ.१|२०२१}}
| १
| ८
|-
!| [[साखिर ग्रांप्री]]{{efn|साखिर ग्रांप्री , [[बहरैन]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=२०२० एफ.१ साखिर ग्रांप्री race results|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/sakhir-grand-prix-race-results/4922672/|प्रकाशक=Motorsport.com|दिनांक=६ डिसेंबर २०२०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=साखिर ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|बहरैन}}
| {{एफ.१|२०२०}}
| १
| १
|-
! [[सान मरिनो ग्रांप्री]]{{efn|सान मरिनो ग्रांप्री , [[इटली]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref name=EMIGP२०२०&gt;{{स्रोत बातमी|title=फॉर्म्युला वन statistics for the एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री|दुवा=https://www.reuters.com/article/uk-motor-एफ.1-emiliaromagna-idUKKBN27E2AT|प्रकाशक=Reuters|दिनांक=२९ ऑक्टोबर २०२०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=सान मरिनो ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|इटली}}
| {{एफ.१|१९८१}}-{{एफ.१|२००६}}
| १
| २६
|-
! style=background:#FBCEB1| [[साओ पावलो ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|साओ पावलो ग्रांप्री , [[ब्राझिल]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=एफ.१ confirms five-year deal for Sao Paulo Grand Prix at Interlagos|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/interlagos-sao-paulo-एफ.1-2021-deal/4928265/|प्रकाशक=Motorsport.com|दिनांक=१६ डिसेंबर २०२०|दिनांक=१९ जानेवारी २०२१|}}&lt;/ref&gt;|name=साओ पावलो ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|ब्राझिल}}
| {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[सौदी आरेबियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|सौदी अरेबिया}}
| {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२४}}
| १
| ४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[सिंगापूर ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|सिंगापूर}}
| {{एफ.१|२००८}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२२}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| १४
|-
! [[दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री]]
| {{flagicon|RSA|१९८२}} दक्षिण आफ्रिका&lt;!-- Correct flag: all the Grands Prix were held before १९९४ --&gt;
| {{एफ.१|१९६२}}-{{एफ.१|१९६३}}, {{एफ.१|१९६५}}, {{एफ.१|१९६७}}-{{एफ.१|१९८०}},{{efn|The [[१९८१ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री]] was not part of the World Championship due to the dispute of the [[FISA-FOCA war]].&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=The one that didn't count|दुवा=http://forix.autosport.com/8w/za81.html|प्रकाशक=८W|दिनांक=Christmas २०००|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=FISA-FOCA RSA|group=}} {{एफ.१|१९८२}}-{{एफ.१|१९८५}}, {{एफ.१|१९९२}}-{{एफ.१|१९९३}}
| २
| २३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|स्पेन}}
| {{एफ.१|१९५१}}, {{एफ.१|१९५४}}, {{एफ.१|१९६८}}-{{एफ.१|१९७९}},{{efn|The championship status of the [[१९८० स्पॅनिश ग्रांप्री]] was withdrawn due to the dispute of the [[FISA-FOCA war]].&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=ऍलन जोन्स and the pain in स्पेन|दुवा=https://www.redbull.com/au-en/alan-jones-the-racing-driver-talks-about-spain-1980|प्रकाशक=रेड बुल|दिनांक=५ ऑक्टोबर २०१६|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=FISA-FOCA ESP|group=}} {{एफ.१|१९८१}}, {{एफ.१|१९८६}}-{{एफ.१|२०२३}}
| ५
| ५३
|-
! | [[श्टायरमार्क ग्रांप्री]]{{efn|श्टायरमार्क ग्रांप्री , [[ऑस्ट्रिया]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=२०२० एफ.१ श्टायरमार्क ग्रांप्री report: Hamilton in command ahead of midfield drama|दुवा=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2020-styrian-grand-prix-dominated-by-hamilton-race-results|प्रकाशक=Motor Sport|दिनांक=१२ जुलै २०२०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=श्टायरमार्क ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|ऑस्ट्रिया}}
| {{एफ.१|२०२०}}-{{एफ.१|२०२१}}
| १
| २
|-
! [[स्वीडिश ग्रांप्री]]
| {{flag|स्वीडन}}
| {{एफ.१|१९७३}}-{{एफ.१|१९७८}}{{efn|As a result of a loss of local interest due to the deaths of [[गुन्नर नीलसन]] and [[रॉनी पिटरसन]] in १९७८, the १९७९ स्वीडिश ग्रांप्री was cancelled.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=स्वीडिश Race Cancelled|दुवा=https://www.newspapers.com/clip/65061241/1979-swedish-gp-cancelled/|प्रकाशक=Democrat and Chronicle|दिनांक=२७ मे १९७९|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|page=३D|via=न्युजपेपर डॉट कॉम|url-access=subscription|}}&lt;/ref&gt; Since then, no फॉर्म्युला वन Grand Prix has been held in [[स्वीडन]].&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.thepaddockmagazine.com/record-making-sweden/|प्रकाशक=The Paddock Magazine|दिनांक=१० नोव्हेंबर २०१६|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|title=१९७९ स्वीडिश ग्रांप्री cancelled}}&lt;/ref&gt;|name=स्वीडिश ग्रांप्री|group=}}
| १
| ६
|-
! [[स्विस ग्रांप्री]]
| {{flag|स्वित्झर्लंड}}&lt;br&gt;{{flag|फ्रांस}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|१९५४}}, {{एफ.१|१९८२}}{{efn|[[१९८२ स्विस ग्रांप्री]] , [[डिजॉन]], [[फ्रांस]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Jenkinson|first=Denis|title=The स्विस ग्रांप्री - Another first|दुवा=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-१९८२/४२/the-swiss-grand-prix-२|journal=[[Motor Sport (magazine)|Motor Sport]]|दिनांक=ऑक्टोबर १९८२|page=१३२०|volume=LVIII|number=१०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|archive-date=१० ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200810165019/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-1982/42/the-swiss-grand-prix-२|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|name=स्विस ८२|group=}}
| २
| ६
|-
! [[तुर्की ग्रांप्री]]
| {{flag|तुर्की}}
| {{एफ.१|२००५}}-{{एफ.१|२०११}}, {{एफ.१|२०२०}}-{{एफ.१|२०२१}}
| १
| ९
|-
!| [[टस्कन ग्रांप्री]]{{efn|टस्कन ग्रांप्री , [[इटली]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=What You मे Have Missed from एफ.१ टस्कन ग्रांप्री at Mugello|दुवा=https://www.autoweek.com/racing/formula-1/a34005275/what-missed-एफ.1-tuscan-grand-prix-mugello/|प्रकाशक=Autoweek|दिनांक=१४ सप्टेंबर २०२०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=टस्कन ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|इटली}}
| {{एफ.१|२०२०}}
| १
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 {{asterisk}}| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎]]{{asterisk}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|१९५९}}-{{एफ.१|१९८०}}, {{एफ.१|१९८९}}-{{एफ.१|१९९१}}, {{एफ.१|२०००}}-{{एफ.१|२००७}}, {{एफ.१|२०१२}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२३}}
| ६
| ४४
|-
! [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम]]
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|१९७६}}-{{एफ.१|१९८३}}
| १
| ८
|}

==हंगामानुसार यादी==
===१९५०–१९५९===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Rnd
! [[१९५० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५०]]
! [[१९५१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५१]]
! [[१९५२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५२]]
! [[१९५३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५३]]
! [[१९५४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५४]]
! [[१९५५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५५]]
! [[१९५६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५६]]
! [[१९५७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५७]]
! [[१९५८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५८]]
! [[१९५९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५९]]
|-
! १
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९५१ स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt; 
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९५२ स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५३ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५४ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५५ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५६ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५७ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५३ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
|-
! २ 
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५१ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५२ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५३ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५४ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt; 
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt; 
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt; 
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९५९}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५९ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
|-
! ३ 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५० इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९५३ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५५ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५६ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५७ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९५८ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt; 
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९५९ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt; 
|-
! ४ 
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९५० स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५८ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
|-
! ५ 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९५५ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
|-
! ६ 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५७ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
|-
! ७ 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९५२ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९५४ स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} पेस्कारा &lt;!-- [[१९५७ पेस्कारा ग्रांप्री|पेस्कारा]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९५९ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt; 
|-
! ८ 
| 
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९५१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९५३ स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
|-
! ९ 
| 
| 
| 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९५४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt; 
| 
| 
| 
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९५८ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt; 
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९५९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt; 
|-
! १० 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
|
|-
! ११ 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| {{flagicon|MAR}} मोरोक्को &lt;!-- [[१९५८ मोरोक्को ग्रांप्री|मोरोक्को]] --&gt; 
| 
|}

===१९६०–१९६९===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Rnd
! [[१९६० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६०]]     
! [[१९६१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६१]]     
! [[१९६२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६२]]     
! [[१९६३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६३]]     
! [[१९६४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६४]]     
! [[१९६५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६५]]     
! [[१९६६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६६]]     
! [[१९६७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६७]]     
! [[१९६८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६८]]     
! [[१९६९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६९]]     
|-
! १     
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन  &lt;!-- [[१९६० आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६२ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६५ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६७ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६८ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६९ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
|-
! २     
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६१ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६४ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश  &lt;!-- [[१९६८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश  &lt;!-- [[१९६९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
|-
! ३     
| {{flagicon|USA}} इंडि ५००  &lt;!-- [[१९६० इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६३ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६७ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
|-
! ४     
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६० डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६५ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६९ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
|-
! ५     
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६६ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६८ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
|-
! ६     
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६५ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
|-
! ७     
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन  &lt;!-- [[१९६४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६५ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६७ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
|-
! ८     
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज  &lt;!-- [[१९६० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन  &lt;!-- [[१९६७ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
|-
! ९     
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
|     
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६२ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६३ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६४ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६६ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन  &lt;!-- [[१९६९ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
|-
! १०     
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|     
|     
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६३ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६४ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६५ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
|     
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६७ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन  &lt;!-- [[१९६८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|-
! ११     
|     
|     
|     
|     
|     
|     
|     
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६७ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६८ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६९ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
|-
! १२     
|     
|     
|     
|     
|     
|     
|     
|     
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६८ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
|     
|}

===१९७०–१९७९===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Rnd
! [[१९७० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७०]]
! [[१९७१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७१]]
! [[१९७२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७२]]
! [[१९७३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७३]]
! [[१९७४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७४]]
! [[१९७५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७५]]
! [[१९७६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७६]]
! [[१९७७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७७]]
! [[१९७८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७८]]
! [[१९७९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७९]]
|-
! १
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७० दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७१ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७२ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७३ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७४ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७५ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७६ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७७ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७८ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७९ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
|-
! २
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७२ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७४ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७५ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७६ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७७ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७८ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७९ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
|-
! ३
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७३ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७४ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७५ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|पश्चिम यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७७ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७८ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७९ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
|-
! ४
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७१ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७७ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|पश्चिम यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७८ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|पश्चिम यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|पश्चिम यु.एस.ए.]] --&gt;
|-
! ५
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७० डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|ESP|१९७७}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७७ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP|१९७७}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
|-
! ६
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७९ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
|-
! ७
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७३ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७४ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७५ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७६ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|ESP|१९७७}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
|-
! ८
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७१ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७४ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७५ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७७ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७८ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
|-
! ९
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७२ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७५ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
|-
! १०
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७१ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७३ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
|-
! ११
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७५ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७६ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७७ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७९ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
|-
! १२
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७३ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७६ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७७ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७८ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७९ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
|-
! १३
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९७० मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
|
|
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७७ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७८ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
|-
! १४
|
|
|
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७९ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
|-
! १५
|
|
|
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७४ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७७ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७८ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|-
! १६
|
|
|
|
|
|
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९७६ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७७ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
|
|-
! १७
|
|
|
|
|
|
|
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९७७ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
|
|
|}

===१९८०–१९८९===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%; width: auto&quot;
! Rnd
! [[१९८० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८०]]
! [[१९८१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८१]]
! [[१९८२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८२]]
! [[१९८३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८३]]
! [[१९८४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८४]]
! [[१९८५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८५]]
! [[१९८६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८६]]
! [[१९८७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८७]]
! [[१९८८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८८]]
! [[१९८९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८९]]
|-
! १
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९८० आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|प. यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९८२ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८४ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८५ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८६ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८७ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८८ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८९ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
|-
! २
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८० ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८१ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८२ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|प. यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९८४ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८५ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९८६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८७ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८८ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८९ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
|-
! ३
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९८० दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९८१ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|प. यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८५ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८६ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
|-
! ४
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|प. यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८१ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८२ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८३ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८४ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९८८ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९८९ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
|-
! ५
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८७ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|-
! ६
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८५ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८८ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८९ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
|-
! ७
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|ESP|१९७७}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९८१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८२ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८३ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८५ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८६ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
|-
! ८
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८४ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८७ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
|-
! ९
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८२ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डॅलस &lt;!-- [[१९८४ डॅलस ग्रांप्री|डॅलस]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८५ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९८७ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
|-
! १०
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८७ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९८८ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९८९ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
|-
! ११
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८० डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८१ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८३ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८५ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९८६ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८९ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
|-
! १२
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८१ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८३ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८६ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८७ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
|-
! १३
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८२ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८४ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९८७ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८८ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८९ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
|-
! १४
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८१ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९८२ स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९८३ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९८५ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८६ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९८७ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९८८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९८९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
|-
! १५
|
| {{flagicon|USA}} सीझरस पॅलेस &lt;!-- [[१९८१ सीझरस पॅलेस ग्रांप्री|सीझरस पॅलेस]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९८३ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९८४ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९८५ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९८६ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९८७ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९८८ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९८९ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
|-
! १६
|
|
| {{flagicon|USA}} सीझरस पॅलेस &lt;!-- [[१९८२ सीझरस पॅलेस ग्रांप्री|सीझरस पॅलेस]] --&gt;
|
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८४ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९८५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९८६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९८७ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९८८ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९८९ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
|}

===१९९०–१९९९===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; width: auto&quot;
! Rnd
! [[१९९० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९०]]
! [[१९९१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९१]]
! [[१९९२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९२]]
! [[१९९३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९३]]
! [[१९९४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९४]]
! [[१९९५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९५]]
! [[१९९६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९६]]
! [[१९९७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९७]]
! [[१९९८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९८]]
! [[१९९९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९९]]
|-
! १  
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९९० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९९१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} दक्षिण आफ्रिका &lt;!-- [[१९९२ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|दक्षिण आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} दक्षिण आफ्रिका &lt;!-- [[१९९३ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|दक्षिण आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९४ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९५ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} [[१९९६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[१९९७ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[१९९८ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[१९९९ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
|-
! २
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९० ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९१ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९९२ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} पॅसिफिक &lt;!-- [[१९९४ पॅसिफिक ग्रांप्री|पॅसिफिक]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९९५ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९६ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} [[१९९७ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[१९९८ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[१९९९ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|-
! ३
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९० सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९१ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९२ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९९३ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९४ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९५ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९९६ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९९७ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} [[१९९८ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]]
| {{flagicon|SMR}} [[१९९९ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
|-
! ४
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९३ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९९६ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} [[१९९७ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[१९९८ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|MON}} [[१९९९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
|-
! ५
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९१ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९२ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९६ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} [[१९९७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|ESP}} [[१९९८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[१९९९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
|-
! ६
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९९० मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९९१ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} [[१९९७ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|MON}} [[१९९८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|CAN}} [[१९९९ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
|-
! ७
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९५ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} [[१९९७ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[१९९८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|FRA}} [[१९९९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
|-
! ८
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} [[१९९७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|FRA}} [[१९९८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|GBR}} [[१९९९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
|-
! ९
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९५ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} [[१९९७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[१९९८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|AUT}} [[१९९९ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
|-
! १०
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९१ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९४ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९७ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} [[१९९८ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|GER}} [[१९९९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
|-
! ११
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९२ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९३ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} [[१९९७ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|GER}} [[१९९८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|HUN}} [[१९९९ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
|-
! १२
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} [[१९९६ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[१९९७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|HUN}} [[१९९८ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[१९९९ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
|-
! १३
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९१ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९४ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९५ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} [[१९९७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[१९९८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[१९९९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
|-
! १४
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९२ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९३ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९९४ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९९५ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९९७ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} [[१९९८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|EUR}} [[१९९९ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
|-
! १५
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९० जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९१ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९२ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९३ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९४ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} पॅसिफिक &lt;!-- [[१९९५ पॅसिफिक ग्रांप्री|पॅसिफिक]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९६ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|LUX}} [[१९९७ लक्झेंबर्ग ग्रांप्री|लक्झेंबर्ग]]
| {{flagicon|LUX}} [[१९९८ लक्झेंबर्ग ग्रांप्री|लक्झेंबर्ग]]
| {{flagicon|MYS}} [[१९९९ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
|-
! १६
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९० ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९१ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९२ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९३ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९४ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९५ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९६ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} [[१९९७ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|JPN}} [[१९९८ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|JPN}} [[१९९९ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
|-
! १७
|
|
|
|
|
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
|
| {{flagicon|EUR}} [[१९९७ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
|
|
|}

===२०००–२००९===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
! Rnd
! [[२००० फॉर्म्युला वन हंगाम|२०००]]
! [[२००१ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००१]]
! [[२००२ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००२]]
! [[२००३ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००३]]
! [[२००४ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००४]]
! [[२००५ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००५]]
! [[२००६ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००६]]
! [[२००७ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००७]]
! [[२००८ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००८]]
! [[२००९ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००९]]
|-
! १
| {{flagicon|AUS}} [[२००० ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००१ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००२ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००३ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००४ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००६ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००७ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००८ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००९ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
|-
! २
| {{flagicon|BRA}} [[२००० ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००१ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००२ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००३ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००४ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००५ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००६ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००७ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००८ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००९ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
|-
! ३
| {{flagicon|SMR}} [[२००० सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००१ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००२ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००४ बहारीन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००७ बहरीन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००८ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२००९ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
|-
! ४
| {{flagicon|GBR}} [[२००० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००१ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००२ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००३ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००४ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००५ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००६ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००७ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००९ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
|-
! ५
| {{flagicon|ESP}} [[२००० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००६ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|MON}} [[२००७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|TUR}} [[२००८ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
|-
! ६
| {{flagicon|EUR}} [[२००० युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२००१ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२००२ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२००३ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|MON}} [[२००४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२००५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००७ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|MON}} [[२००८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२००९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
|-
! ७
| {{flagicon|MON}} [[२००० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२००१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२००२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२००३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००४ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००५ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|MON}} [[२००६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|USA}} [[२००७ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|TUR}} [[२००९ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
|-
! ८
| {{flagicon|CAN}} [[२००० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००१ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
|-
! ९
| {{flagicon|FRA}} [[२००० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००१ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००२ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००३ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|USA}} [[२००४ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|USA}} [[२००५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GER}} [[२००९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
|-
! १०
| {{flagicon|AUT}} [[२००० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००५ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|USA}} [[२००६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००७ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००९ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
|-
! ११
| {{flagicon|GER}} [[२००० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००७ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००८ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००९ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
|-
! १२
| {{flagicon|HUN}} [[२००० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००५ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|TUR}} [[२००७ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००८ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००९ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
|-
! १३
| {{flagicon|BEL}} [[२००० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००१ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००२ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००३ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००४ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००६ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
|-
! १४
| {{flagicon|ITA}} [[२००० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|TUR}} [[२००५ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|TUR}} [[२००६ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२००९ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
|-
! १५
| {{flagicon|USA}} [[२००० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|USA}} [[२००३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००७ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|SIN}} [[२००८ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००९ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
|-
! १६
| {{flagicon|JPN}} [[२००० जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|USA}} [[२००१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|USA}} [[२००२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००३ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२००४ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|CHN}} [[२००६ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२००७ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००८ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००९ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|-
! १७
| {{flagicon|MYS}} [[२००० मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००१ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००२ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
|
| {{flagicon|JPN}} [[२००४ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००५ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००६ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००७ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२००८ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|UAE}} [[२००९ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
|-
! १८
|
|
|
|
| {{flagicon|BRA}} [[२००४ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००५ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००६ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|
| {{flagicon|BRA}} [[२००८ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|
|-
! १९
|
|
|
|
|
| {{flagicon|CHN}} [[२००५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
|
|
|
|
|}

===२०१०-२०१९===
&lt;!--
          PLEASE DO NOT ADD FUTURE RACES TO THIS TABLE
          by convention, races are added to this table once they have occurred
--&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
! क्र.
! {{एफ.१|२०१०}} (१९)
! {{एफ.१|२०११}} (१९)
! {{एफ.१|२०१२}} (२०)
! {{एफ.१|२०१३}} (१९)
! {{एफ.१|२०१४}} (१९)
! {{एफ.१|२०१५}} (१९)
! {{एफ.१|२०१६}} (२१)
! {{एफ.१|२०१७}} (२०)
! {{एफ.१|२०१८}} (२१)
! {{एफ.१|२०१९}} (२१)
|-
! १
| {{flagicon|BHR}} [[२०१० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०११ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०१२ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०१३ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०१४ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०१५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०१६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|AUS}} [[२०१७ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]}}
| {{nowrap|{{flagicon|AUS}} [[२०१८ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]}}
| {{nowrap|{{flagicon|AUS}} [[२०१९ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]}}
|-
! २
| {{flagicon|AUS}} [[२०१० ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०११ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०१२ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०१३ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०१४ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०१५ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१६ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१७ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१८ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१९ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
|-
! ३
| {{flagicon|MYS}} [[२०१० मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०११ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१२ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१३ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१४ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१६ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१७ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१८ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१९ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
|-
! ४
| {{flagicon|CHN}} [[२०१० चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|TUR}} [[२०११ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१२ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१३ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१४ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१६ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१७ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|AZE}} [[२०१८ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]]}}
| {{nowrap|{{flagicon|AZE}} [[२०१९ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]]}}
|-
! ५
| {{flagicon|ESP}} [[२०१० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०११ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१७ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
|-
! ६
| {{flagicon|MON}} [[२०१० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०११ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
|-
! ७
| {{flagicon|TUR}} [[२०१० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०११ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१७ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१९ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
|-
! ८
| {{flagicon|CAN}} [[२०१० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|Europe}} [[२०११ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|Europe}} [[२०१२ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|Europe}} [[२०१६ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|AZE}} [[२०१७ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]]
| {{flagicon|FRA}} [[२०१८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|FRA}} [[२०१९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
|-
! ९
| {{flagicon|Europe}} [[२०१० युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०११ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GER}} [[२०१३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१६ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१७ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१८ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१९ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
|-
! १०
| {{flagicon|GBR}} [[२०१० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GER}} [[२०११ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२०१२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{nowrap|{{flagicon|HUN}} [[२०१३ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]}}
| {{flagicon|GER}} [[२०१४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{nowrap|{{flagicon|HUN}} [[२०१५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]}}
| {{flagicon|GBR}} [[२०१६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
|-
! ११
| {{flagicon|GER}} [[२०१० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{nowrap|{{flagicon|HUN}} [[२०११ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]}}
| {{flagicon|HUN}} [[२०१२ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|HUN}} [[२०१४ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|HUN}} [[२०१६ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२०१७ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|GER}} [[२०१८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२०१९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
|-
! १२
| {{nowrap|{{flagicon|HUN}} [[२०१० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]}}
| {{flagicon|BEL}} [[२०११ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|GER}} [[२०१६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|HUN}} [[२०१८ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२०१९ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
|-
! १३
| {{flagicon|BEL}} [[२०१० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०११ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१३ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१९ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
|-
! १४
| {{flagicon|ITA}} [[२०१० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०११ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१२ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|KOR}} [[२०१३ कोरियन ग्रांप्री|कोरियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१४ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१७ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
|-
! १५
| {{flagicon|SIN}} [[२०१० सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०११ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१२ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१३ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१४ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१५ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१६ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०१७ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१८ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१९ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
|-
! १६
| {{flagicon|JPN}} [[२०१० जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|KOR}} [[२०११ कोरियन ग्रांप्री|कोरियन]]
| {{flagicon|KOR}} [[२०१२ कोरियन ग्रांप्री|कोरियन]]
| {{flagicon|भारत}} [[२०१३ भारतीय ग्रांप्री|भारतीय]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१४ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|MYS}} [[२०१६ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१७ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१८ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१९ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
|-
! १७
| {{flagicon|KOR|१९९७}} [[२०१० कोरियन ग्रांप्री|कोरियन]]
| {{flagicon|भारत}} [[२०११ भारतीय ग्रांप्री|भारतीय]]
| {{flagicon|भारत}} [[२०१२ भारतीय ग्रांप्री|भारतीय]]
| {{flagicon|UAE}} [[२०१३ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१४ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|MEX}} [[२०१५ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१६ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१७ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|JPN}} [[२०१८ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१९ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
|-
! १८
| {{flagicon|BRA}} [[२०१० ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|UAE}} [[२०११ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]}}
| {{flagicon|UAE}} [[२०१२ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|BRA}} [[२०१४ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[२०१५ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|MEX}} [[२०१७ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१८ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|MEX}} [[२०१९ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]]
|-
! १९
| {{nowrap|{{flagicon|UAE}} [[२०१० अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]}}
| {{flagicon|BRA}} [[२०११ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|BRA}} [[२०१३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|UAE}} [[२०१४ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|UAE}} [[२०१५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|MEX}} [[२०१६ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]]
| {{flagicon|BRA}} [[२०१७ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|MEX}} [[२०१८ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
|-
! २०
|
|
| {{flagicon|BRA}} [[२०१२ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|
|
|
| {{flagicon|BRA}} [[२०१६ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|UAE}} [[२०१७ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|BRA}} [[२०१८ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[२०१९ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|-
! २१
|
|
|
|
|
|
| {{flagicon|UAE}} [[२०१६ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
|
| {{flagicon|UAE}} [[२०१८ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|UAE}} [[२०१९ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
|}

===२०२०-२०२९===
&lt;!--
 PLEASE DO NOT ADD FUTURE RACES TO THIS TABLE
 by convention, races are added to this table once they have occurred
--&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
! क्र.
! {{एफ.१|२०२०}} (१७)
! {{एफ.१|२०२१}} (२२)
! {{एफ.१|२०२२}} (२२)
! {{एफ.१|२०२३}} (२२)
! {{एफ.१|२०२४}} (२४)
! {{एफ.१|२०२५}} (२४)
! {{एफ.१|२०२६}} (२४)
! २०२७
! २०२८
! २०२९
|-
! १
| {{flagicon|AUT}} [[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|बहरैन}} [[२०२१ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|बहरैन}} [[२०२२ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|बहरैन}} [[२०२३ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|बहरैन}} [[२०२४ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| 
|
|
|
|-
! २
| {{flagicon|AUT}} [[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टायरियन]]
| {{flagicon|इटली}}[[२०२१ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|एमिलिया रोमान्या]]
| {{flagicon|सौदी अरेबिया}} [[२०२२ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]]
| {{flagicon|सौदी अरेबिया}} [[२०२३ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]]
| {{flagicon|सौदी अरेबिया}} [[२०२४ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]] 
| {{flagicon|चीन}}[[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| 
| 
| 
| 
|-
! ३
| {{flagicon|HUN}} [[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|पोर्तुगाल}}[[२०२१ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]]
| {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}} [[२०२२ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}} [[२०२३ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}} [[२०२४ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] 
| {{flagicon|जपान}}[[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| 
| 
| 
| 
|-
! ४
| {{flagicon|GBR}} [[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|स्पेन}}[[२०२१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|इटली}} [[२०२२ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|एमिलिया रोमान्या]]
| {{flagicon|अझरबैजान}} [[२०२३ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]] 
| {{flagicon|जपान}} [[२०२४ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] 
| {{flagicon|बहरैन}}[[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| 
| 
|
|
|-
! ५
| {{flagicon|GBR}} [[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०वी वर्धापनदिन]]
| {{flagicon|मोनॅको}}[[२०२१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२२ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२३ मायामी ग्रांप्री|मायामी]] 
| {{flagicon|चीन}} [[२०२४ चिनी ग्रांप्री|चिनी]] 
| {{flagicon|सौदी अरेबिया}}[[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]]
| 
| 
| 
| 
|-
! ६
| {{flagicon|ESP}} [[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|अझरबैजान}}[[२०२१ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]]
| {{flagicon|स्पेन}} [[२०२२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|मोनॅको}} [[२०२३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] 
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२४ मायामी ग्रांप्री|मायामी]] 
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]  
| 
| 
| 
| 
|-
! ७
| {{flagicon|BEL}} [[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|फ्रांस}}[[२०२१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|मोनॅको}} [[२०२२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|स्पेन}} [[२०२३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|इटली}} [[२०२४ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|एमिलिया रोमान्या]]
| {{flagicon|इटली}} [[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|एमिलिया रोमान्या]]
| 
| 
| 
| 
|-
! ८
| {{flagicon|ITA}} [[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[२०२१ श्टायरमार्क ग्रांप्री|श्टायरमार्क]]
| {{flagicon|अझरबैजान}} [[२०२२ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]]
| {{flagicon|कॅनडा}} [[२०२३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] 
| {{flagicon|मोनॅको}} [[२०२४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] 
| {{flagicon|मोनॅको}} [[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] 
| 
| 
| 
| 
|-
! ९
| {{flagicon|ITA}} [[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्कन]]
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[२०२१ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|कॅनडा}} [[२०२२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}} [[२०२३ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] 
| {{flagicon|कॅनडा}} [[२०२४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] 
| {{flagicon|स्पेन}} [[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] 
| 
| 
| 
| 
|-
! १०
| {{flagicon|RUS}} [[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[२०२१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[२०२२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[२०२३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] 
| {{flagicon|स्पेन}} [[२०२४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] 
| {{flagicon|कॅनडा}} [[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] 
| 
| 
| 
| 
|-
! ११
| {{flagicon|DEU}} [[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफेल]]
| {{flagicon|हंगेरी}} [[२०२१ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}} [[२०२२ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] 
| {{flagicon|हंगेरी}} [[२०२३ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}} [[२०२४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}} [[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] 
| 
| 
| 
| 
|-
! १२
| {{flagicon|POR}} [[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]]
| {{flagicon|बेल्जियम}} [[२०२१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|फ्रान्स}} [[२०२२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|बेल्जियम}} [[२०२३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] 
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[२०२४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] 
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]  
| 
| 
| 
| 
|-
! १३
| {{flagicon|ITA}} [[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|एमिलिया रोमान्या]]
| {{flagicon|नेदरलँड्स}} [[२०२१ डच ग्रांप्री|डच]] 
| {{flagicon|हंगेरी}} [[२०२२ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|नेदरलँड्स}} [[२०२३ डच ग्रांप्री|डच]] 
| {{flagicon|हंगेरी}} [[२०२४ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] 
| {{flagicon|बेल्जियम}} [[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] 
| 
| 
| 
| 
|-
! १४
| {{flagicon|TUR}} [[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|इटली}}[[२०२१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|बेल्जियम}} [[२०२२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|इटली}} [[२०२३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] 
| {{flagicon|बेल्जियम}} [[२०२४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] 
| {{flagicon|हंगेरी}} [[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| 
| 
| 
| 
|-
! १५
| {{flagicon|BHR}} [[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|रशिया}}[[२०२१ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{flagicon|नेदरलँड्स}} [[२०२२ डच ग्रांप्री|डच]] 
| {{flagicon|सिंगापूर}} [[२०२३ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]] 
| {{flagicon|नेदरलँड्स}} [[२०२४ डच ग्रांप्री|डच]] 
| {{flagicon|नेदरलँड्स}} [[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]  
| 
| 
| 
| 
|-
! १६
| {{flagicon|BHR}} [[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]
| {{flagicon|तुर्की}} [[२०२१ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|इटली}} [[२०२२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] 
| {{flagicon|जपान}} [[२०२३ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] 
| {{flagicon|इटली}} [[२०२४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] 
| {{flagicon|इटली}} [[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] 
| 
| 
| 
| 
|-
! १७
| {{flagicon|UAE}} [[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[२०२१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|युनायटेड स्टेट्स]]
| {{flagicon|सिंगापूर}} [[२०२२ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|Qatar}} [[२०२३ कतार ग्रांप्री|कतार]] 
| {{flagicon|अझरबैजान}} [[२०२४ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]] 
| {{flagicon|अझरबैजान}} [[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]] 
| 
|
| 
| 
|-
! १८
| 
| {{flagicon|मेक्सिको}}[[२०२१ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको सिटी]]
| {{flagicon|जपान}} [[२०२२ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|युनायटेड स्टेट्स]]
| {{flagicon|सिंगापूर}} [[२०२४ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]] 
| {{flagicon|सिंगापूर}} [[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]  
|
| 
|
| 
|-
! १९
|
| {{flagicon|ब्राझिल}}[[२०२१ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ पावलो]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|युनायटेड स्टेट्स]]
| {{flagicon|मेक्सिको}} [[२०२३ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको सिटी]] 
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२४ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|युनायटेड स्टेट्स]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|युनायटेड स्टेट्स]] 
| 
| 
| 
|
|-
! २०
|
| {{flagicon|कतार}} [[२०२१ कतार ग्रांप्री|कतार]]
| {{flagicon|मेक्सिको}} [[२०२२ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको सिटी]]
| {{flagicon|ब्राझिल}} [[२०२३ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ पावलो]]
| {{flagicon|मेक्सिको}} [[२०२४ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको सिटी]] 
| {{flagicon|मेक्सिको}} [[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको सिटी]] 
| 
| 
| 
| 
|-
! २१
|
| {{flagicon|सौदी अरेबिया}}[[२०२१ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]]
| {{flagicon|ब्राझिल}} [[२०२२ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ पावलो]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२३ लास व्हेगस ग्रांप्री|लास व्हेगस]]
| {{flagicon|ब्राझिल}} [[२०२४ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ पावलो]] 
| {{flagicon|ब्राझिल}} [[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ पावलो]] 
|
|
|
|
|-
! २२
|
| {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}} [[२०२१ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}} [[२०२२ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}} [[२०२३ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२४ लास व्हेगस ग्रांप्री|लास व्हेगस]] 
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|लास व्हेगस]] 
|
|
|
|
|-
! २३
|
|
|
|
| {{flagicon|Qatar}} [[२०२४ कतार ग्रांप्री|कतार]] 
| {{flagicon|Qatar}} [[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]] 
|
|
|
|
|-
! २४
|
|
|
|
| {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}} [[२०२४ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]] 
| {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}} [[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]] 
|
|
|
|
|}

== हे सुद्धा पहा ==
# [[फॉर्म्युला वन]]
# {{फॉर्म्युला वन सद्य हंगाम (शिर्षक)}}
# [[फॉर्म्युला वन चालक यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]]

==तळटिप==
{{notelist}}
== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
# [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ]

{{फॉर्म्युला वन सद्य हंगाम}}
{{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}}

[[वर्ग:फॉर्म्युला वन शर्यतींसंबंधित याद्या]]
[[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]]</text>
      <sha1>kxc91j2qqvhsqez3a3oaki67sll150i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721797</id>
      <parentid>2721737</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:24:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Koolkrazy</username>
        <id>1591</id>
      </contributor>
      <comment>/* २०२०-२०२९ */</comment>
      <origin>2721797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="221307" sha1="l8lodq393ulbgot6elp7xq8h2gmzvga" xml:space="preserve">{{Formula one}}
==यजमान देशानुसार यादी==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot;
|-
! देश
! स्पर्धेचे ठिकाण
! एकूण स्पर्धा
! एकूण सर्किट
|-
|-
!  {{ARG}}
| [[आर्जेन्टाइन ग्रांप्री]] (१९५३-१९५८, १९६०, १९७२-१९७५, १९७७-१९८१, १९९५-१९९८)
| २०
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{AUS}}
| [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] (१९८५-२०१९, २०२२-२०२४)
| ३८
| २
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{AUT}}
|[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]: ३६ (१९६४, १९७०-१९८७, १९९७-२००३, २०१४-२०२३)

[[श्टायरमार्क ग्रांप्री]]: २ (२०२०-२०२१)
| ३८
| २
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 |{{AZE}}
|[[युरोपियन ग्रांप्री]]: १ (२०१६)

[[अझरबैजान ग्रांप्री]]: ६ (२०१७-२०१९, २०२१-२०२३)
|७
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{BHR}}
|[[बहरैन ग्रांप्री]]: २० (२००४-२०१०, २०१२-२०२४)

[[साखिर ग्रांप्री]]: १ (२०२०)
| २१
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{BEL}}
| [[बेल्जियम ग्रांप्री]] (१९५०-१९५६, १९५८, १९६०-१९६८, १९७०, १९७२-२००२, २००४-२००५, २००७-२०२३)
| ६८
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{BRA}}
|[[ब्राझिलियन ग्रांप्री]]: ४७ (१९७३-२०१९)

[[साओ पाउलो ग्रांप्री]]: ३ (२०२१-२०२३)
| ५०
| २
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{CAN}}
| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]] (१९६७-१९७४, १९७६-१९८६, १९८८-२००८, २०१०-२०१९, २०२२-२०२४)
| ५३
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{CHN}}
| [[चिनी ग्रांप्री]] (२००४-२०१९, २०२४)
| १७
| १
|-
!  {{FRA}}
|[[फ्रेंच ग्रांप्री]]: ६२ (१९५०-१९५४, १९५६-२००८, २०१८-२०१९, २०२१-२०२२)

[[स्विस ग्रांप्री]]: १ (१९८२)
| ६३
| ७
|-
!  {{GER}}
|[[जर्मन ग्रांप्री]]: ६४ (१९५१-१९५४, १९५६-१९५९, १९६१-२००६, २००८-२०१४, २०१६, २०१८-२०१९)

[[युरोपियन ग्रांप्री]]: १२ (१९८४, १९९५-१९९६, १९९९-२००७)

[[लक्झेंबर्ग ग्रांप्री]]: २ (१९९७-१९९८)

[[आयफेल ग्रांप्री]]: १ (२०२०)
| ७९
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{HUN}}
| [[हंगेरियन ग्रांप्री]] (१९८६-२०२३)
| ३८
| १
|-
!  {{IND}}
| [[भारतीय ग्रांप्री]] (२०११-२०१३)
| ३
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{ITA}}
|[[इटालियन ग्रांप्री]]: ७४ (१९५०-२०२३)

[[कोपा असेर्बो|पेस्कारा ग्रांप्री]]: १ (१९५७)

[[सान मरिनो ग्रांप्री]]: २६ (१९८१-२००६)

[[टस्कन ग्रांप्री]]: १ (२०२०)

[[एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री]]: ४ (२०२०-२०२२, २०२४)*
| १०६
| ४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{JPN}}
|[[जपानी ग्रांप्री]], ३८ (१९७६-१९७७, १९८७-२०१९, २०२२-२०२४)

[[पॅसिफिक ग्रांप्री]]: २ (१९९४-१९९५)
| ४०
| ३
|-
!  {{MAS}}
| [[मलेशियन ग्रांप्री]] (१९९९-२०१७)
| १९
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{MEX}}
|[[मेक्सिकन ग्रांप्री]]: २० (१९६३-१९७०, १९८६-१९९२, २०१५-२०१९)

[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]]: ३ (२०२१-२०२३)
| २३
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{MCO}}
| [[मोनॅको ग्रांप्री]] (१९५०, १९५५-२०१९, २०२१-२०२४)
| ७०
| १
|-
!  {{MAR}}
| [[मोरोक्कन ग्रांप्री]] (१९५८)
| १
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{NED}}
| [[डच ग्रांप्री]] (१९५२-१९५३, १९५५, १९५८-१९७१, १९७३-१९८५, २०२१-२०२३)
| ३३
| १
|-
!  {{POR}}
| [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]] (१९५८-१९६०, १९८४-१९९६, २०२०-२०२१)
| १८
| ४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{QAT}}
| [[कतार ग्रांप्री]] (२०२१, २०२३)
| २
| १
|-
!  {{RUS}}
| [[रशियन ग्रांप्री]] (२०१४-२०२१)
| ८
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{SAU}}
| [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] (२०२१-२०२४)
| ४
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{SGP}}
| [[सिंगापूर ग्रांप्री]] (२००८-२०१९, २०२२-२०२३)
| १४
| १
|-
!  {{flagicon|RSA|१९८२}} दक्षिण आफ्रिका&lt;!-- Correct flag: all the Grands Prix were held before १९९४ --&gt;
| [[दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री]] (१९६२-१९६३, १९६५, १९६७-१९८०, १९८२-१९८५, १९९२-१९९३)
| २३
| २
|-
!  {{KOR}}
| [[कोरियन ग्रांप्री]] (२०१०-२०१३)
| ४
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{ESP}}
|[[स्पॅनिश ग्रांप्री]]: ५३ (१९५१, १९५४, १९६८-१९७९, १९८१, १९८६-२०२३)

[[युरोपियन ग्रांप्री]]: ७ (१९९४, १९९७, २००८-२०१२)
| ६०
| ६
|-
!  {{SWE}}
| [[स्वीडिश ग्रांप्री]] (१९७३-१९७८)
| ६
| १
|-
!  {{SUI}}
| [[स्विस ग्रांप्री]] (१९५०-१९५४)
| ५
| १
|-
!  {{TUR}}
| [[तुर्की ग्रांप्री]] (२००५-२०११, २०२०-२०२१)
| ९
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{UAE}}
| [[अबु धाबी ग्रांप्री]] (२००९-२०२३)
| १५
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{GBR}}
|[[ब्रिटिश ग्रांप्री]], ७४ (१९५०-२०२३)

[[युरोपियन ग्रांप्री]], ३ (१९८३, १९८५, १९९३)

[[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]], १ (२०२०)
| ७८
| ४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{USA}}
|[[इंडियानापोलिस ५००]], ११ (१९५०-१९६०)

[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]], ४४ (१९५९-१९८०, १९८९-१९९१, २०००-२००७, २०१२-२०१९, २०२१-२०२३)

[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री पश्चिम]], ८ (१९७६-१९८३)

[[सीझरस पॅलेस ग्रांप्री]], २ (१९८१-१९८२)

[[डेट्रॉईट ग्रांप्री]], ७ (१९८२-१९८८)

[[डॅलस ग्रांप्री]], १ (१९८४)

[[मायामी ग्रांप्री]], ३ (२०२२-२०२४)

[[लास व्हेगस ग्रांप्री]], १ (२०२३)

| ७७
| १२
|}

==सर्किटनुसार यादी==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%&quot;
|-
! सर्किट
! स्पर्धेचे ठिकाण
! एकुन स्पर्धा
|-
!|{{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड स्ट्रीट सर्किट]]
| [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] (१९८५-१९९५)
| ११
|-
!|{{flagicon|JPN}} [[ओकायामा अंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[पॅसिफिक ग्रांप्री]] (१९९४-१९९५)
| २
|-
!|{{flagicon|मोरोक्को}} [[एैन-डियाब सर्किट]]
| [[मोरोक्कन ग्रांप्री]] (१९५८)
| १
|-
!|{{flagicon|GBR}} [[इनट्री मोटर रेसिंग सर्किट]]
| [[ब्रिटिश ग्रांप्री]] (१९५५, १९५७, १९५९, १९६१-१९६२)
| ५
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|AUS}} [[आल्बर्ट पार्क सर्किट]]{{asterisk}}
| [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] (१९९६-२०१९, २०२२-२०२४){{asterisk}}
| २७
|-
! |{{flagicon|POR}} [[अल्गार्वे आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]] (२०२०-२०२१)
| २
|-
!|{{flagicon|SWE}} [[एन्डरस्ट्रोप रेसवे]]
| [[स्वीडिश ग्रांप्री]] (१९७३-१९७८)
| ६
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|USA}} [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]]{{asterisk}}
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] (२०१२-२०१९, २०२१-२०२३){{asterisk}}
| ११
|-
!|{{flagicon|FRG}} [[ए.व्ही.यु.एस]]
| [[जर्मन ग्रांप्री]] (१९५९)
| १
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|AZE}} [[बाकु सिटी सर्किट]]{{asterisk}}
|[[युरोपियन ग्रांप्री]], १ (२०१६)

[[अझरबैजान ग्रांप्री]], ६ (२०१७-२०१९, २०२१-२०२३){{asterisk}}
| ७
|-
!|{{flagicon|POR}} [[सर्किटो डा बोआव्हिस्टा]]
| [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]] (१९५८, १९६०)
| २
|-
! |{{flagicon|GBR}} [[ब्रॅन्डस हॅच]]
|[[ब्रिटिश ग्रांप्री]], १२ (१९६४, १९६६, १९६८, १९७०, १९७२, १९७४, १९७६, १९७८, १९८०, १९८२, १९८४, १९८६)

[[युरोपियन ग्रांप्री]], २ (१९८३, १९८५)
| १४
|-
!|{{flagicon|SUI}} [[सर्किट ब्रेमगारटेन]]
| [[स्विस ग्रांप्री]] (१९५०-१९५४)
| ५
|-
!|{{flagicon|USA}} [[सीझरस पॅलेस ग्रांप्री]]
| [[सीझरस पॅलेस ग्रांप्री]] (१९८१-१९८२)
| २
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|ESP}} [[सर्किट डी बार्सिलोना-काटलुन्या]]{{asterisk}}
| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]] (१९९१-२०२३){{asterisk}}
| ३३
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[सर्किट डी शराड]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९६५, १९६९, १९७०, १९७२)
| ४
|-
!|{{flagicon|USA}} [[फेयर पार्क|डॅलस]]
| [[डॅलस ग्रांप्री]] (१९८४)
| १
|-
!|{{flagicon|USA}} [[डेट्रोईट स्ट्रीट सर्किट]]
| [[डेट्रॉईट ग्रांप्री]] (१९८२-१९८८)
| ७
|-
! |{{flagicon|FRA}} [[डिजॉन-प्रेनॉइस]]
|[[फ्रेंच ग्रांप्री]], ५ (१९७४, १९७७, १९७९, १९८१, १९८४)

[[स्विस ग्रांप्री]], १ (१९८२)
| ६
|-
!|{{flagicon|GBR}} [[डॉनिंग्टन पार्क]]
| [[युरोपियन ग्रांप्री]] (१९९३)
| १
|-
!|{{flagicon|दक्षिण आफ्रिका|१९२८}} [[प्रिंस जॉर्ज सर्किट]]
| [[दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री]] (१९६२-१९६३, १९६५)
| ३
|-
!|{{flagicon|POR}} [[सर्किटो डो एस्टोरील]]
| [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]] (१९८४-१९९६)
| १३
|-
!|{{flagicon|JPN}} [[फुजी स्पीडवे]]
| [[जपानी ग्रांप्री]] (१९७६-१९७७, २००७-२००८)
| ४
|-
!|{{flagicon|भारत}} [[बुद्ध आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[भारतीय ग्रांप्री]] (२०११-२०१३)
| ३
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|MEX}} [[अटोड्रोमो हर्मानोस रॉड्रिगेझ]]{{asterisk}}
|[[मेक्सिकन ग्रांप्री]], २० (१९६३-१९७०, १९८६-१९९२, २०१५-२०१९)

[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]], ३ (२०२१-२०२३){{asterisk}}
| २३
|-
!|{{flagicon|GER}} [[हॉकेंहिम्रिंग]]
| [[जर्मन ग्रांप्री]] (१९७०, १९७७-१९८४, १९८६-२००६, २००८, २०१०, २०१२, २०१४, २०१६, २०१८-२०१९)
| ३७
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|HUN}} [[हंगरोरिंग|हंगरोरिंग (बुडापेस्ट)]]{{asterisk}}
| [[हंगेरियन ग्रांप्री]] (१९८६-२०२३){{asterisk}}
| ३८
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|ITA}} [[इमोला सर्किट]]{{asterisk}}
|[[इटालियन ग्रांप्री]], १ (१९८०)

[[सान मरिनो ग्रांप्री]], २६ (१९८१-२००६)

[[एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री]], ४ (२०२०-२०२२, २०२४){{asterisk}}
| ३१
|-
! |{{flagicon|USA}} [[इंडियानापोलिस मोटर स्पीडवे|इंडियानापोलिस]]
| [[इंडियानापोलिस ५००]], ११ (१९५०-१९६०)
[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]], ८ (२०००-२००७)
| १९
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|BRA}} [[इंटरलागोस सर्किट]]{{asterisk}}
|[[ब्राझिलियन ग्रांप्री]], ३७ (१९७३-१९७७, १९७९-१९८०, १९९०-२०१९)

[[साओ पाउलो ग्रांप्री]], ३ (२०२१-२०२३){{asterisk}}
| ४०
|-
! |{{flagicon|TUR}} [[इस्तंबूल पार्क]]
| [[तुर्की ग्रांप्री]] (२००५-२०११, २०२०-२०२१)
| ९
|-
!|{{flagicon|BRA|१९६८}} [[अटोड्रोमो इंटरनॅसिओनल नेल्सन पिके]]
| [[ब्राझिलियन ग्रांप्री]] (१९७८, १९८१-१९८९)
| १०
|-
!|{{flagicon|स्पेन|१९७७}} [[सर्किटो डेल जारामा&quot;]]
| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]] (१९६८, १९७०, १९७२, १९७४, १९७६-१९७९, १९८१)
| ९
|-
! style=background:#FBCEB1| {{flagicon|SAU}} [[जेद्दा कॉर्निश सर्किट]]{{asterisk}}
| [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] (२०२१-२०२४){{asterisk}}
| ४
|-
!|{{flagicon|ESP}} [[सर्किटो डी जेरेझ]]
|[[स्पॅनिश ग्रांप्री]], ५ (१९८६-१९९०)

[[युरोपियन ग्रांप्री]], २ (१९९४, १९९७)
| ७
|-
!|{{flagicon|दक्षिण आफ्रिका|१९८२}} [[कायालामी]]
| [[दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री]] (१९६७-१९८०, १९८२-१९८५, १९९२-१९९३)
| २०
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|USA}} [[लास व्हेगस स्ट्रिप सर्किट]]{{asterisk}}
| [[लास व्हेगस ग्रांप्री]] (२०२३){{asterisk}}
| १
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[सर्किट डी ला सार्थे#बुगाटी सर्किट|ले मॅन्स बुगाटी]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९६७)
| १
|-
!|{{flagicon|USA}} [[ग्रांप्री ऑफ लाँग बीच]]
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम]] (१९७६-१९८३)
| ८
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|QAT}} [[लोसेल आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]{{asterisk}}
| [[कतार ग्रांप्री]] (२०२१, २०२३){{asterisk}}
| २
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[सर्किट डी नेवेर्स मॅग्नी-कौर्स]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९९१-२००८)
| १८
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|SIN}} [[मरीना बे स्ट्रीट सर्किट]]{{asterisk}}
| [[सिंगापूर ग्रांप्री]] (२००८-२०१९, २०२२-२०२३){{asterisk}}
| १४
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|USA}} [[मायामी आंतरराष्ट्रीय ऑटोड्रोम]]{{asterisk}}
| [[मायामी ग्रांप्री]] (२०२२-२०२४){{asterisk}}
| ३
|-
!|{{flagicon|POR}} [[सर्किटो डी मोन्सांटो]]
| [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]] (१९५९)
| १
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|MON}} [[सर्किट डी मोनॅको]]{{asterisk}}
| [[मोनॅको ग्रांप्री]] (१९५०, १९५५-२०१९, २०२१-२०२४){{asterisk}}
| ७०
|-
!|{{flagicon|स्पेन|१९४५}} [[मॉन्टजुक सर्किट]]
| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]] (१९६९, १९७१, १९७३, १९७५)
| ४
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|CAN}} [[सर्किट गिलेस व्हिलनव्ह]]{{asterisk}}
| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]] (१९७८-१९८६, १९८८-२००८, २०१०-२०१९, २०२२-२०२४){{asterisk}}
| ४३
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|ITA}} [[ऑटोड्रोम नाझनिओनाल दी मोंझा]]{{asterisk}}
| [[इटालियन ग्रांप्री]] (१९५०-१९७९, १९८१-२०२३){{asterisk}}
| ७३
|-
!|{{flagicon|CAN}} [[कॅनेडियन टायर मोटरस्पोर्ट पार्क]]
| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]] (१९६७, १९६९, १९७१-१९७४, १९७६-१९७७)
| ८
|-
!|{{flagicon|ITA}} [[म्युजेलो सर्किट]]
| [[टस्कन ग्रांप्री]] (२०२०)
| १
|-
!|{{flagicon|BEL}} [[निवेल्लेस-बॉलर्स]]
| [[बेल्जियम ग्रांप्री]] (१९७२, १९७४)
| २
|-
! |{{flagicon|GER}} [[नुर्बुर्गरिंग]]
|[[जर्मन ग्रांप्री]], २६ (१९५१-१९५४, १९५६-१९५८, १९६१-१९६९, १९७१-१९७६, १९८५, २००९, २०११, २०१३)

[[युरोपियन ग्रांप्री]], १२ (१९८४, १९९५-१९९६, १९९९-२००७)

[[लक्झेंबर्ग ग्रांप्री]], २ (१९९७-१९९८)

[[आयफेल ग्रांप्री]], १ (२०२०)
| ४१
|-
!|{{flagicon|ARG}} [[ऑटोड्रोम ऑस्कर वाय उवान गालेवेझ]]
| [[आर्जेन्टाइन ग्रांप्री]] (१९५३-१९५८, १९६०, १९७२-१९७५, १९७७-१९८१, १९९५-१९९८)
| २०
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[सर्किट पॉल रिकार्ड]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९७१, १९७३, १९७५-१९७६, १९७८, १९८०, १९८२-१९८३, १९८५-१९९०, २०१८-२०१९, २०२१-२०२२)
| १८
|-
!|{{flagicon|स्पेन|१९४५}} [[पेड्रालबेस सर्किट]]
| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]] (१९५१, १९५४)
| २
|-
!|{{flagicon|ITA}} [[पेस्कारा सर्किट]]
| [[कोपा असेर्बो|पेस्कारा ग्रांप्री]] (१९५७)
| १
|-
!|{{flagicon|USA}} [[फीनिक्स स्ट्रीट सर्किट]]
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] (१९८९-१९९१)
| ३
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[रिम्स-गेक्स]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९५०, १९५१, १९५३, १९५४, १९५६, १९५८-१९६१, १९६३, १९६६)
| ११
|-
!|{{flagicon|USA}} [[रिव्हरसाईड आंतरराष्ट्रीय रेसवे]]
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] (१९६०)
| १
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[रोएन-लेस-एसार्टस]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९५२, १९५७, १९६२, १९६४, १९६८)
| ५
|-
!|{{flagicon|CAN}} [[सर्किट मॉन्ट-ट्रेम्बलान्ट]]
| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]] (१९६८, १९७०)
| २
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|BHR}} [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]{{asterisk}}
|[[बहरैन ग्रांप्री]], २० (२००४-२०१०, २०१२-२०२४){{asterisk}}

[[साखिर ग्रांप्री]], १ (२०२०)
| २१
|-
!|{{flagicon|USA|१९५९}} [[सेब्रिंग आंतरराष्ट्रीय रेसवे]]
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] (१९५९)
| १
|-
!|{{flagicon|MAS}} [[सेपांग आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[मलेशियन ग्रांप्री]] (१९९९-२०१७)
| १९
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|CHN}} [[शांघाय आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]{{asterisk}}
| [[चिनी ग्रांप्री]] (२००४-२०१९, २०२४){{asterisk}}
| १७
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|GBR}} [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]]{{asterisk}}
|[[ब्रिटिश ग्रांप्री]], ५७ (१९५०-१९५४, १९५६, १९५८, १९६०, १९६३, १९६५, १९६७, १९६९, १९७१, १९७३, १९७५, १९७७, १९७९, १९८१, १९८३, १९८५, १९८७-२०२३){{asterisk}}

[[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]], १ (२०२०)
| ५८
|-
! |{{flagicon|RUS}} [[सोची ऑतोद्रोम]]
| [[रशियन ग्रांप्री]] (२०१४-२०२१)
| ८
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|BEL}} [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]]{{asterisk}}
| [[बेल्जियम ग्रांप्री]] (१९५०-१९५६, १९५८, १९६०-१९६८, १९७०, १९८३, १९८५-२००२, २००४-२००५, २००७-२०२३){{asterisk}}
| ५६
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|AUT}} [[ए१-रिंग|स्पीलबर्ग (ऑस्टेरीचरिंग/ ए१-रिंग/ ए१-रिंग)]]{{asterisk}}
|[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]], ३५ (१९७०-१९८७, १९९७-२००३, २०१४-२०२३){{asterisk}}

[[श्टायरमार्क ग्रांप्री]], २ (२०२०-२०२१)
| ३७
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|JPN}} [[सुझुका आंतरराष्ट्रीय रेसिंग कोर्स]]{{asterisk}}
| [[जपानी ग्रांप्री]] (१९८७-२००६, २००९-२०१९, २०२२-२०२४){{asterisk}}
| ३४
|-
!|{{flagicon|ESP}} [[वेलेंशिया स्ट्रीट सर्किट]]
| [[युरोपियन ग्रांप्री]] (२००८-२०१२)
| ५
|-
!|{{flagicon|USA}} [[वाटकिन्स ग्लेन आंतरराष्ट्रीय]]
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] (१९६१-१९८०)
| २०
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|UAE}} [[यास मरिना सर्किट]]{{asterisk}}
| [[अबु धाबी ग्रांप्री]] (२००९-२०२३){{asterisk}}
| १५
|-
!|{{flagicon|KOR}} [[कोरिया आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[कोरियन ग्रांप्री]] (२०१०-२०१३)
| ४
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|NED}} [[सर्किट झॉन्डवुर्ट]]{{asterisk}}
| [[डच ग्रांप्री]] (१९५२-१९५३, १९५५, १९५८-१९७१, १९७३-१९८५, २०२१-२०२३){{asterisk}}
| ३३
|-
!|{{flagicon|AUT}} [[झेल्टवेग विमानतळ]]
| [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]] (१९६४)
| १
|-
!|{{flagicon|BEL}} [[सर्किट झोल्डर]]
| [[बेल्जियम ग्रांप्री]] (१९७३, १९७५-१९८२, १९८४)
| १०
|}

==ग्रांप्रीनुसार यादी== 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot;
|-
! नाव
! यजमान देश
! स्पर्धा वर्ष
! एकूण सर्किट
! एकूण स्पर्धा
|-
!| [[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]]{{efn|७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री , [[युनायटेड किंग्डम]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री २०२०|दुवा=https://www.redbull.com/int-en/redbullracing/races/70th-anniversary-grand-prix-2020|प्रकाशक=रेड बुल|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड किंग्डम}}
| {{एफ.१|२०२०}}
| १
| १
|-
! style=background:#FBCEB1| [[अबु धाबी ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|अबु धाबी ग्रांप्री, [[संयुक्त अरब अमिराती]] मध्ये खेळवली गेली..&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=या महिन्याच्या अबू धाबी ग्रँड प्रिक्सबद्दल जाणून घेण्यासाठी सर्वकाही माहिती.|दुवा=https://man.vogue.me/lifestyle/sports/abu-dhabi-grand-prix/|प्रकाशक=व्होग मॅन अरेबिया|दिनांक=४ डिसेंबर २०२१|6=|accessdate=2024-05-28|archive-date=2021-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115205024/https://man.vogue.me/lifestyle/sports/abu-dhabi-grand-prix/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|name=अबु धाबी ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|संयुक्त अरब अमिराती}}
| {{एफ.१|२००९}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| १५
|-
! [[आर्जेन्टाइन ग्रांप्री]]
| {{flag|आर्जेन्टिना}}
| {{एफ.१|१९५३}}-{{एफ.१|१९५८}}, {{एफ.१|१९६०}}, {{एफ.१|१९७२}}-{{एफ.१|१९७५}}, {{एफ.१|१९७७}}-{{एफ.१|१९८१}}, {{एफ.१|१९९५}}-{{एफ.१|१९९८}}{{efn|The १९९९ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री was on the provisional {{एफ.१|१९९९}} schedule, but it was cancelled as a consequence of the failure to reach a financial agreement.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=एक्लेस्टोनने शर्यत रद्द केली.|दुवा=https://www.newspapers.com/clip/88259375/1999-argentine-gp-cancelled-the-sunday/|प्रकाशक=The Sunday Age|दिनांक=२४ जानेवारी १९९९|दिनांक=३ नोव्हेंबर २०२१|page=१०|via=न्युजपेपर डॉट कॉम|url-access=subscription|}}&lt;/ref&gt;}}
| १
| २०
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|ऑस्ट्रेलिया}}
| {{एफ.१|१९८५}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२२}}-{{एफ.१|२०२४}}
| २
| ३८
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|ऑस्ट्रिया}}
| {{एफ.१|१९६४}}, {{एफ.१|१९७०}}-{{एफ.१|१९८७}}, {{एफ.१|१९९७}}-{{एफ.१|२००३}}, {{एफ.१|२०१४}}-{{एफ.१|२०२३}}
| २
| ३६
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[अझरबैजान ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|अझरबैजान}}
| {{एफ.१|२०१७}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| ६
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[बहरैन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|बहरैन}}
| {{एफ.१|२००४}}-{{एफ.१|२०१०}},{{efn|The [[२०११ बहरैन ग्रांप्री]] was cancelled as a result of the [[बहरैनi uprising of २०११]].&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=बहरैन ग्रांप्री cancelled after team protests|दुवा=https://www.theguardian.com/sport/2011/jun/10/bahrain-grand-prix-cancelled-team-protests|प्रकाशक=The Guardian|दिनांक=१० जून २०११|दिनांक=३ नोव्हेंबर २०२१|}}&lt;/ref&gt;}} {{एफ.१|२०१२}}-{{एफ.१|२०२४}}
| १
| २०
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[बेल्जियम ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|बेल्जियम}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|१९५६}}, {{एफ.१|१९५८}}, {{एफ.१|१९६०}}-{{एफ.१|१९६८}}, {{एफ.१|१९७०}}, {{एफ.१|१९७२}}-{{एफ.१|२००२}}, {{एफ.१|२००४}}-{{एफ.१|२००५}}, {{एफ.१|२००७}}-
{{एफ.१|२०२३}}
| ३
| ६८
|-
! scope=&quot;row&quot;| [[ब्राझिलियन ग्रांप्री]]
| {{flag|ब्राझिल}}
| {{एफ.१|१९७३}}-{{एफ.१|२०१९}}
| २
| ४७
|-
! style=background:#FBCEB1| [[ब्रिटिश ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|युनायटेड किंग्डम}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|२०२३}}
| ३
| ७४
|-
!| [[सीझरस पॅलेस ग्रांप्री]]{{efn|सीझरस पॅलेस ग्रांप्री, [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=When the US Grand Prix was staged in a लास व्हेगस parking lot|दुवा=https://edition.cnn.com/2019/10/31/motorsport/las-vegas-caesars-palace-grand-prix-formula-one-spt-intl/index.html|प्रकाशक=CNN|दिनांक=३१ ऑक्टोबर २०१९|दिनांक=४ डिसेंबर २०२१|}}&lt;/ref&gt;|name=सीझरस पॅलेस ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|१९८१}}-{{एफ.१|१९८२}}
| १
| २
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|कॅनडा}}
| {{एफ.१|१९६७}}-{{एफ.१|१९७४}}, {{एफ.१|१९७६}}-{{एफ.१|१९८६}}, {{एफ.१|१९८८}}-{{एफ.१|२००८}}, {{एफ.१|२०१०}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२२}}-{{एफ.१|२०२३}}
| ३
| ५२
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[चिनी ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|चीन}}
| {{एफ.१|२००४}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२४}}
| १
| १७
|-
!| [[डॅलस ग्रांप्री]]{{efn|डॅलस ग्रांप्री, [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref name=USGPStats२०००&gt;{{cite journal|title=Facts and Stats about the US Grand Prix|दुवा=http://www.atlasf1.com/2000/usa/preview/usalap.html|journal=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम|volume=६|number=३८|दिनांक=२० सप्टेंबर २०००|दिनांक=४ डिसेंबर २०२१|archive-date=१५ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215195053/http://www.atlasf1.com/2000/usa/preview/usalap.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|name=डॅलस ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|१९८४}}
| १
| १
|-
!| [[डेट्रॉईट ग्रांप्री]]{{efn|डेट्रॉईट ग्रांप्री, [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref name=USGPStats२०००/&gt;|name=डेट्रॉईट ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|१९८२}}-{{एफ.१|१९८८}}
| १
| ७
|-
! style=background:#FBCEB1| [[डच ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|नेदरलँड्स}}
| {{एफ.१|१९५२}}-{{एफ.१|१९५३}}, {{एफ.१|१९५५}}, {{एफ.१|१९५८}}-{{एफ.१|१९७१}}, {{एफ.१|१९७३}}-{{एफ.१|१९८५}}, {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| ३३
|-
!| [[आयफेल ग्रांप्री]]{{efn|आयफेल ग्रांप्री , [[जर्मनी]] मध्ये खेळवली गेली..&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=लुइस हॅमिल्टन equals Schumacher's record with victory in जर्मनी|दुवा=https://www.dw.com/en/lewis-hamilton-equals-schumachers-record-with-victory-in-germany/a-55230023|प्रकाशक=Deutsche Welle|दिनांक=११ ऑक्टोबर २०२०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=आयफेल ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|जर्मनी}}
| {{एफ.१|२०२०}}
| १
| १
|-
! style=background:#FBCEB1|[[एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री , [[इटली]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref name=EMIGP२०२०/&gt;|name=एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|इटली}}
| {{एफ.१|२०२०}}-{{एफ.१|२०२२}}, {{एफ.१|२०२४}}
| १
| ४
|-
! [[युरोपियन ग्रांप्री]]{{efn|युरोपियन ग्रांप्री, [[जर्मनी]]  मध्ये (१२ वेळा), [[स्पेन]] मध्ये  (७ वेळा), [[युनायटेड किंग्डम]] मध्ये (३ वेळा), आणि [[अझरबैजान]] मध्ये (१ वेळा) खेळवली गेली.&lt;ref name=&quot;GPResults&quot;&gt;{{cite web|title=Race Results|url=https://www.formula1.com/en/results.html|publisher=Formula One|access-date=15 December 2020|archive-date=16 October 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071016235942/http://www.formula1.com/results/driver/1977/381.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=In numbers - the युरोपियन ग्रांप्री|दुवा=http://www.formula1.com/content/fom-website/en/latest/features/2016/6/एफ.1-european-grand-prix-baku-in-numbers.html|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|दिनांक=१५ डिसेंबर २०२०|6=}}{{मृत दुवा|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;|name=युरोपियन ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड किंग्डम}}&lt;br/&gt;{{flag|जर्मनी}}&lt;br/&gt;{{flag|स्पेन}}&lt;br/&gt;{{flag|अझरबैजान}}
| {{एफ.१|१९८३}}-{{एफ.१|१९८५}}, {{एफ.१|१९९३}}-{{एफ.१|१९९७}}, {{एफ.१|१९९९}}-{{एफ.१|२०१२}}, {{एफ.१|२०१६}}
| ६
| २३
|-
! [[फ्रेंच ग्रांप्री]]
| {{flag|फ्रांस}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|१९५४}}, {{एफ.१|१९५६}}-{{एफ.१|२००८}}, {{एफ.१|२०१८}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२२}}
| ७
| ६२
|-
! [[जर्मन ग्रांप्री]]
| {{flag|जर्मनी}}
| {{एफ.१|१९५१}}-{{एफ.१|१९५४}}, {{एफ.१|१९५६}}-{{एफ.१|१९५९}}, {{एफ.१|१९६१}}-{{एफ.१|२००६}}, {{एफ.१|२००८}}-{{एफ.१|२०१४}}, {{एफ.१|२०१६}}, {{एफ.१|२०१८}}-{{एफ.१|२०१९}}
| ३
| ६४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[हंगेरियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|हंगेरी}}
| {{एफ.१|१९८६}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| ३८
|-
! [[भारतीय ग्रांप्री]]
| {{flag|भारत}}
| {{एफ.१|२०११}}-{{एफ.१|२०१३}}
| १
| ३
|-
!| [[इंडियानापोलिस ५००]]{{efn|The इंडियानापोलिस ५०० was not a &quot;Grand Prix&quot;, but it was included as a round of the World Championship from १९५० to १९६०.&lt;ref name=Smith२०१९&gt;{{harvnb|Smith|२०१९|pp=१०, ७६}}&lt;/ref&gt; शर्यत [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref name=USGPStats२०००/&gt;|name=इंडियानापोलिस|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स|१९५९}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|१९६०}}
| १
| ११
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[इटालियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|इटली}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|२०२३}}
| २
| ७४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[जपानी ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|जपान}}
| {{एफ.१|१९७६}}-{{एफ.१|१९७७}}, {{एफ.१|१९८७}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२२}}-{{एफ.१|२०२४}}
| २
| ३८
|-
!| [[कोरियन ग्रांप्री]]
| {{flag|दक्षिण कोरिया}}
| {{एफ.१|२०१०}}-{{एफ.१|२०१३}}
| १
| ४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[लास व्हेगस ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|लास व्हेगस ग्रांप्री , [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=मॅक्स व्हर्सटॅपन unimpressed with excess and opulence of लास व्हेगस ग्रांप्री|दुवा=https://apnews.com/article/एफ.1-las-vegas-tickets-verstappen-hamilton-01b5035e0c2df062848832dfee13165d|agency=[[असोसियेटेड प्रेस]]|दिनांक=१७ नोव्हेंबर २०२३|दिनांक=२३ मे २०२४|}}&lt;/ref&gt;|name=लास व्हेगस ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|२०२३}}
| १
| १
|-
! [[लक्झेंबर्ग ग्रांप्री]]{{efn|लक्झेंबर्ग ग्रांप्री , [[जर्मनी]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{harvnb|White|२००८|p=१२१}}&lt;/ref&gt;|name=लक्झेंबर्ग ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|जर्मनी}}
| {{एफ.१|१९९७}}-{{एफ.१|१९९८}}
| १
| २
|-
! [[मलेशियन ग्रांप्री]]
| {{flag|मलेशिया}}
| {{एफ.१|१९९९}}-{{एफ.१|२०१७}}
| १
| १९
|-
! [[मेक्सिकन ग्रांप्री]]
| {{flag|मेक्सिको}}
| {{एफ.१|१९६३}}-{{एफ.१|१९७०}}, {{एफ.१|१९८६}}-{{एफ.१|१९९२}}, {{एफ.१|२०१५}}-{{एफ.१|२०१९}}
| १
| २०
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|मेक्सिको सिटी ग्रांप्री [[मेक्सिको]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=मेक्सिको City - मेक्सिको|दुवा=https://www.formula1.com/en/information.mexico-autodromo-hermanos-rodriguez-mexico-city.1K2WPfBcI8kTXjcTHcbsBM.html|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|दिनांक=१९ जानेवारी २०२१|}}&lt;/ref&gt;|name=मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|मेक्सिको}}
| {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[मायामी ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|मायामी ग्रांप्री , [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=Miami Prepares for फॉर्म्युला वन|दुवा=https://www.nytimes.com/2021/10/29/sports/autoracing/miami-formula-1-race.html|प्रकाशक=The New York Times|दिनांक=२९ ऑक्टोबर २०२१|दिनांक=२६ डिसेंबर २०२१|}}&lt;/ref&gt;|name=मायामी ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|२०२२}}-{{एफ.१|२०२४}}
| १
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[मोनॅको ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|मोनॅको}}
| {{एफ.१|१९५०}}, {{एफ.१|१९५५}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२४}}
| १
| ७०
|-
! [[मोरोक्कन ग्रांप्री]]
| {{flag|मोरोक्को}}
| {{एफ.१|१९५८}}
| १
| १
|-
!| [[पॅसिफिक ग्रांप्री]]{{efn|पॅसिफिक ग्रांप्री , [[जपान]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=In memory of... the पॅसिफिक एफ.१ Grand Prix|दुवा=https://www.crash.net/f1/feature/202203/1/in-memory-of-the-pacific-grand-prix|प्रकाशक=Crash|दिनांक=१५ एप्रिल २०१४|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=पॅसिफिक ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|जपान|१९४७}}
| {{एफ.१|१९९४}}-{{एफ.१|१९९५}}
| १
| २
|-
!| [[कोपा असेर्बो|पेस्कारा ग्रांप्री]]{{efn|पेस्कारा ग्रांप्री, ज्याला[[कोपा असेर्बो]] असेही म्हणतात, [[पेस्कारा]], [[इटली]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Jenkinson|first=Denis|title=XXV ग्रान प्रीमिओ पेस्कारा: A Real Grand Prix Victory for वॉनवॉल|दुवा=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1957/16/xxv-gran-premio-pescara|journal=Motor Sport|volume=XXXIII|number=९|दिनांक=सप्टेंबर १९५७|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|page=४९४|archive-date=२३ सप्टेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923133859/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1957/16/xxv-gran-premio-pescara|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|name=पेस्कारा ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|इटली}}
| {{एफ.१|१९५७}}
| १
| १
|-
! [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]]
| {{flag|पोर्तुगाल}}
| {{एफ.१|१९५८}}-{{एफ.१|१९६०}}, {{एफ.१|१९८४}}-{{एफ.१|१९९६}}, {{एफ.१|२०२०}}-{{एफ.१|२०२१}}
| ४
| १८
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[कतार ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|Qatar}}
| {{एफ.१|२०२१}}, {{एफ.१|२०२३}}
| १
| २
|-
! scope=&quot;row&quot;| [[रशियन ग्रांप्री]]
| {{flag|रशिया}}
| {{एफ.१|२०१४}}-{{एफ.१|२०२१}}
| १
| ८
|-
!| [[साखिर ग्रांप्री]]{{efn|साखिर ग्रांप्री , [[बहरैन]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=२०२० एफ.१ साखिर ग्रांप्री race results|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/sakhir-grand-prix-race-results/4922672/|प्रकाशक=Motorsport.com|दिनांक=६ डिसेंबर २०२०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=साखिर ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|बहरैन}}
| {{एफ.१|२०२०}}
| १
| १
|-
! [[सान मरिनो ग्रांप्री]]{{efn|सान मरिनो ग्रांप्री , [[इटली]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref name=EMIGP२०२०&gt;{{स्रोत बातमी|title=फॉर्म्युला वन statistics for the एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री|दुवा=https://www.reuters.com/article/uk-motor-एफ.1-emiliaromagna-idUKKBN27E2AT|प्रकाशक=Reuters|दिनांक=२९ ऑक्टोबर २०२०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=सान मरिनो ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|इटली}}
| {{एफ.१|१९८१}}-{{एफ.१|२००६}}
| १
| २६
|-
! style=background:#FBCEB1| [[साओ पावलो ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|साओ पावलो ग्रांप्री , [[ब्राझिल]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=एफ.१ confirms five-year deal for Sao Paulo Grand Prix at Interlagos|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/interlagos-sao-paulo-एफ.1-2021-deal/4928265/|प्रकाशक=Motorsport.com|दिनांक=१६ डिसेंबर २०२०|दिनांक=१९ जानेवारी २०२१|}}&lt;/ref&gt;|name=साओ पावलो ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|ब्राझिल}}
| {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[सौदी आरेबियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|सौदी अरेबिया}}
| {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२४}}
| १
| ४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[सिंगापूर ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|सिंगापूर}}
| {{एफ.१|२००८}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२२}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| १४
|-
! [[दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री]]
| {{flagicon|RSA|१९८२}} दक्षिण आफ्रिका&lt;!-- Correct flag: all the Grands Prix were held before १९९४ --&gt;
| {{एफ.१|१९६२}}-{{एफ.१|१९६३}}, {{एफ.१|१९६५}}, {{एफ.१|१९६७}}-{{एफ.१|१९८०}},{{efn|The [[१९८१ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री]] was not part of the World Championship due to the dispute of the [[FISA-FOCA war]].&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=The one that didn't count|दुवा=http://forix.autosport.com/8w/za81.html|प्रकाशक=८W|दिनांक=Christmas २०००|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=FISA-FOCA RSA|group=}} {{एफ.१|१९८२}}-{{एफ.१|१९८५}}, {{एफ.१|१९९२}}-{{एफ.१|१९९३}}
| २
| २३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|स्पेन}}
| {{एफ.१|१९५१}}, {{एफ.१|१९५४}}, {{एफ.१|१९६८}}-{{एफ.१|१९७९}},{{efn|The championship status of the [[१९८० स्पॅनिश ग्रांप्री]] was withdrawn due to the dispute of the [[FISA-FOCA war]].&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=ऍलन जोन्स and the pain in स्पेन|दुवा=https://www.redbull.com/au-en/alan-jones-the-racing-driver-talks-about-spain-1980|प्रकाशक=रेड बुल|दिनांक=५ ऑक्टोबर २०१६|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=FISA-FOCA ESP|group=}} {{एफ.१|१९८१}}, {{एफ.१|१९८६}}-{{एफ.१|२०२३}}
| ५
| ५३
|-
! | [[श्टायरमार्क ग्रांप्री]]{{efn|श्टायरमार्क ग्रांप्री , [[ऑस्ट्रिया]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=२०२० एफ.१ श्टायरमार्क ग्रांप्री report: Hamilton in command ahead of midfield drama|दुवा=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2020-styrian-grand-prix-dominated-by-hamilton-race-results|प्रकाशक=Motor Sport|दिनांक=१२ जुलै २०२०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=श्टायरमार्क ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|ऑस्ट्रिया}}
| {{एफ.१|२०२०}}-{{एफ.१|२०२१}}
| १
| २
|-
! [[स्वीडिश ग्रांप्री]]
| {{flag|स्वीडन}}
| {{एफ.१|१९७३}}-{{एफ.१|१९७८}}{{efn|As a result of a loss of local interest due to the deaths of [[गुन्नर नीलसन]] and [[रॉनी पिटरसन]] in १९७८, the १९७९ स्वीडिश ग्रांप्री was cancelled.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=स्वीडिश Race Cancelled|दुवा=https://www.newspapers.com/clip/65061241/1979-swedish-gp-cancelled/|प्रकाशक=Democrat and Chronicle|दिनांक=२७ मे १९७९|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|page=३D|via=न्युजपेपर डॉट कॉम|url-access=subscription|}}&lt;/ref&gt; Since then, no फॉर्म्युला वन Grand Prix has been held in [[स्वीडन]].&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.thepaddockmagazine.com/record-making-sweden/|प्रकाशक=The Paddock Magazine|दिनांक=१० नोव्हेंबर २०१६|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|title=१९७९ स्वीडिश ग्रांप्री cancelled}}&lt;/ref&gt;|name=स्वीडिश ग्रांप्री|group=}}
| १
| ६
|-
! [[स्विस ग्रांप्री]]
| {{flag|स्वित्झर्लंड}}&lt;br&gt;{{flag|फ्रांस}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|१९५४}}, {{एफ.१|१९८२}}{{efn|[[१९८२ स्विस ग्रांप्री]] , [[डिजॉन]], [[फ्रांस]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Jenkinson|first=Denis|title=The स्विस ग्रांप्री - Another first|दुवा=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-१९८२/४२/the-swiss-grand-prix-२|journal=[[Motor Sport (magazine)|Motor Sport]]|दिनांक=ऑक्टोबर १९८२|page=१३२०|volume=LVIII|number=१०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|archive-date=१० ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200810165019/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-1982/42/the-swiss-grand-prix-२|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|name=स्विस ८२|group=}}
| २
| ६
|-
! [[तुर्की ग्रांप्री]]
| {{flag|तुर्की}}
| {{एफ.१|२००५}}-{{एफ.१|२०११}}, {{एफ.१|२०२०}}-{{एफ.१|२०२१}}
| १
| ९
|-
!| [[टस्कन ग्रांप्री]]{{efn|टस्कन ग्रांप्री , [[इटली]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=What You मे Have Missed from एफ.१ टस्कन ग्रांप्री at Mugello|दुवा=https://www.autoweek.com/racing/formula-1/a34005275/what-missed-एफ.1-tuscan-grand-prix-mugello/|प्रकाशक=Autoweek|दिनांक=१४ सप्टेंबर २०२०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=टस्कन ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|इटली}}
| {{एफ.१|२०२०}}
| १
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 {{asterisk}}| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎]]{{asterisk}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|१९५९}}-{{एफ.१|१९८०}}, {{एफ.१|१९८९}}-{{एफ.१|१९९१}}, {{एफ.१|२०००}}-{{एफ.१|२००७}}, {{एफ.१|२०१२}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२३}}
| ६
| ४४
|-
! [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम]]
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|१९७६}}-{{एफ.१|१९८३}}
| १
| ८
|}

==हंगामानुसार यादी==
===१९५०–१९५९===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Rnd
! [[१९५० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५०]]
! [[१९५१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५१]]
! [[१९५२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५२]]
! [[१९५३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५३]]
! [[१९५४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५४]]
! [[१९५५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५५]]
! [[१९५६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५६]]
! [[१९५७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५७]]
! [[१९५८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५८]]
! [[१९५९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५९]]
|-
! १
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९५१ स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt; 
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९५२ स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५३ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५४ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५५ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५६ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५७ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५३ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
|-
! २ 
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५१ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५२ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५३ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५४ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt; 
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt; 
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt; 
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९५९}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५९ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
|-
! ३ 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५० इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९५३ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५५ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५६ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५७ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९५८ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt; 
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९५९ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt; 
|-
! ४ 
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९५० स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५८ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
|-
! ५ 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९५५ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
|-
! ६ 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५७ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
|-
! ७ 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९५२ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९५४ स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} पेस्कारा &lt;!-- [[१९५७ पेस्कारा ग्रांप्री|पेस्कारा]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९५९ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt; 
|-
! ८ 
| 
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९५१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९५३ स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
|-
! ९ 
| 
| 
| 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९५४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt; 
| 
| 
| 
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९५८ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt; 
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९५९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt; 
|-
! १० 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
|
|-
! ११ 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| {{flagicon|MAR}} मोरोक्को &lt;!-- [[१९५८ मोरोक्को ग्रांप्री|मोरोक्को]] --&gt; 
| 
|}

===१९६०–१९६९===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Rnd
! [[१९६० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६०]]     
! [[१९६१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६१]]     
! [[१९६२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६२]]     
! [[१९६३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६३]]     
! [[१९६४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६४]]     
! [[१९६५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६५]]     
! [[१९६६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६६]]     
! [[१९६७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६७]]     
! [[१९६८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६८]]     
! [[१९६९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६९]]     
|-
! १     
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन  &lt;!-- [[१९६० आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६२ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६५ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६७ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६८ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६९ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
|-
! २     
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६१ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६४ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश  &lt;!-- [[१९६८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश  &lt;!-- [[१९६९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
|-
! ३     
| {{flagicon|USA}} इंडि ५००  &lt;!-- [[१९६० इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६३ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६७ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
|-
! ४     
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६० डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६५ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६९ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
|-
! ५     
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६६ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६८ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
|-
! ६     
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६५ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
|-
! ७     
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन  &lt;!-- [[१९६४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६५ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६७ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
|-
! ८     
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज  &lt;!-- [[१९६० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन  &lt;!-- [[१९६७ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
|-
! ९     
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
|     
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६२ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६३ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६४ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६६ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन  &lt;!-- [[१९६९ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
|-
! १०     
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|     
|     
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६३ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६४ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६५ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
|     
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६७ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन  &lt;!-- [[१९६८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|-
! ११     
|     
|     
|     
|     
|     
|     
|     
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६७ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६८ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६९ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
|-
! १२     
|     
|     
|     
|     
|     
|     
|     
|     
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६८ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
|     
|}

===१९७०–१९७९===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Rnd
! [[१९७० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७०]]
! [[१९७१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७१]]
! [[१९७२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७२]]
! [[१९७३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७३]]
! [[१९७४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७४]]
! [[१९७५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७५]]
! [[१९७६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७६]]
! [[१९७७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७७]]
! [[१९७८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७८]]
! [[१९७९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७९]]
|-
! १
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७० दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७१ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७२ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७३ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७४ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७५ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७६ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७७ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७८ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७९ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
|-
! २
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७२ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७४ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७५ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७६ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७७ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७८ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७९ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
|-
! ३
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७३ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७४ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७५ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|पश्चिम यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७७ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७८ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७९ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
|-
! ४
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७१ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७७ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|पश्चिम यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७८ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|पश्चिम यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|पश्चिम यु.एस.ए.]] --&gt;
|-
! ५
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७० डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|ESP|१९७७}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७७ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP|१९७७}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
|-
! ६
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७९ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
|-
! ७
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७३ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७४ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७५ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७६ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|ESP|१९७७}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
|-
! ८
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७१ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७४ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७५ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७७ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७८ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
|-
! ९
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७२ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७५ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
|-
! १०
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७१ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७३ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
|-
! ११
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७५ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७६ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७७ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७९ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
|-
! १२
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७३ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७६ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७७ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७८ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७९ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
|-
! १३
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९७० मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
|
|
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७७ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७८ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
|-
! १४
|
|
|
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७९ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
|-
! १५
|
|
|
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७४ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७७ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७८ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|-
! १६
|
|
|
|
|
|
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९७६ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७७ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
|
|-
! १७
|
|
|
|
|
|
|
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९७७ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
|
|
|}

===१९८०–१९८९===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%; width: auto&quot;
! Rnd
! [[१९८० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८०]]
! [[१९८१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८१]]
! [[१९८२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८२]]
! [[१९८३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८३]]
! [[१९८४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८४]]
! [[१९८५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८५]]
! [[१९८६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८६]]
! [[१९८७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८७]]
! [[१९८८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८८]]
! [[१९८९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८९]]
|-
! १
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९८० आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|प. यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९८२ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८४ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८५ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८६ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८७ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८८ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८९ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
|-
! २
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८० ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८१ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८२ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|प. यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९८४ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८५ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९८६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८७ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८८ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८९ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
|-
! ३
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९८० दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९८१ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|प. यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८५ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८६ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
|-
! ४
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|प. यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८१ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८२ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८३ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८४ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९८८ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९८९ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
|-
! ५
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८७ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|-
! ६
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८५ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८८ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८९ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
|-
! ७
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|ESP|१९७७}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९८१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८२ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८३ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८५ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८६ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
|-
! ८
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८४ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८७ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
|-
! ९
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८२ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डॅलस &lt;!-- [[१९८४ डॅलस ग्रांप्री|डॅलस]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८५ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९८७ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
|-
! १०
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८७ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९८८ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९८९ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
|-
! ११
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८० डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८१ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८३ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८५ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९८६ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८९ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
|-
! १२
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८१ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८३ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८६ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८७ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
|-
! १३
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८२ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८४ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९८७ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८८ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८९ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
|-
! १४
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८१ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९८२ स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९८३ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९८५ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८६ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९८७ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९८८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९८९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
|-
! १५
|
| {{flagicon|USA}} सीझरस पॅलेस &lt;!-- [[१९८१ सीझरस पॅलेस ग्रांप्री|सीझरस पॅलेस]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९८३ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९८४ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९८५ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९८६ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९८७ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९८८ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९८९ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
|-
! १६
|
|
| {{flagicon|USA}} सीझरस पॅलेस &lt;!-- [[१९८२ सीझरस पॅलेस ग्रांप्री|सीझरस पॅलेस]] --&gt;
|
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८४ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९८५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९८६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९८७ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९८८ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९८९ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
|}

===१९९०–१९९९===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; width: auto&quot;
! Rnd
! [[१९९० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९०]]
! [[१९९१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९१]]
! [[१९९२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९२]]
! [[१९९३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९३]]
! [[१९९४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९४]]
! [[१९९५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९५]]
! [[१९९६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९६]]
! [[१९९७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९७]]
! [[१९९८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९८]]
! [[१९९९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९९]]
|-
! १  
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९९० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९९१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} दक्षिण आफ्रिका &lt;!-- [[१९९२ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|दक्षिण आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} दक्षिण आफ्रिका &lt;!-- [[१९९३ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|दक्षिण आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९४ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९५ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} [[१९९६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[१९९७ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[१९९८ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[१९९९ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
|-
! २
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९० ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९१ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९९२ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} पॅसिफिक &lt;!-- [[१९९४ पॅसिफिक ग्रांप्री|पॅसिफिक]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९९५ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९६ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} [[१९९७ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[१९९८ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[१९९९ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|-
! ३
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९० सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९१ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९२ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९९३ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९४ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९५ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९९६ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९९७ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} [[१९९८ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]]
| {{flagicon|SMR}} [[१९९९ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
|-
! ४
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९३ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९९६ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} [[१९९७ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[१९९८ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|MON}} [[१९९९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
|-
! ५
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९१ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९२ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९६ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} [[१९९७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|ESP}} [[१९९८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[१९९९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
|-
! ६
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९९० मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९९१ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} [[१९९७ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|MON}} [[१९९८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|CAN}} [[१९९९ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
|-
! ७
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९५ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} [[१९९७ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[१९९८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|FRA}} [[१९९९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
|-
! ८
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} [[१९९७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|FRA}} [[१९९८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|GBR}} [[१९९९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
|-
! ९
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९५ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} [[१९९७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[१९९८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|AUT}} [[१९९९ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
|-
! १०
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९१ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९४ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९७ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} [[१९९८ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|GER}} [[१९९९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
|-
! ११
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९२ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९३ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} [[१९९७ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|GER}} [[१९९८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|HUN}} [[१९९९ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
|-
! १२
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} [[१९९६ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[१९९७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|HUN}} [[१९९८ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[१९९९ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
|-
! १३
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९१ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९४ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९५ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} [[१९९७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[१९९८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[१९९९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
|-
! १४
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९२ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९३ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९९४ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९९५ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९९७ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} [[१९९८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|EUR}} [[१९९९ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
|-
! १५
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९० जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९१ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९२ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९३ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९४ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} पॅसिफिक &lt;!-- [[१९९५ पॅसिफिक ग्रांप्री|पॅसिफिक]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९६ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|LUX}} [[१९९७ लक्झेंबर्ग ग्रांप्री|लक्झेंबर्ग]]
| {{flagicon|LUX}} [[१९९८ लक्झेंबर्ग ग्रांप्री|लक्झेंबर्ग]]
| {{flagicon|MYS}} [[१९९९ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
|-
! १६
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९० ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९१ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९२ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९३ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९४ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९५ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९६ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} [[१९९७ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|JPN}} [[१९९८ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|JPN}} [[१९९९ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
|-
! १७
|
|
|
|
|
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
|
| {{flagicon|EUR}} [[१९९७ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
|
|
|}

===२०००–२००९===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
! Rnd
! [[२००० फॉर्म्युला वन हंगाम|२०००]]
! [[२००१ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००१]]
! [[२००२ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००२]]
! [[२००३ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००३]]
! [[२००४ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००४]]
! [[२००५ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००५]]
! [[२००६ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००६]]
! [[२००७ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००७]]
! [[२००८ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००८]]
! [[२००९ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००९]]
|-
! १
| {{flagicon|AUS}} [[२००० ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००१ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००२ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००३ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००४ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००६ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००७ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००८ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००९ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
|-
! २
| {{flagicon|BRA}} [[२००० ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००१ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००२ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००३ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००४ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००५ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००६ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००७ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००८ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००९ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
|-
! ३
| {{flagicon|SMR}} [[२००० सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००१ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००२ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००४ बहारीन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००७ बहरीन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००८ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२००९ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
|-
! ४
| {{flagicon|GBR}} [[२००० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००१ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००२ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००३ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००४ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००५ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००६ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००७ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००९ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
|-
! ५
| {{flagicon|ESP}} [[२००० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००६ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|MON}} [[२००७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|TUR}} [[२००८ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
|-
! ६
| {{flagicon|EUR}} [[२००० युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२००१ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२००२ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२००३ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|MON}} [[२००४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२००५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००७ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|MON}} [[२००८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२००९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
|-
! ७
| {{flagicon|MON}} [[२००० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२००१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२००२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२००३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००४ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००५ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|MON}} [[२००६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|USA}} [[२००७ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|TUR}} [[२००९ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
|-
! ८
| {{flagicon|CAN}} [[२००० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००१ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
|-
! ९
| {{flagicon|FRA}} [[२००० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००१ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००२ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००३ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|USA}} [[२००४ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|USA}} [[२००५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GER}} [[२००९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
|-
! १०
| {{flagicon|AUT}} [[२००० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००५ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|USA}} [[२००६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००७ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००९ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
|-
! ११
| {{flagicon|GER}} [[२००० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००७ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००८ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००९ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
|-
! १२
| {{flagicon|HUN}} [[२००० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००५ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|TUR}} [[२००७ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००८ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००९ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
|-
! १३
| {{flagicon|BEL}} [[२००० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००१ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००२ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००३ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००४ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००६ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
|-
! १४
| {{flagicon|ITA}} [[२००० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|TUR}} [[२००५ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|TUR}} [[२००६ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२००९ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
|-
! १५
| {{flagicon|USA}} [[२००० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|USA}} [[२००३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००७ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|SIN}} [[२००८ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००९ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
|-
! १६
| {{flagicon|JPN}} [[२००० जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|USA}} [[२००१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|USA}} [[२००२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००३ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२००४ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|CHN}} [[२००६ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२००७ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००८ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००९ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|-
! १७
| {{flagicon|MYS}} [[२००० मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००१ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००२ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
|
| {{flagicon|JPN}} [[२००४ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००५ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००६ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००७ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२००८ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|UAE}} [[२००९ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
|-
! १८
|
|
|
|
| {{flagicon|BRA}} [[२००४ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००५ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००६ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|
| {{flagicon|BRA}} [[२००८ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|
|-
! १९
|
|
|
|
|
| {{flagicon|CHN}} [[२००५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
|
|
|
|
|}

===२०१०-२०१९===
&lt;!--
          PLEASE DO NOT ADD FUTURE RACES TO THIS TABLE
          by convention, races are added to this table once they have occurred
--&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
! क्र.
! {{एफ.१|२०१०}} (१९)
! {{एफ.१|२०११}} (१९)
! {{एफ.१|२०१२}} (२०)
! {{एफ.१|२०१३}} (१९)
! {{एफ.१|२०१४}} (१९)
! {{एफ.१|२०१५}} (१९)
! {{एफ.१|२०१६}} (२१)
! {{एफ.१|२०१७}} (२०)
! {{एफ.१|२०१८}} (२१)
! {{एफ.१|२०१९}} (२१)
|-
! १
| {{flagicon|BHR}} [[२०१० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०११ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०१२ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०१३ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०१४ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०१५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०१६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|AUS}} [[२०१७ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]}}
| {{nowrap|{{flagicon|AUS}} [[२०१८ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]}}
| {{nowrap|{{flagicon|AUS}} [[२०१९ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]}}
|-
! २
| {{flagicon|AUS}} [[२०१० ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०११ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०१२ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०१३ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०१४ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०१५ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१६ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१७ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१८ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१९ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
|-
! ३
| {{flagicon|MYS}} [[२०१० मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०११ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१२ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१३ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१४ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१६ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१७ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१८ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१९ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
|-
! ४
| {{flagicon|CHN}} [[२०१० चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|TUR}} [[२०११ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१२ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१३ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१४ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१६ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१७ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|AZE}} [[२०१८ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]]}}
| {{nowrap|{{flagicon|AZE}} [[२०१९ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]]}}
|-
! ५
| {{flagicon|ESP}} [[२०१० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०११ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१७ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
|-
! ६
| {{flagicon|MON}} [[२०१० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०११ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
|-
! ७
| {{flagicon|TUR}} [[२०१० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०११ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१७ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१९ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
|-
! ८
| {{flagicon|CAN}} [[२०१० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|Europe}} [[२०११ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|Europe}} [[२०१२ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|Europe}} [[२०१६ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|AZE}} [[२०१७ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]]
| {{flagicon|FRA}} [[२०१८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|FRA}} [[२०१९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
|-
! ९
| {{flagicon|Europe}} [[२०१० युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०११ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GER}} [[२०१३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१६ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१७ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१८ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१९ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
|-
! १०
| {{flagicon|GBR}} [[२०१० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GER}} [[२०११ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२०१२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{nowrap|{{flagicon|HUN}} [[२०१३ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]}}
| {{flagicon|GER}} [[२०१४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{nowrap|{{flagicon|HUN}} [[२०१५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]}}
| {{flagicon|GBR}} [[२०१६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
|-
! ११
| {{flagicon|GER}} [[२०१० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{nowrap|{{flagicon|HUN}} [[२०११ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]}}
| {{flagicon|HUN}} [[२०१२ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|HUN}} [[२०१४ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|HUN}} [[२०१६ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२०१७ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|GER}} [[२०१८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२०१९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
|-
! १२
| {{nowrap|{{flagicon|HUN}} [[२०१० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]}}
| {{flagicon|BEL}} [[२०११ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|GER}} [[२०१६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|HUN}} [[२०१८ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२०१९ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
|-
! १३
| {{flagicon|BEL}} [[२०१० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०११ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१३ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१९ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
|-
! १४
| {{flagicon|ITA}} [[२०१० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०११ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१२ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|KOR}} [[२०१३ कोरियन ग्रांप्री|कोरियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१४ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१७ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
|-
! १५
| {{flagicon|SIN}} [[२०१० सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०११ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१२ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१३ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१४ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१५ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१६ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०१७ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१८ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१९ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
|-
! १६
| {{flagicon|JPN}} [[२०१० जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|KOR}} [[२०११ कोरियन ग्रांप्री|कोरियन]]
| {{flagicon|KOR}} [[२०१२ कोरियन ग्रांप्री|कोरियन]]
| {{flagicon|भारत}} [[२०१३ भारतीय ग्रांप्री|भारतीय]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१४ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|MYS}} [[२०१६ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१७ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१८ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१९ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
|-
! १७
| {{flagicon|KOR|१९९७}} [[२०१० कोरियन ग्रांप्री|कोरियन]]
| {{flagicon|भारत}} [[२०११ भारतीय ग्रांप्री|भारतीय]]
| {{flagicon|भारत}} [[२०१२ भारतीय ग्रांप्री|भारतीय]]
| {{flagicon|UAE}} [[२०१३ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१४ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|MEX}} [[२०१५ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१६ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१७ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|JPN}} [[२०१८ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१९ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
|-
! १८
| {{flagicon|BRA}} [[२०१० ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|UAE}} [[२०११ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]}}
| {{flagicon|UAE}} [[२०१२ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|BRA}} [[२०१४ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[२०१५ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|MEX}} [[२०१७ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१८ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|MEX}} [[२०१९ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]]
|-
! १९
| {{nowrap|{{flagicon|UAE}} [[२०१० अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]}}
| {{flagicon|BRA}} [[२०११ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|BRA}} [[२०१३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|UAE}} [[२०१४ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|UAE}} [[२०१५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|MEX}} [[२०१६ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]]
| {{flagicon|BRA}} [[२०१७ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|MEX}} [[२०१८ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
|-
! २०
|
|
| {{flagicon|BRA}} [[२०१२ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|
|
|
| {{flagicon|BRA}} [[२०१६ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|UAE}} [[२०१७ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|BRA}} [[२०१८ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[२०१९ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|-
! २१
|
|
|
|
|
|
| {{flagicon|UAE}} [[२०१६ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
|
| {{flagicon|UAE}} [[२०१८ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|UAE}} [[२०१९ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
|}

===२०२०-२०२९===
&lt;!--
 PLEASE DO NOT ADD FUTURE RACES TO THIS TABLE
 by convention, races are added to this table once they have occurred
--&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
! क्र.
! {{एफ.१|२०२०}} (१७)
! {{एफ.१|२०२१}} (२२)
! {{एफ.१|२०२२}} (२२)
! {{एफ.१|२०२३}} (२२)
! {{एफ.१|२०२४}} (२४)
! {{एफ.१|२०२५}} (२४)
! {{एफ.१|२०२६}} (२४)
! २०२७
! २०२८
! २०२९
|-
! १
| {{flagicon|AUT}} [[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|बहरैन}} [[२०२१ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|बहरैन}} [[२०२२ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|बहरैन}} [[२०२३ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|बहरैन}} [[२०२४ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! २
| {{flagicon|AUT}} [[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टायरियन]]
| {{flagicon|इटली}}[[२०२१ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|एमिलिया रोमान्या]]
| {{flagicon|सौदी अरेबिया}} [[२०२२ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]]
| {{flagicon|सौदी अरेबिया}} [[२०२३ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]]
| {{flagicon|सौदी अरेबिया}} [[२०२४ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]] 
| {{flagicon|चीन}}[[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! ३
| {{flagicon|HUN}} [[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|पोर्तुगाल}}[[२०२१ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]]
| {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}} [[२०२२ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}} [[२०२३ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}} [[२०२४ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] 
| {{flagicon|जपान}}[[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! ४
| {{flagicon|GBR}} [[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|स्पेन}}[[२०२१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|इटली}} [[२०२२ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|एमिलिया रोमान्या]]
| {{flagicon|अझरबैजान}} [[२०२३ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]] 
| {{flagicon|जपान}} [[२०२४ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] 
| {{flagicon|बहरैन}}[[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! ५
| {{flagicon|GBR}} [[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०वी वर्धापनदिन]]
| {{flagicon|मोनॅको}}[[२०२१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२२ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२३ मायामी ग्रांप्री|मायामी]] 
| {{flagicon|चीन}} [[२०२४ चिनी ग्रांप्री|चिनी]] 
| {{flagicon|सौदी अरेबिया}}[[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]]
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! ६
| {{flagicon|ESP}} [[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|अझरबैजान}}[[२०२१ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]]
| {{flagicon|स्पेन}} [[२०२२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|मोनॅको}} [[२०२३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] 
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२४ मायामी ग्रांप्री|मायामी]] 
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]  
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! ७
| {{flagicon|BEL}} [[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|फ्रांस}}[[२०२१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|मोनॅको}} [[२०२२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|स्पेन}} [[२०२३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|इटली}} [[२०२४ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|एमिलिया रोमान्या]]
| {{flagicon|इटली}} [[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|एमिलिया रोमान्या]]
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! ८
| {{flagicon|ITA}} [[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[२०२१ श्टायरमार्क ग्रांप्री|श्टायरमार्क]]
| {{flagicon|अझरबैजान}} [[२०२२ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]]
| {{flagicon|कॅनडा}} [[२०२३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] 
| {{flagicon|मोनॅको}} [[२०२४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] 
| {{flagicon|मोनॅको}} [[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] 
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! ९
| {{flagicon|ITA}} [[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्कन]]
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[२०२१ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|कॅनडा}} [[२०२२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}} [[२०२३ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] 
| {{flagicon|कॅनडा}} [[२०२४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] 
| {{flagicon|स्पेन}} [[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] 
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! १०
| {{flagicon|RUS}} [[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[२०२१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[२०२२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[२०२३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] 
| {{flagicon|स्पेन}} [[२०२४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] 
| {{flagicon|कॅनडा}} [[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] 
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! ११
| {{flagicon|DEU}} [[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफेल]]
| {{flagicon|हंगेरी}} [[२०२१ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}} [[२०२२ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] 
| {{flagicon|हंगेरी}} [[२०२३ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}} [[२०२४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}} [[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] 
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! १२
| {{flagicon|POR}} [[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]]
| {{flagicon|बेल्जियम}} [[२०२१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|फ्रान्स}} [[२०२२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|बेल्जियम}} [[२०२३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] 
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[२०२४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] 
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]  
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! १३
| {{flagicon|ITA}} [[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|एमिलिया रोमान्या]]
| {{flagicon|नेदरलँड्स}} [[२०२१ डच ग्रांप्री|डच]] 
| {{flagicon|हंगेरी}} [[२०२२ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|नेदरलँड्स}} [[२०२३ डच ग्रांप्री|डच]] 
| {{flagicon|हंगेरी}} [[२०२४ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] 
| {{flagicon|बेल्जियम}} [[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] 
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! १४
| {{flagicon|TUR}} [[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|इटली}}[[२०२१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|बेल्जियम}} [[२०२२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|इटली}} [[२०२३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] 
| {{flagicon|बेल्जियम}} [[२०२४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] 
| {{flagicon|हंगेरी}} [[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! १५
| {{flagicon|BHR}} [[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|रशिया}}[[२०२१ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{flagicon|नेदरलँड्स}} [[२०२२ डच ग्रांप्री|डच]] 
| {{flagicon|सिंगापूर}} [[२०२३ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]] 
| {{flagicon|नेदरलँड्स}} [[२०२४ डच ग्रांप्री|डच]] 
| {{flagicon|नेदरलँड्स}} [[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]  
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! १६
| {{flagicon|BHR}} [[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]
| {{flagicon|तुर्की}} [[२०२१ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|इटली}} [[२०२२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] 
| {{flagicon|जपान}} [[२०२३ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] 
| {{flagicon|इटली}} [[२०२४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] 
| {{flagicon|इटली}} [[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] 
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! १७
| {{flagicon|UAE}} [[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[२०२१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|युनायटेड स्टेट्स]]
| {{flagicon|सिंगापूर}} [[२०२२ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|Qatar}} [[२०२३ कतार ग्रांप्री|कतार]] 
| {{flagicon|अझरबैजान}} [[२०२४ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]] 
| {{flagicon|अझरबैजान}} [[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]] 
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! १८
| 
| {{flagicon|मेक्सिको}}[[२०२१ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको सिटी]]
| {{flagicon|जपान}} [[२०२२ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|युनायटेड स्टेट्स]]
| {{flagicon|सिंगापूर}} [[२०२४ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]] 
| {{flagicon|सिंगापूर}} [[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]  
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! १९
| 
| {{flagicon|ब्राझिल}}[[२०२१ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ पावलो]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|युनायटेड स्टेट्स]]
| {{flagicon|मेक्सिको}} [[२०२३ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको सिटी]] 
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२४ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|युनायटेड स्टेट्स]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|युनायटेड स्टेट्स]] 
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! २०
| 
| {{flagicon|कतार}} [[२०२१ कतार ग्रांप्री|कतार]]
| {{flagicon|मेक्सिको}} [[२०२२ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको सिटी]]
| {{flagicon|ब्राझिल}} [[२०२३ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ पावलो]]
| {{flagicon|मेक्सिको}} [[२०२४ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको सिटी]] 
| {{flagicon|मेक्सिको}} [[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको सिटी]] 
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! २१
| 
| {{flagicon|सौदी अरेबिया}}[[२०२१ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]]
| {{flagicon|ब्राझिल}} [[२०२२ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ पावलो]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२३ लास व्हेगस ग्रांप्री|लास व्हेगस]]
| {{flagicon|ब्राझिल}} [[२०२४ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ पावलो]] 
| {{flagicon|ब्राझिल}} [[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ पावलो]] 
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! २२
| 
| {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}} [[२०२१ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}} [[२०२२ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}} [[२०२३ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२४ लास व्हेगस ग्रांप्री|लास व्हेगस]] 
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|लास व्हेगस]] 
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! २३
| 
| 
| 
| 
| {{flagicon|Qatar}} [[२०२४ कतार ग्रांप्री|कतार]] 
| {{flagicon|Qatar}} [[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]] 
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! २४
| 
| 
| 
| 
| {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}} [[२०२४ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]] 
| {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}} [[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]] 
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|}

== हे सुद्धा पहा ==
# [[फॉर्म्युला वन]]
# {{फॉर्म्युला वन सद्य हंगाम (शिर्षक)}}
# [[फॉर्म्युला वन चालक यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]]

==तळटिप==
{{notelist}}
== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
# [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ]

{{फॉर्म्युला वन सद्य हंगाम}}
{{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}}

[[वर्ग:फॉर्म्युला वन शर्यतींसंबंधित याद्या]]
[[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]]</text>
      <sha1>l8lodq393ulbgot6elp7xq8h2gmzvga</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721804</id>
      <parentid>2721797</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T19:41:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Koolkrazy</username>
        <id>1591</id>
      </contributor>
      <comment>/* २०२०-२०२९ */</comment>
      <origin>2721804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="223692" sha1="jk3ryq4g7xaz6sxswmatty3feby43gz" xml:space="preserve">{{Formula one}}
==यजमान देशानुसार यादी==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot;
|-
! देश
! स्पर्धेचे ठिकाण
! एकूण स्पर्धा
! एकूण सर्किट
|-
|-
!  {{ARG}}
| [[आर्जेन्टाइन ग्रांप्री]] (१९५३-१९५८, १९६०, १९७२-१९७५, १९७७-१९८१, १९९५-१९९८)
| २०
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{AUS}}
| [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] (१९८५-२०१९, २०२२-२०२४)
| ३८
| २
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{AUT}}
|[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]: ३६ (१९६४, १९७०-१९८७, १९९७-२००३, २०१४-२०२३)

[[श्टायरमार्क ग्रांप्री]]: २ (२०२०-२०२१)
| ३८
| २
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 |{{AZE}}
|[[युरोपियन ग्रांप्री]]: १ (२०१६)

[[अझरबैजान ग्रांप्री]]: ६ (२०१७-२०१९, २०२१-२०२३)
|७
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{BHR}}
|[[बहरैन ग्रांप्री]]: २० (२००४-२०१०, २०१२-२०२४)

[[साखिर ग्रांप्री]]: १ (२०२०)
| २१
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{BEL}}
| [[बेल्जियम ग्रांप्री]] (१९५०-१९५६, १९५८, १९६०-१९६८, १९७०, १९७२-२००२, २००४-२००५, २००७-२०२३)
| ६८
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{BRA}}
|[[ब्राझिलियन ग्रांप्री]]: ४७ (१९७३-२०१९)

[[साओ पाउलो ग्रांप्री]]: ३ (२०२१-२०२३)
| ५०
| २
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{CAN}}
| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]] (१९६७-१९७४, १९७६-१९८६, १९८८-२००८, २०१०-२०१९, २०२२-२०२४)
| ५३
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{CHN}}
| [[चिनी ग्रांप्री]] (२००४-२०१९, २०२४)
| १७
| १
|-
!  {{FRA}}
|[[फ्रेंच ग्रांप्री]]: ६२ (१९५०-१९५४, १९५६-२००८, २०१८-२०१९, २०२१-२०२२)

[[स्विस ग्रांप्री]]: १ (१९८२)
| ६३
| ७
|-
!  {{GER}}
|[[जर्मन ग्रांप्री]]: ६४ (१९५१-१९५४, १९५६-१९५९, १९६१-२००६, २००८-२०१४, २०१६, २०१८-२०१९)

[[युरोपियन ग्रांप्री]]: १२ (१९८४, १९९५-१९९६, १९९९-२००७)

[[लक्झेंबर्ग ग्रांप्री]]: २ (१९९७-१९९८)

[[आयफेल ग्रांप्री]]: १ (२०२०)
| ७९
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{HUN}}
| [[हंगेरियन ग्रांप्री]] (१९८६-२०२३)
| ३८
| १
|-
!  {{IND}}
| [[भारतीय ग्रांप्री]] (२०११-२०१३)
| ३
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{ITA}}
|[[इटालियन ग्रांप्री]]: ७४ (१९५०-२०२३)

[[कोपा असेर्बो|पेस्कारा ग्रांप्री]]: १ (१९५७)

[[सान मरिनो ग्रांप्री]]: २६ (१९८१-२००६)

[[टस्कन ग्रांप्री]]: १ (२०२०)

[[एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री]]: ४ (२०२०-२०२२, २०२४)*
| १०६
| ४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{JPN}}
|[[जपानी ग्रांप्री]], ३८ (१९७६-१९७७, १९८७-२०१९, २०२२-२०२४)

[[पॅसिफिक ग्रांप्री]]: २ (१९९४-१९९५)
| ४०
| ३
|-
!  {{MAS}}
| [[मलेशियन ग्रांप्री]] (१९९९-२०१७)
| १९
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{MEX}}
|[[मेक्सिकन ग्रांप्री]]: २० (१९६३-१९७०, १९८६-१९९२, २०१५-२०१९)

[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]]: ३ (२०२१-२०२३)
| २३
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{MCO}}
| [[मोनॅको ग्रांप्री]] (१९५०, १९५५-२०१९, २०२१-२०२४)
| ७०
| १
|-
!  {{MAR}}
| [[मोरोक्कन ग्रांप्री]] (१९५८)
| १
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{NED}}
| [[डच ग्रांप्री]] (१९५२-१९५३, १९५५, १९५८-१९७१, १९७३-१९८५, २०२१-२०२३)
| ३३
| १
|-
!  {{POR}}
| [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]] (१९५८-१९६०, १९८४-१९९६, २०२०-२०२१)
| १८
| ४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{QAT}}
| [[कतार ग्रांप्री]] (२०२१, २०२३)
| २
| १
|-
!  {{RUS}}
| [[रशियन ग्रांप्री]] (२०१४-२०२१)
| ८
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{SAU}}
| [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] (२०२१-२०२४)
| ४
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{SGP}}
| [[सिंगापूर ग्रांप्री]] (२००८-२०१९, २०२२-२०२३)
| १४
| १
|-
!  {{flagicon|RSA|१९८२}} दक्षिण आफ्रिका&lt;!-- Correct flag: all the Grands Prix were held before १९९४ --&gt;
| [[दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री]] (१९६२-१९६३, १९६५, १९६७-१९८०, १९८२-१९८५, १९९२-१९९३)
| २३
| २
|-
!  {{KOR}}
| [[कोरियन ग्रांप्री]] (२०१०-२०१३)
| ४
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{ESP}}
|[[स्पॅनिश ग्रांप्री]]: ५३ (१९५१, १९५४, १९६८-१९७९, १९८१, १९८६-२०२३)

[[युरोपियन ग्रांप्री]]: ७ (१९९४, १९९७, २००८-२०१२)
| ६०
| ६
|-
!  {{SWE}}
| [[स्वीडिश ग्रांप्री]] (१९७३-१९७८)
| ६
| १
|-
!  {{SUI}}
| [[स्विस ग्रांप्री]] (१९५०-१९५४)
| ५
| १
|-
!  {{TUR}}
| [[तुर्की ग्रांप्री]] (२००५-२०११, २०२०-२०२१)
| ९
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| {{UAE}}
| [[अबु धाबी ग्रांप्री]] (२००९-२०२३)
| १५
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{GBR}}
|[[ब्रिटिश ग्रांप्री]], ७४ (१९५०-२०२३)

[[युरोपियन ग्रांप्री]], ३ (१९८३, १९८५, १९९३)

[[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]], १ (२०२०)
| ७८
| ४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 | {{USA}}
|[[इंडियानापोलिस ५००]], ११ (१९५०-१९६०)

[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]], ४४ (१९५९-१९८०, १९८९-१९९१, २०००-२००७, २०१२-२०१९, २०२१-२०२३)

[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री पश्चिम]], ८ (१९७६-१९८३)

[[सीझरस पॅलेस ग्रांप्री]], २ (१९८१-१९८२)

[[डेट्रॉईट ग्रांप्री]], ७ (१९८२-१९८८)

[[डॅलस ग्रांप्री]], १ (१९८४)

[[मायामी ग्रांप्री]], ३ (२०२२-२०२४)

[[लास व्हेगस ग्रांप्री]], १ (२०२३)

| ७७
| १२
|}

==सर्किटनुसार यादी==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%&quot;
|-
! सर्किट
! स्पर्धेचे ठिकाण
! एकुन स्पर्धा
|-
!|{{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड स्ट्रीट सर्किट]]
| [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] (१९८५-१९९५)
| ११
|-
!|{{flagicon|JPN}} [[ओकायामा अंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[पॅसिफिक ग्रांप्री]] (१९९४-१९९५)
| २
|-
!|{{flagicon|मोरोक्को}} [[एैन-डियाब सर्किट]]
| [[मोरोक्कन ग्रांप्री]] (१९५८)
| १
|-
!|{{flagicon|GBR}} [[इनट्री मोटर रेसिंग सर्किट]]
| [[ब्रिटिश ग्रांप्री]] (१९५५, १९५७, १९५९, १९६१-१९६२)
| ५
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|AUS}} [[आल्बर्ट पार्क सर्किट]]{{asterisk}}
| [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] (१९९६-२०१९, २०२२-२०२४){{asterisk}}
| २७
|-
! |{{flagicon|POR}} [[अल्गार्वे आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]] (२०२०-२०२१)
| २
|-
!|{{flagicon|SWE}} [[एन्डरस्ट्रोप रेसवे]]
| [[स्वीडिश ग्रांप्री]] (१९७३-१९७८)
| ६
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|USA}} [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]]{{asterisk}}
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] (२०१२-२०१९, २०२१-२०२३){{asterisk}}
| ११
|-
!|{{flagicon|FRG}} [[ए.व्ही.यु.एस]]
| [[जर्मन ग्रांप्री]] (१९५९)
| १
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|AZE}} [[बाकु सिटी सर्किट]]{{asterisk}}
|[[युरोपियन ग्रांप्री]], १ (२०१६)

[[अझरबैजान ग्रांप्री]], ६ (२०१७-२०१९, २०२१-२०२३){{asterisk}}
| ७
|-
!|{{flagicon|POR}} [[सर्किटो डा बोआव्हिस्टा]]
| [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]] (१९५८, १९६०)
| २
|-
! |{{flagicon|GBR}} [[ब्रॅन्डस हॅच]]
|[[ब्रिटिश ग्रांप्री]], १२ (१९६४, १९६६, १९६८, १९७०, १९७२, १९७४, १९७६, १९७८, १९८०, १९८२, १९८४, १९८६)

[[युरोपियन ग्रांप्री]], २ (१९८३, १९८५)
| १४
|-
!|{{flagicon|SUI}} [[सर्किट ब्रेमगारटेन]]
| [[स्विस ग्रांप्री]] (१९५०-१९५४)
| ५
|-
!|{{flagicon|USA}} [[सीझरस पॅलेस ग्रांप्री]]
| [[सीझरस पॅलेस ग्रांप्री]] (१९८१-१९८२)
| २
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|ESP}} [[सर्किट डी बार्सिलोना-काटलुन्या]]{{asterisk}}
| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]] (१९९१-२०२३){{asterisk}}
| ३३
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[सर्किट डी शराड]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९६५, १९६९, १९७०, १९७२)
| ४
|-
!|{{flagicon|USA}} [[फेयर पार्क|डॅलस]]
| [[डॅलस ग्रांप्री]] (१९८४)
| १
|-
!|{{flagicon|USA}} [[डेट्रोईट स्ट्रीट सर्किट]]
| [[डेट्रॉईट ग्रांप्री]] (१९८२-१९८८)
| ७
|-
! |{{flagicon|FRA}} [[डिजॉन-प्रेनॉइस]]
|[[फ्रेंच ग्रांप्री]], ५ (१९७४, १९७७, १९७९, १९८१, १९८४)

[[स्विस ग्रांप्री]], १ (१९८२)
| ६
|-
!|{{flagicon|GBR}} [[डॉनिंग्टन पार्क]]
| [[युरोपियन ग्रांप्री]] (१९९३)
| १
|-
!|{{flagicon|दक्षिण आफ्रिका|१९२८}} [[प्रिंस जॉर्ज सर्किट]]
| [[दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री]] (१९६२-१९६३, १९६५)
| ३
|-
!|{{flagicon|POR}} [[सर्किटो डो एस्टोरील]]
| [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]] (१९८४-१९९६)
| १३
|-
!|{{flagicon|JPN}} [[फुजी स्पीडवे]]
| [[जपानी ग्रांप्री]] (१९७६-१९७७, २००७-२००८)
| ४
|-
!|{{flagicon|भारत}} [[बुद्ध आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[भारतीय ग्रांप्री]] (२०११-२०१३)
| ३
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|MEX}} [[अटोड्रोमो हर्मानोस रॉड्रिगेझ]]{{asterisk}}
|[[मेक्सिकन ग्रांप्री]], २० (१९६३-१९७०, १९८६-१९९२, २०१५-२०१९)

[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]], ३ (२०२१-२०२३){{asterisk}}
| २३
|-
!|{{flagicon|GER}} [[हॉकेंहिम्रिंग]]
| [[जर्मन ग्रांप्री]] (१९७०, १९७७-१९८४, १९८६-२००६, २००८, २०१०, २०१२, २०१४, २०१६, २०१८-२०१९)
| ३७
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|HUN}} [[हंगरोरिंग|हंगरोरिंग (बुडापेस्ट)]]{{asterisk}}
| [[हंगेरियन ग्रांप्री]] (१९८६-२०२३){{asterisk}}
| ३८
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|ITA}} [[इमोला सर्किट]]{{asterisk}}
|[[इटालियन ग्रांप्री]], १ (१९८०)

[[सान मरिनो ग्रांप्री]], २६ (१९८१-२००६)

[[एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री]], ४ (२०२०-२०२२, २०२४){{asterisk}}
| ३१
|-
! |{{flagicon|USA}} [[इंडियानापोलिस मोटर स्पीडवे|इंडियानापोलिस]]
| [[इंडियानापोलिस ५००]], ११ (१९५०-१९६०)
[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]], ८ (२०००-२००७)
| १९
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|BRA}} [[इंटरलागोस सर्किट]]{{asterisk}}
|[[ब्राझिलियन ग्रांप्री]], ३७ (१९७३-१९७७, १९७९-१९८०, १९९०-२०१९)

[[साओ पाउलो ग्रांप्री]], ३ (२०२१-२०२३){{asterisk}}
| ४०
|-
! |{{flagicon|TUR}} [[इस्तंबूल पार्क]]
| [[तुर्की ग्रांप्री]] (२००५-२०११, २०२०-२०२१)
| ९
|-
!|{{flagicon|BRA|१९६८}} [[अटोड्रोमो इंटरनॅसिओनल नेल्सन पिके]]
| [[ब्राझिलियन ग्रांप्री]] (१९७८, १९८१-१९८९)
| १०
|-
!|{{flagicon|स्पेन|१९७७}} [[सर्किटो डेल जारामा&quot;]]
| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]] (१९६८, १९७०, १९७२, १९७४, १९७६-१९७९, १९८१)
| ९
|-
! style=background:#FBCEB1| {{flagicon|SAU}} [[जेद्दा कॉर्निश सर्किट]]{{asterisk}}
| [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] (२०२१-२०२४){{asterisk}}
| ४
|-
!|{{flagicon|ESP}} [[सर्किटो डी जेरेझ]]
|[[स्पॅनिश ग्रांप्री]], ५ (१९८६-१९९०)

[[युरोपियन ग्रांप्री]], २ (१९९४, १९९७)
| ७
|-
!|{{flagicon|दक्षिण आफ्रिका|१९८२}} [[कायालामी]]
| [[दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री]] (१९६७-१९८०, १९८२-१९८५, १९९२-१९९३)
| २०
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|USA}} [[लास व्हेगस स्ट्रिप सर्किट]]{{asterisk}}
| [[लास व्हेगस ग्रांप्री]] (२०२३){{asterisk}}
| १
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[सर्किट डी ला सार्थे#बुगाटी सर्किट|ले मॅन्स बुगाटी]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९६७)
| १
|-
!|{{flagicon|USA}} [[ग्रांप्री ऑफ लाँग बीच]]
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम]] (१९७६-१९८३)
| ८
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|QAT}} [[लोसेल आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]{{asterisk}}
| [[कतार ग्रांप्री]] (२०२१, २०२३){{asterisk}}
| २
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[सर्किट डी नेवेर्स मॅग्नी-कौर्स]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९९१-२००८)
| १८
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|SIN}} [[मरीना बे स्ट्रीट सर्किट]]{{asterisk}}
| [[सिंगापूर ग्रांप्री]] (२००८-२०१९, २०२२-२०२३){{asterisk}}
| १४
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|USA}} [[मायामी आंतरराष्ट्रीय ऑटोड्रोम]]{{asterisk}}
| [[मायामी ग्रांप्री]] (२०२२-२०२४){{asterisk}}
| ३
|-
!|{{flagicon|POR}} [[सर्किटो डी मोन्सांटो]]
| [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]] (१९५९)
| १
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|MON}} [[सर्किट डी मोनॅको]]{{asterisk}}
| [[मोनॅको ग्रांप्री]] (१९५०, १९५५-२०१९, २०२१-२०२४){{asterisk}}
| ७०
|-
!|{{flagicon|स्पेन|१९४५}} [[मॉन्टजुक सर्किट]]
| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]] (१९६९, १९७१, १९७३, १९७५)
| ४
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|CAN}} [[सर्किट गिलेस व्हिलनव्ह]]{{asterisk}}
| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]] (१९७८-१९८६, १९८८-२००८, २०१०-२०१९, २०२२-२०२४){{asterisk}}
| ४३
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|ITA}} [[ऑटोड्रोम नाझनिओनाल दी मोंझा]]{{asterisk}}
| [[इटालियन ग्रांप्री]] (१९५०-१९७९, १९८१-२०२३){{asterisk}}
| ७३
|-
!|{{flagicon|CAN}} [[कॅनेडियन टायर मोटरस्पोर्ट पार्क]]
| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]] (१९६७, १९६९, १९७१-१९७४, १९७६-१९७७)
| ८
|-
!|{{flagicon|ITA}} [[म्युजेलो सर्किट]]
| [[टस्कन ग्रांप्री]] (२०२०)
| १
|-
!|{{flagicon|BEL}} [[निवेल्लेस-बॉलर्स]]
| [[बेल्जियम ग्रांप्री]] (१९७२, १९७४)
| २
|-
! |{{flagicon|GER}} [[नुर्बुर्गरिंग]]
|[[जर्मन ग्रांप्री]], २६ (१९५१-१९५४, १९५६-१९५८, १९६१-१९६९, १९७१-१९७६, १९८५, २००९, २०११, २०१३)

[[युरोपियन ग्रांप्री]], १२ (१९८४, १९९५-१९९६, १९९९-२००७)

[[लक्झेंबर्ग ग्रांप्री]], २ (१९९७-१९९८)

[[आयफेल ग्रांप्री]], १ (२०२०)
| ४१
|-
!|{{flagicon|ARG}} [[ऑटोड्रोम ऑस्कर वाय उवान गालेवेझ]]
| [[आर्जेन्टाइन ग्रांप्री]] (१९५३-१९५८, १९६०, १९७२-१९७५, १९७७-१९८१, १९९५-१९९८)
| २०
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[सर्किट पॉल रिकार्ड]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९७१, १९७३, १९७५-१९७६, १९७८, १९८०, १९८२-१९८३, १९८५-१९९०, २०१८-२०१९, २०२१-२०२२)
| १८
|-
!|{{flagicon|स्पेन|१९४५}} [[पेड्रालबेस सर्किट]]
| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]] (१९५१, १९५४)
| २
|-
!|{{flagicon|ITA}} [[पेस्कारा सर्किट]]
| [[कोपा असेर्बो|पेस्कारा ग्रांप्री]] (१९५७)
| १
|-
!|{{flagicon|USA}} [[फीनिक्स स्ट्रीट सर्किट]]
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] (१९८९-१९९१)
| ३
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[रिम्स-गेक्स]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९५०, १९५१, १९५३, १९५४, १९५६, १९५८-१९६१, १९६३, १९६६)
| ११
|-
!|{{flagicon|USA}} [[रिव्हरसाईड आंतरराष्ट्रीय रेसवे]]
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] (१९६०)
| १
|-
!|{{flagicon|FRA}} [[रोएन-लेस-एसार्टस]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]] (१९५२, १९५७, १९६२, १९६४, १९६८)
| ५
|-
!|{{flagicon|CAN}} [[सर्किट मॉन्ट-ट्रेम्बलान्ट]]
| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]] (१९६८, १९७०)
| २
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|BHR}} [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]{{asterisk}}
|[[बहरैन ग्रांप्री]], २० (२००४-२०१०, २०१२-२०२४){{asterisk}}

[[साखिर ग्रांप्री]], १ (२०२०)
| २१
|-
!|{{flagicon|USA|१९५९}} [[सेब्रिंग आंतरराष्ट्रीय रेसवे]]
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] (१९५९)
| १
|-
!|{{flagicon|MAS}} [[सेपांग आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[मलेशियन ग्रांप्री]] (१९९९-२०१७)
| १९
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|CHN}} [[शांघाय आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]{{asterisk}}
| [[चिनी ग्रांप्री]] (२००४-२०१९, २०२४){{asterisk}}
| १७
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|GBR}} [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]]{{asterisk}}
|[[ब्रिटिश ग्रांप्री]], ५७ (१९५०-१९५४, १९५६, १९५८, १९६०, १९६३, १९६५, १९६७, १९६९, १९७१, १९७३, १९७५, १९७७, १९७९, १९८१, १९८३, १९८५, १९८७-२०२३){{asterisk}}

[[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]], १ (२०२०)
| ५८
|-
! |{{flagicon|RUS}} [[सोची ऑतोद्रोम]]
| [[रशियन ग्रांप्री]] (२०१४-२०२१)
| ८
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|BEL}} [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]]{{asterisk}}
| [[बेल्जियम ग्रांप्री]] (१९५०-१९५६, १९५८, १९६०-१९६८, १९७०, १९८३, १९८५-२००२, २००४-२००५, २००७-२०२३){{asterisk}}
| ५६
|-
! style=background:#FBCEB1 |{{flagicon|AUT}} [[ए१-रिंग|स्पीलबर्ग (ऑस्टेरीचरिंग/ ए१-रिंग/ ए१-रिंग)]]{{asterisk}}
|[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]], ३५ (१९७०-१९८७, १९९७-२००३, २०१४-२०२३){{asterisk}}

[[श्टायरमार्क ग्रांप्री]], २ (२०२०-२०२१)
| ३७
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|JPN}} [[सुझुका आंतरराष्ट्रीय रेसिंग कोर्स]]{{asterisk}}
| [[जपानी ग्रांप्री]] (१९८७-२००६, २००९-२०१९, २०२२-२०२४){{asterisk}}
| ३४
|-
!|{{flagicon|ESP}} [[वेलेंशिया स्ट्रीट सर्किट]]
| [[युरोपियन ग्रांप्री]] (२००८-२०१२)
| ५
|-
!|{{flagicon|USA}} [[वाटकिन्स ग्लेन आंतरराष्ट्रीय]]
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] (१९६१-१९८०)
| २०
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|UAE}} [[यास मरिना सर्किट]]{{asterisk}}
| [[अबु धाबी ग्रांप्री]] (२००९-२०२३){{asterisk}}
| १५
|-
!|{{flagicon|KOR}} [[कोरिया आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[कोरियन ग्रांप्री]] (२०१०-२०१३)
| ४
|-
! style=background:#FBCEB1|{{flagicon|NED}} [[सर्किट झॉन्डवुर्ट]]{{asterisk}}
| [[डच ग्रांप्री]] (१९५२-१९५३, १९५५, १९५८-१९७१, १९७३-१९८५, २०२१-२०२३){{asterisk}}
| ३३
|-
!|{{flagicon|AUT}} [[झेल्टवेग विमानतळ]]
| [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]] (१९६४)
| १
|-
!|{{flagicon|BEL}} [[सर्किट झोल्डर]]
| [[बेल्जियम ग्रांप्री]] (१९७३, १९७५-१९८२, १९८४)
| १०
|}

==ग्रांप्रीनुसार यादी== 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 100%&quot;
|-
! नाव
! यजमान देश
! स्पर्धा वर्ष
! एकूण सर्किट
! एकूण स्पर्धा
|-
!| [[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]]{{efn|७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री , [[युनायटेड किंग्डम]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री २०२०|दुवा=https://www.redbull.com/int-en/redbullracing/races/70th-anniversary-grand-prix-2020|प्रकाशक=रेड बुल|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड किंग्डम}}
| {{एफ.१|२०२०}}
| १
| १
|-
! style=background:#FBCEB1| [[अबु धाबी ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|अबु धाबी ग्रांप्री, [[संयुक्त अरब अमिराती]] मध्ये खेळवली गेली..&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=या महिन्याच्या अबू धाबी ग्रँड प्रिक्सबद्दल जाणून घेण्यासाठी सर्वकाही माहिती.|दुवा=https://man.vogue.me/lifestyle/sports/abu-dhabi-grand-prix/|प्रकाशक=व्होग मॅन अरेबिया|दिनांक=४ डिसेंबर २०२१|6=|accessdate=2024-05-28|archive-date=2021-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115205024/https://man.vogue.me/lifestyle/sports/abu-dhabi-grand-prix/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|name=अबु धाबी ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|संयुक्त अरब अमिराती}}
| {{एफ.१|२००९}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| १५
|-
! [[आर्जेन्टाइन ग्रांप्री]]
| {{flag|आर्जेन्टिना}}
| {{एफ.१|१९५३}}-{{एफ.१|१९५८}}, {{एफ.१|१९६०}}, {{एफ.१|१९७२}}-{{एफ.१|१९७५}}, {{एफ.१|१९७७}}-{{एफ.१|१९८१}}, {{एफ.१|१९९५}}-{{एफ.१|१९९८}}{{efn|The १९९९ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री was on the provisional {{एफ.१|१९९९}} schedule, but it was cancelled as a consequence of the failure to reach a financial agreement.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=एक्लेस्टोनने शर्यत रद्द केली.|दुवा=https://www.newspapers.com/clip/88259375/1999-argentine-gp-cancelled-the-sunday/|प्रकाशक=The Sunday Age|दिनांक=२४ जानेवारी १९९९|दिनांक=३ नोव्हेंबर २०२१|page=१०|via=न्युजपेपर डॉट कॉम|url-access=subscription|}}&lt;/ref&gt;}}
| १
| २०
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|ऑस्ट्रेलिया}}
| {{एफ.१|१९८५}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२२}}-{{एफ.१|२०२४}}
| २
| ३८
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|ऑस्ट्रिया}}
| {{एफ.१|१९६४}}, {{एफ.१|१९७०}}-{{एफ.१|१९८७}}, {{एफ.१|१९९७}}-{{एफ.१|२००३}}, {{एफ.१|२०१४}}-{{एफ.१|२०२३}}
| २
| ३६
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[अझरबैजान ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|अझरबैजान}}
| {{एफ.१|२०१७}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| ६
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[बहरैन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|बहरैन}}
| {{एफ.१|२००४}}-{{एफ.१|२०१०}},{{efn|The [[२०११ बहरैन ग्रांप्री]] was cancelled as a result of the [[बहरैनi uprising of २०११]].&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=बहरैन ग्रांप्री cancelled after team protests|दुवा=https://www.theguardian.com/sport/2011/jun/10/bahrain-grand-prix-cancelled-team-protests|प्रकाशक=The Guardian|दिनांक=१० जून २०११|दिनांक=३ नोव्हेंबर २०२१|}}&lt;/ref&gt;}} {{एफ.१|२०१२}}-{{एफ.१|२०२४}}
| १
| २०
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[बेल्जियम ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|बेल्जियम}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|१९५६}}, {{एफ.१|१९५८}}, {{एफ.१|१९६०}}-{{एफ.१|१९६८}}, {{एफ.१|१९७०}}, {{एफ.१|१९७२}}-{{एफ.१|२००२}}, {{एफ.१|२००४}}-{{एफ.१|२००५}}, {{एफ.१|२००७}}-
{{एफ.१|२०२३}}
| ३
| ६८
|-
! scope=&quot;row&quot;| [[ब्राझिलियन ग्रांप्री]]
| {{flag|ब्राझिल}}
| {{एफ.१|१९७३}}-{{एफ.१|२०१९}}
| २
| ४७
|-
! style=background:#FBCEB1| [[ब्रिटिश ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|युनायटेड किंग्डम}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|२०२३}}
| ३
| ७४
|-
!| [[सीझरस पॅलेस ग्रांप्री]]{{efn|सीझरस पॅलेस ग्रांप्री, [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=When the US Grand Prix was staged in a लास व्हेगस parking lot|दुवा=https://edition.cnn.com/2019/10/31/motorsport/las-vegas-caesars-palace-grand-prix-formula-one-spt-intl/index.html|प्रकाशक=CNN|दिनांक=३१ ऑक्टोबर २०१९|दिनांक=४ डिसेंबर २०२१|}}&lt;/ref&gt;|name=सीझरस पॅलेस ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|१९८१}}-{{एफ.१|१९८२}}
| १
| २
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|कॅनडा}}
| {{एफ.१|१९६७}}-{{एफ.१|१९७४}}, {{एफ.१|१९७६}}-{{एफ.१|१९८६}}, {{एफ.१|१९८८}}-{{एफ.१|२००८}}, {{एफ.१|२०१०}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२२}}-{{एफ.१|२०२३}}
| ३
| ५२
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[चिनी ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|चीन}}
| {{एफ.१|२००४}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२४}}
| १
| १७
|-
!| [[डॅलस ग्रांप्री]]{{efn|डॅलस ग्रांप्री, [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref name=USGPStats२०००&gt;{{cite journal|title=Facts and Stats about the US Grand Prix|दुवा=http://www.atlasf1.com/2000/usa/preview/usalap.html|journal=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम|volume=६|number=३८|दिनांक=२० सप्टेंबर २०००|दिनांक=४ डिसेंबर २०२१|archive-date=१५ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215195053/http://www.atlasf1.com/2000/usa/preview/usalap.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|name=डॅलस ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|१९८४}}
| १
| १
|-
!| [[डेट्रॉईट ग्रांप्री]]{{efn|डेट्रॉईट ग्रांप्री, [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref name=USGPStats२०००/&gt;|name=डेट्रॉईट ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|१९८२}}-{{एफ.१|१९८८}}
| १
| ७
|-
! style=background:#FBCEB1| [[डच ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|नेदरलँड्स}}
| {{एफ.१|१९५२}}-{{एफ.१|१९५३}}, {{एफ.१|१९५५}}, {{एफ.१|१९५८}}-{{एफ.१|१९७१}}, {{एफ.१|१९७३}}-{{एफ.१|१९८५}}, {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| ३३
|-
!| [[आयफेल ग्रांप्री]]{{efn|आयफेल ग्रांप्री , [[जर्मनी]] मध्ये खेळवली गेली..&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=लुइस हॅमिल्टन equals Schumacher's record with victory in जर्मनी|दुवा=https://www.dw.com/en/lewis-hamilton-equals-schumachers-record-with-victory-in-germany/a-55230023|प्रकाशक=Deutsche Welle|दिनांक=११ ऑक्टोबर २०२०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=आयफेल ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|जर्मनी}}
| {{एफ.१|२०२०}}
| १
| १
|-
! style=background:#FBCEB1|[[एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री , [[इटली]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref name=EMIGP२०२०/&gt;|name=एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|इटली}}
| {{एफ.१|२०२०}}-{{एफ.१|२०२२}}, {{एफ.१|२०२४}}
| १
| ४
|-
! [[युरोपियन ग्रांप्री]]{{efn|युरोपियन ग्रांप्री, [[जर्मनी]]  मध्ये (१२ वेळा), [[स्पेन]] मध्ये  (७ वेळा), [[युनायटेड किंग्डम]] मध्ये (३ वेळा), आणि [[अझरबैजान]] मध्ये (१ वेळा) खेळवली गेली.&lt;ref name=&quot;GPResults&quot;&gt;{{cite web|title=Race Results|url=https://www.formula1.com/en/results.html|publisher=Formula One|access-date=15 December 2020|archive-date=16 October 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071016235942/http://www.formula1.com/results/driver/1977/381.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=In numbers - the युरोपियन ग्रांप्री|दुवा=http://www.formula1.com/content/fom-website/en/latest/features/2016/6/एफ.1-european-grand-prix-baku-in-numbers.html|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|दिनांक=१५ डिसेंबर २०२०|6=}}{{मृत दुवा|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;|name=युरोपियन ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड किंग्डम}}&lt;br/&gt;{{flag|जर्मनी}}&lt;br/&gt;{{flag|स्पेन}}&lt;br/&gt;{{flag|अझरबैजान}}
| {{एफ.१|१९८३}}-{{एफ.१|१९८५}}, {{एफ.१|१९९३}}-{{एफ.१|१९९७}}, {{एफ.१|१९९९}}-{{एफ.१|२०१२}}, {{एफ.१|२०१६}}
| ६
| २३
|-
! [[फ्रेंच ग्रांप्री]]
| {{flag|फ्रांस}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|१९५४}}, {{एफ.१|१९५६}}-{{एफ.१|२००८}}, {{एफ.१|२०१८}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२२}}
| ७
| ६२
|-
! [[जर्मन ग्रांप्री]]
| {{flag|जर्मनी}}
| {{एफ.१|१९५१}}-{{एफ.१|१९५४}}, {{एफ.१|१९५६}}-{{एफ.१|१९५९}}, {{एफ.१|१९६१}}-{{एफ.१|२००६}}, {{एफ.१|२००८}}-{{एफ.१|२०१४}}, {{एफ.१|२०१६}}, {{एफ.१|२०१८}}-{{एफ.१|२०१९}}
| ३
| ६४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[हंगेरियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|हंगेरी}}
| {{एफ.१|१९८६}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| ३८
|-
! [[भारतीय ग्रांप्री]]
| {{flag|भारत}}
| {{एफ.१|२०११}}-{{एफ.१|२०१३}}
| १
| ३
|-
!| [[इंडियानापोलिस ५००]]{{efn|The इंडियानापोलिस ५०० was not a &quot;Grand Prix&quot;, but it was included as a round of the World Championship from १९५० to १९६०.&lt;ref name=Smith२०१९&gt;{{harvnb|Smith|२०१९|pp=१०, ७६}}&lt;/ref&gt; शर्यत [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref name=USGPStats२०००/&gt;|name=इंडियानापोलिस|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स|१९५९}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|१९६०}}
| १
| ११
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[इटालियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|इटली}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|२०२३}}
| २
| ७४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[जपानी ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|जपान}}
| {{एफ.१|१९७६}}-{{एफ.१|१९७७}}, {{एफ.१|१९८७}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२२}}-{{एफ.१|२०२४}}
| २
| ३८
|-
!| [[कोरियन ग्रांप्री]]
| {{flag|दक्षिण कोरिया}}
| {{एफ.१|२०१०}}-{{एफ.१|२०१३}}
| १
| ४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[लास व्हेगस ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|लास व्हेगस ग्रांप्री , [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=मॅक्स व्हर्सटॅपन unimpressed with excess and opulence of लास व्हेगस ग्रांप्री|दुवा=https://apnews.com/article/एफ.1-las-vegas-tickets-verstappen-hamilton-01b5035e0c2df062848832dfee13165d|agency=[[असोसियेटेड प्रेस]]|दिनांक=१७ नोव्हेंबर २०२३|दिनांक=२३ मे २०२४|}}&lt;/ref&gt;|name=लास व्हेगस ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|२०२३}}
| १
| १
|-
! [[लक्झेंबर्ग ग्रांप्री]]{{efn|लक्झेंबर्ग ग्रांप्री , [[जर्मनी]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{harvnb|White|२००८|p=१२१}}&lt;/ref&gt;|name=लक्झेंबर्ग ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|जर्मनी}}
| {{एफ.१|१९९७}}-{{एफ.१|१९९८}}
| १
| २
|-
! [[मलेशियन ग्रांप्री]]
| {{flag|मलेशिया}}
| {{एफ.१|१९९९}}-{{एफ.१|२०१७}}
| १
| १९
|-
! [[मेक्सिकन ग्रांप्री]]
| {{flag|मेक्सिको}}
| {{एफ.१|१९६३}}-{{एफ.१|१९७०}}, {{एफ.१|१९८६}}-{{एफ.१|१९९२}}, {{एफ.१|२०१५}}-{{एफ.१|२०१९}}
| १
| २०
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|मेक्सिको सिटी ग्रांप्री [[मेक्सिको]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=मेक्सिको City - मेक्सिको|दुवा=https://www.formula1.com/en/information.mexico-autodromo-hermanos-rodriguez-mexico-city.1K2WPfBcI8kTXjcTHcbsBM.html|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|दिनांक=१९ जानेवारी २०२१|}}&lt;/ref&gt;|name=मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|मेक्सिको}}
| {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[मायामी ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|मायामी ग्रांप्री , [[युनायटेड स्टेट्स]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=Miami Prepares for फॉर्म्युला वन|दुवा=https://www.nytimes.com/2021/10/29/sports/autoracing/miami-formula-1-race.html|प्रकाशक=The New York Times|दिनांक=२९ ऑक्टोबर २०२१|दिनांक=२६ डिसेंबर २०२१|}}&lt;/ref&gt;|name=मायामी ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|२०२२}}-{{एफ.१|२०२४}}
| १
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[मोनॅको ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|मोनॅको}}
| {{एफ.१|१९५०}}, {{एफ.१|१९५५}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२४}}
| १
| ७०
|-
! [[मोरोक्कन ग्रांप्री]]
| {{flag|मोरोक्को}}
| {{एफ.१|१९५८}}
| १
| १
|-
!| [[पॅसिफिक ग्रांप्री]]{{efn|पॅसिफिक ग्रांप्री , [[जपान]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=In memory of... the पॅसिफिक एफ.१ Grand Prix|दुवा=https://www.crash.net/f1/feature/202203/1/in-memory-of-the-pacific-grand-prix|प्रकाशक=Crash|दिनांक=१५ एप्रिल २०१४|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=पॅसिफिक ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|जपान|१९४७}}
| {{एफ.१|१९९४}}-{{एफ.१|१९९५}}
| १
| २
|-
!| [[कोपा असेर्बो|पेस्कारा ग्रांप्री]]{{efn|पेस्कारा ग्रांप्री, ज्याला[[कोपा असेर्बो]] असेही म्हणतात, [[पेस्कारा]], [[इटली]] मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Jenkinson|first=Denis|title=XXV ग्रान प्रीमिओ पेस्कारा: A Real Grand Prix Victory for वॉनवॉल|दुवा=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1957/16/xxv-gran-premio-pescara|journal=Motor Sport|volume=XXXIII|number=९|दिनांक=सप्टेंबर १९५७|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|page=४९४|archive-date=२३ सप्टेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923133859/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1957/16/xxv-gran-premio-pescara|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|name=पेस्कारा ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|इटली}}
| {{एफ.१|१९५७}}
| १
| १
|-
! [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]]
| {{flag|पोर्तुगाल}}
| {{एफ.१|१९५८}}-{{एफ.१|१९६०}}, {{एफ.१|१९८४}}-{{एफ.१|१९९६}}, {{एफ.१|२०२०}}-{{एफ.१|२०२१}}
| ४
| १८
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[कतार ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|Qatar}}
| {{एफ.१|२०२१}}, {{एफ.१|२०२३}}
| १
| २
|-
! scope=&quot;row&quot;| [[रशियन ग्रांप्री]]
| {{flag|रशिया}}
| {{एफ.१|२०१४}}-{{एफ.१|२०२१}}
| १
| ८
|-
!| [[साखिर ग्रांप्री]]{{efn|साखिर ग्रांप्री , [[बहरैन]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=२०२० एफ.१ साखिर ग्रांप्री race results|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/sakhir-grand-prix-race-results/4922672/|प्रकाशक=Motorsport.com|दिनांक=६ डिसेंबर २०२०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=साखिर ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|बहरैन}}
| {{एफ.१|२०२०}}
| १
| १
|-
! [[सान मरिनो ग्रांप्री]]{{efn|सान मरिनो ग्रांप्री , [[इटली]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref name=EMIGP२०२०&gt;{{स्रोत बातमी|title=फॉर्म्युला वन statistics for the एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री|दुवा=https://www.reuters.com/article/uk-motor-एफ.1-emiliaromagna-idUKKBN27E2AT|प्रकाशक=Reuters|दिनांक=२९ ऑक्टोबर २०२०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=सान मरिनो ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|इटली}}
| {{एफ.१|१९८१}}-{{एफ.१|२००६}}
| १
| २६
|-
! style=background:#FBCEB1| [[साओ पावलो ग्रांप्री]]{{asterisk}}{{efn|साओ पावलो ग्रांप्री , [[ब्राझिल]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=एफ.१ confirms five-year deal for Sao Paulo Grand Prix at Interlagos|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/interlagos-sao-paulo-एफ.1-2021-deal/4928265/|प्रकाशक=Motorsport.com|दिनांक=१६ डिसेंबर २०२०|दिनांक=१९ जानेवारी २०२१|}}&lt;/ref&gt;|name=साओ पावलो ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|ब्राझिल}}
| {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| ३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[सौदी आरेबियन ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|सौदी अरेबिया}}
| {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२४}}
| १
| ४
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[सिंगापूर ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|सिंगापूर}}
| {{एफ.१|२००८}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२२}}-{{एफ.१|२०२३}}
| १
| १४
|-
! [[दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री]]
| {{flagicon|RSA|१९८२}} दक्षिण आफ्रिका&lt;!-- Correct flag: all the Grands Prix were held before १९९४ --&gt;
| {{एफ.१|१९६२}}-{{एफ.१|१९६३}}, {{एफ.१|१९६५}}, {{एफ.१|१९६७}}-{{एफ.१|१९८०}},{{efn|The [[१९८१ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री]] was not part of the World Championship due to the dispute of the [[FISA-FOCA war]].&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=The one that didn't count|दुवा=http://forix.autosport.com/8w/za81.html|प्रकाशक=८W|दिनांक=Christmas २०००|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=FISA-FOCA RSA|group=}} {{एफ.१|१९८२}}-{{एफ.१|१९८५}}, {{एफ.१|१९९२}}-{{एफ.१|१९९३}}
| २
| २३
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]]{{asterisk}}
| {{flag|स्पेन}}
| {{एफ.१|१९५१}}, {{एफ.१|१९५४}}, {{एफ.१|१९६८}}-{{एफ.१|१९७९}},{{efn|The championship status of the [[१९८० स्पॅनिश ग्रांप्री]] was withdrawn due to the dispute of the [[FISA-FOCA war]].&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=ऍलन जोन्स and the pain in स्पेन|दुवा=https://www.redbull.com/au-en/alan-jones-the-racing-driver-talks-about-spain-1980|प्रकाशक=रेड बुल|दिनांक=५ ऑक्टोबर २०१६|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=FISA-FOCA ESP|group=}} {{एफ.१|१९८१}}, {{एफ.१|१९८६}}-{{एफ.१|२०२३}}
| ५
| ५३
|-
! | [[श्टायरमार्क ग्रांप्री]]{{efn|श्टायरमार्क ग्रांप्री , [[ऑस्ट्रिया]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=२०२० एफ.१ श्टायरमार्क ग्रांप्री report: Hamilton in command ahead of midfield drama|दुवा=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2020-styrian-grand-prix-dominated-by-hamilton-race-results|प्रकाशक=Motor Sport|दिनांक=१२ जुलै २०२०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=श्टायरमार्क ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|ऑस्ट्रिया}}
| {{एफ.१|२०२०}}-{{एफ.१|२०२१}}
| १
| २
|-
! [[स्वीडिश ग्रांप्री]]
| {{flag|स्वीडन}}
| {{एफ.१|१९७३}}-{{एफ.१|१९७८}}{{efn|As a result of a loss of local interest due to the deaths of [[गुन्नर नीलसन]] and [[रॉनी पिटरसन]] in १९७८, the १९७९ स्वीडिश ग्रांप्री was cancelled.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=स्वीडिश Race Cancelled|दुवा=https://www.newspapers.com/clip/65061241/1979-swedish-gp-cancelled/|प्रकाशक=Democrat and Chronicle|दिनांक=२७ मे १९७९|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|page=३D|via=न्युजपेपर डॉट कॉम|url-access=subscription|}}&lt;/ref&gt; Since then, no फॉर्म्युला वन Grand Prix has been held in [[स्वीडन]].&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.thepaddockmagazine.com/record-making-sweden/|प्रकाशक=The Paddock Magazine|दिनांक=१० नोव्हेंबर २०१६|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|title=१९७९ स्वीडिश ग्रांप्री cancelled}}&lt;/ref&gt;|name=स्वीडिश ग्रांप्री|group=}}
| १
| ६
|-
! [[स्विस ग्रांप्री]]
| {{flag|स्वित्झर्लंड}}&lt;br&gt;{{flag|फ्रांस}}
| {{एफ.१|१९५०}}-{{एफ.१|१९५४}}, {{एफ.१|१९८२}}{{efn|[[१९८२ स्विस ग्रांप्री]] , [[डिजॉन]], [[फ्रांस]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Jenkinson|first=Denis|title=The स्विस ग्रांप्री - Another first|दुवा=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-१९८२/४२/the-swiss-grand-prix-२|journal=[[Motor Sport (magazine)|Motor Sport]]|दिनांक=ऑक्टोबर १९८२|page=१३२०|volume=LVIII|number=१०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|archive-date=१० ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200810165019/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-1982/42/the-swiss-grand-prix-२|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|name=स्विस ८२|group=}}
| २
| ६
|-
! [[तुर्की ग्रांप्री]]
| {{flag|तुर्की}}
| {{एफ.१|२००५}}-{{एफ.१|२०११}}, {{एफ.१|२०२०}}-{{एफ.१|२०२१}}
| १
| ९
|-
!| [[टस्कन ग्रांप्री]]{{efn|टस्कन ग्रांप्री , [[इटली]]  मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=What You मे Have Missed from एफ.१ टस्कन ग्रांप्री at Mugello|दुवा=https://www.autoweek.com/racing/formula-1/a34005275/what-missed-एफ.1-tuscan-grand-prix-mugello/|प्रकाशक=Autoweek|दिनांक=१४ सप्टेंबर २०२०|दिनांक=११ डिसेंबर २०२०|}}&lt;/ref&gt;|name=टस्कन ग्रांप्री|group=}}
| {{flag|इटली}}
| {{एफ.१|२०२०}}
| १
| १
|-
! scope=&quot;row&quot; style=background:#FBCEB1 {{asterisk}}| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎]]{{asterisk}}
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|१९५९}}-{{एफ.१|१९८०}}, {{एफ.१|१९८९}}-{{एफ.१|१९९१}}, {{एफ.१|२०००}}-{{एफ.१|२००७}}, {{एफ.१|२०१२}}-{{एफ.१|२०१९}}, {{एफ.१|२०२१}}-{{एफ.१|२०२३}}
| ६
| ४४
|-
! [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम]]
| {{flag|युनायटेड स्टेट्स}}
| {{एफ.१|१९७६}}-{{एफ.१|१९८३}}
| १
| ८
|}

==हंगामानुसार यादी==
===१९५०–१९५९===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Rnd
! [[१९५० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५०]]
! [[१९५१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५१]]
! [[१९५२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५२]]
! [[१९५३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५३]]
! [[१९५४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५४]]
! [[१९५५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५५]]
! [[१९५६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५६]]
! [[१९५७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५७]]
! [[१९५८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५८]]
! [[१९५९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९५९]]
|-
! १
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९५१ स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt; 
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९५२ स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५३ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५४ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५५ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५६ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५७ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९५३ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
|-
! २ 
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५१ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५२ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५३ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५४ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt; 
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt; 
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt; 
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९५८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९५९}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५९ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
|-
! ३ 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५० इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९५३ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५५ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५६ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५७ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९५८ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt; 
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९५९ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt; 
|-
! ४ 
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९५० स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|USA|१९१२}} इंडि ५०० &lt;!-- [[१९५८ इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
|-
! ५ 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९५५ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९५८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
|-
! ६ 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५७ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९५८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
|-
! ७ 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९५२ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९५४ स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} पेस्कारा &lt;!-- [[१९५७ पेस्कारा ग्रांप्री|पेस्कारा]] --&gt; 
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९५८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt; 
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९५९ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt; 
|-
! ८ 
| 
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९५१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९५३ स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९५८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt; 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
|-
! ९ 
| 
| 
| 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९५४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt; 
| 
| 
| 
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९५८ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt; 
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९५९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt; 
|-
! १० 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९५८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt; 
|
|-
! ११ 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| {{flagicon|MAR}} मोरोक्को &lt;!-- [[१९५८ मोरोक्को ग्रांप्री|मोरोक्को]] --&gt; 
| 
|}

===१९६०–१९६९===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Rnd
! [[१९६० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६०]]     
! [[१९६१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६१]]     
! [[१९६२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६२]]     
! [[१९६३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६३]]     
! [[१९६४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६४]]     
! [[१९६५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६५]]     
! [[१९६६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६६]]     
! [[१९६७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६७]]     
! [[१९६८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६८]]     
! [[१९६९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९६९]]     
|-
! १     
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन  &lt;!-- [[१९६० आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६२ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६५ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६७ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६८ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६९ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
|-
! २     
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६१ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६४ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश  &lt;!-- [[१९६८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश  &lt;!-- [[१९६९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
|-
! ३     
| {{flagicon|USA}} इंडि ५००  &lt;!-- [[१९६० इंडियानापोलिस ५००|इंडि ५००]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६३ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६७ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको  &lt;!-- [[१९६९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
|-
! ४     
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६० डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६५ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६९ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
|-
! ५     
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम  &lt;!-- [[१९६० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६६ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६८ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
|-
! ६     
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच  &lt;!-- [[१९६५ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच  &lt;!-- [[१९६८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
|-
! ७     
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन  &lt;!-- [[१९६४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६५ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६७ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश  &lt;!-- [[१९६८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
|-
! ८     
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज  &lt;!-- [[१९६० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन  &lt;!-- [[१९६७ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन  &lt;!-- [[१९६८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
|-
! ९     
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
|     
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६२ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६३ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६४ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६६ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन  &lt;!-- [[१९६८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन  &lt;!-- [[१९६९ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
|-
! १०     
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|     
|     
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका  &lt;!-- [[१९६३ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६४ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६५ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
|     
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६७ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन  &lt;!-- [[१९६८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|-
! ११     
|     
|     
|     
|     
|     
|     
|     
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६७ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए.  &lt;!-- [[१९६८ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६९ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
|-
! १२     
|     
|     
|     
|     
|     
|     
|     
|     
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन  &lt;!-- [[१९६८ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
|     
|}

===१९७०–१९७९===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Rnd
! [[१९७० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७०]]
! [[१९७१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७१]]
! [[१९७२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७२]]
! [[१९७३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७३]]
! [[१९७४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७४]]
! [[१९७५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७५]]
! [[१९७६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७६]]
! [[१९७७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७७]]
! [[१९७८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७८]]
! [[१९७९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९७९]]
|-
! १
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७० दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७१ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७२ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७३ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७४ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७५ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७६ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७७ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७८ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९७९ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
|-
! २
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७२ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७४ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७५ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७६ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७७ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७८ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९७९ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
|-
! ३
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७३ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७४ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७५ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|पश्चिम यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७७ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७८ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९७९ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
|-
! ४
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७१ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७७ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|पश्चिम यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७८ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|पश्चिम यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|पश्चिम यु.एस.ए.]] --&gt;
|-
! ५
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७० डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|ESP|१९७७}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७७ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP|१९७७}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
|-
! ६
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७९ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
|-
! ७
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७३ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७४ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७५ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७६ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९७७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|ESP|१९७७}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९७८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९७९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
|-
! ८
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७१ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७४ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७५ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७७ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|SWE}} स्वीडिश &lt;!-- [[१९७८ स्वीडिश ग्रांप्री|स्वीडिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
|-
! ९
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७२ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७५ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९७८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
|-
! १०
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७१ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७३ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९७८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
|-
! ११
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७५ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७६ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७७ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९७८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७९ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
|-
! १२
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७३ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७६ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७७ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९७८ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७९ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
|-
! १३
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९७० मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
|
|
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७७ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९७८ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
|-
! १४
|
|
|
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९७८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७९ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
|-
! १५
|
|
|
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७४ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७७ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७८ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९७९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|-
! १६
|
|
|
|
|
|
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९७६ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७७ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९७८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
|
|-
! १७
|
|
|
|
|
|
|
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९७७ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
|
|
|}

===१९८०–१९८९===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%; width: auto&quot;
! Rnd
! [[१९८० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८०]]
! [[१९८१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८१]]
! [[१९८२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८२]]
! [[१९८३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८३]]
! [[१९८४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८४]]
! [[१९८५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८५]]
! [[१९८६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८६]]
! [[१९८७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८७]]
! [[१९८८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८८]]
! [[१९८९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९८९]]
|-
! १
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९८० आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|प. यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९८२ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८४ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८५ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८६ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८७ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८८ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८९ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
|-
! २
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८० ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८१ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९८२ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|प. यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९८४ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८५ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९८६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८७ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८८ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८९ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
|-
! ३
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९८० दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९८१ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|प. यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८५ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८६ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
|-
! ४
| {{flagicon|USA}} प. यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎ पश्चिम|प. यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८१ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८२ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८३ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९८४ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९८८ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९८९ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
|-
! ५
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८७ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
|-
! ६
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९८४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८५ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८८ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८९ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
|-
! ७
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|ESP|१९७७}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९८१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८२ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८३ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८५ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८६ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
|-
! ८
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डेट्रॉईट &lt;!-- [[१९८४ डेट्रॉईट ग्रांप्री|डेट्रॉईट]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८७ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
|-
! ९
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८२ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} डॅलस &lt;!-- [[१९८४ डॅलस ग्रांप्री|डॅलस]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८५ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९८७ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
|-
! १०
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९८४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८७ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९८८ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९८९ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
|-
! ११
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८० डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८१ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९८२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८३ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८५ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९८६ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८९ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
|-
! १२
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८१ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९८२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८३ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८६ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८७ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
|-
! १३
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९८२ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|NED}} डच &lt;!-- [[१९८४ डच ग्रांप्री|डच]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९८५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९८७ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८८ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८९ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
|-
! १४
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९८० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९८१ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|SUI}} स्विस &lt;!-- [[१९८२ स्विस ग्रांप्री|स्विस]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९८३ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९८५ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८६ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९८७ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९८८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९८९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
|-
! १५
|
| {{flagicon|USA}} सीझरस पॅलेस &lt;!-- [[१९८१ सीझरस पॅलेस ग्रांप्री|सीझरस पॅलेस]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९८२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९८३ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९८४ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} द.आफ्रिका &lt;!-- [[१९८५ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|द.आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९८६ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९८७ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९८८ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९८९ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
|-
! १६
|
|
| {{flagicon|USA}} सीझरस पॅलेस &lt;!-- [[१९८२ सीझरस पॅलेस ग्रांप्री|सीझरस पॅलेस]] --&gt;
|
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९८४ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९८५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९८६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९८७ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९८८ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९८९ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
|}

===१९९०–१९९९===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; width: auto&quot;
! Rnd
! [[१९९० फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९०]]
! [[१९९१ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९१]]
! [[१९९२ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९२]]
! [[१९९३ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९३]]
! [[१९९४ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९४]]
! [[१९९५ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९५]]
! [[१९९६ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९६]]
! [[१९९७ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९७]]
! [[१९९८ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९८]]
! [[१९९९ फॉर्म्युला वन हंगाम|१९९९]]
|-
! १  
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९९० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|USA}} यु.एस.ए. &lt;!-- [[१९९१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} दक्षिण आफ्रिका &lt;!-- [[१९९२ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|दक्षिण आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|RSA}} दक्षिण आफ्रिका &lt;!-- [[१९९३ दक्षिण आफ्रिका ग्रांप्री|दक्षिण आफ्रिका]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९४ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९५ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} [[१९९६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[१९९७ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[१९९८ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[१९९९ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
|-
! २
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९० ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९१ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९९२ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} पॅसिफिक &lt;!-- [[१९९४ पॅसिफिक ग्रांप्री|पॅसिफिक]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९९५ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९६ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} [[१९९७ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[१९९८ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[१९९९ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|-
! ३
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९० सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९१ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|BRA}} ब्राझिलियन &lt;!-- [[१९९२ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९९३ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९४ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९५ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९९६ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} आर्जेन्टाइन &lt;!-- [[१९९७ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]] --&gt;
| {{flagicon|ARG}} [[१९९८ आर्जेन्टाइन ग्रांप्री|आर्जेन्टाइन]]
| {{flagicon|SMR}} [[१९९९ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
|-
! ४
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९३ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९९६ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} [[१९९७ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[१९९८ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|MON}} [[१९९९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
|-
! ५
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९१ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९२ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|SMR}} सान मरिनो &lt;!-- [[१९९६ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} [[१९९७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|ESP}} [[१९९८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[१९९९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
|-
! ६
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९९० मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|MEX}} मेक्सिकन &lt;!-- [[१९९१ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|MON}} मोनॅको &lt;!-- [[१९९६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} [[१९९७ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|MON}} [[१९९८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|CAN}} [[१९९९ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
|-
! ७
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९५ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} [[१९९७ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[१९९८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|FRA}} [[१९९९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
|-
! ८
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|CAN}} कॅनेडियन &lt;!-- [[१९९६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} [[१९९७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|FRA}} [[१९९८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|GBR}} [[१९९९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
|-
! ९
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९५ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|FRA}} फ्रेंच &lt;!-- [[१९९६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} [[१९९७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[१९९८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|AUT}} [[१९९९ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
|-
! १०
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९१ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९४ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|GBR}} ब्रिटिश &lt;!-- [[१९९६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९७ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} [[१९९८ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|GER}} [[१९९९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
|-
! ११
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९२ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} हंगेरियन &lt;!-- [[१९९३ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|GER}} जर्मन &lt;!-- [[१९९६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} [[१९९७ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|GER}} [[१९९८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|HUN}} [[१९९९ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
|-
! १२
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|HUN}} [[१९९६ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[१९९७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|HUN}} [[१९९८ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[१९९९ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
|-
! १३
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९१ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९४ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९५ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|BEL}} बेल्जियम &lt;!-- [[१९९६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} [[१९९७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[१९९८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[१९९९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
|-
! १४
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|ESP}} स्पॅनिश &lt;!-- [[१९९१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९२ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९३ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९९४ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|EUR}} युरोपियन &lt;!-- [[१९९५ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} इटालियन &lt;!-- [[१९९६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUT}} ऑस्ट्रियन &lt;!-- [[१९९७ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] --&gt;
| {{flagicon|ITA}} [[१९९८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|EUR}} [[१९९९ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
|-
! १५
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९० जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९१ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९२ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९३ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९४ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} पॅसिफिक &lt;!-- [[१९९५ पॅसिफिक ग्रांप्री|पॅसिफिक]] --&gt;
| {{flagicon|POR}} पोर्तुगीज &lt;!-- [[१९९६ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] --&gt;
| {{flagicon|LUX}} [[१९९७ लक्झेंबर्ग ग्रांप्री|लक्झेंबर्ग]]
| {{flagicon|LUX}} [[१९९८ लक्झेंबर्ग ग्रांप्री|लक्झेंबर्ग]]
| {{flagicon|MYS}} [[१९९९ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
|-
! १६
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९० ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९१ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९२ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९३ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९४ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९५ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} जपानी &lt;!-- [[१९९६ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] --&gt;
| {{flagicon|JPN}} [[१९९७ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|JPN}} [[१९९८ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|JPN}} [[१९९९ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
|-
! १७
|
|
|
|
|
| {{flagicon|AUS}} ऑस्ट्रेलियन &lt;!-- [[१९९५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] --&gt;
|
| {{flagicon|EUR}} [[१९९७ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
|
|
|}

===२०००–२००९===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
! Rnd
! [[२००० फॉर्म्युला वन हंगाम|२०००]]
! [[२००१ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००१]]
! [[२००२ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००२]]
! [[२००३ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००३]]
! [[२००४ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००४]]
! [[२००५ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००५]]
! [[२००६ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००६]]
! [[२००७ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००७]]
! [[२००८ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००८]]
! [[२००९ फॉर्म्युला वन हंगाम|२००९]]
|-
! १
| {{flagicon|AUS}} [[२००० ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००१ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००२ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००३ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००४ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००६ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००७ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००८ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००९ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
|-
! २
| {{flagicon|BRA}} [[२००० ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००१ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००२ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००३ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००४ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००५ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००६ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००७ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००८ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२००९ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
|-
! ३
| {{flagicon|SMR}} [[२००० सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००१ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००२ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००४ बहारीन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२००६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००७ बहरीन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००८ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२००९ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
|-
! ४
| {{flagicon|GBR}} [[२००० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००१ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००२ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००३ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००४ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००५ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|SMR}} [[२००६ सान मरिनो ग्रांप्री|सान मरिनो]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००७ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|BHR}} [[२००९ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
|-
! ५
| {{flagicon|ESP}} [[२००० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००६ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|MON}} [[२००७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|TUR}} [[२००८ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
|-
! ६
| {{flagicon|EUR}} [[२००० युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२००१ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२००२ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२००३ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|MON}} [[२००४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२००५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|ESP}} [[२००६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००७ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|MON}} [[२००८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२००९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
|-
! ७
| {{flagicon|MON}} [[२००० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२००१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२००२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२००३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००४ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००५ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|MON}} [[२००६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|USA}} [[२००७ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|TUR}} [[२००९ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
|-
! ८
| {{flagicon|CAN}} [[२००० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००१ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००७ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
|-
! ९
| {{flagicon|FRA}} [[२००० फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००१ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००२ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००३ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|USA}} [[२००४ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|USA}} [[२००५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|CAN}} [[२००६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GER}} [[२००९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
|-
! १०
| {{flagicon|AUT}} [[२००० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००३ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००४ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००५ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|USA}} [[२००६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००७ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००९ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
|-
! ११
| {{flagicon|GER}} [[२००० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२००५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|FRA}} [[२००६ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००७ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००८ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००९ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
|-
! १२
| {{flagicon|HUN}} [[२००० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००१ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००५ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२००६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|TUR}} [[२००७ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|EUR}} [[२००८ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००९ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
|-
! १३
| {{flagicon|BEL}} [[२००० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००१ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००२ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००३ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००४ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२००६ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
|-
! १४
| {{flagicon|ITA}} [[२००० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|TUR}} [[२००५ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|TUR}} [[२००६ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२००९ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
|-
! १५
| {{flagicon|USA}} [[२००० युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|USA}} [[२००३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२००६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००७ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|SIN}} [[२००८ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००९ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
|-
! १६
| {{flagicon|JPN}} [[२००० जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|USA}} [[२००१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|USA}} [[२००२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००३ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२००४ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|BEL}} [[२००५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|CHN}} [[२००६ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२००७ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००८ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००९ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|-
! १७
| {{flagicon|MYS}} [[२००० मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००१ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००२ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
|
| {{flagicon|JPN}} [[२००४ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००५ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००६ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००७ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२००८ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|UAE}} [[२००९ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
|-
! १८
|
|
|
|
| {{flagicon|BRA}} [[२००४ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२००५ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|BRA}} [[२००६ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|
| {{flagicon|BRA}} [[२००८ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|
|-
! १९
|
|
|
|
|
| {{flagicon|CHN}} [[२००५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
|
|
|
|
|}

===२०१०-२०१९===
&lt;!--
          PLEASE DO NOT ADD FUTURE RACES TO THIS TABLE
          by convention, races are added to this table once they have occurred
--&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
! क्र.
! {{एफ.१|२०१०}} (१९)
! {{एफ.१|२०११}} (१९)
! {{एफ.१|२०१२}} (२०)
! {{एफ.१|२०१३}} (१९)
! {{एफ.१|२०१४}} (१९)
! {{एफ.१|२०१५}} (१९)
! {{एफ.१|२०१६}} (२१)
! {{एफ.१|२०१७}} (२०)
! {{एफ.१|२०१८}} (२१)
! {{एफ.१|२०१९}} (२१)
|-
! १
| {{flagicon|BHR}} [[२०१० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०११ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०१२ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०१३ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०१४ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०१५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|AUS}} [[२०१६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|AUS}} [[२०१७ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]}}
| {{nowrap|{{flagicon|AUS}} [[२०१८ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]}}
| {{nowrap|{{flagicon|AUS}} [[२०१९ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]}}
|-
! २
| {{flagicon|AUS}} [[२०१० ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०११ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०१२ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०१३ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०१४ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०१५ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१६ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१७ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१८ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१९ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
|-
! ३
| {{flagicon|MYS}} [[२०१० मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०११ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१२ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१३ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१४ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१६ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१७ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१८ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१९ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
|-
! ४
| {{flagicon|CHN}} [[२०१० चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|TUR}} [[२०११ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१२ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१३ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|CHN}} [[२०१४ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|BHR}} [[२०१५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१६ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१७ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|AZE}} [[२०१८ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]]}}
| {{nowrap|{{flagicon|AZE}} [[२०१९ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]]}}
|-
! ५
| {{flagicon|ESP}} [[२०१० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०११ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१७ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१८ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|ESP}} [[२०१९ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
|-
! ६
| {{flagicon|MON}} [[२०१० मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०११ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१७ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१८ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|MON}} [[२०१९ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
|-
! ७
| {{flagicon|TUR}} [[२०१० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०११ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१७ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१८ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|CAN}} [[२०१९ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
|-
! ८
| {{flagicon|CAN}} [[२०१० कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|Europe}} [[२०११ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|Europe}} [[२०१२ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|Europe}} [[२०१६ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|AZE}} [[२०१७ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]]
| {{flagicon|FRA}} [[२०१८ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|FRA}} [[२०१९ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
|-
! ९
| {{flagicon|Europe}} [[२०१० युरोपियन ग्रांप्री|युरोपियन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०११ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GER}} [[२०१३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१६ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१७ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१८ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|AUT}} [[२०१९ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
|-
! १०
| {{flagicon|GBR}} [[२०१० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GER}} [[२०११ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२०१२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{nowrap|{{flagicon|HUN}} [[२०१३ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]}}
| {{flagicon|GER}} [[२०१४ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{nowrap|{{flagicon|HUN}} [[२०१५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]}}
| {{flagicon|GBR}} [[२०१६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१७ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१८ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|GBR}} [[२०१९ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
|-
! ११
| {{flagicon|GER}} [[२०१० जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{nowrap|{{flagicon|HUN}} [[२०११ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]}}
| {{flagicon|HUN}} [[२०१२ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|HUN}} [[२०१४ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|HUN}} [[२०१६ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२०१७ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|GER}} [[२०१८ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|GER}} [[२०१९ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
|-
! १२
| {{nowrap|{{flagicon|HUN}} [[२०१० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]}}
| {{flagicon|BEL}} [[२०११ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|GER}} [[२०१६ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१७ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|HUN}} [[२०१८ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|HUN}} [[२०१९ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
|-
! १३
| {{flagicon|BEL}} [[२०१० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०११ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१३ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१७ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१८ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|BEL}} [[२०१९ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
|-
! १४
| {{flagicon|ITA}} [[२०१० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०११ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१२ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|KOR}} [[२०१३ कोरियन ग्रांप्री|कोरियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१४ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१७ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१८ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ITA}} [[२०१९ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
|-
! १५
| {{flagicon|SIN}} [[२०१० सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०११ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१२ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१३ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१४ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१५ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१६ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|MYS}} [[२०१७ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१८ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|SIN}} [[२०१९ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
|-
! १६
| {{flagicon|JPN}} [[२०१० जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|KOR}} [[२०११ कोरियन ग्रांप्री|कोरियन]]
| {{flagicon|KOR}} [[२०१२ कोरियन ग्रांप्री|कोरियन]]
| {{flagicon|भारत}} [[२०१३ भारतीय ग्रांप्री|भारतीय]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१४ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|MYS}} [[२०१६ मलेशियन ग्रांप्री|मलेशियन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१७ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१८ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{flagicon|RUS}} [[२०१९ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
|-
! १७
| {{flagicon|KOR|१९९७}} [[२०१० कोरियन ग्रांप्री|कोरियन]]
| {{flagicon|भारत}} [[२०११ भारतीय ग्रांप्री|भारतीय]]
| {{flagicon|भारत}} [[२०१२ भारतीय ग्रांप्री|भारतीय]]
| {{flagicon|UAE}} [[२०१३ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१४ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|MEX}} [[२०१५ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१६ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१७ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|JPN}} [[२०१८ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
| {{flagicon|JPN}} [[२०१९ जपानी ग्रांप्री|जपान]]
|-
! १८
| {{flagicon|BRA}} [[२०१० ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|UAE}} [[२०११ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]}}
| {{flagicon|UAE}} [[२०१२ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|BRA}} [[२०१४ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[२०१५ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|MEX}} [[२०१७ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१८ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|MEX}} [[२०१९ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]]
|-
! १९
| {{nowrap|{{flagicon|UAE}} [[२०१० अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]}}
| {{flagicon|BRA}} [[२०११ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
| {{flagicon|BRA}} [[२०१३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|UAE}} [[२०१४ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|UAE}} [[२०१५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|MEX}} [[२०१६ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]]
| {{flagicon|BRA}} [[२०१७ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|MEX}} [[२०१८ मेक्सिकन ग्रांप्री|मेक्सिकन]]
| {{nowrap|{{flagicon|USA}} [[२०१९ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री‎|युनायटेड स्टेट्स]]}}
|-
! २०
|
|
| {{flagicon|BRA}} [[२०१२ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|
|
|
| {{flagicon|BRA}} [[२०१६ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|UAE}} [[२०१७ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|BRA}} [[२०१८ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
| {{flagicon|BRA}} [[२०१९ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझिलियन]]
|-
! २१
|
|
|
|
|
|
| {{flagicon|UAE}} [[२०१६ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
|
| {{flagicon|UAE}} [[२०१८ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|UAE}} [[२०१९ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
|}

===२०२०-२०२९===
&lt;!--
 PLEASE DO NOT ADD FUTURE RACES TO THIS TABLE
 by convention, races are added to this table once they have occurred
--&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
! क्र.
! {{एफ.१|२०२०}} (१७)
! {{एफ.१|२०२१}} (२२)
! {{एफ.१|२०२२}} (२२)
! {{एफ.१|२०२३}} (२२)
! {{एफ.१|२०२४}} (२४)
! {{एफ.१|२०२५}} (२४)
! {{एफ.१|२०२६}} (२४)
! २०२७
! २०२८
! २०२९
|-
! १
| {{flagicon|AUT}} [[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|बहरैन}} [[२०२१ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|बहरैन}} [[२०२२ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|बहरैन}} [[२०२३ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|बहरैन}} [[२०२४ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[२०२६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]]
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! २
| {{flagicon|AUT}} [[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टायरियन]]
| {{flagicon|इटली}}[[२०२१ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|एमिलिया रोमान्या]]
| {{flagicon|सौदी अरेबिया}} [[२०२२ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]]
| {{flagicon|सौदी अरेबिया}} [[२०२३ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]]
| {{flagicon|सौदी अरेबिया}} [[२०२४ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]] 
| {{flagicon|चीन}}[[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| {{flagicon|चीन}}[[२०२६ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! ३
| {{flagicon|HUN}} [[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|पोर्तुगाल}}[[२०२१ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]]
| {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}} [[२०२२ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}} [[२०२३ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}} [[२०२४ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] 
| {{flagicon|जपान}}[[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|जपान}}[[२०२६ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! ४
| {{flagicon|GBR}} [[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|स्पेन}}[[२०२१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|इटली}} [[२०२२ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|एमिलिया रोमान्या]]
| {{flagicon|अझरबैजान}} [[२०२३ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]] 
| {{flagicon|जपान}} [[२०२४ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] 
| {{flagicon|बहरैन}}[[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[२०२६ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! ५
| {{flagicon|GBR}} [[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०वी वर्धापनदिन]]
| {{flagicon|मोनॅको}}[[२०२१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२२ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२३ मायामी ग्रांप्री|मायामी]] 
| {{flagicon|चीन}} [[२०२४ चिनी ग्रांप्री|चिनी]] 
| {{flagicon|सौदी अरेबिया}}[[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]]
| {{flagicon|कॅनडा}}[[२०२६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! ६
| {{flagicon|ESP}} [[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|अझरबैजान}}[[२०२१ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]]
| {{flagicon|स्पेन}} [[२०२२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|मोनॅको}} [[२०२३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] 
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२४ मायामी ग्रांप्री|मायामी]] 
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]  
| {{flagicon|मोनॅको}} [[२०२६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! ७
| {{flagicon|BEL}} [[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|फ्रांस}}[[२०२१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|मोनॅको}} [[२०२२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]
| {{flagicon|स्पेन}} [[२०२३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| {{flagicon|इटली}} [[२०२४ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|एमिलिया रोमान्या]]
| {{flagicon|इटली}} [[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|एमिलिया रोमान्या]]
| {{flagicon|स्पेन}}[[२०२६ बार्सिलोना-काटलुन्या ग्रांप्री|बार्सिलोना-काटलुन्या]]
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! ८
| {{flagicon|ITA}} [[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[२०२१ श्टायरमार्क ग्रांप्री|श्टायरमार्क]]
| {{flagicon|अझरबैजान}} [[२०२२ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]]
| {{flagicon|कॅनडा}} [[२०२३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] 
| {{flagicon|मोनॅको}} [[२०२४ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] 
| {{flagicon|मोनॅको}} [[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[२०२६ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! ९
| {{flagicon|ITA}} [[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्कन]]
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[२०२१ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]]
| {{flagicon|कॅनडा}} [[२०२२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]]
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}} [[२०२३ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] 
| {{flagicon|कॅनडा}} [[२०२४ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] 
| {{flagicon|स्पेन}} [[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] 
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[२०२६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! १०
| {{flagicon|RUS}} [[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[२०२१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[२०२२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[२०२३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] 
| {{flagicon|स्पेन}} [[२०२४ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] 
| {{flagicon|कॅनडा}} [[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] 
| {{flagicon|बेल्जियम}}[[२०२६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! ११
| {{flagicon|DEU}} [[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफेल]]
| {{flagicon|हंगेरी}} [[२०२१ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}} [[२०२२ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] 
| {{flagicon|हंगेरी}} [[२०२३ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}} [[२०२४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] 
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}} [[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] 
| {{flagicon|हंगेरी}} [[२०२६ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! १२
| {{flagicon|POR}} [[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]]
| {{flagicon|बेल्जियम}} [[२०२१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|फ्रान्स}} [[२०२२ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]
| {{flagicon|बेल्जियम}} [[२०२३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] 
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[२०२४ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] 
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]  
| {{flagicon|नेदरलँड्स}}[[२०२६ डच ग्रांप्री|डच]]
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! १३
| {{flagicon|ITA}} [[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|एमिलिया रोमान्या]]
| {{flagicon|नेदरलँड्स}} [[२०२१ डच ग्रांप्री|डच]] 
| {{flagicon|हंगेरी}} [[२०२२ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|नेदरलँड्स}} [[२०२३ डच ग्रांप्री|डच]] 
| {{flagicon|हंगेरी}} [[२०२४ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] 
| {{flagicon|बेल्जियम}} [[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] 
| {{flagicon|इटली}}[[२०२६ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! १४
| {{flagicon|TUR}} [[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|इटली}}[[२०२१ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]]
| {{flagicon|बेल्जियम}} [[२०२२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]]
| {{flagicon|इटली}} [[२०२३ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] 
| {{flagicon|बेल्जियम}} [[२०२४ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] 
| {{flagicon|हंगेरी}} [[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]]
| {{flagicon|स्पेन}}[[२०२६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! १५
| {{flagicon|BHR}} [[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| {{flagicon|रशिया}}[[२०२१ रशियन ग्रांप्री|रशियन]]
| {{flagicon|नेदरलँड्स}} [[२०२२ डच ग्रांप्री|डच]] 
| {{flagicon|सिंगापूर}} [[२०२३ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]] 
| {{flagicon|नेदरलँड्स}} [[२०२४ डच ग्रांप्री|डच]] 
| {{flagicon|नेदरलँड्स}} [[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]  
| {{flagicon|अझरबैजान}}[[२०२६ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]]
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! १६
| {{flagicon|BHR}} [[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]
| {{flagicon|तुर्की}} [[२०२१ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]
| {{flagicon|इटली}} [[२०२२ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] 
| {{flagicon|जपान}} [[२०२३ जपानी ग्रांप्री|जपानी]] 
| {{flagicon|इटली}} [[२०२४ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] 
| {{flagicon|इटली}} [[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] 
| {{flagicon|मलेशिया}}[[२०२६ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! १७
| {{flagicon|UAE}} [[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[२०२१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|युनायटेड स्टेट्स]]
| {{flagicon|सिंगापूर}} [[२०२२ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| {{flagicon|Qatar}} [[२०२३ कतार ग्रांप्री|कतार]] 
| {{flagicon|अझरबैजान}} [[२०२४ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]] 
| {{flagicon|अझरबैजान}} [[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]] 
| {{flagicon|सिंगापूर}} [[२०२६ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! १८
| 
| {{flagicon|मेक्सिको}}[[२०२१ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको सिटी]]
| {{flagicon|जपान}} [[२०२२ जपानी ग्रांप्री|जपानी]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|युनायटेड स्टेट्स]]
| {{flagicon|सिंगापूर}} [[२०२४ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]] 
| {{flagicon|सिंगापूर}} [[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]]  
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|युनायटेड स्टेट्स]]
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! १९
| 
| {{flagicon|ब्राझिल}}[[२०२१ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ पावलो]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|युनायटेड स्टेट्स]]
| {{flagicon|मेक्सिको}} [[२०२३ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको सिटी]] 
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२४ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|युनायटेड स्टेट्स]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|युनायटेड स्टेट्स]] 
| {{flagicon|मेक्सिको}} [[२०२६ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको सिटी]]
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! २०
| 
| {{flagicon|कतार}} [[२०२१ कतार ग्रांप्री|कतार]]
| {{flagicon|मेक्सिको}} [[२०२२ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको सिटी]]
| {{flagicon|ब्राझिल}} [[२०२३ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ पावलो]]
| {{flagicon|मेक्सिको}} [[२०२४ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको सिटी]] 
| {{flagicon|मेक्सिको}} [[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको सिटी]] 
| {{flagicon|ब्राझिल}} [[२०२६ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ पावलो]]
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! २१
| 
| {{flagicon|सौदी अरेबिया}}[[२०२१ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]]
| {{flagicon|ब्राझिल}} [[२०२२ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ पावलो]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२३ लास व्हेगस ग्रांप्री|लास व्हेगस]]
| {{flagicon|ब्राझिल}} [[२०२४ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ पावलो]] 
| {{flagicon|ब्राझिल}} [[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ पावलो]] 
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२६ लास व्हेगस ग्रांप्री|लास व्हेगस]]
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! २२
| 
| {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}} [[२०२१ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}} [[२०२२ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}} [[२०२३ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२४ लास व्हेगस ग्रांप्री|लास व्हेगस]] 
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}} [[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|लास व्हेगस]] 
| {{flagicon|Qatar}} [[२०२६ कतार ग्रांप्री|कतार]]
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! २३
| 
| 
| 
| 
| {{flagicon|Qatar}} [[२०२४ कतार ग्रांप्री|कतार]] 
| {{flagicon|Qatar}} [[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]] 
| {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}} [[२०२६ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|-
! २४
| 
| 
| 
| 
| {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}} [[२०२४ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]] 
| {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}} [[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]] 
| 
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
| जाहीर नाही
|}

== हे सुद्धा पहा ==
# [[फॉर्म्युला वन]]
# {{फॉर्म्युला वन सद्य हंगाम (शिर्षक)}}
# [[फॉर्म्युला वन चालक यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]]

==तळटिप==
{{notelist}}
== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
# [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ]

{{फॉर्म्युला वन सद्य हंगाम}}
{{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}}

[[वर्ग:फॉर्म्युला वन शर्यतींसंबंधित याद्या]]
[[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]]</text>
      <sha1>jk3ryq4g7xaz6sxswmatty3feby43gz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>य.वि. चंद्रचूड</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50251</id>
    <revision>
      <id>2721699</id>
      <parentid>2686407</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T14:49:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khirid Harshad</username>
        <id>138639</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Khirid Harshad ने लेख [[य. वि. चंद्रचूड]] वरुन [[य.वि. चंद्रचूड]] ला हलविला</comment>
      <origin>2686407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4535" sha1="7uixbswbjv52kazn5wvwrkl4cs22u3r" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''यशवंत विष्णू चंद्रचूड''' (१२ जुलै १९२०; [[पुणे]], [[मुंबई प्रांत]] – १४ जुलै २००८; [[मुंबई]]) हे [[भारत|भारताचे]] माजी [[भारताचे सरन्यायाधीश|सरन्यायाधीश]] होते. [[खेड तालुका|खेड]] तालुक्यातील [[कन्हेरसर]] हे त्यांचे मूळ गाव आहे. यांनी सर्वाधिक काळ - म्हणजे २२ फेब्रुवारी, १९७८ पासून ११ जुलै, १९८५ रोजी निवृत्त होईपर्यंत ७ वर्षे व ४ महिने सरन्यायाधीशपद भूषविले. २८ ऑगस्ट १९७२ रोजी [[भारताचे सर्वोच्च न्यायालय|भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयात]] न्यायाधीशपदी यांची नेमणूक झाली.

== जीवन ==

यशवंत विष्णू चंद्रचूड यांचा जन्म १२ जुलै, १९२० रोजी तत्कालीन ब्रिटिश भारताच्या मुंबई प्रांतातील, पुणे येथे झाला. पुण्यातील [[नूतन मराठी विद्यालय, पुणे|नूतन मराठी विद्यालयात]] त्यांचे शालेय शिक्षण झाले. त्यानंतर १९४० साली [[मुंबई]]च्या [[एल्फिन्स्टन कॉलेज, मुंबई|एल्फिन्स्टन कॉलेजातून]] त्यांनी पदवी अभ्यासक्रम पूर्ण केला. १९४२ साली [[आय.एल.एस. विधी महाविद्यालय|पुण्याच्या विधी महाविद्यालयातून]] एलएल.बी. ही कायद्याची परीक्षा ते उत्तीर्ण झाले &lt;ref name=&quot;सर्वोच्च&quot;&gt;{{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.supremecourtofindia.nic.in/judges/bio/yvchandrachud.htm | title = भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाच्या अधिकृत संकेतस्थळावरील {{लेखनाव}} यांचे लघुचरित्र | भाषा = इंग्लिश }}&lt;/ref&gt;.

१९ मार्च, १९६१ रोजी [[मुंबई उच्च न्यायालय|मुंबई उच्च न्यायालयाच्या]] न्यायाधीशपदावर त्यांची नियुक्ती झाली.&lt;ref name=&quot;सर्वोच्च&quot;/&gt;.

== संदर्भ व नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
* {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.supremecourtofindia.nic.in/judges/bio/yvchandrachud.htm | title = भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाच्या अधिकृत संकेतस्थळावरील {{लेखनाव}} यांचे लघुचरित्र | भाषा = इंग्लिश }}

{{क्रम
| मागील = [[मिर्झा हमीदुल्ला बेग]]
| यादी = [[भारताचे सरन्यायाधीश]]
| पासून = [[फेब्रुवारी २२]], [[इ.स. १९७८|१९७८]]
| पर्यंत = [[जुलै ११]], [[इ.स. १९८५|१९८५]]
| पुढील = [[पी.एन. भगवती]]
}}

{{विस्तार}}

{{भारताचे सरन्यायाधीश}}

{{DEFAULTSORT:चंद्रचूड, य. वि.}}
[[वर्ग:भारताचे सरन्यायाधीश]]
[[वर्ग:मराठी वकील]]
[[वर्ग:इ.स. १९२० मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २००८ मधील मृत्यू]]</text>
      <sha1>7uixbswbjv52kazn5wvwrkl4cs22u3r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>यशवंतराव चंद्रचूड</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50302</id>
    <redirect title="य.वि. चंद्रचूड" />
    <revision>
      <id>2721811</id>
      <parentid>2686502</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T00:59:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[य. वि. चंद्रचूड]] to [[य.वि. चंद्रचूड]]</comment>
      <origin>2721811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81" sha1="72o2wdwirruxin5jxot32b5t4ghdfgp" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[य.वि. चंद्रचूड]]</text>
      <sha1>72o2wdwirruxin5jxot32b5t4ghdfgp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>बाह्य दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ (१९५२-२००८)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50695</id>
    <revision>
      <id>2721864</id>
      <parentid>2585865</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T04:59:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2721864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37518" sha1="86ilcjijq8l3ke9rxsf6fmeuqq8ouku" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
बाह्य दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ हा दिल्लीतील ७ लोकसभा मतदारसंघांपैकी एक महत्त्वाचा मतदारसंघ होता. १९५२ मध्ये या मतदारसंघाची स्थापना झाली. २००२ च्या परिसीमन आयोगाच्या शिफारशींनुसार २००८ मध्ये हा मतदारसंघ रद्द करून त्याचे विभाजन उत्तर पश्चिम दिल्ली, पश्चिम दिल्ली, दक्षिण दिल्ली आणि द्वारका (नवी दिल्ली) या मतदारसंघांमध्ये करण्यात आले.

== खासदार&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/statistical-report/statistical-reports/|title=Statistical Reports of Lok Sabha Elections|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! वर्ष !! खासदार !! पक्ष
|-
| [[१९५२ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९५२]]&lt;ref name=&quot;ECI1951&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4111-statistical-report-on-general-elections-1951-to-the-first-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1951 to the First Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[सी. क्रिश्नान नायर]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[१९५७ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९५७]]&lt;ref name=&quot;ECI1957&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4112-statistical-report-on-general-elections-1957-to-the-second-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1957 to the Second Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[चौधरी ब्रह्मप्रकाश]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[नवल प्रभाकर]] (द्विसदस्यीय मतदारसंघ) || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९६२ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९६२]]&lt;ref name=&quot;ECI1962&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4113-statistical-report-on-general-elections-1962-to-the-third-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1962 to the Third Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[चौधरी ब्रह्मप्रकाश]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९६७ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९६७]]&lt;ref name=&quot;ECI1967&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4114-statistical-report-on-general-elections-1967-to-the-fourth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1967 to the Fourth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[चौधरी ब्रह्मप्रकाश]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९७१ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९७१]]&lt;ref name=&quot;ECI1971&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4115-statistical-report-on-general-elections-1971-to-the-fifth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1971 to the Fifth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[चौधरी दलजित सिंग]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९७७ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९७७]]&lt;ref name=&quot;ECI1977&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4116-statistical-report-on-general-elections-1977-to-the-sixth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1977 to the Sixth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[चौधरी ब्रह्मप्रकाश]] || [[जनता पक्ष]]
|-
| [[१९८० भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९८०]]&lt;ref name=&quot;ECI1980&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4117-statistical-report-on-general-elections-1980-to-the-seventh-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1980 to the Seventh Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[सज्जन सिंग]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा)]]
|-
| [[१९८४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९८४]]&lt;ref name=&quot;ECI1984&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4118-statistical-report-on-general-elections-1984-to-the-eighth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1984 to the Eighth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[भरत सिंग]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९८९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९८९]]&lt;ref name=&quot;ECI1989&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4119-statistical-report-on-general-elections-1989-to-the-ninth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1989 to the Ninth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[तारिफ सिंग]] || [[जनता दल]]
|-
| [[१९९१ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९१]]&lt;ref name=&quot;ECI1991&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4120-statistical-report-on-general-elections-1991-to-the-tenth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1991 to the Tenth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[सज्जन सिंग]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९९६ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९६]]&lt;ref name=&quot;ECI1996&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4121-statistical-report-on-general-elections-1996-to-the-eleventh-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1996 to the Eleventh Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[कृष्ण पाल सिंग]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[१९९८ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९८]]&lt;ref name=&quot;ECI1998&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4122-statistical-report-on-general-elections-1998-to-the-twelfth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1998 to the Twelfth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[कृष्ण पाल सिंग]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[१९९९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९९]]&lt;ref name=&quot;ECI1999&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4123-statistical-report-on-general-elections-1999-to-the-thirteenth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1999 to the Thirteenth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[साहिब सिंग वर्मा]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२००४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२००४]]&lt;ref name=&quot;ECI2004&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4124-statistical-report-on-general-elections-2004-to-the-fourteenth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 2004 to the Fourteenth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[सज्जन सिंग]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|}

== सार्वत्रिक निवडणुकांचे तपशीलवार निकाल ==

=== २००४ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ २००४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक: बाह्य दिल्ली&lt;ref name=&quot;ECI2004&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[सज्जन सिंग]] || ८,५५,५४३ || ५५.७० || +१६.६६
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[साहिब सिंग वर्मा]] || ६,२६,५६९ || ४०.७९ || -१४.६९
|-
| [[बहुजन समाज पक्ष]] || धर्मा आनंद || २४,५९९ || १.६० || +०.६९
|-
| '''बहुमत''' || || २,२८,९७४ || १४.९१ || -१.५३
|-
| '''मतदान''' || || १५,३५,९७८ || ५०.६८ || +०.९४
|-
| style=&quot;background-color: #00BFFF&quot; | '''काँग्रेस''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (भाजपाकडून जागा हिसकावली)
|}

=== १९९९ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९९९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक: बाह्य दिल्ली&lt;ref name=&quot;ECI1999&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[साहिब सिंग वर्मा]] || ६,५१,६६० || ५५.४८ || +२.६९
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[दीपचंद शर्मा]] || ४,५९,२४५ || ३९.०४ || -३.१८
|-
| [[बहुजन समाज पक्ष]] || ईश्वर सिंग || १०,७२७ || ०.९१ || -१.७५
|-
| '''बहुमत''' || || १,९२,४१५ || १६.४४ || +५.८७
|-
| '''मतदान''' || || ११,७४,६४३ || ४९.७४ || -१.७९
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जागा कायम)
|}

=== १९९८ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९९८ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक: बाह्य दिल्ली&lt;ref name=&quot;ECI1998&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[कृष्ण पाल सिंग]] || ६,५६,५२५ || ५२.७९ || +६.०४
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[दीपचंद शर्मा]] || ५,२५,७५३ || ४२.२२ || +१०.८२
|-
| [[बहुजन समाज पक्ष]] || जय भगवान शर्मा || ३३,०५१ || २.६६ || +०.९८
|-
| '''बहुमत''' || || १,३०,७७२ || १०.५७ || -४.७८
|-
| '''मतदान''' || || १२,४३,६७५ || ५१.५३ || +४.६८
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जागा कायम)
|}

=== १९९६ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९९६ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक: बाह्य दिल्ली&lt;ref name=&quot;ECI1996&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[कृष्ण पाल सिंग]] || ४,६९,९९० || ४६.७५ || +१३.७५
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[सज्जन सिंग]] || ३,१५,६१८ || ३१.४० || -१६.७१
|-
| [[जनता दल]] || तारिफ सिंग || १,२५,०७९ || १२.४५ || -४.०८
|-
| [[बहुजन समाज पक्ष]] || सुबेराम || १६,८७३ || १.६८ || +०.६९
|-
| '''बहुमत''' || || १,५४,३७२ || १५.३५ || +०.२४
|-
| '''मतदान''' || || १०,०५,२९७ || ४६.८५ || -१.३५
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (काँग्रेसकडून जागा हिसकावली)
|}

=== १९९१ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९९१ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक: बाह्य दिल्ली&lt;ref name=&quot;ECI1991&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[सज्जन सिंग]] || ३,२७,६८२ || ४८.११ || +११.९०
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || साहिब सिंग वर्मा || २,२४,७२३ || ३३.०० || N/A
|-
| [[जनता दल]] || तारिफ सिंग || १,१२,६३१ || १६.५३ || -३५.३६
|-
| '''बहुमत''' || || १,०२,९५९ || १५.११ || -०.५७
|-
| '''मतदान''' || || ६,८१,०८८ || ४८.२० || -३.१७
|-
| style=&quot;background-color: #00BFFF&quot; | '''काँग्रेस''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जनता दलकडून जागा हिसकावली)
|}

=== १९८९ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९८९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक: बाह्य दिल्ली&lt;ref name=&quot;ECI1989&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[जनता दल]] || [[तारिफ सिंग]] || ३,४४,२३९ || ५१.८९ || N/A
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || भरत सिंग || २४,०३१३ || ३६.२१ || -३२.१४
|-
| [[अपक्ष]] || हरद्वारी लाल || २९,८१४ || ४.४९ || N/A
|-
| '''बहुमत''' || || १,०३,९२६ || १५.६८ || -२६.८२
|-
| '''मतदान''' || || ६,६३,३५७ || ५१.३७ || -१.७१
|-
| style=&quot;background-color: #1F75FE&quot; | '''जनता दल''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (काँग्रेसकडून जागा हिसकावली)
|}

=== १९८४ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९८४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक: बाह्य दिल्ली&lt;ref name=&quot;ECI1984&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[भरत सिंग]] || ३,५६,३०१ || ६८.३५ || +१४.४६
|-
| [[दलित मजदूर किसान पक्ष]] || चौधरी मोहर लाल || १,३४,७६२ || २५.८५ || N/A
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || राम नारायण || २१,५६० || ४.१४ || N/A
|-
| '''बहुमत''' || || २,२१,५३९ ||```wikitext
== खासदार ==
बाह्य दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ हा दिल्लीतील एक अत्यंत महत्त्वाचा लोकसभा मतदारसंघ होता. १९५२ मध्ये या मतदारसंघाची स्थापना झाली. २००२ च्या परिसीमन आयोगाच्या शिफारशींनुसार २००८ मध्ये हा मतदारसंघ रद्द करण्यात येऊन त्याचे विभाजन उत्तर पश्चिम दिल्ली, पश्चिम दिल्ली, दक्षिण दिल्ली आणि द्वारका (नवी दिल्ली) या मतदारसंघांमध्ये करण्यात आले.

या मतदारसंघातून निवडून आलेल्या खासदारांची यादी खालीलप्रमाणे आहे:&lt;ref&gt;{{cite web|url=[https://eci.gov.in/statistical-report/statistical-reports/](https://eci.gov.in/statistical-report/statistical-reports/)|title=Statistical Reports of Lok Sabha Elections|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! वर्ष !! खासदार !! पक्ष
|-
| [[१९५२ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९५२]]&lt;ref name=&quot;ECI1951&quot;&gt;{{cite web|url=[https://eci.gov.in/files/file/4111-statistical-report-on-general-elections-1951-to-the-first-lok-sabha/](https://eci.gov.in/files/file/4111-statistical-report-on-general-elections-1951-to-the-first-lok-sabha/)|title=Statistical Report on General Elections, 1951 to the First Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[सी. क्रिश्नान नायर]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[१९५७ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९५७]]&lt;ref name=&quot;ECI1957&quot;&gt;{{cite web|url=[https://eci.gov.in/files/file/4112-statistical-report-on-general-elections-1957-to-the-second-lok-sabha/](https://eci.gov.in/files/file/4112-statistical-report-on-general-elections-1957-to-the-second-lok-sabha/)|title=Statistical Report on General Elections, 1957 to the Second Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[चौधरी ब्रह्मप्रकाश]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[नवल प्रभाकर]] (द्विसदस्यीय मतदारसंघ) || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९६२ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९६२]]&lt;ref name=&quot;ECI1962&quot;&gt;{{cite web|url=[https://eci.gov.in/files/file/4113-statistical-report-on-general-elections-1962-to-the-third-lok-sabha/](https://eci.gov.in/files/file/4113-statistical-report-on-general-elections-1962-to-the-third-lok-sabha/)|title=Statistical Report on General Elections, 1962 to the Third Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[चौधरी ब्रह्मप्रकाश]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९६७ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९६७]]&lt;ref name=&quot;ECI1967&quot;&gt;{{cite web|url=[https://eci.gov.in/files/file/4114-statistical-report-on-general-elections-1967-to-the-fourth-lok-sabha/](https://eci.gov.in/files/file/4114-statistical-report-on-general-elections-1967-to-the-fourth-lok-sabha/)|title=Statistical Report on General Elections, 1967 to the Fourth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[चौधरी ब्रह्मप्रकाश]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९७१ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९७१]]&lt;ref name=&quot;ECI1971&quot;&gt;{{cite web|url=[https://eci.gov.in/files/file/4115-statistical-report-on-general-elections-1971-to-the-fifth-lok-sabha/](https://eci.gov.in/files/file/4115-statistical-report-on-general-elections-1971-to-the-fifth-lok-sabha/)|title=Statistical Report on General Elections, 1971 to the Fifth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[चौधरी दलजित सिंग]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९७७ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९७७]]&lt;ref name=&quot;ECI1977&quot;&gt;{{cite web|url=[https://eci.gov.in/files/file/4116-statistical-report-on-general-elections-1977-to-the-sixth-lok-sabha/](https://eci.gov.in/files/file/4116-statistical-report-on-general-elections-1977-to-the-sixth-lok-sabha/)|title=Statistical Report on General Elections, 1977 to the Sixth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[चौधरी ब्रह्मप्रकाश]] || [[जनता पक्ष]]
|-
| [[१९८० भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९८०]]&lt;ref name=&quot;ECI1980&quot;&gt;{{cite web|url=[https://eci.gov.in/files/file/4117-statistical-report-on-general-elections-1980-to-the-seventh-lok-sabha/](https://eci.gov.in/files/file/4117-statistical-report-on-general-elections-1980-to-the-seventh-lok-sabha/)|title=Statistical Report on General Elections, 1980 to the Seventh Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[सज्जन सिंग]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा)]]
|-
| [[१९८४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९८४]]&lt;ref name=&quot;ECI1984&quot;&gt;{{cite web|url=[https://eci.gov.in/files/file/4118-statistical-report-on-general-elections-1984-to-the-eighth-lok-sabha/](https://eci.gov.in/files/file/4118-statistical-report-on-general-elections-1984-to-the-eighth-lok-sabha/)|title=Statistical Report on General Elections, 1984 to the Eighth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[भरत सिंग]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९८९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९८९]]&lt;ref name=&quot;ECI1989&quot;&gt;{{cite web|url=[https://eci.gov.in/files/file/4119-statistical-report-on-general-elections-1989-to-the-ninth-lok-sabha/](https://eci.gov.in/files/file/4119-statistical-report-on-general-elections-1989-to-the-ninth-lok-sabha/)|title=Statistical Report on General Elections, 1989 to the Ninth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[तारिफ सिंग]] || [[जनता दल]]
|-
| [[१९९१ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९१]]&lt;ref name=&quot;ECI1991&quot;&gt;{{cite web|url=[https://eci.gov.in/files/file/4120-statistical-report-on-general-elections-1991-to-the-tenth-lok-sabha/](https://eci.gov.in/files/file/4120-statistical-report-on-general-elections-1991-to-the-tenth-lok-sabha/)|title=Statistical Report on General Elections, 1991 to the Tenth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[सज्जन सिंग]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९९६ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९६]]&lt;ref name=&quot;ECI1996&quot;&gt;{{cite web|url=[https://eci.gov.in/files/file/4121-statistical-report-on-general-elections-1996-to-the-eleventh-lok-sabha/](https://eci.gov.in/files/file/4121-statistical-report-on-general-elections-1996-to-the-eleventh-lok-sabha/)|title=Statistical Report on General Elections, 1996 to the Eleventh Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[कृष्ण पाल सिंग]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[१९९८ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९८]]&lt;ref name=&quot;ECI1998&quot;&gt;{{cite web|url=[https://eci.gov.in/files/file/4122-statistical-report-on-general-elections-1998-to-the-twelfth-lok-sabha/](https://eci.gov.in/files/file/4122-statistical-report-on-general-elections-1998-to-the-twelfth-lok-sabha/)|title=Statistical Report on General Elections, 1998 to the Twelfth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[कृष्ण पाल सिंग]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[१९९९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९९]]&lt;ref name=&quot;ECI1999&quot;&gt;{{cite web|url=[https://eci.gov.in/files/file/4123-statistical-report-on-general-elections-1999-to-the-thirteenth-lok-sabha/](https://eci.gov.in/files/file/4123-statistical-report-on-general-elections-1999-to-the-thirteenth-lok-sabha/)|title=Statistical Report on General Elections, 1999 to the Thirteenth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[साहिब सिंग वर्मा]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२००४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२००४]]&lt;ref name=&quot;ECI2004&quot;&gt;{{cite web|url=[https://eci.gov.in/files/file/4124-statistical-report-on-general-elections-2004-to-the-fourteenth-lok-sabha/](https://eci.gov.in/files/file/4124-statistical-report-on-general-elections-2004-to-the-fourteenth-lok-sabha/)|title=Statistical Report on General Elections, 2004 to the Fourteenth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[सज्जन सिंग]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|}

== सार्वत्रिक निवडणुकांचे तपशीलवार निकाल ==

=== २००४ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ २००४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक: बाह्य दिल्ली&lt;ref name=&quot;ECI2004&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[सज्जन सिंग]] || ८,५५,५४३ || ५५.७० || +१६.६६
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[साहिब सिंग वर्मा]] || ६,२६,५६९ || ४०.७९ || -१४.६९
|-
| [[बहुजन समाज पक्ष]] || धर्मा आनंद || २४,५९९ || १.६० || +०.६९
|-
| '''बहुमत''' || || २,२८,९त्४ || १४.९१ || -१.५३
|-
| '''मतदान''' || || १५,३५,९७८ || ५०.६८ || +०.९४
|-
| style=&quot;background-color: #00BFFF&quot; | '''काँग्रेस''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (भाजपाकडून जागा हिसकावली)
|}

=== १९९९ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९९९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक: बाह्य दिल्ली&lt;ref name=&quot;ECI1999&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[साहिब सिंग वर्मा]] || ६,५१,६६० || ५५.४८ || +२.६९
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[दीपचंद शर्मा]] || ४,५९,२४५ || ३९.०४ || -३.१८
|-
| [[बहुजन समाज पक्ष]] || ईश्वर सिंग || १०,७२७ || ०.९१ || -१.७५
|-
| '''बहुमत''' || || १,९२,४१५ || १६.४४ || +५.८७
|-
| '''मतदान''' || || ११,७४,६४३ || ४९.७४ || -१.त्९
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जागा कायम)
|}

=== १९९८ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९९८ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक: बाह्य दिल्ली&lt;ref name=&quot;ECI1998&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[कृष्ण पाल सिंग]] || ६,५६,५२५ || ५२.७९ || +६.०४
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[दीपचंद शर्मा]] || ५,२५,७५३ || ४२.२२ || +१०.८२
|-
| [[बहुजन समाज पक्ष]] || जय भगवान शर्मा || ३३,०५१ || २.६६ || +०.९८
|-
| '''बहुमत''' || || १,३०,७७२ || १०.५७ || -४.७८
|-
| '''मतदान''' || || १२,४३,६७५ || ५१.५३ || +४.६८
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जागा कायम)
|}

=== १९९६ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९९६ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक: बाह्य दिल्ली&lt;ref name=&quot;ECI1996&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[कृष्ण पाल सिंग]] || ४,६९,९९० || ४६.७५ || +१३.७५
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[सज्जन सिंग]] || ३,१५,६१८ || ३१.४० || -१६.७१
|-
| [[जनता दल]] || तारिफ सिंग || १,२५,०७९ || १२.४५ || -४.०८
|-
| [[बहुजन समाज पक्ष]] || सुबेराम || १६,८७३ || १.६८ || +०.६९
|-
| '''बहुमत''' || || १,५४,३७२ || १५.३५ || +०.२४
|-
| '''मतदान''' || || १०,०५,२९७ || ४६.८५ || -१.३५
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (काँग्रेसकडून जागा हिसकावली)
|}

=== १९९१ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९९१ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक: बाह्य दिल्ली&lt;ref name=&quot;ECI1991&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[सज्जन सिंग]] || ३,२७,६८२ || ४८.११ || +११.९०
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || साहिब सिंग वर्मा || २,२४,७२३ || ३३.०० || N/A
|-
| [[जनता दल]] || तारिफ सिंग || १,१२,६३१ || १६.५३ || -३५.३६
|-
| '''बहुमत''' || || १,०२,९५९ || १५.११ || -०.५७
|-
| '''मतदान''' || || ६,८१,०८८ || ४८.२० || -३.१७
|-
| style=&quot;background-color: #00BFFF&quot; | '''काँग्रेस''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जनता दलकडून जागा हिसकावली)
|}

=== १९८९ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९८९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक: बाह्य दिल्ली&lt;ref name=&quot;ECI1989&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[जनता दल]] || [[तारिफ सिंग]] || ३,४४,२३९ || ५१.८९ || N/A
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || भरत सिंग || २४,०३१३ || ३६.२१ || -३२.१४
|-
| [[अपक्ष]] || हरद्वारी लाल || २९,८१४ || ४.४९ || N/A
|-
| '''बहुमत''' || || १,०३,९२६ || १५.६८ || -२६.८२
|-
| '''मतदान''' || || ६,६३,३५७ || ५१.३७ || -१.७१
|-
| style=&quot;background-color: #1F75FE&quot; | '''जनता दल''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (काँग्रेसकडून जागा हिसकावली)
|}

=== १९८४ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९८४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक: बाह्य दिल्ली&lt;ref name=&quot;ECI1984&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[भरत सिंग]] || ३,५६,३०१ || ६८.३५ || +१४.४६
|-
| [[दलित मजदूर किसान पक्ष]] || चौधरी मोहर लाल || १,३४,त्६२ || २५.८५ || N/A
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || राम नारायण || २१,५६० || ४.१४ || N/A
|-
| '''बहुमत''' || || २,२१,५३९ || ४२.५० || +२७.६७
|-
| '''मतदान''' || || ५,२१,२९८ || ६४.५६ || +०.६७
|-
| style=&quot;background-color: #00BFFF&quot; | '''काँग्रेस''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जागा कायम)
|}

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:दिल्लीमधील भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ]]</text>
      <sha1>86ilcjijq8l3ke9rxsf6fmeuqq8ouku</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721865</id>
      <parentid>2721864</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T05:00:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* खासदार{{cite web|url=https://eci.gov.in/statistical-report/statistical-reports/|title=Statistical Reports of Lok Sabha Elections|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}} */</comment>
      <origin>2721865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37084" sha1="melf0r8enul53neq6emf1hlijlx3tfd" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
बाह्य दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ हा दिल्लीतील ७ लोकसभा मतदारसंघांपैकी एक महत्त्वाचा मतदारसंघ होता. १९५२ मध्ये या मतदारसंघाची स्थापना झाली. २००२ च्या परिसीमन आयोगाच्या शिफारशींनुसार २००८ मध्ये हा मतदारसंघ रद्द करून त्याचे विभाजन उत्तर पश्चिम दिल्ली, पश्चिम दिल्ली, दक्षिण दिल्ली आणि द्वारका (नवी दिल्ली) या मतदारसंघांमध्ये करण्यात आले.

== खासदार&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/statistical-report/statistical-reports/|title=Statistical Reports of Lok Sabha Elections|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! वर्ष !! खासदार !! पक्ष
|-
| [[१९५२ लोकसभा निवडणूक|१९५२]]&lt;ref name=&quot;ECI1951&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4111-statistical-report-on-general-elections-1951-to-the-first-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1951 to the First Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[सी. क्रिश्नान नायर]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[१९५७ लोकसभा निवडणूक|१९५७]]&lt;ref name=&quot;ECI1957&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4112-statistical-report-on-general-elections-1957-to-the-second-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1957 to the Second Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[चौधरी ब्रह्मप्रकाश]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[नवल प्रभाकर]] (द्विसदस्यीय मतदारसंघ) || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९६२ लोकसभा निवडणूक|१९६२]]&lt;ref name=&quot;ECI1962&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4113-statistical-report-on-general-elections-1962-to-the-third-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1962 to the Third Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[चौधरी ब्रह्मप्रकाश]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९६७ लोकसभा निवडणूक|१९६७]]&lt;ref name=&quot;ECI1967&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4114-statistical-report-on-general-elections-1967-to-the-fourth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1967 to the Fourth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[चौधरी ब्रह्मप्रकाश]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९७१ लोकसभा निवडणूक|१९७१]]&lt;ref name=&quot;ECI1971&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4115-statistical-report-on-general-elections-1971-to-the-fifth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1971 to the Fifth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[चौधरी दलजित सिंग]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९७७ लोकसभा निवडणूक|१९७७]]&lt;ref name=&quot;ECI1977&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4116-statistical-report-on-general-elections-1977-to-the-sixth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1977 to the Sixth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[चौधरी ब्रह्मप्रकाश]] || [[जनता पक्ष]]
|-
| [[१९८० लोकसभा निवडणूक|१९८०]]&lt;ref name=&quot;ECI1980&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4117-statistical-report-on-general-elections-1980-to-the-seventh-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1980 to the Seventh Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[सज्जन सिंग]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा)]]
|-
| [[१९८४ लोकसभा निवडणूक|१९८४]]&lt;ref name=&quot;ECI1984&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4118-statistical-report-on-general-elections-1984-to-the-eighth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1984 to the Eighth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[भरत सिंग]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९८९ लोकसभा निवडणूक|१९८९]]&lt;ref name=&quot;ECI1989&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4119-statistical-report-on-general-elections-1989-to-the-ninth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1989 to the Ninth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[तारिफ सिंग]] || [[जनता दल]]
|-
| [[१९९१ लोकसभा निवडणूक|१९९१]]&lt;ref name=&quot;ECI1991&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4120-statistical-report-on-general-elections-1991-to-the-tenth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1991 to the Tenth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[सज्जन सिंग]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९९६ लोकसभा निवडणूक|१९९६]]&lt;ref name=&quot;ECI1996&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4121-statistical-report-on-general-elections-1996-to-the-eleventh-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1996 to the Eleventh Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[कृष्ण पाल सिंग]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[१९९८ लोकसभा निवडणूक|१९९८]]&lt;ref name=&quot;ECI1998&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4122-statistical-report-on-general-elections-1998-to-the-twelfth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1998 to the Twelfth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[कृष्ण पाल सिंग]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[१९९९ लोकसभा निवडणूक|१९९९]]&lt;ref name=&quot;ECI1999&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4123-statistical-report-on-general-elections-1999-to-the-thirteenth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1999 to the Thirteenth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[साहिब सिंग वर्मा]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२००४ लोकसभा निवडणूक|२००४]]&lt;ref name=&quot;ECI2004&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4124-statistical-report-on-general-elections-2004-to-the-fourteenth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 2004 to the Fourteenth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[सज्जन सिंग]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|}

== सार्वत्रिक निवडणुकांचे तपशीलवार निकाल ==

=== २००४ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ २००४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक: बाह्य दिल्ली&lt;ref name=&quot;ECI2004&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[सज्जन सिंग]] || ८,५५,५४३ || ५५.७० || +१६.६६
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[साहिब सिंग वर्मा]] || ६,२६,५६९ || ४०.७९ || -१४.६९
|-
| [[बहुजन समाज पक्ष]] || धर्मा आनंद || २४,५९९ || १.६० || +०.६९
|-
| '''बहुमत''' || || २,२८,९७४ || १४.९१ || -१.५३
|-
| '''मतदान''' || || १५,३५,९७८ || ५०.६८ || +०.९४
|-
| style=&quot;background-color: #00BFFF&quot; | '''काँग्रेस''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (भाजपाकडून जागा हिसकावली)
|}

=== १९९९ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९९९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक: बाह्य दिल्ली&lt;ref name=&quot;ECI1999&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[साहिब सिंग वर्मा]] || ६,५१,६६० || ५५.४८ || +२.६९
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[दीपचंद शर्मा]] || ४,५९,२४५ || ३९.०४ || -३.१८
|-
| [[बहुजन समाज पक्ष]] || ईश्वर सिंग || १०,७२७ || ०.९१ || -१.७५
|-
| '''बहुमत''' || || १,९२,४१५ || १६.४४ || +५.८७
|-
| '''मतदान''' || || ११,७४,६४३ || ४९.७४ || -१.७९
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जागा कायम)
|}

=== १९९८ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९९८ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक: बाह्य दिल्ली&lt;ref name=&quot;ECI1998&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[कृष्ण पाल सिंग]] || ६,५६,५२५ || ५२.७९ || +६.०४
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[दीपचंद शर्मा]] || ५,२५,७५३ || ४२.२२ || +१०.८२
|-
| [[बहुजन समाज पक्ष]] || जय भगवान शर्मा || ३३,०५१ || २.६६ || +०.९८
|-
| '''बहुमत''' || || १,३०,७७२ || १०.५७ || -४.७८
|-
| '''मतदान''' || || १२,४३,६७५ || ५१.५३ || +४.६८
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जागा कायम)
|}

=== १९९६ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९९६ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक: बाह्य दिल्ली&lt;ref name=&quot;ECI1996&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[कृष्ण पाल सिंग]] || ४,६९,९९० || ४६.७५ || +१३.७५
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[सज्जन सिंग]] || ३,१५,६१८ || ३१.४० || -१६.७१
|-
| [[जनता दल]] || तारिफ सिंग || १,२५,०७९ || १२.४५ || -४.०८
|-
| [[बहुजन समाज पक्ष]] || सुबेराम || १६,८७३ || १.६८ || +०.६९
|-
| '''बहुमत''' || || १,५४,३७२ || १५.३५ || +०.२४
|-
| '''मतदान''' || || १०,०५,२९७ || ४६.८५ || -१.३५
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (काँग्रेसकडून जागा हिसकावली)
|}

=== १९९१ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९९१ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक: बाह्य दिल्ली&lt;ref name=&quot;ECI1991&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[सज्जन सिंग]] || ३,२७,६८२ || ४८.११ || +११.९०
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || साहिब सिंग वर्मा || २,२४,७२३ || ३३.०० || N/A
|-
| [[जनता दल]] || तारिफ सिंग || १,१२,६३१ || १६.५३ || -३५.३६
|-
| '''बहुमत''' || || १,०२,९५९ || १५.११ || -०.५७
|-
| '''मतदान''' || || ६,८१,०८८ || ४८.२० || -३.१७
|-
| style=&quot;background-color: #00BFFF&quot; | '''काँग्रेस''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जनता दलकडून जागा हिसकावली)
|}

=== १९८९ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९८९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक: बाह्य दिल्ली&lt;ref name=&quot;ECI1989&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[जनता दल]] || [[तारिफ सिंग]] || ३,४४,२३९ || ५१.८९ || N/A
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || भरत सिंग || २४,०३१३ || ३६.२१ || -३२.१४
|-
| [[अपक्ष]] || हरद्वारी लाल || २९,८१४ || ४.४९ || N/A
|-
| '''बहुमत''' || || १,०३,९२६ || १५.६८ || -२६.८२
|-
| '''मतदान''' || || ६,६३,३५७ || ५१.३७ || -१.७१
|-
| style=&quot;background-color: #1F75FE&quot; | '''जनता दल''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (काँग्रेसकडून जागा हिसकावली)
|}

=== १९८४ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९८४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक: बाह्य दिल्ली&lt;ref name=&quot;ECI1984&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[भरत सिंग]] || ३,५६,३०१ || ६८.३५ || +१४.४६
|-
| [[दलित मजदूर किसान पक्ष]] || चौधरी मोहर लाल || १,३४,७६२ || २५.८५ || N/A
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || राम नारायण || २१,५६० || ४.१४ || N/A
|-
| '''बहुमत''' || || २,२१,५३९ ||```wikitext
== खासदार ==
बाह्य दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ हा दिल्लीतील एक अत्यंत महत्त्वाचा लोकसभा मतदारसंघ होता. १९५२ मध्ये या मतदारसंघाची स्थापना झाली. २००२ च्या परिसीमन आयोगाच्या शिफारशींनुसार २००८ मध्ये हा मतदारसंघ रद्द करण्यात येऊन त्याचे विभाजन उत्तर पश्चिम दिल्ली, पश्चिम दिल्ली, दक्षिण दिल्ली आणि द्वारका (नवी दिल्ली) या मतदारसंघांमध्ये करण्यात आले.

या मतदारसंघातून निवडून आलेल्या खासदारांची यादी खालीलप्रमाणे आहे:&lt;ref&gt;{{cite web|url=[https://eci.gov.in/statistical-report/statistical-reports/](https://eci.gov.in/statistical-report/statistical-reports/)|title=Statistical Reports of Lok Sabha Elections|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! वर्ष !! खासदार !! पक्ष
|-
| [[१९५२ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९५२]]&lt;ref name=&quot;ECI1951&quot;&gt;{{cite web|url=[https://eci.gov.in/files/file/4111-statistical-report-on-general-elections-1951-to-the-first-lok-sabha/](https://eci.gov.in/files/file/4111-statistical-report-on-general-elections-1951-to-the-first-lok-sabha/)|title=Statistical Report on General Elections, 1951 to the First Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[सी. क्रिश्नान नायर]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[१९५७ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९५७]]&lt;ref name=&quot;ECI1957&quot;&gt;{{cite web|url=[https://eci.gov.in/files/file/4112-statistical-report-on-general-elections-1957-to-the-second-lok-sabha/](https://eci.gov.in/files/file/4112-statistical-report-on-general-elections-1957-to-the-second-lok-sabha/)|title=Statistical Report on General Elections, 1957 to the Second Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[चौधरी ब्रह्मप्रकाश]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[नवल प्रभाकर]] (द्विसदस्यीय मतदारसंघ) || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९६२ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९६२]]&lt;ref name=&quot;ECI1962&quot;&gt;{{cite web|url=[https://eci.gov.in/files/file/4113-statistical-report-on-general-elections-1962-to-the-third-lok-sabha/](https://eci.gov.in/files/file/4113-statistical-report-on-general-elections-1962-to-the-third-lok-sabha/)|title=Statistical Report on General Elections, 1962 to the Third Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[चौधरी ब्रह्मप्रकाश]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९६७ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९६७]]&lt;ref name=&quot;ECI1967&quot;&gt;{{cite web|url=[https://eci.gov.in/files/file/4114-statistical-report-on-general-elections-1967-to-the-fourth-lok-sabha/](https://eci.gov.in/files/file/4114-statistical-report-on-general-elections-1967-to-the-fourth-lok-sabha/)|title=Statistical Report on General Elections, 1967 to the Fourth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[चौधरी ब्रह्मप्रकाश]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९७१ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९७१]]&lt;ref name=&quot;ECI1971&quot;&gt;{{cite web|url=[https://eci.gov.in/files/file/4115-statistical-report-on-general-elections-1971-to-the-fifth-lok-sabha/](https://eci.gov.in/files/file/4115-statistical-report-on-general-elections-1971-to-the-fifth-lok-sabha/)|title=Statistical Report on General Elections, 1971 to the Fifth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[चौधरी दलजित सिंग]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९७७ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९७७]]&lt;ref name=&quot;ECI1977&quot;&gt;{{cite web|url=[https://eci.gov.in/files/file/4116-statistical-report-on-general-elections-1977-to-the-sixth-lok-sabha/](https://eci.gov.in/files/file/4116-statistical-report-on-general-elections-1977-to-the-sixth-lok-sabha/)|title=Statistical Report on General Elections, 1977 to the Sixth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[चौधरी ब्रह्मप्रकाश]] || [[जनता पक्ष]]
|-
| [[१९८० भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९८०]]&lt;ref name=&quot;ECI1980&quot;&gt;{{cite web|url=[https://eci.gov.in/files/file/4117-statistical-report-on-general-elections-1980-to-the-seventh-lok-sabha/](https://eci.gov.in/files/file/4117-statistical-report-on-general-elections-1980-to-the-seventh-lok-sabha/)|title=Statistical Report on General Elections, 1980 to the Seventh Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[सज्जन सिंग]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा)]]
|-
| [[१९८४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९८४]]&lt;ref name=&quot;ECI1984&quot;&gt;{{cite web|url=[https://eci.gov.in/files/file/4118-statistical-report-on-general-elections-1984-to-the-eighth-lok-sabha/](https://eci.gov.in/files/file/4118-statistical-report-on-general-elections-1984-to-the-eighth-lok-sabha/)|title=Statistical Report on General Elections, 1984 to the Eighth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[भरत सिंग]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९८९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९८९]]&lt;ref name=&quot;ECI1989&quot;&gt;{{cite web|url=[https://eci.gov.in/files/file/4119-statistical-report-on-general-elections-1989-to-the-ninth-lok-sabha/](https://eci.gov.in/files/file/4119-statistical-report-on-general-elections-1989-to-the-ninth-lok-sabha/)|title=Statistical Report on General Elections, 1989 to the Ninth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[तारिफ सिंग]] || [[जनता दल]]
|-
| [[१९९१ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९१]]&lt;ref name=&quot;ECI1991&quot;&gt;{{cite web|url=[https://eci.gov.in/files/file/4120-statistical-report-on-general-elections-1991-to-the-tenth-lok-sabha/](https://eci.gov.in/files/file/4120-statistical-report-on-general-elections-1991-to-the-tenth-lok-sabha/)|title=Statistical Report on General Elections, 1991 to the Tenth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[सज्जन सिंग]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९९६ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९६]]&lt;ref name=&quot;ECI1996&quot;&gt;{{cite web|url=[https://eci.gov.in/files/file/4121-statistical-report-on-general-elections-1996-to-the-eleventh-lok-sabha/](https://eci.gov.in/files/file/4121-statistical-report-on-general-elections-1996-to-the-eleventh-lok-sabha/)|title=Statistical Report on General Elections, 1996 to the Eleventh Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[कृष्ण पाल सिंग]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[१९९८ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९८]]&lt;ref name=&quot;ECI1998&quot;&gt;{{cite web|url=[https://eci.gov.in/files/file/4122-statistical-report-on-general-elections-1998-to-the-twelfth-lok-sabha/](https://eci.gov.in/files/file/4122-statistical-report-on-general-elections-1998-to-the-twelfth-lok-sabha/)|title=Statistical Report on General Elections, 1998 to the Twelfth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[कृष्ण पाल सिंग]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[१९९९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९९]]&lt;ref name=&quot;ECI1999&quot;&gt;{{cite web|url=[https://eci.gov.in/files/file/4123-statistical-report-on-general-elections-1999-to-the-thirteenth-lok-sabha/](https://eci.gov.in/files/file/4123-statistical-report-on-general-elections-1999-to-the-thirteenth-lok-sabha/)|title=Statistical Report on General Elections, 1999 to the Thirteenth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[साहिब सिंग वर्मा]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२००४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२००४]]&lt;ref name=&quot;ECI2004&quot;&gt;{{cite web|url=[https://eci.gov.in/files/file/4124-statistical-report-on-general-elections-2004-to-the-fourteenth-lok-sabha/](https://eci.gov.in/files/file/4124-statistical-report-on-general-elections-2004-to-the-fourteenth-lok-sabha/)|title=Statistical Report on General Elections, 2004 to the Fourteenth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[सज्जन सिंग]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|}

== सार्वत्रिक निवडणुकांचे तपशीलवार निकाल ==

=== २००४ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ २००४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक: बाह्य दिल्ली&lt;ref name=&quot;ECI2004&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[सज्जन सिंग]] || ८,५५,५४३ || ५५.७० || +१६.६६
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[साहिब सिंग वर्मा]] || ६,२६,५६९ || ४०.७९ || -१४.६९
|-
| [[बहुजन समाज पक्ष]] || धर्मा आनंद || २४,५९९ || १.६० || +०.६९
|-
| '''बहुमत''' || || २,२८,९त्४ || १४.९१ || -१.५३
|-
| '''मतदान''' || || १५,३५,९७८ || ५०.६८ || +०.९४
|-
| style=&quot;background-color: #00BFFF&quot; | '''काँग्रेस''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (भाजपाकडून जागा हिसकावली)
|}

=== १९९९ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९९९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक: बाह्य दिल्ली&lt;ref name=&quot;ECI1999&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[साहिब सिंग वर्मा]] || ६,५१,६६० || ५५.४८ || +२.६९
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[दीपचंद शर्मा]] || ४,५९,२४५ || ३९.०४ || -३.१८
|-
| [[बहुजन समाज पक्ष]] || ईश्वर सिंग || १०,७२७ || ०.९१ || -१.७५
|-
| '''बहुमत''' || || १,९२,४१५ || १६.४४ || +५.८७
|-
| '''मतदान''' || || ११,७४,६४३ || ४९.७४ || -१.त्९
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जागा कायम)
|}

=== १९९८ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९९८ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक: बाह्य दिल्ली&lt;ref name=&quot;ECI1998&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[कृष्ण पाल सिंग]] || ६,५६,५२५ || ५२.७९ || +६.०४
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[दीपचंद शर्मा]] || ५,२५,७५३ || ४२.२२ || +१०.८२
|-
| [[बहुजन समाज पक्ष]] || जय भगवान शर्मा || ३३,०५१ || २.६६ || +०.९८
|-
| '''बहुमत''' || || १,३०,७७२ || १०.५७ || -४.७८
|-
| '''मतदान''' || || १२,४३,६७५ || ५१.५३ || +४.६८
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जागा कायम)
|}

=== १९९६ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९९६ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक: बाह्य दिल्ली&lt;ref name=&quot;ECI1996&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[कृष्ण पाल सिंग]] || ४,६९,९९० || ४६.७५ || +१३.७५
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[सज्जन सिंग]] || ३,१५,६१८ || ३१.४० || -१६.७१
|-
| [[जनता दल]] || तारिफ सिंग || १,२५,०७९ || १२.४५ || -४.०८
|-
| [[बहुजन समाज पक्ष]] || सुबेराम || १६,८७३ || १.६८ || +०.६९
|-
| '''बहुमत''' || || १,५४,३७२ || १५.३५ || +०.२४
|-
| '''मतदान''' || || १०,०५,२९७ || ४६.८५ || -१.३५
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (काँग्रेसकडून जागा हिसकावली)
|}

=== १९९१ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९९१ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक: बाह्य दिल्ली&lt;ref name=&quot;ECI1991&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[सज्जन सिंग]] || ३,२७,६८२ || ४८.११ || +११.९०
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || साहिब सिंग वर्मा || २,२४,७२३ || ३३.०० || N/A
|-
| [[जनता दल]] || तारिफ सिंग || १,१२,६३१ || १६.५३ || -३५.३६
|-
| '''बहुमत''' || || १,०२,९५९ || १५.११ || -०.५७
|-
| '''मतदान''' || || ६,८१,०८८ || ४८.२० || -३.१७
|-
| style=&quot;background-color: #00BFFF&quot; | '''काँग्रेस''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जनता दलकडून जागा हिसकावली)
|}

=== १९८९ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९८९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक: बाह्य दिल्ली&lt;ref name=&quot;ECI1989&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[जनता दल]] || [[तारिफ सिंग]] || ३,४४,२३९ || ५१.८९ || N/A
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || भरत सिंग || २४,०३१३ || ३६.२१ || -३२.१४
|-
| [[अपक्ष]] || हरद्वारी लाल || २९,८१४ || ४.४९ || N/A
|-
| '''बहुमत''' || || १,०३,९२६ || १५.६८ || -२६.८२
|-
| '''मतदान''' || || ६,६३,३५७ || ५१.३७ || -१.७१
|-
| style=&quot;background-color: #1F75FE&quot; | '''जनता दल''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (काँग्रेसकडून जागा हिसकावली)
|}

=== १९८४ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९८४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक: बाह्य दिल्ली&lt;ref name=&quot;ECI1984&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[भरत सिंग]] || ३,५६,३०१ || ६८.३५ || +१४.४६
|-
| [[दलित मजदूर किसान पक्ष]] || चौधरी मोहर लाल || १,३४,त्६२ || २५.८५ || N/A
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || राम नारायण || २१,५६० || ४.१४ || N/A
|-
| '''बहुमत''' || || २,२१,५३९ || ४२.५० || +२७.६७
|-
| '''मतदान''' || || ५,२१,२९८ || ६४.५६ || +०.६७
|-
| style=&quot;background-color: #00BFFF&quot; | '''काँग्रेस''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जागा कायम)
|}

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:दिल्लीमधील भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ]]</text>
      <sha1>melf0r8enul53neq6emf1hlijlx3tfd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>जामनगर लोकसभा मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50760</id>
    <revision>
      <id>2721896</id>
      <parentid>2195794</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T05:44:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2721896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23574" sha1="dzhpo9kpo9cpxl34rz0vk5s7nm6silm" xml:space="preserve">'''जामनगर''' हा [[गुजरात]] राज्यातील २६ लोकसभा मतदारसंघांपैकी एक महत्त्वाचा मतदारसंघ आहे. या मतदारसंघात जामनगर आणि देवभूमी द्वारका जिल्ह्यांतील विधानसभा मतदारसंघांचा समावेश होतो.

== खासदार&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/statistical-report/statistical-reports/|title=Statistical Reports of Lok Sabha Elections|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! वर्ष !! खासदार !! पक्ष
|-
| [[१९५२ लोकसभा निवडणूक|१९५२]]&lt;ref name=&quot;ECI1951&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4111-statistical-report-on-general-elections-1951-to-the-first-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1951 to the First Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[जेठालाल हरजीवन जोशी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९५७ लोकसभा निवडणूक|१९५७]]&lt;ref name=&quot;ECI1957&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4112-statistical-report-on-general-elections-1957-to-the-second-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1957 to the Second Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[मनुभाई शहा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९६२ लोकसभा निवडणूक|१९६२]]&lt;ref name=&quot;ECI1962&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4113-statistical-report-on-general-elections-1962-to-the-third-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1962 to the Third Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[मनुभाई शहा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९६७ लोकसभा निवडणूक|१९६७]]&lt;ref name=&quot;ECI1967&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4114-statistical-report-on-general-elections-1967-to-the-fourth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1967 to the Fourth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[एन. दांडेकर]] || [[स्वतंत्र पक्ष]]
|-
| [[१९७१ लोकसभा निवडणूक|१९७१]]&lt;ref name=&quot;ECI1971&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4115-statistical-report-on-general-elections-1971-to-the-fifth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1971 to the Fifth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[दौलतसिंहजी जाडेजा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९७७ लोकसभा निवडणूक|१९७७]]&lt;ref name=&quot;ECI1977&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4116-statistical-report-on-general-elections-1977-to-the-sixth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1977 to the Sixth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[विणोदभाई शेठ]] || [[जनता पक्ष]]
|-
| [[१९८० लोकसभा निवडणूक|१९८०]]&lt;ref name=&quot;ECI1980&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4117-statistical-report-on-general-elections-1980-to-the-seventh-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1980 to the Seventh Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[दौलतसिंहजी जाडेजा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा)]]
|-
| [[१९८४ लोकसभा निवडणूक|१९८४]]&lt;ref name=&quot;ECI1984&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4118-statistical-report-on-general-elections-1984-to-the-eighth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1984 to the Eighth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[दौलतसिंहजी जाडेजा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९८९ लोकसभा निवडणूक|१९८९]]&lt;ref name=&quot;ECI1989&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4119-statistical-report-on-general-elections-1989-to-the-ninth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1989 to the Ninth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[चंद्रेश पटेल कोर्डिया]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[१९९१ लोकसभा निवडणूक|१९९१]]&lt;ref name=&quot;ECI1991&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4120-statistical-report-on-general-elections-1991-to-the-tenth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1991 to the Tenth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[चंद्रेश पटेल कोर्डिया]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[१९९६ लोकसभा निवडणूक|१९९६]]&lt;ref name=&quot;ECI1996&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4121-statistical-report-on-general-elections-1996-to-the-eleventh-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1996 to the Eleventh Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[चंद्रेश पटेल कोर्डिया]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[१९९८ लोकसभा निवडणूक|१९९८]]&lt;ref name=&quot;ECI1998&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4122-statistical-report-on-general-elections-1998-to-the-twelfth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1998 to the Twelfth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[चंद्रेश पटेल कोर्डिया]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[१९९९ लोकसभा निवडणूक|१९९९]]&lt;ref name=&quot;ECI1999&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4123-statistical-report-on-general-elections-1999-to-the-thirteenth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1999 to the Thirteenth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[चंद्रेश पटेल कोर्डिया]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२००४ लोकसभा निवडणूक|२००४]]&lt;ref name=&quot;ECI2004&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4124-statistical-report-on-general-elections-2004-to-the-fourteenth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 2004 to the Fourteenth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[विक्रमभाई अर्षीभाई माडम]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[२००९ लोकसभा निवडणूक|२००९]]&lt;ref name=&quot;ECI2009&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/3820-general-election-2009-results/|title=General Election 2009 Results: Jamnagar|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[विक्रमभाई अर्षीभाई माडम]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[२०१४ लोकसभा निवडणूक|२०१४]]&lt;ref name=&quot;ECI2014&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/3832-general-election-2014-results/|title=General Election 2014 Results: Jamnagar|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[पूनमबेन हेमतभाई माडम]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२०१९ लोकसभा निवडणूक|२०१९]]&lt;ref name=&quot;ECI2019&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/11311-general-election-2019-results/|title=General Election 2019 Results: Jamnagar|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[पूनमबेन हेमतभाई माडम]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२०२४ लोकसभा निवडणूक|२०२४]]&lt;ref name=&quot;ECI2024&quot;&gt;{{cite web|url=https://results.eci.gov.in/PcResultGenJune2024/ConstituencywiseS0612.htm|title=2024 Lok Sabha Election Results: Jamnagar|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[पूनमबेन हेमतभाई माडम]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|}

== सार्वत्रिक निवडणुकांचे तपशीलवार निकाल ==

=== २०२४ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ २०२४ लोकसभा निवडणूक: जामनगर&lt;ref name=&quot;ECI2024&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[पूनमबेन हेमतभाई माडम]] || ५,५२,५७० || ५७.६४ || -०.९६
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[ॲड. जे. पी. मारविया]] || ३,१४,५६२ || ३२.८१ || -२.१०
|-
| [[बहुजन समाज पक्ष]] || जयसुखभाई कांजीभाई पिंगळश्या || १०,९२५ || १.१४ || -०.०४
|-
| '''बहुमत''' || || २,३८,००८ || २४.८३ || +१.१४
|-
| '''मतदान''' || || ९,५८,६५६ || ५७.८१ || -३.२२
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जागा कायम)
|}

=== २०१९ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ २०१९ लोकसभा निवडणूक: जामनगर&lt;ref name=&quot;ECI2019&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[पूनमबेन हेमतभाई माडम]] || ५,९१,५९६ || ५८.६० || +३.७९
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[कंदलभाई अमरीशभाई जाडेजा]] || ३,५४,७०७ || ३४.९१ || -६.०६
|-
| [[बहुजन समाज पक्ष]] || सुनील जेठानंद जेठवा || ११,९१६ || १.१८ || +०.३५
|-
| '''बहुमत''' || || २,३६,८८९ || २३.६९ || +९.८५
|-
| '''मतदान''' || || १०,१०,१४५ || ६१.०३ || +३.०४
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जागा कायम)
|}

=== २०१४ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ २०१४ लोकसभा निवडणूक: जामनगर&lt;ref name=&quot;ECI2014&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[पूनमबेन हेमतभाई माडम]] || ४,८४,४१२ || ५४.८१ || +१४.५२
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[विक्रमभाई अर्षीभाई माडम]] || ३,०९,१२३ || ४०.९७ || -९.५५
|-
| [[आम आदमी पक्ष]] || राजन हिंमतलाल गुप्ता || ११,९६७ || १.३५ || N/A
|-
| '''बहुमत''' || || १,७५,२८९ || १३.८४ || +३.६१
|-
| '''मतदान''' || || ८,८३,७०१ || ५७.९९ || +१२.३३
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (काँग्रेसकडून जागा हिसकावली)
|}

=== २००९ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ २००९ लोकसभा निवडणूक: जामनगर&lt;ref name=&quot;ECI2009&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[विक्रमभाई अर्षीभाई माडम]] || २,८१,४०० || ५०.५२ || +३.३५
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[रमेशभाई कानजीभाई पटेल]] || २,५५,००३ || ४०.२९ || -३.१७
|-
| [[बहुजन समाज पक्ष]] || ठाकूर केवलदास परमार || १०,०३४ || १.५८ || N/A
|-
| '''बहुमत''' || || २६,३९७ || १०.२३ || +६.५२
|-
| '''मतदान''' || || ५,५७,०४४ || ४५.६६ || +५.३८
|-
| style=&quot;background-color: #00BFFF&quot; | '''काँग्रेस''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जागा कायम)
|}

=== २००४ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ २००४ लोकसभा निवडणूक: जामनगर&lt;ref name=&quot;ECI2004&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[विक्रमभाई अर्षीभाई माडम]] || २,०४,४६८ || ४७.१७ || +३.७२
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[चंद्रेश पटेल कोर्डिया]] || १,८८,५३५ || ४३.४६ || -९.५०
|-
| [[बहुजन समाज पक्ष]] || भानूभाई लाखाभाई सोलंकी || ११,५१२ || २.६५ || N/A
|-
| '''बहुमत''' || || १५,९३३ || ३.७१ || -५.८०
|-
| '''मतदान''' || || ४,३३,४५६ || ४०.२८ || -३.१२
|-
| style=&quot;background-color: #00BFFF&quot; | '''काँग्रेस''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (भाजपाकडून जागा हिसकावली)
|}

=== १९९९ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९९९ लोकसभा निवडणूक: जामनगर&lt;ref name=&quot;ECI1999&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[चंद्रेश पटेल कोर्डिया]] || २,३४,२३९ || ५२.९६ || -२.६४
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[विक्रमभाई अर्षीभाई माडम]] || १,९२,१५५ || ४३.४५ || +६.७८
|-
| '''बहुमत''' || || ४२,०८४ || ९.५१ || -९.४२
|-
| '''मतदान''' || || ४,४२,२९५ || ४३.४० || -१.४२
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जागा कायम)
|}

=== १९९८ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९९८ लोकसभा निवडणूक: जामनगर&lt;ref name=&quot;ECI1998&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[चंद्रेश पटेल कोर्डिया]] || २,६३,३२० || ५५.६० || +६.३१
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[भिखाभाई रामजीभाई पटेल]] || १,७३,५४१ || ३६.६७ || +२.६४
|-
| [[राष्ट्रीय जनता पार्टी]] || के. सी. वाघेला || २८,४१५ || ६.०१ || N/A
|-
| '''बहुमत''' || || ८९,७७९ || १८.९३ || +३.६७
|-
| '''मतदान''' || || ४,७३,६१० || ४४.८२ || +१०.१६
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जागा कायम)
|}

=== १९९६ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९९६ लोकसभा निवडणूक: जामनगर&lt;ref name=&quot;ECI1996&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[चंद्रेश पटेल कोर्डिया]] || १,६८,६२० || ४९.२९ || -४.५२
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[दौलतसिंहजी जाडेजा]] || १,१६,४०४ || ३४.०३ || -७.९२
|-
| [[जनता दल]] || राथोड कासमभाई एच. || २२,५१४ || ६.५८ || N/A
|-
| '''बहुमत''' || || ५२,२१६ || १५.२६ || +३.४०
|-
| '''मतदान''' || || ३,४२,०८१ || ३४.६६ || -२.११
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जागा कायम)
|}

=== १९९१ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९९१ लोकसभा निवडणूक: जामनगर&lt;ref name=&quot;ECI1991&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[चंद्रेश पटेल कोर्डिया]] || १,८८,७३४ || ५३.८१ || +१.०४
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[दौलतसिंहजी जाडेजा]] || १,४६,९५० || ४१.९५ || +७.३३
|-
| '''बहुमत''' || || X१,७८४ || ११.८६ || -६.२९
|-
| '''मतदान''' || || ३,५०,६८० || ३६.७७ || -८.१५
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जागा कायम)
|}

=== १९८९ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९८९ लोकसभा निवडणूक: जामनगर&lt;ref name=&quot;ECI1989&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[चंद्रेश पटेल कोर्डिया]] || २,२४,३५४ || ५२.७७ || N/A
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[दौलतसिंहजी जाडेजा]] || १,४७,२१५ || ३४.६२ || -२८.१०
|-
| '''बहुमत''' || || ७७,१३९ || १८.१५ || -२०.५७
|-
| '''मतदान''' || || ४,२५,१६८ || ४४.९२ || -२.४०
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (काँग्रेसकडून जागा हिसकावली)
|}

=== १९८४ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९८४ लोकसभा निवडणूक: जामनगर&lt;ref name=&quot;ECI1984&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[दौलतसिंहजी जाडेजा]] || २,४६,१७९ || ६२.७२ || +१२.५०
|-
| [[जनता पक्ष]] || [[विणोदभाई शेठ]] || ९४,३१२ || २४.०० || -१९.२०
|-
| '''बहुमत''' || || १,५१,८६७ || ३८.७२ || +३१.७०
|-
| '''मतदान''' || || ३,९२,५०१ || ४७.३२ || +३.१२
|-
| style=&quot;background-color: #00BFFF&quot; | '''काँग्रेस''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जागा कायम)
|}

== बाह्य दुवे ==
* {{भारतीय निवडणूक आयोग||S06/partycomp03.htm}}

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{गुजरातमधील लोकसभा मतदारसंघ}}

[[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:गुजरातमधील लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:जामनगर जिल्हा]]
[[वर्ग:देवभूमी द्वारका जिल्हा]]</text>
      <sha1>dzhpo9kpo9cpxl34rz0vk5s7nm6silm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721898</id>
      <parentid>2721896</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T05:46:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* सार्वत्रिक निवडणुकांचे तपशीलवार निकाल */</comment>
      <origin>2721898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20157" sha1="3dbzc38fhaxdremj812drua2h9zrabt" xml:space="preserve">'''जामनगर''' हा [[गुजरात]] राज्यातील २६ लोकसभा मतदारसंघांपैकी एक महत्त्वाचा मतदारसंघ आहे. या मतदारसंघात जामनगर आणि देवभूमी द्वारका जिल्ह्यांतील विधानसभा मतदारसंघांचा समावेश होतो.

== खासदार&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/statistical-report/statistical-reports/|title=Statistical Reports of Lok Sabha Elections|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! वर्ष !! खासदार !! पक्ष
|-
| [[१९५२ लोकसभा निवडणूक|१९५२]]&lt;ref name=&quot;ECI1951&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4111-statistical-report-on-general-elections-1951-to-the-first-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1951 to the First Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[जेठालाल हरजीवन जोशी]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९५७ लोकसभा निवडणूक|१९५७]]&lt;ref name=&quot;ECI1957&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4112-statistical-report-on-general-elections-1957-to-the-second-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1957 to the Second Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[मनुभाई शहा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९६२ लोकसभा निवडणूक|१९६२]]&lt;ref name=&quot;ECI1962&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4113-statistical-report-on-general-elections-1962-to-the-third-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1962 to the Third Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[मनुभाई शहा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९६७ लोकसभा निवडणूक|१९६७]]&lt;ref name=&quot;ECI1967&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4114-statistical-report-on-general-elections-1967-to-the-fourth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1967 to the Fourth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[एन. दांडेकर]] || [[स्वतंत्र पक्ष]]
|-
| [[१९७१ लोकसभा निवडणूक|१९७१]]&lt;ref name=&quot;ECI1971&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4115-statistical-report-on-general-elections-1971-to-the-fifth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1971 to the Fifth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[दौलतसिंहजी जाडेजा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९७७ लोकसभा निवडणूक|१९७७]]&lt;ref name=&quot;ECI1977&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4116-statistical-report-on-general-elections-1977-to-the-sixth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1977 to the Sixth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[विणोदभाई शेठ]] || [[जनता पक्ष]]
|-
| [[१९८० लोकसभा निवडणूक|१९८०]]&lt;ref name=&quot;ECI1980&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4117-statistical-report-on-general-elections-1980-to-the-seventh-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1980 to the Seventh Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[दौलतसिंहजी जाडेजा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा)]]
|-
| [[१९८४ लोकसभा निवडणूक|१९८४]]&lt;ref name=&quot;ECI1984&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4118-statistical-report-on-general-elections-1984-to-the-eighth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1984 to the Eighth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[दौलतसिंहजी जाडेजा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९८९ लोकसभा निवडणूक|१९८९]]&lt;ref name=&quot;ECI1989&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4119-statistical-report-on-general-elections-1989-to-the-ninth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1989 to the Ninth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[चंद्रेश पटेल कोर्डिया]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[१९९१ लोकसभा निवडणूक|१९९१]]&lt;ref name=&quot;ECI1991&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4120-statistical-report-on-general-elections-1991-to-the-tenth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1991 to the Tenth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[चंद्रेश पटेल कोर्डिया]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[१९९६ लोकसभा निवडणूक|१९९६]]&lt;ref name=&quot;ECI1996&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4121-statistical-report-on-general-elections-1996-to-the-eleventh-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1996 to the Eleventh Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[चंद्रेश पटेल कोर्डिया]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[१९९८ लोकसभा निवडणूक|१९९८]]&lt;ref name=&quot;ECI1998&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4122-statistical-report-on-general-elections-1998-to-the-twelfth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1998 to the Twelfth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[चंद्रेश पटेल कोर्डिया]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[१९९९ लोकसभा निवडणूक|१९९९]]&lt;ref name=&quot;ECI1999&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4123-statistical-report-on-general-elections-1999-to-the-thirteenth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1999 to the Thirteenth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[चंद्रेश पटेल कोर्डिया]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२००४ लोकसभा निवडणूक|२००४]]&lt;ref name=&quot;ECI2004&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4124-statistical-report-on-general-elections-2004-to-the-fourteenth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 2004 to the Fourteenth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[विक्रमभाई अर्षीभाई माडम]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[२००९ लोकसभा निवडणूक|२००९]]&lt;ref name=&quot;ECI2009&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/3820-general-election-2009-results/|title=General Election 2009 Results: Jamnagar|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[विक्रमभाई अर्षीभाई माडम]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[२०१४ लोकसभा निवडणूक|२०१४]]&lt;ref name=&quot;ECI2014&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/3832-general-election-2014-results/|title=General Election 2014 Results: Jamnagar|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[पूनमबेन हेमतभाई माडम]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२०१९ लोकसभा निवडणूक|२०१९]]&lt;ref name=&quot;ECI2019&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/11311-general-election-2019-results/|title=General Election 2019 Results: Jamnagar|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[पूनमबेन हेमतभाई माडम]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२०२४ लोकसभा निवडणूक|२०२४]]&lt;ref name=&quot;ECI2024&quot;&gt;{{cite web|url=https://results.eci.gov.in/PcResultGenJune2024/ConstituencywiseS0612.htm|title=2024 Lok Sabha Election Results: Jamnagar|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[पूनमबेन हेमतभाई माडम]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|}

=== १९८० सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९८० लोकसभा निवडणूक: जामनगर&lt;ref name=&quot;ECI1980&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4117-statistical-report-on-general-elections-1980-to-the-seventh-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1980 to the Seventh Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा)]] || [[दौलतसिंहजी जाडेजा]] || १,६८,६२० || ५०.२२ || +५.१२
|-
| [[जनता पक्ष]] || [[विणोदभाई शेठ]] || १,४४,९३८ || ४३.२० || -११.७०
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (अर्स)]] || गोहेल रामजीभाई जीवनभाई || १५,६२० || ४.६५ || N/A
|-
| '''बहुमत''' || || २३,६८२ || ७.०२ || -२.७८
|-
| '''मतदान''' || || ३,३५,७१० || ४४.२० || -४.६८
|-
| style=&quot;background-color: #00BFFF&quot; | '''काँग्रेस (इ)''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जनता पक्षाकडून जागा हिसकावली)
|}

=== १९७७ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९७७ लोकसभा निवडणूक: जामनगर&lt;ref name=&quot;ECI1977&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4116-statistical-report-on-general-elections-1977-to-the-sixth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1977 to the Sixth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[जनता पक्ष]] || [[विणोदभाई शेठ]] || १,९३,१२० || ५४.९० || N/A
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[दौलतसिंहजी जाडेजा]] || १,५८,६१० || ४५.१० || -२५.२०
|-
| '''बहुमत''' || || ३४,५१० || ९.८० || -३०.७०
|-
| '''मतदान''' || || ३,५१,७३० || ४८.८८ || +६.७८
|-
| style=&quot;background-color: #1F75FE&quot; | '''जनता पक्ष''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (काँग्रेसकडून जागा हिसकावली)
|}

=== १९७१ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९७१ लोकसभा निवडणूक: जामनगर&lt;ref name=&quot;ECI1971&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4115-statistical-report-on-general-elections-1971-to-the-fifth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1971 to the Fifth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[दौलतसिंहजी जाडेजा]] || १,८८,४५० || ७०.३० || +३२.२०
|-
| [[स्वतंत्र पक्ष]] || [[एन. दांडेकर]] || ७९,८३० || २९.७० || -१८.६०
|-
| '''बहुमत''' || || १,०८,६२० || ४०.६० || +३०.४०
|-
| '''मतदान''' || || २,६८,२८० || ४२.१० || -७.९०
|-
| style=&quot;background-color: #00BFFF&quot; | '''काँग्रेस''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (स्वतंत्र पक्षाकडून जागा हिसकावली)
|}

=== १९६७ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९६७ लोकसभा निवडणूक: जामनगर&lt;ref name=&quot;ECI1967&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4114-statistical-report-on-general-elections-1967-to-the-fourth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1967 to the Fourth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[स्वतंत्र पक्ष]] || [[एन. दांडेकर]] || १,३८,४६० || ४८.३० || N/A
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[मनुभाई शहा]] || १,०९,२४० || ३८.१० || -२९.१०
|-
| [[भारतीय जनसंघ]] || जी. जे. जाडेजा || ३७,५०० || १३.६० || N/A
|-
| '''बहुमत''' || || २९,२२० || १०.२० || -२४.००
|-
| '''मतदान''' || || २,८५,२०० || ५०.०० || -५.१०
|-
| style=&quot;background-color: #008080&quot; | '''स्वतंत्र पक्ष''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (काँग्रेसकडून जागा हिसकावली)
|}

=== १९६२ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९६२ लोकसभा निवडणूक: जामनगर&lt;ref name=&quot;ECI1962&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4113-statistical-report-on-general-elections-1962-to-the-third-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1962 to the Third Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[मनुभाई शहा]] || १,३५,२४० || ६७.२० || +३.४०
|-
| [[प्रजा सोशलिस्ट पार्टी]] || मगनालाल जोशी || ६६,४२० || ३२.८० || N/A
|-
| '''बहुमत''' || || ६८,८२० || ३४.२० || +६.८०
|-
| '''मतदान''' || || २,०१,६६० || ५५.१० || -१.३०
|-
| style=&quot;background-color: #00BFFF&quot; | '''काँग्रेस''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जागा कायम)
|}

=== १९५७ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९५७ लोकसभा निवडणूक: जामनगर (बॉम्बे राज्य)&lt;ref name=&quot;ECI1957&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4112-statistical-report-on-general-elections-1957-to-the-second-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1957 to the Second Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[मनुभाई शहा]] || १,२८,६५० || ६३.८० || +६.९०
|-
| [[अपक्ष]] || दिनकरराव मेहता || ७२,९५० || ३६.२० || N/A
|-
| '''बहुमत''' || || ५५,७०० || २७.६० || +१३.८०
|-
| '''मतदान''' || || २,०१,६०० || ५६.४० || +६.१०
|-
| style=&quot;background-color: #00BFFF&quot; | '''काँग्रेस''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जागा कायम)
|}

=== १९५२ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९५२ लोकसभा निवडणूक: जामनगर (सौराष्ट्र राज्य)&lt;ref name=&quot;ECI1951&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4111-statistical-report-on-general-elections-1951-to-the-first-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1951 to the First Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[जेठालाल हरजीवन जोशी]] || ९२,४५० || ५६.९० || N/A
|-
| [[किसान मजदूर प्रजा पार्टी]] || प्राणलाल शाह || ६९,९५० || ४३.१० || N/A
|-
| '''बहुमत''' || || २२,५०० || १३.८० || N/A
|-
| '''मतदान''' || || १,६२,४०० || ५०.३० || N/A
|-
| style=&quot;background-color: #00BFFF&quot; | '''काँग्रेस''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (नवीन मतदारसंघ)
|}

== बाह्य दुवे ==
* {{भारतीय निवडणूक आयोग||S06/partycomp03.htm}}

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{गुजरातमधील लोकसभा मतदारसंघ}}

[[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:गुजरातमधील लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:जामनगर जिल्हा]]
[[वर्ग:देवभूमी द्वारका जिल्हा]]</text>
      <sha1>3dbzc38fhaxdremj812drua2h9zrabt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>धंधुका लोकसभा मतदारसंघ (१९५२-२००८)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50766</id>
    <revision>
      <id>2721879</id>
      <parentid>2532484</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T05:28:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2721879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22855" sha1="80110g1abbe86rjkidqzk64fn51c4an" xml:space="preserve">'''धंधुका लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[गुजरात]] राज्यातील (पूर्वीच्या बॉम्बे राज्यातील) २६ लोकसभा मतदारसंघांपैकी एक अनुसूचित जातीसाठी राखीव असलेला मतदारसंघ होता. १९५२ मध्ये या मतदारसंघाची स्थापना झाली. २००२ च्या परिसीमन आयोगाच्या शिफारशींनुसार २००८ मध्ये हा मतदारसंघ रद्द करून त्याचे विभाजन प्रामुख्याने [[सुरेंद्रनगर लोकसभा मतदारसंघ|सुरेंद्रनगर]], [[अमरेली लोकसभा मतदारसंघ|अमरेली]] आणि [[अहमदाबाद पश्चिम (लोकसभा मतदारसंघ)|अमदावाद पश्चिम]] या मतदारसंघांमध्ये करण्यात आले.

== खासदार&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/statistical-report/statistical-reports/|title=Statistical Reports of Lok Sabha Elections|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! वर्ष !! खासदार !! पक्ष
|-
| [[१९५२ लोकसभा निवडणूक|१९५२]]&lt;ref name=&quot;ECI1951&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4111-statistical-report-on-general-elections-1951-to-the-first-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1951 to the First Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[रससिकलाल उकेडभाई परीख]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९५७ लोकसभा निवडणूक|१९५७]]&lt;ref name=&quot;ECI1957&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4112-statistical-report-on-general-elections-1957-to-the-second-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1957 to the Second Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[विद्यागौरी नीलकंठ]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९६२ लोकसभा निवडणूक|१९६२]]&lt;ref name=&quot;ECI1962&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4113-statistical-report-on-general-elections-1962-to-the-third-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1962 to the Third Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[जसवंत मेहता]] || [[प्रजा सोशलिस्ट पार्टी]]
|-
| [[१९६७ लोकसभा निवडणूक|१९६७]]&lt;ref name=&quot;ECI1967&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4114-statistical-report-on-general-elections-1967-to-the-fourth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1967 to the Fourth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[आर. के. अमिन]] || [[स्वतंत्र पक्ष]]
|-
| [[१९७१ लोकसभा निवडणूक|१९७१]]&lt;ref name=&quot;ECI1971&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4115-statistical-report-on-general-elections-1971-to-the-fifth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1971 to the Fifth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[नटुवरलाल परमार]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (संघटना)]]
|-
| [[१९७७ लोकसभा निवडणूक|१९७७]]&lt;ref name=&quot;ECI1977&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4116-statistical-report-on-general-elections-1977-to-the-sixth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1977 to the Sixth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[नटुवरलाल परमार]] || [[जनता पक्ष]]
|-
| [[१९८० लोकसभा निवडणूक|१९८०]]&lt;ref name=&quot;ECI1980&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4117-statistical-report-on-general-elections-1980-to-the-seventh-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1980 to the Seventh Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[नरसिंहभाई कारशनभाई मकवाना]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा)]]
|-
| [[१९८४ लोकसभा निवडणूक|१९८४]]&lt;ref name=&quot;ECI1984&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4118-statistical-report-on-general-elections-1984-to-the-eighth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1984 to the Eighth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[नरसिंहभाई कारशनभाई मकवाना]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९८९ लोकसभा निवडणूक|१९८९]]&lt;ref name=&quot;ECI1989&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4119-statistical-report-on-general-elections-1989-to-the-ninth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1989 to the Ninth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[रतिलाल कालिदास वर्मा]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[१९९१ लोकसभा निवडणूक|१९९१]]&lt;ref name=&quot;ECI1991&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4120-statistical-report-on-general-elections-1991-to-the-tenth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1991 to the Tenth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[रतिलाल कालिदास वर्मा]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[१९९६ लोकसभा निवडणूक|१९९६]]&lt;ref name=&quot;ECI1996&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4121-statistical-report-on-general-elections-1996-to-the-eleventh-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1996 to the Eleventh Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[रतिलाल कालिदास वर्मा]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[१९९८ लोकसभा निवडणूक|१९९८]]&lt;ref name=&quot;ECI1998&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4122-statistical-report-on-general-elections-1998-to-the-twelfth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1998 to the Twelfth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[रतिलाल कालिदास वर्मा]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[१९९९ लोकसभा निवडणूक|१९९९]]&lt;ref name=&quot;ECI1999&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4123-statistical-report-on-general-elections-1999-to-the-thirteenth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1999 to the Thirteenth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[रतिलाल कालिदास वर्मा]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२००४ लोकसभा निवडणूक|२००४]]&lt;ref name=&quot;ECI2004&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4124-statistical-report-on-general-elections-2004-to-the-fourteenth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 2004 to the Fourteenth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; || [[रतिलाल कालिदास वर्मा]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|}

== सार्वत्रिक निवडणुकांचे तपशीलवार निकाल ==
=== २००४ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ २००४ लोकसभा निवडणूक: धंधुका&lt;ref name=&quot;ECI2004&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[रतिलाल कालिदास वर्मा]] || २,३६,७२९ || ५२.५२ || -४.५२
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[अलकेशभाई कारशनभाई मकवाना]] || १,९२,३६८ || ४२.६८ || +०.१५
|-
| [[बहुजन समाज पक्ष]] || ठाकूर केवलदास परमार || १०,०१४ || २.२२ || N/A
|-
| '''बहुमत''' || || ४४,३६१ || ९.८४ || -४.६७
|-
| '''मतदान''' || || ४,५०,७२० || ४४.२१ || -१.७१
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जागा कायम)
|}

=== १९९९ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९९९ लोकसभा निवडणूक: धंधुका&lt;ref name=&quot;ECI1999&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[रतिलाल कालिदास वर्मा]] || २,६३,१०४ || ५७.०४ || -२.४०
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[मनुभाई परमार]] || १,९६,०५८ || ४२.५३ || +३.१८
|-
| '''बहुमत''' || || ६७,०४६ || १४.५१ || -५.५८
|-
| '''मतदान''' || || ४,६१,३०६ || ४५.९२ || -२.९०
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जागा कायम)
|}

=== १९९८ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९९८ लोकसभा निवडणूक: धंधुका&lt;ref name=&quot;ECI1998&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[रतिलाल कालिदास वर्मा]] || २,८३,५२२ || ५९.४४ || +५.६७
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[मनुभाई परमार]] || १,८७,७२० || ३९.३५ || +२.६९
|-
| [[जनता दल]] || चौहान प्रवीणभाई भावनभाई || ४,१८३ || ०.८८ || -१.१०
|-
| '''बहुमत''' || || ९५,८०२ || २०.०९ || +२.९८
|-
| '''मतदान''' || || ४,७७,००१ || ४८.८२ || +९.९०
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जागा कायम)
|}

=== १९९६ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९९६ लोकसभा निवडणूक: धंधुका&lt;ref name=&quot;ECI1996&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[रतिलाल कालिदास वर्मा]] || १,९९,३५३ || ५३.७७ || -६.१८
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[नरसिंहभाई कारशनभाई मकवाना]] || १,३६,००४ || ३६.६६ || -२.७७
|-
| [[जनता दल]] || मकवाना घनश्यामभाई एम. || ७,३६२ || १.९८ || N/A
|-
| '''बहुमत''' || || ६३,३४९ || १७.११ || -३.४१
|-
| '''मतदान''' || || ३,७०,७२० || ३८.९२ || -५.८६
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जागा कायम)
|}

=== १९९१ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९९१ लोकसभा निवडणूक: धंधुका&lt;ref name=&quot;ECI1991&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[रतिलाल कालिदास वर्मा]] || २,४६,१७९ || ५९.९५ || +६.०३
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[मनुभाई परमार]] || १,६१,८९३ || ३९.४३ || +६.७४
|-
| '''बहुमत''' || || ८४,२८६ || २०.५२ || -०.७१
|-
| '''मतदान''' || || ४,१०,६५२ || ४४.७८ || -६.२३
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जागा कायम)
|}

=== १९८९ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९८९ लोकसभा निवडणूक: धंधुका&lt;ref name=&quot;ECI1989&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[रतिलाल कालिदास वर्मा]] || २,५०,६८४ || ५३.९२ || N/A
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[नरसिंहभाई कारशनभाई मकवाना]] || १,५२,०२१ || ३२.६९ || -२७.३१
|-
| [[अपक्ष]] || परमार लल्लुभाई आर. || ५१,२४४ || ११.०२ || N/A
|-
| '''बहुमत''' || || ९८,६६३ || २१.२३ || -१८.७५
|-
| '''मतदान''' || || ४,६४,९२५ || ५१.०१ || +४.२७
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (काँग्रेसकडून जागा हिसकावली)
|}

=== १९८४ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९८४ लोकसभा निवडणूक: धंधुका&lt;ref name=&quot;ECI1984&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[नरसिंहभाई कारशनभाई मकवाना]] || २,२४,३५४ || ६०.०० || +६.८१
|-
| [[जनता पक्ष]] || [[नटुवरलाल परमार]] || ७४,७०८ || १९.९८ || -२६.०२
|-
| [[लोकदल]] || राठोड बी. के. || ६८,५२० || १८.३२ || N/A
|-
| '''बहुमत''' || || १,४९,६४६ || ३९.९८ || +३२.८३
|-
| '''मतदान''' || || ३,७३,९२० || ४६.७४ || +३.१०
|-
| style=&quot;background-color: #00BFFF&quot; | '''काँग्रेस''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जागा कायम)
|}

=== १९८० सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९८० लोकसभा निवडणूक: धंधुका&lt;ref name=&quot;ECI1980&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा)]] || [[नरसिंहभाई कारशनभाई मकवाना]] || १,७२,५४२ || ५३.१९ || +१२.७९
|-
| [[जनता पक्ष]] || [[नटुवरलाल परमार]] || १,४९,०१४ || ४६.०० || -१३.६०
|-
| '''बहुमत''' || || २३,५२८ || ७.१५ || -१२.०९
|-
| '''मतदान''' || || ३,२४,३८० || ४३.६४ || -७.१६
|-
| style=&quot;background-color: #00BFFF&quot; | '''काँग्रेस (इ)''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जनता पक्षाकडून जागा हिसकावली)
|}

=== १९७७ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९७७ लोकसभा निवडणूक: धंधुका&lt;ref name=&quot;ECI1977&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[जनता पक्ष]] || [[नटुवरलाल परमार]] || २,११,४६२ || ५९.६० || N/A
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || परमार मनुभाई एच. || १,४३,३९१ || ४०.४० || +२.६४
|-
| '''बहुमत''' || || ६८,०७१ || १९.२४ || +३.९०
|-
| '''मतदान''' || || ३,५४,८५३ || ५०.८० || +५.१२
|-
| style=&quot;background-color: #1F75FE&quot; | '''जनता पक्ष''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (काँग्रेस (सं) कडून जागा हिसकावली)
|}

=== १९७१ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९७१ लोकसभा निवडणूक: धंधुका&lt;ref name=&quot;ECI1971&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (संघटना)]] || [[नटुवरलाल परमार]] || १,६०,४०४ || ५३.१० || N/A
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || भानजीभाई परमार || १,१४,०५० || ३७.७६ || -६.३६
|-
| '''बहुमत''' || || ४६,३५४ || १५.३४ || +३.५०
|-
| '''मतदान''' || || ३,०२,०८१ || ४५.६८ || -१०.६२
|-
| style=&quot;background-color: #00BFFF&quot; | '''काँग्रेस (सं)''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (स्वतंत्र पक्षाकडून जागा हिसकावली)
|}

=== १९६७ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९६७ लोकसभा निवडणूक: धंधुका&lt;ref name=&quot;ECI1967&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[स्वतंत्र पक्ष]] || [[आर. के. अमिन]] || १,६०,८४८ || ५५.९६ || N/A
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || एस. आर. शाह || १,२६,८२० || ४४.१२ || +३.११
|-
| '''बहुमत''' || || ३४,०२८ || ११.८४ || -६.०४
|-
| '''मतदान''' || || २,८७,४३० || ५६.३० || -०.५०
|-
| style=&quot;background-color: #008080&quot; | '''स्वतंत्र पक्ष''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (प्रजा सोशलिस्ट पक्षाकडून जागा हिसकावली)
|}

=== १९६२ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९६२ लोकसभा निवडणूक: धंधुका&lt;ref name=&quot;ECI1962&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[प्रजा सोशलिस्ट पार्टी]] || [[जसवंत मेहता]] || १,१७,६०२ || ५८.८९ || N/A
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || विद्यागौरी नीलकंठ || ८१,९०८ || ४१.०१ || -९.५०
|-
| '''बहुमत''' ||

==बाह्य दुवे==
*{{भारतीय निवडणूक आयोग||S06/partycomp09.htm}}

[[वर्ग:भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:गुजरातमधील भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ]]

{{गुजरातमधील लोकसभा मतदारसंघ}}</text>
      <sha1>80110g1abbe86rjkidqzk64fn51c4an</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>वलसाड लोकसभा मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50781</id>
    <revision>
      <id>2721869</id>
      <parentid>2195834</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T05:05:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2721869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11871" sha1="951qgs3r3kt7xck0udjdmjfcyb71748" xml:space="preserve">== खासदार ==
वलसाड (पूर्वीचे बुलसार) हा [[गुजरात]] राज्यातील २६ लोकसभा मतदारसंघांपैकी एक अनुसूचित जमातीसाठी (ST) राखीव असलेला मतदारसंघ आहे. राजकीय क्षेत्रात या मतदारसंघाला सूचक/मार्गदर्शक (Bellwether) मतदारसंघ मानले जाते; कारण या मतदारसंघातून जो पक्ष विजयी होतो, तोच केंद्र सरकार स्थापन करतो असा इतिहास राहिला आहे.

या मतदारसंघातून निवडून आलेल्या खासदारांची यादी खालीलप्रमाणे आहे:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! वर्ष !! खासदार !! पक्ष
|-
| [[१९५७ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९५७]] || [[मोराजी देसाई]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९६२ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९६२]] || [[नवरोजी कागडा श्रेष्ठ]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९६७ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९६७]] || [[नवरोजी कागडा श्रेष्ठ]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९७१ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९७१]] || [[नवरोजी कागडा श्रेष्ठ]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (संघटना)]]
|-
| [[१९७७ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९७७]] || [[नानूभाई पटेल]] || [[जनता पक्ष]]
|-
| [[१९८० भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९८०]] || [[उत्तमभाई पटेल]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा)]]
|-
| [[१९८४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९८४]] || [[उत्तमभाई पटेल]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९८९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९८९]] || [[अर्जुनभाई पटेल]] || [[जनता दल]]
|-
| [[१९९१ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९१]] || [[उत्तमभाई पटेल]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९९६ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९६]] || [[मणीभाई चौधरी]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[१९९८ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९८]] || [[मणीभाई चौधरी]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[१९९९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|१९९९]] || [[मणीभाई चौधरी]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२००४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२००४]] || [[किशनभाई पटेल]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[२००९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२००९]] || [[किशनभाई पटेल]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[२०१४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२०१४]] || [[डॉ. के. सी. पटेल]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२०१९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२०१९]] || [[डॉ. के. सी. पटेल]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२०२४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक|२०२४]] || [[धवल लक्ष्मणभाई पटेल]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|}

== सार्वत्रिक निवडणुकांचे तपशीलवार निकाल ==

=== २०२४ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ २०२४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक: वलसाड
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[धवल लक्ष्मणभाई पटेल]] || ७,६६,३०६ || ५६.१३ || -५.११
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[अनंतकुमार हसमुखभाई पटेल]] || ५,५५,६०० || ४०.७० || +७.१०
|-
| [[बहुजन समाज पक्ष]] || माणकभाई जत्राभाई शंकर || ९,९३६ || १.२८ || -०.१८
|-
| '''बहुमत''' || || २,१०,७०६ || १५.४३ || -१२.२१
|-
| '''मतदान''' || || १३,६५,१८९ || ७२.७१ || -२.६६
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जागा कायम)
|}

=== २०१९ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ २०१९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक: वलसाड
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[डॉ. के. सी. पटेल]] || ७,७१,९८० || ६१.२४ || +६.१९
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[जितुभाई हरजीभाई चौधरी]] || ४,१७,८४८ || ३३.१५ || -६.०६
|-
| [[बहुजन समाज पक्ष]] || पंकजकुमार प्रभुभाई पटेल || ९,९३६ || ०.७९ || -०.५२
|-
| '''बहुमत''' || || ३,५४,१३२ || २८.०९ || +१२.२५
|-
| '''मतदान''' || || १२,६०,९०६ || ७५.३७ || +१.०८
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जागा कायम)
|}

=== २०१४ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ २०१४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक: वलसाड
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[डॉ. के. सी. पटेल]] || ६,१७,७७२ || ५५.०५ || +१८.४६
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[किशनभाई वेस्ताभाई पटेल]] || ४,०९,७६८ || ३६.२१ || -११.१७
|-
| [[आम आदमी पक्ष]] || गवरंगभाई रामेशभाई पटेल || १८,६९० || १.६६ || N/A
|-
| '''बहुमत''' || || २,०७,९६- || १८.४४ || +१७.६५
|-
| '''मतदान''' || || ११,२१,९५६ || ७४.२८ || +१८.४७
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (काँग्रेसकडून जागा हिसकावली)
|}

=== २००९ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ २००९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक: वलसाड
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[किशनभाई वेस्ताभाई पटेल]] || ३,५७,७५५ || ४७.३८ || -१.७०
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[धिरूभाई छगनभाई पटेल]] || ३,५०,५७६ || ४६.५९ || +०.६९
|-
| [[बहुजन समाज पक्ष]] || नैनेशभाई मधूभाई भोये || १५,७२५ || २.०८ || +०.२२
|-
| '''बहुमत''' || || ७,१७९ || ०.७९ || -२.३९
|-
| '''मतदान''' || || ७,५४,९३३ || ५५.८१ || -३.०९
|-
| style=&quot;background-color: #00BFFF&quot; | '''काँग्रेस''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जागा कायम)
|}

=== २००४ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ २००४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक: बुलसार (ST)
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[किशनभाई वेस्ताभाई पटेल]] || ३,४०,५५३ || ४९.०८ || +४.४०
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[मणीभाई रामजीभाई चौधरी]] || ३,१८,६५४ || ४५.९० || -५.७१
|-
| [[बहुजन समाज पक्ष]] || गुणवंतभाई नवनीतभाई पटेल || १२,९१७ || १.८६ || N/A
|-
| '''बहुमत''' || || २१,८९९ || ३.१८ || -३.७५
|-
| '''मतदान''' || || ६,९३,९३१ || ५८.९० || +१.३१
|-
| style=&quot;background-color: #00BFFF&quot; | '''काँग्रेस''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (भाजपाकडून जागा हिसकावली)
|}

==बाह्य दुवे==
* {{भारतीय निवडणूक आयोग||S06/partycomp26.htm}}

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{गुजरातमधील लोकसभा मतदारसंघ}}

[[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:गुजरातमधील लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:वलसाड जिल्हा]]</text>
      <sha1>951qgs3r3kt7xck0udjdmjfcyb71748</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721870</id>
      <parentid>2721869</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T05:06:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* खासदार */</comment>
      <origin>2721870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11345" sha1="f2xr0vu3ic5h23xklb53gk1tcynhbih" xml:space="preserve">== खासदार ==
वलसाड (पूर्वीचे बुलसार) हा [[गुजरात]] राज्यातील २६ लोकसभा मतदारसंघांपैकी एक अनुसूचित जमातीसाठी (ST) राखीव असलेला मतदारसंघ आहे. राजकीय क्षेत्रात या मतदारसंघाला सूचक/मार्गदर्शक (Bellwether) मतदारसंघ मानले जाते; कारण या मतदारसंघातून जो पक्ष विजयी होतो, तोच केंद्र सरकार स्थापन करतो असा इतिहास राहिला आहे.

या मतदारसंघातून निवडून आलेल्या खासदारांची यादी खालीलप्रमाणे आहे:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! वर्ष !! खासदार !! पक्ष
|-
| [[१९५७ लोकसभा निवडणूक|१९५७]] || [[मोरारजी देसाई]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९६२ लोकसभा निवडणूक|१९६२]] || [[नवरोजी कागडा श्रेष्ठ]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९६७ लोकसभा निवडणूक|१९६७]] || [[नवरोजी कागडा श्रेष्ठ]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९७१ लोकसभा निवडणूक|१९७१]] || [[नवरोजी कागडा श्रेष्ठ]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (संघटना)]]
|-
| [[१९७७ लोकसभा निवडणूक|१९७७]] || [[नानूभाई पटेल]] || [[जनता पक्ष]]
|-
| [[१९८० लोकसभा निवडणूक|१९८०]] || [[उत्तमभाई पटेल]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा)]]
|-
| [[१९८४ लोकसभा निवडणूक|१९८४]] || [[उत्तमभाई पटेल]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९८९ लोकसभा निवडणूक|१९८९]] || [[अर्जुनभाई पटेल]] || [[जनता दल]]
|-
| [[१९९१ लोकसभा निवडणूक|१९९१]] || [[उत्तमभाई पटेल]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९९६ लोकसभा निवडणूक|१९९६]] || [[मणीभाई चौधरी]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[१९९८ लोकसभा निवडणूक|१९९८]] || [[मणीभाई चौधरी]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[१९९९ लोकसभा निवडणूक|१९९९]] || [[मणीभाई चौधरी]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२००४ लोकसभा निवडणूक|२००४]] || [[किशनभाई पटेल]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[२००९ लोकसभा निवडणूक|२००९]] || [[किशनभाई पटेल]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[२०१४ लोकसभा निवडणूक|२०१४]] || [[डॉ. के.सी. पटेल]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२०१९ लोकसभा निवडणूक|२०१९]] || [[डॉ. के.सी. पटेल]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२०२४ लोकसभा निवडणूक|२०२४]] || [[धवल लक्ष्मणभाई पटेल]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|}

== सार्वत्रिक निवडणुकांचे तपशीलवार निकाल ==

=== २०२४ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ २०२४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक: वलसाड
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[धवल लक्ष्मणभाई पटेल]] || ७,६६,३०६ || ५६.१३ || -५.११
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[अनंतकुमार हसमुखभाई पटेल]] || ५,५५,६०० || ४०.७० || +७.१०
|-
| [[बहुजन समाज पक्ष]] || माणकभाई जत्राभाई शंकर || ९,९३६ || १.२८ || -०.१८
|-
| '''बहुमत''' || || २,१०,७०६ || १५.४३ || -१२.२१
|-
| '''मतदान''' || || १३,६५,१८९ || ७२.७१ || -२.६६
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जागा कायम)
|}

=== २०१९ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ २०१९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक: वलसाड
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[डॉ. के. सी. पटेल]] || ७,७१,९८० || ६१.२४ || +६.१९
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[जितुभाई हरजीभाई चौधरी]] || ४,१७,८४८ || ३३.१५ || -६.०६
|-
| [[बहुजन समाज पक्ष]] || पंकजकुमार प्रभुभाई पटेल || ९,९३६ || ०.७९ || -०.५२
|-
| '''बहुमत''' || || ३,५४,१३२ || २८.०९ || +१२.२५
|-
| '''मतदान''' || || १२,६०,९०६ || ७५.३७ || +१.०८
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जागा कायम)
|}

=== २०१४ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ २०१४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक: वलसाड
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[डॉ. के. सी. पटेल]] || ६,१७,७७२ || ५५.०५ || +१८.४६
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[किशनभाई वेस्ताभाई पटेल]] || ४,०९,७६८ || ३६.२१ || -११.१७
|-
| [[आम आदमी पक्ष]] || गवरंगभाई रामेशभाई पटेल || १८,६९० || १.६६ || N/A
|-
| '''बहुमत''' || || २,०७,९६- || १८.४४ || +१७.६५
|-
| '''मतदान''' || || ११,२१,९५६ || ७४.२८ || +१८.४७
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (काँग्रेसकडून जागा हिसकावली)
|}

=== २००९ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ २००९ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक: वलसाड
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[किशनभाई वेस्ताभाई पटेल]] || ३,५७,७५५ || ४७.३८ || -१.७०
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[धिरूभाई छगनभाई पटेल]] || ३,५०,५७६ || ४६.५९ || +०.६९
|-
| [[बहुजन समाज पक्ष]] || नैनेशभाई मधूभाई भोये || १५,७२५ || २.०८ || +०.२२
|-
| '''बहुमत''' || || ७,१७९ || ०.७९ || -२.३९
|-
| '''मतदान''' || || ७,५४,९३३ || ५५.८१ || -३.०९
|-
| style=&quot;background-color: #00BFFF&quot; | '''काँग्रेस''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जागा कायम)
|}

=== २००४ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ २००४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक: बुलसार (ST)
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[किशनभाई वेस्ताभाई पटेल]] || ३,४०,५५३ || ४९.०८ || +४.४०
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[मणीभाई रामजीभाई चौधरी]] || ३,१८,६५४ || ४५.९० || -५.७१
|-
| [[बहुजन समाज पक्ष]] || गुणवंतभाई नवनीतभाई पटेल || १२,९१७ || १.८६ || N/A
|-
| '''बहुमत''' || || २१,८९९ || ३.१८ || -३.७५
|-
| '''मतदान''' || || ६,९३,९३१ || ५८.९० || +१.३१
|-
| style=&quot;background-color: #00BFFF&quot; | '''काँग्रेस''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (भाजपाकडून जागा हिसकावली)
|}

==बाह्य दुवे==
* {{भारतीय निवडणूक आयोग||S06/partycomp26.htm}}

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{गुजरातमधील लोकसभा मतदारसंघ}}

[[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:गुजरातमधील लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:वलसाड जिल्हा]]</text>
      <sha1>f2xr0vu3ic5h23xklb53gk1tcynhbih</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पाटण लोकसभा मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50782</id>
    <revision>
      <id>2721874</id>
      <parentid>2195812</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T05:14:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2721874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11963" sha1="nwpnt2273vvy4nev7hyyactrp72ads0" xml:space="preserve">== खासदार ==
पाटण हा [[गुजरात]] राज्यातील २६ लोकसभा मतदारसंघांपैकी एक आहे. या मतदारसंघात पाटण आणि बनासकांठा जिल्ह्यातील काही विधानसभा मतदारसंघांचा समावेश होतो.

या मतदारसंघातून निवडून आलेल्या खासदारांची यादी खालीलप्रमाणे आहे:&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/statistical-report/statistical-reports/|title=Statistical Reports of Lok Sabha Elections|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! वर्ष !! खासदार !! पक्ष
|-
| [[१९५७ लोकसभा निवडणूक|१९५७]] || [[ठाकोर मोटिसिंग बहुरसिंग]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९६२ लोकसभा निवडणूक|१९६२]] || [[पुरुषाोत्तमदास पटेल]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९६७ लोकसभा निवडणूक|१९६७]] || [[डी. आर. परमार]] || [[स्वतंत्र पक्ष]]
|-
| [[१९७१ लोकसभा निवडणूक|१९७१]] || [[खेमचंदभाई सोमाभाई चावडा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (संघटना)]]
|-
| [[१९७७ लोकसभा निवडणूक|१९७७]] || [[खेमचंदभाई सोमाभाई चावडा]] || [[जनता पक्ष]]
|-
| [[१९८० लोकसभा निवडणूक|१९८०]] || [[खेमचंदभाई सोमाभाई चावडा]] || [[जनता पक्ष]]
|-
| [[१९८४ लोकसभा निवडणूक|१९८४]] || [[पुनमचंद मीठाभाई वणकर]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९८९ लोकसभा निवडणूक|१९८९]] || [[खेमचंदभाई सोमाभाई चावडा]] || [[जनता दल]]
|-
| [[१९९१ लोकसभा निवडणूक|१९९१]] || [[महेश कनोडिया]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[१९९६ लोकसभा निवडणूक|१९९६]] || [[महेश कनोडिया]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[१९९८ लोकसभा निवडणूक|१९९८]] || [[महेश कनोडिया]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[१९९९ लोकसभा निवडणूक|१९९९]] || [[प्रवीण राष्ट्रपाल]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[२००४ लोकसभा निवडणूक|२००४]] || [[महेश कनोडिया]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२००९ लोकसभा निवडणूक|२००९]] || [[जगदीश ठाकोर]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[२०१४ लोकसभा निवडणूक|२०१४]] || [[लीलाधर वाघेला]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२०१९ लोकसभा निवडणूक|२०१९]] || [[भरतसिंहजी डाभी]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२०२४ लोकसभा निवडणूक|२०२४]] || [[भरतसिंहजी डाभी]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|}

== सार्वत्रिक निवडणुकांचे तपशीलवार निकाल ==

=== २०२४ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ २०२४ लोकसभा निवडणूक: पाटण&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://results.eci.gov.in/PcResultGenJune2024/ConstituencywiseS063.htm|title=2024 Lok Sabha Election Results: Patan|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[भरतसिंहजी डाभी]] || ६,८४,३८९ || ५१.५६ || -४.६८
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[चंदनजी ठाकोर]] || ५,५२,६१३ || ४१.६२ || +४.३४
|-
| [[अपक्ष]] || ठाकोर विष्णूजी अथाजी || २१,२८२ || १.६० || N/A
|-
| '''बहुमत''' || || १,३१,७७६ || ९.९४ || -९.०२
|-
| '''मतदान''' || || १३,२७,३७८ || ५८.७० || -३.७१
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जागा कायम)
|}

=== २०१९ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ २०१९ लोकसभा निवडणूक: पाटण&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/11311-general-election-2019-results/|title=General Election 2019 Results: Patan|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[भरतसिंहजी डाभी]] || ६,३३,३६७ || ५६.२४ || +१.९९
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[जगदीश ठाकोर]] || ४,३९,४८८ || ३९.२८ || -१.७५
|-
| [[बहुजन समाज पक्ष]] || चौधरी महाजीभाई करमशीभाई || १७,३२७ || १.५४ || +०.५४
|-
| '''बहुमत''' || || १,९३,८७९ || १६.९६ || +३.७४
|-
| '''मतदान''' || || ११,३३,२६७ || ६२.४१ || -६.३३
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जागा कायम)
|}

=== २०१४ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ २०१४ लोकसभा निवडणूक: पाटण&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/3832-general-election-2014-results/|title=General Election 2014 Results: Patan|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[लीलाधर वाघेला]] || ५,१८,५३८ || ५४.२५ || +१०.३२
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[जगदीश ठाकोर]] || ३,७९,८१९ || ४१.०३ || -७.७७
|-
| [[बहुजन समाज पक्ष]] || मगनभाई परमार || ९,५१३ || १.०० || -०.५५
|-
| '''बहुमत''' || || १,३८,७१९ || १३.२२ || +८.३५
|-
| '''मतदान''' || || १०,४९,१८० || ६८.७४ || +२३.६५
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (काँग्रेसकडून जागा हिसकावली)
|}

=== २००९ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ २००९ लोकसभा निवडणूक: पाटण&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/3820-general-election-2009-results/|title=General Election 2009 Results: Patan|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[जगदीश ठाकोर]] || २,८३,७७३ || ४८.८० || +६.७८
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[भवसिंह राठोड]] || २,६५,०२३ || ४३.९३ || -२.६७
|-
| [[बहुजन समाज पक्ष]] || सोलंकी खेमचंदभाई सोमभाई || ९,०२९ || १.५५ || -०.४८
|-
| '''बहुमत''' || || १८,७५० || ४.८७ || +०.२९
|-
| '''मतदान''' || || ५,८१,५२० || ४५.०९ || -२.३७
|-
| style=&quot;background-color: #00BFFF&quot; | '''काँग्रेस''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (भाजपाकडून जागा हिसकावली)
|}

=== २००४ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ २००४ लोकसभा निवडणूक: पाटण&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4124-statistical-report-on-general-elections-2004-to-the-fourteenth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 2004 to the Fourteenth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[महेश कनोडिया]] || २,७३,३६९ || ४६.६० || +२.५८
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[प्रवीन राष्ट्रपाल]] || २,४६,६४५ || ४२.०२ || -७.३२
|-
| [[बहुजन समाज पक्ष]] || डाभी हेमजीभाई नरांजिभाई || ११,९१० || २.०३ || N/A
|-
| '''बहुमत''' || || २६,७२४ || ४.५८ || -०.७४
|-
| '''मतदान''' || || ५,८६,५८६ || ४७.४६ || +२.२४
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (काँग्रेसकडून जागा हिसकावली)
|}

==बाह्य दुवे==
* {{भारतीय निवडणूक आयोग||S06/partycomp13.htm}}

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{गुजरातमधील लोकसभा मतदारसंघ}}

[[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:गुजरातमधील लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:पाटण जिल्हा]]</text>
      <sha1>nwpnt2273vvy4nev7hyyactrp72ads0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721875</id>
      <parentid>2721874</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T05:17:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* सार्वत्रिक निवडणुकांचे तपशीलवार निकाल */</comment>
      <origin>2721875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30001" sha1="tv557soofemwf6cimum6mbet8ac9nsx" xml:space="preserve">== खासदार ==
पाटण हा [[गुजरात]] राज्यातील २६ लोकसभा मतदारसंघांपैकी एक आहे. या मतदारसंघात पाटण आणि बनासकांठा जिल्ह्यातील काही विधानसभा मतदारसंघांचा समावेश होतो.

या मतदारसंघातून निवडून आलेल्या खासदारांची यादी खालीलप्रमाणे आहे:&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/statistical-report/statistical-reports/|title=Statistical Reports of Lok Sabha Elections|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! वर्ष !! खासदार !! पक्ष
|-
| [[१९५७ लोकसभा निवडणूक|१९५७]] || [[ठाकोर मोटिसिंग बहुरसिंग]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९६२ लोकसभा निवडणूक|१९६२]] || [[पुरुषाोत्तमदास पटेल]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९६७ लोकसभा निवडणूक|१९६७]] || [[डी. आर. परमार]] || [[स्वतंत्र पक्ष]]
|-
| [[१९७१ लोकसभा निवडणूक|१९७१]] || [[खेमचंदभाई सोमाभाई चावडा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (संघटना)]]
|-
| [[१९७७ लोकसभा निवडणूक|१९७७]] || [[खेमचंदभाई सोमाभाई चावडा]] || [[जनता पक्ष]]
|-
| [[१९८० लोकसभा निवडणूक|१९८०]] || [[खेमचंदभाई सोमाभाई चावडा]] || [[जनता पक्ष]]
|-
| [[१९८४ लोकसभा निवडणूक|१९८४]] || [[पुनमचंद मीठाभाई वणकर]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९८९ लोकसभा निवडणूक|१९८९]] || [[खेमचंदभाई सोमाभाई चावडा]] || [[जनता दल]]
|-
| [[१९९१ लोकसभा निवडणूक|१९९१]] || [[महेश कनोडिया]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[१९९६ लोकसभा निवडणूक|१९९६]] || [[महेश कनोडिया]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[१९९८ लोकसभा निवडणूक|१९९८]] || [[महेश कनोडिया]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[१९९९ लोकसभा निवडणूक|१९९९]] || [[प्रवीण राष्ट्रपाल]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[२००४ लोकसभा निवडणूक|२००४]] || [[महेश कनोडिया]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२००९ लोकसभा निवडणूक|२००९]] || [[जगदीश ठाकोर]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[२०१४ लोकसभा निवडणूक|२०१४]] || [[लीलाधर वाघेला]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२०१९ लोकसभा निवडणूक|२०१९]] || [[भरतसिंहजी डाभी]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२०२४ लोकसभा निवडणूक|२०२४]] || [[भरतसिंहजी डाभी]] || [[भारतीय जनता पक्ष]]
|}

== सार्वत्रिक निवडणुकांचे तपशीलवार निकाल ==

=== २०२४ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ २०२४ लोकसभा निवडणूक: पाटण&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://results.eci.gov.in/PcResultGenJune2024/ConstituencywiseS063.htm|title=2024 Lok Sabha Election Results: Patan|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[भरतसिंहजी डाभी]] || ६,८४,३८९ || ५१.५६ || -४.६८
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[चंदनजी ठाकोर]] || ५,५२,६१३ || ४१.६२ || +४.३४
|-
| [[अपक्ष]] || ठाकोर विष्णूजी अथाजी || २१,२८२ || १.६० || N/A
|-
| '''बहुमत''' || || १,३१,७७६ || ९.९४ || -९.०२
|-
| '''मतदान''' || || १३,२७,३त्८ || ५८.७० || -३.७१
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जागा कायम)
|}

=== २०१९ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ २०१९ लोकसभा निवडणूक: पाटण&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/11311-general-election-2019-results/|title=General Election 2019 Results: Patan|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[भरतसिंहजी डाभी]] || ६,३३,३६७ || ५६.२४ || +१.९९
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[जगदीश ठाकोर]] || ४,३९,४८८ || ३९.२८ || -१.७५
|-
| [[बहुजन समाज पक्ष]] || चौधरी महाजीभाई करमशीभाई || १७,३२७ || १.५४ || +०.५४
|-
| '''बहुमत''' || || १,९३,८७९ || १६.९६ || +३.७४
|-
| '''मतदान''' || || ११,३३,२६७ || ६२.४१ || -६.३३
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जागा कायम)
|}

=== २०१४ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ २०१४ लोकसभा निवडणूक: पाटण&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/3832-general-election-2014-results/|title=General Election 2014 Results: Patan|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[लीलाधर वाघेला]] || ५,१८,५३८ || ५४.२५ || +१०.३२
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[जगदीश ठाकोर]] || ३,७९,८१९ || ४१.०३ || -७.७७
|-
| [[बहुजन समाज पक्ष]] || मगनभाई परमार || ९,५१३ || १.०० || -०.५५
|-
| '''बहुमत''' || || १,३८,७१९ || १३.२२ || +८.३५
|-
| '''मतदान''' || || १०,४९,१८० || ६८.७४ || +२३.६५
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (काँग्रेसकडून जागा हिसकावली)
|}

=== २००९ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ २००९ लोकसभा निवडणूक: पाटण&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/3820-general-election-2009-results/|title=General Election 2009 Results: Patan|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[जगदीश ठाकोर]] || २,८३,त्७३ || ४८.८० || +६.७८
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[भवसिंह राठोड]] || २,६५,०२३ || ४३.९३ || -२.६७
|-
| [[महागुजरात जनता पार्टी]] || नारणभाई पटेल || १८,५५४ || ३.०२ || N/A
|-
| [[बहुजन समाज पक्ष]] || सोलंकी खेमचंदभाई सोमभाई || ९,०२९ || १.५५ || -०.४८
|-
| '''बहुमत''' || || १८,७५० || ४.८७ || +०.२९
|-
| '''मतदान''' || || ५,८१,५२० || ४५.०९ || -२.३७
|-
| style=&quot;background-color: #00BFFF&quot; | '''काँग्रेस''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (भाजपाकडून जागा हिसकावली)
|}

=== २००४ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ २००४ लोकसभा निवडणूक: पाटण&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4124-statistical-report-on-general-elections-2004-to-the-fourteenth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 2004 to the Fourteenth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[महेश कनोडिया]] || २,७३,३६९ || ४६.६० || +२.५८
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[प्रवीन राष्ट्रपाल]] || २,४६,६४५ || ४२.०२ || -७.३२
|-
| [[बहुजन समाज पक्ष]] || डाभी हेमजीभाई नरांजिभाई || ११,९१० || २.०३ || N/A
|-
| '''बहुमत''' || || २६,७२४ || ४.५८ || -०.७४
|-
| '''मतदान''' || || ५,८६,५८६ || ४७.४६ || +२.२४
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (काँग्रेसकडून जागा हिसकावली)
|}

=== १९९९ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९९९ लोकसभा निवडणूक: पाटण&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4123-statistical-report-on-general-elections-1999-to-the-thirteenth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1999 to the Thirteenth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[प्रवीन राष्ट्रपाल]] || २,६३,३२० || ४९.३४ || +७.३४
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[महेश कनोडिया]] || २,३५,१०१ || ४४.०२ || -७.९२
|-
| [[जनता दल (धर्मनिरपेक्ष)]] || चौधरी नथूभाई के. || २४,१४५ || ४.५२ || N/A
|-
| '''बहुमत''' || || २८,२१९ || ५.३२ || -४.६२
|-
| '''मतदान''' || || ५,५२,१८२ || ४५.२२ || -८.१५
|-
| style=&quot;background-color: #00BFFF&quot; | '''काँग्रेस''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (भाजपाकडून जागा हिसकावली)
|}

=== १९९८ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९९८ लोकसभा निवडणूक: पाटण&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4122-statistical-report-on-general-elections-1998-to-the-twelfth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1998 to the Twelfth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[महेश कनोडिया]] || ३,०५,१४० || ५१.९४ || +८.८८
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[प्रवीन राष्ट्रपाल]] || २४६,७८३ || ४२.०० || +६.७३
|-
| [[राष्ट्रीय जनता पार्टी]] || पटेल जगन्नाथभाई एन. || २९,८१४ || ५.०७ || N/A
|-
| '''बहुमत''' || || ५८,३५७ || ९.९४ || +२.१५
|-
| '''मतदान''' || || ६,०५,३६३ || ५३.३७ || +१०.८२
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जागा कायम)
|}

=== १९९६ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९९६ लोकसभा निवडणूक: पाटण&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4121-statistical-report-on-general-elections-1996-to-the-eleventh-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1996 to the Eleventh Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[महेश कनोडिया]] || १,९८,७८४ || ४३.०६ || -५.८६
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[खेमचंदभाई सोमाभाई चावडा]] || १,६२,७८५ || ३५.२७ || -४.२५
|-
| [[जनता दल]] || राथोड शंकरजी || ७४,१८३ || १६.०७ || +१०.१२
|-
| '''बहुमत''' || || ३५,९९९ || ७.७९ || -१.६१
|-
| '''मतदान''' || || ४,७६,८२० || ४२.५५ || -२.४१
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जागा कायम)
|}

=== १९९१ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९९१ लोकसभा निवडणूक: पाटण&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4120-statistical-report-on-general-elections-1991-to-the-tenth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1991 to the Tenth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय जनता पक्ष]] || [[महेश कनोडिया]] || २,२०,८९५ || ४८.९२ || N/A
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[खेमचंदभाई सोमाभाई चावडा]] || १,७८,४५६ || ३९.५२ || +७.३३
|-
| [[जनता दल]] || परमार मनिलाल एल. || २६,८८९ || ५.९५ || -५१.०८
|-
| '''बहुमत''' || || ४२,४३९ || ९.४० || -२४.७४
|-
| '''मतदान''' || || ४,६६,१५२ || ४४.९६ || -११.५४
|-
| style=&quot;background-color: #FF9933&quot; | '''भाजपा''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जनता दलकडून जागा हिसकावली)
|}

=== १९८९ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९८९ लोकसभा निवडणूक: पाटण&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4119-statistical-report-on-general-elections-1989-to-the-ninth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1989 to the Ninth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[जनता दल]] || [[खेमचंदभाई सोमाभाई चावडा]] || ३,३२,४८८ || ५७.०३ || N/A
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[पुनमचंद मीठाभाई वणकर]] || १,८७,५१६ || ३२.१९ || -२३.१०
|-
| [[अपक्ष]] || परमार हिरालाल आर. || ४४,२०४ || ७.५९ || N/A
|-
| '''बहुमत''' || || १,४४,९७२ || २४.८४ || +११.७८
|-
| '''मतदान''' || || ५,९९,११० || ५६.५० || +४.३४
|-
| style=&quot;background-color: #1F75FE&quot; | '''जनता दल''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (काँग्रेसकडून जागा हिसकावली)
|}

=== १९८४ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९८४ लोकसभा निवडणूक: पाटण&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4118-statistical-report-on-general-elections-1984-to-the-eighth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1984 to the Eighth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[पुनमचंद मीठाभाई वणकर]] || २४८,०७६ || ५५.२९ || +६.०७
|-
| [[जनता पक्ष]] || [[खेमचंदभाई सोमाभाई चावडा]] || १८९,५७० || ४२.२३ || -१.७४
|-
| '''बहुमत''' || || ५८,५०६ || १३.०६ || +७.८१
|-
| '''मतदान''' || || ४,६१,९२६ || ५२.१६ || +१.७८
|-
| style=&quot;background-color: #00BFFF&quot; | '''काँग्रेस''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जागा कायम)
|}

=== १९८० सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९८० लोकसभा निवडणूक: पाटण&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4117-statistical-report-on-general-elections-1980-to-the-seventh-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1980 to the Seventh Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा)]] || [[परमार हिरालाल रणछोडदास]] || १,८८,७३४ || ४९.२२ || +१२.५०
|-
| [[जनता पक्ष]] || [[खेमचंदभाई सोमाभाई चावडा]] || १,६८,६२० || ४३.९७ || -२३.०१
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (अर्स)]] || चावडा हिरालाल भगवानजी || १९,२३५ || ५.०२ || N/A
|-
| '''बहुमत''' || || २०,११४ || ५.२५ || -२५.०१
|-
| '''मतदान''' || || ३,९४,८२१ || ५०.३८ || -७.१२
|-
| style=&quot;background-color: #00BFFF&quot; | '''काँग्रेस (इ)''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (जनता पक्षाकडून जागा हिसकावली)
|}

=== १९७७ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९७७ लोकसभा निवडणूक: पाटण&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4116-statistical-report-on-general-elections-1977-to-the-sixth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1977 to the Sixth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[जनता पक्ष]] || [[खेमचंदभाई सोमाभाई चावडा]] || २५४,७६३ || ६६.९८ || N/A
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || परमार पन्नालाल पुनमचंद || १३९,७६८ || ३६.७२ || -८.४०
|-
| '''बहुमत''' || || ११४,९९५ || ३०.२६ || +२५.४०
|-
| '''मतदान''' || || ३,९२,३४१ || ५७.५० || +६.०५
|-
| style=&quot;background-color: #1F75FE&quot; | '''जनता पक्ष''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (काँग्रेस (सं) कडून जागा हिसकावली)
|}

=== १९७१ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९७१ लोकसभा निवडणूक: पाटण&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4115-statistical-report-on-general-elections-1971-to-the-fifth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1971 to the Fifth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (संघटना)]] || [[खेमचंदभाई सोमाभाई चावडा]] || १४७,०६४ || ४९.९६ || N/A
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || परमार पन्नालाल पुनमचंद || १३२,७९० || ४५.१२ || -१.७५
|-
| [[अपक्ष]] || परमार नटवरलाल के. || १४,५०८ || ४.९२ || N/A
|-
| '''बहुमत''' || || १४,२७४ || ४.८६ || -२.१०
|-
| '''मतदान''' || || ३,०१,८६१ || ५१.४५ || -४.६२
|-
| style=&quot;background-color: #00BFFF&quot; | '''काँग्रेस (सं)''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (स्वतंत्र पक्षाकडून जागा हिसकावली)
|}

=== १९६७ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९६७ लोकसभा निवडणूक: पाटण&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4114-statistical-report-on-general-elections-1967-to-the-fourth-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1967 to the Fourth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[स्वतंत्र पक्ष]] || [[डी. आर. परमार]] || १३९,३१७ || ५३.८३ || +२७.२७
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || पी. आर. पटेल || १२१,३७० || ४६.८७ || -१०.९६
|-
| '''बहुमत''' || || १७,९४७ || ६.९६ || -२४.३१
|-
| '''मतदान''' || || २,६९,१५८ || ५६.०७ || -०.५८
|-
| style=&quot;background-color: #008080&quot; | '''स्वतंत्र पक्ष''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (काँग्रेसकडून जागा हिसकावली)
|}

=== १९६२ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९६२ लोकसभा निवडणूक: पाटण&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4113-statistical-report-on-general-elections-1962-to-the-third-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1962 to the Third Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || [[पुरुषोत्तमदास रणछोडदास पटेल]] || १,२५,७९७ || ५७.८३ || +१७.१८
|-
| [[स्वतंत्र पक्ष]] || याज्ञिक कांतीप्रसाद जयशंकर || ५७,७८४ || २६.५६ || N/A
|-
| [[भारतीय जनसंघ]] || ठाकोर मोतीसिंग बहुरसिंग || १७,४८६ || ८.०४ || N/A
|-
| '''बहुमत''' || || ६८,०१३ || ३१.२७ || +१२.७१
|-
| '''मतदान''' || || २,१७,५२१ || ५६.६५ || -२.६५
|-
| style=&quot;background-color: #00BFFF&quot; | '''काँग्रेस''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (अपक्षाकडून जागा हिसकावली)
|}

=== १९५७ सार्वत्रिक निवडणूक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ १९५७ लोकसभा निवडणूक: पाटण (बॉम्बे राज्य)&lt;ref name=&quot;ECI1957&quot;&gt;{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/4112-statistical-report-on-general-elections-1957-to-the-second-lok-sabha/|title=Statistical Report on General Elections, 1957 to the Second Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|access-date=October 14, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%&quot; | पक्ष
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | उमेदवार
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | मते
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%&quot; | %
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%&quot; | ±%
|-
| [[अपक्ष]] || [[ठाकोर मोतीसिंग बहुरसिंग]] || १,३१,८०२ || ५९.३० || N/A
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] || त्रिवेदी विजयकुमार माधवलाल || ९०,४५८ || ४०.६५ || N/A
|-
| '''बहुमत''' || || ४१,३४४ || १८.५६ || N/A
|-
| '''मतदान''' || || २,२२,२६० || ५९.३० || N/A
|-
| style=&quot;background-color: #DCDCDC&quot; | '''अपक्ष''' ||colspan=&quot;4&quot;| '''विजयी''' (नवीन मतदारसंघ)
|}

==बाह्य दुवे==
* {{भारतीय निवडणूक आयोग||S06/partycomp13.htm}}

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{गुजरातमधील लोकसभा मतदारसंघ}}

[[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:गुजरातमधील लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:पाटण जिल्हा]]</text>
      <sha1>tv557soofemwf6cimum6mbet8ac9nsx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>एच.डी.देवेगौडा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54779</id>
    <redirect title="ह.दो. देवेगौड" />
    <revision>
      <id>2721823</id>
      <parentid>2696786</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T01:00:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[ह. दो. देवेगौड]] to [[ह.दो. देवेगौड]]</comment>
      <origin>2721823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="eiidj9b8kyaruomuyv35fi3ws614hx1" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[ह.दो. देवेगौड]]</text>
      <sha1>eiidj9b8kyaruomuyv35fi3ws614hx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>रिचमंड (व्हर्जिनिया)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55241</id>
    <revision>
      <id>2721790</id>
      <parentid>2713390</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T17:56:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* अर्थव्यवस्था */</comment>
      <origin>2721790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23842" sha1="c8def4teqx80twqckgui7y3qzmw337o" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट शहर
| नाव = रिचमंड
| स्थानिक = Richmond
| चित्र = Collage of Landmarks in Richmond, Virginia v 1.jpg
| ध्वज =
| चिन्ह = 
| नकाशा१ = व्हर्जिनिया
| नकाशा२ = अमेरिका
| देश = अमेरिका
| राज्य = [[व्हर्जिनिया]]
| स्थापना = [[इ.स. १९०६]]
| महापौर =
| क्षेत्रफळ =१६२
| उंची = १६६
| लोकसंख्या_वर्ष = २०१०
| लोकसंख्या = २,०४,२१४
| घनता = १,२४०
| महानगर_लोकसंख्या = १२,५८,२५१
| वेळ = [[यूटीसी]] - ७:००
| वेब = [http://www.richmondgov.com/ richmondgov.com]
|latd = 37 |latm = 32 |lats = 28 |latNS = N
|longd = 77 |longm = 25 |longs = 58 |longEW = W
}}
'''रिचमंड''' ({{lang-en|Richmond}}) ही [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेतील]] [[व्हर्जिनिया]] राज्याची राजधानी व तिसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. [[अमेरिकन यादवी युद्ध|अमेरिकेच्या यादवी युद्धादरम्यान]] हे शहर दक्षिणेची राजधानी होते. रिचमंड शहर व्हर्जिनियाच्या पूर्व भागात [[वॉशिंग्टन, डी.सी.]]पासून १०८ मैल अंतरावर स्थित आहे.

== इतिहास ==
रिचमंड अमेरिकेतील सगळ्यात जुन्या मोठ्या शहरांपैकी एक आहे. या शहराची स्थापना १७३७ मध्ये [[दुसरा विल्यम बर्ड|दुसऱ्या विल्यम बर्डने]] केली. [[अमेरिकन क्रांती]] दरम्यान या शहराला व्यूहात्मक महत्त्व होते. १७८० मध्ये व्हर्जिनिया राज्याची राजधानी [[विल्यम्सबर्ग (व्हर्जिनिया)|विल्यम्सबर्ग]]हून रिचमंड येथे हलवण्यात आली. हे शहर ब्रिटिशांच्या हल्ल्यांपासून अधिक सुरक्षित मानले जात होते. येथेच [[पॅट्रिक हेन्री]] यांनी त्यांचे प्रसिद्ध भाषण दिले होते.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.britannica.com/place/Richmond-Virginia |title=रिचमंड - इतिहास आणि भूगोल |प्रकाशक=एनसायक्लोपीडिया ब्रिटानिका |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

=== अमेरिकन यादवी युद्ध ===
[[अमेरिकन यादवी युद्ध|अमेरिकन यादवी युद्धादरम्यान]] रिचमंड १८६१ मध्ये रिचमंड [[कॉन्फेडरेट स्टेट्स ऑफ अमेरिका]]ची राजधानीचे शहर होते. दक्षिण राज्यांची राजधानी असल्यामुळे हे शहर राजकीय घडामोडींचे केंद्र झाले होते. तसेच यादवी युद्धाच्या काळात हे शहर दक्षिणेकडील राज्यांसाठी एक प्रमुख औद्योगिक केंद्र आणि रेल्वेचे जाळे असलेले महत्त्वाचे ठिकाण होते. येथून दक्षिणेच्या सैन्याला शस्त्रे आणि रसद पुरवली जात असे.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.history.com/topics/american-civil-war/richmond-va-civil-war |title=यादवी युद्धात रिचमंडचे महत्त्व |प्रकाशक=इतिहास वाहिनी |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

=== यादवी युद्धाचा शेवट आणि परिणाम ===
राजधानी असल्यामुळे संपूर्ण यादवी युद्धात युनियन सैन्याने रिचमंडवर ताबा मिळवण्यासाठी अनेक मोहिमा आखल्या. अखेर एप्रिल १८६५ मध्ये [[युनियन सैन्य|युनियन सैन्याने]] शहराला वेढा घातला. कॉन्फेडरेट सैन्याने शहरातून माघार घेताना अनेक महत्त्वाच्या इमारतींना आग लावली, ज्यामुळे शहराचा मोठा भाग उद्ध्वस्त झाला. रिचमंडचे पतन हे यादवी युद्धाच्या समाप्तीचे आणि युनियनच्या विजयाचे एक प्रमुख लक्षण मानले जाते.

== भूगोल ==
भौगोलिकदृष्ट्या रिचमंड हे व्हर्जिनियाच्या पीडमोंट प्रदेशात [[जेम्स नदी (व्हर्जिनिया)|जेम्स नदीच्या]] काठावर वसलेले आहे. जेम्स नदी जेथे डोंगराळ भागातून सपाट मैदानी प्रदेशात प्रवेश करते तेथे या शहराची स्थापना झाली. यामुळे पूर्वी नदीवरील वाहतूक आणि जलशक्तीचा वापर करून उद्योगांचा विकास करणे सोपे झाले. शहराचे हवामान समशीतोष्ण असून येथे चारही ऋतू स्पष्टपणे अनुभवता येतात.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.nps.gov/rich/index.htm |title=रिचमंडचा भूगोल |प्रकाशक=युनायटेड स्टेट्स नॅशनल पार्क सर्व्हिस |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

== अर्थव्यवस्था ==
रिचमंडची अर्थव्यवस्था अनेक क्षेत्रांवर आधारित आहे. राज्याची राजधानी असल्याने येथे सरकारी कार्यालये आणि तत्संबधित व्यवसाय मोठ्या प्रमाणात आहेत. हे शहर प्रामुख्याने कायदा, वित्त आणि सरकारी सेवांचे एक प्रमुख केंद्र आहे. अनेक [[फॉर्च्युन ५००]] कंपन्यांची मुख्यालये या शहरात स्थित आहेत. बँकिंग आणि वित्तीय सेवांचा येथे मोठ्या प्रमाणावर विस्तार झाला असून [[फेडरल रिझर्व्ह बँक ऑफ रिचमंड]] येथे असून [[कॅपिटल वन]] या बँक आणि वित्तसंस्थेचे मुख्यालयही आहे.. याशिवाय जैवतंत्रज्ञान, आरोग्य सेवा आणि उच्च शिक्षण क्षेत्र देखील स्थानिक अर्थव्यवस्थेला मोठी गती देतात.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.richmondfed.org/about_us |title=फेडरल रिझर्व्ह बँक ऑफ रिचमंड आणि स्थानिक अर्थव्यवस्था |प्रकाशक=फेडरल रिझर्व्ह बँक |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

== वस्तीविभागणी ==
{{US Census population
| 1790 = 3761
| 1800 = 5737
| 1810 = 9735
| 1820 = 12067
| 1830 = 16060
| 1840 = 20153
| 1850 = 27570
| 1860 = 37910
| 1870 = 51038
| 1880 = 63600
| 1890 = 81388
| 1900 = 85050
| 1910 = 127628
| 1920 = 171667
| 1930 = 182929
| 1940 = 193042
| 1950 = 230310
| 1960 = 219958
| 1970 = 249621
| 1980 = 219214
| 1990 = 203056
| 2000 = 197790
| 2010 = 204214
| 2020 = 226610
| estyear = 2025
| estimate = 237257
| estref = &lt;ref name=&quot;USCensusEst2025&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/popest/2020s-counties-total.html|title=County Population Totals and Components of Change: 2020-2025|publisher=United States Census Bureau|access-date=April 17, 2026}}&lt;/ref&gt; {{increase}}
| align-fn = center
| footnote = यू.एस. दशवार्षिक जनगणना&lt;ref name=&quot;DecennialCensus&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.census.gov/prod/www/decennial.html |title=Census of Population and Housing from 1790 |publisher=[[US Census Bureau]] |access-date=January 24, 2022 |archive-date=May 7, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150507121432/http://www.census.gov/prod/www/decennial.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;१७९०–१९६०&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://mapserver.lib.virginia.edu |title=Historical Census Browser |publisher=University of Virginia Library |access-date=January 2, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131226073904/http://mapserver.lib.virginia.edu/ |archive-date=December 26, 2013 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; १९००–१९९०&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.census.gov/population/cencounts/va190090.txt |title=Population of Counties by Decennial Census: 1900 to 1990 |publisher=United States Census Bureau |access-date=January 2, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131215150359/http://www.census.gov/population/cencounts/va190090.txt |archive-date=December 15, 2013 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;१९९०–२०००&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.census.gov/population/www/cen2000/briefs/phc-t4/tables/tab02.pdf |title=Census 2000 PHC-T-4. Ranking Tables for Counties: 1990 and 2000 |publisher=United States Census Bureau |access-date=January 2, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141218203824/http://www.census.gov/population/www/cen2000/briefs/phc-t4/tables/tab02.pdf |archive-date=December 18, 2014 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;२०१०–२०२०&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/2020-population-and-housing-state-data.html |title=2020 Population and Housing State Data |newspaper=Census.gov |publisher=United States Census Bureau |access-date=August 14, 2021 |archive-date=August 24, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210824081449/https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/2020-population-and-housing-state-data.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| align = right
}}

रिचमंडची लोकसंख्या सुमारे २,२६,००० आहे. हे एक स्वतंत्र शहर असून ते [[हेन्रिको काउंटी, व्हर्जिनिया|हेन्रिको काउंटीने]] वेढलेले आहे, ज्याची लोकसंख्या सुमारे ३,३४,००० आहे. [[रिचमंड महानगर|रिचमंड महानगर प्रदेशाची]] अंदाजित लोकसंख्या सुमारे १३ लाख आहे.

=== वांशिक विभागणी ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+'''रिचमंड शहर, व्हर्जिनिया – वांशिक आणि वंशपरंपरागत रचना'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{nobold|''टीप: यू.एस. जनगणना ही हिस्पॅनिक/लॅटिनोला एक वंशपरंपरागत श्रेणी मानते. हा तक्ता वांशिक श्रेणींमधून लॅटिनोंना वगळतो आणि त्यांना एका स्वतंत्र श्रेणीत ठेवतो. हिस्पॅनिक/लॅटिनो कोणत्याही वंशाचे असू शकतात.''}}&lt;/small&gt;
!वंश / वंशपरंपरा &lt;small&gt;(''NH = गैर-हिस्पॅनिक'')&lt;/small&gt;
!लोकसंख्या १९८०&lt;ref name=1980Census&gt;{{Cite web|title=1980 Census of Population - General Social and Economic Characteristics - Virginia - Table 15 - Persons by Race: 1980 and Table 16  - Total Persons and Spanish Origin Persons by Type of Spanish Origin and Race: 1980 |url=https://www2.census.gov/prod2/decennial/documents/1980/1980censusofpopu80148uns_bw.pdf|website=[[United States Census Bureau]]|page=13-24|via=[[WayBack Machine]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20260218082208/https://www2.census.gov/prod2/decennial/documents/1980/1980censusofpopu80148uns_bw.pdf| archive-date=February 18, 2026}}&lt;/ref&gt;
!लोकसंख्या १९९०&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1990 Census of Population - General Population Characteristics - Virginia: Tables 3-6 - Race and Hispanic Origin |website=[[United States Census Bureau]]|url=https://www2.census.gov/library/publications/decennial/1990/cp-1/cp-1-48.pdf|access-date=|page=13-51|via=[[WayBack Machine]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624191618/https://www2.census.gov/library/publications/decennial/1990/cp-1/cp-1-48.pdf| archive-date=June 24, 2021}}&lt;/ref&gt;
!लोकसंख्या २०००&lt;ref name=2000CensusP004&gt;{{Cite web|title=P004: Hispanic or Latino, and Not Hispanic or Latino by Race – 2000: DEC Summary File 1 – Richmond city, Virginia|url=https://data.census.gov/table?g=160XX00US5167000&amp;tid=DECENNIALSF12000.P004|website=[[United States Census Bureau]] |access-date= }}&lt;/ref&gt;
!लोकसंख्या २०१०&lt;ref name=2010CensusP2&gt;{{Cite web|title=P2: Hispanic or Latino, and Not Hispanic or Latino by Race – 2010: DEC Redistricting Data (PL 94-171) – Richmond city, Virginia|url=https://data.census.gov/cedsci/table?q=p2&amp;g=160XX00US5167000&amp;tid=DECENNIALPL2010.P2|website=[[United States Census Bureau]] |access-date= }}&lt;/ref&gt;
!style=&quot;background-color: #ffffb3;&quot; | लोकसंख्या २०२०&lt;ref name=2020CensusP2&gt;{{Cite web|title=P2: Hispanic or Latino, and Not Hispanic or Latino by Race – 2020: DEC Redistricting Data (PL 94-171) – Richmond city, Virginia|url=https://data.census.gov/cedsci/table?q=p2&amp;g=160XX00US5167000&amp;tid=DECENNIALPL2020.P2|website=[[United States Census Bureau]] |access-date= }}&lt;/ref&gt;
!% १९८०
!% १९९०
!% २०००
!% २०१०
!style=&quot;background-color: #ffffb3;&quot; |% २०२०
|-
|[[अमेरिकेतील गोरे लोक|केवळ गोरे]] (NH)
|१०३,९०४
|८७,२२२
|७४,५०६
|७९,८१३
|style='background: #ffffe6; |९५,२२०
|४७.४०%
|४२.९५%
|३७.६७%
|३९.०८%
|style='background: #ffffe6; |४२.०२%
|-
|[[आफ्रिकन अमेरिकन|केवळ काळे किंवा आफ्रिकन अमेरिकन]] (NH)
|१११,२४३
|१११,६४४
|११२,४५५
|१०२,२६४
|style='background: #ffffe6; |९०,४९०
|५०.७५%
|५४.९८%
|५६.८६%
|५०.०८%
|style='background: #ffffe6; |३९.९३%
|-
|[[अमेरिकेतील मूळ निवासी|केवळ मूळ अमेरिकन]] किंवा [[अलास्काचे मूळ निवासी]] (NH)
|३५७
|४४१
|४६०
|५१४
|style='background: #ffffe6; |४४०
|०.१६%
|०.२२%
|०.२३%
|०.२५%
|style='background: #ffffe6; |०.१९%
|-
|[[अमेरिकेतील आशियाई लोक|केवळ आशियाई]] (NH)
|९७६
|१,७४१
|२,४३७
|४,६७९
|style='background: #ffffe6; |६,१९९
|०.४५%
|०.८६%
|१.२३%
|२.२९%
|style='background: #ffffe6; |२.७४%
|-
|[[हवाईचे मूळ निवासी]] किंवा [[पॅसिफिक बेटवासी अमेरिकन|पॅसिफिक बेटवासी]] (NH)
|x &lt;ref&gt;१९८० च्या जनगणनेत आशियाई श्रेणीत समाविष्ट&lt;/ref&gt;
|x &lt;ref&gt;१९९० च्या जनगणनेत आशियाई श्रेणीत समाविष्ट&lt;/ref&gt;
|६६
|९३
|style='background: #ffffe6; |६९
|x
|x
|०.०३%
|०.०५%
|style='background: #ffffe6; |०.०३%
|-
|[[अमेरिकेतील वंश आणि वांशिक गट|केवळ इतर वंश]] (NH)
|५२४
|११०
|३१९
|३६७
|style='background: #ffffe6; |१,३७८
|०.२४%
|०.०५%
|०.१६%
|०.१८%
|style='background: #ffffe6; |०.६१%
|-
|[[अमेरिकेतील बहुवांशिक लोक|मिश्र वंश किंवा बहुवांशिक]] (NH)
|x &lt;ref&gt;१९८० च्या जनगणनेत हा पर्याय नव्हता&lt;/ref&gt;
|x &lt;ref&gt;१९९० च्या जनगणनेत हा पर्याय नव्हता&lt;/ref&gt;
|२,४७३
|३,६८१
|style='background: #ffffe6; |९,०६७
|x
|x
|१.२५%
|१.८०%
|style='background: #ffffe6; |४.००%
|-
|[[हिस्पॅनिक आणि लॅटिनो अमेरिकन|हिस्पॅनिक किंवा लॅटिनो]] (कोणत्याही वंशाचे)
|२,२१०
|१,८९८
|५,०७४
|१२,८०३
|style='background: #ffffe6; |२३,७४७
|१.०१%
|०.९३%
|२.५७%
|६.२७%
|style='background: #ffffe6; |१०.४८%
|-
|'''एकूण'''
|'''२१९,२१४'''
|'''२०३,०५६'''
|'''१९७,७९०'''
|'''२०४,२१४'''
|style='background: #ffffe6; |'''२२६,६१० '''
|'''१००.००%'''
|'''१००.००%'''
|'''१००.००%'''
|'''१००.००%'''
|style='background: #ffffe6; |'''१००.००%'''
|}

== उच्च शिक्षण आणि विद्यापीठे ==
रिचमंड हे व्हर्जिनियामधील उच्च शिक्षणाचे एक प्रमुख केंद्र आहे. येथील [[व्हर्जिनिया कॉमनवेल्थ युनिव्हर्सिटी]] हे एक अग्रगण्य सार्वजनिक संशोधन विद्यापीठ वैद्यकीय संशोधन आणि कला क्षेत्रातील अभ्यासक्रमांसाठी प्रसिद्ध आहे. तसेच [[युनिव्हर्सिटी ऑफ रिचमंड]] हे खाजगी विद्यापीठ त्याच्या व्यावसायिक आणि कायदेशिक्षण अभ्यासक्रमांसाठी ओळखले जाते. याशिवाय [[व्हर्जिनिया युनियन युनिव्हर्सिटी]] ही [[ऐतिहासिक कृष्णवर्णीय संस्था]] आणि परिसरातील [[रेनॉल्ड्स कम्युनिटी कॉलेज]] स्थानिक विद्यार्थ्यांना तांत्रिक व व्यावसायिक शिक्षण पुरवतात.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.vcu.edu/about-vcu/ |title=व्हर्जिनिया कॉमनवेल्थ युनिव्हर्सिटी - परिचय |प्रकाशक=व्हर्जिनिया कॉमनवेल्थ युनिव्हर्सिटी |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.richmond.edu/about/ |title=युनिव्हर्सिटी ऑफ रिचमंड आणि शैक्षणिक क्षेत्र |प्रकाशक=युनिव्हर्सिटी ऑफ रिचमंड |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

== वाहतूक व्यवस्था ==
रिचमंड [[इंटरस्टेट ९५]] आणि [[इंटरस्टेट ६४|६४ च्या]] तिठ्यावर आहे. [[ॲमट्रॅक]] सेवा शहराला देशातील इतर प्रमुख शहरांशी रेल्वेमार्गाने जोडते. तसेच [[रिचमंड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] हा येथील मुख्य विमानतळ आहे. जेम्स नदीवरील [[रिचमंड बंदर]] मालवाहतुकीसाठी उपयुक्त ठरते, तर स्थानिक प्रवासासाठी [[ग्रेटर रिचमंड ट्रान्झिट कंपनी]]ची बस सेवा आणि बीआरटी (बस रॅपिड ट्रान्झिट) प्रणाली उपलब्ध आहे.&lt;ref&gt;{{cite web |दुवा=https://www.transportation.va.gov/ |title=व्हर्जिनिया वाहतूक व्यवस्था आणि रिचमंड केंद्र |प्रकाशक=व्हर्जिनिया वाहतूक विभाग |भाषा=इंग्लिश }}{{मृत दुवा|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.richmondgov.com/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120103103032/http://www.richmondgov.com/ |date=2012-01-03 }}
* [http://www.visit.richmond.com/ स्वागत कक्ष] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070427123201/http://www.visit.richmond.com/ |date=2007-04-27 }}
{{कॉमन्स|Richmond, Virginia|रिचमंड}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भसूची}}

{{अमेरिकेतील राज्यांच्या राजधानीची शहरे}}

[[वर्ग:व्हर्जिनियामधील शहरे]]
[[वर्ग:अमेरिकेतील राज्यांच्या राजधानीची शहरे]]</text>
      <sha1>c8def4teqx80twqckgui7y3qzmw337o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>माँटगोमेरी (अलाबामा)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58735</id>
    <revision>
      <id>2721810</id>
      <parentid>2704363</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T22:21:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snow Lion Fenian</username>
        <id>143551</id>
      </contributor>
      <origin>2721810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2876" sha1="rvalkcnyiplkump9jav9ef8h3uwuf0z" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट शहर
| नाव = मॉंटगोमेरी
| स्थानिक = Montgomery
| चित्र =Alabama River.jpg
| चित्र_वर्णन = मॉंटगोमेरीजवळील [[अलाबामा नदी]]
| ध्वज = Flag of Montgomery, Alabama.svg
| चिन्ह = 
| नकाशा१ = अलाबामा
| नकाशा२ = अमेरिका
| देश = अमेरिका
| राज्य = [[चित्र:Flag of Alabama.svg|border|20 px]] [[अलाबामा]]
| स्थापना = ३ डिसेंबर १८१९
| महापौर = 
| क्षेत्रफळ = ४०४.५
| उंची = 
| लोकसंख्या = २,०५,७६४&lt;ref name=&quot;2010 pop&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|last=Spencer|first=Thomas|title=2010 Census: Rural to urban shift for Alabama population|दुवा=http://blog.al.com/spotnews/2011/02/2010_census_rural_to_urban_shi.html|work=al.com|accessdate=24 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110824050852/http://blog.al.com/spotnews/2011/02/2010_census_rural_to_urban_shi.html|archivedate=2011-08-24|date=25 February 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| घनता =१,०५९
| वेळ = [[यूटीसी]] - ६:००
| वेब =[http://www.montgomeryal.gov www.montgomeryal.gov]
|latd = 32 |latm = 21 |lats = 42 |latNS = N
|longd = 86 |longm = 16 |longs = 45 |longEW = W
}}
'''मॉंटगोमेरी''' ({{lang-en|Montgomery}}) ही [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] देशाच्या [[अलाबामा]] राज्याची राजधानी व दुसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. राज्याच्या दक्षिण-पूर्व भागात वसलेल्या मॉंटगोमेरी शहराची लोकसंख्या २.०५ लाख तर महानगर क्षेत्राची लोकसंख्या ३.७५ लाख इतकी आहे.

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.montgomeryal.gov अधिकृत संकेतस्थळ]
* {{wikivoyage|Montgomery|मॉंटगोमेरी}}
{{कॉमन्स वर्ग|Montgomery, Alabama|मॉंटगोमेरी}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}


{{अमेरिकेतील राज्यांच्या राजधानीची शहरे}}

[[वर्ग:अलाबामामधील शहरे]]
[[वर्ग:अमेरिकेतील राज्यांच्या राजधानीची शहरे]]
[[वर्ग:माँटगोमेरी काउंटी (अलाबामा)]]</text>
      <sha1>rvalkcnyiplkump9jav9ef8h3uwuf0z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>स्वामीनारायण</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58975</id>
    <revision>
      <id>2721925</id>
      <parentid>2701414</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:03:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishnu888</username>
        <id>82059</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */ इंग्रजी भाषेत</comment>
      <origin>2721925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5733" sha1="qiigg2t79swffa4wtssvt7duvkkd50c" xml:space="preserve">{{विस्तार}}
'''स्वामीनारायण''' उर्फ '''सहजानंद स्वामी''' (IAST: Svāmīnārāyaṇa) ([[गुजराती भाषा|गुजराती]]: સ્વામિનારાયણ ; मूळ नाव: ''घनश्याम पांडे'') (३ एप्रिल १७८१ – १ जून १८३०) हे [[हिंदू धर्म|हिंदू धर्मातील]] [[स्वामीनारायण संप्रदाय|स्वामीनारायण संप्रदायाचे]] ('''उद्धव संप्रदाय''')&lt;ref&gt;{{जर्नल स्रोत|date=2024-09-25|title=स्वामीनारायण सम्प्रदाय|url=https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A5%80%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%A3_%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%AF|journal=विकिपीडिया|language=hi}}&lt;/ref&gt;संस्थापक आहेत. त्यांना '''नीलकंठ वर्णी''' म्हणूनही ओळखले जाते.&lt;ref&gt;{{जर्नल स्रोत|date=2024-10-24|title=स्वामिनारायण|url=https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%A3|journal=विकिपीडिया|language=hi}}&lt;/ref&gt;ते भगवान विष्णूचे अवतार आहेत. त्यांचे अनुयायी जगभर पसरले असून मुख्यतः [[गुजराती]] समाजात त्यांचा प्रभाव आहे. ''शिक्षापत्री'' व ''वचनामृत'' हे स्वामीनारायण संप्रदायाचे मूळ ग्रंथ आहेत.नीलकंठ वर्णी उर्फ सहजानंदजी यांचा जन्म उत्तरप्रदेशच्या गोंडा जिल्ह्यातल्या छपिया नावच्या गावात झाला.

&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.esakal.com/culture-and-religion/swaminarayan-sampraday-history-in-marathi-dnb85|title=Swaminarayan Sampraday : स्वामी नारायण संप्रदयाचा इतिहास माहितीये? जाणून घ्या|last=भावसार-बगाडे|first=धनश्री|date=2023-06-01|website=Marathi News Esakal|language=Mr|access-date=2025-01-14}}&lt;/ref&gt;, एक योगी आणि तपस्वी होते, ज्यांना त्यांचे अनुयायी कृष्णाचा अवतार किंवा पुरुषोत्तमाचा सर्वोच्च अवतार मानत असत, आणि ज्यांच्याभोवती स्वामीनारायण संप्रदाय विकसित झाला.&lt;ref&gt;{{जर्नल स्रोत|date=2026-10-03|title=Swaminarayan|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Swaminarayan&amp;oldid=1378172569|journal=Wikipedia|language=en}}&lt;/ref&gt;

== मंदिरे ==
श्री स्वामीनारायण मंदिर, वडताल, [[गुजरात]] &lt;ref&gt;{{जर्नल स्रोत|date=2024-09-11|title=Swaminarayan Mandir, Vadtal|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Swaminarayan_Mandir,_Vadtal|journal=Wikipedia|language=en}}&lt;/ref&gt;

श्री स्वामीनारायण मंदिर छपिया,जिल्हा गोंडा, उत्तर प्रदेश&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.historyinhindi.in/2021/06/blog-post_51.html|title=स्वामीनारायण मन्दिर छपिया की जानकारी|last=पाएं|first=लिंक|last2=Facebook|date=2021-06-26|language=hi|access-date=2025-01-14|last3=X|last4=Pinterest|last5=ईमेल|last6=ऐप|first6=दूसरे|archive-date=2025-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20250114141142/https://www.historyinhindi.in/2021/06/blog-post_51.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

श्री स्वामीनारायण मंदिर भूज, गुजरात&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.esakal.com/culture-and-religion/swaminarayan-sampraday-history-in-marathi-dnb85|title=Swaminarayan Sampraday : स्वामी नारायण संप्रदयाचा इतिहास माहितीये? जाणून घ्या|last=भावसार-बगाडे|first=धनश्री|date=2023-06-01|website=Marathi News Esakal|language=Mr|access-date=2025-01-14}}&lt;/ref&gt;

स्वामिनारायण अक्षरधाम मंदिर, दिल्ली&lt;ref&gt;{{जर्नल स्रोत|date=2024-10-15|title=अक्षरधाम मंदिर, दिल्ली|url=https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%85%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%B0%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%AE_%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B0,_%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%B2%E0%A5%80|journal=विकिपीडिया|language=hi}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ यादी ==
&lt;references /&gt;
{{हिंदू धर्म}}

[[वर्ग:हिंदू आचार्य]]
[[वर्ग:इ.स. १७८१ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १८३० मधील मृत्यू]]</text>
      <sha1>qiigg2t79swffa4wtssvt7duvkkd50c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>होम मिनिस्टर (मालिका)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64289</id>
    <revision>
      <id>2721768</id>
      <parentid>2718607</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T17:10:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41910-22</username>
        <id>185743</id>
      </contributor>
      <comment>/* विशेष भाग */</comment>
      <origin>2721768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27473" sha1="28t4t6db4a92swud9smz4cf9vp7kuvd" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम
| कार्यक्रम = होम मिनिस्टर
| चित्र = 
| लोगो_चित्र_शीर्षक = 
| उपशीर्षक = 
| प्रकार = 
| निर्माता = 
| निर्मिती संस्था = 
| दिग्दर्शक = महेंद्र कदम
| क्रिएटीव्ह दिग्दर्शक = 
| सूत्रधार = [[आदेश बांदेकर]], [[जितेंद्र जोशी]], [[निलेश साबळे]]
| कलाकार = 
| पंच = 
| आवाज = 
| अभिवाचक = 
| थीम संगीत संगीतकार = 
| शीर्षकगीत = 
| अंतिम संगीत = 
| संगीतकार = 
| देश = [[भारत]]
| भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]]
| वर्ष संख्या = २०
| एपिसोड संख्या = ६२२५
| कार्यकारी निर्माता = 
| सुपरवायझिंग निर्माता = 
| असोसिएट निर्माता = 
| सह निर्माता = 
| कथा संकलन = 
| संकलन =
| स्थळ = 
| कॅमेरा = 
| चालण्याचा वेळ = सोमवार ते शनिवार संध्या. ६ वाजता
| वाहिनी = [[झी मराठी]]
| चित्र प्रकार = 
| ध्वनी प्रकार = 
| पहिला भाग = 
* १३ सप्टेंबर २००४ ते १ मे २०१०
* १४ जानेवारी २०११ ते २१ मार्च २०२०
* ८ जून २०२० ते ९ एप्रिल २०२२
* २७ जून २०२२ ते १५ सप्टेंबर २०२४
| प्रथम प्रसारण = ३१ ऑगस्ट २०२६
| शेवटचे प्रसारण = चालू
| आधी = 
| नंतर = [[कृष्णाईच्या लेकी]]
| सारखे = [[महा मिनिस्टर]]
}}

'''होम मिनिस्टर''' हा [[झी मराठी]] या वाहिनीवरील एक कार्यक्रम आहे. ह्या कार्यक्रमात [[आदेश बांदेकर]] प्रत्येक एपिसोडमध्ये वेगवेगळ्या स्पर्धा २ वहिनींमध्ये घेतात. प्रत्येक एपिसोडमध्ये जिंकणाऱ्या वहिनींना एक पैठणी देण्यात येते. लॉकडाऊनदरम्यान '''घरच्या घरी''' या विशेष पर्वामध्ये व्हिडीओ कॉलद्वारे कार्यक्रमाचं शूटिंग सुरू करण्यात आलं होतं.

==टीआरपी==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; | आठवडा
! rowspan=&quot;2&quot; | वर्ष
! colspan=&quot;2&quot; | TRP
! rowspan=&quot;2&quot; | संदर्भ
|-
! TVT
! क्रमांक
|-
|आठवडा ४१
|२०१७
|१.९
|४
|
|-
|आठवडा ४४
|२०१७
|२.१
|५
|
|-
|२६ नोव्हेंबर २०१७
|१ तासाचा विशेष भाग
|३.१
|५
|
|-
|आठवडा ४९
|२०१७
|२.३
|४
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Zee Marathi serials rule in 2017|url=https://zeenews.india.com/television/zee-marathi-serials-rule-in-2017-2070127.html|access-date=2021-04-08|website=[[झी न्यूझ]]|language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

==नवे पर्व==
# नववधू नं.१ (१४ सप्टेंबर २००९)
# जाऊबाई जोरात (१४ जानेवारी २०११)
# स्वप्न गृहलक्ष्मीचं (१६ मे २०११)
# मानाची पैठणी (२१ मे २०१२)
# होणार सून मी ह्या घरची (३१ मार्च २०१४)
# गोवा स्पेशल (२५ एप्रिल २०१६) 
# काहे दिया परदेस (१५ मे २०१६)
# चूकभूल द्यावी घ्यावी (१३ फेब्रुवारी २०१७)
# लागिरं झालं जी (०१ मे २०१७)
# अग्गंबाई सासूबाई (१९ ऑगस्ट २०१९) 
# भारत दौरा (०१ जानेवारी २०२०) 
# घरच्या घरी (०८ जून २०२०) 
# कोव्हिड योद्धा विशेष (२७ जुलै २०२०) 
# माझा बबड्या (०७ सप्टेंबर २०२०) 
# सासूबाई माझ्या लयभारी (१२ ऑक्टोबर २०२०) 
# पैठणी माहेरच्या अंगणी (०४ जानेवारी २०२१) 
# लिटील चॅम्प्स (२६ जुलै २०२१)
# खेळ सख्यांचा, चारचौघींचा (२७ जून २०२२)

===इतर पर्वे===
# महाराष्ट्राची महामिनिस्टर
# दिल्या घरी तू सुखी रहा
# उत्सव नात्यांचा, मैत्रीचा आणि आपल्या माणसांचा
# नांदा सौख्य भरे
# पंढरीची वारी विशेष (दरवर्षी जुलै महिन्यात)

==नवीन वेळ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र. !! दिनांक !! वार !! वेळ
|-
| १ || १३ सप्टेंबर २००४ - १९ मे २००६ || rowspan=&quot;2&quot;| सोम-शुक्र || संध्या. ७.३०
|-
| २ || २२ मे २००६ - २९ जून २००७ || rowspan=&quot;2&quot;| संध्या. ६.३०
|-
| ३ || २ जुलै २००७ - २५ जुलै २००९ || rowspan=&quot;4&quot;| सोम-शनि
|-
| ४ || २७ जुलै - १२ सप्टेंबर २००९ || संध्या. ६
|-
| ५ || १४ सप्टेंबर २००९ - १ मे २०१० || संध्या. ६.३०
|-
| ६ || १४ जानेवारी - १४ मे २०११ || संध्या. ६
|-
| ७ || १६ मे २०११ - १९ ऑक्टोबर २०१९ || rowspan=&quot;12&quot;| सोम-शनि (कधीतरी रवि) || संध्या. ६.३०
|-
| ८ || २१ ऑक्टोबर २०१९ - २१ मार्च २०२० || संध्या. ६
|-
| ९ || ८ जून - ३१ ऑक्टोबर २०२० || संध्या. ६.३०
|-
| १० || २ नोव्हेंबर २०२० - २४ एप्रिल २०२१ || संध्या. ६
|-
| ११ || २७ एप्रिल - १५ मे २०२१ || संध्या. ७
|-
| १२ || १७ मे - १४ ऑगस्ट २०२१ || संध्या. ६.३०
|-
| १३ || १६ ऑगस्ट २०२१ - ९ एप्रिल २०२२ || संध्या. ६
|-
| १४ || २७ जून - १७ सप्टेंबर २०२२ || संध्या. ६.३०
|-
| १५ || १९ सप्टेंबर २०२२ - ६ मे २०२३ || संध्या. ६
|-
| १६ || ८ मे - १९ ऑगस्ट २०२३ || संध्या. ५.३०
|-
| १७ || २१ ऑगस्ट २०२३ - १३ जानेवारी २०२४ || संध्या. ६
|-
| १८ || १५ जानेवारी - ३० मार्च २०२४ || rowspan=&quot;2&quot;| संध्या. ६.३०
|-
| १९ || १ एप्रिल - ५ जुलै २०२४ || rowspan=&quot;2&quot;| सोम-शुक्र
|-
| २० || ८ जुलै - १५ सप्टेंबर २०२४ || rowspan=&quot;2&quot;| संध्या. ६
|-
| २१ || ३१ ऑगस्ट - १० ऑक्टोबर २०२६ || rowspan=&quot;3&quot;| सोम-शनि
|-
| २२ || १२ - २० ऑक्टोबर २०२६ || संध्या. ५.३० (१ तास)
|-
| २३ || २१ ऑक्टोबर २०२६ - चालू || संध्या. ६
|}

==विशेष भाग==
# पैठणीच्या खेळात रंगणार जुई आणि मल्लिकाची जुगलबंदी. &lt;u&gt;(१३ ऑगस्ट २०१७)&lt;/u&gt;
# कोण ठरणार महाराष्ट्राची सुपरवहिनी? &lt;u&gt;(१७ सप्टेंबर २०१७)&lt;/u&gt;
# सावित्रीला भावोजींचा सलाम. &lt;u&gt;(२६ नोव्हेंबर २०१७)&lt;/u&gt;
# विनोदाचा डॉक्टर अवतरणार होम मिनिस्टरच्या मंचावर. &lt;u&gt;(१ मार्च २०१८)&lt;/u&gt;
# अभिमान स्त्रियांचा, सन्मान पहिल्या महिला डॉक्टरच्या संघर्षाचा. &lt;u&gt;(८ मार्च २०१८)&lt;/u&gt;
# भावोजींकडे आली तक्रार वहिनींची, मिस्टरांचा गळा दाबण्याची. &lt;u&gt;(१६ जुलै २०१८)&lt;/u&gt;
# माऊलींची ओढ लागता, भावोजी निघाले वारीला. &lt;u&gt;(२३ जुलै २०१८)&lt;/u&gt;
# वारीची वाट चालता, भावोजी आले पंढरपूरला. &lt;u&gt;(२ सप्टेंबर २०१८)&lt;/u&gt;
# शहीद मेजर कौस्तुभ राणेंच्या शौर्याने प्रेरित त्यांच्या वीरपत्नीच्या जिद्दीची कहाणी. &lt;u&gt;(२१ ऑक्टोबर २०१८)&lt;/u&gt;
# आता एकटी नाही खेळणार सूनबाई, स्पर्धक बनून समोर उभ्या राहणार सासूबाई. &lt;u&gt;(१० फेब्रुवारी २०१९)&lt;/u&gt;
# आता पैठणीचा खेळ रंगणार स्वतः आदेश भावोजींच्या घरी. &lt;u&gt;(१२ जुलै २०१९)&lt;/u&gt;
# लक्ष्मीपूजनाच्या निमित्ताने भावोजी उलगडणार आसावरी-अभिजीतची गोष्ट. &lt;u&gt;(१५ ऑगस्ट २०१९)&lt;/u&gt;
# घेऊन येतोय महाराष्ट्राची लाडकी पैठणी संपूर्ण भारतातल्या वहिनींसाठी. &lt;u&gt;(१३ सप्टेंबर २०१९)&lt;/u&gt;
# होम मिनिस्टरची स्वारी पोहोचणार आता नवी दिल्ली, बंगळूर, अहमदाबाद, इंदूर, गोवा, जयपूर, हैदराबाद, वाराणसी, कोलकाता, चंदीगढ आणि चेन्नईमध्ये. &lt;u&gt;(२७ ऑक्टोबर २०१९)&lt;/u&gt;
# वहिनी म्हणे मिस्टरांना, [[माझा होशील ना]]. &lt;u&gt;(१ जानेवारी २०२०)&lt;/u&gt;
# इतके दिवस काढत होतातना भावोजींच्या आठवणी, म्हणूनच ते येत आहेत घेऊन ऑनलाईन पैठणी. &lt;u&gt;(८ जून २०२०)&lt;/u&gt;
# प्रत्यक्षात ज्यांनी केले संकटांशी दोन हात, अशाच कोव्हिड योद्धांचा भावोजी करणार सन्मान. &lt;u&gt;(१ जुलै २०२०)&lt;/u&gt;
# सासू आणि सून आता पैठणीसाठी भिडणार, पण ह्यात मात्र त्यांचा बबड्या अडकणार. &lt;u&gt;(२७ जुलै २०२०)&lt;/u&gt;
# पैठणी कोणाला मिळणार हा प्रश्न सगळ्यांना पडला, भावोजींना उत्तर देताना बबड्या अडचणीत सापडला. &lt;u&gt;(७ सप्टेंबर २०२०)&lt;/u&gt;
# बबड्या कोणाचा हा प्रश्न सासू-सुनेला पडलाय, पण बबड्या मात्र लांबच ऐकत बसलाय. &lt;u&gt;(४ जानेवारी २०२१)&lt;/u&gt;
# बबड्या आहे फारच हट्टी, त्यामुळे सासू-सुनेची होईल का गट्टी? &lt;u&gt;(७ फेब्रुवारी २०२१)&lt;/u&gt;
# आता रंगतील माहेरच्या आठवणी, कारण पैठणीचा डाव रंगणार माहेरच्या अंगणी. &lt;u&gt;(२४ एप्रिल २०२१)&lt;/u&gt;
# मी येतोय तुमच्या माहेरच्या अंगणी, पण वहिनी तुमची आहे का तयारी? &lt;u&gt;(२६ एप्रिल २०२१)&lt;/u&gt;
# प्रत्येक कुटुंबासाठी इम्युनिटी बूस्टर, होम मिनिस्टर. &lt;u&gt;(५ मे २०२१)&lt;/u&gt;
# माऊलीच्या भक्तीची ओढच न्यारी, कार्तिकीच्या संगे अनुभवू पंढरीची वारी‌. &lt;u&gt;(१४ मे २०२१)&lt;/u&gt;
# घरचे लिटील चॅम्प्स ठरवणार पैठणीची मानकरी, नवे पर्व लिटील चॅम्प्ससंगे. &lt;u&gt;(१७ मे २०२१)&lt;/u&gt;
# घरच्या लिटील चॅम्पने शोधली नाण्याची तिसरी बाजू. &lt;u&gt;(२४ जून २०२१)&lt;/u&gt;
# आईचा मार चुकवतो, हा लिटील चॅम्प शाळेतच का रमतो? &lt;u&gt;(१८ जुलै २०२१)&lt;/u&gt;
# मिस्टरांची सोशल भटकंती, वहिनींना मिळेल का शांती? (२६ जुलै २०२१)
# आता आली घरच्या लिटील चॅम्प्सची पाळी, मोठ्यांची झाली अळीमिळी गुपचिळी. (२८ जुलै २०२१)
# रात्री दोन वाजता ते घरात आले आणि भांडी बाहेर, असं का झालं? (३० जुलै २०२१)
# लिटील चॅम्प्सच्या खेळात पाटील कुटुंबाची नाती रंगणार, जाऊ की नणंद कोण सरस ठरणार? (२ ऑगस्ट २०२१)
# जेव्हा वहिनींनी मिस्टरांना गात विचारलं '[[माझा होशील ना]]', तेव्हा सुरू झाली सुरेल लव्हस्टोरी. (४ ऑगस्ट २०२१)
# सिमकार्ड प्रेमकथा. (६ ऑगस्ट २०२१)
# जाऊबाई, मिस्टर आणि वहिनी तिघेही घसरून कसे काय पडले? (९ ऑगस्ट २०२१)
# पानाच्या गादीवर पानाबरोबर कशी रंगली लव्हस्टोरी? (११ ऑगस्ट २०२१)
# सर्वात वरच्या थरावर चढून विक्रम रचणाऱ्या या लिटील चॅम्पला का म्हणतात सोळा पाव? (१३ ऑगस्ट २०२१)
# वहिनींना पैठणी द्यायला आणि लिटील चॅम्प्सबरोबर मस्ती करायला आता भावोजी येणार नवीन वेळेत. (१६ ऑगस्ट २०२१)
# सासरेबुवा असं काय म्हणाले ज्यामुळे वहिनींच्या डोळ्यात अश्रू दाटून आले? (१८ ऑगस्ट २०२१)
# मिस्टरांनी काढला ठाणे-पुणे रेल्वेपास, प्रेमाचा प्रवास की प्रवासावर प्रेम? (२० ऑगस्ट २०२१)
# नऊवारी धुवायला कंटाळलेल्या सुनांना काय म्हणाल्या सासूबाई? (२३ ऑगस्ट २०२१)
# लिटील चॅम्प्स रिपोर्टर होणार, मोठ्यांच्या ब्रेकिंग न्यूझ भावोजींना सांगणार. (२५ ऑगस्ट २०२१)
# वय छोटं पण टॅलेंट मोठं, लिटील चॅम्प श्रुतीच्या मेलोडिका वादनाची झलक. (२७ ऑगस्ट २०२१)
# गोंधळी कुटुंबाच्या कलेला सोहमने दिली साथ, त्याच्या संबळ वादनाचा प्रवास. (३० ऑगस्ट २०२१)
# मेंडोलिनचा सूर उत्तम लावणाऱ्या तन्वीचा बहिणीसोबतचा सूर का बिघडतो? (१ सप्टेंबर २०२१)
# संतूर वादक सोहमचा लिटील चॅम्प्सपर्यंतचा प्रवास. (३ सप्टेंबर २०२१)
# बँड आणि ऑर्केस्ट्रामध्ये काम करणाऱ्या बाबांच्या मुलाचा लिटील चॅम्प्सपर्यंतचा प्रवास. (६ सप्टेंबर २०२१)
# इतक्या वर्षानंतरही वहिनी कसं करतात मिस्टरांचं स्वागत? (८ सप्टेंबर २०२१)
# लिटील चॅम्प्स साजरा करणार गणेशोत्सव भावोजींसोबत. &lt;u&gt;(१० सप्टेंबर २०२१)&lt;/u&gt;
# अपघातानंतरही साथ सोडली नाही, वहिनी आणि मिस्टरांची काय आहे प्रेमकहाणी? (१३ सप्टेंबर २०२१)
# मुलीला लेकीप्रमाणे सांभाळणारी सासू. (१५ सप्टेंबर २०२१)
# सख्ख्या बहिणी सख्ख्या जावा म्हणून कशा नांदतात एकत्र कुटुंबात? (१७ सप्टेंबर २०२१)
# एक नणंद दोन जावा नांदतील का आनंदाने? (२० सप्टेंबर २०२१)
# माहेरी रमण्यापेक्षा सासरी का रमतात वहिनी? (२२ सप्टेंबर २०२१)
# कठीण काळातही विद्या वहिनींनी घेतला मुलींच्या शिक्षणाचा वसा. (२४ सप्टेंबर २०२१)
# चार घरांची काम करत माऊलींनी सांभाळलं आपल्या मुलींना. (२७ सप्टेंबर २०२१)
# हेल्प मिनिस्टरने जोडलं नात्यापलीकडचं नातं. (२९ सप्टेंबर २०२१)
# होम मिनिस्टरच्या स्टेडियममध्ये रंगणार पद्मश्री डॉक्टर लहानेंची शेतावरची क्रिकेट मॅच. (१ ऑक्टोबर २०२१)
# लोकांना दृष्टी देणाऱ्या देवदूत पद्मश्री डॉक्टर [[तात्याराव लहाने]] सोबत रंगणार होम मिनिस्टर. &lt;u&gt;(५ नोव्हेंबर २०२१)&lt;/u&gt;
# टाइमपास गप्पांमधून रंगणार [[रवी जाधव]]ची खरी लव्हस्टोरी होम मिनिस्टरमध्ये. (८ नोव्हेंबर २०२१)
# [[संतोष पवार]]च्या स्ट्रगलला शलाकाने कशी दिली मोलाची साथ? (१० नोव्हेंबर २०२१)
# भेटूया केंद्रीय मंत्री [[रामदास आठवले]]जी यांच्या गृहमंत्री पत्नीला. (१२ नोव्हेंबर २०२१)
# [[स्वप्नील जोशी|स्वप्नील-लीनाची]] 'प्यारवाली लव्हस्टोरी' होम मिनिस्टरमध्ये. (१५ नोव्हेंबर २०२१)
# तार सप्तकामधून नभाला भिडणारा डॉक्टर चंदनशिवे यांचा आवाज संसारात कसा असतो? (१७ नोव्हेंबर २०२१)
# रंगणार [[अशोक हांडे]] यांच्या संसाराची मंगलगाणी. (१९ नोव्हेंबर २०२१)
# हास्याचा सम्राट कवी [[अशोक नायगावकर]] येणार होम मिनिस्टरमध्ये. (२२ नोव्हेंबर २०२१)
# संझगिरी वहिनींच्या हातच्या चवीसमोर [[सचिन तेंडुलकर]]सुद्धा होतो क्लीन बोल्ड. (२४ नोव्हेंबर २०२१)
# जे करतात बाहुल्यांनाही बोलकं, त्या [[रामदास पाध्ये]]ंचा संसार किती असेल बोलका? (२६ नोव्हेंबर २०२१)
# भेटूया पद्मश्री [[वामन केंद्रे]] कुटुंबाच्या केंद्रबिंदू गौरी वहिनींना. (२९ नोव्हेंबर २०२१)
# विजू मानेच्या संसाराची पटकथा नेमकी आहे कोणाच्या हातात? &lt;u&gt;(२७ जून २०२२)&lt;/u&gt;
# वेगवेगळ्या मंडळांचा, चॅटिंगच्या ग्रुपचा भावोजींसोबत रंगणार खेळ सख्यांचा, चारचौघींचा. &lt;u&gt;(१५ जानेवारी २०२३)&lt;/u&gt;
# आता पैठणीचा खेळ खेळा अर्धा तास आधी. &lt;u&gt;(८ मे २०२३)&lt;/u&gt;
# पैठणीचा खेळ आता नवीन वेळेत रंगणार. (१५ जानेवारी २०२४)
# स्वामींच्या आशीर्वादाने पार पडणार [[पारू (मालिका)|पारू]] विशेष भाग. (२७ मे २०२४)
# घरासाठी उंबरठा ओलांडायचं ठरलंय... जमलंय! &lt;u&gt;(३१ ऑगस्ट २०२६)&lt;/u&gt;
# इंद्रायणीच्या काठावर रंगणार पैठणीचा खेळ. &lt;u&gt;(२ सप्टेंबर २०२६)&lt;/u&gt;
# होम मिनिस्टरमध्ये होणार वहिनींचं पहिलं रक्षाबंधन. &lt;u&gt;(४ सप्टेंबर २०२६)&lt;/u&gt;
# शिक्षक दिनानिमित्त रंगणार पैठणीचा खेळ. (१३ सप्टेंबर २०२६)
# होम मिनिस्टरच्या आगमनाने घराघरात आनंद फुललाय, महिलांच्या चेहऱ्यावर खुललंय हसू आणि रोजच्या धावपळीत मिळालाय हक्काचा विरंगुळा, आनंदाची पर्वणी आता असणार आहे खास संपूर्ण एक तास. &lt;u&gt;(२१ सप्टेंबर २०२६)&lt;/u&gt;
# पैठणीचा खेळ सासूबाईंच्या आठवणींना उजाळा देणार. &lt;u&gt;(२५ सप्टेंबर २०२६)&lt;/u&gt;
# [[धाकट्या सूनबाई (मालिका)|धाकट्या सूनबाई]] मालिकेच्या टीमसोबत रंगणार पैठणीचा खेळ. &lt;u&gt;(२६ सप्टेंबर २०२६)&lt;/u&gt;
# तिच्या पदरात माया, मनात जिद्द आणि प्रत्येक पावलात शक्ती, ती लढते, ती जिंकते आणि प्रत्येक वेळी स्वतःची नवी ओळख घडवते, साजरा करूया तिच्या जिद्दीचा, शक्तीचा, कर्तृत्वाचा उत्सव. &lt;u&gt;(११ ऑक्टोबर २०२६)&lt;/u&gt;

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==
{{झी मराठी संध्या. ७.३०च्या मालिका}}
{{झी मराठी संध्या. ७च्या मालिका}}
{{झी मराठी संध्या. ६.३०च्या मालिका}}
{{झी मराठी संध्या. ६च्या मालिका}}

[[वर्ग:झी मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]]
[[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]]
[[वर्ग:दीर्घकालीन मराठी मालिका]]</text>
      <sha1>28t4t6db4a92swud9smz4cf9vp7kuvd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ईस्ट बॉस्टन</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67246</id>
    <revision>
      <id>2721852</id>
      <parentid>1968598</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T03:50:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2721852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5757" sha1="s6asssyg49z7xtc1o81z5qvit2awnsh" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''ईस्ट बॉस्टन''' तथा '''ईस्टी''' [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[मॅसेच्युसेट्स]] राज्यातील शहर आहे. हे [[बॉस्टन]] महानगराचे उपनगर आहे. [[लोगन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] या शहरात आहे.

[[चित्र:Eastern Terminus of Interstate 90 Close-Up.JPG|इवलेसे|डावे|180px|ईस्ट बॉस्टनमध्ये आय-९०चा शेवट होतो]]
ईस्ट बॉस्टनला १८३६ मध्ये बॉस्टन शहरात समाविष्ट करण्यात आले.&lt;ref&gt;Shurtleff, Nathaniel B. Records of the Governor and Company of the Massachusetts Bay in New England. Massachusetts General Court. Vol 1. p. 189&lt;/ref&gt; याच्या शेजारील भागात [[विन्थ्रॉप, मॅसेच्युसेट्स|विन्थ्रॉप]], [[रिव्हिअर, मॅसेच्युसेट्स|रिव्हिअर]] आणि [[चेल्सी, मॅसेच्युसेट्स|चेल्सी]] यांचा समावेश होतो. हा भाग बॉस्टनच्या [[चार्ल्सटाउन, मॅसेच्युसेट्स|चार्ल्सटाउन]] उपभागापासून आणि मध्यवर्ती बॉस्टनपासून [[बॉस्टन बंदर|बॉस्टन बंदरापलीकडे]] आहे. [[लोगन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लोगन आंतरराष्ट्रीय विमानतळासह]] ईस्ट बॉस्टनची सीमा १९४०च्या दशकात बंदरातील पाच अंतर्गत बेटांना [[भराव जलनिस्सारण|जमीन भरावाने]] जोडल्यावर तयार झाली.&lt;ref&gt;{{cite web |date=1994 |title=Exploring Boston's Neighborhoods: East Boston |url=https://www.cityofboston.gov/images_documents/East_Boston_brochure_tcm3-19117.pdf |access-date=25 November 2015 |website=CityofBoston.gov |publisher=Boston Landmarks Commission}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |year=2013 |title=East Boston |work=www.cityofboston.gov |publisher=City of Boston}}&lt;/ref&gt;

ईस्ट बॉस्टनमध्ये अनेक शतके स्थलांतरित लोकांचा निवास आहे. येथे [[आयरिश लोक|आयरिश]], [[रशियन ज्यू]] आणि नंतर [[इटालियन लोक|इटालियन]] स्थलांतरितांनी अमेरिकेतील आपले पहिले घर वसवले होते.&lt;ref name=&quot;x2&quot;&gt;{{cite web |date=April 3, 2017 |title=East Boston |url=https://www.boston.gov/neighborhood/east-boston |access-date=May 30, 2017 |publisher=City of Boston}}&lt;/ref&gt; [[जॉन एफ. केनेडी|जॉन एफ. केनेडींचे]] पणजोबा हे ईस्ट बॉस्टनमध्ये स्थलांतरित झालेल्या अनेक आयरिश लोकांपैकी एक होते आणि [[केनेडी कुटुंब]] काही काळ तिथे राहिले होते. १९२० ते १९५४ या काळात येथे [[ईस्ट बॉस्टन इमिग्रेशन स्टेशन]] होते. येथे बॉस्टन आणि आसपासच्या परिसरातील स्थलांतिरतांसाठीचे प्रादेशिक स्थलांतर केंद्र होते.&lt;ref name=&quot;EBIS2&quot;&gt;{{cite web |title=East Boston Immigration Station Study Report |url=https://www.cityofboston.gov/Images_Documents/EBIS_StudyReport_as_amended_tcm3-18168.pdf |access-date=24 December 2013 |publisher=City of Boston}}&lt;/ref&gt; एकेकाळी इटालियन बहुल असलेल्या या भागात पुढे जगातील अनेक देशांतून आलेले स्थलांतरित लोक येथे येउन राहिले. १९९० च्या दशकापासून या भागात [[लॅटिन अमेरिका|लॅटिन अमेरिकन]] स्थलांतरितांची संख्या वाढली आहे, ज्यांची लोकसंख्या [[२०२० युनायटेड स्टेट्स जनगणना|२०२० च्या जनगणनेनुसार]] एकूण लोकसंख्येच्या पन्नास टक्क्यांहून अधिक झाली आहे.&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Cite web |date=August 13, 2021 |title=2020 Census Redistricting Data Tables for Boston |url=https://www.bostonplans.org/getattachment/c55502f3-3a70-4772-a894-0c51c325b216 |website=Boston Planning &amp; Development Agency}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:बॉस्टन]]
[[वर्ग:मॅसेच्युसेट्समधील शहरे]]
[[वर्ग:सफोक काउंटी (मॅसेच्युसेट्स)]]</text>
      <sha1>s6asssyg49z7xtc1o81z5qvit2awnsh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721853</id>
      <parentid>2721852</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T03:50:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT II</username>
        <id>140753</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>शुद्धलेखन — अंक व शब्दामधील जागा काढली ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#अंक व शब्दामधील जागा|अधिक माहिती]])</comment>
      <origin>2721853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5758" sha1="3rj83tedmq9y83dr0ep1cwrrqi0pi33" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''ईस्ट बॉस्टन''' तथा '''ईस्टी''' [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[मॅसेच्युसेट्स]] राज्यातील शहर आहे. हे [[बॉस्टन]] महानगराचे उपनगर आहे. [[लोगन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] या शहरात आहे.

[[चित्र:Eastern Terminus of Interstate 90 Close-Up.JPG|इवलेसे|डावे|180px|ईस्ट बॉस्टनमध्ये आय-९०चा शेवट होतो]]
ईस्ट बॉस्टनला १८३६ मध्ये बॉस्टन शहरात समाविष्ट करण्यात आले.&lt;ref&gt;Shurtleff, Nathaniel B. Records of the Governor and Company of the Massachusetts Bay in New England. Massachusetts General Court. Vol 1. p. 189&lt;/ref&gt; याच्या शेजारील भागात [[विन्थ्रॉप, मॅसेच्युसेट्स|विन्थ्रॉप]], [[रिव्हिअर, मॅसेच्युसेट्स|रिव्हिअर]] आणि [[चेल्सी, मॅसेच्युसेट्स|चेल्सी]] यांचा समावेश होतो. हा भाग बॉस्टनच्या [[चार्ल्सटाउन, मॅसेच्युसेट्स|चार्ल्सटाउन]] उपभागापासून आणि मध्यवर्ती बॉस्टनपासून [[बॉस्टन बंदर|बॉस्टन बंदरापलीकडे]] आहे. [[लोगन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लोगन आंतरराष्ट्रीय विमानतळासह]] ईस्ट बॉस्टनची सीमा १९४० च्या दशकात बंदरातील पाच अंतर्गत बेटांना [[भराव जलनिस्सारण|जमीन भरावाने]] जोडल्यावर तयार झाली.&lt;ref&gt;{{cite web |date=1994 |title=Exploring Boston's Neighborhoods: East Boston |url=https://www.cityofboston.gov/images_documents/East_Boston_brochure_tcm3-19117.pdf |access-date=25 November 2015 |website=CityofBoston.gov |publisher=Boston Landmarks Commission}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |year=2013 |title=East Boston |work=www.cityofboston.gov |publisher=City of Boston}}&lt;/ref&gt;

ईस्ट बॉस्टनमध्ये अनेक शतके स्थलांतरित लोकांचा निवास आहे. येथे [[आयरिश लोक|आयरिश]], [[रशियन ज्यू]] आणि नंतर [[इटालियन लोक|इटालियन]] स्थलांतरितांनी अमेरिकेतील आपले पहिले घर वसवले होते.&lt;ref name=&quot;x2&quot;&gt;{{cite web |date=April 3, 2017 |title=East Boston |url=https://www.boston.gov/neighborhood/east-boston |access-date=May 30, 2017 |publisher=City of Boston}}&lt;/ref&gt; [[जॉन एफ. केनेडी|जॉन एफ. केनेडींचे]] पणजोबा हे ईस्ट बॉस्टनमध्ये स्थलांतरित झालेल्या अनेक आयरिश लोकांपैकी एक होते आणि [[केनेडी कुटुंब]] काही काळ तिथे राहिले होते. १९२० ते १९५४ या काळात येथे [[ईस्ट बॉस्टन इमिग्रेशन स्टेशन]] होते. येथे बॉस्टन आणि आसपासच्या परिसरातील स्थलांतिरतांसाठीचे प्रादेशिक स्थलांतर केंद्र होते.&lt;ref name=&quot;EBIS2&quot;&gt;{{cite web |title=East Boston Immigration Station Study Report |url=https://www.cityofboston.gov/Images_Documents/EBIS_StudyReport_as_amended_tcm3-18168.pdf |access-date=24 December 2013 |publisher=City of Boston}}&lt;/ref&gt; एकेकाळी इटालियन बहुल असलेल्या या भागात पुढे जगातील अनेक देशांतून आलेले स्थलांतरित लोक येथे येउन राहिले. १९९० च्या दशकापासून या भागात [[लॅटिन अमेरिका|लॅटिन अमेरिकन]] स्थलांतरितांची संख्या वाढली आहे, ज्यांची लोकसंख्या [[२०२० युनायटेड स्टेट्स जनगणना|२०२० च्या जनगणनेनुसार]] एकूण लोकसंख्येच्या पन्नास टक्क्यांहून अधिक झाली आहे.&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Cite web |date=August 13, 2021 |title=2020 Census Redistricting Data Tables for Boston |url=https://www.bostonplans.org/getattachment/c55502f3-3a70-4772-a894-0c51c325b216 |website=Boston Planning &amp; Development Agency}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:बॉस्टन]]
[[वर्ग:मॅसेच्युसेट्समधील शहरे]]
[[वर्ग:सफोक काउंटी (मॅसेच्युसेट्स)]]</text>
      <sha1>3rj83tedmq9y83dr0ep1cwrrqi0pi33</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>न्यू झीलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75052</id>
    <revision>
      <id>2721927</id>
      <parentid>2616508</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:53:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52539-36</username>
        <id>188003</id>
      </contributor>
      <origin>2721927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8455" sha1="1khpcrkjf0zrumt81zkvxvlpx83ypbn" xml:space="preserve">{{Infobox cricket team
| name                  = न्यू झीलंड 
| image                 = Logo_of_cricket_New_zealand_Team.png
| image_size            = 175px
| nickname              = ब्लॅक कॅप्स,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nzc.nz/international/blackcaps |website=NZC |title=Blackcaps |access-date=10 March 2021 |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304094640/https://www.nzc.nz/international/blackcaps |url-status=live }}&lt;/ref&gt; किवीज&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.newzealand.com/int/feature/new-zealand-people/ |title=New Zealand People |website=New Zealand |access-date=10 March 2021 |archive-date=23 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210323142241/https://www.newzealand.com/int/feature/new-zealand-people/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| association           = [[न्यू झीलंड क्रिकेट]]
| test_captain          = केन विल्यमसन
| od_captain            = [[केन विल्यमसन]]
| t20i_captain          = [[केन विल्यमसन]]
| coach                 = [[गॅरी स्टेड]]
| test_status_year      = १९३०

| icc_status            = पूर्ण सदस्य
| icc_member_year       = १९२६
| icc_region            = [[आयसीसी पूर्व आशिया-पॅसिफिक|पूर्व आशिया-पॅसिफिक]]

| test_rank             = ५वा
| odi_rank              = ५वा
| t20i_rank             = ५वा 
| test_rank_best        = १ला &lt;small&gt;(६ जानेवारी २०२१)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/1966751 |title=Jamieson takes six as New Zealand scale the rankings summit |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद|आयसीसी]] |date=6 January 2021 |access-date=6 January 2021 |archive-date=6 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210106112532/https://www.icc-cricket.com/news/1966751 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; &lt;!-- संघ प्रथमच सर्वकालीन सर्वोत्तम रँकिंगवर पोहोचल्याची तारीख --&gt;
| odi_rank_best         = १ला &lt;small&gt;(३ मे २०२१)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/2124391 |title=New Zealand climb to top of the ODI rankings in annual update |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद|आयसीसी]] |date=3 May 2021 |access-date=3 May 2021 |archive-date=3 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210503073257/https://www.icc-cricket.com/news/2124391 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| t20i_rank_best        = १ला &lt;small&gt;(४ मे २०१६)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/1008183.html |title=New Zealand top T20I rankings for first time |date=4 May 2016 |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=1 January 2021 |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110045028/https://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/1008183.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;!-- संघ प्रथमच सर्वकालीन सर्वोत्तम रँकिंगवर पोहोचल्याची तारीख --&gt;

| first_test            = वि. {{cr|ENG}} [[लँकेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] येथे; १०-१३ जानेवारी १९३०
| most_recent_test      = वि. {{cr|AUS}} [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] येथे; ८-११ मार्च २०२४
| num_tests             = ४७०
| num_tests_this_year   = ४
| test_record           = ११५/१८५&lt;br&gt;(१७० अनिर्णित)
| test_record_this_year = २/२ (० अनिर्णित)

| wtc_apps              = २
| wtc_first             = [[२०१९-२०२१ आयसीसी वर्ल्ड टेस्ट चॅम्पियनशिप|२०१९-२०२१]]
| wtc_best              = चॅम्पियन्स ([[२०१९-२०२१ आयसीसी वर्ल्ड टेस्ट चॅम्पियनशिप|२०१९-२०२१]])

| first_odi             = वि. {{cr|PAK}} [[लँकेस्टर पार्क]], [[ख्रिस्टचर्च]] येथे; ११ फेब्रुवारी १९७३
| most_recent_odi       = वि. {{cr|BAN}} [[मॅकलिन पार्क]], [[नेपियर, न्यू झीलंड|नेपियर]]; २३ डिसेंबर २०२३
| num_odis              = ८२४
| num_odis_this_year    = ०
| odi_record            = ३७९/३९५&lt;br&gt;(७ बरोबरीत, ४३ निकाल नाही)
| odi_record_this_year  = ०/०&lt;br&gt;(० बरोबरीत, ० निकाल नाही)

| wc_apps               = १३
| wc_first              = [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]]
| wc_best               = उपविजेते ([[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५]], [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]])

| first_t20i            = वि. {{cr|AUS}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] येथे; १७ फेब्रुवारी २००५
| most_recent_t20i      = वि. {{cr|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]]; २७ एप्रिल २०२४
| num_t20is             = २१६
| num_t20is_this_year   = १३
| t20i_record           = १०९/९०&lt;br&gt;(१० बरोबरीत, ७ निकाल नाही)
| t20i_record_this_year = ६/६&lt;br&gt;(० बरोबरीत, १ निकाल नाही)

| wt20_apps             = ८
| wt20_first            = [[२००७ आयसीसी विश्व ट्वेंटी-२०|२००७]]
| wt20_best             = उपविजेते ([[२०२१ आयसीसी विश्व ट्वेंटी-२०|२०२१]])

| h_pattern_la          = 
| h_pattern_b           = _collar
| h_pattern_ra          = 
| h_pattern_pants       = 
| h_leftarm             = FFFFF6
| h_body                = FFFFF6
| h_rightarm            = FFFFF6
| h_pants               = FFFFF6 
| a_pattern_la          = _fig12t
| a_pattern_b           = _nz_odi_2526
| a_pattern_ra          = _fig12t
| a_pattern_pants       = 
| a_leftarm             = 000000
| a_body                = 000000
| a_rightarm            = 000000
| a_pants               = 000000 
| t_pattern_la          = 
| t_pattern_b           = _nz_t20i26
| t_pattern_ra          = 
| t_pattern_pants       = 
| t_leftarm             = 000000
| t_body                = 26BCB8
| t_rightarm            = 000000
| t_pants               = 000000
| asofdate              = २४ मे २०२४
}}

'''न्यू झीलंड क्रिकेट संघ''' हा [[न्यू झीलंड]] [[देश]]ाचा राष्ट्रीय [[क्रिकेट]] संघ आहे.

== इतिहास ==
==क्रिकेट संघटन ==

== महत्त्वाच्या स्पर्धा ==
==माहिती==
== प्रमुख क्रिकेट खेळाडू ==
* सर [[रिचर्ड हॅडली]]
* [[मार्टिन क्रो]]
* [[क्रिस केर्न्स]]
* [[स्टीवन फ्लेमिंग]]
==बाह्य दुवे==
*[http://www.blackcaps.co.nz/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170717095646/http://www.blackcaps.co.nz/ |date=2017-07-17 }}
*[http://www.nzcricket.co.nz/ संघटना] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070125014750/http://www.nzcricket.co.nz/ |date=2007-01-25 }}

{{क्रिकेट विश्वचषक, २०११ - संघ}}
{{राष्ट्रीय क्रिकेट संघ}}

[[वर्ग:राष्ट्रीय क्रिकेट संघ]]
[[वर्ग:न्यू झीलंडमधील खेळ]]</text>
      <sha1>1khpcrkjf0zrumt81zkvxvlpx83ypbn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>भुंगा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75061</id>
    <revision>
      <id>2721851</id>
      <parentid>1281626</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T03:37:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2721851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2075" sha1="l86cvwj8rz3359mjl0wlpmmwte8c7il" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''भुंगा''' या [[झायलोकोपिने]] उपकुळातील '''''झायलोकोपा''''' वंशातील कीटक आहे. या वंशात ३१ उपवंशांमधील सुमारे ५०० [[माशी|माश्यांसारख्या कीटकांचा]] समावेश होतो.&lt;ref&gt;{{cite journal | url=https://archive.org/details/cladisticanalysi00minc/page/n0 | author=Minckley, R. L. | year=1998 | title=A cladistic analysis and classification of the subgenera and genera of the large carpenter bees, tribe Xylocopini (Hymenoptera: Apidae) | journal=Scientific Papers, Natural History Museum, University of Kansas | series=Scientific papers (Natural History Museum, the University of Kansas) | volume=9 | pages=1–47 | doi=10.5962/bhl.title.16168 | doi-access=free | hdl=1808/25427 | hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; ''झायलोकोपा'' हे शास्त्रीय नाव आणि त्याचे इंग्लिश नाव ''कार्पेंटर बी'' (&quot;सुतार भुंगा&quot;) हे नाव या भुंग्यांच्या घरटे बांधण्याच्या पद्धतीवरून पडले आहे; यातील जवळजवळ सर्वच प्रजाती वाळलेले लाकूड किंवा [[बांबू]] यांसारख्या टणक वनस्पतींच्या खोडांमध्ये बीळ कोरतात. यामध्ये मुख्य अपवाद म्हणजे ''[[प्रॉक्सिलायलोकोपा]]'' या उपवंशातील प्रजाती आहेत. या आपले बीळ भुसभुशीत मातीत बीळे उकरतात.

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:कीटक]]</text>
      <sha1>l86cvwj8rz3359mjl0wlpmmwte8c7il</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>हुमायून</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75982</id>
    <revision>
      <id>2721681</id>
      <parentid>2717164</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T14:38:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khirid Harshad</username>
        <id>138639</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Khirid Harshad ने पुनर्निर्देशन ठेउन लेख [[हुमायूँ]] वरुन [[हुमायून]] ला हलविला</comment>
      <origin>2717164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2240" sha1="c8dqvw259arrn2rtu7zxpk1htu9hwun" xml:space="preserve">{{विस्तार}}
[[चित्र:Emperor Humayun.JPG|300px|right|thumb|हुमायूँ]]
'''हुमायूँ''' एक [[मोगल सम्राट]] होता. त्याचे नाव नसरुद्दीन हुमायूँ होते. त्यांचा जन्म ६ मार्च १५०८ला झाला होता. त्याच्या जीवनावर [[हुमायूँनामा]] हे पुस्तक प्रसिद्ध आहे, ते त्याची बहीण गुलबदन हिने लिहीले होते. हुमायूँचे भारतावर १५३०-१५४० व १५५५-१५५६ साली शासन होते.
त्याचा मृत्यु २२ फेब्रुवारी १५५६ला झाला. तो ग्रंथालयात हातात पुस्तके घेऊन चालताना नमाजाची बाग ऐकल्यावर वाकताना पाय अडकून पायऱ्यावरून कोसळला व ३ दिवसांनी मृत्यु झाला.

== हे सुद्धा पहा ==
[[हुमायूनची कबर]]

{{s-start}}
{{s-hou|[[मुघल वंश]]||७ मार्च, १५०८ || २२ फेब्रुवारी, १५५६}}
{{s-bef|before=[[बाबर]]}}
{{s-ttl|title=[[मोगल बादशहा|मुघल सम्राट]]|years=१५३०–१५३९}}
{{s-aft|after=[[शेरशाह सूरी]]&lt;/br&gt;&lt;small&gt;(दिल्लीचा शाह))&lt;/small&gt;}}
{{s-bef|before=[[मुहम्मद आदिल शाह]]&lt;/br&gt;&lt;small&gt;(दिल्लीचा शाह))&lt;/small&gt;}}
{{s-ttl|title=[[मोगल बादशहा|मुघल सम्राट]]|years=१५५५–१५५६}}
{{s-aft|after=[[अकबर]]}}
{{end}}

[[वर्ग:मुघल सम्राट]]
[[वर्ग:इ.स. १५०८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १५५६ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>c8dqvw259arrn2rtu7zxpk1htu9hwun</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नवी मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77435</id>
    <revision>
      <id>2721919</id>
      <parentid>2691560</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T08:19:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ankush Bobade</username>
        <id>13909</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2721919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31472" sha1="83x837u5whjjwswxsoejkn3a5ze70ay" xml:space="preserve">{{Infobox Airport
| name         = लोकनेते दि. बा. पाटील आंतरराष्ट्रीय विमानतळ
| owner        = 
| operator     = 
| city-served  = 
| location     = [[नवी मुंबई]], [[भारत]]
| elevation-f  =
| elevation-m  = 
| coordinates  = 
| website      = 
| metric-rwy   =
| r1-number    = 
| r1-length-f  = १४,७६४
| r1-length-m  = ४,५००
| r1-surface   = [[डांबरी धावपट्टी]]
| r2-number    = 
| r2-length-f  = १४,७६४
| r2-length-m  = ४,५००
| r2-surface   = [[डांबरी धावपट्टी]]
| footnotes    = 
}}
{{विस्तार}}
'''लोकनेते दि. बा. पाटील आंतरराष्ट्रीय विमानतळ''' (प्रस्तावित '''दि.बा. पाटील आंतरराष्ट्रीय विमानतळ''') हे [[भारत|भारतातील]] [[नवी मुंबई]] शहराजवळचे विमानतळ आहे. हे विमानतळ कोपर-[[पनवेल]] भागात बांधण्याचा आराखडा आहे. यात [[भारतीय विमानतळ प्राधिकरण]] आणि [[महाराष्ट्र सरकार]] ([[सिडको]]द्वारे) यांचे प्रत्येकी १३% तर ७६% खाजगी भांडवल आहे. १६ जुलै २०२२ रोजी नवी मुंबई विमानतळाला '''दि.बा. पाटील आंतरराष्ट्रीय विमानतळ''' असे नाव देण्याचा प्रस्ताव मुख्यमंत्री [[एकनाथ शिंदे]] यांनी मान्य केला.

है विमानतळ [[शहर आणि औद्योगिक विकास महामंडळ]] (सिडको) द्वारे तयार केलेले ग्रीनफिल्ड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ आहे. विमानतळाचा पहिला टप्पा दरवर्षी १० दशलक्ष प्रवाशांना हाताळण्यास सक्षम असेल. प्रतिवर्षी ९० दशलक्षाहून अधिक प्रवाशांना हाताळण्याच्या अंतिम क्षमतेपर्यंत त्याचा विस्तार केला जाईल. टेक्सास-आधारित जेकब्स अभियांत्रिकी गटाने विमानतळासाठी अंतिम मास्टरप्लॅन तयार केला आहे, तर पॅसेंजर टर्मिनल्स आणि एर ट्रॅफिक कंट्रोल (ATC) टॉवरची रचना लंडनस्थित झाहा हदीद आर्किटेक्ट्सने केली आहे.

₹१६,७०० कोटी (US$२.१ अब्ज) प्रकल्प नवी मुंबई इंटरनॅशनल एरपोर्ट लिमिटेड (NMIAL) द्वारे कार्यान्वित केला जात आहे, जीव्हीके ग्रुप आणि सिडको यांनी स्थापन केलेली विशेष उद्देश संस्था, ज्यात NMIAL चे अनुक्रमे ७४ टक्के आणि २६ टक्के इक्विटी शेअर्स असतील. डिझाईन, बिल्ड, फायनान्स, ऑपरेट आणि ट्रान्सफर (DBFOT) तत्त्वावर सार्वजनिक-खाजगी भागीदारी (PPP) द्वारे उभारण्यात येणाऱ्या प्रकल्पासाठी सिडको ही नोडल सरकारी संस्था आहे. विमानतळाचे क्षेत्रफळ १,१६० हेक्टर (४.५ sq.mi) आहे. विमानतळाचे बांधकाम ऑगस्ट २०२१ रोजी सुरू करण्यात आले. ८ ऑक्टोबर २०२५ रोजी पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] यांच्या हस्ते उद्घाटन करण्यात आले आणि डिसेंबर २०२५ पासून ते पूर्णपणे कार्यान्वित होण्याची अपेक्षा आहे.

==इतिहास==
मुंबईतील [[छत्रपती शिवाजी महाराज आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]ावरील वाढत्या हवाई वाहतुकीची गरज भागवण्यासाठी मुंबई महानगर प्रदेशात आणखी एका विमानतळाची आवश्यकता निर्माण झाली. नोव्हेंबर १९९७ मध्ये [[सिडको|शहर व औद्योगिक विकास महामंडळाने (सिडको)]] नवी मुंबई येथे नवीन विमानतळ उभारण्याचा प्रस्ताव मांडला. त्यानंतर या प्रस्तावाच्या तांत्रिक व्यवहार्यतेचा अभ्यास करण्यात आला. जुलै २००७ मध्ये केंद्र सरकारने नवी मुंबई येथे सार्वजनिक-खासगी भागीदारीच्या (PPP) तत्त्वावर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ उभारण्यास तत्त्वतः मंजुरी दिली. महाराष्ट्र शासनाने ३० जुलै २००८ रोजी या प्रकल्पाच्या अंमलबजावणीस मंजुरी देऊन सिडकोची नोडल एजन्सी म्हणून नियुक्ती केली.&lt;ref&gt;{{स्रोत संकेतस्थळ |url=https://maharashtratimes.com/maharashtra/thane/navi-mumbai-airport-get-approval/articleshow/61209739.cms |title=२० वर्षांनी मंजुरीचे टेक ऑफ |website=महाराष्ट्र टाइम्स |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत संकेतस्थळ |url=https://www.civilaviation.gov.in/sites/default/files/2023-07/Navi%20Mumbai.pdf |title=Setting up an International Airport near Mumbai |publisher=भारत सरकार, नागरी विमान वाहतूक मंत्रालय |date=६ जुलै २००७ |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत संकेतस्थळ |url=https://www.civilaviation.gov.in/sites/default/files/2023-07/01%20Concession%20Agreement_0.pdf |title=Concession Agreement for Navi Mumbai International Airport Project |publisher=भारत सरकार, नागरी विमान वाहतूक मंत्रालय |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;

२०१४ मध्ये देवेंद्र फडणवीस महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री झाल्यानंतर नवी मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळाच्या प्रकल्पाला गती देण्याच्या दृष्टीने राज्य सरकारने प्रयत्न केले. २०१७ मध्ये फडणवीस यांच्या नेतृत्वाखालील राज्य मंत्रिमंडळाने या प्रकल्पाला गती देण्यासंदर्भात निर्णय घेतला होता.&lt;ref name=&quot;MTB&quot;&gt;{{स्रोत संकेतस्थळ |url=https://www.mahamtb.com/Encyc/2024/12/4/Devendra-Fadnavis-Article-About-Development.html |title=देवेंद्र फडणवीस : विकासाचा महामेरू |website=मुंबई तरुण भारत |date=४ डिसेंबर २०२४ |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt; ऑक्टोबर २०२५ मध्ये विमानतळाच्या उद्घाटनप्रसंगी फडणवीस यांनी सांगितले की, प्रकल्पाच्या सुरुवातीस आवश्यक असलेल्या विविध ना-हरकत प्रमाणपत्रांपैकी सात प्रमाणपत्रे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या अध्यक्षतेखालील प्रगती बैठकीनंतर मिळाली आणि उर्वरित प्रमाणपत्रही त्यानंतर प्राप्त झाले. त्यांच्या मते, या प्रक्रियेमुळे प्रकल्पाच्या कामाला पुढे जाण्यास मदत झाली.&lt;ref name=&quot;Loksatta2025&quot;&gt;{{स्रोत संकेतस्थळ |url=https://www.loksatta.com/navimumbai/pm-narendra-modi-got-7-nocs-for-the-navi-mumbai-airport-in-a-single-meeting-devendra-fadnavis-recounted-that-incident-scj-81-5429685/ |title=“मोदींनी एकाच बैठकीत विमानतळासाठीच्या ७ NOC मिळवून दिल्या”, देवेंद्र फडणवीसांनी सांगितला ‘तो’ प्रसंग! |website=लोकसत्ता |date=८ ऑक्टोबर २०२५ |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt; जानेवारी २०२५ मध्ये मुख्यमंत्री म्हणून त्यांनी नवी मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळासह राज्यातील इतर विमानतळांची बांधकामे निर्धारित मुदतीत पूर्ण करून कार्यान्वित करण्याचे निर्देश संबंधित अधिकाऱ्यांना दिले होते.&lt;ref name=&quot;Loksatta2025Review&quot;&gt;{{स्रोत संकेतस्थळ |url=https://www.loksatta.com/mumbai/chief-minister-devendra-fadnavis-orders-to-complete-airport-works-at-the-earliest-mumbai-news-amy-95-4811256/ |title=विमानतळांची कामे वेगाने पूर्ण करा! मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांचे आदेश |website=लोकसत्ता |date=७ जानेवारी २०२५ |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;

==रचना==
हे विमानतळ ११.४ किमी² प्रदेशात विस्तारलेला असेल. यावर ४,५०० मीटर लांबीच्या दोन समांतर धावपट्ट्या असतील. याचे प्रवासी टर्मिनल २,५०,००० मीटर² क्षेत्रफळाचे असेल तर मालसामानाचा धक्का १,००,००० मीटर² क्षेत्रफळाचा असेल. येथून दरवर्षी ५-५.५ कोटी प्रवासी हाताळण्याची क्षमता असेल.&lt;ref&gt;[http://www.thehindubusinessline.com/2006/12/19/stories/2006121901370700.htm Article about the airport in The Hindu Business Line]&lt;/ref&gt;  [[आयकाओ]] या संस्थेने या प्रमाणांना मान्यता दिलेली असून सध्या याच्या बांधकामासाठी निविदा मागवण्यात येत आहेत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://cidcoindia.com/cidco/Globalrfp.aspx |title=Cidco |access-date=2010-06-27 |archive-date=2010-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101223233312/http://cidcoindia.com/cidco/Globalrfp.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; या प्रकल्पासाठी ३२ ते ४० अब्ज रुपयांचा खर्च अंदाजित आहे. हे विमानतळ [[नवी मुंबई]]-[[पनवेल]]मधील [[रा.म.क्र. ४ब]] वर सध्याच्या [[सहार विमानतळ|सहार विमानतळापासून]] ३५ किमी अंतरावर प्रस्तावित आहे. ही जागा निवडताना नवी मुंबईतील वाढती लोकसंख्या, औद्योगिक आणि व्यापारी संकुले तसेच ती वाढण्यासाठी असलेला मोठा वाव हा मुख्य निकष होता. [[एरबस ए-३८०]] आणि बोईंग [[७४७-८]] सारख्या अतिप्रचंड विमानांनाही या विमानतळावर ये-जा करणे सोपे होईल अशा दृष्टीने या विमानतळाची रचना करण्यात येईल.

याची उभारणी चार टप्प्यांत करण्यात येईल. पहिला टप्पा २०१८-२०२२ दरम्यान असेल. ४.२ अब्ज रुपये खर्च करून या टप्प्यात या टप्प्यात एक कोटी प्रवासीक्षमता असलेला तळ उभारण्यात येईल. २०२५-२०२७ दरम्यानच्या दुसऱ्या टप्प्यात १.९ अब्ज रुपये खर्चून याची क्षमता दोन कोटी प्रवाशांची करण्यात येईल. तिसऱ्या टप्प्यात (२०२७-२९) प्रवासीक्षमता तीन कोटी करण्यासाठी १.६ अब्ज रुपये खर्ची पडतील तर चौथ्या टप्प्यात (२०२९-३०) ही क्षमता ४ ते ५ कोटी होईल व त्यासाठी अजून २.३ अब्ज रुपये वापरण्यात येतील. २०३० पर्यंत या विमानतळावरून तीन कोटी प्रवासी ये-जा करतील असा अंदाज आहे.

या विमानतळाची उभारणी सरकारी तसेच खाजगी भांडवलातून करण्यात येईल. [[ठाणे]]-[[बेलापूर]], [[तळोजा]] येथील औद्योगिक वसाहती, [[जवाहरलाल नेहरू पोर्ट ट्रस्ट]] येथून मालसामान तर [[पुणे|पुण्यापासून]] उत्तर [[मुंबई]]पर्यंतच्या पट्ट्यातील प्रवासी या विमानतळाचा उपयोग करतील असा अंदाज आहे.

==वाद==
या विमानतळाच्या उभारणीवरून अनेक वाद निर्माण झाले. जरी साधारण तारखा ठरल्या असल्या तरी अजूनही बांधकाम सुरू करण्यासाठीची मुदत ठरवण्यात आलेली नाही. विमानतळाला गरजेची असलेली जागाही अजून ताब्यात घेतली गेलेली नाही. आत्ताचे जागामालक त्यांना सिडकोने देऊ केलेल्या मोबदल्यावर नाखूष आहेत. याशिवाय विमानतळावरील पाण्याचा निचरा होताना [[पनवेल]]लगतची खारजमीन तसेच इतर गटार व नाल्यांवरही परिणाम होण्याची शक्यता आहे व बिनसरकारी संस्था याविरुद्ध आंदोलन करीत आहेत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://cidcoindia.com/cidco/naviair.aspx |title=संग्रहित प्रत |access-date=2010-06-27 |archive-date=2009-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090822075832/http://cidcoindia.com/cidco/naviair.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; जगातील इतर शहरांप्रमाणे मोठे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ गाव/शहरापासून दूर बांधून तेथे ये-जा करण्यासाठी रस्ते/लोहमार्ग बांधावे अशीही एक मागणी आहे. यामागे उद्योगधंदे व शेतीसाठी वापरली जाणारी जमीन विमानतळांसाठी न वापरता पडीक जमीन वापरली जावी हा हेतू असतो.

==खर्च==
या विमानतळासाठी एकूण ९० अब्ज रुपये खर्च केले जातील.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.straitstimes.com/BreakingNews/Asia/Story/STIStory_606143.html |title=New airport for Mumbai |publisher=Straitstimes.com |date=2010-11-22 |accessdate=2010-12-02 |archive-date=2010-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124015646/http://www.straitstimes.com/BreakingNews/Asia/Story/STIStory_606143.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; यापैकी पहिल्या टप्प्यात ४० अब्ज रुपयांचा व्यय अपेक्षित आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.moneycontrol.com/news/business/navi-mumbai-airport-nod-to-see-housing-prices-jump-experts_501095.html |title=Navi Mumbai airport nod to see housing prices jump: Experts - CNBC-TV18 |publisher=Moneycontrol.com |date= |accessdate=2010-12-02}}&lt;/ref&gt;

==सद्यस्थिती==
[[मे १४]], २००८ रोजी केंद्रीय वनपर्यावरण मंत्रालयाने या प्रकल्पाला तात्पुरती मंजूरी दिली आणि २३ नोव्हेंबर २००८ रोजी सगळ्या हरकती काढून घेतल्या.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी | दुवा= http://www.financialexpress.com/news/navi-mumbai-airport-gets-moef-green-signal/310210/1 | title= Navi Mumbai Airport Gets MoEF Green Signal | work = The Financial Express | date = 16 May 2008 | accessdate = 2 December 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=Second Mumbai airport takes off|दुवा=http://www.indianexpress.com/news/Second-Mumbai-airport-takes-off/714727|accessdate=23 November 2010|newspaper=द इंडियन एक्सप्रेस|date=22 November 2010}}&lt;/ref&gt; मार्च, २०१० पर्यंत निविदा मागवणे अपेक्षित होते.

सप्टेंबर २०१९ मध्ये, [[जीव्हीके]]ने या विमानतळाच्या बांधकामाचे कंत्राट [[लार्सन अँड टुब्रो]]ला दिले.&lt;ref&gt;{{cite news |title=L&amp;T Construction bags order for Navi Mumbai International Airport |url=https://www.livemint.com/companies/news/l-t-construction-bags-order-for-navi-mumbai-international-airport-1567504560564.html |access-date=4 September 2019 |work=[[Live Mint]] |date=3 September 2019}}&lt;/ref&gt; २०२१ मध्ये [[अदानी समूह|अदानी समूहाने]] विमानतळ प्रकल्पाचे व्यवस्थापन आपल्याकडे घेतले आणि त्यासाठी [[अडाणी एरपोर्ट होल्डिंग्स]] आणि [[सिडको]] (CIDCO) यांनी [[नवी मुंबई इंटरनॅशनल एरपोर्ट लिमिटेड]] तथा ''एनएमआयएएल'' नावाची या कामासाठीची कंपनी स्थापन केली.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Us |url=https://www.nmiairport.co.in/About-Us |work=Navi Mumbai International Airport Private Limited |access-date=1 June 2025 }}{{मृत दुवा|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; त्याच वर्षी ऑगस्टमध्ये बांधकामाला सुरुवात झाली.&lt;ref&gt;{{cite news|date=24 July 2021|title=Construction of Navi Mumbai Airport expected to begin from August: Adani|url=https://www.hindustantimes.com/cities/mumbai-news/construction-of-navi-mumbai-airport-expected-to-begin-from-august-adani-101627068550814.html |access-date=22 November 2021|work=[[The Hindustan Times]]}}&lt;/ref&gt; विमानतळाच्या मुख्य भागासाठी सुरुवातीचे भूसंपादन २०१९ मध्येच पूर्ण झाले असले, तरी&lt;ref&gt;{{cite news |date=25 July 2019 |title=Land acquisition for core Navi Mumbai airport area completed: Govt |url=https://www.livemint.com/news/india/land-acquisition-for-core-navi-mumbai-airport-area-completed-govt-1564056940357.html |access-date=30 January 2024 |work=[[Live Mint]]}}&lt;/ref&gt; पुनर्वसन प्रक्रियेनंतर संपूर्ण प्रकल्पाची जमीन जुलै २०२२ मध्ये हस्तांतरित करण्यात आली.&lt;ref&gt;{{cite news |date=29 April 2022 |title=Navi Mumbai airport development begins after long delay |url=https://www.constructionworld.in/transport-infrastructure/aviation-and-airport-infra/navi-mumbai-airport-development-begins-after-long-delay/33871 |access-date=30 January 2024 |work=Construction World}}&lt;/ref&gt; नोव्हेंबर २०२३ पर्यंत पहिल्या टप्प्यातील ५७% काम पूर्ण झाले होते.&lt;ref&gt;{{cite news |date=22 December 2023 |title=Navi Mumbai airport development begins after long delay |url=https://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/navi-mumbai-airport-work-60-per-cent-complete-ready-for-launch-in-december-24/article67666359.ece |access-date=30 January 2024 |work=[[Business Line]]}}&lt;/ref&gt; ८ ऑक्टोबर २०२५ रोजी पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी|नरेंद्र मोदींनी]] विमानतळाच्या पहिल्या टप्प्याचे सार्वजनिक उपयोगासाठी उद्घाटन केले.&lt;ref&gt;{{cite news |date=8 October 2025 |title=Mumbai gets its second wind as PM inaugurates Navi Mumbai airport's first phase |url=https://www.indiatoday.in/india/story/pm-modi-inaugurates-phase-1-of-the-navi-mumbai-international-airport-2799777-2025-10-08 |access-date=8 October 2025 |work=[[India Today]]}}&lt;/ref&gt;

२५ डिसेंबर २०२५ रोजी विमानतळावरून व्यावसायिक विमान वाहतूक सुरू झाली.&lt;ref&gt;{{cite news |date=15 November 2025|title=Akasa Air Pioneers New Era Of Travel As It Becomes One Of The First Airlines To Operate From Navi Mumbai International Airport, Offering Direct Flights To Key Cities |work=Travel And Tour World |url=https://www.travelandtourworld.com/news/article/akasa-air-pioneers-new-era-of-travel-as-it-becomes-one-of-the-first-airlines-to-operate-from-navi-mumbai-international-airport-offering-direct-flights-to-key-cities/ |access-date=16 November 2025}}&lt;/ref&gt; पहिले नियोजित व्यावसायिक विमान [[इंडिगो]]चे [[बेंगळुरू आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बेंगळुरू]] येथून सकाळी ८ उतरले. हेच विमान पुढे८:४० वाजता [[हैदराबाद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हैदराबाद]]साठी रवाना झाले.&lt;ref&gt;{{cite news |date=26 December 2025 |title=1st flight lands at Navi Mumbai airport as commercial ops begin |url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/navi-mumbai-international-airport-passengers-first-flight-lands-at-8-am-10438161/ |access-date=26 December 2025 |work=[[The Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;

== विमानकंपन्या व गंतव्यस्थाने ==
{{विमानतळ गंतव्यस्थान यादी
| {{nowrap|[[एर इंडिया एक्सप्रेस]]}}&lt;ref&gt;{{cite news |title=Air India Express Announces Start Of Flights From Navi Mumbai, Bookings Now Open |url=https://www.mypunepulse.com/air-india-express-announces-start-of-flights-from-navi-mumbai-bookings-now-open/ |publisher=Pune Pulse |date=24 November 2025 }}&lt;/ref&gt; | [[केम्पेगौडा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बेंगळुरू]], [[इंदिरा गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|दिल्ली]]
| {{nowrap|[[आकासा एर]]}}&lt;ref name=&quot;Service&quot;&gt;{{cite news |last=S |first=Naresh |title=IndiGo, Akasa Air to launch new flight routes from Navi Mumbai on December 25 |url=https://indianexpress.com/article/india/indigo-akasa-air-launch-new-flight-routes-from-navi-mumbai-date-10367157/ |work=[[The Indian Express]] |date=15 November 2025 |access-date=15 November 2025}}&lt;/ref&gt; | [[इंदिरा गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|दिल्ली]], [[मनोहर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|गोवा–मोपा]], [[कोचीन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कोची]]
| {{nowrap|[[इंडिगो]]}}&lt;ref name=&quot;Service&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=IndiGo Adds 4 Flights from This New Asian Airport
|url=[https://aviationa2z.com/index.php/2025/11/29/indigo-adds-4-flights-from-navi-mumbai-airport/](https://aviationa2z.com/index.php/2025/11/29/indigo-adds-4-flights-from-navi-mumbai-airport/) |publisher=Aviation A2Z |date=29 November 2025 }}&lt;/ref&gt;  | [[अहमदाबाद विमानतळ|अहमदाबाद]], [[केम्पेगौडा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बेंगळुरू]], [[चेन्नई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|चेन्नई]], [[कोइंबतूर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कोइंबतूर]], [[इंदिरा गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|दिल्ली]], [[मनोहर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|गोवा–मोपा]], [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हैदराबाद]], [[जयपूर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|जयपूर]], [[कोचीन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कोची]], [[चौधरी चरण सिंग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लखनौ]], [[मंगलोर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मंगळुरू]], [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|नागपूर]], [[वडोदरा विमानतळ|वडोदरा]]
| {{nowrap|[[स्टार एर (भारत)|स्टार एर]]}}&lt;ref&gt;{{cite news |title= Star Air to launch flight services from Navi Mumbai International Airport |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/star-air-to-launch-flight-services-from-navi-mumbai-airport/articleshow/125985047.cms?from=mdr |publisher=[[द इकॉनॉमिक टाइम्स|द इकोनॉमिक टाइम्स]] |date=15 December 2025 }}&lt;/ref&gt; | [[अहमदाबाद विमानतळ|अहमदाबाद]], [[केम्पेगौडा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बेंगळुरू]], [[मनोहर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|गोवा–मोपा]], [[नांदेड विमानतळ|नांदेड]]
}}

==नोंदी==
* [http://cidcoindia.com/cidco/naviair.aspx CIDCO and Navi Mumbai International Airport] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090822075832/http://cidcoindia.com/cidco/naviair.aspx |date=2009-08-22 }}
* [http://www.projectstoday.com/newsr.asp?newsid=16735 Navi Mumbai International Airport] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080201024830/http://www.projectstoday.com/newsr.asp?newsid=16735 |date=2008-02-01 }}

==संंदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

{{भारतातील विमानतळ|state=collapsed}}
[[वर्ग:महाराष्ट्रामधील विमानतळ]]
[[वर्ग:नवी मुंबई]]
[[वर्ग:भारतातील आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]
[[वर्ग:नवी मुंबई मधील वाहतूक]]</text>
      <sha1>83x837u5whjjwswxsoejkn3a5ze70ay</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>असंका गुरूसिन्हा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86287</id>
    <redirect title="असंका गुरुसिन्हा" />
    <revision>
      <id>2721679</id>
      <parentid>2371368</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T14:37:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khirid Harshad</username>
        <id>138639</id>
      </contributor>
      <comment>[[असंका गुरुसिन्हा]] कडे पुनर्निर्देशित</comment>
      <origin>2721679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91" sha1="k8k6grngq2v88q02o8o9uv1706de8ii" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[असंका गुरुसिन्हा]]</text>
      <sha1>k8k6grngq2v88q02o8o9uv1706de8ii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>एच्.डी.देवेगौडा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87705</id>
    <redirect title="ह.दो. देवेगौड" />
    <revision>
      <id>2721824</id>
      <parentid>2696787</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T01:00:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[ह. दो. देवेगौड]] to [[ह.दो. देवेगौड]]</comment>
      <origin>2721824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="eiidj9b8kyaruomuyv35fi3ws614hx1" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[ह.दो. देवेगौड]]</text>
      <sha1>eiidj9b8kyaruomuyv35fi3ws614hx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>होळकर स्टेडियम</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91913</id>
    <revision>
      <id>2721836</id>
      <parentid>2623194</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T02:18:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2721836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21595" sha1="rqyjykpuovf61m10610utbqnzm5wrrf" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट क्रिकेट मैदान
| मैदान_नाव= होळकर क्रिकेट मैदान
| टोपणनाव= 
| चित्र= Maharani Usha Raje Cricket Stadium Indore - panoramio.jpg
|        चित्र_size= 280px
| स्थळ= रेस कोर्स मार्ग, [[इंदूर]], [[मध्यप्रदेश]]
|           देश=[[भारत]]
| broke_ground=
| स्थापना= १९९०
| closed=
| demolished=
| मालक= &lt;small&gt;मध्य प्रदेश क्रिकेट संघटन&lt;/small&gt;
| प्रचालक= &lt;small&gt;मध्य प्रदेश क्रिकेट संघटन&lt;/small&gt;
| surface= गवत
| dimensions=
| former_names= 
| इतर_यजमान= [[मध्य प्रदेश क्रिकेट संघ|मध्य प्रदेश]]
|क्लब1 = [[मध्य प्रदेश क्रिकेट संघ]]
|वर्ष1 = १९९०-सद्य
|क्लब2 = [[कोची टस्कर्स केरळ]]
|वर्ष2 = २०११
| बसण्याची_क्षमता= ३०,०००
|एण्ड1 = 
|एण्ड2 = 
|आंतरराष्ट्रीय = yes
|प्रथम_एकदिवसीय_दिनांक = १५ एप्रिल
|प्रथम_एकदिवसीय_वर्ष = २००६
|प्रथम_एकदिवसीय_संघ१ = {{crName|भारत}}
|प्रथम_एकदिवसीय_संघ२ = {{crName|इंग्लंड}}
|अंतिम_एकदिवसीय_दिनांक = २४ सप्टेंबर 
|अंतिम_एकदिवसीय_वर्ष = २०२३
|अंतिम_एकदिवसीय_संघ१ = {{crName|भारत}}
|अंतिम_एकदिवसीय_संघ२ = {{crName|ऑस्ट्रेलिया}}
|केवळ_कसौटी_दिनांक = ८-१२, ऑक्टोबर
|केवळ_कसौटी_वर्ष = २०१६
|केवळ_कसौटी_संघ१ = {{crName|भारत}}
|केवळ_कसौटी_संघ२ = {{crName|न्यू झीलंड}}
|दिनांक= २४ नोव्हेंबर
|वर्ष= २०१६
|स्रोत= http://www.espncricinfo.com/india/content/ground/58150.html होळकर क्रिकेट मैदान, क्रिकइन्फो
}}

'''होळकर क्रिकेट मैदान''' हे [[इंदूर]], [[मध्य प्रदेश]] येथील क्रिकेट मैदान आहे. 
आधी हे मैदान '''महाराणी उषाराजे ट्रस्ट क्रिकेट मैदान''' म्हणून ओळखले जात असे. पण २०१० साली, मध्य प्रदेश क्रिकेट असोसिएशनने इंदूरवर राज्य करणाऱ्या [[मराठा (जात)|मराठ्यांचे]] राजघराणे [[होळकर घराणे|होळकर]] यांच्या नावावरून ह्या मैदानाचे नामकरण केले.

मैदानाची आसनक्षमता ३०,००० प्रेक्षक इतकी आहे. रात्रीच्या सामन्यांसाठी मैदानावर प्रकाशझोताची व्यवस्था आहे.{{संदर्भ हवा}} [[विरेंद्र सेहवाग]]ने एकदिवसीय इतिहासातील तिसरी सर्वोत्तम वैयक्तिक धावसंख्या २१९ ह्याच मैदानावार नोंदविली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.cricketcountry.com/news/virender-sehwag-scores-a-double-hundred-breaks-sachin-tendulkar-s-record-8823|title=Virender Sehwag scores a double hundred; breaks Sachin Tendulkar’s record|date=2011-12-08|work=Cricket Country|access-date=2018-09-15|language=en-us|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716145154/https://www.cricketcountry.com/news/virender-sehwag-scores-a-double-hundred-breaks-sachin-tendulkar-s-record-8823|archive-date=2019-07-16|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ग्वाल्हेर]] स्थित [[कॅप्टन रूप सिंग मैदान]], हे मध्य प्रदेशामधील आणखी एक आंतरराष्ट्रीय मैदान आहे, परंतु ते इंदूरच्या होळकर क्रिकेट मैदानापेक्षा थोडे लहान आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/double-century-sachin-tendulkar-vs-virender-sehwag-148392-2011-12-10|title=Sachin Tendulkar's knock was slightly better, says MPCA curator|संकेतस्थळ=India Today|भाषा=en|ॲक्सेसदिनांक=2018-09-15}}&lt;/ref&gt; परंतु कॅप्टन रूप सिंग मैदानाची क्षमता होळकर क्रिकेट मैदानापेक्षा जास्त आहे.

[[रणजी करंडक]] स्पर्धेचे [[मध्य प्रदेश क्रिकेट संघ]]ाचे अनेक सामने ह्या मैदानावर खेळवले जातात. सदर मैदानाची भारताच्या सहा नवीन कसोटी स्थळांपैकी एक म्हणून निवड झाली आहे. भारत-न्यू झीलंड कसोटी मालिकेतील ८ ऑक्टोबर २०१६ रोजी सुरू झालेली तिसरी कसोटी हा ह्या मैदानावरील पहिला कसोटी सामना होता. भारतातील हे बावीसावे कसोटी मैदान आहे.

==इतिहास==
मैदानासाठी जमीन देण्याचे श्रेय जाते ते [[मराठा]] राज्याच्या [[होळकर घराणे|होळकरांकडे]]. इंदूर राज्यावर राज्य करणाऱ्या मराठा घराण्याने देशाच्या ह्या भागात क्रिकेटचा पाया रोवला आणि लोकांना प्रवृत्त केले. होळकर क्रिकेट संघ [[रणजी करंडक]]ाच्या दहा मोसमात सहभागी झाला होता त्यापैकी आठ वेळा अंतिम फेरीत पोहोचला आणि चार वेळा संघाने रणजी करंडक जिंकला होता.

ह्या मैदानाच्याच काही भागात ते स्टेडियम वसलेले आहे जेथे ४० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात आणि ५० च्या दशकाच्या सुरुवातीला होळकर क्रिकेट संघाने तीन [[रणजी करंडक]] जिंकले होते. एका अर्थी ह्या मैदानाच्या काही भागाने [[सी.के. नायडू]] आणि [[मुश्ताक अली]]सारख्या दिग्गज खेळाडूंना [[रणजी करंडक]] स्पर्धेमध्ये खेळताना पहिले.

मैदानावर तीन [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने]] झाले आहेत, ज्यापैकी दोन [[भारत क्रिकेट संघ|भारत]] आणि [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लंड]] दरम्यान झाले. [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २००५-०६#७वा एकदिवसीय सामना|पहिला सामना]] १५ एप्रिल २००६ रोजी झाला, ज्यामध्ये भारताने २८९ धावांचा यशस्वी पाठलाग करून मालिका ५-१अशी जिंकली. त्यानंतर जवळ जवळ अडीच वर्षांनंतर इंग्लंड संघ भारताच्या दौऱ्यावर आला असताना दुसरा सामना खेळवला गेला, ज्यामध्ये पुन्हा भारताने विजय मिळवला.

१३ मे २०११ रोजी मैदानावर [[भारतीय प्रीमियर लीग|आयपीएल]]चा पहिला सामना खेळवला गेला. [[कोची टस्कर्स केरळ]] संघाचे ७ पैकी २ सामने ह्या मैदानावर खेळवण्यात आले. [[विरेंद्र सेहवाग]]ने मर्यादित षटकांच्या सामन्यामधील २१९ धावांचा सर्वोच्च वैयक्तिक धावसंख्येचा विक्रम [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ|वेस्ट इंडीज]] विरुद्ध ८ डिसेंबर २०११ रोजी ह्याच मैदानावर केला, जो नंतर [[रोहित शर्मा]] ने मोडला.

नोव्हेंबर २०१५ मध्ये, सदर मैदान आंतरराष्ट्रीय कसोटी क्रिकेटच्या भारतातील सहा नवीन मैदानांपैकी एक म्हणून निवडले गेले. इतर स्थळांमध्ये [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय मैदान संकुल]], [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[हिमाचल प्रदेश क्रिकेट असोसिएशन मैदान]] आणि [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान]] ह्या मैदानांचा समावेश होता.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.espncricinfo.com/india/content/story/938911.html|title=BCCI revamps selection committee, announces new Test centres|work=Cricinfo|access-date=2018-09-15|language=en}}&lt;/ref&gt;

होळकर क्रिकेट मैदानावर पहिला कसोटी सामना [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०१६-१७|न्यू झीलंडचा संघ भारत दौऱ्यावर]] असताना ऑक्टोबर २०१६ मध्ये खेळवला गेला.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.espncricinfo.com/india/content/story/1024303.html|title=BCCI ushers in big home season: 13 Tests, six new venues|work=Cricinfo|access-date=2018-09-15|language=en}}&lt;/ref&gt; भारताने चौथ्या दिवशी न्यू झीलंडचा ३२१ धावांनी पराभव करून न्यू झीलंडला मालिकेमध्ये ३-० असा व्हाईटवॉश दिला.

==मैदानाबद्दल==
सध्या हे मैदान मुख्यत्वे [[क्रिकेट]] सामन्यांसाठी वापरले जाते. सदर मैदान २००३ मध्ये बांधले गेले आणि त्याची आसनक्षमता ३०,००० इतकी आहे. [[दिवस-रात्र क्रिकेट]]साठी मैदानावर प्रकाशदिव्यांची सोय आहे. शिवाय मैदानावर पाण्याचा निचरा होण्यासाठीची भारतातील एक सर्वोत्तम सुविधा उपलब्ध आहे. भारतीय संघ आजवर ह्यामैदानावर सर्वच्या सर्व चार एकदिवसीय आणि एक कसोटी सामने जिंकून अजिंक्य राहिला आहे.

==मैदानावरील ठिकाणांची नावे==
२०११ मध्ये, मैदानातील पॅव्हिलियन, ड्रेसिंग रुम, स्टँड्स/गॅलरी ह्यांचे नामकरण करण्यासाठी एक समिती नेमली गेली. ह्या समितीचे अध्यक्षपद, क्रिकेट समिक्षक आणि लेखक [[सूर्य प्रकाश चतुर्वेदी]] ह्यांच्याकडे दिले गेले. समितीच्या शिफारसींनुसार खालील प्रमाणे नावे दिली गेली:

* प्रेस बॉक्सचे नाव [[माधवराव शिंदे|महाराज माधवराव शिंदे]] यांच्या नावावरून दिले गेले. (अध्यक्ष [[मध्य प्रदेश क्रिकेट असोसिएशन]] आणि [[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ]])&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.cricketcountry.com/articles/this-is-the-most-energetic-test-crowd-i-have-ever-seen-anywhere-in-the-world-534616|title=‘This is the most energetic Test crowd I have ever seen anywhere in the world’|date=2016-10-12|work=Cricket Country|access-date=2018-09-15|language=en-us|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510110131/http://www.cricketcountry.com/articles/this-is-the-most-energetic-test-crowd-i-have-ever-seen-anywhere-in-the-world-534616|archive-date=2017-05-10|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* पॅव्हिलीयनचे नाव क. [[सी.के. नायडू]] (भारताचा पहिला कसोटी कर्णधार) आणि कॅ. [[मुश्ताक अली]] (शतक झळकावणारा पहिला आशियाई फलंदाज) ह्यांच्या नावावरून दिले गेले.
* ड्रेसिंग रुमचे नाव [[मन्सूर अली खान पतौडी]] (जन्मस्थान: [[भोपाळ]]) आणि [[राहुल द्रविड]] (जन्मस्थान: इंदूर) ह्यांच्या नावावरून दिले गेले.
* स्टेडियमच्या दरवाजांना देशातल्या ह्या भागातील माजी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटपटूंचे दिले गेले, ज्यामध्ये [[नरेंद्र हिरवानी]], [[अमय खुरासिया]] आणि [[राजेश चौहान]] यांच्या नावांचा समावेश आहे.
* दोन पैकी एका गॅलरीतील स्टँड्सना दिग्गज भारतीय क्रिकेट पटूंची नावे दिली गेली, जसे, [[विजय हजारे]], [[अजित वाडेकर]], [[सुनिल गावसकर]], [[कपिल देव]], [[सचिन तेंडुलकर]] आणि [[अनिल कुंबळे]]. दुसऱ्या गॅलरीतील स्टँड्सना होळकरांच्या वेळच्या बड्या क्रिकेटपटूंची नावे दिली गेली, जसे, जे.एन. भाया, एम.एम. जगदाळे, [[खंडेराव रांगणेकर]], [[हिरालाल गायकवाड]], [[चंदू सरवटे]] आणि [[सी.एस. नायडू]]. सध्याच्या आणि माजी क्रिकेटूंची अशा एकमेकांविरुद्ध दिली गेलेली नावे ही स्वतःतच एक अद्वितीय गोष्ट तर आहेच त्याशिवाय इतर कुठेही अशा प्रकारे नावे दिलेली आढळत नाहीत.
* समालोचकांच्या बॉक्सला इंदूरमध्ये जन्म झालेले सुप्रसिद्ध आणि पहिलेच हिंदी समालोचक [[सुशील दोशी]] यांचे नाव दिले गेले.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.rediff.com/getahead/report/career-the-guy-who-keeps-hindi-commentary-alive-in-cricket/20150328.htm|title=The guy who keeps Hindi commentary alive in cricket|work=Rediff|access-date=2018-09-15}}&lt;/ref&gt;

==मैदानावर खेळवले गेलेले कसोटी सामने==
[[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०१६-१७|२०१६-१७ मध्ये न्यू झीलंडचा संघ भारताच्या दौऱ्यावर]] असताता, ८ ऑक्टोबर २०१६ रोजी, होळकर मैदानावर पहिला कसोटी सामना झाला.

आजवर मैदानावर झालेल्या कसोटी सामन्यांची यादी खालीलप्रमाणे:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 1em auto 1em auto&quot;
! दिनांक !! संघ १ !! संघ २ !! विजयी संघ !! फरक !! धावफलक
|-
| ८ – ११ ऑक्टोबर २०१६ || {{cr|IND}}|| {{cr|NZ}} || {{cr|IND}}||३२१ धावांनी || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1030217.html धावफलक]
|}

==मैदानावर खेळवले गेलेले एकदिवसीय सामने==
आजवर मैदानावर झालेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची यादी खालीलप्रमाणे:&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा= http://stats.espncricinfo.com/india/engine/records/team/match_results.html?class=2;id=1055;type=ground|title=होळकर क्रिकेट मैदान, इंदूर / नोंदी / आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने / सामना निकाल|ॲक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०१६|कृती=इएसपीएन क्रिकइन्फो|भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 1em auto 1em auto&quot;
! दिनांक !! संघ १ !! संघ २ !! विजयी संघ !! फरक !! धावफलक
|-
| १५ एप्रिल २००६ || {{cr|IND}} || {{cr|ENG}} || {{cr|IND}} || ७ गडी राखून ||  [http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/238194.html धावफलक]
|-
| १७ नोव्हेंबर २००८ || {{cr|IND}} || {{cr|ENG}} || {{cr|IND}} || ५४ धावांनी ||  [http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/361044.html धावफलक]
|-
| ८ डिसेंबर २०११ || {{cr|IND}} || {{cr|WIN}} || {{cr|IND}} || १५३ धावांनी ||  [http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/536932.html धावफलक]
|-
| १४ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|IND}} || {{cr|RSA}} || {{cr|IND}}  || २२ धावांनी  ||  [http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/903595.html धावफलक]
|}

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी|3}}
{{भारतातील क्रिकेट मैदाने}}

[[वर्ग:भारतातील क्रिकेट मैदाने]]
[[वर्ग:इंदूर]]</text>
      <sha1>rqyjykpuovf61m10610utbqnzm5wrrf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>हुमायूं</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93241</id>
    <redirect title="हुमायून" />
    <revision>
      <id>2721830</id>
      <parentid>724660</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T01:01:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[हुमायूँ]] to [[हुमायून]]</comment>
      <origin>2721830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66" sha1="lms5u3y7s68gfs7vjk2q3i8pi7kwuyb" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[हुमायून]]</text>
      <sha1>lms5u3y7s68gfs7vjk2q3i8pi7kwuyb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:Yogesh kalamkar</title>
    <ns>3</ns>
    <id>101017</id>
    <revision>
      <id>2721685</id>
      <parentid>2718518</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T14:41:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khirid Harshad</username>
        <id>138639</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-54392-76|~2026-54392-76]] ([[User talk:~2026-54392-76|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:निनावी|निनावी]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले.</comment>
      <origin>941153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1938" sha1="5wsmq35zptdp9wcado1elt9og6ansqi" xml:space="preserve">{{स्वागत}}
== &quot;मराठी विकिस्रोत&quot; चे उद्घाटन==
सप्रेम नमस्कार.
&quot;मराठी भाषा दिवस&quot; निमित्ताने दिनांक २५ फेब्रुवारी २०१२ रोजी पत्रकारिता विभाग - रानडे इंस्टीट्यूट, पत्रकार संघ आणि विकिमीडिया पुणे चॅप्टर यांच्या संयुक्त विद्यमाने एका कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यात आले आहे. सुप्रसिद्ध निर्माता, दिग्दर्शक आणि अभिनेते श्री. अमोल पालेकर हे या कार्यक्रमाचे प्रमुख पाहुणे आहेत. या कार्यक्रमात विकिपीडियाच्या माहिती बरोबर &quot;[http://mr.wikisource.org मराठी विकिस्रोत]&quot; चे उद्घाटन श्री. अमोल पालेकर यांच्या हस्ते करण्यात येणार आहे. तरी आपण सर्वांनी उपस्थित रहावे.
वेळ: दुपारी २:०० ते ५:३० (कृपया वेळेपूर्वी १० मिनिटे आपल्या जागेवर स्थानापन्न व्हावे)
ठिकाण: पत्रकार भवन, नवी पेठ, पुणे
या शिवाय आपण मराठी विकिस्रोतचे सदस्य बनून मराठी विकिस्रोतला हातभार लावायला सुरुवात करू या.</text>
      <sha1>5wsmq35zptdp9wcado1elt9og6ansqi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:Destok</title>
    <ns>3</ns>
    <id>108028</id>
    <revision>
      <id>2721694</id>
      <parentid>2717778</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T14:44:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khirid Harshad</username>
        <id>138639</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-53864-46|~2026-53864-46]] ([[User talk:~2026-53864-46|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:निनावी|निनावी]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले.</comment>
      <origin>906439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="6tmpim0dou1zu3xx6d3rdhzgmbkti17" xml:space="preserve">{{स्वागत}}</text>
      <sha1>6tmpim0dou1zu3xx6d3rdhzgmbkti17</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ह.दो. देवेगौड</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158981</id>
    <revision>
      <id>2721697</id>
      <parentid>2696719</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T14:48:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khirid Harshad</username>
        <id>138639</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Khirid Harshad ने लेख [[ह. दो. देवेगौड]] वरुन [[ह.दो. देवेगौड]] ला हलविला</comment>
      <origin>2696719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12492" sha1="drsh65gu9nvax66wfcudtox5opckmw0" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पंतप्रधान
| चित्र = Prime_Minister_H._D._Deve_Gowda_BNC.jpg
| चित्र आकारमान = 200px
| पद = [[भारताचे पंतप्रधान|भारतीय गणराज्याचे ११वे पंतप्रधान]]
| कार्यकाळ_आरंभ = १ जून १९९६  
| कार्यकाळ_समाप्ती = २१ एप्रिल १९९७
| राष्ट्रपती = [[शंकर दयाळ शर्मा]]
| उपराष्ट्रपती = [[के.आर. नारायणन]]
| मागील = [[अटलबिहारी वाजपेयी|अटलबिहारी कृष्णबिहारी वाजपेयी]]
| पुढील = [[इंद्रकुमार गुजराल|इंदरकुमार अवतारनारायण गुजराल]]
| पद2 = [[कर्नाटकचे मुख्यमंत्री|कर्नाटक राज्याचे १४वे मुख्यमंत्री]]
| कार्यकाळ_आरंभ2 = ११ डिसेंबर १९९४
| कार्यकाळ_समाप्ती2 = ३१ मे १९९६
| राज्यपाल2 = [[खुर्शीद आलम खान]]
| मागील2 = [[एम. वीरप्पा मोईली]]
| पुढील2 = [[जे.एच. पटेल]]
| जन्मदिनांक           = १८ मे १९३३ (वय : {{age in years|1933|5|18}})
| जन्मस्थान            = हरदनहळ्ळि, [[म्हैसूरचे राज्य|म्हैसूर संस्थान]], [[ब्रिटिश भारत]]
| मृत्युदिनांक           = 
| मृत्युस्थान            =
| राष्ट्रीयत्व            = भारतीय
| पक्ष                  = [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] (१९५३-१९६२)&lt;br&gt;[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (संघटन)]] (१९७२-१९७६)&lt;br&gt;[[जनता पक्ष]] (१९७७-१९९०)&lt;br&gt;[[जनता दल]] (१९९०-१९९९)&lt;br&gt;[[जनता दल (धर्मनिरपेक्ष)]] (१९९९- )
| अपत्ये                = [[एच.डी. कुमारस्वामी]] (मुलगा)&lt;br&gt;[[एच.डी. रेवण्णा]] (मुलगा)&lt;br&gt;इतर २ मुले व २ मुली
| पत्नी                  = चेन्नम्मा देवगौड
| शाळा_महाविद्यालय      = एल.व्ही. पॉलिटेक्नीक, हासन
| व्यवसाय              = [[शेतकरी]], अभियंता, राजकारणी
| धंदा                  =  
| धर्म                  = [[हिंदू]]
| सही                  = DeveGowda_autograph.jpg
| संकेतस्थळ             =
| तळटीपा               =
}}

'''हरदनहळ्ळि दोड्डेगौड देवेगौड''' (१८ मे १९३३) हे [[भारत]]ाच्या [[कर्नाटक]] राज्यातील एक राजकारणी व भारताचे माजी [[भारताचे पंतप्रधान|पंतप्रधान]] आहेत. जून १९९६ ते एप्रिल १९९७ ह्या १० महिन्यांच्या कालावधीमध्ये पंतप्रधानपदावर राहिलेले देवे गौड १९९४ ते १९९६ दरम्यान [[कर्नाटकचे मुख्यमंत्री]] देखील होते. ह्याखेरीज त्यांनी आजवर [[भारत सरकार]]मध्ये अनेक मंत्रीपदे भूषवली आहेत.

== पूर्वीचे जीवन ==
गौड यांचा जन्म १८ मे १९३३ रोजी म्हैसूरच्या (सध्याच्या कर्नाटकातील हसन) हलोरानसिपुरा तालुक्यातील हारदानहल्ली या गावी व्होकलीगा जातीच्या कुटुंबात झाला. त्याचे वडील शेतकरी होते.

गौड यांनी १९५० दशकाच्या उत्तरार्धात एल.व्ही. पॉलिटेक्निक, हसन येथून सिव्हिल इंजिनिअरिंगमध्ये पदविका मिळविली. १९५४ मध्ये त्यांनी चेन्नम्माशी लग्न केले. त्यांना सहा अपत्य आहेत: ४ मुलं व २ मुली ज्यात राजकारणी [[एच. डी. रेवन्ना]] आणि [[एच.डी. कुमारस्वामी]] आहेत.

== राजकीय कारकीर्द ==
१९५३ मध्ये गौड [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] पक्षात रुजू झाले आणि १९६२ पर्यंत ते सदस्य राहिले. १९६२ मध्ये गौड हे [[कर्नाटक विधानसभा|कर्नाटक विधानसभेवर]] होलनरसिपुरा मतदारसंघातून अपक्ष उमेदवार म्हणून निवडून गेले. नंतर १९६२ ते १९८९ पर्यंत ते याच मतदारसंघातून सलग सहा वेळा विधानसभेवर निवडून गेले. [[आणीबाणी]]च्या काळात ते [[बंगळुरू]] मध्यवर्ती कारागृहात राहिले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.janatadalsecular.org.in/ourleaders_devegowda.htm |title=Janata Dal (Secular) |publisher=Janatadalsecular.org.in |accessdate=2012-08-04 |archive-date=2012-08-04 |archive-url=https://archive.is/20120804132733/http://www.janatadalsecular.org.in/ourleaders_devegowda.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

गौड हे दोन वेळा [[जनता पक्ष|जनता पक्षाचे]] प्रदेशाध्यक्ष होते. [[रामकृष्ण हेगडे]] मुख्यमंत्री असताना त्यांनी १९८३ ते १९८८ पर्यंत कर्नाटकातील जनता पार्टी सरकारमध्ये मंत्री म्हणून काम पाहिले. १९९४ मध्ये ते [[जनता दल|जनता दलाच्या]] प्रदेश अध्यक्ष झाले आणि १९९४ च्या विधानसभा निवडणुकीत पक्षाच्या विजयामागील प्रेरणास्थान होते. डिसेंबरमध्ये कर्नाटकच्या १४व्या मुख्यमंत्रिपदाची शपथ घेतली. तेव्हा ते [[रामनगर|रामनगरातून]] निवडून आले होते.

१९९६ च्या सार्वत्रिक निवडणुकीत [[पी.व्ही. नरसिंह राव]] यांच्या अध्यक्षतेखालील काँग्रेस पक्ष निर्णायकपणे पराभूत झाला परंतु सरकार स्थापण्यासाठी इतर कोणत्याही पक्षाने पुरेश्या जागा जिंकल्या नव्हत्या. तेव्हा युनायटेड फ्रंटने (गैर-काँग्रेस आणि गैर-[[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] प्रादेशिक पक्षांच्या एकत्रीकरण) काँग्रेसच्या पाठिंब्याने केंद्रात सरकार स्थापन करण्याचा निर्णय घेतला आणी गौड सरकारचे अध्यक्ष म्हणून निवडले गेले आणि भारताचे अकरावे पंतप्रधान झाले. १ जून १९९६ रोजी त्यांनी पंतप्रधानपदाची सूत्रे स्वीकारली आणि ११ एप्रिल १९९७ पर्यंत राहिले.

१९९९ मध्ये जनता दल फुटला, जेव्हा मुख्यमंत्री जे.एच. पटेलयांनी भारतीय जनता पक्षाच्या नेतृत्वाखालील [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी|राष्ट्रीय लोकशाही आघाडीला]] पाठिंबा दर्शविला आणी मग गौड आणि सिद्धारमैया यांच्या नेतृत्वात [[जनता दल (धर्मनिरपेक्ष)]]ची स्थापना झाली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ  स्रोत|url=http://www.janata.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=53&amp;Itemid=60|title=Janata.in|website=www.janata.in|access-date=2019-12-05|archive-date=2019-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227204802/http://www.janata.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=53&amp;Itemid=60|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.frontlineonnet.com/fl2108/stories/20040423006701900.htm ] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080103051657/http://www.frontlineonnet.com/fl2108/stories/20040423006701900.htm |date=3 January 2008 }}&lt;/ref&gt; विभाजनाचा आधार हा राष्ट्रीय लोकशाही आघाडीचा विरोध असला तरी गौड सुरुवातीपासूनच भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसपासून तितकेच दूर राहिले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.tribuneindia.com/1999/99aug26/head2.htm|title=&quot;Gowda rules out tieup with Congress &quot; - Tribune India article|accessdate=2007-09-30}}&lt;/ref&gt; तथापि, जेडीएसने अनेकदा काँग्रेससह कर्नाटकात राज्य सरकार स्थापन केले.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
*[http://pmindia.nic.in/pm_gowda.html अधिकृत व्यक्तिचित्र]
{{भारतीय पंतप्रधान}}

{{DEFAULTSORT:देवेगौड, ह. दो.}}
[[वर्ग:भारतीय राजकारणी]]
[[वर्ग:भारताचे पंतप्रधान]]
[[वर्ग:कर्नाटकचे मुख्यमंत्री]]
[[वर्ग:१० वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१२ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१३ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१४ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:राज्यसभा सदस्य]]
[[वर्ग:कन्नड राजकारणी]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:हासनचे खासदार]]
[[वर्ग:कनकपुराचे खासदार]]</text>
      <sha1>drsh65gu9nvax66wfcudtox5opckmw0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>शब्दकोशांची यादी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161831</id>
    <revision>
      <id>2721802</id>
      <parentid>2692858</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:34:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <comment>दुवे जोडले.</comment>
      <origin>2721802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27731" sha1="k2t7kc9apcnuz4w378i195f08x4h6xm" xml:space="preserve">[[Fool|अभ्यासकांना]] महत्त्वाच्या संदर्भकोशांची [[शब्दकोश|शब्दकोशांची]] यादी एकत्रित एके ठिकाणी मिळण्यासाठी ही सूची उपयुक्त आहे. यांत [[मराठी]], [[हिंदी]] मराठी उच्चार तसेच इतर भाषांतील महत्त्वाच्या शब्दकोशांची नोंद असावी.
* मराठी शब्दांचे अर्थ शोधण्यासाठी निराळी सूची [[मराठी-मराठी शब्दकोशांची सूची]] या पानावर पहा.

== जुन्या-नव्या मराठी शब्दकोशांची सूची==
* महानुभाव ग्रंथकारांनी रचलेला मध्यकालीन शब्दांचा कोश &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;मराठी शब्दरत्नाकर प्रस्तावना, ले. वा.गो.आपटे&lt;/ref&gt;
* राज्यव्यवहार कोश, इ.स. १६७५-७६ लेखनकाळ, प्रकाशन - इ.स. १८६०  &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* ले.कर्नल केनडी यांचा कोश, इ.स. १८२४ - सात ते आठ हजार शब्द यात होते.मराठी भाषा शिकणाऱ्या इंग्रजांसाठी हा कोश तयार करण्यात आला होता.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* शास्त्र्यांचा मराठी-मराठी कोश, इ.स. १८२९, अलीकडच्या काळात, कोश करण्याचा अधिकार असलेल्या व्यक्तींनी तयार केलेला हा पहिला मराठी कोश म्हणता येईल असे आपटे म्हणतात.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* .महाराष्ट्र भाषेचा कोश - १८२९, सरकारच्या आज्ञेने तयार झालेला; - जगन्नाथशास्त्री क्रमवंत, बाळशास्त्री घगवे, गंगाधरशास्त्री फडके, सखारामशास्त्री जोशी, दाजीशास्त्री शुक्ल आणि परशुरामपंत गोडबोले या सहा पंडितांनी तयार केलेला आहे. त्यात मराठी शब्दांचे मराठीत अर्थ दिले आहेत. (ह्या कोशाचा उल्लेख सरस्वती शब्दकोशात आहे. पण त्यांना तो पहायला मिळाला नाही, असे कोशकारांनी नमूद केले आहे.) हा कोश ऑनलाईन उपलब्ध आहे.
* रघुनाथ नारायण अध्वारी उर्फ पंडितराज, १८६०, राज्यव्यवहार कोश
* मराठी भाषेचा नवीन कोश - रघुनाथ भास्कर गोडबोले - प्रकाशन वर्ष १८७०
* [[c:File:इंग्लिश_आणि_मराठी_कोश.pdf|इंग्लिश आणि मराठी कोश]] (ऑनलाइन वाचनासाठी उपलब्ध) - श्रीकृष्ण रघुनाथ शास्त्री तळेकर, प्रकाशक - गवर्नमेन्ट सेन्ट्रल बुक डेपो, १८८५, मुंबई
* शुद्ध मराठी कोष, व्ही.आर.बापट आणि बी. व्ही. पंडित, १८९१, जगद्धितेच्‍छू, पुणे
* [[मराठी शब्दरत्नाकर]], वासुदेव गोविंद आपटे, १९२०
* विस्तारित शब्द रत्नाकर - विस्तार: ह.अ.भावे, जून १९९५ (मूळ कोशात म्हणजे मराठी शब्दरत्नाकर यामध्ये ३६७१६ शब्द होते. विस्तारित कोशात ६०५५९ मराठी शब्दांचे मराठीत अर्थ दिले आहेत.)
* [[सरस्वती शब्दकोश]] (मराठी भाषेची उत्पत्ति ह्या विषयावर एक निबंध आणि परिशिष्टे यासह), मूळ रचनाकार कै. [[विद्याधर वामन भिडे]], पुरवणी रचनाकार ‌ डॉ.[[रा.शं.वाळिंबे]], आवृत्ती पहिली १९३०, आवृत्ती दुसरी १९६९, पृष्ठसंख्या - २०६० च्या पेक्षा अधिक
* दाते-कर्वे यांचा महाराष्ट्र शब्दकोश, १९३२-१९३८, १ ते ७ खंड, पुरवणी खंड, पुणे, महाराष्ट्र कोशमंडळ 
* मराठी धातुकोश, वि.का.राजवाडे, १९३८, राजवाडे संशोधन मंडळ, धुळे
* मराठी व्युत्पत्ती कोष, कृ.पां.कुलकर्णी, १९४२
* तुळपुळे-फेल्डह्हाउस संपादित जुन्या मराठीचा कोश, 
* हेन्री यूलसंपादित हॉबसन-जॉबसन कोश, 
* स्पर्धा परीक्षा मराठी शब्दसंग्रह-गणेश कऱ्हाडकर;यूनिक प्रकाशन;द्वितीय आवृत्ती-2018.
* मो.रा.वाळंबे शब्दरत्न-संकलन व लेखन-गणेश कऱ्हाडकर;2019
* आदर्श मराठी शब्दकोश, प्र.न.जोशी, १९७०, विदर्भ मराठवाडा बुक कंपनी, पुणे
* वाक्यकोश (३ खंड)- वामन केशव लेले- राजहंस प्रकाशन
* मराठी भाषेचे संप्रदाय व म्हणी- वा. गो. आपटे- वरदा प्रकाशन
* विस्तारित शब्दरत्‍नाकर (आद्य संपादक- [[वामन गोपाळ आपटे]])
* कलाली-मराठी शब्दकोश - डॉ.रामदास चवरे, यशोदीप पब्लिकेशन्स, पुणे ३०
* शालेय मराठी शब्दकोश - संपादक वसंत आबाजी डहाके, गिरीश पतके, प्रकाशक - राज्य मराठी विकास संस्था

==द्वैभाषिक कोश==
* [[हेमाद्रि पंडित|हेमाद्रि पंडिता]]&lt;nowiki/&gt;चा कोश, शके ११६० &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;मराठी शब्दरत्नाकर, वासुदेव गोविंद आपटे, १९२२;&lt;/ref&gt;
* संस्कृत-मराठी कोश- [[वामन शिवराम आपटे]]
* संस्कृत-इंग्रजी कोश- मोलियर-मोलियर-विल्यम्स
* Tha Practical Sanskrit-English Dictionary (संस्कृत-इंग्रजी कोश ३ खंड)- [[आद्य संपादक-वामन शिवराम आपटे]]
* गीर्वाणलघुकोश (संस्कृत-मराठी कोश)- [[जनार्दन विनायक ओक]]
* फारशी मराठी कोश - माधव त्रिंबक पटवर्धन 
* मोनिअर-विल्यम्स आणि आपटे ह्यांचे संस्कृत-इंग्रजी कोश,
* चतुर्वेदीसंपादित हिंदी-इंग्रजी कोष
* वामन शिवराम आपटे - संस्कृत इंग्रजी कोश
* जनार्दन विनायक ओक - गीर्वाण लघुकोश
* नारायण तम्माजी कातगडे ऊर्फ श्री.पुंडलिक - हिंदी मराठी कोश
* [[iarchive:a-comprehensive-english-hindi-dictionary-of-governement-and-educational-words-an|A Comprehensive English Hindi Dictionary Of Governement And Educational Words And Phrases]] -  Dr. Raghu Vira - इंटरनेटवर उपलब्ध
* [[iarchive:in.ernet.dli.2015.403192/page/n5/mode/2up|भारतीय आंग्ल पारिभाषिक कोश]] - खंड पंचविसावा, डॉ.रघु वीर (इंटरनेटवर उपलब्ध), प्रकाशन १९५१
* हिंदी-मराठी शब्दकोश - [http://chd.mhrd.gov.in/en/dictionaries-regional-languages अधिक माहितीसाठी पहा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230325051656/https://chd.mhrd.gov.in/en/dictionaries-regional-languages |date=2023-03-25 }} 
* मराठी - बांगला शब्दकोश, डॉ. अपर्णा झा, (फेब्रुवारी २०२५) या शब्दकोशाला प्रा. [[ना.गो. कालेलकर|ना. गो. कालेलकर]] पुरस्कार प्राप्त झाला आहे. 

== त्रि-भाषा कोश ==
* (इंग्लिश-संस्कृत-हिंदी) [[iarchive:bdrc-W1KG14782/bdrc-W1KG14782-100/|An exhaustive english-sanskrit-hindi dictionary]]
* Marathi-Hindi-English dictionary: [http://chd.mhrd.gov.in/en/dictionaries-regional-languages अधिक माहितीसाठी पहा.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230325051656/https://chd.mhrd.gov.in/en/dictionaries-regional-languages |date=2023-03-25 }}
* Hindi-Marathi-English dictionary - [http://chd.mhrd.gov.in/en/dictionaries-regional-languages अधिक माहितीसाठी पहा.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230325051656/https://chd.mhrd.gov.in/en/dictionaries-regional-languages |date=2023-03-25 }}

== चौदा भाषा कोश ==
भारतीय भाषा कोश - [http://chd.mhrd.gov.in/en/dictionaries-regional-languages अधिक माहितीसाठी पहा.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230325051656/https://chd.mhrd.gov.in/en/dictionaries-regional-languages |date=2023-03-25 }}

== पंधरा भाषा कोश ==
* तत्सम शब्द कोश - [http://chd.mhrd.gov.in/en/dictionaries-regional-languages अधिक माहितीसाठी पहा.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230325051656/https://chd.mhrd.gov.in/en/dictionaries-regional-languages |date=2023-03-25 }}

==इंग्रजी भाषेतील शब्दांचे मराठीत अर्थ/इतर माहिती==
* मराठी-इंग्रजी शब्दकोश- मोल्सवर्थ-कॅन्डी
* इंग्रजी-मराठी शब्दकोश- थॉमस कॅन्डी
* मराठी इंग्रजी शब्दकोश, १८१०, -[[विल्यम कॅरे|विल्यम एडमण्ड कॅरे]] - श्रीरामपूर मिशनरी प्रेस
* कॅन्डी-मोल्सवर्थ यांचा इंग्रजी-मराठी शब्दकोश, १८३१
* सुबोध मराठी-इंग्रजी शब्दकोश- कृ. भा. वीरकर- अनमोल प्रकाशन
* मराठी- इंग्रजी शब्दकोश- ह. अ. भावे- वरदा बुक्स
* इंग्रजी-मराठी शब्दकोश- र. वा. धोंगडे- ऑक्सफर्ड युनिव्हर्सिटी प्रेस
* नवनीत [[वर्ग:मराठी लेखक]] ॲडव्हान्स्ड डिक्शनरी- सुधाकर प्रभुदेसाई- नवनीत प्रकाशन
* ए कॉम्प्रिहेन्सिव्ह डिक्शनरी, इंग्लिश अँड मराठी- बाबा पद्मनजी- एज्युकेशन सोसायटी प्रेस
* Ranade N.B. 1916, The 20th Century English Marathi Dictionary Bombay, Western India Publishing Co.
* New Approach Dictonary Of Living English- (इंग्रजी- इंग्रजी- मराठी शब्दकोश) संपादक - एस.व्ही. सोहोनी
* मॅक्सीन बर्न्स्टसन कृत A Basic Marathi-English Dictionary
* श्रीधर गणेश वझे कृत The Aryabhushan School Dictionary, Marathi-English
* Collins Cobuild Pocket English-English-Marathi Dictionary
* नीलकंठ बाबाजी रानडे कृत रानडे English-Marathi Dictionary
* मराठी-इंग्रजी शब्दकोश- [[मा.का. देशपांडे]] - परचुरे प्रकाशन
* इंग्रजी शब्दोच्चार-कोश- [[मा.का. देशपांडे]]
* [[iarchive:dli.ernet.544202/page/n3/mode/2up|आंग्ल भारतीय प्रशासन शब्द-कोश]] - (इंटरनेटवर उपलब्ध) [[:en:Raghu_Vira|डॉ.रघु वीर]] (इंग्रजी विकिपीडिया)
* [[iarchive:in.ernet.dli.2015.120472/page/n3/mode/2up|Elementary English Indian Dictionary Of Scientific]] - डॉ.रघु वीर (इंटरनेटवर उपलब्ध)

==पारिभाषिक शब्दकोश==
* महाराष्ट्र  शासनाच्या भाषा संचालनालयाने निर्माण केलेल्या ३५ पारिभाषिक शब्दकोशांतील २,६७,००० शब्द असलेला संजय भगत यांचा www.marathibhasha.org  संगणकीय (online)  कोश : [http://marathibhasha.org] .
===महाराष्ट्र सरकारच्या भाषा संचलनालयाचे परिभाषा कोश===
* औषधशास्त्र परिभाषा कोश
* कृषिशास्त्र परिभाषा कोश
* गणितशास्त्र परिभाषा कोश
* ग्रंथालयशास्त्र परिभाषा कोश
* धातुशास्त्र परिभाषा कोश
* न्यायवैद्यक व विषशास्त्र परिभाषा कोश
* न्याय व्यवहार कोश
* पदनाम कोश
* प्रशासन वाक्प्रयोग
* भाषाविज्ञान व वाङ्मयविद्या परिभाषा कोश
* भूगोलशास्त्र परिभाषा कोश
* भौतिकशास्त्र परिभाषा कोश
* मानसशास्त्र परिभाषा कोश
* यंत्र अभियांत्रिकी परिभाषा कोश
* रसायनशास्त्र परिभाषा कोश
* वाणिज्यशास्त्र परिभाषा कोश
* विकृतिशास्त्र पारिभाषिक शब्दावली
* विद्युत अभियांत्रिकी परिभाषा कोश
* वृत्तपत्र विद्या परिभाषा कोश
* वैज्ञानिक पारिभाषिक संज्ञा (गणितशास्त्र, वास्तवशास्त्र, रसायनशास्त्र)
* वैज्ञानिक पारिभाषिक संज्ञा (वनस्पतिशास्त्र)
* व्यवसाय व्यवस्थापन परिभाषा कोश
* शारीर परिभाषा कोश
* शिक्षणशास्त्र परिभाषा कोश
* संख्याशास्त्र परिभाषा कोश
* साहित्य समीक्षा परिभाषा कोश
*पारमार्थिक शब्दकोश

==मराठी-इंग्रजी पारिभाषिक शब्दकोश==
* भौतिकशास्त्र पारिभाषिक शब्दावली- भाषा संचालनालय

==खासगी प्रकाशन संस्थांनी प्रकाशित केलेले कोश. कोशाचे नाव, संपादक, प्रकाशक या क्रमाने==
*  अर्थशास्त्र शब्दकोश- वि. ज. गोडबोले, डायमंड पब्लिकेशन्स
*  इकॉनॉमिक्स डिक्शनरी (संपादकाचे नाव उपलब्ध नाही), प्रगती बुक्स
*  कम्प्युटर डिक्शनरी (संपादकाचे नाव उपलब्ध नाही), प्रगती बुक्स
*  कॉमर्स डिक्शनरी- जोशी, परदेशी प्रगती बुक्स
*  ग्रंथालयशास्त्र शब्दकोश- सुजाता कोण्णूर, डायमंड पब्लिकेशन्स
*  टेक्निकल डिक्शनरी (संपादकाचे नाव उपलब्ध नाही), प्रगती बुक्स
* भौगोलिक शब्दकोश- र. भा. नाईक, वरदा प्रकाशन
*  मानसशास्त्र शब्दकोश- मुकुंद इनामदार, डायमंड पब्लिकेशन्स
*  मेडिकल डिक्शनरी (संपादकाचे नाव उपलब्ध नाही), प्रगती बुक्स
*  लॉ डिक्शनरी (संपादकाचे नाव उपलब्ध नाही), प्रगती बुक्स
*  शिक्षणशास्त्र शब्दकोश- बेनझीर तांबोळी, डायमंड पब्लिकेशन्स
*  सायन्स डिक्शनरी- विकास जोशी, प्रगती बुक्स
*  शास्त्रीय परिभाषा कोश - दाते कर्वे वरदा प्रकाशन (पुनर्मुद्रण )
*पारमार्थिक शब्दकोश - डॉ. अनुराधा कुलकर्णी, मल्टिव्हरसिटी प्रकाशन
*संख्या-संकेत कोश - संपादक श्रीधर शामराव हणमंते (प्रसाद प्रकाशन पुणे

==शेती परिभाषा कोश==
महादेवशास्त्री जोशी - शेतीविषक शब्दांचा कोश
गावशेजारील जमीन

==ग्रंथांत वापरलेल्या कठीण शब्दांचा कोश==
* ज्ञानेश्वरी - ज्ञानेश्वरीतील शब्दांचा कोश - वेलिंगकर
* ज्ञानेश्वरी विषयक कोश - संपादक डॉ.अशोक कामत, गुरुकुल प्रतिष्ठान, २००५: यामध्ये ज्ञानेश्वरीतील शब्दार्थ-सूची, विषय-सूची, ओव्यांची वर्णानुक्रमणिका आणि गीतेच्या श्लोकांची पादसूची आहे.
* दासबोध - दासबोधातील शब्दांचा कोश - महादेवशास्त्री जोशी 
* गाथा - तुकारामाच्या गाथेतील शब्दांचा कोश - महादेवशास्त्री जोशी 
* श्रीसमर्थ रामदास वाङ्मय शब्दार्थ संदर्भ कोश ([[मु.श्री. कानडे]])
 
==इतर भाषा ==
==मराठी-जर्मन शब्दकोश==
* अविनाश बिनीवाले यांचा व्यवहारोपयोगी मराठी-जर्मन शब्दकोश

==इतर==
* अर्वाचीन चरित्र कोश ([[सिद्धेश्वरशास्त्री चित्राव]])
* पाच हजार आदर्श सुविचार कोश (डॉ. [[व.दि. कुलकर्णी]])
* ज्योतिष महाशब्दकोश (प्र.द. मराठे)
* पुस्तक : कोश आणि सूची वाड्मय : स्वरूप आणि साध्य
* प्राचीन चरित्र कोश ([[सिद्धेश्वरशास्त्री चित्राव]])
* भारतीय व्यवहार कोश (विश्वनाथ दिनकर नरवणे)- प्रकाशक - मेहता पब्लिकेशन हाऊस १२१६ सदाशिव पेठ पुणे ३०, प्रथम आवृत्ती १९६१, द्वितीय आवृत्ती १९८५, विशेष - सोळा भारतीय भाषांचा एकत्रित कोश , पं. जवाहरलाल नेहरू आणि राजेंद्र प्रसाद यांचे अभिप्राय.
* भारतीय संस्कृती कोश ([[महादेवशास्त्री जोशी]])
* भारतीय प्राचीन ऐतिहासिक कोश
# लेखक- रघुनाथ भास्कर गोडबोले  आवृत्त्ती- १८७६
# वैशिष्ट्ये - जुळणी करताना अरबी व फारशी भाषेचे शब्द  यात अगदी न येऊ देऊन लिहिण्याविषयी अतिशय सावधपणा ठेवला आहे . ७ वर्षे मेहनत घेऊन हा कोश तयार केला आहे . 
* प्राचीन भारतीय स्थल कोश, प्रथम खंड -लेखक- सिद्धेश्वरशास्त्री चित्राव, प्रकाशक - भारतीय चरित्र कोश मंडळ आवृत्त्ती -१९६९  वैशिष्ट्ये- पानशेतच्या पुरात हस्तलिखित वाहून गेले परंतु लेखकाने पुनर्लेखन केले . (पुरस्कार - भारत सरकारकडून , गृहमंत्री-यशवंतराव चव्हाण यांचेकडून) 
* मध्ययुगीन चरित्र कोश ([[सिद्धेश्वरशास्त्री चित्राव]])
* मराठी वाङ्मय कोश भाग १ ते ५.
* म्हणींचा कोश (विश्वनाथ दिनकर नरवणे)
* संक्षिप्त मराठी वाङ्मय कोश, वाङ्मयीन संज्ञा आणि संकल्पना कोश (वसंत आबाजी डहाके)
* मराठी विश्वकोश (आद्य संपादक - [[लक्ष्मणराव जोशी]])
* व्युत्पत्ति प्रदीप (गो.शं. बापट)
* संख्या संकेत कोश (श्रीधर श्यामराव हणमंते)
* केतकरांचा मराठी ज्ञानकोश ([[श्रीधर व्यंकटेश केतकर]])
* इंग्रजी-मराठी स्थापत्य-शिल्प-कोश सचित्र- [[रा.वि.मराठे]] , महाराष्ट्र राज्य साहित्य व‌ संस्कृती मंडळ, १९६५
* इंग्रजी-मराठी पुरातत्त्व कोश सचित्र - [[रा.वि.मराठे]] , मंजिरी श्री मराठे, १९८३
* कला व वास्तुशिल्प शब्दकोश (इंग्रजी-मराठी) - [[चेतन शंकर साळी]], इंटेलेक्चुअल बुक ब्युरो, भोपाळ
* पुरातत्त्व शब्दकोश (इंग्रजी-मराठी) - [[चेतन शंकर साळी]], इंटेलेक्चुअल बुक ब्युरो, भोपाळ
* मानववंशशास्त्र शब्दकोश (इंग्रजी-मराठी) - [[चेतन शंकर साळी]], इंटेलेक्चुअल बुक ब्युरो, भोपाळ
* पारमार्थिक शब्दकोश - डॉ.अनुराधा कुलकर्णी, संपादक - डॉ.विजय भटकर, मल्टिव्हरसिटी प्रकाशन

==बाह्य दुवे ==
[http://www.transliteral.org/dictionary/ परिभाषा आणि इतर शब्दकोश]

[[वर्ग: मराठी शब्दकोश]]
[[वर्ग: भाषा]]
[[वर्ग:मराठी भाषेतील ज्ञानकोश]]
[[वर्ग:भाषाभ्यास]]
[[वर्ग:शब्दकोश]]
[[वर्ग:भाषाशास्त्र]]
[[वर्ग:भाषा संकेत]]
[[वर्ग:भाषांतर]]
[[वर्ग:विज्ञान]]
[[वर्ग:याद्या]]

https://rmvs.marathi.gov.in/books {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200630014852/https://rmvs.marathi.gov.in/books |date=2020-06-30 }}

== संदर्भ ==</text>
      <sha1>k2t7kc9apcnuz4w378i195f08x4h6xm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नेत्रा साठे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>164774</id>
    <revision>
      <id>2721887</id>
      <parentid>2052449</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T05:37:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>संदर्भ</comment>
      <origin>2721887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14765" sha1="cjfjvwfdr54zknidek6etc3mpjus2jq" xml:space="preserve">'''नेत्रा सदाशिव साठे''' ([[जन्म]] : [[३१ मे]] [[इ.स. १९३७|१९३७]]; [[मृत्यू]] : [[कल्याण]], [[२३ ऑगस्ट]] [[इ.स. २०१४|२०१४]]) या एक [[मराठी]] [[चित्रकार]] आणि [[शिल्पकार]] होत्या.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ज्येष्ठ चित्रकार नेत्रा साठे यांचे निधन |url=https://maharashtratimes.com/maharashtra/thane-kokan-news/mumbai-artist-netra-sathe-passed-away/articleshow/40845353.cms |work=महाराष्ट्र टाईम्स |date=२५ ऑगस्ट २०१४ |language=mr}}&lt;/ref&gt; त्यांनी १९५५ मध्ये [[मुंबई]]च्या [[सर जमशेदजी जीजीभाय कला महाविद्यालय|जे जे स्कूल ऑफ आर्ट]]मधून डीटीसी (DTC) आणि १९५९ मध्ये 'पेंटिंग ॲडव्हान्स' (Painting Advance) हे अभ्यासक्रम पूर्ण केले होते.

नेत्रा साठे यांचे [[वडील]] [[कृष्णराव केतकर]] हे स्मारक-शिल्पे बनवीत असत.&lt;ref name=&quot;Pudhari&quot;&gt;{{cite news |title=शिल्पकलेतील साठे घराणे |url=https://www.pudhari.news/ |work=पुढारी |date=२०१४ |language=mr}}&lt;/ref&gt; शिल्पाकृतींची सरकारी कामे मिळविण्यासाठी त्यांना [[दिल्ली]]त राहणे गरजेचे होते. त्यांचा स्टुडिओ कल्याणात व फाउंडरी [[डोंबिवली]]त होती.

नेत्रा यांच्या [[आई]]ने कन्येला [[संगीत]], [[नृत्य]], [[नाटक|नाट्य]], [[काव्य]], [[साहित्य]] या सगळ्यांचीच गोडी लावली. [[लग्न]]ाअगोदर मुंबईत असताना नेत्रा [[संस्कृत]] [[नाटक|नाटकांतून]] [[अभिनय]] करीत असत. [[अभिज्ञान शाकुंतल]] आणि [[मृच्छकटिकम्‌]] या नाटकांतून त्यांनी [[दाजी भाटवडेकर]] यांच्या दिग्दर्शनाखाली अनुक्रमे प्रियंवदा व मदनिकेच्या भूमिका केल्या होत्या. त्यांच्या रूपाची, भूमिकेची आणि अभिनयकौशल्याची तत्कालीन [[वृत्तपत्र]]ांतून दखल घेतली गेली होती.

== दिल्लीतील नाट्यविषयक कार्यक्रम ==
नेत्रा कृष्णराव केतकर, १९५६ साली लग्नानंतर नेत्रा सदाशिव साठे झाल्या. दिल्लीत राहणारे त्यांचे पती [[सदाशिव साठे]] हे मूळ कल्याणचे.&lt;ref name=&quot;Pudhari&quot; /&gt; कल्याणात त्यांचा 'साठे वाडा' होता. ते स्वतः जागतिक कीर्तीचे शिल्पकार होते; त्यांनी [[लॉर्ड माउंटबॅटन]] आणि [[प्रिन्स फिलिप]] यांची शिल्पे केली होती. लग्नानंतर दिल्लीत आल्यावर नेत्रा साठे यांनी दिल्लीच्या [[महाराष्ट्र मंडळ]]ात स्वतःची विशेष ओळख करून दिली. त्यांनी मंडळासाठी नाटके लिहिली, नाटके बसवली आणि नाटकांतून कामेही केली. त्यांनी लिहिलेल्या [[एकांकिका]]ंतील 'एक बिचारी व्यथा' ही विनोदी एकांकिका विशेष गाजली, तर 'नियती' या गंभीर विषयावरील एकांकिकेला प्रथम क्रमांक मिळाला होता.

दिल्लीच्या गणेशोत्सवासाठी नेत्रा साठेंनी 'सौभद्रकल्लोळ' नावाची एकांकिका बसवली. [[सौभद्र (नाटक)|सौभद्र]] आणि [[संशयकल्लोळ]] या नाटकांतील पदांवर आधारलेली व मुलांसाठी लिहिलेली ही नाटिका, त्यांतील नाट्यगीतांमुळे विशेष गाजली. या नाटिकेचे सुमारे ५ प्रयोग दिल्लीत झाले.

[[बालगंधर्व]]ांना वाहिलेल्या एका श्रद्धांजलीच्या कार्यक्रमात नेत्रा साठे यांनी तरुण वयातल्या बालगंधर्वांसारखी वेशभूषा करून बालगंधर्वांच्या लकबींसकट त्यांची नाट्यगीते प्रस्तुत केली होती. याशिवाय दिल्लीत असताना, 'धुम्मस', 'घेतलं शिंगावर', 'संभूसांच्या चाळीत' आणि 'दिनूच्या सासूबाई राधाबाई' अशा रंगमंचावर सादर झालेल्या अनेक नाटकांमधून नेत्रा साठे यांनी प्रमुख पात्रांची कामे केली.

== कल्याणला आगमन ==
पुढे काही कारणाने नेत्रा साठे महाराष्ट्रात कल्याणला स्थायिक झाल्या. येथे त्या 'कल्याण गायन समाज' या संस्थेच्या प्रमुख झाल्या.

कल्याणात असताना नेत्रा साठे यांनी 'कांचनमृग' या नावाच्या नृत्यनाटिकेचे आणि 'राणी रुसली राजावर' व 'लग्नाला चला तुम्ही' या वगांचे लेखन, दिग्दर्शन आणि निर्मिती केली. कल्याणमध्ये झालेल्या 'अंधायुग' या नाटकातील [[गांधारी]]च्या भूमिकेसाठी त्यांना पारितोषिक मिळाले.

== कोल्ड सिरॅमिक्सचा शोध ==
नेत्रा साठे यांनी १९७२ साली लावलेल्या 'कोल्ड सिरॅमिक्स'च्या शोधाने त्यांना कलाक्षेत्रात विशेष ओळख मिळवून दिली.&lt;ref&gt;{{cite news |title=चित्रकार नेत्रा साठे यांना श्रद्धांजली |url=https://loksatta.com/ |work=लोकसत्ता |date=२६ ऑगस्ट २०१४ |language=mr}}&lt;/ref&gt; पेंटिंगसाठी पॉलिएस्टर रेझिनचा उपयोग करून पारदर्शक रंगचित्रे काढणाऱ्या त्या पहिल्या कलावंत ठरल्या. एरवी शिल्पात करावयाच्या या माध्यमाचा उपयोग चित्रांत केल्यामुळे नेत्रा साठे यांची चित्रे जणू जिवंत झाली आणि त्यांना त्रिमितीचा गुण लाभला.

== लेखन आणि इतर ==
* अनेक एकांकिका आणि वग लिहिले, बसवले आणि रंगमंचावर सादर केले.
* 'कांचनमृग', 'वसुंधरा' या नृत्यनाटिकांचे लेखन, संगीत दिग्दर्शन, दिग्दर्शन आणि सादरीकरण. यांतली 'वसुंधरा' ही नृत्यनाटिका [[बालकवी]]ंच्या 'पृथ्वीचे गीत' या कवितेवर आधारित होती. नृत्यांगना मीना नेरूरकर यांनी या नाटिकेचे [[अमेरिका|अमेरिकेत]] व [[भारत|भारतात]] अनेक प्रयोग केले. [[चतुरंग प्रतिष्ठाण|चतुरंग]] या संस्थेने ही नृत्यनाटिका [[हिंदी]]तही बसवली. 'वसुंधरा'चे १००हून अधिक प्रयोग झाले.
* वर्तमानपत्रांतून कथा, ललित लेख, कविता आणि स्फुट लेखन केले. त्यांतील इंग्रजी लेखांचा संग्रह ''Palet'' या पुस्तकाच्या रूपाने प्रकाशित झाला आहे.
* [[श्रीराम लागू]] यांच्या 'विष्णुगुप्त चाणक्य' या नाटकातील पात्रांची वेशभूषा संकल्पित केली.
* नेत्रा साठे यांचा [[सई परांजपे]] यांच्या बरोबर दिल्ली दूरदर्शनवरील अनेक कार्यक्रमांत सहभाग असे.
* दिल्लीच्या शाळेत कलाशिक्षकाचे काम केले.
* घरी पेंटिंगचे वर्ग घेतले.
* [[मुंबई]] (ताज आर्ट गॅलरी, नेहरू सेंटर), [[नवी दिल्ली|दिल्ली]] (अशोका हॉटेल, श्रीधरानी कलादालन), [[चेन्नई]], [[मॉस्को]], [[लंडन]], [[न्यू यॉर्क]], [[वॉशिंग्टन, डी.सी.]], [[बाल्टिमोर]], [[ब्रसेल्स]], [[डेट्रॉईट]], [[हॉलंड]], [[अटलांटा]], [[ह्युस्टन]], [[बॉस्टन]] आदी अनेक ठिकाणी स्वतःच्या चित्रांची ५५हून अधिक प्रदर्शने भरवली.
* नेत्रा साठे यांनी [[सी.डी. देशमुख]], [[स.का. पाटील]], [[यशवंतराव चव्हाण]], वेणूताई यशवंतराव चव्हाण, [[श्री.ना. पेंडसे]], [[श्रीराम लागू]] अशा अनेकांची पोर्ट्रेट्स रंगवली. त्यांनी बनवलेले आंतरराष्ट्रीय न्यायालयाचे सरन्यायाधीश [[नागेंद्र सिंग]] यांचे भव्य व्यक्तिचित्र [[हेग]] येथे लावले आहे. याशिवाय दिल्लीत परिचय केंद्रात [[जवाहरलाल नेहरू]], कल्याण गायन समाजात पंडित [[भास्करबुवा बखले]] यांची तैलचित्रे लावली आहेत. नेत्रा साठे यांनी रंगविलेली [[सुधीर फडके]], बडोद्याचे [[माधव आचवल]], जळगावचे [[भवरलाल जैन]], मुंबईचे देवधर आदींची व्यक्तिचित्रेही विविध संस्थांमध्ये विराजमान आहेत.

== मृत्यू ==
२००७ साली त्यांना [[कर्करोग]] झाला होता, ज्यातून त्या बऱ्याही झाल्या होत्या. वयाच्या ७७व्या वर्षी कल्याण येथील राहत्या घरी नेत्रा साठे यांचे निधन झाले. त्यांच्यामागे त्यांची कन्या अल्पना लेले या आहेत; त्या [[गोवा|गोव्यात]] राहतात.

== पुरस्कार ==
* १९८० साली कल्याण नगरपालिकेने नेत्रा साठे यांना 'कल्याण गौरव' पुरस्कार देऊन त्यांचा सन्मान केला.

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:साठे, नेत्रा सदाशिव}}
[[वर्ग:मराठी अभिनेत्री]]
[[वर्ग:मराठी चित्रकार]]
[[वर्ग:मराठी शिल्पकार]]
[[वर्ग:ठाणे जिल्ह्यातील व्यक्ती]]
[[वर्ग:इ.स. १९३७ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०१४ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>cjfjvwfdr54zknidek6etc3mpjus2jq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चर्चा:मुंगी (शेवगाव)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>179194</id>
    <revision>
      <id>2721684</id>
      <parentid>2721328</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T14:40:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khirid Harshad</username>
        <id>138639</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-55112-18|~2026-55112-18]] ([[User talk:~2026-55112-18|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:सांगकाम्या|सांगकाम्या]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले.</comment>
      <origin>1910706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4533" sha1="hj8nulflk6ikggc8lzpr1w7yuox9fo3" xml:space="preserve">==खालील संदर्भांची विश्वासार्ह ग्रंथातून खात्री करून हवी==

* निंबाकाचार्य नावाचे ऋषी तपश्चयेस बसले होते, तपश्चर्येच्या काळात त्यांना मुंग्यांनी खुप त्रास दिला होता. त्यामुळे त्यांनी या गावाचे नाव मुंगी ठेवले. http://www.ahmednagarpride.com/mungi_ahmednagar

* गोदावरी नदीच्या मध्ये मुंगादेवी मंदीर आहे.  http://www.ahmednagarpride.com/mungi_ahmednagar

*&quot;''वैश्य समाजाचे मूळ वसतिस्थान म्हणजे `मुंगी पैठण’. या ठिकाणी चौदाव्या शतकाच्या मध्यात दुष्काळ पडला. परिणामी, तेथील वैश्य समाजबांधवांना स्थलांतरित व्हावे लागले. कित्येक जण विशाळगडमार्गे कोकणात उतरले. संगमेश्वर आणि आसपासच्या भागात स्थिरावले.''&quot;  - http://navshakti.co.in/closed/election/matpanchayat/34870/

* &quot;''नगरजवळील मुंगी पैठण आणि वेरूळ येथे भोसल्यांचे वतन कायम झाले. त्यामुळे शिवरायांचे भोसले घराणे हे पूर्वीपासूनच वतनदार आणि नावारूपाला आलेले घराणे होते हे स्पष्ट होते. विठोजीराजांची शाखा खानवट आणि मुंगी पैठणला स्थायिक झाली.&quot;'' - http://www.soyagaon.mahapanchayat.gov.in/hidden/-/asset_publisher/3raKTs3IJdmh/content/शिवरायाच-मळ-राजसथानात-/2501673

* वडगाव हवेलीचे ह.भ.प. दत्ता महाराज जगताप यांनी जगताप कुळाचा इतिहास पुस्तक रुपात प्रसिद्ध केलेला आहे . त्यानुसार मूळ औरंगाबाद जिल्ह्यातील मुंगी पैठण हे आहे. - theroyaljagtap.blogspot.com/2010/07/history-of-sardar-jagtap.html 

* ठाकर हे मूळचे मुंगी पैठणचे. निजामाच्या जाचामुळे ते बालाघाट, कोकण ... https://www.vinaykumarmadane.blogspot.com%2F2015%2F03%2Fblog-post_81.html&amp;ei=MkC5Vaf-KIuv0ASGzLj4AQ&amp;usg=AFQjCNEtVK0_-wD76bx9jfh0xnW22-qLMw

* आगरी,  पाठारे प्रभू हे मूळचे मुंगी पैठणचे आहेत / नाहीत ?


* मुंगी गाव आणि सातवाहन / शालीवाहनांबद्दल काही संदर्भ उपलब्ध आहेत का ? कोणते ?

* [http://archive.org/stream/Maasir-i-alamgiriAHistoryOfEmporerAurangzebAlamgir/Maasir-i-alamgiriAHistoryOfEmporerAurangzebAlamgir_djvu.txt जदुनाथ सरकारांनी अनुवादीत केलेल्या औरंगजेबाच्या इतिहासात (संदर्भ दुवाअर्काईव्ह डॉट ऑर्ग दुवा) ] २४ जाने १६७८ ला शिवाजी महाराजांनी मुंगी पाटन वर हल्ला केल्याची बातमी औरंगजेबास मिळते असा उल्लेख आहे. या उल्लेखातील मुंगी पाटन कोणते असण्याची शक्यता आहे. पैठण जवळील का गुजराथ मधील का अजून कुठले ?

* महिकावतीच्या बखरीत  बिंबराजाबरोबर मुंगी-पैठण बद्दल काही उल्लेख आहेत का ? असतील तर नेमके कोणते</text>
      <sha1>hj8nulflk6ikggc8lzpr1w7yuox9fo3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गांधार बौद्ध कला</title>
    <ns>0</ns>
    <id>208130</id>
    <revision>
      <id>2721850</id>
      <parentid>2707224</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T03:24:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>साचा</comment>
      <origin>2721850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13565" sha1="q5ixnloa0fdwntumuvd8oggouoy29cm" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
{{बदल}}
'''गांधार बौद्ध कला''' (ग्रीको–बुद्धिष्ट आर्ट्स) म्हणजे [[गौतम बुद्ध]] यांचे कलात्मक पद्दतीने प्रगटीकरण करण्याची कला आहे. साधारण १००० वर्षापूर्वी मध्य [[आशिया]] खंडात ग्रीक आणि बौद्ध संस्कृतीचा विकास कृत्रिम रित्या झाला होता. इ.सन पूर्व ४थ्या शतकात [[अलेक्झांडर द ग्रेट]] याने विजय संपादन केल्यानंतर आणि ७व्या शतकात इस्लामिकांनी विजय प्राप्त केल्यानंतर त्यांनी बौद्ध कलेला विकशीत केले. प्रथमतः ही आदर्शवादी धर्मीय आणि ज्ञानेंद्रियांना समाधान देणारी आणि सुखद वाटणारी कला ग्रीक समुदायाने आपलीशी केली. त्यांनी अतिशय भक्कम रीतीने बुद्धांचे जीवनातील अनेक पैलू चित्रमय पद्दतीने समोर ठेवून गौतम बुद्धांचे व या कलेचे दर्शन घडविले. सध्या पूर्ण एशिया खंडात पदोपदी या कलेचे दर्शन घडते.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=http://www.ancient.eu/article/208/ |title=Cultural links between India &amp; the Greco-Roman world |प्रकाशक=ancient.eu |दिनांक=12 February 2011 |प्राप्त दिनांक= |accessdate=2017-03-15 |archive-date=2017-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170430162706/http://www.ancient.eu/article/208/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; पूर्ण गोलार्धातील पूर्व आणि पश्चिम परंपरागत संस्कृतिक कलात्मकतेचे दर्शन घडविणारी ही एक कला म्हणजे उत्तम उदाहरण आहे.  

या कलेचे मूळं शोधले तर इ.सण पुर्व २३०-१३० दरम्यान ग्रीक मधील ग्रेको बाकट्रीयन राज्यात या कलेचा शोध मिळतो. सध्या ही अफगाणिस्थानात पाहता येते. येथून ही कला इ.सण पूर्व १८०-१० या काळात भारत देशात व या उपखंडात वाहावत आली आणि स्थिर झाली. ग्रीक आणि बौद्ध यांची चर्चा झाली आणि त्यानंतर कुशनला बरोबर घेऊन ही कला सध्याच्या उत्तर पाकिस्तानातील गांधार येथे प्रसारित झाली. या जवळीकतेने त्याचा परिणाम असा झाला की ही कला मथुरा,पर्यंत पसरली. त्यानंतर हिंदू गुप्त राजाचे राजवटीत ही कला दक्षिण आणि पूर्व एशिया मध्ये ही पोहचली. ही कला तेथेच थांबली नाही तर ती मध्य एशिया पर्यंत पसरली आणि नंतर ती तरिम बेसिन व पुढे चायना,कोरिया,जपान पर्यंत पोहचली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=https://disqus.com/home/discussion/channel-historycommunity/greco_buddhist_art_and_culture_throughout_history/ |title=Greco-Buddhist art and culture throughout history |प्रकाशक=disqus.com |दिनांक=14 December 2016 |प्राप्त दिनांक= }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==परस्पर संवाद==
इंडो ग्रीक राज्य स्थापनेसाठी उत्तर पश्चिम एशिया खंडावर ग्रीक देशाने आक्रमण केले त्यातून ग्रीक आणि बुद्धिष्ट यांची विचार प्रणाली त्यांचे  समोर आली. ग्रीकानी बुद्धीष्टाना धैर्य दीले आणि दानशूरपनाही दाखविला. त्यानंतर ही कला बरीच वर्षे विकशीत होत गेली आणि पहिल्या शतकात कुशन राज्याच्या काळात या कलेला चांगलाच बहर आला. 

==कलात्मक प्रतिमा== 
या कलेत बुद्धांची प्रतिमा, त्यांचे जीवन, त्यांचे विचार, दृष्टी, दृष्यमान पद्दत, खरे जीवन, संकल्पना या सर्व बाबीं कलाकाराना जसजशा उपलब्ध होतील तसतशा त्या आत्मसात करून प्रतिमा निर्माण करताना स्वताःचे बौद्धिक वापरून मूर्ति साकारावायची होती. त्याला कलाकारांनी अतिशय योग्य प्राधान्य दिले.  

बोधिसत्व हे चित्र रेखाटन उघड्यावरील आणि रत्नजडीत भारतीय राजशाही थाटाचे आहे आणि बुद्ध ग्रीक राजाप्रमाणे पंच्या सारख्या गाऊन या पोषाखात आहेत. ग्रीक पद्दतीच्या सर्व सुविधा संपन्न सुंदर अशा  सजविलेल्या इमारतीत या प्रतिमा बसविलेल्या आहेत.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=http://www.buddhistchannel.tv/index.php?id=4,4005,0,0,1,0#.WMjMneQlHrc |title=Gandhara artist’s lasting contribution to Greco-Buddhist art |प्रकाशक=buddhistchannel.tv |दिनांक=25 April 2007   | प्राप्त दिनांक=}}&lt;/ref&gt; त्याचसभोवती अनुयायासाठी ओळीने प्रार्थणा स्थळे निर्मिली आहेत. त्यात ग्रीक देशाचा नकाशा, भारतीय देवदेवतांचा समावेश आहे त्यात इंद्र देव प्रमुख आहेत. 

==साहित्य==                                                                           
गांधार येथील मठ आणि मुख्य इमारत सजविण्यासाठी कलात्मक रित्या कोरलेले दगड वापरलेले आहेत आणि भिंती गिलावा करून मुलायम केलेल्या आहेत. कलाकाराणी यातील कला विलोभनीय दिसण्यासाठी गिलावा देताना अतिशय चोखंदळ रित्या बुद्धीचा वापर केलेला आहे आणि उपलब्ध गिलाव्याचे साहित्य उपयोगात आणलेले आहे.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=http://www.metmuseum.org/toah/hd/gand/hd_gand.htm |title=Timeline of Art History - Gandhara |प्रकाशक=metmuseum.org  |दिनांक=15 March 2017 | प्राप्त दिनांक=}}&lt;/ref&gt; ही कला इतकी   लोकप्रिय झाली  की गांधारची ही बुद्ध भव्यता भारत,अफगाणिस्थान, मध्य एशिया आणि चायना पर्यंत पटकन पसरली.

==शैलीची उत्क्राती==                                                                       
ग्रेक्को बुद्धिष्ट कला अतिशय सुंदर आणि वास्तववादी चांगल्या धाटणीची सुरू झाली त्यासाठी त्यांनी या कलेत ग्रीक कलेचा वास्तववादीपणा आणला आणि सत्यता दर्शविण्याचा प्रयत्न केला. पुढील शतकात ही वास्तववादी आधुनिकता लोप पावली आणि तिची जागा प्रतिकात्मक आणि सजावटीने घेतली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=http://historum.com/asian-history/23396-greco-buddhism-unknown-influence-contribution-greeks.html |title= Greco-Buddhism: The unknown influence and contribution of the Greeks |प्रकाशक=historum.com   |दिनांक=14 April 2011 | प्राप्त दिनांक=}}&lt;/ref&gt; 

==पूर्व आशियाचा प्रभाव== 
चीन, कोरिया, जपान मध्ये ग्रेको बुद्धिष्ट कलेचा अवलंब केला पण त्यांनी या कलेवर आपल्या बौद्धिक सामर्थ्याने आणि उपलब्ध साधनांनी बदल घडविला. त्यांचे कलेतील मूळं वास्तवता जी शिल्लक राहिली ती अशी :- 

* ग्रीक कलेची आठवण करून देणारी सामान्य वास्तववादी कल्पना
* ग्रीक धाटणीचा वस्त्र परिधान करतानाचा बारकावा
* भूमध्य प्रदेशातील कुरळे केश दर्शविले. 
* कांही ठिकाणी पंख पसरून घिरत्या घालणाऱ्या पक्ष्याची गौरव शाली प्रतिकृती.

==दक्षिण पूर्व एशियन कला प्रभाव== 
या कलेसंदर्भात बहुतेक राष्ट्रावर भारतीय लिखाण आणि संस्कृतीचा त्याचबरोबर हिंदुत्व,महायना,थेरवडा बुद्धिझम यांचा फार मोठा प्रभाव पडला. 

==संग्रहालये==
===मोठ संग्रह===
या कलात्मक प्रतिमेची संग्रहालये खालील देशात आहेत 

*पाकिस्तान:- पेशावर,(जगातील सर्वात मोठे संग्रहालय) [[लाहोर]], तक्षीला, [[कराची]]
*भारत:- कोलकत्ता,मथुरा,
*फ्रांस:- [[पॅरिस]],&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=http://www.minorsights.com/2015/04/france-musee-guimet.html |title=France: Musée Guimet and the Greek Buddhas of Gandhara |प्रकाशक=minorsights.com |दिनांक=06 April 2015   | प्राप्त दिनांक=}}&lt;/ref&gt;
*ग्रेट ब्रिटन:- लंडन,
*जपान:- तोक्यो,
*इटली:- रोम,
*जर्मनी:- बर्लिन,                              

===लहान संग्रह===
*अमेरिका:- न्यू यॉर्क,
*जपान:- तोक्यो,
*ग्रेट ब्रिटन:- लंडन,
*इटली:- तुरीन,
*भारत:- न्यू दिल्ली. 

===खाजगी संग्रह===                                                                                   
बेल्जियम:- ब्रुसेल्स    

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:ग्रीक संस्कृती]]
[[वर्ग:भारतीय कला]]
[[वर्ग:बौद्ध कला]]</text>
      <sha1>q5ixnloa0fdwntumuvd8oggouoy29cm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पदवीधर मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>217496</id>
    <revision>
      <id>2721738</id>
      <parentid>2623818</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:33:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52310-38</username>
        <id>187943</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2721738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2178" sha1="9ie13vavxh37ydsnv99j83cnr4ewv1z" xml:space="preserve">आपल्या महाराष्ट्र राज्यात विधानसभेप्रमाणेच [[विधानपरिषद]] अस्तित्वात आहे. ज्यांचे आमदार हे नगरसेवक, जिल्हापरिषद/पंचायत समिती सदस्यांमधून, आमदारांमधून, शिक्षकांमधून आणि पदवीधरांमधून निवडून जातात. समाजातील वेगवेगळ्या घटकांना लोकशाहीप्रक्रियेत स्थान मिळावे, अशी त्यात कल्पना आहे. महाराष्ट्राच्या विविध भागातील पदवीधर त्या त्या भागातून त्यांचा प्रतिनिधी आमदार म्हणून निवडून पाठवतात. 

पदवीधरांचा मतदारसंघ असतो, ही गोष्ट खेडेगावातील मतदारांना जास्त प्रमाणात प्रचलित नाही, याचा प्रसार करणं ही एक महत्त्वाची व काळाची गरज आहे. प्रत्येक जिल्हा/विभाग याचा पदवीधर मतदारसंघ असतो. त्या मतदारसंघातून पदवीधारक निवडणुकीसाठी पात्र असतो. सर्व नोंदणीकृत पदवीधारक मतदार पदवीधर उमेदवारास मतदान करतात. त्यास निवडून देतात तो त्या मतदारसंघांचे प्रतिनिधित्व करतो आणि पदवीधारकांचे प्रश्न सोडवतो. तो विधान परिषदेचा सदस्य म्हणून काम करतो.</text>
      <sha1>9ie13vavxh37ydsnv99j83cnr4ewv1z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721739</id>
      <parentid>2721738</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:34:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52310-38</username>
        <id>187943</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2721739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2209" sha1="ae3g1dkpptkzz6pjkvki46xdidp36cl" xml:space="preserve">आपल्या महाराष्ट्र राज्यात विधानसभेप्रमाणेच [[महाराष्ट्र विधानपरिषद]] अस्तित्वात आहे. ज्यांचे आमदार हे नगरसेवक, जिल्हापरिषद/पंचायत समिती सदस्यांमधून, आमदारांमधून, शिक्षकांमधून आणि पदवीधरांमधून निवडून जातात. समाजातील वेगवेगळ्या घटकांना लोकशाहीप्रक्रियेत स्थान मिळावे, अशी त्यात कल्पना आहे. महाराष्ट्राच्या विविध भागातील पदवीधर त्या त्या भागातून त्यांचा प्रतिनिधी आमदार म्हणून निवडून पाठवतात. 

पदवीधरांचा मतदारसंघ असतो, ही गोष्ट खेडेगावातील मतदारांना जास्त प्रमाणात प्रचलित नाही, याचा प्रसार करणं ही एक महत्त्वाची व काळाची गरज आहे. प्रत्येक जिल्हा/विभाग याचा पदवीधर मतदारसंघ असतो. त्या मतदारसंघातून पदवीधारक निवडणुकीसाठी पात्र असतो. सर्व नोंदणीकृत पदवीधारक मतदार पदवीधर उमेदवारास मतदान करतात. त्यास निवडून देतात तो त्या मतदारसंघांचे प्रतिनिधित्व करतो आणि पदवीधारकांचे प्रश्न सोडवतो. तो विधान परिषदेचा सदस्य म्हणून काम करतो.</text>
      <sha1>ae3g1dkpptkzz6pjkvki46xdidp36cl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नवग्रह</title>
    <ns>0</ns>
    <id>220854</id>
    <revision>
      <id>2721862</id>
      <parentid>2714066</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T04:31:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishnu888</username>
        <id>82059</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* राशिचक्र आणि त्यांचे शासक[९],रत्ने, नवग्रहांचे अंकशास्त्रातील अंक [१०] */ त्वचा</comment>
      <origin>2721862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35585" sha1="a0rxsa187tlpbd331qb6ca6qggejj9k" xml:space="preserve">'''नवग्रह''' संस्कृतमध्ये नवग्रह म्हणजे “नऊ आकाशीय संस्था” आणि नऊ खगोलीय संस्था तसेच हिंदू धर्म आणि हिंदू ज्योतिषातील देवता आहेत. सूर्य, चंद्र, मंगळ, बुध, बृहस्पति, शुक्र, शनि, राहु ,केतु आहेत.

नवग्रह ही नऊ स्वर्गीय पिंड आणि देवता आहेत जी हिंदू धर्म आणि हिंदू ज्योतिषशास्त्रानुसार पृथ्वीवरील मानवी जीवनावर प्रभाव टाकतात.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.worldcat.org/title/664683680|title=Hinduism: an alphabetical guide|last=Dalal|first=Roshen|date=2010|publisher=Penguin Books|isbn=978-0-14-341421-6|location=New Delhi|oclc=664683680}}&lt;/ref&gt; हा शब्द नऊ (संस्कृत: &quot;नव&quot;) आणि ग्रह (संस्कृत: &quot;ग्रह,पकडणे, धारण करणे&quot;) या दोन शब्दांपासून झाले आहे. नवग्रहाचे नऊ भाग म्हणजे [[रवि (ज्योतिष)|सूर्य]], [[चंद्र (ज्योतिष)|चंद्र]], [[बुध (ज्योतिष)|बुध]], [[शुक्र (ज्योतिष)|शुक्र]], [[मंगळ (ज्योतिष)|मंगळ]], [[गुरू (ज्योतिष)|गुरू]] आणि [[शनि (ज्योतिष)|शनि]] हे ग्रह आणि चंद्राचे दोन नोड म्हणजे [[राहू (ज्योतिष)|राहू]] आणि [[केतू (ज्योतिष)|केतू]] आहेत.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=http://dx.doi.org/10.1093/odnb/9780192683120.013.18955|title=Monier-Williams, Sir Monier (1819–1899)|date=2017-11-28|publisher=Oxford University Press|series=Oxford Dictionary of National Biography}}&lt;/ref&gt;

हिंदू मंदिरात आढळणारे एक सामान्य नवग्रह मंदिर
ग्रह हा शब्द मूळतः केवळ ज्ञात असलेल्या पाच ग्रहांना लागू करण्यात आला (म्हणजे उघड्या डोळ्यांनी दृश्यमान) आणि पृथ्वीला वगळण्यात आले. या शब्दाचे नंतर सामान्यीकरण करण्यात आले, विशेषतः मध्ययुगात, सूर्य आणि चंद्र (कधीकधी &quot;दिवे&quot; म्हणून संबोधले जाते), एकूण सात ग्रह बनवले. हिंदू कॅलेंडरच्या आठवड्याचे सात दिवस हे सात शास्त्रीय ग्रह आणि युरोपियन संस्कृतीच्या संबंधित दिवसांच्या नावांशी सुसंगत आहेत आणि भारतीय उपखंडातील बहुतेक भाषांमध्ये त्यानुसार नावे आहेत. जगभरातील बहुतेक हिंदू मंदिरांमध्ये नवग्रहाच्या उपासनेसाठी समर्पित स्थान आहे.

== हिंदू धर्मानुसार ==
भारतीय संस्कृतीतील आणि संपूर्ण मानव जातींच्या आयुष्यातील महत्त्वाचे घटक म्हणजे त्यांच्या रोजच्या हालचालींवर असलेले त्यांचे &quot; कर्म &quot;, आणि ह्या कर्मात महत्त्वाची भूमिका बजावणारे त्यांचे &quot; नशीब. &quot; भारतीय संस्कृतीत माणसाच्या वागण्या, बोलण्याला आणि त्याच्या आयुष्यात घडणाऱ्या गोष्टी ह्यांचे निसर्गाशी आणि मानवाशी काहीतरी संबंध असतो, असे जुन्या परंपरेनुसार मानले जाते. अश्या गोष्टीमध्ये नवग्रहांचा समावेश अाहे. त्यांना म्हणजे ह्या नवग्रहांना हिंदू धर्मानुसार मानवाच्या कर्मात फळ देण्याचा अधिकार आहे. आणि हे फळ जाणण्यासाठी  &quot; जोतिष शास्त्र &quot; नावाचे शास्त्र जन्माला आले.

भारतातील ऋषी-मुनींनी आपल्या तथाकथित आत्मज्ञानाने व होम-हवंन ह्यांच्या साहाय्याने मानवी आयुष्यावर प्रभाव टाकणारे असे नऊ ग्रह आकाश मंडळात आहेत, असे मानले.

ज्योतिष शास्त्रात सांगितलेल्या या नऊ ग्रहापैकी प्रत्येकाचा प्रभाव वेगवेगळा असतो. कुंडलीमध्ये ज्या ग्रहाची स्थिती अशुभ असते, त्या ग्रहापासून शुभफळ प्राप्त करण्याचे काही उपाय आहेत, असे ज्योतिषी सांगतात. याच उपायांमधील एक उपाय म्हणजे अशुभ ग्रहाच्या मंत्राचा जप करणे.

== नवग्रह देवता ==
''' सूर्य ''' (अन्य नावे - रवी / आदित्य / दिनकर / सूर्यनारायण / भास्कर इत्यादी) :
सूर्याला ज्योतिषशास्त्रात रवी म्हणतात. त्याला नवग्रहांचा राजा मानले जाते. सूर्यदेव हे कश्यप पुत्र यातील अदितीचे पुत्र आहेत. ते सात घोडयांच्या रथामध्ये बसून आकाश मंडलात भ्रमण करत असतात, अशी कल्पना आहे.  सूर्याला एक पृथ्वीवरील सजीवांचे कारक मानले गेले आहेत.

भारतीय संस्कृतींमध्ये सूर्यदेवाला सर्व ३३ कोटी देवांमधील प्रथमदर्शी आणि अस्तित्त्व प्रदान म्हंटले आहे. त्याचबरोबर सूर्याला हिंदू देवतांतील महत्त्वाचे देव शिव आणि विष्णू यांचे एकरूप मानले गेले आहे. शिवावरून &quot; अष्टमूर्ती &quot; आणि विष्णूवरून &quot; सूर्यनारायण &quot; आहे.

सूर्यदेवाला सत्त्वगुणातील महत्त्वाचे कारक त्याचबरोबर आत्मा, महाराजा आणि प्रतिष्ठित व्यक्तींचे प्रतिनिधित्व करण्याचे कारक मानले जाते. भारतीय संस्कृतीत सूर्याला महान त्याचबरोबर जगाला सामर्थ्य देणारा संततीतील जन्मदाता मानले गेले आहे. सूर्यदेव अग्नीचे प्रतिनिधित्व करतात.

सूर्यदेवाचे पुत्र शनिदेव, यमदेव आणि महाभारतातील कर्ण आहेत. 

 नेतृत्व प्रभावित राशी  - सिंह
 वार  - रविवार
 रंग  - भगवा, केशरी

''' चंद्र ''' ( सोम / शशी ) :
चंद्र यांना सोम म्हणजेच शिवाचे रूप मानले गेले आहे. चंद्र हे एक तरुण, आकर्षक आणि तजेलदार असण्याव्यतिरिक्त रात्रीचे प्रतिधीत्व करते म्हणून त्यांना &quot; निशादीपती &quot; संबोधले गेले आहे. चंद्रदेव हे इंद्रदेवांच्या सभेतील एक प्रतिष्ठित अस्तित्त्व आहेत. ते शांत आणि थंड स्वरूपाचे नेतृत्व करतात.
चंद्र या नवग्रहातील प्रधानही म्हंटले गेले आहे.   
हिंदू पौराणिक युगात त्याचबरोबर इतर धर्मात चंद्राला आदराचे स्थान आहे.

 नेतृत्व प्रभावित राशी  - कर्क
 वार  - सोमवार
 रंग  - सफेद, पांढरा

''' मंगळ ''' ( भौम / अंगारक ) :
मंगळ हे पृथ्वीपुत्र मानले गेले आहे, म्हणूनच त्यांना भौम (भूमिपुत्र ) संबोधतात. हे या नवग्रहातील सेनापती आणि अविवाहित आहेत. जे उष्ण, रागिष्ट, ऊर्जावान स्वरूपातील मानले गेले आहे.तसेच कार्यवाहीक, अभिमान, आत्मविश्वास, मन ओळखणारे आणि अहंकार यांचे प्रतिनिधित्व करतात. हे शुभकार्यातील एक महत्त्वाचे कारक मानले गेले आहे .नवग्रहामध्ये यांचे  सूर्य , चंद्र , गुरू  यानंतर प्रतिष्ठत ग्रहांमध्ये मोडले गेले आहे.
मंगळदेवाचे वाहन मेंढा असून ते लाल रंगातील अस्तित्त्व आहे.शिव पुराणानुसार मंगळ हे शिवाच्या थेंबापासून निर्मित झाले आहे.

 नेतृत्व प्रभावित राशी  - मेष आणि वृश्चिक
 वार  - मंगळवार
 रंग  - लाल

''' बुध ''' ( चंद्रपुत्र ) :
बुधदेव हे बुध ग्रहाचे प्रतिनिधित्व करतात. ते बुद्धीचे कारक असून विष्णू स्वरूप आहेत. बुध ग्रह हे सूर्याच्या जवळचा ग्रह असून गुरुत्वाकर्षणामध्ये पृथ्वीच्या चार पटीने लहान आहे. बुधदेवाला चंद्राचा पुत्र म्हणतात. त्याचबरोबर व्यापार क्षेत्रातील रक्षक आहेत. हे रजो गुणाणुयुक्त असून संवाद आणि बोध याचे प्रतिनिधित्व करतात.

 नेतृत्व प्रभावित राशी  - मिथुन आणि कन्या
 वार  - बुधवार
 रंग  - हिरवा, पोपटी, मोरपिशी

''' बृहस्पती  ''' ( गुरू / देवतांचे गुरू ) :
बृहस्पती देव हे देवांचे गुरू मानले गेले आहेत. सुसज्जता आणि धर्म ज्ञानी तसेच देवतांचे बोधक स्वरूप आहेत. ते सत्त्व गुणी असून ज्ञान आणि शिक्षण यांचे प्रतिनिधित्व करतात. हिंदू शास्त्रानुसार, देवांचे गुरू बृहस्पती आणि राक्षसांचे गुरू शुक्राचार्य हे विरोधी आहेत.बृहस्पती यांना शास्त्राचे ज्ञाता, तपस्वी आणि कवी मानले गेले आहे
बृहस्पती (गुरु) हे संपूर्ण ग्रह मालिकेतील सर्वात मोठे आणि विशालकाय ग्रह आहेत.

 नेतृत्व प्रभावित राशी  - धनु आणि मीन
 वार  - बृहस्पतीवार / गुरुवार
 रंग  - पिवळा, सोनेरी

''' शुक्र  ''' ( दैत्यांचे गुरू ) :
शुक्रदेव म्हणजे शुक्राचार्य हे दानवांचे शिक्षक आणि दैत्यांचे गुरू मानले गेले आहेत. हे सौन्दर्यातील मुख्य कारक असून तारुण्य, आकर्षण यांचे प्रतिनिधित्व करतात. ग्रीक मीथकानुसार  हे प्रेम आणि सुंदरतेचे प्रतीक आहेत. त्याचबरोबर या ग्रहाला पृथ्वीची बहीण म्हंटले गेले आहे. बृहस्पतीसारखे यांना शास्त्राचे ज्ञाता, तपस्वी आणि कवी मानले गेले आहे.
शुक्रदेवांचे वडील कवी आणि पत्नीचे नाव शतप्रभा आहे.

 नेतृत्व प्रभावित राशी  - वृषभ आणि तूळ
 वार  - शुक्रवार
 रंग  - चंदेरी

''' शनी  ''' ( सूर्यसुत / यमाग्रज ) :
शनी या ग्रहाचे हिंदू शास्त्रात आणि भौगोलिक शास्त्रात फार महत्त्वाचे स्थान आहे. हिंदू शास्त्रानुसार शनिदेव हे नवग्रहांचा राजा &quot; सूर्यदेव व छाया &quot; यांचे पुत्र आणि यमदेवाचे बंधू. शनिदेवाला हिंदू धर्मात न्याय देवता मानले गेले आहे. हिंदू मान्यतेनुसार, सूर्यदेवाची पत्नी छाया शनिदेवांच्यावेळी गर्भवती असताना शिवभक्त असल्याकारणाने शिवाची पूजा करण्यात इतकी मग्न झाली होती कि, तिला संध्याकाळ झाली असतानाही खाण्याचे विसर पडत होते. त्यानुसार त्यांचे वर्ण निशा म्हणजे सावळे झाले.
प्रसूती झाल्यानंतर शनिदेवांना पाहताच सूर्यदेव क्रोधीत होऊन म्हणाले कि, हा माझा पुत्र नाही. ते शनिदेवांना कळताच त्यांना त्या गोष्टींचा राग आला आणि ते तेव्हापासून ते एकमेकांचे वैरी झाले. त्याचबरोबर त्यांनी मनाशी पण केला कि, मी सूर्यदेवांसारखे स्थान निर्माण करिन आणि शंकरांना प्रसन्न केले आणि नवग्रहांमध्ये स्थान मिळवले.
शास्त्रीय दृष्ट्या आकाशात शनी ग्रहाच्या बाजूला लहान लहान उल्का कवच करून फिरत असतात.
संपूर्ण नवग्रहात शनिदेवांचा प्रकोप जास्त त्रासदायक असतो. त्यालाच &quot; साडेसाती &quot; असेही म्हणतात.त्याचबरोबर शनिदेवाचे मंगळदेवांवर आणि सूर्यदेवांवर वैर आहे.

 नेतृत्व प्रभावित राशी  - मकर आणि कुंभ
 वार  - शनिवार
 रंग  - काळा, निळा, जांभळा

''' राहू  ''' :
राहू हे छाया ग्रह यामध्ये मोडतात.राहू हे मस्तकाने राक्षस आणि शरीराने सर्पाच्या आकृतीत आहे. 
हिंदू ग्रंथानुसार, समुद्र मंथन वेळी समुद्रातून १४ रत्न बाहेर आले त्यामध्ये अमृताचेही समावेश होते, त्यात ते अमृत देण्याच्यावेळेला राक्षस आणि देवांमध्ये भांडण चालल्यामुळे श्री विष्णूनी मोहिनी अवतार घेऊन देवांना ते देण्याचे प्रयास करू लागले त्याक्षणी देवांच्या पंगतीत राहू रूप बदलून बसले, आणि अमृत  ग्रहण केले, हे सर्व दृष्ट राहूचे प्रताप सूर्यदेव आणि चंद्र यांना कळताच त्यांनी श्री विष्णूकडे याची वाच्यता केली, त्यावेळी श्री विष्णूनी आपल्याकडे सुदर्शन चक्र सोडून राहूचे शीर कापले. त्याबरोबर राहूच्या पोटात अमृत गेल्यामुळे त्याचा मृत्यू झाला नाही, आणि मस्तक हे राहू आणि धड हे केतूच्या रूपामध्ये प्रसिद्ध झाले.
त्याचमुळे राहुनी सूर्यदेवांना आणि चंद्राला श्राप दिला तो म्हणजे त्यांच्यावरील ग्रहण येणे.(सूर्यग्रहण चंद्रग्रहण) 

 नेतृत्व प्रभावित राशी  - सर्व राशींवर नकारार्थी अधिकार
 वार  - नाही
 रंग  - नाही

''' केतू  ''' :
केतू हेसुद्धा छायाच्या रूपातील ग्रह असून मस्तक सर्प आणि धड राक्षसरूपी आहे.या दोघांचा मनुष्यावर त्याबरोबर संपूर्ण सृष्टीवर वाईट किंवा चांगला प्रभाव पडतो.राहू आणि केतू हे दोन्ही सावली रूपातील असल्याकारणाने जेव्हा ग्रहण होते तेव्हा सूर्य आणि चंद्र ह्यांना झाकून म्हणजेच अंधारातील किंवा ग्रहणासारखे भासतात. (सूर्यग्रहण चंद्रग्रहण)
 
 नेतृत्व प्रभावित राशी  - सर्व राशींवर नकारार्थी अधिकार
 वार  - नाही
 रंग  - नाही

हिंदू धर्मात ज्योतिष शास्त्राला फार महत्त्व दिले गेले आहे. या शास्त्रानुसार मनुष्याचे पुनर्जन्म होत असते , कारण त्यांचा आत्मा अमर असून शरीर बदलणे एवढाच फरक असतो. म्हणूनच प्रत्येक जन्मानुसार नवीन योनीत जन्म घेऊन आपल्या पूर्व जन्मातील भोग या जन्मी भोगणे हे आहे. एकूण ८४ लक्ष योनीतुन जावे लागते, त्यामध्ये किड्या - मुंग्यांपासून ते मोठं - मोठे जनावरापर्यंत शेवटचे शरीर मनुष्य मिळते. 
याचबरोबर, त्या त्या मनुष्य शरीरावर या नवग्रहांचा प्रभाव असतो, म्हणूनच प्रत्येकाला जन्मवार,  जन्मदिनांक आणि जन्मवेळ यानुसार शुभ किंवा अशुभ फळ मिळत असते, आणि ह्यासाऱ्या गोष्टींचा खेळ पंचांगावर ( ज्योतिषी ) अवलंबून असतो. 
प्रत्येक मनुष्य जन्माला येताना आपले भाग्य लिहून येत असतो.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! '''जन्म आद्य अक्षर''' !! '''राशी''' !! '''राशी स्वामी ग्रह'''
|-
| च, चे, चो, ला, ली, लू, ले, लो, अ, || मेष || मंगळ
|-
| इ, उ, ए, ओ, वा, वि, वू, वे, वो, || वृषभ || शुक्र
|-
| का, कि, कु, घ, ड:, छ, के, को, हा, || मिथुन || बुध
|-
| हि, हू, हे, हो, डा, डी, डू, डे, डो, || कर्क || चंद्र
|-
| मा, मी, मु, मे, मो, टा, टी, टु, टे, || सिंह || सूर्य
|-
| टो, पा, पी, पु, ष, ण, ठ, पे, पो, || कन्या || बुध
|-
| रा, री, रु, रे, रो, ता, ती, तू, ते, || तुळ || शुक्र
|-
| तो, ना, नि, नु, ने, नो, या, यि, यु, || वृश्चिक || मंगळ
|-
| ये, यो, भो, भी, भू, धा, फा, ढा, भ, || धनु || बृहस्पती ( गुरू )
|-
| भो, जा, जे, जी, खी, खू, खे, खो, गा, गी, || मकर || शनी
|-
| गु, गे, गो, सा, सी, सु, से, सो, दा, || कुंभ || शनी
|-
| दो, दु, थ, झ, त्र, दे, धो, चा, ची, || मीन || बृहस्पती ( गुरू )
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!चरित्र 
!सूर्य देव 
!चंद्र 
!मंगळ 
!बुध 
|-
|-
| '''पत्नी ''' 
| सुवर्णा आणि छाया 
| रोहिणी
| शक्तिदेवी
| इला
|-
| '''रंग''' 
| भगवा / नारंगी / केशरी
| पांढरा / सफ़ेद
| लाल
| हिरवा
|-
| '''संबंधित लिंग''' 
| नर 
| नर 
| नर 
| तटस्थ
|-
| '''तत्त्व ''' 
| अग्नी 
| जल 
| अग्नी 
| पृथ्वी
|-
| '''देवता ''' 
| [[अग्नी]]
| [[वरुण]]
| [[गणपती]]
| [[विष्णू]]
|-
| '''संबंधित देवता''' 
| [[रुद्र]]
| गौरी 
| मुरुगन
| विष्णू
|-
| '''धातू''' 
| सुवर्ण / पितळ
| चांदी 
| तांबे
| पितळ
|-
| '''रत्न''' 
| माणिक
| मोती / मूनस्टोन 
| पोवळं / प्रवाळ
| पाचू
|-
| '''शारीरिक अंग ''' 
| हाडे
| रक्त 
| मज्जा
| त्वचा
|-
| '''स्वाद''' 
| तीव्र गंध 
| मीठ
| आम्ल
| संमिश्र
|-
| '''धान्य''' 
| [[गहू]] 
| [[तांदूळ]]
| अख्खा मसूर किंवा मसूर डाळ
| मूग किंवा मूग डाळ
|-
| '''ऋतू''' 
| उष्ण
| थंड
| उष्ण
| उष्ण कटिबंध
|-
| '''दिशा''' 
| पूर्व
| वायव्य
| दक्षिण
| उत्तर
|-
| '''दिवस''' 
| रविवार
| सोमवार
| मंगळवार
| बुधवार
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!चरित्र 
!गुरू (बृहस्पति)
!शुक्र 
!शनि 
!राहू (उत्तर आसंधि)
!केतू (दक्षिण आसंधि)&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.sanskritimagazine.com/navagrahas-nine-planets-hinduism-jyotish/|title=Navagrahas – the Nine Planets in Hinduism and Jyotish {{!}} Sanskriti - Hinduism and Indian Culture Website|date=2018-03-06|language=en-US|access-date=2024-03-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|-
| '''पत्नी''' 
| तारा
| सुकीरर्ती और ऊर्जस्वती 
| नीलादेवी&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.sanskritimagazine.com/navagrahas-nine-planets-hinduism-jyotish/|title=Navagrahas – the Nine Planets in Hinduism and Jyotish {{!}} Sanskriti - Hinduism and Indian Culture Website|date=2018-03-06|language=en-US|access-date=2024-03-10}}&lt;/ref&gt;
| सिंही 
| चित्रलेखा 
|-
|-
| '''रंग''' 
| सुवर्ण
| पिवळा
| काळा / निळा
| चंदेरी
| चंदेरी
|-
| '''संबंधीत लिंग''' 
| नर 
| मादी 
| नर
| -
| - तटस्थ&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.sanskritimagazine.com/navagrahas-nine-planets-hinduism-jyotish/|title=Navagrahas – the Nine Planets in Hinduism and Jyotish {{!}} Sanskriti - Hinduism and Indian Culture Website|date=2018-03-06|language=en-US|access-date=2024-03-10}}&lt;/ref&gt;
|-
| '''तत्त्व ''' 
| वायु
| जल 
| वायु
| वायु
| पृथ्वी
|-
| '''देवता''' 
| [[इंद्र]]
| इंद्राणी
| [[ब्रह्म]]
| निर्ऋती 
| [[गणपती]]
|-
| '''संबंधित देवता''' 
| [[ब्रह्म]]
| [[इंद्र]]
| यम
| मृत्यु 
| [[चित्रगुप्त]]
|-
| '''धातू''' 
| [[पोलाद]] ‍‍‍‍‍ (steel) {{संदर्भ हवा}}किंवा ‍‍[[जस्त]] (Tin)&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://astrokapoor.com/metals-and-their-relationship-with-the/|title=Metals and Their Relationship With The Planets|last=meenakshi|date=2018-09-06|website=AstroKapoor|language=en-US|access-date=2025-06-23}}&lt;/ref&gt; 
| चांदी 
| लोखंड 
| शिसा 
| शिसा 
|-
| '''रत्न''' 
| पुष्कराज
| हिरा 
| नीलम
| गोमेद 
| लसण्या
|-
| '''शारीरिक अंग ''' 
| मस्तिष्क
| वीर्य
| मांसपेशी 
| -
| त्वचा&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.sanskritimagazine.com/navagrahas-nine-planets-hinduism-jyotish/|title=Navagrahas – the Nine Planets in Hinduism and Jyotish {{!}} Sanskriti - Hinduism and Indian Culture Website|date=2018-03-06|language=en-US|access-date=2024-03-10}}&lt;/ref&gt;
|- 
| '''स्वाद''' 
| गोड
| आंबट
| तुरट
| -
| -
|-
| '''धान्य''' 
| [[चणे]] 
| राजमा 
| तीळ
| [[उडीद डाळ]]
| [[कुळीथ]]&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.sanskritimagazine.com/navagrahas-nine-planets-hinduism-jyotish/|title=Navagrahas – the Nine Planets in Hinduism and Jyotish {{!}} Sanskriti - Hinduism and Indian Culture Website|date=2018-03-06|language=en-US|access-date=2024-03-10}}&lt;/ref&gt; 
|-
| '''ऋतू ''' 
| थंड
| वसंत 
| संमिश्र
| - 
| -
|-
| '''दिशा''' 
| उत्तर - पूर्व
| दक्षिण - पूर्व
| पश्चिम
| दक्षिण - पश्चिम
| -
|-
| '''दिवस''' 
| बृहस्पतिवार / गुरुवार
| शुक्रवार
| शनिवार
| -
| -
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ग्रह !! मंत्र
|-
| सूर्य || 'ॐ ह्रीं ह्रों सूर्याय नम:।'
|-
| चंद्र || 'ॐ ऐं क्लीं सोमाय नम:।'
|-
| मंगळ || 'ॐ हूं श्री मंगलाय नम:।'
|-
| बुध || 'ॐ ऐं श्रीं श्रीं बुधाय नम:।'
|-
| बृहस्पती || 'ॐ ह्रीं क्लीं हूं बृहस्पतये नम:।'
|-
| शुक्र || 'ॐ ह्री श्रीं शुक्राय नम:।'
|-
| शनि || 'ॐ ऐं ह्रीं श्रीं शनैश्चराय नम:।'
|-
| राहु || 'ॐ ऐं ह्रीं राहवे नम:।'
|-
| केतु || 'ॐ ह्रीं ऐं केतवे नम:।'
|}

== राशिचक्र आणि त्यांचे शासक&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.astro.com/astrowiki/en/Ruler|title=Ruler|date=2022-12-31|website=Astrodienst Astrowiki|language=en|access-date=2024-03-22}}&lt;/ref&gt;,रत्ने, नवग्रहांचे अंकशास्त्रातील अंक &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://hiddennumerology.com/numerology-planets/|title=Planets In Numerology : The 9 Numerology Planets &amp; Their Significance|last=Hough|first=Julianne|date=2022-07-07|language=en-US|access-date=2024-03-22}}&lt;/ref&gt;==

'''[[मेष रास|मेष]]  ''': [[मंगळ (ज्योतिष)|मंगळ]] : पोवळे : ९, १८ आणि २७

'''[[वृषभ रास|वृषभ]] ''': [[शुक्र (ज्योतिष)|शुक्र]]  : हिरा : ६, १५ आणि २४

'''[[मिथुन रास|मिथुन]] ''':  [[बुध (ज्योतिष)|बुध]] : पाचू : ५, १४ आणि २३

'''[[कर्क रास|कर्क]]'''  : [[चंद्र (ज्योतिष)|चंद्र]] : मोती : २, ११, २० आणि २९

'''[[सिंह रास|सिंह]]  ''': [[सूर्य (ज्योतिष)|सूर्य]] : माणिक : १, १०, १९ आणि २८

'''[[कन्या रास|कन्या]]'''  : [[बुध (ज्योतिष)|बुध]] : पाचू  : ५, १४ आणि २३

'''[[तूळ रास|तूळ]] ''':  [[शुक्र (ज्योतिष)|शुक्र]] : हिरा : ६, १५ आणि २४

'''[[वृश्चिक रास|वृश्चिक]] ''': प्लूटो (परंपरागत [[मंगळ (ज्योतिष)|मंगळ]]) : पोवळे : --- (प्लूटो) ९, १८ आणि २७ (मंगळ)

'''[[धनु रास|धनु]]  ''':  [[बृहस्पती|बृहस्पति]] : पुष्कराज  : ३, १२, २१ आणि ३०

'''[[मकर रास|मकर]] ''':  [[शनि (ज्योतिष)|शनि]] : नीलम : ८, १७ आणि २६

'''[[कुंभ रास|कुंभ]]''':  [[हर्षल (ज्योतिष)|युरेनस]] (परंपरागत [[शनि (ज्योतिष)|शनि]]) : नीलम :  ४, १३, २२ आणि ३१ (युरेनस) ८, १७ आणि २६ (शनि)

'''[[मीन रास|मीन]] ''': [[नेपच्यून (ज्योतिष)|नेपच्यून]] (परंपरागत [[गुरू (ज्योतिष)|गुरू]]) : पुष्कराज : ७, १६ आणि २५ (नेपच्यून) ३, १२, २१ आणि ३० (गुरू)

--- : '''[[राहू (ज्योतिष)|राहू]]''' (उत्तर आसंधि) : गोमेद : ४, १३, २२ आणि ३१

---  :'''[[केतू (ज्योतिष)|केतू]]''' (दक्षिण आसंधि) : लसण्या किंवा वैडूर्य : ७, १६ आणि २५


==  संदर्भ यादि  ==
&lt;references /&gt;
[[वर्ग:फलज्योतिष]]
[[वर्ग:नवग्रह]]
[[वर्ग:भारतीय खगोलशास्त्र]]</text>
      <sha1>a0rxsa187tlpbd331qb6ca6qggejj9k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>एच.डी. देवे गोवडा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>225958</id>
    <redirect title="ह.दो. देवेगौड" />
    <revision>
      <id>2721825</id>
      <parentid>2696788</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T01:00:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[ह. दो. देवेगौड]] to [[ह.दो. देवेगौड]]</comment>
      <origin>2721825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="eiidj9b8kyaruomuyv35fi3ws614hx1" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[ह.दो. देवेगौड]]</text>
      <sha1>eiidj9b8kyaruomuyv35fi3ws614hx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य:Aditya tamhankar</title>
    <ns>2</ns>
    <id>230209</id>
    <revision>
      <id>2721899</id>
      <parentid>2721652</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T06:27:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* Insta */</comment>
      <origin>2721899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34676" sha1="ov248k5mo2xp9u3in15ubqoap67h08w" xml:space="preserve">{{Location map+|India|width=300|float=right|caption=सदस्य आदित्य ताम्हनकर राहत असलेले शहर|places=
  {{Location map~|India|lat_deg=18|lat_min=63|lon_deg=73|lon_min=79|position=right|background=|label=[[चिंचवड]]}}
}}
{{Location map+|India|width=300|float=right|caption=सदस्य आदित्य ताम्हनकर यांचे मुळ गाव|places=
  {{Location map~|India|lat_deg=15|lat_min=99|lon_deg=73|lon_min=59|position=right|background=|label=[[चेंदवण|निरोखेवाडी]], [[चेंदवण]]}}
}}
{{User Wikipedian for|year=2017|month=6|day=22}}{{द्रुतमाघारकार}}
{{१०,००० संपादने}}
{{२०,००० संपादने}}
{{३०,००० संपादने}}
{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:middle;&quot; | [[Image:Cricket-barnstar-small.png|100px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''The Cricket Star'''
|}


{{col-begin|width=}}
{{col-2}}
{| class=&quot;wikitable ubsortable&quot; style=&quot;text-align:left; white-space:nowrap&quot;
|-
! Over
! Run
! Wicket
! Over
! Run
! Wicket
! Over
! Run
! Wicket
! Over
! Run
! Wicket
|-  
| 0.1 ||  ||  || 5.1 || || || 10.1 ||  ||  ||  15.1  ||  || 
|-  
| 0.2 ||  ||  || 5.2 || || || 10.2 ||  ||  ||  15.2  ||  || 
|-  
| 0.3 ||  ||  || 5.3 || || || 10.3 ||  ||  ||  15.3  ||  || 
|-  
| 0.4 ||  ||  || 5.4 || || || 10.4 ||  ||  ||  15.4  ||  || 
|-  
| 0.5 ||  ||  || 5.5 || || || 10.5 ||  ||  ||  15.5  ||  || 
|-  
| 1.0 ||  ||  || 6.0 || || || 11.0 ||  ||  ||  16.0  ||  || 
|-  
| 1.1 ||  ||  || 6.1 || || || 11.1 ||  ||  ||  16.1  ||  || 
|-  
| 1.2 ||  ||  || 6.2 || || || 11.2 ||  ||  ||  16.2  ||  || 
|-  
| 1.3 ||  ||  || 6.3 || || || 11.3 ||  ||  ||  16.3  ||  || 
|-  
| 1.4 ||  ||  || 6.4 || || || 11.4 ||  ||  ||  16.4  ||  || 
|-  
| 1.5 ||  ||  || 6.5 || || || 11.5 ||  ||  ||  16.5  ||  || 
|-  
| 2.0 ||  ||  || 7.0 || || || 12.0 ||  ||  ||  17.0  ||  || 
|-  
| 2.1 ||  ||  || 7.1 || || || 12.1 ||  ||  ||  17.1  ||  || 
|-  
| 2.2 ||  ||  || 7.2 || || || 12.2 ||  ||  ||  17.2  ||  || 
|-  
| 2.3 ||  ||  || 7.3 || || || 12.3 ||  ||  ||  17.3  ||  || 
|-  
| 2.4 ||  ||  || 7.4 || || || 12.4 ||  ||  ||  17.4  ||  || 
|-  
| 2.5 ||  ||  || 7.5 || || || 12.5 ||  ||  ||  17.5  ||  || 
|-  
| 3.0 ||  ||  || 8.0 || || || 13.0 ||  ||  ||  18.0  ||  || 
|-  
| 3.1 ||  ||  || 8.1 || || || 13.1 ||  ||  ||  18.1  ||  || 
|-  
| 3.2 ||  ||  || 8.2 || || || 13.2 ||  ||  ||  18.2  ||  || 
|-  
| 3.3 ||  ||  || 8.3 || || || 13.3 ||  ||  ||  18.3  ||  || 
|-  
| 3.4 ||  ||  || 8.4 || || || 13.4 ||  ||  ||  18.4  ||  || 
|-  
| 3.5 ||  ||  || 8.5 || || || 13.5 ||  ||  ||  18.5  ||  || 
|-  
| 4.0 ||  ||  || 9.0 || || || 14.0 ||  ||  ||  19.0  ||  || 
|-  
| 4.1 ||  ||  || 9.1 || || || 14.1 ||  ||  ||  19.1  ||  || 
|-  
| 4.2 ||  ||  || 9.2 || || || 14.2 ||  ||  ||  19.2  ||  || 
|-  
| 4.3 ||  ||  || 9.3 || || || 14.3 ||  ||  ||  19.3  ||  || 
|-  
| 4.4 ||  ||  || 9.4 || || || 14.4 ||  ||  ||  19.4  ||  || 
|-  
| 4.5 ||  ||  || 9.5 || || || 14.5 ||  ||  ||  19.5  ||  || 
|-  
| 5.0 ||  ||  || 10.0 || || || 15.0 ||  ||  ||  20.0  ||  || 
|}
'''Total -‌ ‌'''


=Insta=
&lt;section begin=&quot;Bracket&quot; /&gt;{{#invoke:RoundN|N16
|style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high
|RD1=Round of 16
|RD2=Quarterfinals
|RD3=Semifinals
|RD4=Final
|Consol=Match for third place
&lt;!--Date – Place|Celeb 1|Vote 1|Celeb 2|Vote 2--&gt;
&lt;!--Round of 16--&gt;
| |Mrunal Thakur|15 |Mithila Palkar | 2
| |Sonali Bendre|9 |Sonali Kulkarni| 8 
| |Radhika Apte|3 |Girija Oak |14 
| |Urmila Matondkar3| |Shriya Pilgaonkar|12 
| |Amruta Khanvilkar|6 |Sharvari Wagh | 11
| |Sai Tamhankar|13 |Priya Bapat |7 
| |Manjiri Fadnis|8 |Saee Manjrekar |12 
| |Madhuri Dixit|11 |Anuja Sathe | 8
&lt;!--Quarterfinals--&gt;
| |Mrunal Thakur|16 |Sonali Bendre |5 
| |Girija Oak|20 |Shriya Pilgaonkar |2 
| |Sharvari Wagh|12 |Sai Tamhankar | 10   
| |Saee Manjrekar|9 |Madhuri Dixit|12 
&lt;!--Semifinals--&gt;
| |Mrunal Thakur|11 |Girija Oak |13 
| |Sharvari Wagh|9 |Madhuri Dixit |14 
&lt;!--Final--&gt;
| |Girija Oak | |Madhuri Dixit | 
&lt;!--Match for third place--&gt;
| |Mrunal Thakur | |Sharvari Wagh | 
}}&lt;section end=&quot;Bracket&quot; /&gt;
==चार्जिंग नोंदवही==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ टाटा टियागो ई.व्ही. चार्जिंग सुची
! दिनांक
! शहर
! चार्जिंग केंद्र
! चार्जिंग कंपनी
! एकूण बिल
|-
| १६/०४/२०२३
| मु.पो. वंगळी, [[इंदापूर तालुका|ता. इंदापूर]], [[पुणे जिल्हा|जि. पुणे]], [[महाराष्ट्र]]
| शिवकृपा संकुल
| निकॉल-ईव्ही
| २९७.२५
|-
| १७/०४/२०२३
| मु.पो. अणादूर, [[तुळजापूर तालुका|ता. तुळजापूर]], [[धाराशिव जिल्हा|जि. धाराशिव]], [[महाराष्ट्र]]
| लाईफलाईन हॉस्पिटल
| ई.व्ही. पंप
| २९६.०१
|-
| १९/०४/२०२३
| मु.पो. वंगळी, [[इंदापूर तालुका|ता. इंदापूर]], [[पुणे जिल्हा|जि. पुणे]], [[महाराष्ट्र]]
| शिवकृपा संकुल
| निकॉल-ईव्ही
| ३००.०१
|-
| २२/०४/२०२३
| मु.पो. भादलवाडी, [[इंदापूर तालुका|ता. इंदापूर]], [[पुणे जिल्हा|जि. पुणे]], [[महाराष्ट्र]]
| हॉटेल श्री व्हेज
| चार्जझोन
| ३७५.७१
|-
| १८/०७/२०२३
| मु.पो. भुयाचीवाडी, [[कराड तालुका|ता. कराड]], [[सातारा जिल्हा|जि. सातारा]], [[महाराष्ट्र]]
| माई मंगलम कार्यालय
| ई-फिल
| १३१.०२
|-
| १८/०७/२०२३
| मु.पो. भुयाचीवाडी, [[कराड तालुका|ता. कराड]], [[सातारा जिल्हा|जि. सातारा]], [[महाराष्ट्र]]
| माई मंगलम कार्यालय
| ई-फिल
| २४२.०४
|-
| २९/०३/२०२४
| मु.पो. [[सुरूर]], [[वाई तालुका|ता. वाई]], [[सातारा जिल्हा|जि. सातारा]], [[महाराष्ट्र]]
| हॉटेल साई पार्क इन
| चार्जझोन
| १५३.०५
|-
| २३/०६/२०२४
| मु.पो. वळवण, [[लोणावळा]], [[मावळ तालुका|ता. मावळ]], [[पुणे जिल्हा|जि. पुणे]], [[महाराष्ट्र]]
| वॅक्स म्युझियम
| इन्स्टा चार्ज
| १९९.४८
|-
| १५/०७/२०२४
| मु.पो. [[कराड]], [[कराड तालुका|ता. कराड]], [[सातारा जिल्हा|जि. सातारा]], [[महाराष्ट्र]] 
| हॉटेल संगम
| टाटा पॉवर ई.झेड
| ४००.५८
|-
| १६/०७/२०२४
| मु.पो. [[सुरूर]], [[वाई तालुका|ता. वाई]], [[सातारा जिल्हा|जि. सातारा]], [[महाराष्ट्र]]
| हॉटेल साई पार्क इन
| चार्जझोन
| ४२२.०३
|-
| १६/०७/२०२४
| मु.पो. [[कोल्हापूर]], [[करवीर तालुका|ता. करवीर]], [[कोल्हापूर जिल्हा|जि. कोल्हापूर]], [[महाराष्ट्र]]
| हॉटेल ओपल
| बिजलीफाय
| २७५.००
|-
| १६/०७/२०२४
| मु.पो. [[कोल्हापूर]], [[करवीर तालुका|ता. करवीर]], [[कोल्हापूर जिल्हा|जि. कोल्हापूर]], [[महाराष्ट्र]]
| हॉटेल ओपल
| बिजलीफाय
| ६६.१६
|-
| २४/०८/२०२४
| मु.पो. मालेगाव, [[नेरळ]], [[कर्जत तालुका|ता. कर्जत]], [[रायगड जिल्हा|जि. रायगड]], [[महाराष्ट्र]]
| सगुणा बाग ॲग्रो रिसॉर्ट
| टाटा पॉवर ई.झेड
| २४५.८६
|-
| ०४/०९/२०२४
| मु.पो. [[चिंचवड]], [[हवेली तालुका|ता. हवेली]], [[पुणे जिल्हा|जि. पुणे]], [[महाराष्ट्र]]
| एल्प्रो मॉल
| जियो बीपी प्लस
| २८४.४७
|-
| ०९/०९/२०२४
| मु.पो. [[चिंचवड]], [[हवेली तालुका|ता. हवेली]], [[पुणे जिल्हा|जि. पुणे]], [[महाराष्ट्र]]
| एल्प्रो मॉल
| जियो बीपी प्लस
| ३८५.८६
|-
| १७/०९/२०२४
| मु.पो. [[चिंचवड]], [[हवेली तालुका|ता. हवेली]], [[पुणे जिल्हा|जि. पुणे]], [[महाराष्ट्र]]
| एल्प्रो मॉल
| जियो बीपी प्लस
| १७५.६१
|-
| १६/११/२०२४
| मु.पो. चौक, [[कर्जत तालुका|ता. कर्जत]], [[रायगड जिल्हा|जि. रायगड]], [[महाराष्ट्र]]
| एच.पी.सी.एल. पेट्रोल पंप
| टाटा पॉवर ई.झेड
| २९४.७४
|-
| २४/१२/२०२४
| मु.पो. [[सुरूर]], [[वाई तालुका|ता. वाई]], [[सातारा जिल्हा|जि. सातारा]], [[महाराष्ट्र]]
| हॉटेल साई पार्क इन
| चार्जझोन
| १८२.६१
|-
| २४/१२/२०२४
| मु.पो. काले, [[कराड तालुका|ता. कराड]], [[सातारा जिल्हा|जि. सातारा]], [[महाराष्ट्र]] 
| हॉटेल एच.आर. रिसॉर्ट
| ग्लिडा
| २७४.८९
|-
| २५/१२/२०२४
| मु.पो. कोडवली, [[राजापूर तालुका|ता. राजापूर]], [[रत्नागिरी जिल्हा|जि. रत्नागिरी]], [[महाराष्ट्र]] 
| हॉटेल गुरुमाऊली
| चार्जझोन
| ३०२.४५
|-
| २६/१२/२०२४
| मु.पो. भोम, [[सावंतवाडी तालुका|ता. सावंतवाडी]], [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|जि. सिंधुदुर्ग]], [[महाराष्ट्र]]
| हॉटेल आराध्य सिनेमा
| चार्जझोन
| २२७.२३
|-
| २८/१२/२०२४
| मु.पो. भोम, [[सावंतवाडी तालुका|ता. सावंतवाडी]], [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|जि. सिंधुदुर्ग]], [[महाराष्ट्र]]
| हॉटेल आराध्य सिनेमा
| चार्जझोन
| २२१.९४
|-
| २८/१२/२०२४
| मु.पो. सुळगाव, [[आजरा तालुका|ता. आजरा]], [[कोल्हापूर जिल्हा|जि. कोल्हापूर]], [[महाराष्ट्र]]
| हॉटेल पॅरेडाईस
| टाटा पॉवर ई.झेड
| २७७.४४
|-
| २८/१२/२०२४
| मु.पो. काले, [[कराड तालुका|ता. कराड]], [[सातारा जिल्हा|जि. सातारा]], [[महाराष्ट्र]]
| हॉटेल एच.आर. रिसॉर्ट
| ग्लिडा
| ३७७.७१
|-
| २८/१२/२०२४
| मु.पो. [[हिंजवडी]], [[मुळशी तालुका|ता. मुळशी]], [[पुणे जिल्हा|जि. पुणे]], [[महाराष्ट्र]]
| श्रीनाथ कृपा चार्जिंग संकुल
| चार्जझोन
| ५२.२९
|-
| ५/१/२०२५
| मु.पो. खालापूर, [[खालापूर तालुका|ता. खालापूर]], [[रायगड जिल्हा|जि. रायगड]], [[महाराष्ट्र]] 
| एच.पी.सी.एल. पेट्रोल पंप
| एच.पी. ई-चार्ज
| २२८.८९
|-
| २३/०३/२०२५
| मु.पो. [[सुरूर]], [[वाई तालुका|ता. वाई]], [[सातारा जिल्हा|जि. सातारा]], [[महाराष्ट्र]]
| हॉटेल साई पार्क इन
| चार्जझोन
| १७९.५७
|-
| २३/०३/२०२५
| मु.पो. नारायणवाडी, [[कराड तालुका|ता. कराड]], [[सातारा जिल्हा|जि. सातारा]], [[महाराष्ट्र]]
| हॉटेल साई कॅफे आणि रेस्ट्राँ
| झियॉन चार्जिंग
| ३१६.३९
|-
| २३/०३/२०२५
| मु.पो. कोडवली, [[राजापूर तालुका|ता. राजापूर]], [[रत्नागिरी जिल्हा|जि. रत्नागिरी]], [[महाराष्ट्र]]
| हॉटेल गुरुमाऊली
| चार्जझोन
| ४७४.२१
|-
| २३/०३/२०२५
| मु.पो. [[सावंतवाडी]], [[सावंतवाडी तालुका|ता. सावंतवाडी]], [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|जि. सिंधुदुर्ग]], [[महाराष्ट्र]]
| खासकीलवाडा
| झियॉन चार्जिंग
| ४३८.४१
|-
| २४/०३/२०२५
| मु.पो. भोम, [[सावंतवाडी तालुका|ता. सावंतवाडी]], [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|जि. सिंधुदुर्ग]], [[महाराष्ट्र]]
| हॉटेल आराध्य सिनेमा
| चार्जझोन
| ८९.५१
|-
| २४/०३/२०२५
| मु.पो. सुळगाव, [[आजरा तालुका|ता. आजरा]], [[कोल्हापूर जिल्हा|जि. कोल्हापूर]], [[महाराष्ट्र]]
| हॉटेल पॅरेडाईस
| टाटा पॉवर ई.झेड
| ३००.४८
|-
| २४/०३/२०२५
| मु.पो. मुंडे, [[कराड तालुका|ता. कराड]], [[सातारा जिल्हा|जि. सातारा]], [[महाराष्ट्र]]
| हॉटेल द फर्न रेसिडन्सी
| जियो बी.पी. प्लस
| ४३२.८२
|}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ २०२५ मध्ये मी पाहिलेले चित्रपट/वेब सिरिज इत्यादी. 
! नाव
! प्रकार
! भाषा
! प्रदर्शित झालेले साल
! कुठे बघितला
|-
| मुक्काम पोस्ट बोंबिलवाडी
| चित्रपट
| मराठी
| २०२५
| सिनेमागृह
|-
| ९-१-१ ''सीझन ८''
| वेब सिरिज
| इंग्रजी
| २०२४
| डिस्ने+हॉटस्टार
|-
| द मार्शियन
| चित्रपट
| इंग्रजी
| २०१५
| डिस्ने+हॉटस्टार
|-
| लाईक आणि सबस्क्राइब
| चित्रपट
| मराठी
| २०२४
| ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो
|-
| बंदीश बॅंडिट्स ''सीझन २''
| वेब सिरीज
| हिंदी
| २०२४
| ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो
|-
| उंडा
| चित्रपट
| मल्याळम
| २०१९
| ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो
|-
| द बिग बुल
| चित्रपट
| हिंदी
| २०२१
| डिस्ने+हॉटस्टार
|-
| सिंघम अगेन
| चित्रपट
| हिंदी
| २०२४
| ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो
|-
| यात्रा
| चित्रपट
| तेलुगू
| २०१९
| ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो
|-
| यात्रा २
| चित्रपट
| तेलुगू
| २०२४
| ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो
|-
| स्क्वीड गेम ''सीझन २''
| वेब सिरीज
| कोरियन 
| २०२४
| नेटफ्लिक्स
|-
| [[चाचा विधायक हैं हमारे]] ''सीझन १''
| वेब सिरीज
| हिंदी 
| २०१८
| ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो
|-
| [[चाचा विधायक हैं हमारे]] ''सीझन २''
| वेब सिरीज
| हिंदी 
| २०२१
| ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो
|-
| [[चाचा विधायक हैं हमारे]] ''सीझन ३''
| वेब सिरीज
| हिंदी 
| २०२४
| ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो
|-
| [[फसक्लास दाभाडे!]]  
| चित्रपट
| मराठी
| २०२५
| सिनेमागृह
|-
| द क्राऊन ''सीझन १''
| वेब सिरीज
| इंग्रजी
| २०१६
| नेटफ्लिक्स
|-
| द क्राऊन ''सीझन २''
| वेब सिरीज
| इंग्रजी
| २०१७
| नेटफ्लिक्स
|-
| इमरजंसी
| चित्रपट
| हिंदी
| २०२५
| नेटफ्लिक्स
|-
| हिसाब बराबर
| चित्रपट
| हिंदी
| २०२५
| झी५
|-
| द क्राऊन ''सीझन ३''
| वेब सिरीज
| इंग्रजी
| २०१९
| नेटफ्लिक्स
|-
| [[छावा (चित्रपट)|छावा]]
| चित्रपट
| हिंदी
| २०२५
| नेटफ्लिक्स
|-
| द क्राऊन ''सीझन ४''
| वेब सिरीज
| इंग्रजी
| २०२०
| नेटफ्लिक्स
|-
| द क्राऊन ''सीझन ५''
| वेब सिरीज
| इंग्रजी
| २०२२
| नेटफ्लिक्स
|-
| गेला माधव कुणीकडे?
| नाटक
| मराठी
| 
| नाट्यगृह
|-
| द क्राऊन ''सीझन ६''
| वेब सिरीज
| इंग्रजी
| २०२३
| नेटफ्लिक्स
|-
| गेम चेंजर
| चित्रपट
| तेलुगू
| २०२५
| ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो
|-
| [[जवान (चित्रपट)|जवान]]
| चित्रपट
| हिंदी
| २०२३
| नेटफ्लिक्स
|-
| पुरुष
| नाटक
| मराठी
| 
| नाट्यगृह
|-
| कालापानी
| वेब सिरीज
| हिंदी
| २०२३
| नेटफ्लिक्स
|-
| खाकी : द बिहार चॅप्टर
| वेब सिरीज
| हिंदी
| २०२२
| नेटफ्लिक्स
|-
| सेक्टर ३६
| चित्रपट
| हिंदी
| २०२४
| नेटफ्लिक्स
|-
| पाताल लोक ''सीझन २''
| वेब सिरीज
| हिंदी
| २०२५
| ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो
|-
| ९-१-१ : लोन स्टार ''सीझन ५''
| वेब सिरिज
| इंग्रजी
| २०२४-२५
| डिस्ने+हॉटस्टार
|-
| द गुड डॉक्टर ''सीझन ४''
| वेब सिरीज
| इंग्रजी
| २०२०
| ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो
|-
| भूमिका
| नाटक
| मराठी
| 
| नाट्यगृह
|-
| द गुड डॉक्टर ''सीझन ५''
| वेब सिरीज
| इंग्रजी
| २०२१-२२
| ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो
|-
| मांझी : द माऊंटन मॅन
| चित्रपट
| हिंदी
| २०१५
| डिस्ने+हॉटस्टार
|-
| [[गुलकंद (चित्रपट)|गुलकंद]]
| चित्रपट
| मराठी
| २०२५
| सिनेमागृह
|-
| द डिप्लोमॅट
| चित्रपट
| हिंदी
| २०२५
| नेटफ्लिक्स
|-
| खाकी : द बंगाल चॅप्टर
| वेब सिरीज
| हिंदी
| २०२५
| नेटफ्लिक्स
|-
| [[लक्ष्य (चित्रपट)|लक्ष्य]]
| चित्रपट
| हिंदी
| २००४
| नेटफ्लिक्स
|-
| ब्लॅक वॉरंट
| वेब सिरीज
| हिंदी
| २०२५
| नेटफ्लिक्स
|-
| जामतारा : सबका नंबर आएगा ''सीझन १''
| वेब सिरीज
| हिंदी
| २०२०
| नेटफ्लिक्स
|-
| डेझिग्नेटेड सर्व्हायव्हर ''सीझन १''
| वेब सिरीज
| इंग्रजी
| २०१६-१७
| नेटफ्लिक्स
|-
| स्काय फोर्स
| चित्रपट
| हिंदी
| २०२५
| ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो
|-
| [[आनंद (चित्रपट)|आनंद]]
| चित्रपट
| हिंदी
| १९७१
| ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो
|-
| मिशन मजनू
| चित्रपट
| हिंदी
| २०२३
| नेटफ्लिक्स
|-
| [[डंकी (चित्रपट)|डंकी]]
| चित्रपट
| हिंदी
| २०२३
| नेटफ्लिक्स
|-
| डेझिग्नेटेड सर्व्हायव्हर ''सीझन २''
| वेब सिरीज
| इंग्रजी
| २०१७
| नेटफ्लिक्स
|-
| [[बावर्ची]]
| चित्रपट
| हिंदी
| १९७२
| ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो
|-
| चिकी चिकी बुबूम बूम
| चित्रपट
| मराठी
| २०२५
| ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो
|-
| डेझिग्नेटेड सर्व्हायव्हर ''सीझन ३''
| वेब सिरीज
| इंग्रजी
| २०१९
| नेटफ्लिक्स
|-
| [[पंचायत (दूरचित्रवाणी मालिका)|पंचायत ''सीझन ४'']]
| वेब सिरीज
| हिंदी
| २०२५
| ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो
|-
| [[ग्राम चिकित्सालय (दूरचित्रवाणी मालिका)|ग्राम चिकित्सालय ''सीझन १'']]
| वेब सिरीज
| हिंदी
| २०२५
| ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो
|-
| रेड २
| चित्रपट
| हिंदी
| २०२५
| नेटफ्लिक्स
|-
| [[स्क्विड गेम|स्क्विड गेम ''सीझन ३'']]
| वेब सिरीज
| कोरियन
| २०२५
| नेटफ्लिक्स
|-
| जामतारा : सबका नंबर आयेगा ''सीझन २''
| वेब सिरीज
| हिंदी
| २०२२
| नेटफ्लिक्स
|-
| [[कुलकर्णी चौकातला देशपांडे]]
| चित्रपट
| मराठी
| २०१९
| ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो
|-
| दिल्ली क्राईम ''सीझन १''
| वेब सिरीज
| हिंदी
| २०१९
| नेटफ्लिक्स
|-
| दिल्ली क्राईम ''सीझन २''
| वेब सिरीज
| हिंदी
| २०२२
| नेटफ्लिक्स
|-
| [[मिसेस चॅटर्जी वर्सेस नॉर्वे]]
| चित्रपट
| हिंदी
| २०२३
| नेटफ्लिक्स
|-
| ए मॅन कॉल्ड ऑटो
| चित्रपट
| इंग्रजी
| २०२२
| नेटफ्लिक्स
|-
| [[अशी ही जमवा जमवी]]
| चित्रपट
| मराठी
| २०२५
| ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो
|-
| [[हाऊसफुल्ल ५]]
| चित्रपट
| हिंदी
| २०२५
| ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो
|-
| व्हाईट हाऊस डाऊन
| चित्रपट
| इंग्रजी
| २०१३
| नेटफ्लिक्स
|-
| [[आता थांबायचं नाय!]]
| चित्रपट
| मराठी
| २०२५
| ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो
|-
| सीबीआय ५ : द ब्रेन
| चित्रपट
| मल्ल्याळम
| २०२२
| नेटफ्लिक्स
|-
| ओरु सीबीआय डायरी कुरिप्पू
| चित्रपट
| मल्ल्याळम
| १९८८
| युट्युब
|-
| जग्राता
| चित्रपट
| मल्ल्याळम
| १९८९
| युट्युब
|-
| अनब्रोकन
| चित्रपट
| इंग्रजी
| २०१४
| नेटफ्लिक्स
|-
| झिरो डे
| वेब सिरीज
| इंग्रजी
| २०२५
| नेटफ्लिक्स
|-
| कास्ट अवे
| चित्रपट
| इंग्रजी
| २०००
| नेटफ्लिक्स
|-
| [[ग्राऊंड झिरो]]
| चित्रपट
| हिंदी
| २०२५
| ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो
|-
| दुपहिय्याँ
| वेब सिरीज
| हिंदी
| २०२५
| ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो
|-
| द गुड डॉक्टर ''सीझन ६''
| वेब सिरीज
| इंग्रजी
| २०२२-२३
| ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो
|-
| द गुड डॉक्टर ''सीझन ७''
| वेब सिरीज
| इंग्रजी
| २०२४
| ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो
|-
| कल्की २८९८ एडी
| चित्रपट
| हिंदी
| २०२४
| नेटफ्लिक्स
|-
| [[स्कॅम १९९२ (वेब मालिका)|स्कॅम १९९२ : द हर्षद मेहता स्टोरी]]
| वेब सिरीज
| हिंदी
| २०२०
| सोनी लिव्ह
|-
| स्कॅम २००३ : द तेलगी स्टोरी
| वेब सिरीज
| हिंदी
| २०२३
| सोनी लिव्ह
|-
| महाअवतार नरसिम्ह
| चित्रपट
| हिंदी
| २०२४
| नेटफ्लिक्स
|}

==याद्या==

{{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}}
{{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:85%; float:right&quot;
|-
!colspan=5|Medals by Celebs  
|- align=center
|Celeb
! style=&quot;background:#f7f6a8;&quot;|[[File:Gold medal icon.svg|alt=gold|link=]]
! style=&quot;background:#dce5e5;&quot;|[[File:Silver medal icon.svg|alt=silver|link=]]
! style=&quot;background:#ffdab9;&quot;|[[File:Bronze medal icon.svg|alt=bronze|link=]]
!Total
|- align=center
|align=left|Bhagyashree Limaye|| style=&quot;background:#f7f6a8;&quot;|2|| style=&quot;background:#dce5e5;&quot;|1|| style=&quot;background:#ffdab9;&quot;|0||3
|- align=center
|align=left|Prarthana Behere|| style=&quot;background:#f7f6a8;&quot;|2|| style=&quot;background:#dce5e5;&quot;|0|| style=&quot;background:#ffdab9;&quot;|1||3
|- align=center
|align=left|Girija Oak|| style=&quot;background:#f7f6a8;&quot;|2|| style=&quot;background:#dce5e5;&quot;|0|| style=&quot;background:#ffdab9;&quot;|0||2
|- align=center
|align=left|Urmila Kanitkar|| style=&quot;background:#f7f6a8;&quot;|1|| style=&quot;background:#dce5e5;&quot;|1|| style=&quot;background:#ffdab9;&quot;|0||2
|- align=center
|align=left|Prajakta Mali|| style=&quot;background:#f7f6a8;&quot;|1|| style=&quot;background:#dce5e5;&quot;|1|| style=&quot;background:#ffdab9;&quot;|1||3
|- align=center
|align=left|Rasika Sunil|| style=&quot;background:#f7f6a8;&quot;|1|| style=&quot;background:#dce5e5;&quot;|0|| style=&quot;background:#ffdab9;&quot;|1||2
|- align=center
|align=left|Sayali Sanjeev|| style=&quot;background:#f7f6a8;&quot;|1|| style=&quot;background:#dce5e5;&quot;|0|| style=&quot;background:#ffdab9;&quot;|1||2
|- align=center
|align=left|Yashashree Rao|| style=&quot;background:#f7f6a8;&quot;|1|| style=&quot;background:#dce5e5;&quot;|0|| style=&quot;background:#ffdab9;&quot;|1||2
|- align=center
|align=left|Akshaya Deodhar|| style=&quot;background:#f7f6a8;&quot;|1|| style=&quot;background:#dce5e5;&quot;|0|| style=&quot;background:#ffdab9;&quot;|0||1
|- align=center
|align=left|Sharvari Wagh|| style=&quot;background:#f7f6a8;&quot;|1|| style=&quot;background:#dce5e5;&quot;|0|| style=&quot;background:#ffdab9;&quot;|0||1
|- align=center
|align=left|Shivani Manchekar|| style=&quot;background:#f7f6a8;&quot;|1|| style=&quot;background:#dce5e5;&quot;|0|| style=&quot;background:#ffdab9;&quot;|0||1
|- align=center
|align=left|Tejashree Pradhan|| style=&quot;background:#f7f6a8;&quot;|1|| style=&quot;background:#dce5e5;&quot;|0|| style=&quot;background:#ffdab9;&quot;|0||1
|- align=center
|align=left|Priyadarshini Indalkar|| style=&quot;background:#f7f6a8;&quot;|0|| style=&quot;background:#dce5e5;&quot;|2|| style=&quot;background:#ffdab9;&quot;|1||3
|- align=center
|align=left|Neha Pendse|| style=&quot;background:#f7f6a8;&quot;|0|| style=&quot;background:#dce5e5;&quot;|2|| style=&quot;background:#ffdab9;&quot;|0||2
|- align=center
|align=left|Bhagyashree Mote|| style=&quot;background:#f7f6a8;&quot;|0|| style=&quot;background:#dce5e5;&quot;|1|| style=&quot;background:#ffdab9;&quot;|1||2
|- align=center
|align=left|Ashwini Kulkarni|| style=&quot;background:#f7f6a8;&quot;|0|| style=&quot;background:#dce5e5;&quot;|1|| style=&quot;background:#ffdab9;&quot;|0||1
|- align=center
|align=left|Girija Prabhu|| style=&quot;background:#f7f6a8;&quot;|0|| style=&quot;background:#dce5e5;&quot;|1|| style=&quot;background:#ffdab9;&quot;|0||1
|- align=center
|align=left|Hruta Durgule|| style=&quot;background:#f7f6a8;&quot;|0|| style=&quot;background:#dce5e5;&quot;|1|| style=&quot;background:#ffdab9;&quot;|0||1
|- align=center
|align=left|Madhura Deshpande|| style=&quot;background:#f7f6a8;&quot;|0|| style=&quot;background:#dce5e5;&quot;|1|| style=&quot;background:#ffdab9;&quot;|0||1
|- align=center
|align=left|Mrunmayee Deshpande|| style=&quot;background:#f7f6a8;&quot;|0|| style=&quot;background:#dce5e5;&quot;|1|| style=&quot;background:#ffdab9;&quot;|0||1
|- align=center
|align=left|Sakhee Gokhale|| style=&quot;background:#f7f6a8;&quot;|0|| style=&quot;background:#dce5e5;&quot;|1|| style=&quot;background:#ffdab9;&quot;|0||1
|- align=center
|align=left|Sai Tamhankar|| style=&quot;background:#f7f6a8;&quot;|0|| style=&quot;background:#dce5e5;&quot;|1|| style=&quot;background:#ffdab9;&quot;|0||1
|- align=center
|align=left|Sara Tendulkar|| style=&quot;background:#f7f6a8;&quot;|0|| style=&quot;background:#dce5e5;&quot;|1|| style=&quot;background:#ffdab9;&quot;|0||1
|- align=center
|align=left|Shruti Marathe|| style=&quot;background:#f7f6a8;&quot;|0|| style=&quot;background:#dce5e5;&quot;|1|| style=&quot;background:#ffdab9;&quot;|0||1
|- align=center
|align=left|Snehlata Vasaikar|| style=&quot;background:#f7f6a8;&quot;|0|| style=&quot;background:#dce5e5;&quot;|1|| style=&quot;background:#ffdab9;&quot;|0||1
|- align=center
|align=left|Titeeksha Tawde|| style=&quot;background:#f7f6a8;&quot;|0|| style=&quot;background:#dce5e5;&quot;|1|| style=&quot;background:#ffdab9;&quot;|0||1
|- align=center
|align=left|Varsha Rekhate|| style=&quot;background:#f7f6a8;&quot;|0|| style=&quot;background:#dce5e5;&quot;|1|| style=&quot;background:#ffdab9;&quot;|0||1
|- align=center
|align=left|Veena Jagtap|| style=&quot;background:#f7f6a8;&quot;|0|| style=&quot;background:#dce5e5;&quot;|1|| style=&quot;background:#ffdab9;&quot;|0||1
|- align=center
|align=left|Mithila Palkar|| style=&quot;background:#f7f6a8;&quot;|0|| style=&quot;background:#dce5e5;&quot;|0|| style=&quot;background:#ffdab9;&quot;|2||2
|- align=center
|align=left|Kuhoo Paranjpe|| style=&quot;background:#f7f6a8;&quot;|0|| style=&quot;background:#dce5e5;&quot;|0|| style=&quot;background:#ffdab9;&quot;|1||1
|- align=center
|align=left|Sameeksha Takke|| style=&quot;background:#f7f6a8;&quot;|0|| style=&quot;background:#dce5e5;&quot;|0|| style=&quot;background:#ffdab9;&quot;|1||1
|- align=center
|align=left|Sonalee Kulkarni Jr.|| style=&quot;background:#f7f6a8;&quot;|0|| style=&quot;background:#dce5e5;&quot;|0|| style=&quot;background:#ffdab9;&quot;|1||1
|- align=center
! style=&quot;background:#efefef;&quot;|Total
! style=&quot;background:gold;&quot; |15
! style=&quot;background:silver;&quot; |21
! style=&quot;background:#c96;&quot;|12
|'''48'''
|}</text>
      <sha1>ov248k5mo2xp9u3in15ubqoap67h08w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>हानामी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>234487</id>
    <revision>
      <id>2721831</id>
      <parentid>2701925</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T01:36:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2721831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20108" sha1="6mvjemklv66orcpza57su10nmdmt91z" xml:space="preserve">[[चित्र:Cherry blossom flowers 1.jpg|thumb|260px|चेरीच्या फुलांचा बहर]]
[[चित्र:Castle Himeji sakura02.jpg|thumb|260px|हिमेजी किल्ल्याच्या भोवती ''हानामीसाठी'' सहली, २००५]]
[[चित्र:Osaka-jo Yozakura.JPG|thumb|260px|ओसाका किल्ला]]

'''हानामी''' (जपानी भाषेमध्ये: (花見, [[फुले]] पाहणे) ही [[जपान|जपानमधील]] फुलांचा बहर पाहण्याचा आनंद घेण्याची एक परंपरा आहे. [[जपानी भाषा|जपानी]] भाषेत हाना म्हणजे फुले आणि मी म्हणजे पाहणे.
जरी या परंपरेचे फुले पाहणे असे नाव असले, तरी बहुतेकवेळा [[चेरी|चेरीच्या]] (जपानी भाषेमध्ये: साकुरा) झाडांची फुले आणि कधीकधी अलुबुखारच्या (जपानी भाषेमध्ये: उमे) झाडांची फुले पाहणे असाच अर्थ अभिप्रेत असतो.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=Introduction to Japanese culture|url=https://archive.org/details/introductiontoja00dani|last=Sosnoski|first=Daniel|publisher=Tuttle Publishing|year=1996|isbn=ISBN 0-8048-2056-2|location=|pages=[https://archive.org/details/introductiontoja00dani/page/12 12]}}&lt;/ref&gt;

[[मार्च महिना|मार्चच्या]] अखेरीपासून ते [[मे महिना|मे]] महिन्याच्या सुरुवातीपर्यंत संपूर्ण जपानभर चेरीच्या फुलांना बहर येतो. आणि एक फेब्रुवारीच्या दरम्यान [[ओकिनावा]] बेटावर चेरीचा बहर पाहायला मिळतो.जपानच्या हवामान खात्यातर्फे दर वर्षी चेरीच्या बहराचा अंदाज वर्तवला जातो.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://sakura.weathermap.jp/|title=さくら開花予想2018|संकेतस्थळ=sakura.weathermap.jp|भाषा=ja|ॲक्सेसदिनांक=2018-10-03}}&lt;/ref&gt; चेरीच्या फुलांचा हा अल्पजीवी बहर केवळ एक ते दोन आठवडे टिकत असल्यामुळे हानामीचे नियोजन करणारे या तारखांवर लक्ष ठेवून असतात.आधुनिक काळात जपानमध्ये उद्यानात बहरलेल्या साकुराच्या वृक्षाखाली दिवसा किंवा रात्री पार्टी करून हानामी साजरी करतात.रात्रीच्या वेळच्या हानामीला यो-झाकुरा (夜桜) म्हणजे रात्रीचा साकुरा असे म्हणतात. उएनो पार्क सारख्या अनेक उद्यानांमध्ये योझाकुरासाठी कागदी [[आकाशकंदील|आकाश कंदील]] लावले जातात.ओकिनावा बेटावर मोतोबू शहराजवळच्या याए पर्वतावर किंवा नाकीजीन किल्ल्यावर विद्युत आकाश कंदीलांची रोषणाई केलेली असते.

हानामीचा एक अजून प्राचीन प्रकार सुद्धा जपानमध्ये आहे. त्याला उमेमी (梅見, आलुबुखारची फुले पाहणे ) असे म्हणतात. यामध्ये चेरीऐवजी अलुबुखारच्या फुलांच्या सौंदर्याचा आस्वाद घेतला जातो. या प्रकारची हानामी विशेषतः ज्येष्ठ नागरिकांमध्ये जास्त लोकप्रिय आहे. साकुरा पार्ट्यांमध्ये विशेषतः तरुण लोक मोठ्या प्रमाणावर सहभागी होत असल्यामुळे गर्दी आणि आवाज जास्त असतो, तुलनेने उमेमी पार्ट्या शांत आणि कमी गर्दी असलेल्या असतात.

== इतिहास ==
हानामीची प्रथा अनेक शतके जुनी आहे. ही पद्धत नारा काळात (७१०-७९४)सुरू झाली असे मानले जाते. सुरुवातीच्या काळात लोक अलुबुखारच्या बहराचे कौतुक करत असत. पण हेई काळात (७९४-११८५) चेरीच्या बहराने अधिक लक्ष वेधून घेण्यास सुरुवात केली आणि हानामी म्हणजे साकुरा (चेरी) असे समीकरण तयार झाले. तेव्हापासून वाका आणि [[हायकू]] दोन्हीमध्ये &quot; फुले&quot; म्हणजे &quot;साकुरा&quot; असे गृहीत धरलेले असते. 

हेई काळातील 'गेंजीची गोष्ट' या कादंबरीत सर्वप्रथम साकुराच्या बहारासाठी 'हानामी' हा शब्द वापरलेला आढळतो. मुळात साकुराची पूजा करून भात लावणीच्या हंगामाची सुरुवात केली जात असे. वृक्षातील देवावर लोकांची श्रद्धा होती आणि त्याला नैवैद्य दाखवला जात असे. नंतर तो प्रसाद म्हणून साके(तांदळाची दारू) बरोबर सेवन केला जात असे.

हेई काळातील सम्राट सागाने या पद्धतीला सुरुवात केली आणि क्योतोमधील राजप्रासादातील साकुराच्या फुलांनी बहरलेल्या झाडांखाली साके आणि इतर पदार्थ असलेल्या मेजवान्या आयोजित करण्यास सुरुवात केली. या नाजूक फुलांवर [[कविता]] लिहिल्या जात असत. ही फुले सुंदर, तेजस्वी पण क्षणभंगुर आयुष्याचे प्रतीकच मानली गेली. जपानमधील हानामीची सुरुवात इथून झाली असे मानण्यात येते.
आरंभीच्या काळात ही प्रथा फक्त राजदरबारापुरती मर्यादित होती, पण हळूहळू ती [[सामुराई]] समाजात पसरली आणि इदो काळापर्यंत ती सामान्य लोकापर्यंत पोचली. या प्रथेला प्रोत्साहन देण्यासाठी तोकुगावा योशीमुने यांनी अनेक चेरीच्या झाडांची लागवड केली. साकुराच्या बहरलेल्या झाडांखाली लोक वनभोजन करीत आणि साकेचे सेवन करत असत.

&lt;gallery widths=&quot;130px&quot; heights=&quot;145px&quot;&gt;
चित्र:Hana No En.jpg| गेंजीची गोष्ट या कादंबरीतील चित्र, प्रकरण २०,चित्रकार कुनीसादा(१८५२)
चित्र:Cherry Blossom Viewing Picnic, ca. 1624-1644, 39.87.jpg|''चेरीचा बहर पाहण्यासाठी सहल'', सीए. १६२४-१६४४. एदो कालखंड, ब्रुकलीन वस्तुसंग्रहालय 
चित्र:Yasui tenjinyama hanami.jpg|ओसाकामधील हानामी, लोक नृत्य, संगीत आणि खाद्यपदार्थ,साके यांचा आस्वाद घेत हानामी साजरी करत आहेत.चित्रकार हिरोशिगे (१८३४)
चित्र:Chiyoda Ooku Hanami.jpg|चेरीच्या बहराचा आनंद घेणाऱ्या एदो राजवाड्यातील स्त्रिया, चित्रकार: तोयोहारा चिकानोबू(१८९४)
चित्र:Rukujogosho hanami.jpg|रोकुजो राजवाड्यात हानामीसाठी संध्याकाळचे भोजन,चित्रकार कुनीसादा(१८५५)
चित्र:Yoshitsune with benkei.jpg|चेरीच्या झाडाखाली, चित्रकार: त्सुकीयोका योशीतोशी

&lt;/gallery&gt;

== सध्याची प्रचलित पद्धत ==
जपानी लोकांनी हानामीची परंपरा सुरू ठेवली आहे.जिथे चेरीच्या झाडांना बहर येतो , तिथे जपानी लोक हानामीसाठी गर्दी करतात. चेरीच्या बहरलेल्या झाडाखाली पार्टी करण्यासाठी हजारो लोक विविध उद्यानांना भेट देतात.अशा पार्ट्या अनेकवेळा रात्री उशिरापर्यंत सुरू असतात.जपानच्या निम्म्याहून जास्त भागात हानामी आणि शालेय वर्षाची सुरुवात तसेच सुट्ट्यांच्या नंतर ऑफिसची सुरुवात होण्याची वेळ एकत्र येते. त्यामुळे अनेकवेळा हानामी पार्टीने स्वागत केले जाते.[[तोक्यो|टोकियोमधील]] उएनो उद्यान आणि शिन्जुकू उद्यान अशा मोठ्या उद्यानांमध्ये  चेरीच्या विविध जातीच्या वृक्षांना विविधरंगी फुलांचा बहर येतो.त्यामुळे या बागांमध्ये विशेष गर्दी होते.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.wiscnews.com/news/world/photos-cherry-blossoms-in-full-bloom-in-japan/collection_a0d01ffa-f658-5194-bd9a-299c342c71db.html#2|title=Photos: Cherry blossoms in full bloom in Japan|work=Wiscnews.com|access-date=2018-10-11|language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;gallery widths=&quot;130px&quot; heights=&quot;145px&quot;&gt;
चित्र:Shinshuku Gyoen.jpg|शिंजुकू उद्यान 
चित्र:Ueno park.jpg|उएनो उद्यानात हानामी पार्टीसाठी झालेली गर्दी
&lt;/gallery&gt;

== जपानबाहेर हानामी ==
&lt;gallery widths=&quot;130px&quot; heights=&quot;145px&quot;&gt;
चित्र:Chblossomfest.JPG|मेकन, जॉर्जिया मधला '''आंतरराष्ट्रीय चेरी बहर उत्सव'''
चित्र:Cherry Blossom Festival Washington DC.JPG|[[वॉशिंग्टन, डी.सी.|वॉशिंग्टन]] डी.सी.मधला चेरीचा बहर
चित्र:2008-Subaru-Cherry-Blossom-Festival-of-Greater-Philadelphia-1.jpg|फिलाडेल्फियामधला चेरीचा बहर
चित्र:Wuxi Taihu lake Changchun bridge.jpg|वुक्सी ताईहू तलाव, चीन
चित्र:2016 Shanghai Cherry Blossom Festival in Gucun Park.JPG|शांघायमधला चेरीचा बहर
&lt;/gallery&gt;  

जपानबाहेर [[तैवान]],कोरिया,[[फिलिपाईन्स]] आणि [[चीन]] या देशांमध्ये छोट्या प्रमाणावर हानामी साजरी केली जाते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://english.seoul.go.kr/today/news/event/1243608_3328.html|title=SEOUL METROPOLITAN GOVERNMENT|दिनांक=2009-02-02|ॲक्सेसदिनांक=2018-10-11|archive-date=2009-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20090202003621/http://english.seoul.go.kr/today/news/event/1243608_3328.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[अमेरिका|अमेरिकेमध्ये]] सुद्धा हानामी लोकप्रिय झाली आहे.१९१२ साली जपानने अमेरिकेला या दोन देशांची मैत्री साजरी करण्यासाठी चेरीची ३००० झाडे भेट दिली.ही झाडे [[वॉशिंग्टन, डी.सी.|वॉशिंग्टन]] डी.सी.मध्ये लावण्यात आली. १९६५ मध्ये अजून  ३८०० झाडे भेट देण्यात आली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.nps.gov/subjects/cherryblossom/index.htm|title=Cherry Blossom Festival (U.S. National Park Service)|संकेतस्थळ=www.nps.gov|भाषा=en|ॲक्सेसदिनांक=2018-10-11}}&lt;/ref&gt; ही चेरीची झाडे पर्यटकांचे खास आकर्षण आहेत.दरवर्षी [[वसंत]] ऋतूच्या सुरुवातीला या वृक्षांना बहर येतो तेव्हा येथे '''राष्ट्रीय चेरी बहर उत्सव''' साजरा केला जातो.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.nationalcherryblossomfestival.org/|title=Homepage - National Cherry Blossom Festival|संकेतस्थळ=National Cherry Blossom Festival|भाषा=en-US|ॲक्सेसदिनांक=2018-10-11}}&lt;/ref&gt;

मेकन,[[जॉर्जिया (अमेरिका)|जॉर्जिया]] येथे '''आंतरराष्ट्रीय चेरी बहर उत्सव''' साजरा केला जातो.मेकनला चेरीच्या बहराची जागतिक राजधानी असे म्हणतात. कारण येथे चेरीची ३,००,००० झाडे आहेत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://cherryblossom.com/|title=International Cherry Blossom Festival {{!}} Macon, GA|संकेतस्थळ=Macon, Georgia's International Cherry Blossom Festival|भाषा=en-US|ॲक्सेसदिनांक=2018-10-11}}&lt;/ref&gt;
[[ब्रूकलिन|ब्रुकलीन]],[[न्यू यॉर्क]] येथे मे मध्ये ब्रुकलीन बोटॅनिकल गार्डनमध्ये दरवर्षी वार्षिक चेरी ब्लॉसम उत्सव साजरा केला जातो.१९८१ पासून हा उत्सव साजरा केला जातो. आणि या उद्यानाचे हे एका अतिशय लोकप्रिय आकर्षण आहे.
नेवार्क, [[न्यू जर्सी|न्यू जर्सीच्या]] ब्रँच ब्रूक उद्यानात सुद्धा दरवर्षी हानामी साजरी केली जाते. या उद्यानात १८ जातींचे ५००० चेरी वृक्ष आहेत.उत्सवाच्या काळात दररोज सुमारे १०००० लोक या उद्यानाला भेट देतात.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.nj.com/news/index.ssf/2016/03/the_story_behind_branch_brook_parks_cherry_blossom.html|title=The story behind Branch Brook Park's cherry blossom trees {{!}} Di Ionno|work=NJ.com|access-date=2018-10-11|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

अनेक [[युरोप|युरोपियन]] देशांमध्ये सुद्धा हानामी साजरी केली जाते.[[फिनलंड|फिनलंडमध्ये]] [[हेलसिंकी]] येथे हानामी साजरी केली जाते.स्थानिक जपानी लोक आणि कंपन्या यांनी भेट दिलेली २०० चेरीची झाडे कार्सिक्कापुईस्टो येथे लावण्यात आलेली आहेत.मे महिन्याच्या मध्यावर या झाडांना बहर येतो.

[[इटली|इटलीतील]] [[रोम]] येथे युर उद्यानात हानामी साजरी केली जाते.जपानने १९५९ मध्ये दिलेली चेरीची झाडे येथे लावण्यात आलेली आहेत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.rerumromanarum.com/2015/04/passeggiata-del-giappone.html|title=Passeggiata del Giappone|संकेतस्थळ=www.rerumromanarum.com|ॲक्सेसदिनांक=2018-10-11}}&lt;/ref&gt;
[[स्टॉकहोम|स्टॉकहोममध्ये]] कुंगस्ट्राडगार्डनमध्ये दरवर्षी हानामी साजरी केली जाते.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://sivertlindblom.se/hanami-korsbarsblomningen-i-kungstradgarden/|title=Hanami – körsbärsblomningen i Kungsträdgården|date=2018-07-15|work=Sivert Lindblom|access-date=2018-10-11|language=sv-SE|archive-url=https://web.archive.org/web/20180822221240/http://sivertlindblom.se/hanami-korsbarsblomningen-i-kungstradgarden/|archive-date=2018-08-22|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==

[[वर्ग:जपानी संस्कृती]]</text>
      <sha1>6mvjemklv66orcpza57su10nmdmt91z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चर्चा:माळी</title>
    <ns>1</ns>
    <id>235704</id>
    <revision>
      <id>2721687</id>
      <parentid>2718345</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T14:41:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khirid Harshad</username>
        <id>138639</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/प्रणव जाधव|प्रणव जाधव]] ([[User talk:प्रणव जाधव|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:Tiven2240|Tiven2240]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले.</comment>
      <origin>1641926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="684" sha1="61zzkwqdfzi5i644fqdu72ffo1nlbs5" xml:space="preserve">{{साद|अभय नातू}} कृपया [https://tools.wmflabs.org/copyvios/?lang=mr&amp;project=wikipedia&amp;title=माळी&amp;noskip=1 हे पहावे] व मजकुर काढून टाका. --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ११:३३, ११ नोव्हेंबर २०१८ (IST)
:{{साद|V.narsikar|अभय नातू}} कृपया दुवा पहावे. धन्यवाद --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १६:२१, २१ नोव्हेंबर २०१८ (IST)</text>
      <sha1>61zzkwqdfzi5i644fqdu72ffo1nlbs5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२२° खळे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>241334</id>
    <revision>
      <id>2721861</id>
      <parentid>2628135</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T04:28:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 4 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2721861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12521" sha1="ek1ng484sh0532uuwy57wt86ubf7c9o" xml:space="preserve">[[चित्र:२२ अंश खळे.jpg|इवलेसे|पुण्यातून दिसलेले चंद्राभोवती पडलेले खळे  ]]
'''२२°चे खळे''' (इंग्लिश:हेलो) आकाशात ढगांतील हिमकणांमुळे तयार होणारे एक प्रकारचे तेजोवलय आहे. यामध्ये सूर्य किंवा चंद्राभोवती आकाशात अंदाजे २२° त्रिज्येचे वर्तुळाकार तेजस्वी कडे तयार झालेले दिसते. अशा कड्याला ''खळे'' म्हणतात. आकाशात [[तंतुमेघ]] किंवा [[तंतुस्तरमेघ]] आले असता [[सूर्यप्रकाश]] किंवा [[चंद्र|चंद्राचे]] चांदणे/किरण जेव्हा /e ढगातील सूक्ष्म पण लक्षावधी षटकोनी हिमकणातून आरपार जातात तेव्हा त्यांचे वक्रीभवन होते आणि त्यामुळे असे खळे दिसते.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.atoptics.co.uk |title=Disk with a hole in the sky |website=Atmospheric Optics |access-date=23 March 2025}} {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; २२'''°''' खळे हे बरेच मोठे म्हणजे आपला हात आकाशात सूर्य किंवा चंद्राच्या दिशेने पूर्ण लांब केला असता पसरलेल्या तळहाताएवढी अंदाजे त्रिज्या असेल तेवढे दिसते.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite journal |last=Cowley |first=Les |title=22° Circular Halo |journal=Atmospheric Optics |date=15 April 2007 |url=https://www.atoptics.co.uk/halo/circular.htm |access-date=23 March 2025}} {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; असे खळे हे सर्वसाधारणपणे आकाशात बऱ्याच वेळा म्हणजे इंद्रधनुष्य दिसते त्यापेक्षा जास्त वेळा दिसते.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Pretor-Pinney |first=Gavin |title=The Cloud Collector's Handbook |publisher=Chronicle Books |year=2011 |location=San Francisco, California |pages=120 |isbn=978-0-8118-7542-4 |url=https://books.google.co.in/books/about/The_Cloud_Collector_s_Handbook.html?id=Y4VvaRDm_FkC&amp;source=kp_book_description&amp;redir_esc=y|access-date=23 March 2025}}&lt;/ref&gt;

== खळ्याची निर्मिती ==
[[File:২২° হ্যালো.jpg|thumb|बांगलादेशात दिसलेले सूर्याभोवतीचे खळे]]
जेव्हा प्रकाशकिरण ६०° शिरोकोन असणाऱ्या षटकोनी हिमकणातून आरपार जातात तेव्हा त्यांचे दोनदा वक्रीभवन होऊन ते २२° ते ५०° कोनातून वळतात. त्यांचा वळण्याचा कमीत कमी कोन हा अंदाजे २२° (लाल तरंग लहरींसाठी अचूक २१.८४° तर नील तरंगांसाठी २२.३७°) असतो. प्रत्येक तरंगांसाठी हा कोन वेगळा असल्याने अशा खळ्यातील आतील कड लालसर तर बाहेरील कडा निळसर दिसते.  
अशा हिमकणांमुळे सर्वच प्रकाशाचे वक्रीभवन होते पण ठराविक ठिकाणाहून बघणाऱ्याला त्यापैकी फक्त २२° तून वळलेल्या प्रकाशाचेच कडे दिसते. २२°'पेक्षा कमी कोनातून प्रकाशाचे वक्रीभवन होत नसल्यामुळे अशा कड्याच्या आत प्रकाश नसतो व त्यामुळे आतील आकाश मात्र काळे दिसते.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Cowley |first=Les |title=22° Halo Formation |journal=Atmospheric Optics |date=15 April 2007 |url=https://www.atoptics.co.uk/halo/circ2.htm |access-date=23 March 2025}} {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  

अशा हिमकणांमुळे सर्वच प्रकाशाचे वक्रीभवन होते पण ठराविक ठिकाणाहून बघणाऱ्याला त्यापैकी फक्त २२° तून वळलेल्या प्रकाशाचेच कडे दिसते. २२°'पेक्षा कमी कोनातून प्रकाशाचे वक्रीभवन होत नसल्यामुळे अशा कड्याच्या आत प्रकाश नसतो व त्यामुळे आतील आकाश मात्र काळे दिसते.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Cowley |first=Les |title=22° Halo Formation |journal=Atmospheric Optics |date=15 April 2007 |url=https://www.atoptics.co.uk/halo/circ2.htm |access-date=23 March 2025}} {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  

२२°चे खळे हा तसा अनेकदा दिसणारा परिचित देखावा असला तरी ज्यामुळे तो दिसतो त्या हिमकणांचा खरा आकार आणि त्यांची स्थिती ह्याबद्दल वैज्ञानिकांमध्ये अजूनही एकमत नाही. षटकोनी आकारातील अस्ताव्यस्त स्थितीतील हिमकण अशा खळ्याला कारणीभूत होतात असे सर्वसाधारण मत नेहमी दिले जाते पण असे हिमकण त्यांच्या वायगतिकीय (aerodynamic) गुणधर्मांमुळे अस्ताव्यस्त स्थितीत न राहता समांतर स्थितीत असतात. त्यामुळे खळ्याच्या निर्मितीमागे फक्त हेच कारण असेल ह्याबद्दल एकमत झालेले नाही. ढगातील बंदुकीच्या गोळीच्या आकाराचे हिमस्तंभांचे समूहही हे खळे तयार होण्यास कारणीभूत ठरत असावेत असा कयास आहे.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Tape |first1=Walter |last2=Moilanen |first2=Jarmo |title=Atmospheric Halos and the Search for Angle x |publisher=American Geophysical Union |year=2006 |location=Washington, DC |pages=15 |isbn=0-87590-727-X |url=https://books.google.co.in/books/about/Atmospheric_Halos_and_the_Search_for_Ang.html?id=gG9NAQAAIAAJ&amp;source=kp_book_description&amp;redir_esc=y|access-date=23 March 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Cowley |first=Les |title=Bullet Rosettes &amp; 22° Halos |journal=Atmospheric Optics |date=30 April 2016 |url=https://www.atoptics.co.uk/halo/bullet.htm |access-date=23 March 2025 }}{{मृत दुवा|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== खळ्यासंबंधी काही विशेष ==
ज्या हिमकणांमुळे खळ्याची निर्मिती होते ते कण व्यक्तिसापेक्ष असतात म्हणजेच प्रत्येक व्यक्तीसाठी ते वेगवेगळे असतात. त्यामुळे प्रत्येक व्यक्तीला दिसणारे खळे हे वेगळे व एकमेकाद्वितीय (Unique) असते. अगदी शेजारी शेजारी उभे राहून खळे पाहणाऱ्या व्यक्तीही प्रत्यक्षात वेगवेगळी खळी पहात असतात.  
सूर्याभोवती किंवा चंद्राभोवती ज्यात कडे दिसते असा आणखी एक देखावा म्हणजे त्यांच्या भोवती दिसणारे तेजोवलय (corona). अशा वलयांची आणि २२°च्या खळ्याची बऱ्याचदा गल्लत केली जाते. पण अशी वलये ही २२°च्या खळ्यापेक्षा बरीच छोटी पण काहीशी रंगीत आणि सूर्यालगत किंवा चंद्रालगत असतात. ती ढगातील हिमकणाऐवजी सूक्ष्म जलबिंदूमुळे तयार होतात.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== जनमानसातील समजुती ==
जनमानसात चंद्राभोवती पडणाऱ्या खळ्याबद्दल बऱ्याच गैरसमजुती आहेत. येणाऱ्या वादळाची ती चाहूल असते ही त्यापैकीच एक.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://earthsky.org |title=Why a halo around the sun or moon? |website=EarthSky |date=3 August 2016 |access-date=23 March 2025}}&lt;/ref&gt; इतर तेजोवलये किंवा खळ्याप्रमाणे २२° खळीसुद्धा आकाशात [[तंतुमेघ]] किंवा [[तंतुस्तरमेघ]] आले असतानाच दिसतात आणि बऱ्याचदा एखादे मोठे वादळ येण्यापूर्वी काही दिवस काही वेळा ह्या ढगांचे आगमन होते.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thedenverchannel.com |title=Nelson: Ring Around Moon Sign Of Approaching Storm |last=Harrison |first=Wayne |date=1 February 2012 |website=TheDenverChannel.com |access-date=23 March 2025}}&lt;/ref&gt; त्यामुळे ह्या समजुतीला असा तोडका मोडका काहीतरी आधार आहे असे म्हणले तरी चालेल. पण असे ढग काही वेळा वादळाची शक्यता नसतानाही येऊ शकतात. त्यामुळे हे खळे म्हणजे वादळाचे पूर्वचिन्ह असे खात्रीलायक म्हणता येत नाही. दुसरी समजूत म्हणजे असे खळे हे राजाला वाईट असते. ही समजूत कशी काय निर्माण झाली हे कळणे कठीण. पण नाहीतरी आताच्या युगात राजा आणि त्याचं राज्य अशा गोष्टी राहिलेल्या नाहीत. त्यामुळे अशा समजुतींकडे दुर्लक्ष करून आपण आकाशात दिसणारा हा दुर्लभ पण सुंदर देखावा शक्य तेव्हा पाहावा हेच उत्तम.

== संदर्भ आणि नोंदी ==
&lt;references /&gt;
[[वर्ग:हवामानशास्त्रीय घटना]]</text>
      <sha1>ek1ng484sh0532uuwy57wt86ubf7c9o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सत्यजित तांबे पाटील</title>
    <ns>0</ns>
    <id>242019</id>
    <revision>
      <id>2721749</id>
      <parentid>2714015</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:44:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52310-38</username>
        <id>187943</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2721749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19703" sha1="7io8xf46n7dpvxrxnx6fq5e3g5dxsi6" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट विधानसभा सदस्य
| सन्मानवाचक पूर्वप्रत्यय =
| नाव = डॉ. सत्यजीत सुधीर तांबे
| सन्मानवाचक प्रत्यय=
| चित्र =Satyajeet Tambe Patil,2017.jpg
| चित्र आकारमान = 250 px
| चित्र शीर्षक = सत्यजीत तांबे पाटील
| पद= आमदार,नाशिक पदवीधर मतदारसंघ
| कार्यकाळ_आरंभ =०२/०२/२०२३
| कार्यकाळ_समाप्ती = 
| मागील =  डॉ.सुधीर तांबे
| पुढील = 
| पद1 =अध्यक्ष [[भारतीय युवक काँग्रेस|भारतीय युवक काँग्रेस, महाराष्ट्र]]
| कार्यकाळ_आरंभ1 = २०१८
| कार्यकाळ_समाप्ती1 =२०२२
| मागील1 = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| पुढील1 = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| पद2 = उपाध्यक्ष [[भारतीय युवक काँग्रेस|भारतीय युवक काँग्रेस, महाराष्ट्र]] 
| कार्यकाळ_आरंभ2 = २०११
| कार्यकाळ_समाप्ती2= २०१८
| मागील2 = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| पुढील2 = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| पद3 = सदस्य जिल्हा परिषद, अहमदनगर  
| कार्यकाळ_आरंभ3 = २००७
| कार्यकाळ_समाप्ती3= २०१७
| जन्मदिनांक           ={{जन्म दिनांक आणि वय|1983|09|27}}
| जन्मस्थान            =[[संगमनेर]]
| मृत्युदिनांक           =
| मृत्युस्थान            =
| राष्ट्रीयत्व               ={{ध्वजचिन्ह|भारत}} [[भारतीय]]
| पक्ष                  =[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| इतरपक्ष               =
| पती                  =
| पत्नी                  = डॉ. मैथिली तांबे
| नाते                  =
| अपत्ये                =
| निवास                = [[संगमनेर]]
| शाळा_महाविद्यालय      =
| व्यवसाय              =
| धंदा                  =
| धर्म                  =
| सही                  =
| संकेतस्थळ             = {{URL|www.satyajeettambe.com}}
| तळटीपा               =
}}

==परिचय==
सत्यजीत सुधीर तांबे (जन्म- 27 सप्टेंबर 1983) हे भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसचे महाराष्ट्रातील प्रमुख युवा नेते आहेत. सध्या ते [[महाराष्ट्र]] प्रदेश युवक काँग्रेसचे अध्यक्ष आहेत. युवक काँग्रेस ही जगातील सर्वात मोठी आणि जुनी लोकशाही युवा संघटना आहे.

ते युवा राजकारणात खूप सक्रिय आहेत आणि जास्तीत जास्त तरुणांना राजकारणात येण्यासाठी प्रोत्साहित करण्यावर त्यांचा भर आहे. [[महाराष्ट्र]] प्रदेश युवक काँग्रेस अध्यक्षपदाच्या कार्यकाळात त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली युवक काँग्रेसच्या अनेक कार्यकर्त्यांनी महाराष्ट्रातील स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या आणि विधानसभा निवडणुका जिंकल्या आहेत.

== प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण ==
सत्यजीत तांबे यांचा जन्म संगमनेर येथे डॉ. [[सुधीर तांबे]] (महाराष्ट्र विधानपरीषद सदस्य) आणि श्रीमती दुर्गाताई तांबे (नगराध्यक्षा- [[संगमनेर]] नगरपरिषद) यांच्या पोटी झाला. त्यांचे आजोबा भाऊसाहेब थोरात हे थोर स्वातंत्र्यसैनिक आणि महाराष्ट्रातील सहकार चळवळीच्या प्रणेत्यांपैकी एक होते. उत्तर महाराष्ट्रात आणि आसपासच्या परिसरातील समाजकारणात सक्रिय सहभाग असलेल्या एका उच्चशिक्षित कुटुंबातून ते येतात. महाराष्ट्र सरकारमधील माजी मंत्री व काँग्रेसचे ज्येष्ठ नेते [[बाळासाहेब थोरात]] यांचे ते भाचे आहेत. सत्यजीत तांबे हे व्यवस्थापन व राज्यशास्त्रातील पदव्युत्तर पदवीधर आहेत. अमेरिकेच्या हार्वर्ड विद्यापीठातील जॉन एफ केनेडी स्कूलमध्येही त्यांनी शिक्षण घेतले आहे.

==राजकीय कारकीर्द==
सत्यजीत तांबे यांनी 2000 मध्ये [[काँग्रेस]] कार्यकर्ता म्हणून तळागाळातील राजकारणापासून आपल्या राजकीय कारकिर्दीला सुरुवात केली. 2007 मध्ये वयाच्या अवघ्या 24 व्या वर्षी त्यांनी जिल्हा परिषद निवडणुकीत विजय मिळवला आणि जिल्हा परिषद निवडणुकीत विजय मिळविणारे सर्वात तरुण सदस्य झाले. ते 2017 पर्यंत जिल्हा परीषद सदस्य होते. त्यांच्या कार्यकाळात त्यांनी 'वॉटर एटीएम' आणि 'एक दिवस शिक्षणाचा' असे अनेक उपक्रम राबवले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.lokmat.com/mumbai/lok-sabha-election-2019-if-thorat-had-taken-stand-then-vikhe-patil-would-have-lost-2009-assembly/|title=...तर राधाकृष्ण विखे पाटील यांचा पराभव झाला असता - तांबे|last=author/online-lokmat|दिनांक=2019-03-19|संकेतस्थळ=Lokmat|ॲक्सेसदिनांक=2019-03-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.lokmat.com/mumbai/congress-youth-leader-dr-satyajeet-tambe-interview-lokmat/|title='घराणेशाहीची परीक्षा राजकारणातच असते, इतर क्षेत्रात नाही'|last=author/online-lokmat|दिनांक=2019-03-19|संकेतस्थळ=Lokmat|ॲक्सेसदिनांक=2019-03-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.lokmat.com/mumbai/lok-sabha-election-2019-satyajit-tambe-welcomes-parth-pawar-politics/|title=माशाच्या पिल्लाला पोहायला शिकवावं लागत नाही; पार्थ पवारचं सत्यजीत तांबेंकडून स्वागत|last=author/online-lokmat|दिनांक=2019-03-19|संकेतस्थळ=Lokmat|ॲक्सेसदिनांक=2019-03-25}}&lt;/ref&gt;

2018 मध्ये महाराष्ट्र प्रदेश युवक काँग्रेसच्या अध्यक्षपदाच्या अत्यंत चुरशीच्या निवडणुकीत अमित झनक आणि कुणाल राऊत यांना पराभूत करून ते [[महाराष्ट्र]] प्रदेश युवक काँग्रेसचे अध्यक्ष म्हणून निवडून आले.{{संदर्भ हवा}} अध्यक्ष या नात्याने त्यांनी युवक काँग्रेसचे महाराष्ट्राच्या राजकारणात दाखल घेण्यायोग्य शक्तीत रूपांतर केले. त्यांच्या कार्यकाळात 2019च्या महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीदरम्यान त्यांनी राबविलेल्या 'सुपर 60' या उपक्रमामुळे महाराष्ट्र काँग्रेसला गेल्या निवडणुकीत गमावलेल्या 28 जागा जिंकण्यास मदत झाली.{{संदर्भ हवा}} त्यांनी विधानसभा निवडणुकीसाठी स्वतंत्र 'युवकांचा जाहीरनामा'ही काढला. त्यांच्या कार्यकाळात 'सुपर 1000', पूरग्रस्तांना मदत व साहाय्य आणि कोविड-19 हेल्पलाइन यांसारखे अनेक यशस्वी उपक्रमही राबवले गेले.{{संदर्भ हवा}}

== सुरुवात ==
2000 साली NSUIच्या माध्यमातून राजकारणात प्रवेश

[[NSUI]] - 2000 ते 2007 पर्यंत ते नॅशनल स्टुडंट्स युनियन ऑफ इंडिया (NSUI)चे महाराष्ट्राचे सरचिटणीस होते.
जिल्हा परिषद- 2007 ते 2017 पर्यंत ते अहमदनगर जिल्हा परिषदेच्या स्थानिक प्रशासकीय मंडळाचे सदस्य होते.

[[महाराष्ट्र]] प्रदेश युवक काँग्रेस (MPYC)- सत्यजीत तांबे यांची युवकांमधील वाढत्या लोकप्रियतेच्या जोरावर ते 2007 मध्ये महाराष्ट्र प्रदेश युवक काँग्रेसचे सरचिटणीस झाले, हे पद त्यांनी 2011 पर्यंत भूषवले. तरुणांना एकत्रित करण्याच्या त्यांच्या उत्कृष्ट कार्यामुळे त्यांची 2011 ते 2014 या काळात महाराष्ट्र प्रदेश युवक काँग्रेसचे उपाध्यक्ष म्हणून निवड झाली. पुढे 2018 मध्ये महाराष्ट्र प्रदेश युवक काँग्रेसचे अध्यक्ष म्हणून निवडून आले.

जवाहरलाल नेहरू युवा केंद्र- 2009 ते 2014 या काळात ते जवाहरलाल नेहरू युवा केंद्राचे सदस्य होते. या काळात त्यांनी दिवंगत डॉ. एस. एन. सुब्बाराव यांच्यासारख्या अनेक नेहरूवादी दिग्गजांसह काम केले.
[https://www.maharashtratoday.co.in/satyajeet-tambe-elected-as-mpyc-president/]{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}


==सामाजिक योगदान== 
ते 'जयहिंद लोकचळवळ' ही संस्था चालवतात. या संस्थेचा उद्देश लोकांमध्ये त्यांचे हक्क आणि कर्तव्यांबाबत जागरुकता निर्माण करणे हा आहे. संस्था समाजातील दुर्बल घटकांना आवश्यकतेनुसार वैद्यकीय, आर्थिक आणि इतर मदत देखील करते.

त्यांच्या सामाजिक कार्याचा थोडक्यात आढावा खालीलप्रमाणे-
*अभियांत्रिकी शिक्षण घेतलेल्या बेरोजगार युवकांसाठी एमआयटी पुणे यांच्या संयुक्त विद्यमाने 'युवा मंच'च्या माध्यमातून रोजगार मेळाव्याचे आयोजन.
*यशस्वी युवकांचा शोध घेऊन त्यांना प्रशिक्षण देण्यासाठी जैन युवा मंचच्या माध्यमातून युवा कल्याण शिबीर.
*जानेवारी 2003 मध्ये सावित्रीबाई फुले यांच्या जयंतीनिमित्त त्यांनी महिला बचत गटांना प्रोत्साहन देण्यासाठी 'जैन महिला मंच' स्थापन करण्यात हातभार लावला.
*गेल्या अनेक वर्षांपासून ते जयहिंद युवा मंचच्या माध्यमातून सामुदायिक विवाह सोहळ्याचे आयोजन करत आहेत.
*'जय हिंद युवा ट्रीप' या उपक्रमाद्वारे दरवर्षी शहरांच्या विविध पैलूंचा अभ्यास करण्यासाठी ते तरुणांना सहलीवर घेऊन जातात.
*ते पर्यावरण जागृती रॅली देखील काढतात. या माध्यमातून ते लोकांना पर्यावरणाचे महत्त्व आणि हवामान बदल रोखण्याकरिता लोकांनी हातभार लावावा यासाठी लोकांना जागरूक करण्याचे काम करतात.
*संपूर्ण उत्तर महाराष्ट्रात निरोगी पर्यावरणासाठी वृक्षारोपण मोहीमही ते राबवत आहेत.
*'युवा शेतकरी संमेलना'द्वारे तरुण शेतकऱ्यांना ओळख मिळवून देण्याचे काम केले जाते आणि विविध पुरस्कारही दिले जातात.
लोकसहभागातून 'लाफ्टर चॅलेंज शो', 'फिटनेस क्लब', 'स्वच्छता मोहिम', 'सरपंच संसद' आणि यांसारख्या इतर अनेक उपक्रमांचे आयोजन ते सातत्याने करत असतात.
*तरुणांना विविध खेळ खेळण्यासाठी प्रोत्साहन देण्याकरिता ते जय हिंद क्रीडा महोत्सव देखील आयोजित करतात.

==वैयक्तिक जीवन==
सत्यजीत तांबे यांचा विवाह डॉ. मैथिली तांबे यांच्याशी झाला असून त्यांना एक मुलगी व एक मुलगा आहे.

==स्वारस्य==
सत्यजीत तांबे यांचे लक्ष शहरी विकास, युवा सक्षमीकरण आणि आंतरराष्ट्रीय राजकारणावर आहे. 2016च्या अमेरिकन अध्यक्षपदाच्या निवडणुकीत त्यांनी स्वयंसेवक म्हणून काम केले आहे. ते एक उत्तम वाचक असून स्तंभलेखनही करतात. त्यांनी 'आंदोलन' नावाचे एक पुस्तक देखील लिहिले आहे, जे भारतातील आंदोलनांच्या माहितीचा एक ऐतिहासिक दस्तऐवज असून आंदोलनांची संस्कृती आणि महत्त्व सांगते. त्यांनी कॅलिफोर्नियाचे गव्हर्नर गॅविन न्यूजन यांच्या शहरीकरण आणि लोकसहभागावरील 'सिटीझनविले' या पुस्तकाचे मराठीत भाषांतरही केले आहे.

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}४) [https://www.akolenews.com/will-you-support-congress-or-bjp-satyajeet-tambe-said-clearly/ काँग्रेसला पाठिंबा देणार की भाजपाला?’, सत्यजीत तांबेंनी स्पष्टच सांगितलं] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230205125417/https://www.akolenews.com/will-you-support-congress-or-bjp-satyajeet-tambe-said-clearly/ |date=2023-02-05 }}
[[वर्ग:मराठी राजकारणी]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>7io8xf46n7dpvxrxnx6fq5e3g5dxsi6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721751</id>
      <parentid>2721749</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:46:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52310-38</username>
        <id>187943</id>
      </contributor>
      <comment>/* वैयक्तिक जीवन */</comment>
      <origin>2721751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19688" sha1="cw0z3bmzmnv9zy3bg9m4wab7zahaaj4" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट विधानसभा सदस्य
| सन्मानवाचक पूर्वप्रत्यय =
| नाव = डॉ. सत्यजीत सुधीर तांबे
| सन्मानवाचक प्रत्यय=
| चित्र =Satyajeet Tambe Patil,2017.jpg
| चित्र आकारमान = 250 px
| चित्र शीर्षक = सत्यजीत तांबे पाटील
| पद= आमदार,नाशिक पदवीधर मतदारसंघ
| कार्यकाळ_आरंभ =०२/०२/२०२३
| कार्यकाळ_समाप्ती = 
| मागील =  डॉ.सुधीर तांबे
| पुढील = 
| पद1 =अध्यक्ष [[भारतीय युवक काँग्रेस|भारतीय युवक काँग्रेस, महाराष्ट्र]]
| कार्यकाळ_आरंभ1 = २०१८
| कार्यकाळ_समाप्ती1 =२०२२
| मागील1 = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| पुढील1 = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| पद2 = उपाध्यक्ष [[भारतीय युवक काँग्रेस|भारतीय युवक काँग्रेस, महाराष्ट्र]] 
| कार्यकाळ_आरंभ2 = २०११
| कार्यकाळ_समाप्ती2= २०१८
| मागील2 = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| पुढील2 = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| पद3 = सदस्य जिल्हा परिषद, अहमदनगर  
| कार्यकाळ_आरंभ3 = २००७
| कार्यकाळ_समाप्ती3= २०१७
| जन्मदिनांक           ={{जन्म दिनांक आणि वय|1983|09|27}}
| जन्मस्थान            =[[संगमनेर]]
| मृत्युदिनांक           =
| मृत्युस्थान            =
| राष्ट्रीयत्व               ={{ध्वजचिन्ह|भारत}} [[भारतीय]]
| पक्ष                  =[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| इतरपक्ष               =
| पती                  =
| पत्नी                  = डॉ. मैथिली तांबे
| नाते                  =
| अपत्ये                =
| निवास                = [[संगमनेर]]
| शाळा_महाविद्यालय      =
| व्यवसाय              =
| धंदा                  =
| धर्म                  =
| सही                  =
| संकेतस्थळ             = {{URL|www.satyajeettambe.com}}
| तळटीपा               =
}}

==परिचय==
सत्यजीत सुधीर तांबे (जन्म- 27 सप्टेंबर 1983) हे भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसचे महाराष्ट्रातील प्रमुख युवा नेते आहेत. सध्या ते [[महाराष्ट्र]] प्रदेश युवक काँग्रेसचे अध्यक्ष आहेत. युवक काँग्रेस ही जगातील सर्वात मोठी आणि जुनी लोकशाही युवा संघटना आहे.

ते युवा राजकारणात खूप सक्रिय आहेत आणि जास्तीत जास्त तरुणांना राजकारणात येण्यासाठी प्रोत्साहित करण्यावर त्यांचा भर आहे. [[महाराष्ट्र]] प्रदेश युवक काँग्रेस अध्यक्षपदाच्या कार्यकाळात त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली युवक काँग्रेसच्या अनेक कार्यकर्त्यांनी महाराष्ट्रातील स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या आणि विधानसभा निवडणुका जिंकल्या आहेत.

== प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण ==
सत्यजीत तांबे यांचा जन्म संगमनेर येथे डॉ. [[सुधीर तांबे]] (महाराष्ट्र विधानपरीषद सदस्य) आणि श्रीमती दुर्गाताई तांबे (नगराध्यक्षा- [[संगमनेर]] नगरपरिषद) यांच्या पोटी झाला. त्यांचे आजोबा भाऊसाहेब थोरात हे थोर स्वातंत्र्यसैनिक आणि महाराष्ट्रातील सहकार चळवळीच्या प्रणेत्यांपैकी एक होते. उत्तर महाराष्ट्रात आणि आसपासच्या परिसरातील समाजकारणात सक्रिय सहभाग असलेल्या एका उच्चशिक्षित कुटुंबातून ते येतात. महाराष्ट्र सरकारमधील माजी मंत्री व काँग्रेसचे ज्येष्ठ नेते [[बाळासाहेब थोरात]] यांचे ते भाचे आहेत. सत्यजीत तांबे हे व्यवस्थापन व राज्यशास्त्रातील पदव्युत्तर पदवीधर आहेत. अमेरिकेच्या हार्वर्ड विद्यापीठातील जॉन एफ केनेडी स्कूलमध्येही त्यांनी शिक्षण घेतले आहे.

==राजकीय कारकीर्द==
सत्यजीत तांबे यांनी 2000 मध्ये [[काँग्रेस]] कार्यकर्ता म्हणून तळागाळातील राजकारणापासून आपल्या राजकीय कारकिर्दीला सुरुवात केली. 2007 मध्ये वयाच्या अवघ्या 24 व्या वर्षी त्यांनी जिल्हा परिषद निवडणुकीत विजय मिळवला आणि जिल्हा परिषद निवडणुकीत विजय मिळविणारे सर्वात तरुण सदस्य झाले. ते 2017 पर्यंत जिल्हा परीषद सदस्य होते. त्यांच्या कार्यकाळात त्यांनी 'वॉटर एटीएम' आणि 'एक दिवस शिक्षणाचा' असे अनेक उपक्रम राबवले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.lokmat.com/mumbai/lok-sabha-election-2019-if-thorat-had-taken-stand-then-vikhe-patil-would-have-lost-2009-assembly/|title=...तर राधाकृष्ण विखे पाटील यांचा पराभव झाला असता - तांबे|last=author/online-lokmat|दिनांक=2019-03-19|संकेतस्थळ=Lokmat|ॲक्सेसदिनांक=2019-03-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.lokmat.com/mumbai/congress-youth-leader-dr-satyajeet-tambe-interview-lokmat/|title='घराणेशाहीची परीक्षा राजकारणातच असते, इतर क्षेत्रात नाही'|last=author/online-lokmat|दिनांक=2019-03-19|संकेतस्थळ=Lokmat|ॲक्सेसदिनांक=2019-03-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.lokmat.com/mumbai/lok-sabha-election-2019-satyajit-tambe-welcomes-parth-pawar-politics/|title=माशाच्या पिल्लाला पोहायला शिकवावं लागत नाही; पार्थ पवारचं सत्यजीत तांबेंकडून स्वागत|last=author/online-lokmat|दिनांक=2019-03-19|संकेतस्थळ=Lokmat|ॲक्सेसदिनांक=2019-03-25}}&lt;/ref&gt;

2018 मध्ये महाराष्ट्र प्रदेश युवक काँग्रेसच्या अध्यक्षपदाच्या अत्यंत चुरशीच्या निवडणुकीत अमित झनक आणि कुणाल राऊत यांना पराभूत करून ते [[महाराष्ट्र]] प्रदेश युवक काँग्रेसचे अध्यक्ष म्हणून निवडून आले.{{संदर्भ हवा}} अध्यक्ष या नात्याने त्यांनी युवक काँग्रेसचे महाराष्ट्राच्या राजकारणात दाखल घेण्यायोग्य शक्तीत रूपांतर केले. त्यांच्या कार्यकाळात 2019च्या महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीदरम्यान त्यांनी राबविलेल्या 'सुपर 60' या उपक्रमामुळे महाराष्ट्र काँग्रेसला गेल्या निवडणुकीत गमावलेल्या 28 जागा जिंकण्यास मदत झाली.{{संदर्भ हवा}} त्यांनी विधानसभा निवडणुकीसाठी स्वतंत्र 'युवकांचा जाहीरनामा'ही काढला. त्यांच्या कार्यकाळात 'सुपर 1000', पूरग्रस्तांना मदत व साहाय्य आणि कोविड-19 हेल्पलाइन यांसारखे अनेक यशस्वी उपक्रमही राबवले गेले.{{संदर्भ हवा}}

== सुरुवात ==
2000 साली NSUIच्या माध्यमातून राजकारणात प्रवेश

[[NSUI]] - 2000 ते 2007 पर्यंत ते नॅशनल स्टुडंट्स युनियन ऑफ इंडिया (NSUI)चे महाराष्ट्राचे सरचिटणीस होते.
जिल्हा परिषद- 2007 ते 2017 पर्यंत ते अहमदनगर जिल्हा परिषदेच्या स्थानिक प्रशासकीय मंडळाचे सदस्य होते.

[[महाराष्ट्र]] प्रदेश युवक काँग्रेस (MPYC)- सत्यजीत तांबे यांची युवकांमधील वाढत्या लोकप्रियतेच्या जोरावर ते 2007 मध्ये महाराष्ट्र प्रदेश युवक काँग्रेसचे सरचिटणीस झाले, हे पद त्यांनी 2011 पर्यंत भूषवले. तरुणांना एकत्रित करण्याच्या त्यांच्या उत्कृष्ट कार्यामुळे त्यांची 2011 ते 2014 या काळात महाराष्ट्र प्रदेश युवक काँग्रेसचे उपाध्यक्ष म्हणून निवड झाली. पुढे 2018 मध्ये महाराष्ट्र प्रदेश युवक काँग्रेसचे अध्यक्ष म्हणून निवडून आले.

जवाहरलाल नेहरू युवा केंद्र- 2009 ते 2014 या काळात ते जवाहरलाल नेहरू युवा केंद्राचे सदस्य होते. या काळात त्यांनी दिवंगत डॉ. एस. एन. सुब्बाराव यांच्यासारख्या अनेक नेहरूवादी दिग्गजांसह काम केले.
[https://www.maharashtratoday.co.in/satyajeet-tambe-elected-as-mpyc-president/]{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}


==सामाजिक योगदान== 
ते 'जयहिंद लोकचळवळ' ही संस्था चालवतात. या संस्थेचा उद्देश लोकांमध्ये त्यांचे हक्क आणि कर्तव्यांबाबत जागरुकता निर्माण करणे हा आहे. संस्था समाजातील दुर्बल घटकांना आवश्यकतेनुसार वैद्यकीय, आर्थिक आणि इतर मदत देखील करते.

त्यांच्या सामाजिक कार्याचा थोडक्यात आढावा खालीलप्रमाणे-
*अभियांत्रिकी शिक्षण घेतलेल्या बेरोजगार युवकांसाठी एमआयटी पुणे यांच्या संयुक्त विद्यमाने 'युवा मंच'च्या माध्यमातून रोजगार मेळाव्याचे आयोजन.
*यशस्वी युवकांचा शोध घेऊन त्यांना प्रशिक्षण देण्यासाठी जैन युवा मंचच्या माध्यमातून युवा कल्याण शिबीर.
*जानेवारी 2003 मध्ये सावित्रीबाई फुले यांच्या जयंतीनिमित्त त्यांनी महिला बचत गटांना प्रोत्साहन देण्यासाठी 'जैन महिला मंच' स्थापन करण्यात हातभार लावला.
*गेल्या अनेक वर्षांपासून ते जयहिंद युवा मंचच्या माध्यमातून सामुदायिक विवाह सोहळ्याचे आयोजन करत आहेत.
*'जय हिंद युवा ट्रीप' या उपक्रमाद्वारे दरवर्षी शहरांच्या विविध पैलूंचा अभ्यास करण्यासाठी ते तरुणांना सहलीवर घेऊन जातात.
*ते पर्यावरण जागृती रॅली देखील काढतात. या माध्यमातून ते लोकांना पर्यावरणाचे महत्त्व आणि हवामान बदल रोखण्याकरिता लोकांनी हातभार लावावा यासाठी लोकांना जागरूक करण्याचे काम करतात.
*संपूर्ण उत्तर महाराष्ट्रात निरोगी पर्यावरणासाठी वृक्षारोपण मोहीमही ते राबवत आहेत.
*'युवा शेतकरी संमेलना'द्वारे तरुण शेतकऱ्यांना ओळख मिळवून देण्याचे काम केले जाते आणि विविध पुरस्कारही दिले जातात.
लोकसहभागातून 'लाफ्टर चॅलेंज शो', 'फिटनेस क्लब', 'स्वच्छता मोहिम', 'सरपंच संसद' आणि यांसारख्या इतर अनेक उपक्रमांचे आयोजन ते सातत्याने करत असतात.
*तरुणांना विविध खेळ खेळण्यासाठी प्रोत्साहन देण्याकरिता ते जय हिंद क्रीडा महोत्सव देखील आयोजित करतात.

==वैयक्तिक जीवन==

सत्यजीत तांबे यांचा विवाह डॉ. मैथिली यांच्याशी झाला असून त्यांना एक मुलगी व एक मुलगा आहे.

==स्वारस्य==
सत्यजीत तांबे यांचे लक्ष शहरी विकास, युवा सक्षमीकरण आणि आंतरराष्ट्रीय राजकारणावर आहे. 2016च्या अमेरिकन अध्यक्षपदाच्या निवडणुकीत त्यांनी स्वयंसेवक म्हणून काम केले आहे. ते एक उत्तम वाचक असून स्तंभलेखनही करतात. त्यांनी 'आंदोलन' नावाचे एक पुस्तक देखील लिहिले आहे, जे भारतातील आंदोलनांच्या माहितीचा एक ऐतिहासिक दस्तऐवज असून आंदोलनांची संस्कृती आणि महत्त्व सांगते. त्यांनी कॅलिफोर्नियाचे गव्हर्नर गॅविन न्यूजन यांच्या शहरीकरण आणि लोकसहभागावरील 'सिटीझनविले' या पुस्तकाचे मराठीत भाषांतरही केले आहे.

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}४) [https://www.akolenews.com/will-you-support-congress-or-bjp-satyajeet-tambe-said-clearly/ काँग्रेसला पाठिंबा देणार की भाजपाला?’, सत्यजीत तांबेंनी स्पष्टच सांगितलं] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230205125417/https://www.akolenews.com/will-you-support-congress-or-bjp-satyajeet-tambe-said-clearly/ |date=2023-02-05 }}
[[वर्ग:मराठी राजकारणी]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>cw0z3bmzmnv9zy3bg9m4wab7zahaaj4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२०१९-२०२१ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>244369</id>
    <revision>
      <id>2721847</id>
      <parentid>2720554</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T03:17:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2721847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="148000" sha1="2fp7rzh1lsjfmrbit3lkks2973o7b0q" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tournament
|name=२०१९-२०२१ आयसीसी वर्ल्ड टेस्ट चॅम्पियनशिप
|image =
|start_date= १ ऑगस्ट २०१९
|end_date= २३ जून २०२१
|administrator=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]]
|cricket format=[[कसोटी क्रिकेट]]
|tournament format=लीग आणि अंतिम सामना 
| host = विविध 
|champions= {{cr|NZ}}
|count= १
|runner up= {{cr|IND}}
|participants=९
|matches= ६१
|player of the series=
|most runs= {{flagicon|AUS}} [[मार्नस लॅबुशेन]] (१६७५)
|most wickets= {{flagicon|IND}} [[रविचंद्रन अश्विन]] (७१)
|website ={{url|icc-cricket.com/world-test-championship}}
|next_year= [[२०२१-२०२३ आयसीसी वर्ल्ड टेस्ट चॅम्पियनशिप|२०२१-२०२३]]
|image_size= 180px
|caption= आयसीसी वर्ल्ड टेस्ट चॅम्पियनशिप लोगो
}}

'''२०१९-२०२१ आयसीसी वर्ल्ड टेस्ट चॅम्पियनशिप''' ही [[कसोटी क्रिकेट]]च्या [[आयसीसी वर्ल्ड टेस्ट चॅम्पियनशिप]]ची उद्घाटन आवृत्ती होती.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/21006055/test-odi-leagues-approved-icc-board|title=Test, ODI leagues approved by ICC Board|first=Daniel|last=Brettig|date=13 October 2017|work=ESPN Cricinfo|access-date=13 October 2017}}&lt;/ref&gt; त्याची सुरुवात १ ऑगस्ट २०१९ रोजी [[२०१९ ॲशेस मालिका|२०१९ ॲशेस मालिकेतील]] [[२०१९ ॲशेस मालिका#पहिली कसोटी|पहिल्या कसोटीने]] झाली&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cricketcountry.com/articles/all-you-need-to-know-about-world-test-championship-adding-context-to-test-cricket-869595|title=World Test Championship: Adding context to Test cricket|date=16 July 2019|website=Cricket Country|language=en-US|access-date=17 July 2019}} {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; आणि जून २०२१ मध्ये [[रोझ बाउल (क्रिकेट ग्राउंड)|रोझ बाउल, साउथॅम्प्टन]] येथे [[२०२१ आयसीसी वर्ल्ड टेस्ट चॅम्पियनशिप फायनल|अंतिम सामन्यासह]] समाप्त झाली.

[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद|आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदे]]ने (आयसीसी) २०१० मध्ये प्रथम जागतिक कसोटी चॅम्पियनशिपच्या कल्पनेला मान्यता दिल्यानंतर आणि २०१३ आणि २०१७ मध्ये उद्घाटन स्पर्धा आयोजित करण्याच्या दोन रद्द केलेल्या प्रयत्नांनंतर जवळजवळ एक दशक आले.

त्यात बारापैकी नऊ कसोटी खेळणाऱ्या राष्ट्रांचा समावेश होता,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/742337|title=Schedule for inaugural World Test Championship announced|date=20 June 2018|work=International Cricket Council}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/icc-future-tour-program-schedule-fixture-international-cricket-ftp-australia-afghanistan-india/2018-06-20|title=Australia's new schedule features Afghanistan Test|first=Andrew|last=Ramsey|date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620180802/https://www.cricket.com.au/news/icc-future-tour-program-schedule-fixture-international-cricket-ftp-australia-afghanistan-india/2018-06-20|archive-date=20 June 2018}}&lt;/ref&gt; त्यापैकी प्रत्येकाने इतर आठपैकी सहा संघांविरुद्ध कसोटी मालिका खेळायची होती. प्रत्येक मालिकेत दोन ते पाच सामन्यांचा समावेश होता, त्यामुळे सर्व संघांना सहा मालिका खेळायच्या होत्या (तीन मायदेशात आणि तीन परदेशात), तरी त्यांना तितक्याच कसोटी सामने खेळायचे नव्हते. प्रत्येक संघ प्रत्येक मालिकेतून जास्तीत जास्त १२० गुण मिळवू शकला आणि लीग टप्प्याच्या शेवटी सर्वाधिक गुण मिळवणारे दोन संघ अंतिम फेरीत लढतील.&lt;ref name=&quot;CIFAQ&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27279509/faqs-happens-world-test-championship-final-ends-draw-tie |title=FAQs – What happens if World Test Championship final ends in a draw or tie? |first=Nagraj |last=Gollapudi |date=29 July 2019 |work=ESPN Cricinfo |access-date=29 July 2019}}&lt;/ref&gt; अंतिम फेरीत सामना ड्रॉ किंवा टाय झाल्यास, अंतिम सामना खेळणारे दोन संघ संयुक्त विजेते घोषित केले जातील.&lt;ref name=&quot;CIFAQ&quot;/&gt; तथापि, [[कोविड-१९ महामारीचा क्रिकेटवर होणारा परिणाम|कोविड-१९ महामारी]]चा चॅम्पियनशिपवर परिणाम झाला, अनेक फेऱ्या पुढे ढकलण्यात आल्या किंवा रद्द करण्यात आल्या. नोव्हेंबर २०२० मध्ये, आयसीसी ने घोषित केले की अंतिम स्पर्धक मिळवलेल्या गुणांच्या टक्केवारीनुसार ठरवले जातील.&lt;ref name=points1&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/30319051/world-test-championship-finalists-decided-percentage-points-earned |title=World Test Championship finalists to be decided by percentage of points earned |first=Osman |last=Samiuddin |date=15 November 2020 |work=ESPN Cricinfo |access-date=15 November 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=points2&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1899786 |title=ICC altered points system for World Test Championship |date=19 November 2020 |work=International Cricket Council |access-date=19 November 2020}}&lt;/ref&gt;

या चॅम्पियनशिपमधील काही कसोटी मालिका या [[२०१९ ॲशेस मालिका|२०१९ च्या ॲशेस मालिकेसारख्या]] दीर्घकाळ सुरू असलेल्या मालिकेचा भाग होत्या.&lt;ref name=&quot;CIFAQ&quot;/&gt; तसेच, या नऊ संघांपैकी काही या कालावधीत अतिरिक्त कसोटी सामने खेळतील जे या चॅम्पियनशिपचा भाग नव्हते, २०१८-२३ च्या आयसीसी फ्यूचर टूर्स कार्यक्रमाचा भाग म्हणून, मुख्यतः तीन कसोटी खेळणाऱ्या संघांना खेळ देण्यासाठी ही स्पर्धा होती.&lt;ref name=&quot;CIFAQ&quot;/&gt; २९ जुलै २०१९ रोजी, आयसीसीने अधिकृतपणे जागतिक कसोटी चॅम्पियनशिप लाँच केली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1296025 |title=ICC launches World Test Championship |work=International Cricket Council |date=29 July 2019 |access-date=29 July 2019}}&lt;/ref&gt;

२ फेब्रुवारी २०२१ रोजी, कोविड-१९ महामारीमुळे, ऑस्ट्रेलियाने [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२०-२१|दक्षिण आफ्रिकेविरुद्धची त्यांची परदेशी मालिका]] पुढे ढकलली, परिणामी न्यू झीलंडला अंतिम फेरीत जाण्याची हमी मिळाली.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://scroll.in/field/985746/cricket-australia-postpone-south-africa-tour-over-covid-19-fears-nz-set-to-play-test-c-ship-final | title=Australia postpone South Africa tour over Covid-19 fears, NZ set to play Test c'ship final | date=2 February 2021|work=Scroll.in|access-date=2 February 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/2008433 |title=Scenarios: Who will face New Zealand in the WTC final? |work=International Cricket Council |date=2 February 2021 |access-date=2 February 2021}}&lt;/ref&gt; ६ मार्च २०२१ रोजी, भारताने [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२०-२१|घरच्या कसोटी मालिकेत]] इंग्लंडला ३-१ ने पराभूत करून अंतिम फेरीसाठी आपला प्रवेश निश्चित केला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/56294545 |title=India v England: Axar Patel and Ravichandran Ashwin seal series for hosts |work=BBC Sport |access-date=6 March 2021}}&lt;/ref&gt; अंतिम सामन्यात न्यू झीलंडने [[२००० आयसीसी नॉकआउट ट्रॉफी]] जिंकल्यानंतर त्यांचे दुसरे जागतिक क्रिकेट विजेतेपद मिळवून आठ गडी राखून विजय मिळवला.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sublime New Zealand win inaugural World Test Championship|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-test-championship-2019-2021-1195334/india-vs-new-zealand-final-1249875/match-report|access-date=2021-06-23|website=ESPNcricinfo|language=en}}&lt;/ref&gt;

{{TOC limit|3}}

== स्वरूप ==
ही स्पर्धा दोन वर्षांपासून खेळवली गेली. प्रत्येक संघ सहा इतर प्रतिस्पर्ध्यांशी खेळणार होता, तीन घरच्या मैदानावर आणि तीन बाहेरच्या मैदानावर. प्रत्येक मालिकेत दोन ते पाच कसोटी सामन्यांचा समावेश होता. म्हणून, सर्व सहभागींनी समान संख्येच्या कसोटी खेळल्या नाहीत, परंतु समान संख्येच्या मालिका खेळल्या. साखळी टप्प्याच्या शेवटी अव्वल दोन संघ अंतिम फेरीत खेळले.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/2017/oct/13/icc-test-world-championship-four-day-trial|title=ICC approves Test world championship and trial of four-day and matches|date=13 October 2017|work=The Guardian|access-date=14 October 2017|language=en-GB|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; प्रत्येक सामना पाच दिवसांचा आहे.

===गुण प्रणाली===
आयसीसीने ठरवले की, मालिकेच्या लांबीकडे दुर्लक्ष करून प्रत्येक मालिकेतून समान गुण मिळतील, जेणेकरून कमी कसोटी खेळणाऱ्या देशांचे नुकसान होणार नाही. मालिकेतील निकालांसाठी गुण दिले जाणार नाहीत, तर केवळ सामन्यांच्या निकालांसाठी दिले जातील, असेही त्यांनी ठरवले. मॅच डेड रबर आहे की नाही याची पर्वा न करता या मालिकेतील सर्व सामन्यांमध्ये समान रीतीने विभागल्या जातील,&lt;ref name=&quot;points&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/23973729/world-test-championship-points-system-values-match-wins-series-triumphs|title=World Test Championship points system values match wins over series triumphs|first=Nagraj|last=Gollapudi|date=3 July 2018|work=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; जेणेकरून प्रत्येक सामना मोजला जाईल.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27271908/want-every-match-world-test-championship-count |first=Nagraj |last=Gollapudi |work=ESPN Cricinfo |title='We want every match in the World Test Championship to count' |date=28 July 2019}}&lt;/ref&gt; म्हणून, पाच सामन्यांच्या मालिकेत, प्रत्येक सामन्यात २०% गुण उपलब्ध असतील, तर दोन सामन्यांच्या मालिकेत, प्रत्येक सामन्यात ५०% गुण उपलब्ध असतील.

त्यामुळे, मालिका २, ३, ४ किंवा ५ सामन्यांची आहे की नाही यावर अवलंबून, एक सामना जिंकण्यासाठी दिलेली गुणांची संख्या ही मालिकेतील जास्तीत जास्त शक्यतेच्या दीड, एक तृतीयांश, एक चतुर्थांश किंवा पाचवी असेल. आयसीसीने असेही ठरवले की बरोबरीचे मूल्य विजयाच्या निम्मे आणि अनिर्णित विजयाच्या एक तृतीयांश मूल्याचे असावे.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/icc-test-championships-points-proposal-cricket-committee-2019-final-rankings/2018-05-31|title=ICC outlines points plan for Test championship|first=Andrew|last=Ramsey|date=31 May 2018|publisher=Cricket Australia}}&lt;/ref&gt; याचा अर्थ असा होतो की प्रत्येक सामन्यानंतर, एका संघाला मालिकेतील उपलब्ध एकूण गुणांपैकी अर्धा, तिसरा, चतुर्थांश, पाचवा, सहावा, आठवा, नववा, दहावा, बारावा किंवा पंधरावा गुण दिला जाऊ शकतो, निकालावर अवलंबून आहे आणि मालिकेत किती सामने आहेत. सरतेशेवटी, याचा अर्थ असा होतो की मालिकेतील उपलब्ध एकूण गुणांची एक आकृती अतिशय काळजीपूर्वक निवडली जाणे आवश्यक आहे, कारण या सर्व भिन्न अपूर्णांकांमध्ये (३६० पूर्णांक) विभाजित केल्यावर अनेक संख्या सर्व पूर्णांक देत नाहीत. एक अत्यंत संमिश्र संख्या असल्याने, जेव्हा १२० या सर्व अपूर्णांकांमध्ये विभागले गेले तेव्हा एक वगळता सर्व प्रकरणांमध्ये पूर्णांक प्राप्त झाला–३ सामन्यांच्या मालिकेत ड्रॉसाठी दिले जाणारे गुण १३⅓ (१२० च्या तृतीयांशपैकी एक तृतीयांश असावेत), परंतु  ⅓ वगळण्यात आले होते.{{cn|date=June 2023}}

त्यामुळे प्रत्येक मालिकेत जास्तीत जास्त १२० गुण असतील ज्यात खालीलप्रमाणे गुण वितरीत केले जातील:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+आयसीसी वर्ल्ड टेस्ट चॅम्पियनशिपमधील गुणांचे वितरण&lt;ref name=&quot;ICCFAQ&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/1296032 |title=ICC World Test Championship – FAQs |work=International Cricket Council |access-date=29 July 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
!मालिकेतील सामने
!विजयासाठी गुण
!बरोबरीसाठी गुण
!अनिर्णितसाठी गुण
!पराभवासाठी गुण
|-
| २ || ६० || ३० || २० || ०
|-
| ३ || ४० || २० || १३ || ०
|-
| ४ || ३० || १५ || १० || ०
|-
| ५ || २४ || १२ || ८ || ०
|}
सामन्याच्या शेवटी आवश्यक ओव्हर रेटच्या मागे असलेल्या संघाला प्रत्येक षटकामागे दोन स्पर्धा गुण वजा केले जातील.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.news18.com/cricketnext/news/icc-approves-like-for-like-concussion-substitutes-for-all-international-cricket-2236941.html|title=ICC Approves Like-for-Like Concussion Substitutes For All International Cricket|date=19 July 2019|website=News18|language=en|access-date=19 July 2019}}&lt;/ref&gt; जानेवारी २०२० मध्ये, [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०१९-२०#चौथी कसोटी|इंग्लंडविरुद्धच्या चौथ्या कसोटीत]] संथ ओव्हर-रेटनंतर, जागतिक कसोटी चॅम्पियनशिप गुण कपात होणारा दक्षिण आफ्रिका पहिला संघ झाला.&lt;ref name=SAPen&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/28576218/south-africa-docked-six-wtc-points-fined-60-percent-match-fees-slow-rate-englan |title=South Africa docked six WTC points, fined 60 percent of match fees for slow over-rate against England |date=28 January 2020 |work=ESPN Cricinfo |access-date=27 January 2020}}&lt;/ref&gt;

== सहभागी संघ ==
'''आयसीसीचे नऊ पूर्ण सदस्य ज्यांनी भाग घेतला:'''

* {{Cr|AUS}}
* {{Cr|BAN}}
* {{Cr|ENG}}
* {{Cr|IND}}
* {{Cr|NZ}}
* {{Cr|PAK}}
* {{Cr|SA}}
* {{Cr|SL}}
* {{Cr|WIN}}

प्रत्येक संघाने आठ संभाव्य प्रतिस्पर्ध्यांपैकी फक्त सहाच खेळले असल्याने, आयसीसीने जाहीर केले की भारत आणि पाकिस्तान स्पर्धेच्या पहिल्या आणि दुसऱ्या आवृत्तीत एकमेकांविरुद्ध खेळणार नाहीत.

'''आयसीसीचे तीन पूर्ण सदस्य ज्यांनी भाग घेतला नाही:'''

* {{Cr|AFG|२०१३}}
* {{Cr|IRE}}
* {{Cr|ZIM}}

हे आयसीसी चे तीन [[आयसीसी कसोटी चॅम्पियनशिप#वर्तमान रेटिंग|सर्वात खालच्या क्रमांकाचे]] पूर्ण सदस्य होते. आयसीसीच्या फ्युचर टूर्स प्रोग्राममध्ये त्यांचा समावेश करण्यात आला होता; त्यांनी या कालावधीत चॅम्पियनशिपमधील सहभागी आणि एकमेकांविरुद्ध अनेक कसोटी सामने खेळले,{{efn|आयर्लंड, अफगाणिस्तान आणि झिम्बाब्वे, नऊ चॅम्पियनशिप सहभागींप्रमाणे, कसोटी सामन्यांसह एफटीपी बाहेर आणखी सामने जोडू शकले नाहीत.}} परंतु त्यांचा चॅम्पियनशिपवर काहीही परिणाम झाला नाही.{{efn|फक्त एकदिवसीय आणि टी-२० खेळणारे राष्ट्र म्हणून नेदरलँडचा एफटीपी वर समावेश करण्यात आला होता.}}

== वेळापत्रक ==
२०१८-२०२३ फ्यूचर टूर्स प्रोग्रामचा एक भाग म्हणून आयसीसी ने २० जून २०१८ रोजी जागतिक कसोटी चॅम्पियनशिपचे वेळापत्रक जाहीर केले.&lt;ref name=schedule&gt;{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/742353|title=Men's Future Tour Programme 2018–2023 released|date=20 June 2018|work=International Cricket Council|access-date=20 June 2018}}&lt;/ref&gt;

संपूर्ण राऊंड-रॉबिन टूर्नामेंट होण्याऐवजी ज्यामध्ये प्रत्येकाने इतर सर्वांना समान रीतीने खेळवले, प्रत्येक संघ इतर आठपैकी फक्त सहा संघासोबत खेळला.

{{#invoke:Sports results|main
|match_col_width=60
|matches_style = FBR
|update=२१ जून २०२१
|source= [https://www.icc-cricket.com/world-test-championship/fixtures icc-cricket] चौरस कंसातील संख्या ही मालिकेतील सामन्यांची संख्या आहे.
|start_date=August 2019&lt;ref name=&quot;ICCFAQ&quot;/&gt;

|team1=AUS |name_AUS={{cr-rt|AUS}} |short_AUS={{cricon|AUS}}
|team2=BAN |name_BAN={{cr-rt|BAN}} |short_BAN={{cricon|BAN}}
|team3=ENG |name_ENG={{cr-rt|ENG}} |short_ENG={{cricon|ENG}}
|team4=IND |name_IND={{cr-rt|IND}} |short_IND={{cricon|IND}}
|team5=NZL |name_NZL={{cr-rt|NZL}} |short_NZL={{cricon|NZL}}
|team6=PAK |name_PAK={{cr-rt|PAK}} |short_PAK={{cricon|PAK}}
|team7=RSA |name_RSA={{cr-rt|RSA}} |short_RSA={{cricon|RSA}}
|team8=SRI |name_SRI={{cr-rt|SRI}} |short_SRI={{cricon|SRI}}
|team9=WIN |name_WIN={{cr-rt|WIN}} |short_WIN={{cricon|WIN}}

|match_AUS_IND=[[#बॉर्डर-गावस्कर ट्रॉफी (ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध भारत)|1–2]] [4]
|match_AUS_NZL=[[#ट्रान्स-टास्मान ट्रॉफी (ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध न्यू झीलंड)|3–0]] [3]
|match_AUS_PAK=[[#ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध पाकिस्तान|2–0]] [2]

|match_BAN_AUS=[[#बांगलादेश विरुद्ध ऑस्ट्रेलिया|रद्द केली]] [2]
|match_BAN_NZL=[[#बांगलादेश विरुद्ध न्यू झीलंड|रद्द केली]] [2]
|match_BAN_WIN=[[#बांगलादेश विरुद्ध वेस्ट इंडीज|0–2]] [2]

|match_ENG_AUS=[[#ॲशेस (इंग्लंड विरुद्ध ऑस्ट्रेलिया)|2–2]] [5]
|match_ENG_PAK=[[#इंग्लंड विरुद्ध पाकिस्तान|1–0]] [3]
|match_ENG_WIN=[[#विस्डेन ट्रॉफी (इंग्लंड विरुद्ध वेस्ट इंडीज)|2–1]] [3]

|match_IND_BAN=[[#गांगुली-दुरजॉय ट्रॉफी (भारत विरुद्ध बांगलादेश)|2–0]] [2]
|match_IND_ENG=[[#अँथनी डी मेलो ट्रॉफी (भारत विरुद्ध इंग्लंड)|3–1]] [4]
|match_IND_RSA=[[#फ्रीडम ट्रॉफी (भारत विरुद्ध दक्षिण आफ्रिका)|3–0]] [3]

|match_NZL_IND=[[#न्यू झीलंड विरुद्ध भारत|2–0]] [2]
|match_NZL_PAK=[[#न्यू झीलंड विरुद्ध पाकिस्तान|2–0]] [2]
|match_NZL_WIN=[[#न्यू झीलंड विरुद्ध वेस्ट इंडीज|2–0]] [2]

|match_PAK_BAN=[[#पाकिस्तान विरुद्ध बांगलादेश|1–0]] [1]*
|match_PAK_RSA=[[#पाकिस्तान विरुद्ध दक्षिण आफ्रिका|2–0]] [2]
|match_PAK_SRI=[[#पाकिस्तान विरुद्ध श्रीलंका|1–0]] [2]

|match_RSA_AUS=[[#दक्षिण आफ्रिका विरुद्ध ऑस्ट्रेलिया|रद्द केली]] [3]
|match_RSA_ENG=[[#बेसिल डी'ऑलिव्हिरा ट्रॉफी (दक्षिण आफ्रिका विरुद्ध इंग्लंड)|1–3]] [4]
|match_RSA_SRI=[[#दक्षिण आफ्रिका विरुद्ध श्रीलंका|2–0]] [2]

|match_SRI_BAN=[[#श्रीलंका विरुद्ध बांगलादेश|1–0]] [2]
|match_SRI_ENG=[[#श्रीलंका विरुद्ध इंग्लंड|0–2]] [2]
|match_SRI_NZL=[[#श्रीलंका विरुद्ध न्यू झीलंड|1–1]] [2]

|match_WIN_IND=[[#वेस्ट इंडीज विरुद्ध भारत|0–2]] [2]
|match_WIN_RSA=[[#वेस्ट इंडीज विरुद्ध दक्षिण आफ्रिका|0-2]] [2]
|match_WIN_SRI=[[#सोबर्स-टिसेरा ट्रॉफी (वेस्ट इंडीज विरुद्ध श्रीलंका)|0–0]] [2]
|match_AUS_RSA=— |match_AUS_SRI=— |match_AUS_WIN=— |match_AUS_ENG=— |match_AUS_BAN=—
|match_BAN_ENG=— |match_BAN_PAK=— |match_BAN_RSA=— |match_BAN_SRI=— |match_BAN_IND=—
|match_ENG_BAN=— |match_ENG_IND=— |match_ENG_NZL=— |match_ENG_RSA=— |match_ENG_SRI=—
|match_IND_PAK=— |match_IND_SRI=— |match_IND_NZL=—
|match_IND_AUS=—
|match_NZL_AUS=— |match_NZL_BAN=— |match_NZL_ENG=— |match_NZL_RSA=— |match_NZL_SRI=—
|match_PAK_AUS=— |match_PAK_ENG=— |match_PAK_IND=— |match_PAK_NZL=— |match_PAK_WIN=—
|match_RSA_BAN=— |match_RSA_IND=— |match_RSA_NZL=— |match_RSA_PAK=— |match_RSA_WIN=—
|match_SRI_AUS=— |match_SRI_IND=— |match_SRI_PAK=— |match_SRI_RSA=— |match_SRI_WIN=—
|match_WIN_AUS=— |match_WIN_BAN=— |match_WIN_ENG=— |match_WIN_NZL=— |match_WIN_PAK=—
}}

त्यामुळे, या स्पर्धेत प्रत्येक संघाने (मायदेशी आणि परदेशी) खेळलेल्या एकूण सामन्यांची संख्या आणि या स्पर्धेत प्रत्येक संघ आमनेसामने न आलेले दोन देश खालीलप्रमाणे होते. (नोंद: या कालावधीत प्रत्येक संघाने खेळलेले हे एकूण कसोटी सामने नव्हते, कारण काही देशांनी या कालावधीत आणखी सामने खेळले जे या चॅम्पियनशिपचा भाग नव्हते, २०१८-२३ साठी आयसीसी फ्युचर टूर्स प्रोग्रामचा भाग म्हणून. यापैकी काही प्रतिस्पर्ध्यांविरुद्ध असू शकतात ज्यांना ते या चॅम्पियनशिपमध्ये खेळले नाहीत.)

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot; margin: 1em 1em 1em 1em; text-align: center&quot;
|-
! rowspan=2|संघ
! colspan=3|नियोजित सामने
! rowspan=2 class=unsortable| विरुद्ध खेळण्यासाठी नियोजित केलेले नाही
|-
! एकूण
! मायदेशी
! परदेशी
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{cr|AUS}} || १९ || ९ || १० ||{{cr|SL}} आणि {{cr|WIN}}
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{cr|BAN}} || १२ || ६ || ६ ||{{cr|ENG}} आणि {{cr|RSA}}
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{cr|ENG}} || २१ || ११ || १० ||{{cr|BAN}} आणि {{cr|NZL}}
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{cr|IND}} || १७ || ९ || ८ ||{{cr|PAK}} आणि {{cr|SL}}
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{cr|NZL}} || १३ || ६ || ७ || {{cr|ENG}} आणि {{cr|RSA}}
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{cr|PAK}} || १३ || ६ || ७ ||{{cr|IND}} आणि {{cr|WIN}}
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{cr|RSA}} || १६ || ९ || ७ ||{{cr|BAN}} आणि {{cr|NZL}}
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{cr|SRI}} || १२ || ६ || ६ ||{{cr|AUS}} आणि {{cr|IND}}
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{cr|WIN}} || १३ || ६ || ७ ||{{cr|AUS}} आणि {{cr|PAK}}
|}

सर्व मालिका सामील असलेल्या दोन राष्ट्रांमध्ये परस्पर सहमती होती;&lt;ref name=schedule/&gt; यामुळे सर्वात मोठा दूरचित्रवाणी प्रेक्षक आणि म्हणून दूरदर्शनच्या पावत्या काय प्रदान करतील यावर आधारित शेड्यूल मान्य केले गेले आहे, असे आरोप झाले होते,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.firstpost.com/firstcricket/sports-news/world-test-championship-is-confusing-albeit-well-meaning-attempt-to-add-context-to-bilateral-cricket-4577351.html|title=World Test Championship is confusing, albeit well-meaning attempt to add context to bilateral cricket|first=Snehal|last=Pradhan|date=23 June 2018|work=Firstpost}}&lt;/ref&gt;काही संघांचा एकसमान प्रसार निवडण्याऐवजी.

प्रत्येक संघाने प्रतिस्पर्ध्यांचा वेगळा संच खेळला असल्याने, त्यांना सोपे किंवा कठीण वेळापत्रक मानले जाऊ शकते.

===कोविड-१९ महामारी===
{{main|कोविड-१९ महामारीचा क्रिकेटवर होणारा परिणाम}}
चॅम्पियनशिपमधील सामन्यांसह आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट सामन्यांवर कोविड-१९ महामारीचा परिणाम झाला. मार्च २०२० मध्ये, साथीच्या रोगामुळे [[बांगलादेश क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०१९-२०#तिसरे चरण|पाकिस्तान आणि बांगलादेश यांच्यातील दुसरा कसोटी सामना]] पुढे ढकलण्यात आला होता.&lt;ref name=&quot;Pakistan Cricket Board&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/karachi-odi-test-and-pakistan-cup-postponed.html |title=Karachi ODI, Test and Pakistan Cup postponed |date=16 March 2020 |work=Pakistan Cricket Board |access-date=16 March 2020}}&lt;/ref&gt; त्याच महिन्यात, [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०१९-२०|श्रीलंका आणि इंग्लंड यांच्यातील दोन सामन्यांची]] मालिकाही पुढे ढकलण्यात आली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/51868423 |title=Coronavirus: England Test series in Sri Lanka called-off |date=13 March 2020 |work=BBC Sport |access-date=13 March 2020}}&lt;/ref&gt; पुढील महिन्यात [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२०|ऑस्ट्रेलियाचा बांगलादेश दौरा]] आणि [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२०|वेस्ट इंडीजचा इंग्लंड दौरा]] पुढे ढकलण्यात आला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/australia-test-tour-of-bangladesh-postponed-2020-world-test-championship-coronavirus-covid-19/2020-04-09 |title=Scheduling crunch looms as Bangladesh tour postponed |first=Martin |last=Smith |date=9 April 2020 |work=Cricket Australia |access-date=9 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/ci/content/story/1221557.html |title=No English cricket before July, Hundred decision delayed |first=Matt |last=Roller |date=24 April 2020 |work=ESPN Cricinfo |access-date=24 April 2020}}&lt;/ref&gt; जून २०२० मध्ये, [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२०|बांगलादेश आणि न्यू झीलंड यांच्यातील दोन सामन्यांची मालिका]] आणि [[बांगलादेश क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२०|श्रीलंका आणि बांगलादेश यांच्यातील तीन सामन्यांची मालिका]] दोन्ही पुढे ढकलण्यात आली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29351230/new-zealand-august-tour-bangladesh-postponed |title=New Zealand's August tour of Bangladesh postponed |first=Mohammad |last=Isam |date=23 June 2020 |work=ESPN Cricinfo |access-date=23 June 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29357362/bangladesh-postpone-sri-lanka-tour-due-covid-19-pandemic |title=Bangladesh postpone Sri Lanka tour due to Covid-19 pandemic |first=Mohammad |last=Isam |date=24 June 2020 |work=ESPN Cricinfo |access-date=24 June 2020}}&lt;/ref&gt; दक्षिण आफ्रिकेचा [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज आणि अमेरिका दौरा, २०२०|वेस्ट इंडीजचा दौरा]] पुढे ढकलण्यात आला, कारण वेस्ट इंडीजने [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२०|इंग्लंड दौऱ्याचे]] वेळापत्रक बदलले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://barbadostoday.bb/2020/05/13/south-africa-tours-to-west-indies-put-back/ |title=South Africa tours to West Indies put back |date=13 May 2020 |work=Barbados Today |access-date=12 July 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/50404956 |title=South Africa in West Indies 2020 |work=BBC Sport |access-date=12 July 2020}}&lt;/ref&gt;

२९ जुलै २०२० रोजी, आयसीसी ने पुष्टी केली की त्यांचे लक्ष वर्ल्ड टेस्ट चॅम्पियनशिपमधील फिक्स्चरकडे वळले आहे, त्यांचे प्राधान्य पुढे ढकलण्यात आलेली सहा कसोटी मालिका पुन्हा शेड्यूल करण्यावर आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29557670/world-test-championship-progressing-planned,-says-icc |title=World Test Championship progressing as planned, says ICC |first=Osman |last=Samiuddin |date=29 July 2020 |work=ESPN Cricinfo |access-date=29 July 2020}}&lt;/ref&gt; आयसीसीने अखेरीस चॅम्पियनशिपचा भाग म्हणून अनेक मालिका होणार नाहीत हे मान्य केले आणि प्रति संघ खेळल्या जाणाऱ्या मालिकांच्या संख्येतील फरक लक्षात घेऊन गुण प्रणाली बदलली.&lt;ref name=points1/&gt;&lt;ref name=points2/&gt;

==बक्षीस रक्कम==
आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेने स्पर्धेसाठी एकूण $३.८(अमेरिकन डॉलर) दशलक्ष बक्षीस रक्कम घोषित केली. संघाच्या कामगिरीनुसार बक्षीस रक्कम वाटप करण्यात आली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2171371 |title=Details of WTC prize money announced |work=International Cricket Council |access-date=14 June 2021}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!स्थिती!!बक्षीस रक्कम (अमेरिकन डॉलरमध्ये)
|-
| विजेता || align=&quot;right&quot; | $१,६००,०००
|-
| उपविजेता || align=&quot;right&quot; | $८००,००
|-
| तिसरा || align=&quot;right&quot; | $४५०,०००
|-
| चौथा || align=&quot;right&quot; | $३५०,०००
|-
| पाचवा || align=&quot;right&quot; | $२००,०००
|-
| सहावा || align=&quot;right&quot; | $१००,०००
|-
| सातवा || align=&quot;right&quot; | $१००,०००
|-
| आठवा|| align=&quot;right&quot; | $१००,०००
|-
| नववा || align=&quot;right&quot; | $१००,०००
|-
| '''एकूण''' || align=&quot;right&quot; | $३,८००,०००
|}
विजेत्या संघाला [[आयसीसी पुरुषांची कसोटी संघ क्रमवारी#आयसीसी कसोटी चॅम्पियनशिप (२००३-२०१९)|आयसीसी टेस्ट चॅम्पियनशिप गदा]] देखील मिळाली, जी यापूर्वी २००३ आणि २०१९ च्या एप्रिल कट ऑफ-डेटमध्ये [[आयसीसी पुरुषांची कसोटी संघ क्रमवारी|आयसीसी पुरुषांच्या टेस्ट टीम रँकिंग]]मध्ये अव्वल संघाला सादर केली गेली होती.

== लीग टेबल ==
&lt;!-- चॅम्पियनशिपचा भाग नसलेले परिणाम जोडू नका--&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;  style=&quot;width:80%; font-size:95%;&quot;
|- style=&quot;text-align:center&quot;
! style=&quot;width:2%;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| {{abbr|स्थान|स्थिती}} 
! style=&quot;width:10%;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| संघ 
! style=&quot;width:0.01%;&quot; rowspan=&quot;11&quot;|
! style=&quot;width:5%;&quot; colspan=&quot;4&quot;| मालिका 
! style=&quot;width:0.01%;&quot; rowspan=&quot;11&quot;|
! style=&quot;width:5%;&quot; colspan=&quot;5&quot;| सामने  
! style=&quot;width:0.01%;&quot; rowspan=&quot;11&quot;|
! style=&quot;width:3%;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| {{Tooltip| एकूण गुण|गुणांची लढत झाली}}
! style=&quot;width:3%;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| {{Tooltip| गुण |गुण}}
! style=&quot;width:3%;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| {{Tooltip| ± |गुण कपात}}
! style=&quot;width:3%;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| {{Tooltip| गुणांची टक्केवारी |लढलेल्या गुणांपैकी जिंकलेल्या गुणांची टक्केवारी}} 
! style=&quot;width:3%;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| [[धावा प्रति बळी गुणोत्तर|आरपीडब्ल्यू प्रमाण]] 
|-
! style=&quot;width:3%;&quot;| {{Tooltip| प |खेळले}}
! style=&quot;width:3%;&quot;| {{Tooltip| वि |जिंकले}}
! style=&quot;width:3%;&quot;| {{Tooltip| प |हरले}}
! style=&quot;width:3%;&quot;| {{Tooltip| अ |अनिर्णित}}
 
! style=&quot;width:3%;&quot;| {{Tooltip| सा |खेळले}}
! style=&quot;width:3%;&quot;| {{Tooltip| वि |जिंकले}}
! style=&quot;width:3%;&quot;| {{Tooltip| प |हरले}}
! style=&quot;width:3%;&quot;| {{Tooltip| अ |अनिर्णित}}
! style=&quot;width:3%;&quot;| {{Tooltip| ब |बरोबरी}}   
|- style=&quot;text-align:center; background:#cfc;&quot;
| १ || style=&quot;text-align:left;&quot; | {{Cr|India}} || ६ || ५|| १ || ० || १७ || १२ || ४ || १ || ० || ७२० ||५२०
|०|| '''७२.२'''|| १.५७७
|- style=&quot;text-align:center; background:#cfc;&quot;
| २ || style=&quot;text-align:left;&quot; | {{Cr|New Zealand}} || ५ || ३ || १ || १ || ११ || ७ || ४ || ० || ० || ६०० ||४२०
|०|| '''७०.०'''|| १.२८१
|- style=&quot;text-align:center; 
| ३ || style=&quot;text-align:left;&quot; | {{Cr|AUS}} || ४ || २ || १ || १ || १४ || ८ || ४ || २ || ० || ४८० 
|३३२
|४{{efn|group=ded|२९ डिसेंबर २०२० रोजी भारताविरुद्धच्या दुसऱ्या कसोटी सामन्यात ऑस्ट्रेलियाला स्लो ओव्हर रेटसाठी ४ गुणांची कपात करण्यात आली.&lt;ref name=&quot;AusPen&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1958151|title=Australia fined for slow over-rate in second Test against India|date=29 December 2020|work=International Cricket Council|access-date=29 December 2020}}&lt;/ref&gt;}}|| '''६९.२'''|| १.३९२
|- style=&quot;text-align:center; 
| ४ || style=&quot;text-align:left;&quot; |{{Cr|ENG}} || ६ || ४ || १ || १ || २१ || ११ || ७ || ३ || ० || ७२० ||४४२
|०|| '''६१.४'''|| १.१२०
|- style=&quot;text-align:center; 
| ५ || style=&quot;text-align:left;&quot; | {{Cr|SA}} || ५ || २ || ३
| ० || १३ || ५ || ८ || ० || ० || ६०० 
|२६४
|६{{efn|group=ded|२७ जानेवारी २०२० रोजी इंग्लंड विरुद्धच्या चौथ्या कसोटीत स्लो ओव्हर रेटसाठी दक्षिण आफ्रिकेचे ६ गुण कापले गेले.&lt;ref name=&quot;SAPen&quot;/&gt;}}|| '''४४.०'''|| ०.७८७
|- style=&quot;text-align:center; 
| ६ || style=&quot;text-align:left;&quot; | {{Cr|PAK}} || ५.५ || ३ || ३ || ० || १२ || ४ || ५ || ३ || ० || ६६० ||२८६
|०|| '''४३.३'''|| ०.८२२
|- style=&quot;text-align:center; 
| ७ || style=&quot;text-align:left;&quot; | {{Cr|SL}} || ६ || १ || ३ || २ || १२ || २ || ६ || ४ || ० || ७२० ||२००
|०|| '''२७.८'''|| ०.७२९
|- style=&quot;text-align:center; 
| ८ || style=&quot;text-align:left;&quot; | {{Cr|WIN}} || ६ || १ || ४ || १ || १३ || ३ || ८ || २ || ० || ७२० ||१९४
|6{{efn|group=ded|२२ जून २०२१ रोजी दक्षिण आफ्रिकेविरुद्धच्या दुसऱ्या कसोटी सामन्यात वेस्ट इंडीझचे स्लो ओव्हर रेटसाठी ६ गुण वजा करण्यात आले.&lt;ref name=&quot;WIPen&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2176558|title=West Indies fined for slow over-rate in second Test against South Africa|date=22 June 2021|work=International Cricket Council|access-date=22 June 2021}}&lt;/ref&gt;}} || '''२६.९'''|| ०.६६१
|- style=&quot;text-align:center; 
| ९ || style=&quot;text-align:left;&quot; | {{Cr|BAN}} || ३.५ || ० || ४ || ० || ७ || ० || ६ || १ || ० || ४२० || २० || ० || '''४.८''' || ०.६०१
|- style=&quot;text-align:center; 
| colspan=19| &lt;small&gt;''शेवटचे अद्यावत: २२ जून २०२१. स्रोत: [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]],&lt;ref&gt;{{Cite web|title=World Test Championship (2019–2021) Points Table|url=https://www.icc-cricket.com/world-test-championship/standings|access-date=22 June 2021|work=International Cricket Council|language=en|archive-date=2019-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190801071654/https://www.icc-cricket.com/world-test-championship/standings|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ईएसपीएन क्रिकइन्फो&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-test-championship-2019-2021-1195334/points-table-standings|title=ICC World Test Championship 2019–2021 Table|access-date=22 June 2021|work=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;''&lt;/small&gt;
|} 
* {{colorbox|#cfc}} संघ [[२०२१ आयसीसी वर्ल्ड टेस्ट चॅम्पियनशिप फायनल|अंतिम सामन्या]]साठी पात्र ठरले
* अव्वल दोन संघ अंतिम फेरीत पोहोचले. 
* पीसीटी द्वारे संघांची क्रमवारी लावली गेली. जर दोन संघ पीसीटी ​​वर बरोबरीत असतील, तर त्यांना [[धावा प्रति बळी गुणोत्तर|रन्स प्रति विकेट गुणोत्तरानुसार]] क्रमवारी लावली जाते. जर संघ अजूनही बरोबरीत असतील तर, संघांमधील मालिकेतील जिंकलेल्या सामन्यांद्वारे क्रमवारी निश्चित केली जाते, शेवटी ३० एप्रिल २०२१ रोजी पुरुषांच्या कसोटी संघ क्रमवारीत क्रमवारी लावली जाते.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2020/12/07/ec1dc834-89bf-44f0-8666-269d9b39d405/ICC-World-Test-Championship-Playing-Conditions-Dec-2020.pdf |title=World Test Championship Playing Conditions: Effective from 1 December 2020 |work=International Cricket Council |access-date=5 February 2021 |page=3.40 |archive-date=2023-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230613080633/https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2020/12/07/ec1dc834-89bf-44f0-8666-269d9b39d405/ICC-World-Test-Championship-Playing-Conditions-Dec-2020.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* मूळ नियमांनुसार, संघांना गुणांनुसार प्रथम क्रमांक देण्यात आला. जर दोन संघ गुणांवर बरोबरीत असतील तर, ज्या संघाने अधिक मालिका जिंकल्या त्या संघाला उच्च स्थान देण्यात आले. जर संघ अजूनही समान असतील तर, प्रति विकेट रन्सचा वापर केला गेला.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://icc-static-files.s3.amazonaws.com/ICC/document/2019/07/31/6b4241d8-1b33-44b5-8a83-579380989fb9/Changes-to-Test-PCs-for-WTC.pdf|title=World Test Championship Playing Conditions: What's different?|work=International Cricket Council|access-date=2 August 2019|archive-date=2019-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190801194126/https://icc-static-files.s3.amazonaws.com/ICC/document/2019/07/31/6b4241d8-1b33-44b5-8a83-579380989fb9/Changes-to-Test-PCs-for-WTC.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; नोव्हेंबर २०२० मध्ये कोविड-१९ महामारीमुळे काही मालिका रद्द झाल्यामुळे या क्रमवारीत सुधारणा करण्यात आली होती, याचा अर्थ सर्व संघ समान गुणांसाठी स्पर्धा करू शकत नाहीत.&lt;ref name=points2/&gt;

== लीग स्टेज ==
{{Hatnote|ऑस्ट्रेलियामध्ये खेळल्या गेलेल्या सामन्यांसाठी, विकेट/रनच्या ऑस्ट्रेलियन फॉरमॅटमध्ये स्कोअर सूचीबद्ध केले जातात.}}

=== २०१९ ===
{{see|आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०१९}}

==== ॲशेस (इंग्लंड विरुद्ध ऑस्ट्रेलिया) ====
{{main|२०१९ ॲशेस मालिका}}

{{Cricket match summary
| bg = #eee
| date = १-५ ऑगस्ट २०१९
| team1 = {{cr-rt|AUS}}
| team2 = {{cr|ENG}}
| score1 = २८४ (८०.४ षटके)
| score1_2nd = ४८७/७[[घोषणा आणि जप्ती#घोषणा|घोषित]] (११२ षटके)
| score2 = ३७४ (१३५.५ षटके)
| score2_2nd = १४६ (५२.३ षटके)
| result = [[२०१९ ॲशेस मालिका#पहिली कसोटी|ऑस्ट्रेलियाने २५१ धावांनी विजय मिळवला]]
| scorecard = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1152846.html धावफलक]
| venue = [[एजबॅस्टन क्रिकेट ग्राउंड|एजबॅस्टन]], बर्मिंगहॅम
| points = '''ऑस्ट्रेलिया २४''', इंग्लंड ०
}}

{{Cricket match summary 
| date = १४-१८ ऑगस्ट २०१९
| team1 = {{cr-rt|ENG}}
| team2 = {{cr|AUS}}
| score1 = २५८ (७७.१ षटके)
| score1_2nd = २५८/५[[घोषणा आणि जप्ती#घोषणा|घोषित]] (७१ षटके)
| score2 = २५० (९४.३ षटके)
| score2_2nd = १५४/६ (४७.३ षटके)
| result = [[२०१९ ॲशेस मालिका#दुसरी कसोटी|सामना अनिर्णित]]
| scorecard = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1152847.html धावफलक]
| venue = [[लॉर्ड्स]], लंडन
| points = ''इंग्लंड ८, ऑस्ट्रेलिया ८''
}}

{{Cricket match summary | bg=#eee
| date = २२-२६ ऑगस्ट २०१९
| team1 = {{cr-rt|AUS}}
| team2 = {{cr|ENG}}
| score1 = १७९ (५२.१ षटके)
| score1_2nd = २४६ (७५.२ षटके)
| score2 = ६७ (२७.५ षटके)
| score2_2nd = ३६२/९ (१२५.४ षटके)
| result = [[२०१९ ॲशेस मालिका#तिसरी कसोटी|इंग्लंड १ गडी राखून विजयी]]
| scorecard = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1152848.html धावफलक]
| venue = हेडिंग्ले क्रिकेट ग्राउंड, [[लीड्स]]
| points = '''इंग्लंड २४''', ऑस्ट्रेलिया ०
}}

{{Cricket match summary 
| date = ४-८ सप्टेंबर २०१९
| team1 = {{cr-rt|AUS}}
| team2 = {{cr|ENG}}
| score1 = ४९७/८[[घोषणा आणि जप्ती#घोषणा|घोषित]] (१२६ षटके)
| score1_2nd = १८६/६[[घोषणा आणि जप्ती#घोषणा|घोषित]] (४२.५ षटके)
| score2 = ३०१ (१०७ षटके)
| score2_2nd = १९७ (९१.३ षटके)
| result = [[२०१९ ॲशेस मालिका#चौथी कसोटी|ऑस्ट्रेलियाने १८५ धावांनी विजय मिळवला]]
| scorecard = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1152849.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट ग्राउंड|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], मँचेस्टर
| points = '''ऑस्ट्रेलिया २४''', इंग्लंड ०
}}

{{Cricket match summary | bg=#eee
| date = १२-१६ सप्टेंबर २०१९
| team1 = {{cr-rt|ENG}}
| team2 = {{cr|AUS}}
| score1 = २९४ (८७.१ षटके)
| score1_2nd = ३२९ (९५.३ षटके)
| score2 = २२५ (६८.५ षटके)
| score2_2nd = २६३ (७६.६ षटके)
| result = [[२०१९ ॲशेस मालिका#पाचवी कसोटी|इंग्लंडने १३५ धावांनी विजय मिळवला]]
| scorecard = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1152850.html धावफलक]
| venue = [[द ओव्हल|द किआ ओव्हल]], लंडन
| points = '''इंग्लंड २४''', ऑस्ट्रेलिया ०
}}

==== श्रीलंका विरुद्ध न्यू झीलंड ====
{{main|न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०१९}}

{{Cricket match summary | bg=#eee
| date = १४-१८ ऑगस्ट २०१९
| team1 = {{cr-rt|NZ}}
| team2 = {{cr|SL}}
| score1 = २४९ (८३.२ षटके)
| score1_2nd = २८५ (१०६ षटके)
| score2 = २६७ (९३.२ षटके)
| score2_2nd = २६८/४ (८६.१ षटके)
| result = [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०१९#पहिली कसोटी|श्रीलंका ६ गडी राखून विजयी]]
| scorecard = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1192873.html धावफलक]
| venue = [[गॅले आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[गॅले]]
| points = '''श्रीलंका ६०''', न्यू झीलंड ०
}}

{{Cricket match summary 
| date = २२-२६ ऑगस्ट २०१९
| team1 = {{cr-rt|SL}}
| team2 = {{cr|NZ}}
| score1 = २४४ (९०.२ षटके)
| score1_2nd = १२२ (७०.२ षटके)
| score2 = ४३१/६[[घोषणा आणि जप्ती#घोषणा|घोषित]] (११५ षटके)
| score2_2nd = 
| result = [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०१९#दुसरी कसोटी|न्यू झीलंडने एक डाव आणि ६५ धावांनी विजय मिळवला]]
| scorecard = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1192874.html धावफलक]
| venue = [[पैकियासोती सरवणमुट्टू स्टेडियम|पी. सारा ओव्हल]], [[कोलंबो]]
| points = '''न्यू झीलंड ६०''', श्रीलंका ०
}}

==== वेस्ट इंडीज विरुद्ध भारत ====
{{main|भारतीय क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज आणि अमेरिका दौरा, २०१९}}

{{Cricket match summary | bg=#eee
| date = २२-२६ ऑगस्ट २०१९
| team1 = {{cr-rt|IND}}
| team2 = {{cr|WIN}}
| score1 = २९७ (९६.४ षटके)
| score1_2nd = ३४३/७[[घोषणा आणि जप्ती#घोषणा|घोषित]] (११२.३ षटके)
| score2 = २२२ (७४.२ षटके)
| score2_2nd = १०० (२६.५ षटके)
| result = [[भारतीय क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज आणि अमेरिका दौरा, २०१९#पहिली कसोटी|भारताने ३१८ धावांनी विजय मिळवला]]
| scorecard = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188628.html धावफलक]
| venue = [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्स स्टेडियम]], [[अँटिग्वा]]
| points = '''भारत ६०''', वेस्ट इंडीझ ०
}}

{{Cricket match summary 
| date = ३० ऑगस्ट–३ सप्टेंबर २०१९
| team1 = {{cr-rt|IND}}
| team2 = {{cr|WIN}}
| score1 = ४१६ (१४०.१ षटके)
| score1_2nd = १६८/४[[घोषणा आणि जप्ती#घोषणा|घोषित]] (५४.४ षटके)
| score2 = ११७ (४७.१ षटके)
| score2_2nd = २१० (५९.५ षटके)
| result = [[भारतीय क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज आणि अमेरिका दौरा, २०१९#दुसरी कसोटी|भारताने २५७ धावांनी विजय मिळवला]]
| scorecard = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188629.html धावफलक]
| venue = [[सबिना पार्क]], [[जमैका]]
| points = '''भारत ६०''', वेस्ट इंडीझ ०
}}

=== २०१९-२० ===
{{see|आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०१९-२०}}

==== फ्रीडम ट्रॉफी (भारत विरुद्ध दक्षिण आफ्रिका) ====
{{main|दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०१९-२०}}

{{Cricket match summary | bg=#eee
| date = २-६ ऑक्टोबर २०१९
| team1 = {{cr-rt|IND}}
| team2 = {{cr|SA}}
| score1 = ५०२/७[[घोषणा आणि जप्ती#घोषणा|घोषित]] (१३६ षटके)
| score1_2nd = ३२३/४[[घोषणा आणि जप्ती#घोषणा|घोषित]] (६७ षटके)
| score2 = ४३१ (१३१.२ षटके)
| score2_2nd = १९१ (६३.५ षटके)
| result = [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०१९-२०#पहिली कसोटी|भारताने २०३ धावांनी विजय मिळवला]]
| scorecard = [https://www.espncricinfo.com/series/19430/scorecard/1187007 धावफलक]
| venue = [[डॉ. वाय. एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हीडीसीए क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]]
| points = '''भारत ४०''', दक्षिण आफ्रिका ०
}}

{{Cricket match summary 
| date = १०-१४ ऑक्टोबर २०१९
| team1 = {{cr-rt|IND}}
| team2 = {{cr|SA}}
| score1 = ६०१/५[[घोषणा आणि जप्ती#घोषणा|घोषित]] (१५६.३ षटके)
| score1_2nd = 
| score2 = २७५ (१०५.४ षटके)
| score2_2nd = १८९ (६७.२ षटके) ([[फॉलो-ऑन]])
| result = [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०१९-२०#दुसरी कसोटी|भारताने एक डाव आणि १३७ धावांनी विजय मिळवला]]
| scorecard = [https://www.espncricinfo.com/series/19430/scorecard/1187008 धावफलक]
| venue = [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[पुणे]]
| points = '''भारत ४०''', दक्षिण आफ्रिका ०
}}

{{Cricket match summary | bg=#eee
| date = १९-२३ ऑक्टोबर २०१९
| team1 = {{cr-rt|IND}}
| team2 = {{cr|SA}}
| score1 = ४९७/९[[घोषणा आणि जप्ती#घोषणा|घोषित]] (११६.३ षटके)
| score1_2nd = 
| score2 = १६२ (५६.२ षटके)
| score2_2nd = १३३ (४८ षटके) ([[फॉलो-ऑन]])
| result = [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०१९-२०#तिसरी कसोटी|भारताने एक डाव आणि २०२ धावांनी विजय मिळवला]]
| scorecard = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187009.html धावफलक]
| venue = [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम कॉम्प्लेक्स]], [[रांची]] 
| points = '''भारत ४०''', दक्षिण आफ्रिका ०
}}

==== भारत विरुद्ध बांगलादेश ====
{{main|बांगलादेश क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०१९-२०}}

{{Cricket match summary | bg=#eee
| date = १४-१८ नोव्हेंबर २०१९
| team1 = {{cr-rt|BAN}}
| team2 = {{cr|IND}}
| score1 = १५० (५८.३ षटके)
| score1_2nd = २१३ (६९.२ षटके)
| score2 = ४९३/६[[घोषणा आणि जप्ती#घोषणा|घोषित]] (११४ षटके)
| score2_2nd = 
| result = [[बांगलादेश क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०१९-२०#पहिली कसोटी|भारताने एक डाव आणि १३० धावांनी विजय मिळवला]]
| scorecard = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187016.html धावफलक]
| venue = [[होळकर स्टेडियम]], [[इंदूर]]
| points = '''भारत ६०''', बांगलादेश ०
}}

{{Cricket match summary 
| date = २२-२६ नोव्हेंबर २०१९
| daynight = yes
| team1 = {{cr-rt|BAN}}
| team2 = {{cr|IND}}
| score1 = १०६ (३०.३ षटके) 
| score1_2nd = १९५ (४१.१ षटके)
| score2 = ३४७/९[[घोषणा आणि जप्ती#घोषणा|घोषित]] (८९.४ षटके)
| score2_2nd = 
| result = [[बांगलादेश क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०१९-२०#दुसरी कसोटी|भारताने एक डाव आणि ४६ धावांनी विजय मिळवला]]
| scorecard = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187017.html धावफलक]
| venue = [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]]
| points = '''भारत ६०''', बांगलादेश ०
}}

==== ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध पाकिस्तान ====
{{main|पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०१९-२०}}

{{Cricket match summary | bg=#eee
| date = २१-२५ नोव्हेंबर २०१९
| team1 = {{cr-rt|PAK}}
| team2 = {{cr|AUS}}
| score1 = २४० (८६.२ षटके)
| score1_2nd = ३३५ (८४.२ षटके)
| score2 = ५८० (१५७.४ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलियाने एक डाव आणि ५ धावांनी विजय मिळवला
| scorecard = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-test-championship-2019-2021-1195334/australia-vs-pakistan-1st-test-1183530/full-scorecard धावफलक]
| venue = [[द गब्बा]], [[ब्रिस्बेन]]
| points = '''ऑस्ट्रेलिया ६०''', पाकिस्तान ०
}}

{{Cricket match summary
| date = २९ नोव्हेंबर – ३ डिसेंबर २०१९
| daynight = yes
| team1 = {{cr-rt|AUS}}
| team2 = {{cr|PAK}}
| score1 = ५८९/३[[घोषणा आणि जप्ती#घोषणा|घोषित]] (१२७ षटके)
| score1_2nd =
| score2 = ३०२ (९४.४ षटके)
| score2_2nd = २३९ (८२ षटके) ([[फॉलो-ऑन]])
| result = ऑस्ट्रेलियाने एक डाव आणि ४८ धावांनी विजय मिळवला
| scorecard = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-test-championship-2019-2021-1195334/australia-vs-pakistan-2nd-test-1183531/full-scorecard धावफलक]
| venue = [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]]
| points = '''ऑस्ट्रेलिया ६०''', पाकिस्तान ०
}}

==== पाकिस्तान विरुद्ध श्रीलंका ====
{{main|श्रीलंका क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०१९-२०}}

{{Cricket match summary | bg=#eee
| date = ११-१५ डिसेंबर २०१९
| team1 = {{cr-rt|SL}}
| team2 = {{cr|PAK}}
| score1 = ३०८/६[[घोषणा आणि जप्ती#घोषणा|घोषित]] (९७ षटके)
| score1_2nd =
| score2 = २५२/२ (७० षटके)
| score2_2nd = 
| result = [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०१९-२०#पहिली कसोटी|सामना अनिर्णित]]
| scorecard = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1206635.html धावफलक]
| venue = [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]]
| points = ''पाकिस्तान २०, श्रीलंका २०''
}}

{{Cricket match summary 
| date = १९-२३ डिसेंबर २०१९
| team1 = {{cr-rt|PAK}}
| team2 = {{cr|SL}}
| score1 = १९१ (५९.३ षटके)
| score1_2nd = ५५५/३[[घोषणा आणि जप्ती#घोषणा|घोषित]] (१३१ षटके)
| score2 = २७१ (८५.५ षटके)
| score2_2nd = २१२ (६२.५ षटके)
| result = [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०१९-२०#दुसरी कसोटी|पाकिस्तानने २६३ धावांनी विजय मिळवला]]
| scorecard = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1206636.html धावफलक]
| venue = [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], कराची
| points = '''पाकिस्तान ६०''', श्रीलंका ०
}}

==== ट्रान्स-टास्मान ट्रॉफी (ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध न्यू झीलंड) ====
{{main|न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०१९-२०}}

{{Cricket match summary | bg=#eee
| date = १२-१६ डिसेंबर २०१९
| daynight =yes
| team1 = {{cr-rt|AUS}}
| team2 = {{cr|NZ}}
| score1 = ४१६ (१४६.२ षटके)
| score1_2nd = ९/२१७[[घोषणा आणि जप्ती#घोषणा|घोषित]] (६९.१ षटके)
| score2 = १६६ (५५.२ षटके)
| score2_2nd = १७१ (६५.३ षटके)
| result = [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०१९-२०#पहिली कसोटी|ऑस्ट्रेलियाने २९६ धावांनी विजय मिळवला]]
| scorecard = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1183532.html धावफलक]
| venue = [[पर्थ स्टेडियम]], [[पर्थ]]
| points = '''ऑस्ट्रेलिया ४०''', न्यू झीलंड ०
}}

{{Cricket match summary 
| date = २६-३० डिसेंबर २०१९
| team1 = {{cr-rt|AUS}}
| team2 = {{cr|NZ}}
| score1 = ४६७ (१५५.१ षटके)
| score1_2nd = ५/१६८[[घोषणा आणि जप्ती#घोषणा|घोषित]] (५४.२ षटके)
| score2 = १४८ (५४.५ षटके)
| score2_2nd = २४० (७१ षटके)
| result = [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०१९-२०#दुसरी कसोटी|ऑस्ट्रेलियाने २४७ धावांनी विजय मिळवला]]
| scorecard = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1183533.html धावफलक]
| venue = [[मेलबर्न क्रिकेट ग्राउंड]], [[मेलबर्न]]
| points = '''ऑस्ट्रेलिया ४०''', न्यू झीलंड ०
}}

{{Cricket match summary | bg=#eee
| date = ३-७ जानेवारी २०२०
| team1 = {{cr-rt|AUS}}
| team2 = {{cr|NZ}}
| score1 = ४५४ (१५०.१ षटके)
| score1_2nd = २/२१७[[घोषणा आणि जप्ती#घोषणा|घोषित]] (५२ षटके)
| score2 = २५६ (९५.४ षटके)
| score2_2nd = १३६ (४७.५ षटके)
| result = [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०१९-२०#तिसरी कसोटी|ऑस्ट्रेलिया २७९ धावांनी विजयी]]
| scorecard = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1183534.html धावफलक]
| venue = [[सिडनी क्रिकेट ग्राउंड]], [[सिडनी]]
| points = '''ऑस्ट्रेलिया ४०''', न्यू झीलंड ०
}}

==== बेसिल डी'ऑलिव्हिरा ट्रॉफी (दक्षिण आफ्रिका विरुद्ध इंग्लंड) ====
{{main|इंग्लंड क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०१९-२०}}

{{Cricket match summary | bg=#eee
| date = २६-३० डिसेंबर २०१९
| team1 = {{cr-rt|SA}}
| team2 = {{cr|ENG}}
| score1 = २८४ (८४.३ षटके) 
| score1_2nd = २७२ (६१.४ षटके) 
| score2 = १८१ (५३.२ षटके) 
| score2_2nd = २६८ (९३ षटके) 
| result = [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०१९-२०#पहिली कसोटी|दक्षिण आफ्रिकेचा १०७ धावांनी विजय झाला]]
| scorecard = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185304.html धावफलक]
| venue = [[सेंच्युरियन पार्क]], [[सेंच्युरियन, गौतेंग|सेंच्युरियन]]
| points = '''दक्षिण आफ्रिका ३०''', इंग्लंड ० 
|Player of the match=[[मार्क वुड]] (इंग्लंड)|Player of the series=[[बेन स्टोक्स]] (इंग्लंड)}}

{{Cricket match summary 
| date = ३-७ जानेवारी २०२०
| team1 = {{cr-rt|ENG}}
| team2 = {{cr|SA}}
| score1 = २६९ (९१.५ षटके) 
| score1_2nd = ३९१/८[[घोषणा आणि जप्ती#घोषणा|घोषित]] (१११ षटके)
| score2 = २२३ (८९ षटके)
| score2_2nd = २४८ (१३७.४ षटके)
| result = [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०१९-२०#दुसरी कसोटी|इंग्लंड १८९ धावांनी विजयी]]
| scorecard = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185305.html धावफलक]
| venue = [[न्यूलँड्स क्रिकेट ग्राउंड|पीपीसी न्यूलँड्स]], [[केप टाऊन]]
| points = '''इंग्लंड ३०''', दक्षिण आफ्रिका ० 
}}

{{Cricket match summary | bg=#eee
| date = १६–२० जानेवारी २०२०
| team1 = {{cr-rt|ENG}}
| team2 = {{cr|SA}}
| score1 = ४९९/९[[घोषणा आणि जप्ती#घोषणा|घोषित]] (१५२ षटके)
| score1_2nd = 
| score2 = २०९ (८६.४ षटके)
| score2_2nd = २३७ (८८.५ षटके)([[फॉलो-ऑन]])
| result = [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०१९-२०#तिसरी कसोटी|इंग्लंडने एक डाव आणि ५३ धावांनी विजय मिळवला]]
| scorecard = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185306.html धावफलक]
| venue = [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल|सेंट जॉर्ज पार्क क्रिकेट मैदान]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]]
| points = '''इंग्लंड ३०''', दक्षिण आफ्रिका ०
}}

{{Cricket match summary 
| date = २४–२८ जानेवारी २०२०
| team1 = {{cr-rt|ENG}}
| team2 = {{cr|SA}}
| score1 = ४०० (९८.२ षटके)
| score1_2nd = २४८ (६१.३ षटके) 
| score2 = १८३ (६८.३ षटके)
| score2_2nd = २७४ (७७.१ षटके)
| result = [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०१९-२०#चौथी कसोटी|इंग्लंड १९१ धावांनी विजयी]]
| scorecard = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185307.html धावफलक]
| venue = [[वाँडरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]]
| points = '''इंग्लंड ३०''', दक्षिण आफ्रिका -६&lt;ref name=&quot;SAPen&quot;/&gt;
}}

==== पाकिस्तान विरुद्ध बांगलादेश ====
{{main|बांगलादेश क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०१९-२०}}
दुसरा सामना कोविड-१९ महामारीमुळे पुढे ढकलण्यात आला.&lt;ref name=&quot;Pakistan Cricket Board&quot;/&gt; व्यस्त वेळापत्रकामुळे, सामना २०२१-२२ हंगामापर्यंत आणि चॅम्पियनशिप हंगामाच्या बाहेर पुढे ढकलला जाईल.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cricketpakistan.com.pk/en/news/detail/solitary-pakistan-bangladesh-test-unlikely-to-take-place-before-2021 |title=Solitary Pakistan, Bangladesh Test unlikely to take place before 2021 |first=Muhammad |last=Yousaf |date=29 September 2020 |publisher=Cricket Pakistan |access-date=10 February 2021}}&lt;/ref&gt;

{{Cricket match summary | bg=#eee
| date = ७-११ फेब्रुवारी २०२०
| team1 = {{cr-rt|BAN}}
| team2 = {{cr|PAK}}
| score1 = २३३ (८२.५ षटके)
| score1_2nd = १६८ (६२.२ षटके)
| score2 = ४४५ (१२२.५ षटके)
| score2_2nd = 
| result = [[बांगलादेश क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०१९-२०#पहिली कसोटी|पाकिस्तानने एक डाव आणि ४४ धावांनी विजय मिळवला]]
| scorecard = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1213062.html धावफलक]
| venue = [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]]
| points = '''पाकिस्तान ६०''', बांगलादेश ०
}}

{{Cricket match summary
| date = ५-९ एप्रिल २०२०
| team1 = {{cr-rt|PAK}}
| team2 = {{cr|BAN}}
| score1 = 
| score1_2nd = 
| score2 = 
| score2_2nd = 
| result = रद्द केली
| scorecard = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1213063.html धावफलक]
| venue = [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], कराची
| points = 
}}

==== न्यू झीलंड विरुद्ध भारत ====
{{main|भारतीय क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१९-२०}}

{{Cricket match summary | bg=#eee
| date = २१-२५ फेब्रुवारी २०२०
| team1 = {{cr-rt|IND}}
| team2 = {{cr|NZ}}
| score1 = १६५ (६८.१ षटके)
| score1_2nd = १९१ (८१ षटके)
| score2 = ३४८ (१००.२ षटके)
| score2_2nd = ९/० (१.४ षटके)
| result = [[भारतीय क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१९-२०#पहिली कसोटी|न्यू झीलंड १० गडी राखून विजयी]]
| scorecard = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187685.html धावफलक]
| venue = [[बेसिन रिझर्व्ह]], [[वेलिंग्टन]]
| points = '''न्यू झीलंड ६०''', भारत ०
}}

{{Cricket match summary 
| date = २९ फेब्रुवारी–४ मार्च २०२०
| team1 = {{cr-rt|IND}}
| team2 = {{cr|NZ}}
| score1 = २४२ (६३ षटके)
| score1_2nd = १२४ (४६ षटके)
| score2 = २३५ (७३.१ षटके)
| score2_2nd = १३२/३ (३६ षटके)
| result = [[भारतीय क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१९-२०#दुसरी कसोटी|न्यू झीलंड ७ गडी राखून विजयी]]
| scorecard = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187686.html धावफलक]
| venue = [[हॅगली ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]]
| points = '''न्यू झीलंड ६०''', भारत ०
}}

=== २०२० ===
{{see|आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२०}}

==== बांगलादेश विरुद्ध ऑस्ट्रेलिया ====
{{main|ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२०}}
कोविड-१९ महामारीमुळे ही मालिका झाली नाही.

{{Cricket match summary | bg=#eee
| date = ११-१५ जून २०२०
| team1 = {{cr-rt|BAN}}
| team2 = {{cr|AUS}}
| score1 = 
| score1_2nd = 
| score2 = 
| score2_2nd = 
| result = रद्द केली
| scorecard = [https://www.espncricinfo.com/series/australia-in-bangladesh-2020-1219114/bangladesh-vs-australia-1st-test-1219116/full-scorecard धावफलक]
| venue = [[जोहूर अहमद चौधरी स्टेडियम]], [[चितगाव]]
}}

{{Cricket match summary 
| date = १९-२३ जून २०२०
| team1 = {{cr-rt|BAN}}
| team2 = {{cr|AUS}}
| score1 = 
| score1_2nd = 
| score2 = 
| score2_2nd = 
| result = रद्द केली
| scorecard = [https://www.espncricinfo.com/series/australia-in-bangladesh-2020-1219114/bangladesh-vs-australia-2nd-test-1219117/full-scorecard धावफलक]
| venue = [[शेर-ए-बांगला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]]
}}

==== विस्डेन ट्रॉफी (इंग्लंड विरुद्ध वेस्ट इंडीज) ====
{{main|वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२०}}
ही मालिका मूळत: जून २०२० मध्ये नियोजित होती परंतु कोविड-१९ साथीच्या आजारामुळे ती पुढे ढकलण्यात आली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ecb.co.uk/england/men/news/1319161/england-men-s-international-schedule-for-2020-confirmed |title=England men's international schedule for 2020 confirmed |work=England and Wales Cricket Board |access-date=21 August 2019}}&lt;/ref&gt;

{{Cricket match summary | bg=#eee
| date = ८–१२ जुलै २०२०
| team1 = {{cr-rt|ENG}}
| team2 = {{cr|WIN}}
| score1 = २०४ (६७.३ षटके)
| score1_2nd = ३१३ (१११.२ षटके)
| score2 = ३१८ (१०२ षटके)
| score2_2nd = २००/६ (६४.२ षटके)
| result = [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२०#पहिली कसोटी|वेस्ट इंडीझ ४ गडी राखून विजयी]]
| scorecard = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198232.html धावफलक]
| venue = [[रोज बाऊल (क्रिकेट ग्राउंड)|रोज बाउल]], [[साउथम्प्टन]]
| points = '''वेस्ट इंडीझ ४०''', इंग्लंड ०
}}

{{Cricket match summary 
| date = १६–२० जुलै २०२०
| team1 = {{cr-rt|ENG}}
| team2 = {{cr|WIN}}
| score1 = ४६९/९[[घोषणा आणि जप्ती#घोषणा|घोषित]] (१६२ षटके)
| score1_2nd = १२९/३[[घोषणा आणि जप्ती#घोषणा|घोषित]] (१९ षटके)
| score2 = २८७ (९९ षटके)
| score2_2nd = १९८ (७०.१ षटके)
| result = [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२०#दुसरी कसोटी|इंग्लंडने ११३ धावांनी विजय मिळवला]]
| scorecard = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198233.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट ग्राउंड|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मँचेस्टर]]
| points = '''इंग्लंड ४०''', वेस्ट इंडीझ ०
}}

{{Cricket match summary | bg=#eee
| date = २४–२८ जुलै २०२०
| team1 = {{cr-rt|ENG}}
| team2 = {{cr|WIN}}
| score1 = ३६९ (१११.५ षटके)
| score1_2nd = २२६/२[[घोषणा आणि जप्ती#घोषणा|घोषित]] (५८ षटके)
| score2 = १९७ (६५ षटके)
| score2_2nd = १२९ (३७.१ षटके)
| result = [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२०#तिसरी कसोटी|इंग्लंडने २६९ धावांनी विजय मिळवला]]
| scorecard = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198234.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट ग्राउंड|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मँचेस्टर]]
| points = '''इंग्लंड ४०''', वेस्ट इंडीझ ०
}}

==== इंग्लंड विरुद्ध पाकिस्तान ====
{{main|पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२०}}

{{Cricket match summary | bg=#eee
| date = ५-९ ऑगस्ट २०२०
| team1 = {{cr-rt|PAK}}
| team2 = {{cr|ENG}}
| score1 = ३२६ (१०९.३ षटके)
| score1_2nd = १६९ (४६.४ षटके)
| score2 = २१९ (७०.३ षटके)
| score2_2nd = २७७/७ (८२.१ षटके)
| result = [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२०#पहिली कसोटी|इंग्लंड ३ गडी राखून विजयी]]
| scorecard = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198241.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट ग्राउंड|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], मँचेस्टर
| points = '''इंग्लंड ४०''', पाकिस्तान ०
}}

{{Cricket match summary 
| date = १३-१७ ऑगस्ट २०२०
| team1 = {{cr-rt|PAK}}
| team2 = {{cr|ENG}}
| score1 = २३६ (९१.२ षटके)
| score1_2nd = 
| score2 = ११०/४[[घोषणा आणि जप्ती#घोषणा|घोषित]] (४३.१ षटके)
| score2_2nd = 
| result = [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२०#दुसरी कसोटी|सामना अनिर्णित]]
| scorecard = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198242.html धावफलक]
| venue = [[रोज बाऊल (क्रिकेट ग्राउंड)|रोज बाउल]], [[साउथम्प्टन]]
| points = ''इंग्लंड १३, पाकिस्तान १३''
}}

{{Cricket match summary | bg=#eee
| date = २१-२५ ऑगस्ट २०२०
| team1 = {{cr-rt|ENG}}
| team2 = {{cr|PAK}}
| score1 = ५८३/८[[घोषणा आणि जप्ती#घोषणा|घोषित]] (१५४.४ षटके)
| score1_2nd =
| score2 = २७३ (९३ षटके)
| score2_2nd = १८७/४ (८३.१ षटके) ([[फॉलो-ऑन]])
| result = सामना अनिर्णित
| scorecard = [https://www.espncricinfo.com/series/england-v-pakistan-2020-1198227/england-vs-pakistan-3rd-test-1198243/full-scorecard धावफलक]
| venue = [[रोज बाऊल (क्रिकेट ग्राउंड)|रोज बाउल]], [[साउथम्प्टन]]
| points = ''पाकिस्तान १३, इंग्लंड १३''
}}

==== बांगलादेश विरुद्ध न्यू झीलंड ====
{{main|न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२०}}
कोविड-१९ महामारीमुळे ही मालिका झाली नाही.

{{Cricket match summary | bg=#eee
| date = ऑगस्ट २०२०
| team1 = {{cr-rt|BAN}}
| team2 = {{cr|NZ}}
| score1 = 
| score1_2nd = 
| score2 = 
| score2_2nd = 
| result = रद्द केली
| scorecard = 
| venue =
}}

{{Cricket match summary 
| date = ऑगस्ट २०२०
| team1 = {{cr-rt|BAN}}
| team2 = {{cr|NZ}}
| score1 = 
| score1_2nd = 
| score2 = 
| score2_2nd = 
| result = रद्द केली
| scorecard = 
| venue =
}}

=== २०२०-२१ ===
{{see|आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२०-२१}}

==== न्यू झीलंड विरुद्ध वेस्ट इंडीज ====
{{main|वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२०-२१}}

{{Cricket match summary | bg=#eee
| date = ३-७ डिसेंबर २०२०
| team1 = {{cr-rt|NZ}}
| team2 = {{cr|WIN}}
| score1 = ५१९/७[[घोषणा आणि जप्ती#घोषणा|घोषित]] (१४५ षटके)
| score1_2nd =
| score2 = १३८ (६४ षटके)
| score2_2nd = २४७ (५८.५ षटके) ([[फॉलो-ऑन]])
| result = [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२०-२१#पहिली कसोटी|न्यू झीलंडने एक डाव आणि १३४ धावांनी विजय मिळवला]]
| scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1233957.html धावफलक]
| venue = [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]]
| points = '''न्यू झीलंड ६०''', वेस्ट इंडीझ ०
}}

{{Cricket match summary 
| date = ११-१५ डिसेंबर २०२०
| team1 = {{cr-rt|NZ}}
| team2 = {{cr|WIN}}
| score1 = ४६० (११४ षटके)
| score1_2nd =
| score2 = १३१ (५६.४ षटके)
| score2_2nd = ३१७ (७९.१ षटके) ([[फॉलो-ऑन]])
| result = [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२०-२१#दुसरी कसोटी|न्यू झीलंडने एक डाव आणि १२ धावांनी विजय मिळवला]]
| scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1233958.html धावफलक]
| venue = [[बेसिन रिझर्व्ह]], [[वेलिंग्टन]]
| points = '''न्यू झीलंड ६०''', वेस्ट इंडीझ ०
}}

==== बॉर्डर-गावस्कर ट्रॉफी (ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध भारत) ====
{{main|भारतीय क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०२०-२१}}

{{Cricket match summary | bg=#eee
| date = १७-२१ डिसेंबर २०२०
| daynight = yes
| team1 = {{cr-rt|IND}}
| team2 = {{cr|AUS}}
| score1 = २४४ (९३.१ षटके)
| score1_2nd = ३६ (२१.२ षटके)
| score2 = १९१ (७२.१ षटके)
| score2_2nd = २/९३ (२१ षटके)
| result = [[भारतीय क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०२०-२१#पहिली कसोटी|ऑस्ट्रेलियाने ८ गडी राखून विजय मिळवला]]
| scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223869.html धावफलक]
| venue = [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]]
| points = '''ऑस्ट्रेलिया ३०''', भारत ०
}}

{{Cricket match summary 
| date = २६-३० डिसेंबर २०२०
| team1 = {{cr-rt|AUS}}
| team2 = {{cr|IND}}
| score1 = १९५ (७२.३ षटके)
| score1_2nd = २०० (१०३.१ षटके)
| score2 = ३२६ (११५.१ षटके)
| score2_2nd = २/७० (१५.५ षटके)
| result = [[भारतीय क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०२०-२१#दुसरी कसोटी|भारताने ८ गडी राखून विजय मिळवला]]
| scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223870.html धावफलक]
| venue = [[मेलबर्न क्रिकेट ग्राउंड]], [[मेलबर्न]]
| points = '''भारत ३०''', ऑस्ट्रेलिया -४&lt;ref name=&quot;AusPen&quot;/&gt;
}}

{{Cricket match summary | bg=#eee
| date = ७-११ जानेवारी २०२१
| team1 = {{cr-rt|AUS}}
| team2 = {{cr|IND}}
| score1 = ३३८ (१०५.४ षटके)
| score1_2nd = ६/३१२[[घोषणा आणि जप्ती#घोषणा|घोषित]] (८७ षटके)
| score2 = २४४ (१००.४ षटके)
| score2_2nd = ३३४/५ (१३१ षटके)
| result = [[भारतीय क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०२०-२१#तिसरी कसोटी|सामना अनिर्णित]]
| scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223871.html धावफलक]
| venue = [[सिडनी क्रिकेट ग्राउंड]], [[सिडनी]]
| points = ''ऑस्ट्रेलिया १०, भारत १०''
}}

{{Cricket match summary 
| date = १५-१९ जानेवारी २०२१
| team1 = {{cr-rt|AUS}}
| team2 = {{cr|IND}}
| score1 = ३६९ (११५.२&amp;nbsp;षटके)
| score1_2nd = २९४ (७५.५ षटके)
| score2 = ३३६ (१११.४ षटके)
| score2_2nd = ७/३२९ (९७ षटके)
| result = [[भारतीय क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०२०-२१#चौथी कसोटी|भारत ३ गडी राखून विजयी]]
| scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223872.html धावफलक]
| venue = [[द गब्बा]], [[ब्रिस्बेन]]
| points = '''भारत ३०''', ऑस्ट्रेलिया ०
}}

==== न्यू झीलंड विरुद्ध पाकिस्तान ====
{{main|पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२०-२१}}
{{Cricket match summary | bg=#eee
| date = २६-३० डिसेंबर २०२०
| team1 = {{cr-rt|NZ}}
| team2 = {{cr|PAK}}
| score1 = ४३१ (१५५ षटके)
| score1_2nd = १८०/५[[घोषणा आणि जप्ती#घोषणा|घोषित]] (४५.३ षटके)
| score2 = २३९ (१०२.२ षटके)
| score2_2nd = २७१ (१२३.३ षटके)
| result = [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२०-२१#पहिली कसोटी|न्यू झीलंड १०१ धावांनी विजयी]]
| scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1233962.html धावफलक]
| venue = [[बे ओव्हल]], [[माउंट मौनगानुई]]
| points = '''न्यू झीलंड ६०''', पाकिस्तान ०
}}
{{Cricket match summary 
| date = ३-७ जानेवारी २०२१
| team1 = {{cr-rt|PAK}}
| team2 = {{cr|NZ}}
| score1 = २९७ (८३.५ षटके)
| score1_2nd = १८६ (८१.४ षटके)
| score2 = ६५९/६[[घोषणा आणि जप्ती#घोषणा|घोषित]] (१५८.५ षटके)
| score2_2nd = 
| result = [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२०-२१#दुसरी कसोटी|न्यू झीलंडने एक डाव आणि १७६ धावांनी विजय मिळवला]]
| scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1233963.html धावफलक]
| venue = [[हॅगली ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]]
| points = '''न्यू झीलंड ६०''', पाकिस्तान ०
}}

==== दक्षिण आफ्रिका विरुद्ध श्रीलंका ====
{{main|श्रीलंका क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२०-२१}}

{{Cricket match summary | bg=#eee
| date = २६-३० डिसेंबर २०२०
| team1 = {{cr-rt|SL}}
| team2 = {{cr|SA}}
| score1 = ३९६ (९६ षटके)
| score1_2nd = १८० (४६.१ षटके)
| score2 = ६२१ (१४२.१ षटके)
| score2_2nd = 
| result = [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२०-२१#पहिली कसोटी|दक्षिण आफ्रिकेने एक डाव आणि ४५ धावांनी विजय मिळवला]]
| scorecard = [https://www.espncricinfo.com/series/19942/game/1237356/south-africa-vs-sri-lanka-1st-test-sri-lanka-in-sa-2020-21 धावफलक]
| venue = [[सेंच्युरियन पार्क]], [[सेंच्युरियन, गौतेंग|सेंच्युरियन]]
| points = '''दक्षिण आफ्रिका ६०''', श्रीलंका ०
}}

{{Cricket match summary 
| date = ३-७ जानेवारी २०२१
| team1 = {{cr-rt|SL}}
| team2 = {{cr|SA}}
| score1 = १५७ (४०.३ षटके)
| score1_2nd = २११ (५६.५ षटके)
| score2 = ३०२ (७५.४ षटके)
| score2_2nd = ६७/० (१३.२ षटके)
| result = [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२०-२१#दुसरी कसोटी|दक्षिण आफ्रिकेने १० गडी राखून विजय मिळवला]]
| scorecard = [https://www.espncricinfo.com/series/19942/game/1237357/south-africa-vs-sri-lanka-2nd-test-sri-lanka-in-sa-2020-21 धावफलक]
| venue = [[वाँडरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]]
| points = '''दक्षिण आफ्रिका ६०''', श्रीलंका ०
}}

==== श्रीलंका विरुद्ध इंग्लंड ====
{{main|इंग्लंड क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२०-२१}}
ही मालिका मूळत: मार्च २०२० मध्ये नियोजित होती परंतु कोविड-१९ साथीच्या आजारामुळे ती पुढे ढकलण्यात आली.&lt;ref&gt;{{cite web|title=England tour of Sri Lanka cancelled amid COVID-19 spread|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/28896266/england-tour-sri-lanka-cancelled-amid-covid-19-spread|first=Andrew|last=Miller|date=13 March 2020|access-date=13 March 2020|work=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

{{Cricket match summary
| bg = #eee
| date = १४–१८ जानेवारी २०२१
| team1 = {{cr-rt|SL}}
| team2 = {{cr|ENG}}
| score1 = १३५ (४६.१ षटके)
| score1_2nd = ३५९ (१३६.५ षटके)
| score2 = ४२१ (११७.१ षटके)
| score2_2nd = ७६/३ (२४.२ षटके)
| result = [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२०-२१#पहिली कसोटी|इंग्लंड ७ गडी राखून विजयी]]
| scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243015.html धावफलक]
| venue = [[गॅले आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[गॅले]]
| points = '''इंग्लंड ६०''', श्रीलंका ०
}}

{{Cricket match summary
| date = २२-२६ जानेवारी २०२१
| team1 = {{cr-rt|SL}}
| team2 = {{cr|ENG}}
| score1 = ३८१ (१३९.३ षटके)
| score1_2nd = १२६ (३५.५ षटके)
| score2 = ३४४ (११६.१ षटके)
| score2_2nd = १६४/४ (४३.३ षटके)
| result = [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२०-२१#दुसरी कसोटी|इंग्लंडने ६ गडी राखून विजय मिळवला]]
| scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243016.html धावफलक]
| venue = [[गॅले आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[गॅले]]
| points = '''इंग्लंड ६०''', श्रीलंका ०
}}

==== पाकिस्तान विरुद्ध दक्षिण आफ्रिका ====
{{main|दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२०-२१}}

{{Cricket match summary | bg=#eee
| date = २६-३० जानेवारी २०२१
| team1 = {{cr-rt|SA}}
| team2 = {{cr|PAK}}
| score1 = २२० (६९.२ षटके)
| score1_2nd = २४५ (१००.३ षटके)
| score2 = ३७८ (११९.२ षटके)
| score2_2nd = ९०/३ (२२.५ षटके)
| result = [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२०-२१#पहिली कसोटी|पाकिस्तान ७ गडी राखून विजयी]]
| scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243017.html धावफलक]
| venue = [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], कराची
| points = '''पाकिस्तान ६०''', दक्षिण आफ्रिका ०
}}

{{Cricket match summary 
| date = ४-८ फेब्रुवारी २०२१
| team1 = {{cr-rt|PAK}}
| team2 = {{cr|SA}}
| score1 = २७२ (११४.३ षटके)
| score1_2nd = २९८ (१०२ षटके)
| score2 = २०१ (६५.४ षटके)
| score2_2nd = २७४ (९१.४ षटके)
| result = [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२०-२१#दुसरी कसोटी|पाकिस्तानने ९५ धावांनी विजय मिळवला]]
| scorecard = [https://www.espncricinfo.com/series/ci/engine/match/1243018.html धावफलक]
| venue = [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] 
| points = '''पाकिस्तान ६०''', दक्षिण आफ्रिका ०
}}

==== बांगलादेश विरुद्ध वेस्ट इंडीज ====
{{main|वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२०-२१}}
ही मूळतः तीन सामन्यांची मालिका जानेवारी २०२१ मध्ये नियोजित होती.

{{Cricket match summary | bg=#eee
| date = ३-७ फेब्रुवारी २०२१
| team1 = {{cr-rt|BAN}}
| team2 = {{cr|WIN}}
| score1 = ४३० (१५०.२ षटके)
| score1_2nd = २२३/८[[घोषणा आणि जप्ती#घोषणा|घोषित]] (६७.५ षटके)
| score2 = २५९ (९६.१ षटके)
| score2_2nd = ३९५/७ (१२७.३ षटके)
| result = [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२०-२१#पहिली कसोटी|वेस्ट इंडीझ ३ गडी राखून विजयी]]
| scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244025.html धावफलक]
| venue = [[जोहूर अहमद चौधरी स्टेडियम]], [[चितगाव]]
| points = '''वेस्ट इंडीझ ६०''', बांगलादेश ०
}}

{{Cricket match summary 
| date = ११-१५ फेब्रुवारी २०२१
| team1 = {{cr-rt|WIN}}
| team2 = {{cr|BAN}}
| score1 = ४०९ (१४२.२ षटके)
| score1_2nd = ११७ (५२.५ षटके)
| score2 = २९६ (९६.५ षटके)
| score2_2nd = २१३ (६१.३ षटके)
| result = [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२०-२१#दुसरी कसोटी|वेस्ट इंडीझ १७ धावांनी विजयी]]
| scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244026.html धावफलक]
| venue = [[शेर-ए-बांगला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]]
| points = '''वेस्ट इंडीझ ६०''', बांगलादेश ०
}}

====अँथनी डी मेलो ट्रॉफी (भारत विरुद्ध इंग्लंड) ====
{{main|इंग्लंड क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२०-२१}}
ही मुळात पाच सामन्यांची मालिका होती.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29715376/sourav-ganguly-commits-india-hosting-england-february-2021 |title=Sourav Ganguly commits to India hosting England in February 2021 |first=Varun |last=Shetty |date=22 August 2020 |work=ESPN Cricinfo |access-date=22 August 2020}}&lt;/ref&gt;

{{Cricket match summary | bg=#eee
| date = ५-९ फेब्रुवारी २०२१
| team1 = {{cr-rt|ENG}}
| team2 = {{cr|IND}}
| score1 = ५७८ (१९०.१ षटके)
| score1_2nd = १७८ (४६.३ षटके)
| score2 = ३३७ (९५.५ षटके)
| score2_2nd = १९२ (५८.१ षटके)
| result = [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२०-२१#पहिली कसोटी|इंग्लंडने २२७ धावांनी विजय मिळवला]]
| scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243384.html धावफलक]
| venue = [[एम. ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]]
| points = '''इंग्लंड ३०''', भारत ०
}}

{{Cricket match summary 
| date = १३-१७ फेब्रुवारी २०२१
| team1 = {{cr-rt|IND}}
| team2 = {{cr|ENG}}
| score1 = ३२९ (९५.५ षटके)
| score1_2nd = २८६ (८५.५ षटके)
| score2 = १३४ (५९.५ षटके)
| score2_2nd = १६४ (५४.२ षटके)
| result = [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२०-२१#दुसरी कसोटी|भारताने ३१७ धावांनी विजय मिळवला]]
| scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243385.html धावफलक]
| venue = [[एम. ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]]
| points = '''भारत ३०''', इंग्लंड ०
}}

{{Cricket match summary | bg=#eee
| date = २४–२८ फेब्रुवारी २०२१
| daynight = yes
| team1 = {{cr-rt|ENG}}
| team2 = {{cr|IND}}
| score1 = ११२ (४८.४ षटके)
| score1_2nd = ८१ (३०.४ षटके)
| score2 = १४५ (५३.२ षटके)
| score2_2nd = ४९/० (७.४ षटके)
| result = [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२०-२१#तिसरी कसोटी|भारताने १० गडी राखून विजय मिळवला]]
| scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243386.html धावफलक]
| venue = [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]]
| points = '''भारत ३०''', इंग्लंड ०
}}

{{Cricket match summary 
| date = ४-८ मार्च २०२१
| team1 = {{cr-rt|ENG}}
| team2 = {{cr|IND}}
| score1 = २०५ (७५.५ षटके)
| score1_2nd = १३५ (५४.५ षटके)
| score2 = ३६५ (११४.४ षटके)
| score2_2nd = 
| result = [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२०-२१#चौथी कसोटी|भारताने एक डाव आणि २५ धावांनी विजय मिळवला]]
| scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243387.html धावफलक]
| venue = [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]]
| points = '''भारत ३०''', इंग्लंड ०
}}

==== दक्षिण आफ्रिका विरुद्ध ऑस्ट्रेलिया ====
{{main|ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२०-२१}}
कोविड-१९ महामारीमुळे ही मालिका मूळ नियोजित प्रमाणे झाली नाही आणि चॅम्पियनशिप हंगामाचा भाग होऊ शकली नाही.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/australia-call-off-south-africa-tour-because-of-unacceptable-level-of-covid-19-risk-1249841 |title=Australia postpone South Africa tour because of 'unacceptable' Covid-19 risk |first1=Firdose |last1=Moonda |first2=Andrew |last2=McGlashan |date=2 February 2021 | work= ESPN Cricinfo |accessdate=2 February 2021}}&lt;/ref&gt;

{{Cricket match summary | bg=#eee
| date = मार्च २०२१
| team1 = {{cr-rt|SA}}
| team2 = {{cr|AUS}}
| score1 = 
| score1_2nd = 
| score2 = 
| score2_2nd = 
| result = रद्द केली
| scorecard = 
| venue =
}}

{{Cricket match summary 
| date = मार्च २०२१
| team1 = {{cr-rt|SA}}
| team2 = {{cr|AUS}}
| score1 = 
| score1_2nd = 
| score2 = 
| score2_2nd = 
| result = रद्द केली
| scorecard = 
| venue =
}}

{{Cricket match summary | bg=#eee
| date = मार्च २०२१
| team1 = {{cr-rt|SA}}
| team2 = {{cr|AUS}}
| score1 = 
| score1_2nd = 
| score2 = 
| score2_2nd = 
| result = रद्द केली
| scorecard = 
| venue =
}}

====सोबर्स-टिसेरा ट्रॉफी (वेस्ट इंडीज विरुद्ध श्रीलंका) ====
{{main|श्रीलंका क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२०-२१}}
{{Cricket match summary | bg=#eee
| date = २१-२५ मार्च २०२१
| team1 = {{cr-rt|SL}}
| team2 = {{cr|WIN}}
| score1 = १६९ (६९.४ षटके)
| score1_2nd = ४७६ (१४९.५ षटके)
| score2 = २७१ (१०३ षटके)
| score2_2nd = २३६/४ (१०० षटके)
| result = [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२०-२१#पहिली कसोटी|सामना अनिर्णित]]
| scorecard = [https://www.espncricinfo.com/series/1252062/game/1252073/west-indies-vs-sri-lanka-1st-test- धावफलक]
| venue = [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्स स्टेडियम]], [[अँटिग्वा]]
| points = ''वेस्ट इंडीझ २०, श्रीलंका २०''
}}

{{Cricket match summary 
| date = २९ मार्च – २ एप्रिल २०२१
| team1 = {{cr-rt|WIN}}
| team2 = {{cr|SL}}
| score1 = ३५४ (१११.१ षटके)
| score1_2nd = २८०/४[[घोषणा आणि जप्ती#घोषणा|घोषित]] (७२.४ षटके)
| score2 = २५८ (१०७ षटके)
| score2_2nd = १९३/२ (७९ षटके)
| result = [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२०-२१#दुसरी कसोटी|सामना अनिर्णित]]
| scorecard = [https://www.espncricinfo.com/series/1252062/game/1252074/west-indies-vs-sri-lanka-2nd-test- धावफलक]
| venue = [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्स स्टेडियम]], [[अँटिग्वा]]
| points = ''वेस्ट इंडीझ २०, श्रीलंका २०''
}}

==== श्रीलंका विरुद्ध बांगलादेश ====
{{main|बांगलादेश क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२०-२१}}
या मालिकेत मूळतः तीन कसोटी सामने होते आणि जुलै-ऑगस्ट २०२० मध्ये नियोजित होते, नंतर ऑक्टोबर २०२० पर्यंत पुढे ढकलण्यात आले होते, परंतु कोविड-१९ साथीच्या आजारामुळे ती पुन्हा शेड्यूल करण्यात आली होती.
{{Cricket match summary | bg=#eee
| date = २१-२५ एप्रिल २०२१
| team1 = {{cr-rt|BAN}}
| team2 = {{cr|SL}}
| score1 = ५४१/७[[घोषणा आणि जप्ती#घोषणा|घोषित]] (१७३ षटके)
| score1_2nd = १००/२ (३३ षटके)
| score2 = ६४८/८[[घोषणा आणि जप्ती#घोषणा|घोषित]] (१७९ षटके)
| score2_2nd = 
| result = [[बांगलादेश क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२०-२१#पहिली कसोटी|सामना अनिर्णित]]
| scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1255828.html धावफलक] 
| venue = [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]]
| points = ''श्रीलंका २०, बांगलादेश २०''
}}

{{Cricket match summary 
| date = २९ एप्रिल–३ मे २०२१
| team1 = {{cr-rt|SL}}
| team2 = {{cr|BAN}}
| score1 = ४९३/७[[घोषणा आणि जप्ती#घोषणा|घोषित]] (१५९.२ षटके)
| score1_2nd = १९४/९[[घोषणा आणि जप्ती#घोषणा|घोषित]] (४२.२ षटके)
| score2 = २५१ (८३ षटके)
| score2_2nd = २२७ (७१ षटके)
| result = [[बांगलादेश क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२०-२१#दुसरी कसोटी|श्रीलंकेचा २०९ धावांनी विजय झाला]]
| scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1255829.html धावफलक]
| venue = [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]]
| points = '''श्रीलंका ६०''', बांगलादेश ०
}}

=== २०२१ ===
{{see|आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२१}}

==== सर व्हिव्हियन रिचर्ड्स ट्रॉफी (वेस्ट इंडीज विरुद्ध दक्षिण आफ्रिका) ====
{{main|दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२१}}
ही मालिका जुलै २०२० मध्ये खेळली जाणार होती परंतु कोविड-१९ महामारीमुळे ती पुढे ढकलण्यात आली.

{{Cricket match summary | bg=#eee
| date = १०–१४ जून २०२१
| team1 = {{cr-rt|WIN}}
| team2 = {{cr|SA}}
| score1 = ९७ (४०.५ षटके)
| score1_2nd = १६२ (६४ षटके)
| score2 = ३२२ (९६.५ षटके)
| score2_2nd = 
| result = [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२१#पहिली कसोटी|दक्षिण आफ्रिकेने एक डाव आणि ६३ धावांनी विजय मिळवला]]
| scorecard = [https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-tour-of-west-indies-2021-1263140/west-indies-vs-south-africa-1st-test-1263149/full-scorecard धावफलक]
| venue = [[डॅरेन सॅमी क्रिकेट ग्राउंड]], [[सेंट लुसिया]]
| points = '''दक्षिण आफ्रिका ६०''', वेस्ट इंडीझ ०
}}

{{Cricket match summary 
| date = १८–२२ जून २०२१
| team1 = {{cr-rt|SA}}
| team2 = {{cr|WIN}}
| score1 = २९८ (११२.४ षटके)
| score1_2nd = १७४ (५३ षटके)
| score2 = १४९ (५४ षटके)
| score2_2nd = १६५ (५८.३ षटके)
| result = [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२१#दुसरी कसोटी|दक्षिण आफ्रिकेने १५८ धावांनी विजय मिळवला]]
| scorecard = [https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-tour-of-west-indies-2021-1263140/west-indies-vs-south-africa-2nd-test-1263150/live-cricket-score धावफलक]
| venue = [[डॅरेन सॅमी क्रिकेट ग्राउंड]], [[सेंट लुसिया]]
| points = '''दक्षिण आफ्रिका ६०''', वेस्ट इंडीझ -६&lt;ref name=&quot;WIPen&quot;/&gt;
}}

== अंतिम सामना ==
{{main|२०२१ आयसीसी वर्ल्ड टेस्ट चॅम्पियनशिप अंतिम सामना}}
{{Cricket match summary 
| date = १८-२३ जून २०२१{{efn|फायनल सुरुवातीला १८-२२ जून दरम्यान पाच दिवसांसाठी नियोजित करण्यात आली होती, परंतु हवामानातील विलंबाचा अर्थ नियोजित राखीव दिवस वापरण्यात आला.}}
| team1 = {{cr-rt|IND}}
| team2 = {{cr|NZ}}
| score1 = २१७ (९२.१ षटके)
| score1_2nd = १७० (७३ षटके)
| score2 = २४९ (९९.२ षटके)
| score2_2nd = १४०/२ (४५.५ षटके)
| result = [[२०२१ आयसीसी वर्ल्ड टेस्ट चॅम्पियनशिप फायनल#Summary|न्यू झीलंड ८ गडी राखून विजयी]]
| scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1249875.html धावफलक]
| venue = [[रोज बाऊल (क्रिकेट ग्राउंड)|रोज बाउल]], [[साउथम्प्टन]]
}}
----
&lt;gallery style=&quot;text-align:center&quot;&gt;
The Aegeas Bowl, Southampton (21627495998).jpg|अंतिम सामना ज्या मैदानात होणार ([[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]]) त्याचे छायाचित्र
&lt;/gallery&gt;

==संघांची अंतिम स्थानस्थिती==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!width= |स्थान
!width=|संघ
!width=|बक्षीस रक्कम (अमेरिकन डॉलरमध्ये)
|- style=&quot;background:gold;&quot;
| १ || {{cr|NZ}} || $१,६००,०००
|- style=&quot;background:silver;&quot; 
| २ || {{cr|IND}} || $८००,०००
|- style=&quot;background:#cc9966;&quot;
| ३ || {{cr|AUS}} || $४५०,०००
|- 
| ४ || {{cr|ENG}} || $३५०,०००
|- 
| ५ || {{cr|SA}} || $२००,०००
|- 
| ६ || {{cr|PAK}} || rowspan=4|$१००,०००
|- 
| ७ || {{cr|SL}}
|-
| ८ || {{cr|WIN}}
|- 
| ९ || {{cr|BAN}}
|}

== आकडेवारी ==
=== वैयक्तिक आकडेवारी ===
प्रत्येक श्रेणीतील शीर्ष ५ खेळाडूंची यादी केली आहे.

====सर्वाधिक धावा====
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
! धावा !! फलंदाज !! सामने !! डाव !! नाबाद !! सरासरी !! सर्वोच्च धावसंख्या !! शतक !! अर्धशतक
|-
! १,६७५
| {{flagicon|AUS}} [[मार्नस लॅबुशेन]]|| १३ || २३ || ० || ७२.८२|| २१५ || ५ || ९
|-
! १,६६०
| {{flagicon|ENG}} [[जो रूट]] || २० || ३७ || २ || ४७.४३ || २२८ || ३ || ८
|-
! १,३४१
| {{flagicon|AUS}} [[स्टीव्ह स्मिथ (क्रिकेटर)|स्टीव्ह स्मिथ]] || १३ || २२ || १ || ६३.८५ || २११ || rowspan=2| ४ || ७
|-
! १,३३४
| {{flagicon|ENG}} [[बेन स्टोक्स]] || १७ || ३२ || ३ || ४६.०० || १७६ || ६
|-
! १,१५९
| {{flagicon|IND}} [[अजिंक्य रहाणे]] || १८ || ३० || ३ || ४२.९२ || ११५ || ३ || ६

|- class=&quot;sortbottom&quot;
|colspan=9|&lt;small&gt; शेवटचे अद्यावत: २३ जून २०२१&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Runs World Test Championship |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=13202;type=tournament |work=ESPN Cricinfo |access-date=23 June 2021}}&lt;/ref&gt;
|}

====सर्वाधिक बळी====
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
! बळी !! गोलंदाज !! सामने !! डाव !! धावा !! षटके !! डावातील उच्च कामगिरी !! सामन्यातील उच्च कामगिरी !! सरासरी !! डावातील पाच बळी !! सामन्यातील १० बळी
|-
! ७१
| {{flagicon|IND}} [[रविचंद्रन अश्विन]] || १४ || २६ || १,४४४ || ५४९.४|| ७/१४५ || ९/२०७ || २०.३३ || ४ || ०
|-
! ७०
| {{flagicon|AUS}} [[पॅट कमिन्स]] || १४ || २८ || १,४७२ || ५५५.३ || ५/२८ || ७/६९ || २१.०२ || १ || ०
|-
! ६९
| {{flagicon|ENG}} [[स्टुअर्ट ब्रॉड]] || १७ || ३२ || १,३८६ || ४९९.३ || ६/३१ || १०/६७ || २०.०८ || २ || १
|-
! rowspan=2|५६
| {{flagicon|NZ}} [[टिम साउथी]] || ११ || २२ || १,१६६ || ४३१.३ || ५/३२ || ९/११० || २०.८२ || ३ || ० 
|-
| {{flagicon|AUS}} [[नॅथन ल्यॉन]] || १४ || २७ || १,७५७ || ६३०.५ || ६/४९ || १०/११८ || ३१.३७ || ४ || १
|- class=&quot;sortbottom&quot;
|colspan=11|&lt;small&gt; शेवटचे अद्यावत: २३ जून २०२१&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Wickets World Test Championship |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=13202;type=tournament |work=ESPN Cricinfo |access-date=23 June 2021}}&lt;/ref&gt;
|}

====यष्टिरक्षकासाठी सर्वाधिक बाद====
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
! यष्टिचीत !! खेळाडू !! सामने !! डाव !! झेल !! स्टंपिंग !! डावातील उच्च कामगिरी !! यष्टिचीत/डाव 
|-
! ६५
| {{flagicon|AUS}} [[टिम पेन]] || १४ || २८ || ६३ || २ || ५ || २.३२१ 
|-
! rowspan=2| ५०
| {{flagicon|RSA}} [[क्विंटन डी कॉक]] || १३ || २२ || ४८ || २ || ६ || २.२७२
|-
| {{flagicon|ENG}} [[जोस बटलर]] || १८ || २५ || ४९ || १ || ४ || २.०००
|-
! ४८
|{{flagicon|NZL}} [[बीजे वॅटलिंग]]|| ११ || २२ || ४७ || १ || ५ || २.१८१
|-
! ४१
| {{flagicon|IND}} [[ऋषभ पंत]]|| १२ || २४ || ३५ || ६ || ४ || १.७०८
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;9&quot; |&lt;small&gt; शेवटचे अद्यावत: २३ जून २०२१&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Most Dismissals for a wicket-keeper World Test Championship 2019–2021|url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/keeping-most-dismissals-career/icc-world-test-championship-2019-2021-13202|work=ESPN Cricinfo|access-date=11 June 2023|archive-date=29 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229052118/https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/keeping/most_dismissals_career.html?id=14028;type=tournament|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

====खेळाडूसाठी सर्वाधिक झेल====
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
! झेलबाद !! खेळाडू !! सामने !! डाव !! डावातील उच्च कामगिरी !! झेलबाद/डाव 
|-
! ३४
| {{flagicon|ENG}} [[जो रूट]] || २० || ३८ || ३ || ०.८९४
|-
! २७
| {{flagicon|AUS}} [[स्टीव्ह स्मिथ (क्रिकेटर)|स्टीव्ह स्मिथ]] || १३ || २६ || ४ || १.०३८
|-
! २५
| {{flagicon|ENG}} [[बेन स्टोक्स]] || १७ || ३३ || ५ || ०.७५७
|-
! २३
|{{flagicon|IND}} [[अजिंक्य रहाणे]]|| १८ || ३६ || ३ || ०.६३८
|-
! २१
| {{flagicon|NZL}} [[रॉस टेलर]]|| १२ || २४ || ३ || ०.८७५
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;9&quot; |&lt;small&gt; शेवटचे अद्यावत: २३ जून २०२१&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Most Catches for a player World Test Championship 2019–2021|url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/fielding-most-catches-career/icc-world-test-championship-2019-2021-13202|work=ESPN Cricinfo|access-date=11 June 2023|archive-date=29 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229052118/https://www.espncricinfo.com/records/tournament/fielding-most-catches-career/icc-world-test-championship-2019-2021-13202|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

====सर्वोच्च वैयक्तिक धावा====
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
! धावा !! फलंदाज !! चेंडू !! चौकार !! षटकार !! विरोधक !! ठिकाण !! सामन्याची तारीख
|-
! ३३५[[नाबाद|*]]
| {{flagicon|AUS}} [[डेव्हिड वॉर्नर]] || ४१८ || ३९ ||rowspan=2| १ ||rowspan=2|{{flagicon|PAK}} पाकिस्तान || [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || २९{{nbs}}नोव्हेंबर २०१९
|-
! २६७
| {{flagicon|ENG}} [[झॅक क्रॉली]] || ३९३ || ३४ || [[रोझ बाउल (क्रिकेट ग्राउंड)|द रोझ बाउल]], [[साऊथम्प्टन]] || २१ ऑगस्ट २०२०
|-
! २५४[[नाबाद|*]]
| {{flagicon|IND}} [[विराट कोहली]] || ३३६ || ३३ ||  rowspan=2| २ ||{{flagicon|RSA}} दक्षिण आफ्रिका || [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[पुणे]]|| १० ऑक्टोबर २०१९
|-
! २५१
| {{flagicon|NZ}} [[केन विल्यमसन]] || ४१२ || ३४ ||{{flagicon|WIN}} वेस्ट इंडीज || [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || ३ डिसेंबर २०२०
|-
! २४४
| {{flagicon|SL}} [[दिमुथ करुणारत्ने]] || ४३७ || २६ || ० ||{{flagicon|BAN}} बांगलादेश || [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पल्लेकेले]]|| २१ एप्रिल २०२१
|- class=&quot;sortbottom&quot;
|colspan=9|&lt;small&gt; शेवटचे अद्यावत: २३ जून २०२१&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=High Scores World Test Championship |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_innings.html?id=13202;type=tournament |work=ESPN Cricinfo |access-date=23 June 2021}}&lt;/ref&gt;
|}

====एका डावातील सर्वोत्तम गोलंदाजी====
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
! आकडे !! गोलंदाज !! षटके !! निर्धाव !! इको !! विरोधक !! ठिकाण !! सामन्याची तारीख
|-
! ७/१३७
| {{flagicon|SL}} [[लसिथ एम्बलडेनिया]] || ४२.० || ६ || ३.२६ ||{{flagicon|ENG}} इंग्लंड || [[गॅले आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[गॅले]] || २२ जानेवारी २०२१
|-
! ७/१४५
| {{flagicon|IND}} [[रविचंद्रन अश्विन]] || ४६.२ || ११ || ३.१२ ||{{flagicon|RSA}} दक्षिण आफ्रिका || [[डॉ. वाय. एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हीडीसीए क्रिकेट स्टेडियम|एसीए-व्हीडीसीए क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]] || २ ऑक्टोबर २०१९
|-
! ६/२७
| {{flagicon|IND}} [[जसप्रीत बुमराह]] || १२.१ || ३ || २.२१ ||rowspan=2|{{flagicon|WIN}} वेस्ट इंडीज || [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन, जमैका|किंग्स्टन]] || ३० ऑगस्ट २०१९
|-
! ६/३१
| {{flagicon|ENG}} [[स्टुअर्ट ब्रॉड]] || १४.० || ४ || २.२१ ||[[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट ग्राउंड|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मँचेस्टर|मँचेस्टर]] || २४ जुलै २०२०
|-
! ६/३८
| {{flagicon|IND}} [[अक्षर पटेल]] || २१.४ || ६ || १.७५ ||{{flagicon|ENG}} इंग्लंड || [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || २४ फेब्रुवारी २०२१
|- class=&quot;sortbottom&quot;
|colspan=9|&lt;small&gt; शेवटचे अद्यावत: २३ जून २०२१&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Best Bowling Figures in an Innings World Test Championship|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_figures_innings.html?id=13202;type=tournament|access-date=23 June 2021|work=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;
|}

====सामन्यातील सर्वोत्तम गोलंदाजी आकडेवारी====
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
! आकडे !! गोलंदाज !! षटके !! निर्धाव !! विरोधक !! ठिकाण !! सामन्याची तारीख
|-
! ११/७०
| {{flagicon|IND}} [[अक्षर पटेल]] || ३६.४ || ९ || {{flagicon|ENG}} इंग्लंड || [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || २५ फेब्रुवारी २०२१
|-
! ११/११७
| {{flagicon|NZ}} [[काईल जेमीसन]] || ४१ || १४ || {{flagicon|PAK}} पाकिस्तान || [[हॅगली ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || ३ जानेवारी २०२१
|-
! ११/१७८
| {{flagicon|SL}} [[प्रवीण जयविक्रमा]] || ६४ || १७ || {{flagicon|BAN}} बांगलादेश || [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || २९ एप्रिल २०२१
|-
! १०/६७
| {{flagicon|ENG}} [[स्टुअर्ट ब्रॉड]] || २२.१ || ५ || {{flagicon|WIN}} वेस्ट इंडीज || [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट ग्राउंड|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मँचेस्टर|मँचेस्टर]] || २४ जुलै २०२०
|-
! १०/११४
| {{flagicon|PAK}} [[हसन अली]] || ३१.४ || ४ || {{flagicon|RSA}} दक्षिण आफ्रिका || [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || ४ फेब्रुवारी २०२१
|- class=&quot;sortbottom&quot;
|colspan=9|&lt;small&gt; शेवटचे अद्यावत: २३ जून २०२१&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Best Bowling Figures in a Match World Test Championship|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_figures_match.html?id=13202;type=tournament|access-date=23 June 2021|work=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;
|}

==== सर्वोत्तम फलंदाजीची सरासरी ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!सरासरी !! फलंदाज!! सामने !! डाव !! धावा !! सर्वोच्च धावा !! शतक !! अर्धशतक
|-
! ७२.८२
|{{flagicon|AUS}} [[मार्नस लॅबुशेन]] || १३ || २३ || १,६७५ || २१५ || ५ || ९
|-
! ६६.५७
|{{flagicon|PAK}} [[बाबर आझम]] || १० || १७ || ९३२ || १४३ ||  rowspan=2| ४ || ५
|-
! ६३.८५
|{{flagicon|AUS}} [[स्टीव्ह स्मिथ (क्रिकेटर)|स्टीव्ह स्मिथ]] || १३ || २२ || १,३४१ || २११ || ६
|-
! ६१.२०
|{{flagicon|NZ}} [[केन विल्यमसन]] || १० || १६ || ९१८ || २५१ || ३ ||  rowspan=2| २
|-
! ६०.७७
|{{flagicon|IND}} [[रोहित शर्मा]] || १२ || १९ || १,०९४ || २१२ || ४ 
|-
|- class=&quot;sortbottom&quot;
|colspan=8|&lt;small&gt; ''पात्रता: किमान १० डाव''&lt;br&gt;शेवटचे अद्यावत: २३ जून २०२१&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Highest Average World Test Championship |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/highest_career_batting_average.html?id=13202;type=tournent |work=ESPN Cricinfo |access-date=23 June 2021}}&lt;/ref&gt;
|}

==== सर्वोत्तम गोलंदाजीची सरासरी ====

{| class=&quot;wikitable&quot;
! सरासरी !! गोलंदाज !! सामने !! बळी !! धावा !! चेंडू !! डावातील उच्च कामगिरी !! सामन्यातील उच्च कामगिरी
|-
! १०.५९
|{{flagicon|IND}} [[अक्षर पटेल]] || ३ || २७ || २८६ || ७६६ || ६/३८ || ११/७०
|-
! १२.५३
|{{flagicon|NZ}} [[काईल जेमीसन]] || ७ || ४३ || ५३९ || १,४७८ || ६/४८ || ११/११७
|-
! १७.७९
|{{flagicon|IND}} [[इशांत शर्मा]] || १२ || ३९ || ६९४ || १,४९६ || ५/२२ || ९/७८
|-
! १८.५५
|{{flagicon|IND}} [[उमेश यादव]] || ७ || २७ || ५३८ || ९६२ || ५/५३ || ८/८२
|-
! १९.५१
|{{flagicon|ENG}} [[जेम्स अँडरसन]] || १२ || ३९ || ७६१ || १,९९१ || ६/४० || ७/६३
|-
|- class=&quot;sortbottom&quot;
|colspan=8|&lt;small&gt; ''पात्रता: कमीत कमी ५०० चेंडू टाकले''&lt;br&gt;शेवटचे अद्यावत: २३ जून २०२१&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Best Bowling Average World Test Championship |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_career_bowling_average.html?id=13202;type=tournament|work=ESPN Cricinfo |access-date=23 June 2021}}&lt;/ref&gt;
|}

==== सर्वाधिक षटकार ====

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!षटकार
!फलंदाज
!सामने
!डाव 
|-
! ३१
| {{flagicon|ENG}} [[बेन स्टोक्स]] || १७ || ३२
|-
! २७
| {{flagicon|IND}} [[रोहित शर्मा]] || १२ || १९
|-
! १८
| {{flagicon|IND}} [[मयंक अग्रवाल]] || १२ || २०
|-
! १६
| {{flagicon|IND}} [[ऋषभ पंत]] || १२ || २०
|-
! १४
| {{flagicon|ENG}} [[जोस बटलर]] || १८ || ३१
|-
| colspan=&quot;4&quot; |&lt;small&gt;शेवटचे अद्यावत: २३ जून २०२१&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most 6s |url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/batting-most-sixes-career/icc-world-test-championship-2019-2021-13202 |website=ESPNcricinfo |access-date=23 June 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

=== संघाची आकडेवारी ===
====संघाची सर्वोच्च एकूण धावसंख्या====
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
! धावा !! संघ !! षटके !! धावगती !! डाव !! विरोधक !! ठिकाण !! तारीख
|-
! ६५९/६घोषित
| {{cr|NZ}} || १५८.५ || ४.१४ || २ ||{{cr|PAK}}|| [[हॅगली ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || ३ जानेवारी २०२१
|-
! ६४८/८घोषित 
| {{Cr|SRI}} ||१७९ || ३.६२ || २ || {{Cr|BAN}} || [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पल्लेकेले]] || २१ एप्रिल २०२१
|-
! ६२१
| {{cr|RSA}} || १४२.१ || ४.३६ || २ ||{{cr|SL}}|| [[सुपरस्पोर्ट पार्क]], [[सेंच्युरियन|सेंच्युरियन]] || २६ डिसेंबर २०२०
|-
! ६०१/५घोषित
| {{cr|IND}} || १५६.३ || ३.८४ || १ ||{{cr|RSA}} || [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[पुणे]] || १० ऑक्टोबर २०१९
|-
! ५८९/३घोषित
| {{cr|AUS}} || १२७.० || ४.६३ || १ || {{cr|PAK}} || [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || २९{{nbs}}नोव्हेंबर २०१९
|-
|colspan=8|&lt;small&gt;([[घोषणा आणि जप्ती#घोषणा|घोषित]]=डाव घोषित केला)&lt;br&gt;शेवटचे अद्यावत: २३ जून २०२१&lt;ref name=&quot;HT&quot;&gt;{{cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/highest_innings_totals.html?id=13202;type=tournament;view=innings|title=Highest Team Totals |work=ESPN Cricinfo|access-date=23 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
|}

==== संघाची सर्वात कमी एकूण धावसंख्या ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! धावा !! संघ !! षटके !! धावगती !! डाव !! विरोधक !! ठिकाण !! तारीख
|-
! ३६
| {{Cr|IND}} || २१.२ || १.६८
|| ३ || rowspan=2|{{Cr|AUS}} || [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || १९ डिसेंबर २०२०
|-
! ६७
| rowspan=2|{{cr|ENG}} || २७.५ || २.४० || २ || [[हेडिंगले क्रिकेट ग्राउंड]], [[हेडिंगले]] || २२ ऑगस्ट २०१९
|-
! ८१
| ३०.४ || २.६४ || ३ || {{cr|IND}} || [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || २५ फेब्रुवारी २०२१
|-
! ९७
| rowspan=2|{{cr|West Indies}} || ४०.५ || २.३७ || १ || {{cr|RSA}} || [[डॅरेन सॅमी क्रिकेट ग्राउंड]], [[ग्रॉस आयलेट]] || १० जून २०२१
|-
! १००
| २६.५ || ३.७२ || ४ ||{{cr|IND}} || [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साउंड]] || २२ ऑगस्ट २०१९
|-
|colspan=8|&lt;small&gt;शेवटचे अद्यावत: २३ जून २०२१&lt;ref name=&quot;LT&quot;&gt;{{Cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=team_score;orderbyad=reverse;size=100;template=results;trophy=804;type=team;view=innings | title=Lowest Team Totals |work=ESPN Cricinfo | access-date=23 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
|}

==== सर्वाधिक यशस्वी धावांचा पाठलाग ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! धावा !! संघ !! लक्ष्य!! षटके !! धावगती !! विरोधक !! ठिकाण !! तारीख
|-
! ३९५/७
|{{cr|West Indies}} || ३९५ || १२७.३ || ३.१० ||{{cr|BAN}}|| [[जोहूर अहमद चौधरी स्टेडियम]], [[चितगाव]] || ७ फेब्रुवारी २०२१
|-
! ३६२/९
|{{Cr|ENG}} || ३५९ || १२५.४ || २.८८ || rowspan=2|{{cr|AUS}} || [[हेडिंगले क्रिकेट ग्राउंड]], [[हेडिंगले]] || २५ ऑगस्ट २०१९ 
|-
! ३२९/७
|{{cr|IND}} || ३२८ || ९७.० || ३.३९ || [[द गब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || १९ जानेवारी २०२१
|-
! २७७/७
|{{cr|ENG}} || २७७ || ८२.१ || ३.३७ ||{{cr|PAK}} || [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट ग्राउंड|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मँचेस्टर|मँचेस्टर]] || ८ ऑगस्ट २०२०
|-
! २६८/४
|{{cr|SL}} || २६८ || ८६.१ || ३.११ ||{{cr|NZ}} || [[गॅले आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[गॅले]] || १८ ऑगस्ट २०१९
|-
|colspan=8|&lt;small&gt;शेवटचे अद्यावत: २३ जून २०२१&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=1;filter=advanced;innings_number=4;orderby=team_score;result=1;size=100;template=results;trophy=804;type=team;view=innings | title=Highest Successful Run chases |work=ESPN Cricinfo|access-date=23 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
|}

== हे सुद्धा पहा ==
* [[कसोटी क्रिकेट]]
* [[आयसीसी कसोटी चॅम्पियनशिप]]
* [[आयसीसी पुरुषांची कसोटी संघ क्रमवारी]]
* [[२०२०-२३ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक सुपर लीग]]
* [[२०२१-२०२३ आयसीसी वर्ल्ड टेस्ट चॅम्पियनशिप]]

== नोंदी == 
{{notelist}}

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==
* [https://www.icc-cricket.com/world-test-championship अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210814223007/https://www.icc-cricket.com/world-test-championship |date=2021-08-14 }}
* [https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-test-championship-2019-2021-1195334 ईएसपीएन क्रिकइन्फो वर स्पर्धा मुख्यपृष्ठ]

{{२०१९-२०२१ आयसीसी वर्ल्ड टेस्ट चॅम्पियनशिप}}
{{आयसीसी वर्ल्ड टेस्ट चॅम्पियनशिप}}
{{२०२१ मध्ये जागतिक स्पर्धा}}

{{DEFAULTSORT:आयसीसी वर्ल्ड टेस्ट चॅम्पियनशिप, २०१९-२०२१}}
[[वर्ग:इ.स. २०१९ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:इ.स. २०२० मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:इ.स. २०२१ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:कसोटी क्रिकेट स्पर्धा]]
[[वर्ग:आयसीसी जागतिक कसोटी अजिंक्यपद|२०१९-२०२१]]
{{मराठी चित्रपटसृष्टी}}</text>
      <sha1>2fp7rzh1lsjfmrbit3lkks2973o7b0q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>महाराष्ट्र विधान परिषद</title>
    <ns>0</ns>
    <id>249006</id>
    <revision>
      <id>2721747</id>
      <parentid>2715944</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:41:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52310-38</username>
        <id>187943</id>
      </contributor>
      <comment>/* पदवीधर मतदारसंघातून निवडून आलेले (७) */</comment>
      <origin>2721747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66365" sha1="jm3qigh4h23cg4xrgrh6kjt0d6g96cz" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}

'''महाराष्ट्र विधान परिषद''' हे महाराष्ट्र राज्याच्या द्विगृही कायदेमंडळापैकी वरिष्ठ गृह आहे. महाराष्ट्राच्या विधानपरीषदेत ७८  सदस्य आहेत. महाराष्ट्र, [[कर्नाटक]], [[उत्तर प्रदेश]], [[बिहार]], [[आंध्रप्रदेश]] आणि [[तेलंगणा]] या ६ घटक राज्यात द्विगृही कायदेमंडळ पद्धती अस्तित्वात असून तेथे [[विधान परिषद]] अस्तित्वात आहेत.
* बाकी सर्व घटकराज्यात एकगृह कायदेमंडळ पद्धती आहे. तेथे [[विधानसभा]] हे एकच सभागृह आहे.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last1=विधानमंडळ|first1=महाराष्ट्र|title=Maharashtra Legislature|दुवा=http://mls.org.in/Council.aspx|ॲक्सेसदिनांक=12 नोव्हेंबर 2019|काम=mls.org.in|प्रकाशक=महाराष्ट्र विधानमंडळ,मुंबई}}&lt;/ref&gt; राज्यघटनेच्या कलम १६९(१) नुसार विधानसभेने सभासदांच्या किंवा दोन तृतीयांश सभासदांनी उपस्थितीने बहुमताने ठराव केल्यास [[भारतीय संसद]] राज्यात विधान परिषद अस्तित्वात आणते. विधान परिषदेची सदस्य संख्या किती असावी, हे राज्यघटनेने निश्चित केलेले नाही. कलम १७१नुसार विधान परिषदेत किमान ४०  सभासद किंवा विधानसभेच्या एकूण सभासद संख्येच्या एक तृतीयांश पेक्षा जास्त सदस्य नसतात.
* विधान परिषद तत्त्वत: वरिष्ठ सभागृह असले तरी व्यवहारात ते कनिष्ठ सभागृह आहे. या सभागृहाला सर्वच बाबतीत कमी अधिकार आहेत. (विधानसभेच्या तुलनेत)&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last1=विधानमंडळ|first1=महाराष्ट्र|title=Maharashtra Legislature|दुवा=http://mls.org.in/Council.aspx|ॲक्सेसदिनांक=12 नोव्हेंबर 2019|काम=mls.org.in|प्रकाशक=महाराष्ट्र विधानमंडळ,मुंबई}}&lt;/ref&gt;

==सद्यस्थितीत संख्याबळ(सदस्यांप्रमाणे)==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! colspan=2|आघाडी
! colspan=&quot;2&quot; | पक्ष
! सदस्य संख्या
! गटनेता
! मतदारसंघ
|-
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;FF99933&quot; |  
| rowspan=&quot;4&quot; | '''सरकार'''&lt;br&gt;'''[[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]'''
'''(६०)'''   
| bgcolor=#FF99933|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| ३५ 
| [[प्रवीण दरेकर]]
| विधानसभेच्या सदस्यांनी निवडलेले
|-
|bgcolor=#F37020|
| [[शिवसेना]]
| ११ 
| [[किशोर दराडे]]
| [[नाशिक शिक्षक विधान परिषद मतदारसंघ|नाशिक शिक्षक]] 
|-
|bgcolor=#00B2B2|
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]]
| १० 
| [[अनिकेत सुनील तटकरे]] 
| [[रायगड-रत्‍नागिरी-सिंधुदुर्ग स्थानिक प्राधिकरण विधान परिषद मतदारसंघ|रायगड-रत्‍नागिरी-सिंधुदुर्ग स्थानिक प्राधिकरण]]
|-
| bgcolor=#D3D3D3|
| [[अपक्ष]]
| ४ 
| [[गोकुळ बबन गीते]]&lt;br&gt;[[किरण सरनाईक]]&lt;br&gt;[[सुधाकर गोविंद आडबाले]]&lt;br&gt;[[सत्यजित तांबे पाटील|सत्यजित सुधीर तांबे]]
| [[नाशिक स्थानिक प्राधिकरण विधान परिषद मतदारसंघ|नाशिक स्थानिक प्राधिकरण]]&lt;br&gt;[[अमरावती शिक्षक विधान परिषद मतदारसंघ|अमरावती शिक्षक]]&lt;br&gt;[[नागपूर शिक्षक विधान परिषद मतदारसंघ|नागपूर शिक्षक]]&lt;br&gt;[[नाशिक पदवीधर विधान परिषद मतदारसंघ|नाशिक पदवीधर]]
|-
| rowspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;#00B7EB&quot; |
| rowspan=&quot;3&quot; | '''विरोधी आघाडी'''&lt;br&gt;'''[[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]'''
'''(१३)'''  
|bgcolor=#FD7D24|
| [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]]
| ५+१
| [[अनिल परब]]
| [[मुंबई पदवीधर विधान परिषद मतदारसंघ|मुंबई पदवीधर]] 
|-
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| ५ 
| [[सतेज पाटील|सतेज ज्ञानदेवराव पाटील]]
| [[कोल्हापूर स्थानिक प्राधिकरण विधान परिषद मतदारसंघ|कोल्हापूर स्थानिक प्राधिकरण]]
|-
|bgcolor=#0029B0|
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]]
| २ 
| [[एकनाथ गणपत खडसे]]
| विधानसभेच्या सदस्यांनी निवडलेले
|-
| colspan=&quot;4&quot; | '''रिक्त''' &lt;br&gt;'''(५)'''  
| ५ 
|  
|-
! colspan=&quot;4&quot;|एकूण
! ७८ 
!
!
|}

== महाराष्ट्र विधानपरिषदेबद्दल माहिती==    
घटकराज्यांमध्ये व्दिगृही विधिमंडळ असावे की नसावे? याबाबत निर्णय घेण्याचा अधिकार तेथील विधानसभेला आहे. सध्या देशामध्ये ६ घटकराज्यांमध्ये विधानपरिषद आहे त्यामध्ये महाराष्ट्र, बिहार, उत्तर प्रदेश, आंध्रप्रदेश, तेलंगाणा आणि कर्नाटक यांचा समावेश आहे.&lt;br&gt;

== विधानपरिषदेची रचना ==

१९५६ च्या ७ व्या घटनादुरूस्तीनुसार असे निर्धारित करण्यात आले आहे की, विधानपरिषदेची सदस्य संख्या तेथील विधानसभेच्या सदस्य संख्येच्या  १/३ पेक्षा जास्त नसावी आणि ४०  पेक्षा कमी नसावी. सध्या महाराष्ट्रात ७८  इतकी सदस्य संख्या आहे.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last1=Patil|first1=Dhanshri|title=विधानपरिषदेबद्दल संपूर्ण माहिती|दुवा=https://www.mpscworld.com/vidhanparishadebaddal-sampurn-mahiti/|ॲक्सेसदिनांक=12 नोव्हेंबर 2019|काम=MPSC World|प्रकाशक=MPSC World|दिनांक=21 ऑगस्ट 2015|archive-date=2019-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20191112095955/https://www.mpscworld.com/vidhanparishadebaddal-sampurn-mahiti/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; घटना कलम क्र. १७१/२  नुसार विधानपरिषदेच्या रचनेबाबद कायदा करण्याचा अधिकार संसदेला आहे. विधानपरिषदेत साधारणपणे ५/६  सदस्य निर्वाचित असतात तर १/६  सदस्य राज्यपालाने नियुक्त केलेले असतात. विधानपरिषदेतील सर्व सदस्य प्रत्यक्ष निवडणुकीद्वारे निवडलेले सदस्य नसतात.&lt;br&gt;

== विधानपरिषदेच्या सदस्यांची विभागणी ==
'''रचना :''' &lt;br&gt;
१/३ सदस्य विधानसभेच्या सदस्यांकडून निवडले जातात.&lt;br&gt;
१/३ स्थानिक स्वराज्य संस्थांकडून सदस्य निवडले जातात.&lt;br&gt;
१/१२ शिक्षक मतदार संघातून सदस्य निवडले जातात.&lt;br&gt;
१/१२ पदवीधर मतदार संघातून सदस्य निवडले जातात.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last1=Patil|first1=Dhanshri|title=विधानपरिषदेबद्दल संपूर्ण माहिती|दुवा=https://www.mpscworld.com/vidhanparishadebaddal-sampurn-mahiti/|ॲक्सेसदिनांक=12 नोव्हेंबर 2019|काम=MPSC World|प्रकाशक=MPSC World|दिनांक=21 ऑगस्ट 2015|archive-date=2019-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20191112095955/https://www.mpscworld.com/vidhanparishadebaddal-sampurn-mahiti/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;
१/६  राज्यपालाकडून सदस्य नामनिदेशित केले जातात, यामध्ये सामाजिक, सांस्कृतिक, शैक्षणिक व आर्थिक अशा विविध क्षेत्रातील तज्ञ सदस्य असतात.&lt;br&gt;

== सदस्यांची पात्रता ==
#तो भारताचा नागरिक असावा.&lt;br&gt;
#त्याच्या वयाची ३० वर्ष पूर्ण झालेली असावी.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last1=Patil|first1=Dhanshri|title=विधानपरिषदेबद्दल संपूर्ण माहिती|दुवा=https://www.mpscworld.com/vidhanparishadebaddal-sampurn-mahiti/|ॲक्सेसदिनांक=12 नोव्हेंबर 2019|काम=MPSC World|प्रकाशक=MPSC World|दिनांक=21 ऑगस्ट 2015|archive-date=2019-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20191112095955/https://www.mpscworld.com/vidhanparishadebaddal-sampurn-mahiti/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;
#संसदेने वेळोवेळी विहित केलेल्या अटी त्याला मान्य असाव्यात.&lt;br&gt;

== सदस्यांचा कार्यकाल ==

सदस्यांचा कार्यकाल 6 वर्ष इतका असतो.

== विधानपरिषदेचा कार्यकाल ==

विधानपरिषद हे स्थायी सभागृह आहे ते कधीही विसर्जित होत नाही. दर दोन वर्षानी 1/3 सदस्य निवृत्त होतात आणि तेवढेच नव्याने त्यांच्या जागी निवडले जातात.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last1=Patil|first1=Dhanshri|title=विधानपरिषदेबद्दल संपूर्ण माहिती|दुवा=https://www.mpscworld.com/vidhanparishadebaddal-sampurn-mahiti/|ॲक्सेसदिनांक=12 नोव्हेंबर 2019|काम=MPSC World|प्रकाशक=MPSC World|दिनांक=21 ऑगस्ट 2015|archive-date=2019-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20191112095955/https://www.mpscworld.com/vidhanparishadebaddal-sampurn-mahiti/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== गणसंख्या ==
१/१०  इतकी गणसंख्या असतो.
== अधिवेशन ==

दोन अधिवेशनांमध्ये सहा महिन्यापेक्षा जास्त अंतर नसावे.

== सभापती व उपसभापती ==

विधानपरिषदेत निवडून आलेल्या सदस्यांकडून एका सदस्याची सभापती तर दुसऱ्या एका सदस्याची उपसभापती म्हणून निवड केली जाते.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last1=Patil|first1=Dhanshri|title=विधानपरिषदेबद्दल संपूर्ण माहिती|दुवा=https://www.mpscworld.com/vidhanparishadebaddal-sampurn-mahiti/|ॲक्सेसदिनांक=12 नोव्हेंबर 2019|काम=MPSC World|प्रकाशक=MPSC World|दिनांक=21 ऑगस्ट 2015|archive-date=2019-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20191112095955/https://www.mpscworld.com/vidhanparishadebaddal-sampurn-mahiti/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
== मतदारसंघ आणि सदस्य (७८)==
महाराष्ट्र विधान परिषदेचे अलीकडील सदस्य खालीलप्रमाणे आहेत&lt;ref&gt;http://mls.org.in/pdf2021/winter/list-of-council-member.pdf {{Bare URL PDF|date=March 2022}}&lt;/ref&gt;

=== विधानसभेच्या सदस्यांनी निवडलेले (३०) ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! आमदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! कार्यकाळ सुरुवात
! कार्यकाळ समाप्ती
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''विधानसभेच्या सदस्यांनी निवडलेले'''&lt;/span&gt;
|-
| १
| [[प्रवीण दरेकर]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| ८ जुलै २०२२
| ७ जुलै २०२८
|  
|-
| २
| [[राम शिंदे|राम शंकरराव शिंदे]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| ८ जुलै २०२२
| ७ जुलै २०२८
|  
|-
| ३
| [[श्रीकांत भारतीय]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| ८ जुलै २०२२
| ७ जुलै २०२८
|  
|-
| ४
| [[उमा खापरे]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| ८ जुलै २०२२
| ७ जुलै २०२८
|  
|-
| ५
| [[प्रसाद लाड]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| ८ जुलै २०२२
| ७ जुलै २०२८
|  
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ६
| [[आमश्या फुलजी पाडवी]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; |
| [[शिवसेना]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| rowspan=&quot;2&quot;|८ जुलै २०२२
| rowspan=&quot;2&quot;|७ जुलै २०२८
| २३ नोव्हेंबर २०२४ रोजी राजीनामा ([[महाराष्ट्र विधानसभा|महाराष्ट्र विधानसभेवर]] निवडून गेले)
|-
| [[चंद्रकांत रघुवंशी]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; |
| [[शिवसेना]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २३ नोव्हेंबर २०२४  ते ४ जुलै २०२८ च्या उर्वरीत शेष काळासाठी पोटनिवडणूकीद्वारे निवड 
|-
| ७
| [[रामराजे नाईक निंबाळकर]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| ८ जुलै २०२२
| ७ जुलै २०२८
|  
|-
| ८
| [[सचिन अहिर]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)/meta/color}}&quot; |
| [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| ८ जुलै २०२२
| ७ जुलै २०२८
|  
|-
| ९
| [[भाई जगताप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| ८ जुलै २०२२
| ७ जुलै २०२८
|  
|-
| १०
| [[एकनाथ गणपत खडसे]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| ८ जुलै २०२२
| ७ जुलै २०२८
|  
|-
| ११
| [[पंकजा गोपीनाथ मुंडे]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २८ जुलै २०२४
| २७ जुलै २०३०
|  
|-
| १२
| [[योगेश कुंडलिक टिळेकर]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २८ जुलै २०२४
| २७ जुलै २०३०
|  
|-
| १३
| [[परिणय फुके|परिणय रमेश फुके]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २८ जुलै २०२४
| २७ जुलै २०३०
|  
|-
| १४
| [[अमित गणपत गोरखे]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २८ जुलै २०२४
| २७ जुलै २०३०
|  
|-
| १५
| [[सदाभाऊ खोत]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २८ जुलै २०२४
| २७ जुलै २०३०
|  
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| १६
| [[प्रज्ञा राजीव सातव]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| rowspan=&quot;2&quot;|२८ जुलै २०२४
| rowspan=&quot;2&quot;|२७ जुलै २०३०
| १५ डिसेंबर २०२५ रोजी राजीनामा ([[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षात]] प्रवेश)
|-
| [[प्रज्ञा राजीव सातव]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| १५ डिसेंबर २०२५ ते २७ जुलै २०३० च्या उर्वरीत शेष काळासाठी पोटनिवडणूकीद्वारे निवड (पक्षबदल करून पुन्हा निवडून आल्या)
|-
| १७
| [[कृपाल तुमाने|कृपाल बाळाजी तुमाने]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; |
| [[शिवसेना]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २८ जुलै २०२४
| २७ जुलै २०३०
|  
|-
| १८
| [[भावना पुंडलिकराव गवळी]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; |
| [[शिवसेना]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २८ जुलै २०२४
| २७ जुलै २०३०
|  
|-
| १९
| [[शिवाजीराव गर्जे]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २८ जुलै २०२४
| २७ जुलै २०३०
|  
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| २०
| [[राजेश उत्तम विटेकर]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| rowspan=&quot;2&quot;|२८ जुलै २०२४
| rowspan=&quot;2&quot;|२७ जुलै २०३०
| २३ नोव्हेंबर २०२४ रोजी राजीनामा ([[महाराष्ट्र विधानसभा|महाराष्ट्र विधानसभेवर]] निवडून गेले)
|-
| [[संजय विनायक खोडके]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २३ नोव्हेंबर २०२४ ते २७ जुलै २०३० च्या उर्वरीत शेष काळासाठी पोटनिवडणूकीद्वारे निवड  
|-
| २१
| [[मिलिंद नार्वेकर]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)/meta/color}}&quot; |
| [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| २८ जुलै २०२४
| २७ जुलै २०३०
|  
|-
| २२
| [[प्रमोद जठार]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| १४ मे २०२६
| १३ मे २०३२
|  
|-
| २३
| [[सुनील कर्जतकर]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| १४ मे २०२६
| १३ मे २०३२
|  
|-
| २४
| [[संजय भेंडे]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| १४ मे २०२६
| १३ मे २०३२
|  
|-
| २५
| [[माधवी नाईक]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| १४ मे २०२६
| १३ मे २०३२
|  
|-
| २६
| [[विवेक कोल्हे]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| १४ मे २०२६
| १३ मे २०३२
|  
|-
| २७
| [[बच्चू कडू|ओमप्रकाश बाबाराव ''बच्चू'' कडू]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; |
| [[शिवसेना]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| १४ मे २०२६
| १३ मे २०३२
|  
|-
| २८
| [[नीलम गोऱ्हे|डॉ. नीलम दिवाकर गोऱ्हे]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; |
| [[शिवसेना]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| १४ मे २०२६
| १३ मे २०३२
|  
|-
| २९
| [[झीशान सिद्दिकी|झीशान झियाउद्दीन सिद्दिकी]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| १४ मे २०२६
| १३ मे २०३२
|  
|-
| ३०
| [[अंबादास दानवे|अंबादास एकनाथराव दानवे]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)/meta/color}}&quot; |
| [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| १४ मे २०२६
| १३ मे २०३२
|  
|}

=== स्थानिक प्राधिकरणांच्या मतदारसंघातून निवडून आलेले (२२) ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! आमदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! कार्यकाळ सुरुवात
! कार्यकाळ समाप्ती
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;10&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''स्थानिक प्राधिकरणांच्या मतदारसंघातून निवडून आलेले'''&lt;/span&gt; 
|-
| १
| [[मुंबई स्थानिक प्राधिकरण विधान परिषद मतदारसंघ|मुंबई I]] 
| [[सुनील शिंदे]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)/meta/color}}&quot; |
| [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| २ जानेवारी २०२२
| १ जानेवारी २०२८
|  
|-
| २
| [[मुंबई स्थानिक प्राधिकरण विधान परिषद मतदारसंघ|मुंबई II]] 
| [[राजहंस धनंजय सिंह]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २ जानेवारी २०२२
| १ जानेवारी २०२८
|  
|-
| ३
| [[धुळे-नंदूरबार स्थानिक प्राधिकरण विधान परिषद मतदारसंघ|धुळे-नंदूरबार]] 
| [[अमरीश रसिकलाल पटेल]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २ जानेवारी २०२२
| १ जानेवारी २०२८
|  
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ४
| rowspan=&quot;2&quot;|[[नागपूर स्थानिक प्राधिकरण विधान परिषद मतदारसंघ|नागपूर]] 
| [[चंद्रशेखर बावनकुळे|चंद्रशेखर कृष्णराव बावनकुळे]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २ जानेवारी २०२२
| १ जानेवारी २०२८
| २३ नोव्हेंबर २०२४ रोजी राजीनामा ([[महाराष्ट्र विधानसभा|महाराष्ट्र विधानसभेवर]] निवडून गेले)
|-
| [[राजीव भास्कर पोतदार]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २२ जून २०२६
| १ जानेवारी २०२८
| २३ नोव्हेंबर २०२४ ते १ जानेवारी २०२८ या उर्वरीत शेष काळासाठी २२ जून २०२६ रोजी पोट-निवडणूकीद्वारे निवड
|-
| ५
| [[अकोला-वाशिम-बुलढाणा स्थानिक प्राधिकरण विधान परिषद मतदारसंघ|अकोला-वाशिम-बुलढाणा]] 
| [[वसंत खंडेलवाल]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २ जानेवारी २०२२
| १ जानेवारी २०२८
| 
|-
| ६
| [[कोल्हापूर स्थानिक प्राधिकरण विधान परिषद मतदारसंघ|कोल्हापूर]] 
| [[सतेज पाटील|सतेज ज्ञानदेवराव पाटील]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| २ जानेवारी २०२२
| १ जानेवारी २०२८
| 
|-
| ७
| [[औरंगाबाद-जालना स्थानिक प्राधिकरण विधान परिषद मतदारसंघ|औरंगाबाद-जालना]] 
| [[सुहास त्र्यंबक शिरसाट]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २२ जून २०२६ 
| २१ जून २०२६
|  
|-
| ८
| [[उस्मानाबाद-लातूर-बीड स्थानिक प्राधिकरण विधान परिषद मतदारसंघ|उस्मानाबाद-लातूर-बीड]] 
| [[बसवराज माधवराव पाटील]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २२ जून २०२६ 
| २१ जून २०२६
|  
|-
| ९
| [[अमरावती स्थानिक प्राधिकरण विधान परिषद मतदारसंघ|अमरावती]] 
| [[प्रवीण रामचंद्र पोते]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २२ जून २०२६ 
| २१ जून २०२६
| 
|-
| १०
| [[वर्धा-चंद्रपूर-गडचिरोली स्थानिक प्राधिकरण विधान परिषद मतदारसंघ|वर्धा-चंद्रपूर-गडचिरोली]] 
| [[अरुण हनुमंत लखानी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २२ जून २०२६ 
| २१ जून २०२६
| 
|-
| ११
| [[नाशिक स्थानिक प्राधिकरण विधान परिषद मतदारसंघ|नाशिक]] 
| [[गोकुळ बबन गीते]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |  
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २२ जून २०२६ 
| २१ जून २०२६
| 
|-
| १२
| [[परभणी-हिंगोली स्थानिक प्राधिकरण विधान परिषद मतदारसंघ|परभणी-हिंगोली]] 
| [[सईद शर्गुल खान]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; |  
| [[शिवसेना]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २२ जून २०२६ 
| २१ जून २०२६
| 
|-
| १३
| [[रायगड-रत्‍नागिरी-सिंधुदुर्ग स्थानिक प्राधिकरण विधान परिषद मतदारसंघ|रायगड-रत्‍नागिरी-सिंधुदुर्ग]] 
| अनिकेत सुनील तटकरे
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |  
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २२ जून २०२६ 
| २१ जून २०२६
| 
|-
| १४
| [[जळगाव स्थानिक प्राधिकरण विधान परिषद मतदारसंघ|जळगाव]] 
| [[नंदकिशोर भागवत महाजन]] 
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २२ जून २०२६ 
| २१ जून २०२६
| 
|-
| १५
| [[भंडारा-गोंदिया स्थानिक प्राधिकरण विधान परिषद मतदारसंघ|भंडारा-गोंदिया]] 
| [[अविनाश आनंदराव ब्राम्हणकर]]   
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २२ जून २०२६ 
| २१ जून २०२६
| 
|-
| १६
| [[पुणे स्थानिक प्राधिकरण विधान परिषद मतदारसंघ|पुणे]] 
| [[विक्रम संजय काकडे]] 
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |  
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २२ जून २०२६ 
| २१ जून २०२६
| 
|-
| १७
| [[सांगली-सातारा स्थानिक प्राधिकरण विधान परिषद मतदारसंघ|सांगली-सातारा]]
| [[धैर्यशील ज्ञानदेव कदम]]       
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २२ जून २०२६ 
| २१ जून २०२६
|  
|-
| १८
| [[नांदेड स्थानिक प्राधिकरण विधान परिषद मतदारसंघ|नांदेड]] 
| [[अमर राजूरकर]]      
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २२ जून २०२६ 
| २१ जून २०२६
|  
|-
| १९
| [[यवतमाळ स्थानिक प्राधिकरण विधान परिषद मतदारसंघ|यवतमाळ]] 
| [[दुष्यंत सतीश चतुर्वेदी]]   
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; |  
| [[शिवसेना]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २२ जून २०२६ 
| २१ जून २०२६
| 
|-
| २०
| [[ठाणे-पालघर स्थानिक प्राधिकरण विधान परिषद मतदारसंघ|ठाणे-पालघर]] 
| [[रविंद्र सदानंद फाटक]]      
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; |  
| [[शिवसेना]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २२ जून २०२६ 
| २१ जून २०२६
| 
|-
| २१
| [[अहमदनगर स्थानिक प्राधिकरण विधान परिषद मतदारसंघ|अहमदनगर]] 
| [[प्राजक्त तनपुरे|प्राजक्त प्रसाद तनपुरे]]          
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २२ जून २०२६ 
| २१ जून २०२६
|  
|-
| २२
| [[सोलापूर स्थानिक प्राधिकरण विधान परिषद मतदारसंघ|सोलापूर]] 
| [[राजेंद्र राऊत|राजेंद्र विठ्ठल राऊत]]          
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| २२ जून २०२६ 
| २१ जून २०२६
|  
|}

=== शिक्षक मतदारसंघातून निवडून आलेले (७) ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! आमदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! कार्यकाळ सुरुवात
! कार्यकाळ समाप्ती
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;10&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''शिक्षक मतदारसंघातून निवडून आलेले'''&lt;/span&gt; 
|-
| १
| [[पुणे शिक्षक विधान परिषद मतदारसंघ|पुणे]] 
| [[जयंत आसगावकर]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| ७ डिसेंबर २०२०
| ६ डिसेंबर २०२६
|  
|-
| २
| [[अमरावती शिक्षक विधान परिषद मतदारसंघ|अमरावती]] 
| [[किरण सरनाईक]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| ७ डिसेंबर २०२०
| ६ डिसेंबर २०२६
|  
|-
| ३
| [[कोकण शिक्षक विधान परिषद मतदारसंघ|कोकण]] 
| [[ज्ञानेश्वर बारकू म्हात्रे]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| ८ फेब्रुवारी २०२३
| ७ फेब्रुवारी २०२९
|  
|-
| ४
| [[औरंगाबाद शिक्षक विधान परिषद मतदारसंघ|औरंगाबाद]] 
| [[विक्रम काळे|विक्रम वसंतराव काळे]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| ८ फेब्रुवारी २०२३
| ७ फेब्रुवारी २०२९
| 
|-
| ५
| [[नागपूर शिक्षक विधान परिषद मतदारसंघ|नागपूर]] 
| [[सुधाकर गोविंद आडबाले]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| ८ फेब्रुवारी २०२३
| ७ फेब्रुवारी २०२९
|  
|-
| ६
| [[मुंबई शिक्षक विधान परिषद मतदारसंघ|मुंबई]] 
| [[जगन्नाथ अभ्यंकर]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)/meta/color}}&quot; |
| [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| ८ जुलै २०२४
| ७ जुलै २०३०
|  
|-
| ७
| [[नाशिक शिक्षक विधान परिषद मतदारसंघ|नाशिक]] 
| [[किशोर दराडे]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; |
| [[शिवसेना]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| ८ जुलै २०२४
| ७ जुलै २०३०
|  
|}

=== पदवीधर मतदारसंघातून निवडून आलेले (७) ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! आमदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! कार्यकाळ सुरुवात
! कार्यकाळ समाप्ती
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;10&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''पदवीधर मतदारसंघातून निवडून आलेले'''&lt;/span&gt; 
|-
| १
| [[नागपूर पदवीधर विधान परिषद मतदारसंघ|नागपूर]] 
| [[अभिजीत वामनराव वंजारी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| ७ डिसेंबर २०२०
| ६ डिसेंबर २०२६
|  
|-
| २
| [[संभाजीनगर पदवीधर विधान परिषद मतदारसंघ]] 
| [[सतीश भानूदास चव्हाण]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| ७ डिसेंबर २०२०
| ६ डिसेंबर २०२६
|  
|-
| ३
| [[पुणे पदवीधर विधान परिषद मतदारसंघ|पुणे]] 
| [[अरुण गणपती लाड]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| ७ डिसेंबर २०२०
| ६ डिसेंबर २०२६
|  
|-
| ४
| [[अमरावती पदवीधर विधान परिषद मतदारसंघ|अमरावती]] 
| [[धिरज रामभाऊ लिंगाडे]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| ८ फेब्रुवारी २०२३
| ७ फेब्रुवारी २०२९
|  
|-
| ५
| [[नाशिक पदवीधर विधान परिषद मतदारसंघ|नाशिक]] 
| [[सत्यजित तांबे पाटील|सत्यजित सुधीर तांबे]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| ८ फेब्रुवारी २०२३
| ७ फेब्रुवारी २०२९
|  
|-
| ६
| [[कोकण पदवीधर विधान परिषद मतदारसंघ|कोकण]] 
| [[निरंजन डावखरे]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| ८ जुलै २०२४
| ७ जुलै २०३०
|  
|-
| ७
| [[मुंबई पदवीधर विधान परिषद मतदारसंघ|मुंबई]] 
| [[अनिल परब]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)/meta/color}}&quot; |
| [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| ८ जुलै २०२४
| ७ जुलै २०३०
|  
|}

=== राज्यपाल नामनिर्देशित (१२) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! आमदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! कार्यकाळ सुरुवात
! कार्यकाळ समाप्ती
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''मनोनित आमदार'''&lt;/span&gt;
|-
| १
| [[चित्रा वाघ]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| १६ ऑक्टोबर २०२४
| १५ ऑक्टोबर २०३०
|  
|-
| २
| [[विक्रांत पाटील]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| १६ ऑक्टोबर २०२४
| १५ ऑक्टोबर २०३०
|  
|-
| ३
| [[बाबूसिंह महाराज राठोड]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| १६ ऑक्टोबर २०२४
| १५ ऑक्टोबर २०३०
|  
|-
| ४
| [[हेमंत श्रीराम पाटील]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; |
| [[शिवसेना]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| १६ ऑक्टोबर २०२४
| १५ ऑक्टोबर २०३०
|  
|-
| ५
| [[मनीषा कायंदे]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; |
| [[शिवसेना]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| १६ ऑक्टोबर २०२४
| १५ ऑक्टोबर २०३०
|  
|-
| ६
| [[पंकज छगन भुजबळ]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| १६ ऑक्टोबर २०२४
| १५ ऑक्टोबर २०३०
|  
|-
| ७
| [[इद्रिस नाईकवाडी]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}}&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| १६ ऑक्टोबर २०२४
| १५ ऑक्टोबर २०३०
|  
|-
| ८
| colspan=&quot;8&quot; rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot;| ''२०२० पासून रिक्त''
|-
| ९
|-
| १०
|-
| ११
|-
| १२
|}
==२०२६ सालच्या पोट-निवडणूका==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! तारीख
! मतदारसंघ
! मूळ आमदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! मूळ कार्यकाळ सुरुवात
! मूळ कार्यकाळ समाप्ती 
! पोट-निवडणूक कारण
! निर्वाचित आमदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! शेष कार्यकाळ सुरुवात
! शेष कार्यकाळ समाप्ती
|-
| १२ मे २०२६
| [[महाराष्ट्र विधानसभा|विधानसभेच्या सदस्यांनी निवडलेले]] 
| [[प्रज्ञा राजीव सातव]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| २८ जुलै २०२४
| २७ जुलै २०३०
| राजीनामा
| [[प्रज्ञा राजीव सातव]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| १२ मे २०२६
| २७ जुलै २०३०
|-
| १८ जून २०२६
| [[नागपूर स्थानिक प्राधिकरण विधान परिषद मतदारसंघ|नागपूर स्थानिक प्राधिकरण]] 
| [[चंद्रशेखर बावनकुळे|चंद्रशेखर कृष्णराव बावनकुळे]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| २ जानेवारी २०२२
| १ जानेवारी २०२८
| राजीनामा
| [[राजीव भास्कर पोतदार]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| २२ जून २०२६ 
| १ जानेवारी २०२८
|}

== बाह्य दुवे ==
# http://103.23.150.139/Home/Index
# https://www.mpscworld.com/bharatiy-nyayvyavashtebaddal-sampurn-mahiti/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191112100101/https://www.mpscworld.com/bharatiy-nyayvyavashtebaddal-sampurn-mahiti/ |date=2019-11-12 }}
# https://www.mpscworld.com/vidhanparishadebaddal-sampurn-mahiti/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191112095955/https://www.mpscworld.com/vidhanparishadebaddal-sampurn-mahiti/ |date=2019-11-12 }}
#http://mls.org.in/pdf/Margdarshika.pdf

== संदर्भ आणि नोंदी ==

{{भारताची विधिमंडळे}}
[[वर्ग:महाराष्ट्र शासन]]
[[वर्ग:विधान परिषद]]

&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>jm3qigh4h23cg4xrgrh6kjt0d6g96cz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>एच.डी. देवेगौडा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>249641</id>
    <redirect title="ह.दो. देवेगौड" />
    <revision>
      <id>2721826</id>
      <parentid>2696789</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T01:00:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[ह. दो. देवेगौड]] to [[ह.दो. देवेगौड]]</comment>
      <origin>2721826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="eiidj9b8kyaruomuyv35fi3ws614hx1" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[ह.दो. देवेगौड]]</text>
      <sha1>eiidj9b8kyaruomuyv35fi3ws614hx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सुभाष राजाराम देसाई</title>
    <ns>0</ns>
    <id>251271</id>
    <revision>
      <id>2721756</id>
      <parentid>2540165</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:50:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52310-38</username>
        <id>187943</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2721756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5403" sha1="rdeph8mnhmcbs6nnmqp7osw4og4fmgk" xml:space="preserve">{{गल्लत|सुभाष देसाई}}
{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| सन्मानवाचक पूर्वप्रत्यय =
| नाव = सुभाष देसाई
| सन्मानवाचक प्रत्यय = माजी मंत्री
| चित्र =
| चित्र आकारमान =
| लघुचित्र =
| चित्र शीर्षक =
| क्रम = 
| पद = [[महाराष्ट्र शासन|उद्योग, खनिकर्म, मराठी भाषा मंत्री, महाराष्ट्र]]
| कार्यकाळ_आरंभ = ३० डिसेंबर २०१९
| कार्यकाळ_समाप्ती =
| उपराष्ट्रपती =
| उपपंतप्रधान =
| डेप्युटी =
| लेफ्टनंट =
| सम्राट =
| राष्ट्रपती =
| पंतप्रधान =
| राज्यपाल = [[भगतसिंग कोश्यारी]]
| गव्हर्नर-जनरल =
| मागील =
| पुढील =
| मतदारसंघ =
| बहुमत =
| क्रम2 = 
| पद2 = 
| कार्यकाळ_आरंभ2        = 
| कार्यकाळ_समाप्ती2        = 
| उपराष्ट्रपती2      = 
| उपपंतप्रधान2  = 
| डेप्युटी2             = 
| लेफ्टनंट2         = 
| सम्राट2            = 
| राष्ट्रपती2          = 
| पंतप्रधान2      = 
| राज्यपाल2           = 
| मागील2         = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| पुढील2          = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| मतदारसंघ2       = 
| जन्मदिनांक           = 
| जन्मस्थान            = 
| मृत्युदिनांक           = 
| मृत्युस्थान            = 
| राष्ट्रीयत्व               = भारतीय
| पक्ष                  = [[शिवसेना]]
| शिक्षण                 =
| इतरपक्ष               = 
| आई                  =
| वडील                  =
| पती                  = 
| पत्नी                  =
| नाते                  =
| अपत्ये                =
| निवास                =
| शाळा_महाविद्यालय      = 
| व्यवसाय              = राजकारण
| धंदा                  =
| सही                  =
| संकेतस्थळ             = 
| तळटीपा               =
}}

'''सुभाष राजाराम देसाई''' हे एक [[भारतीय]] राजकारणी आहेत. ते [[महाराष्ट्र शासन|महाराष्ट्राचे]] [[उद्योग]], खनिकर्म, [[मराठी]] भाषा या विभागांचे विद्यमान कॅबिनेट मंत्री होते. ते [[महाराष्ट्र विधानपरिषद|महाराष्ट्र विधानपरिषदेचे]] सदस्य आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/marathi/india-50944457|title=उद्धव ठाकरे सरकारच्या मंत्र्यांची संपूर्ण यादी: पक्ष आणि खाती|date=5 जानेवारी 2020|via=www.bbc.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://divyamarathi.bhaskar.com/news/maha-cabinet-expansion-first-cabinet-expansion-of-maha-government-led-by-cm-uddhav-thackeray-126407251.html|title=फडणवीस गेले, अजित पवार मात्र पुन्हा आले! उपमुख्यमंत्र्यासह २५ कॅबिनेट,१० राज्यमंत्र्यांना शपथ|website=Divya Marathi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.esakal.com/maharashtra/allocation-portfolios-chief-minister-uddhav-thackeray-declared-249311|title=अखेर खातेवाटप जाहीर; 'या'  असतील 'ही' खाती &amp;#124; eSakal|website=www.esakal.com}}&lt;/ref&gt;

महाराष्ट्र सत्तासंघर्ष मधील मुख्य सचिव, महाराष्ट्र शासन यांच्याविरुद्ध च्या खटला ते सर्वोच्च न्यायालयात दाखल केला होता.

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:महाराष्ट्र विधानपरिषदेचे सदस्य]]
[[वर्ग:महाराष्ट्राच्या १२ व्या विधानसभेचे सदस्य]]
[[वर्ग:शिवसेनेतील राजकारणी]]
[[वर्ग:गोरेगावचे आमदार]]</text>
      <sha1>rdeph8mnhmcbs6nnmqp7osw4og4fmgk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721757</id>
      <parentid>2721756</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:52:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52310-38</username>
        <id>187943</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2721757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5467" sha1="l7hgqntct9txtjfx23c6le1zpt42tn3" xml:space="preserve">{{गल्लत|सुभाष देसाई}}
{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| सन्मानवाचक पूर्वप्रत्यय =
| नाव = सुभाष देसाई
| सन्मानवाचक प्रत्यय = माजी मंत्री
| चित्र =
| चित्र आकारमान =
| लघुचित्र =
| चित्र शीर्षक =
| क्रम = 
| पद = [[महाराष्ट्र शासन|उद्योग, खनिकर्म, मराठी भाषा मंत्री, महाराष्ट्र]]
| कार्यकाळ_आरंभ = ३० डिसेंबर २०१९
| कार्यकाळ_समाप्ती =
| उपराष्ट्रपती =
| उपपंतप्रधान =
| डेप्युटी =
| लेफ्टनंट =
| सम्राट =
| राष्ट्रपती =
| पंतप्रधान =
| राज्यपाल = [[भगतसिंग कोश्यारी]]
| गव्हर्नर-जनरल =
| मागील =
| पुढील =
| मतदारसंघ =
| बहुमत =
| क्रम2 = 
| पद2 = 
| कार्यकाळ_आरंभ2        = 
| कार्यकाळ_समाप्ती2        = 
| उपराष्ट्रपती2      = 
| उपपंतप्रधान2  = 
| डेप्युटी2             = 
| लेफ्टनंट2         = 
| सम्राट2            = 
| राष्ट्रपती2          = 
| पंतप्रधान2      = 
| राज्यपाल2           = 
| मागील2         = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| पुढील2          = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| मतदारसंघ2       = 
| जन्मदिनांक           = 
| जन्मस्थान            = 
| मृत्युदिनांक           = 
| मृत्युस्थान            = 
| राष्ट्रीयत्व               = भारतीय
| पक्ष                  = [[शिवसेना]]
| शिक्षण                 =
| इतरपक्ष               = 
| आई                  =
| वडील                  =
| पती                  = 
| पत्नी                  =
| नाते                  =
| अपत्ये                =
| निवास                =
| शाळा_महाविद्यालय      = 
| व्यवसाय              = राजकारण
| धंदा                  =
| सही                  =
| संकेतस्थळ             = 
| तळटीपा               =
}}

'''सुभाष राजाराम देसाई''' हे एक [[भारतीय]] राजकारणी आहेत. ते [[महाराष्ट्र शासन|महाराष्ट्राचे]] [[उद्योग]], खनिकर्म, [[मराठी]] भाषा या विभागांचे विद्यमान कॅबिनेट मंत्री होते. ते [[महाराष्ट्र विधानपरिषद|महाराष्ट्र विधानपरिषदेचे]] सदस्य आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/marathi/india-50944457|title=उद्धव ठाकरे सरकारच्या मंत्र्यांची संपूर्ण यादी: पक्ष आणि खाती|date=5 जानेवारी 2020|via=www.bbc.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://divyamarathi.bhaskar.com/news/maha-cabinet-expansion-first-cabinet-expansion-of-maha-government-led-by-cm-uddhav-thackeray-126407251.html|title=फडणवीस गेले, अजित पवार मात्र पुन्हा आले! उपमुख्यमंत्र्यासह २५ कॅबिनेट,१० राज्यमंत्र्यांना शपथ|website=Divya Marathi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.esakal.com/maharashtra/allocation-portfolios-chief-minister-uddhav-thackeray-declared-249311|title=अखेर खातेवाटप जाहीर; 'या'  असतील 'ही' खाती &amp;#124; eSakal|website=www.esakal.com}}&lt;/ref&gt;

[[महाराष्ट्र सत्तासंघर्ष]]मधील मुख्य सचिव, महाराष्ट्र शासन यांच्याविरुद्धच्या खटला यांनीच सर्वोच्च न्यायालयात दाखल केला होता, जो मैलाचा दगड ठरला.

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:महाराष्ट्र विधानपरिषदेचे सदस्य]]
[[वर्ग:महाराष्ट्राच्या १२ व्या विधानसभेचे सदस्य]]
[[वर्ग:शिवसेनेतील राजकारणी]]
[[वर्ग:गोरेगावचे आमदार]]</text>
      <sha1>l7hgqntct9txtjfx23c6le1zpt42tn3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अनिल परब</title>
    <ns>0</ns>
    <id>251496</id>
    <revision>
      <id>2721752</id>
      <parentid>2540164</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:47:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52310-38</username>
        <id>187943</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2721752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4750" sha1="a7eu7ff3323c8oapmmf1wtrjft75cfe" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| सन्मानवाचक पूर्वप्रत्यय = डॉ.
| नाव = {{लेखनाव}}
| सन्मानवाचक प्रत्यय = माजी मंत्री
| चित्र =
| चित्र आकारमान =
| लघुचित्र =
| चित्र शीर्षक =
| क्रम = 
| पद = [[महाराष्ट्र शासन|परिवहन व संसदीय कार्यमंत्री, महाराष्ट्र]]
| कार्यकाळ_आरंभ = ३० डिसेंबर २०१९
| कार्यकाळ_समाप्ती =
| उपराष्ट्रपती =
| उपपंतप्रधान =
| डेप्युटी =
| लेफ्टनंट =
| सम्राट =
| राष्ट्रपती =
| पंतप्रधान =
| राज्यपाल = [[भगतसिंग कोश्यारी]]
| गव्हर्नर-जनरल =
| मागील =
| पुढील =
| मतदारसंघ =
| बहुमत =
| क्रम2 = 
| पद2 = 
| कार्यकाळ_आरंभ2        = 
| कार्यकाळ_समाप्ती2        = 
| उपराष्ट्रपती2      = 
| उपपंतप्रधान2  = 
| डेप्युटी2             = 
| लेफ्टनंट2         = 
| सम्राट2            = 
| राष्ट्रपती2          = 
| पंतप्रधान2      = 
| राज्यपाल2           = 
| मागील2         = &lt;!-- अंक बद्दलुन आठ वेळा वापरु शकतो --&gt;
| पुढील2          = &lt;!-- अंक बद्दलुन आठ वेळा वापरु शकतो --&gt;
| मतदारसंघ2       = 
| जन्मदिनांक           = 
| जन्मस्थान            = 
| मृत्युदिनांक           = 
| मृत्युस्थान            = 
| राष्ट्रीयत्व               = भारतीय
| पक्ष                  = [[शिवसेना]]
| शिक्षण                 =
| इतरपक्ष               = 
| आई                  =
| वडील                  =
| पती                  = 
| पत्नी                  =
| नाते                  =
| अपत्ये                =
| निवास                =
| शाळा_महाविद्यालय      = 
| व्यवसाय              = राजकारण
| धंदा                  =
| सही                  =
| संकेतस्थळ             = 
| तळटीपा               =
}}

'''ॲड. अनिल परब''' हे एक भारतीय राजकारणी आहेत. ते [[महाराष्ट्र शासन|महाराष्ट्राचे]] परिवहन व संसदीय कार्य या विभागांचे विद्यमान कॅबिनेट मंत्री आहेत. ते [[महाराष्ट्र विधानपरिषद|महाराष्ट्र विधानपरिषदेच्या]] पदवीधर मतदारसंघातून सदस्य आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/marathi/india-50944457|title=उद्धव ठाकरे सरकारच्या मंत्र्यांची संपूर्ण यादी: पक्ष आणि खाती|दिनांक=5 जाने, 2020|via=www.bbc.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://divyamarathi.bhaskar.com/news/maha-cabinet-expansion-first-cabinet-expansion-of-maha-government-led-by-cm-uddhav-thackeray-126407251.html|title=फडणवीस गेले, अजित पवार मात्र पुन्हा आले! उपमुख्यमंत्र्यासह २५ कॅबिनेट,१० राज्यमंत्र्यांना शपथ|website=Divya Marathi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.esakal.com/maharashtra/allocation-portfolios-chief-minister-uddhav-thackeray-declared-249311|title=अखेर खातेवाटप जाहीर; 'या' मंत्र्यांकडे असतील 'ही' खाती &amp;#124; eSakal|website=www.esakal.com}}&lt;/ref&gt;

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी]]

[[वर्ग:महाराष्ट्र विधानपरिषदेचे सदस्य]]</text>
      <sha1>a7eu7ff3323c8oapmmf1wtrjft75cfe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721753</id>
      <parentid>2721752</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:47:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52310-38</username>
        <id>187943</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2721753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4766" sha1="06141ggkskhgptpbn5cen3h5xmwc24n" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| सन्मानवाचक पूर्वप्रत्यय = डॉ.
| नाव = {{लेखनाव}}
| सन्मानवाचक प्रत्यय = माजी मंत्री
| चित्र =
| चित्र आकारमान =
| लघुचित्र =
| चित्र शीर्षक =
| क्रम = 
| पद = [[महाराष्ट्र शासन|परिवहन व संसदीय कार्यमंत्री, महाराष्ट्र]]
| कार्यकाळ_आरंभ = ३० डिसेंबर २०१९
| कार्यकाळ_समाप्ती =
| उपराष्ट्रपती =
| उपपंतप्रधान =
| डेप्युटी =
| लेफ्टनंट =
| सम्राट =
| राष्ट्रपती =
| पंतप्रधान =
| राज्यपाल = [[भगतसिंग कोश्यारी]]
| गव्हर्नर-जनरल =
| मागील =
| पुढील =
| मतदारसंघ =
| बहुमत =
| क्रम2 = 
| पद2 = 
| कार्यकाळ_आरंभ2        = 
| कार्यकाळ_समाप्ती2        = 
| उपराष्ट्रपती2      = 
| उपपंतप्रधान2  = 
| डेप्युटी2             = 
| लेफ्टनंट2         = 
| सम्राट2            = 
| राष्ट्रपती2          = 
| पंतप्रधान2      = 
| राज्यपाल2           = 
| मागील2         = &lt;!-- अंक बद्दलुन आठ वेळा वापरु शकतो --&gt;
| पुढील2          = &lt;!-- अंक बद्दलुन आठ वेळा वापरु शकतो --&gt;
| मतदारसंघ2       = 
| जन्मदिनांक           = 
| जन्मस्थान            = 
| मृत्युदिनांक           = 
| मृत्युस्थान            = 
| राष्ट्रीयत्व               = भारतीय
| पक्ष                  = [[शिवसेना]]
| शिक्षण                 =
| इतरपक्ष               = 
| आई                  =
| वडील                  =
| पती                  = 
| पत्नी                  =
| नाते                  =
| अपत्ये                =
| निवास                =
| शाळा_महाविद्यालय      = 
| व्यवसाय              = राजकारण
| धंदा                  =
| सही                  =
| संकेतस्थळ             = 
| तळटीपा               =
}}

'''ॲड. अनिल परब''' हे एक भारतीय राजकारणी आहेत. ते [[महाराष्ट्र शासन|महाराष्ट्राचे]] परिवहन व संसदीय कार्य या विभागांचे विद्यमान कॅबिनेट मंत्री आहेत. ते [[महाराष्ट्र विधानपरिषद|महाराष्ट्र विधानपरिषदेच्या]] मुंबई पदवीधर मतदारसंघातून सदस्य आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/marathi/india-50944457|title=उद्धव ठाकरे सरकारच्या मंत्र्यांची संपूर्ण यादी: पक्ष आणि खाती|दिनांक=5 जाने, 2020|via=www.bbc.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://divyamarathi.bhaskar.com/news/maha-cabinet-expansion-first-cabinet-expansion-of-maha-government-led-by-cm-uddhav-thackeray-126407251.html|title=फडणवीस गेले, अजित पवार मात्र पुन्हा आले! उपमुख्यमंत्र्यासह २५ कॅबिनेट,१० राज्यमंत्र्यांना शपथ|website=Divya Marathi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.esakal.com/maharashtra/allocation-portfolios-chief-minister-uddhav-thackeray-declared-249311|title=अखेर खातेवाटप जाहीर; 'या' मंत्र्यांकडे असतील 'ही' खाती &amp;#124; eSakal|website=www.esakal.com}}&lt;/ref&gt;

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी]]

[[वर्ग:महाराष्ट्र विधानपरिषदेचे सदस्य]]</text>
      <sha1>06141ggkskhgptpbn5cen3h5xmwc24n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721754</id>
      <parentid>2721753</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:48:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52310-38</username>
        <id>187943</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2721754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4785" sha1="jvqhjqnvm94ttui7uwoxxfxy0muma3d" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| सन्मानवाचक पूर्वप्रत्यय = डॉ.
| नाव = {{लेखनाव}}
| सन्मानवाचक प्रत्यय = माजी मंत्री
| चित्र =
| चित्र आकारमान =
| लघुचित्र =
| चित्र शीर्षक =
| क्रम = 
| पद = [[महाराष्ट्र शासन|परिवहन व संसदीय कार्यमंत्री, महाराष्ट्र]]
| कार्यकाळ_आरंभ = ३० डिसेंबर २०१९
| कार्यकाळ_समाप्ती =
| उपराष्ट्रपती =
| उपपंतप्रधान =
| डेप्युटी =
| लेफ्टनंट =
| सम्राट =
| राष्ट्रपती =
| पंतप्रधान =
| राज्यपाल = [[भगतसिंग कोश्यारी]]
| गव्हर्नर-जनरल =
| मागील =
| पुढील =
| मतदारसंघ =
| बहुमत =
| क्रम2 = 
| पद2 = 
| कार्यकाळ_आरंभ2        = 
| कार्यकाळ_समाप्ती2        = 
| उपराष्ट्रपती2      = 
| उपपंतप्रधान2  = 
| डेप्युटी2             = 
| लेफ्टनंट2         = 
| सम्राट2            = 
| राष्ट्रपती2          = 
| पंतप्रधान2      = 
| राज्यपाल2           = 
| मागील2         = &lt;!-- अंक बद्दलुन आठ वेळा वापरु शकतो --&gt;
| पुढील2          = &lt;!-- अंक बद्दलुन आठ वेळा वापरु शकतो --&gt;
| मतदारसंघ2       = 
| जन्मदिनांक           = 
| जन्मस्थान            = 
| मृत्युदिनांक           = 
| मृत्युस्थान            = 
| राष्ट्रीयत्व               = भारतीय
| पक्ष                  = [[शिवसेना]]
| शिक्षण                 =
| इतरपक्ष               = 
| आई                  =
| वडील                  =
| पती                  = 
| पत्नी                  =
| नाते                  =
| अपत्ये                =
| निवास                =
| शाळा_महाविद्यालय      = 
| व्यवसाय              = राजकारण
| धंदा                  =
| सही                  =
| संकेतस्थळ             = 
| तळटीपा               =
}}

'''ॲड. अनिल परब''' हे एक भारतीय राजकारणी आहेत. ते [[महाराष्ट्र शासन|महाराष्ट्राचे]] परिवहन व संसदीय कार्य या विभागांचे विद्यमान कॅबिनेट मंत्री आहेत.
* डॉ.परब हे [[महाराष्ट्र विधानपरिषद|महाराष्ट्र विधानपरिषदेच्या]] मुंबई पदवीधर मतदारसंघातून सदस्य आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/marathi/india-50944457|title=उद्धव ठाकरे सरकारच्या मंत्र्यांची संपूर्ण यादी: पक्ष आणि खाती|दिनांक=5 जाने, 2020|via=www.bbc.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://divyamarathi.bhaskar.com/news/maha-cabinet-expansion-first-cabinet-expansion-of-maha-government-led-by-cm-uddhav-thackeray-126407251.html|title=फडणवीस गेले, अजित पवार मात्र पुन्हा आले! उपमुख्यमंत्र्यासह २५ कॅबिनेट,१० राज्यमंत्र्यांना शपथ|website=Divya Marathi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.esakal.com/maharashtra/allocation-portfolios-chief-minister-uddhav-thackeray-declared-249311|title=अखेर खातेवाटप जाहीर; 'या' मंत्र्यांकडे असतील 'ही' खाती &amp;#124; eSakal|website=www.esakal.com}}&lt;/ref&gt;

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी]]

[[वर्ग:महाराष्ट्र विधानपरिषदेचे सदस्य]]</text>
      <sha1>jvqhjqnvm94ttui7uwoxxfxy0muma3d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>समुद्रांची यादी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>254012</id>
    <revision>
      <id>2721760</id>
      <parentid>2715974</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:56:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पुनर्लेखन</comment>
      <origin>2721760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39969" sha1="su5gm4jfhz47twf0ymahysgtxofstwi" xml:space="preserve">{{short description|जागतिक महासागराच्या मोठ्या विभागांमध्ये, पाण्याचे क्षेत्र यासह विविध प्रकारचे गल्फ, झुबके, खाडी आणि सामुद्रधुनी म्हणून ओळखले जाते.}}
[[चित्र:Oceans and seas boundaries map-en.svg|thumb|400px|[[आंतरराष्ट्रीय हायड्रोग्राफिक संघटना|आंतरराष्ट्रीय हायड्रोग्राफिक संघटनेने]] निश्चित केलेल्या उपसमुद्रांच्या (Marginal seas) सीमा.&lt;ref&gt;[https://epic.awi.de/id/eprint/29772/1/IHO1953a.pdf INTERNATIONAL HYDROGRAPHIC ORGANIZATION – LIMITS OF OCEANS AND SEAS]&lt;/ref&gt;]]

ही जागतिक महासागरातील ([[Ocean#World Ocean|जागतिक महासागर]]) विविध **समुद्रांची यादी** आहे. यामध्ये उपसमुद्र (Marginal seas), सागरी जलक्षेत्रे, विविध [[खाडी|खाड्या]] (Gulfs), [[आखात]] (Bights), उपसागर (Bays) आणि [[सामुद्रधुनी|सामुद्रधुनींचा]] (Straits) समावेश आहे.&lt;ref&gt;[https://www.blue-growth.org/Oceans_Rivers_Seas/Index_Oceans_Seas_Bays_Gulfs_Of_The_World_%20A_To_Z_Lists.htm OCEANS &amp; SEAS OF THE WORLD]&lt;/ref&gt; बऱ्याच प्रकरणांमध्ये एखाद्या जलसाठ्याला समुद्र किंवा उपसागर नाव देणे ही परंपरेची बाब असते; त्यामुळे हे सर्व प्रकार येथे एकत्रित सूचीबद्ध केले आहेत. जागतिक महासागराचा भाग नसलेल्या परंतु &quot;समुद्र&quot; म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या संस्थांचा (उदा. भूवेष्टित खारे तलाव), तसेच [[महासागरीय चक्रावातांचा]] (Ocean gyres) या यादीत समावेश केलेला नाही.

== संज्ञा आणि व्याख्या ==
* [[महासागर]] (Ocean) – जगातील सर्वात मोठे खाऱ्या पाण्याचे सागर. {{xref|(अधिक तपशीलांसाठी पहा: [[महासागरांच्या सीमा]])}}.  
* [[समुद्र]] (Sea) या संज्ञेच्या अनेक व्याख्या आहेत:{{efn|समुद्रशास्त्रज्ञांमध्ये ''समुद्र'' या संज्ञेची कोणतीही एकच सर्वमान्य तांत्रिक व्याख्या नाही. एक काहीशी ढोबळ व्याख्या अशी आहे की समुद्र हा महासागराचा एक विभाग आहे, ज्याच्या तळाशी महासागरीय द्रोणीचा (Oceanic basin) कडक साचा असावा लागतो. या व्याख्येनुसार, एकेकाळी प्राचीन महासागराचा भाग असलेला [[कॅस्पियन समुद्र]] हा समुद्र म्हणून स्वीकारला जातो.&lt;ref&gt;{{Cite book | url = https://books.google.com/books?id=tLcin2NyJQgC&amp;pg=PA237 | title = The Italian Yearbook of International Law 2004 | isbn = 9789004150270 | last1 = Conforti | first1 = B | last2 = Bravo | first2 = Luigi Ferrari | date = 2005| publisher = Martinus Nijhoff Publishers }}&lt;/ref&gt; ''इंट्रोडक्शन टू मरीन बायोलॉजी'' पुस्तकात समुद्राची व्याख्या &quot;भूवेष्टित&quot; जलसाठा अशी केली आहे. परंतु हे पुस्तक सागरी जीवशास्त्रज्ञांनी लिहिले आहे, समुद्रशास्त्रज्ञांनी नाही.&lt;ref&gt;{{Cite book | url = https://books.google.com/books?id=0JkKOFIj5pgC&amp;pg=PA47 | title = Introduction to Marine Biology | isbn = 9780495561972 | last1 = Karleskint | first1 = George | last2 = Turner | first2 = Richard L | last3 = Small | first3 = James W | date = 2009| publisher = Cengage Learning }}&lt;/ref&gt; ''द ग्लॉसरी ऑफ मॅपिंग सायन्सेस'' नुसार समुद्र आणि इतर जलसाठ्यांमधील सीमा या स्वेच्छेने किंवा सोयीनुसार ठरवलेल्या आहेत.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=jPVxSDzVRP0C&amp;pg=PA365 |title=The Glossary of the Mapping Sciences – Google Books |access-date=2013-04-19|isbn=9780784475706|year=1994|publisher=ASCE Publications }}&lt;/ref&gt;}} 
** महासागराचा असा विभाग जो भूभाग,&lt;ref name=&quot;oceanservice.noaa&quot;&gt;{{cite web|url=https://oceanservice.noaa.gov/facts/oceanorsea.html |title=What's the difference between an ocean and a sea? |publisher=Oceanservice.noaa.gov |date=11 January 2013 |access-date=19 April 2013}}&lt;/ref&gt; [[समुद्री प्रवाह|सागरी प्रवाह]] (उदा. [[सारगासो समुद्र]]), किंवा विशिष्ट अक्षांश आणि रेखांश सीमांद्वारे परिभाषित केला जातो. या यादीत समावेश करण्यासाठी हीच व्याख्या मुख्यत्वे वापरली आहे.
** '''उपसमुद्र''' (Marginal sea) हा महासागराचा असा भाग असतो जो [[बेट|बेटे]], [[द्वीपकल्प|द्विपकल्प]] किंवा [[द्विपसमूह|द्वीपसमूहांनी]] अंशतः वेढलेला असतो आणि महासागराला जोडलेला असतो.&lt;ref name=&quot;Mapping 1994&quot;&gt;{{cite book|author=American Congress on Surveying and Mapping|title=Glossary of the mapping sciences|url=https://books.google.com/books?id=jPVxSDzVRP0C&amp;pg=PA469|access-date=9 December 2010|year=1994|publisher=ASCE Publications|isbn=978-0-7844-0050-0|page=469}}&lt;/ref&gt;
** संपूर्ण जागतिक महासागर. उदाहरणार्थ, [[संयुक्त राष्ट्रांचा सागरी कायदा करार|सागरी कायद्यानुसार]] सर्व महासागर हे &quot;समुद्र&quot; मानले जातात.&lt;ref&gt;{{Cite book | url = https://books.google.com/books?id=sbqBvQy04XwC&amp;pg=PA271 | title = The Law of the Sea: Selected Writings | isbn = 9789004138636 | last1 = Vukas | first1 = B | year = 2004| publisher = Martinus Nijhoff Publishers }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book | url = https://books.google.com/books?id=5zpbN8I2ZR4C&amp;pg=PA57 | title = Indian Ocean Region: Maritime Regimes for Regional Cooperation | isbn = 9781441959898 | last1 = Gupta | first1 = Manoj | year = 2010| publisher = Springer }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;geography.about&quot;&gt;{{cite web|url=http://geography.about.com/od/waterandice/a/sevenseas.htm |title= Discover The Seven Seas of the Earth |publisher=Geography.about.com |access-date=2013-04-19}}&lt;/ref&gt;{{efn|या व्याख्येनुसार कॅस्पियन समुद्राचा समावेश होणार नाही कारण तो कायद्यानुसार &quot;आंतरराष्ट्रीय तलाव&quot; आहे.&lt;ref&gt;{{Cite book | url = https://books.google.com/books?id=uxmInSrE9vQC&amp;pg=PA74 | title = The Politics of Caspian Oil | isbn = 9780333739730 | last= Gokay | first= Bulent | date = 2001| publisher = Palgrave Macmillan }}&lt;/ref&gt;}}
** नावात &quot;समुद्र&quot; असलेला कोणताही मोठा भूवेष्टित जलसाठा (उदा. खारे तलाव).
* [[नदी]] (River) – जमिनीवरून उंच भागाकडून सखल भागाकडे वाहणारा पाण्याचा प्रवाह.
* [[उपनदी]] (Tributary) – मुख्य नदीला जाऊन मिळणारी लहान नदी.
* [[खाडी|खाडी मुख]] (Estuary) – नदीचा तो भाग जिथे ती समुद्राला किंवा महासागराला मिळते.
* [[सामुद्रधुनी]] (Strait) – दोन मोठ्या जलसाठ्यांना जोडणारा अरुंद सागरी मार्ग.
* जलमार्ग (Channel) – सामान्यतः सामुद्रधुनीपेक्षा रुंद असलेला सागरी मार्ग.
* [[कालवा]] (Canal) – मानवनिर्मित जलमार्ग.
* फियार्ड (Fjard) – बेटांच्या समूहांदरम्यान असलेला उघडा मोठा जलसाठा.

जमिनीच्या रचनेमुळे महासागराचा जो भाग जमिनीच्या आत शिरतो, त्यासाठी विविध संज्ञा वापरल्या जातात:&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.britannica.com/science/gulf-coastal-feature|title=gulf – coastal feature}}&lt;/ref&gt;

* [[उपसागर]] (Bay) – सामान्य संज्ञा; सहसा आकाराने लहान ते मध्यम असतात.
* [[खाडी]] / [[आखात]] (Gulf) – अत्यंत मोठा उपसागर, जो अनेकदा महासागराचा किंवा समुद्राचा मुख्य विभाग असतो.
* [[फ्योर्द]] (Fjord) – उंच आणि उभ्या कड्यांच्या मधे असलेला लांब आणि अरुंद उपसागर, जो सहसा [[हिमपंक|हिमनद्यांमुळे]] तयार होतो.
* बाइट (Bight) – अतिशय उथळ असलेला मोठा वक्र आकार असणारा उपसागर.
* साउंड (Sound) – दोन भूभागांमधील किंवा बेटांमधील लांब आणि रुंद जलमार्ग.
* कोव्ह (Cove) – लहान, सुरक्षित आणि अरुंद प्रवेशद्वार असलेला उपसागर.
* इनलेट (Inlet) – जमिनीच्या आत गेलेली लांब आणि अरुंद खाडी.
* पॉलिन्या (Polynya) – बर्फाने वेढलेला उघड्या पाण्याचा सागरी भाग.

== क्षेत्रफळानुसार जगातील सर्वात मोठे समुद्र ==
क्षेत्रफळाच्या उतरत्या क्रमाने जगातील सर्वात मोठे समुद्र खालीलप्रमाणे आहेत:

{{div col|colwidth=25em}}
# [[फिलिपाइन समुद्र]] – ५६,९५,००० किमी²
# [[कोरल समुद्र]] – ४७,९१,००० किमी²
# ''[[अमेरिकन भूमध्य समुद्र]]'' – ४२,००,००० किमी²
# [[अरबी समुद्र]] – ३८,६२,००० किमी²
# [[सारगासो समुद्र]] – ३५,००,००० किमी²
# [[दक्षिण चीन समुद्र]] – ३५,००,००० किमी²
# [[वेडेल समुद्र]] – २८,००,००० किमी²
# [[कॅरिबियन समुद्र]] – २७,५४,००० किमी²
# [[भूमध्य समुद्र]] – २५,१०,००० किमी²
# [[गिनीचे आखात]] – २३,५०,००० किमी²
# [[टास्मान समुद्र]] – २३,००,००० किमी²
# [[बंगालचे आखात]] – २१,७२,००० किमी²
# [[बेरिंग समुद्र]] – २०,००,००० किमी²
# [[ओखोत्स्कचा समुद्र]] – १५,८३,००० किमी²
# [[मेक्सिकोचे आखात]] – १५,५०,००० किमी²
# [[अलास्काचे आखात]] – १५,३३,००० किमी²
# [[बॅरेन्ट्स समुद्र]] – १४,००,००० किमी²
# [[नॉर्वेजियन समुद्र]] – १३,८३,००० किमी²
# [[पूर्व चीन समुद्र]] – १२,४९,००० किमी²
# [[हडसनचे आखात]] – १२,३०,००० किमी²
# [[ग्रीनलँड समुद्र]] – १२,०५,००० किमी²
# [[सोमोव्ह समुद्र]] – ११,५०,००० किमी²
# [[मार दे ग्राउ]] – ११,४०,००० किमी²
# [[रीसर-लार्सन समुद्र]] – ११,३८,००० किमी² 
# [[जपानचा समुद्र]] – १०,५०,००० किमी²
# [[अर्जेंटाइन समुद्र]] – १०,००,००० किमी²
# [[पूर्व सायबेरियन समुद्र]] – ९,८७,००० किमी²
# [[कारा समुद्र]] – ९,२६,००० किमी²
# [[स्कॉशिया समुद्र]] – ९,००,००० किमी²
# [[लॅब्राडोर समुद्र]] – ८,४१,००० किमी²
# [[अंदमान समुद्र]] – ७,९७,७०० किमी²
# [[लक्षद्वीप समुद्र]] – ७,८६,००० किमी²
# [[इर्मिंगर समुद्र]] – ७,८०,००० किमी²
# [[सोलोमन समुद्र]] – ७,२०,००० किमी²
# [[मोझांबिक सामुद्रधुनी]] – ७,००,००० किमी²
# [[बॅफिनचे आखात]] – ६,८९,००० किमी²
# [[लापतेव समुद्र]] – ६,६२,००० किमी²
# [[अराफुरा समुद्र]] – ६,५०,००० किमी²
# [[रॉस समुद्र]] – ६,३७,००० किमी²
# [[चुकची समुद्र]] – ६,२०,००० किमी²
# [[तिमोर समुद्र]] – ६,१०,००० किमी²
# [[उत्तर समुद्र]] – ५,७५,००० किमी²
# [[बेलिंग्सहाउसेन समुद्र]] – ४,८७,००० किमी²
# [[बोफोर्ट समुद्र]] – ४,७६,००० किमी²
# [[सेलेब्स समुद्र]] – ४,७२,००० किमी²
# [[बांदा समुद्र]] – ४,७०,००० किमी²
# [[तांबडा समुद्र]] – ४,३८,००० किमी²
# [[काळा समुद्र]] – ४,३६,००० किमी²
# [[एडनचे आखात]] – ४,१०,००० किमी²
# [[पिवळा समुद्र]] – ३,८०,००० किमी²
# [[बाल्टिक समुद्र]] – ३,७७,००० किमी²
# [[कॅस्पियन समुद्र]] – ३,७१,००० किमी²
# [[लिव्हियन समुद्र]] – ३,५०,००० किमी²
# [[लेव्हेंटाइन समुद्र]] – ३,२०,००० किमी²
# [[जावा समुद्र]] – ३,२०,००० किमी²
# [[थायलंडचे आखात]] – ३,०४,००० किमी²
# [[सेल्टिक समुद्र]] – ३,००,००० किमी²
# [[कार्पेंटारियाचे आखात]] – ३,००,००० किमी²
# [[तिर्रेनियन समुद्र]] – २,७५,००० किमी²
# [[सुलू समुद्र]] – २,६०,००० किमी²
# [[फारसचे आखात]] – २,५१,००० किमी²
# [[सेंट लॉरेन्सचे आखात]] – २,२६,००० किमी²
# [[बिस्केचे आखात]] – २,२३,००० किमी²
# [[इजिअन समुद्र]] – २,१४,००० किमी²
# [[अनादिरचे आखात]] – २,००,००० किमी²
# [[मोलुका समुद्र]] – २,००,००० किमी²
# [[ओमानचे आखात]] – १,८१,००० किमी²
# [[आयोनियन समुद्र]] – १,६९,००० किमी²
# [[कॅलिफोर्नियाचे आखात]] – १,६०,००० किमी²
# [[बालिएरिक समुद्र]] – १,५०,००० किमी²
# [[ॲड्रियाटिक समुद्र]] – १,३८,००० किमी²
# [[फ्लोरेस समुद्र]] – १,२१,००० किमी²
{{div col end}}

== महासागरांनुसार उपसमुद्र ==

[[चित्र:Europäisches Nordmeer mit Grenzen.png|thumb|[[नॉर्वेजियन समुद्र]]]]
[[चित्र:Ionian Sea map.png|thumb|[[इजिअन समुद्र|इजिअन]], [[ॲड्रियाटिक समुद्र|ॲड्रियाटिक]], [[आयोनियन समुद्र|आयोनियन]], आणि [[तिर्रेनियन समुद्र|तिर्रेनियन]] हे सर्व [[भूमध्य समुद्र|भूमध्य समुद्रांतर्गत]] उपसमुद्र आहेत.]]
[[चित्र:IrishSeaReliefmap.png|thumb|[[आयरिश समुद्र]]]]
[[चित्र:Arabian Sea map.png|thumb|[[हिंदी महासागर|हिंदी महासागराचा]] उपसमुद्र असलेला [[अरबी समुद्र]].]]
[[चित्र:Coral Sea map.png|thumb|[[कोरल समुद्र]]]]

=== उत्तरध्रुवीय महासागर (आर्क्टिक) ===
[[उत्तरध्रुवीय महासागर]]{{div col start|colwidth=15em}}
(१८०° पासून घड्याळाच्या काट्याच्या दिशेने)
* [[चुकची समुद्र]]
* [[पूर्व सायबेरियन समुद्र]]
* [[लापतेव समुद्र]]
* [[कारा समुद्र]]
* [[बॅरेन्ट्स समुद्र]] (कारा सामुद्रधुनीद्वारे कारा समुद्राशी जोडलेला)
** [[पेचोरा समुद्र]]
** [[पांढरा समुद्र]]
* [[क्विन व्हिक्टोरिया समुद्र]]
* [[वांडेल समुद्र]]
* [[ग्रीनलँड समुद्र]]
* [[लिंकन समुद्र]]
* [[बॅफिनचे आखात]]
* [[वायव्य सागरी मार्ग]]
** [[प्रिन्स गुस्ताफ ॲडॉल्फ समुद्र]]
** [[अमुंडसेनचे आखात]]
* [[हडसनचे आखात]]
** [[फॉक्स बेसिन]]
*** [[बोमन उपसागर]]
** [[वेजर उपसागर]]
** [[रोझ वेलकम साउंड]]
** [[फॉक्स चॅनल]]
** [[बे ऑफ गॉड्स मर्सी]]
** [[हडसनची सामुद्रधुनी]]
*** [[उंगाव्हा उपसागर]]
** [[नेटिव्ह उपसागर]]
** [[इव्हान्स सामुद्रधुनी]]
** [[फिशर सामुद्रधुनी]]
** [[जेम्स उपसागर]]
* [[बोफोर्ट समुद्र]]
{{div col end}}

=== अटलांटिक महासागर ===
[[अटलांटिक महासागर]]

खालील तीन उपविभागांमध्ये सूचीबद्ध केलेल्या उपसमुद्रांव्यतिरिक्त, उत्तरध्रुवीय महासागराला काहीवेळा अटलांटिक महासागराचाच एक उपसमुद्र मानले जाते.&lt;ref name=&quot;Wang1992&quot;&gt;{{cite book |author=James C. F. Wang |title=Handbook on ocean politics &amp; law |url=https://books.google.com/books?id=GrEOofrVra4C&amp;pg=PA14 |access-date=9 December 2010 |year=1992 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9780313264344 |pages=14–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Longhurst2007&quot;&gt;{{cite book |last=Longhurst |first=Alan R. |title=Ecological Geography of the Sea |url=https://books.google.com/books?id=QdJZezzrCfQC&amp;pg=PA104 |year=2007 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-455521-1 |page=104}}&lt;/ref&gt;

==== आफ्रिका आणि युरेशिया ====
{{div col start|colwidth=15em}}
* [[नॉर्वेजियन समुद्र]]
* [[उत्तर समुद्र]]
** [[कातेगात]]
** [[स्कागेराक]]
** [[वॅडन समुद्र]]
** [[डॉगर बँक]]
* [[बाल्टिक समुद्र]]
** [[बोथनियाचे आखात]]
*** [[बोथनियन उपसागर]]
*** [[क्व्हार्केन]]
*** [[बोथनियन समुद्र]]
*** [[दक्षिण क्व्हार्केन]]
*** [[ऑलंडचा समुद्र]]
** [[आर्किपेलागो समुद्र]]
** [[फिनलंडचे आखात]]
*** [[व्यिबॉर्ग उपसागर]]
*** [[नेव्हा उपसागर]]
*** [[कोपोर्ये उपसागर]]
*** [[लुगा उपसागर]]
*** [[नारव्हा उपसागर]]
** [[व्हाइनामेरी समुद्र]]
** [[रिगाचे आखात]]
** [[कुरुनियन लॅगून]]
** [[व्हिस्तुला लॅगून]]
** [[ग्दान्स्कचे आखात]]
** [[पोमेरेनियाचे आखात]]
** [[श्चेचिन लॅगून]]
** [[ग्राइफ्सवाल्डचे आखात]]
** [[स्ट्रेलासंड]]
** [[ल्यूबेकचे आखात]]
** [[कीलचे आखात]]
** [[काल्मार सामुद्रधुनी]]
** [[हनोचे आखात]]
** [[डॅनिश सामुद्रधुनी]]
*** [[ओरेसंद सामुद्रधुनी]]
*** [[फेह्मार्न पट्टा]]
*** [[ग्रेट बेल्ट]]
*** [[लिटल बेल्ट]]
* [[इंग्लिश खाडी]]
** [[डोव्हरची सामुद्रधुनी]]
* [[आयरिश समुद्र]]
* [[सेल्टिक समुद्र]]
** [[इरॉईस समुद्र]]
* [[बिस्केचे आखात]]
** [[कांताब्रियन समुद्र]]
* [[काडीझचे आखात]]
* [[भूमध्य समुद्र]] 
** [[अल्बोरान समुद्र]]
** [[फॉस्फरसची सामुद्रधुनी]]
** [[दार्दानेल्झ]]
** [[मार मेनॉर]]
** [[बालिएरिक समुद्र]]
*** [[व्हालेन्सियाचे आखात]]
** [[ल्यॉनचे आखात]]
** [[लिगुरियन समुद्र]]
*** [[जेनोव्हाचे आखात]]
** [[तिर्रेनियन समुद्र]] 
*** [[फॉलोनिकाचे आखात]]
*** [[गायेताचे आखात]]
*** [[नेपल्सचे आखात]]
*** [[सालेर्नोचे आखात]]
*** [[काल्यारीचे आखात]]
*** [[बॉनिफेसियोची सामुद्रधुनी]]
*** [[मेसिनाची सामुद्रधुनी]]
** [[ॲड्रियाटिक समुद्र]] 
*** [[कोतोरचा उपसागर]]
*** [[क्व्हार्नरचे आखात]]
*** [[ड्रिनचे आखात]]
*** [[व्हेनिसचे आखात]]
**** [[त्रिएस्तेचे आखात]]
**** [[व्हिएनिश लॅगून]]
*** [[मानफ्रेडोनियाचे आखात]]
** [[आयोनियन समुद्र]] 
*** [[ताम्पाचे आखात|ताकांतोचे आखात]]
*** [[कोर्फूची सामुद्रधुनी]]
*** [[ॲम्ब्रॅसियन आखात]]
*** [[पात्रासचे आखात]]
*** [[कोरिंथचे आखात]]
*** [[किपारिसियाचे आखात]]
*** [[मेसेनियाचे आखात]]
*** [[लाकोनियाचे आखात]]
** [[इजिअन समुद्र]] 
*** [[मिर्तोअन समुद्र]]
*** [[आर्गोलिक आखात]]
*** [[सारोनिक आखात]]
*** [[थ्रेशियन समुद्र]]
** [[मार्मराचा समुद्र]]&lt;ref name=MSea /&gt;
*** [[इझमितचे आखात]]&lt;ref name=MSea /&gt;
** [[लेव्हेंटाइन समुद्र]]
*** [[अंताल्याचे आखात]]
*** [[अलेक्झांड्रेटाचे आखात]]
** [[लिव्हियन समुद्र]]
*** [[सिद्राचे आखात]]
** [[गाबेसचे आखात]]
** [[सिझिलीची सामुद्रधुनी]]
*** [[ट्युनिसचे आखात]]
** [[सार्दिनियाचा समुद्र]]
* [[काळा समुद्र]]&lt;ref name=MSea&gt;अनेकदा भूमध्य समुद्राचाच भाग मानला जातो.&lt;/ref&gt;
** [[बुर्गासचे आखात]]&lt;ref name=MSea /&gt;
** [[कार्किनित उपसागर]]&lt;ref name=MSea /&gt;
** [[कालामिला उपसागर]]&lt;ref name=MSea /&gt;
** [[अझोव्हचा समुद्र]]&lt;ref name=MSea /&gt;
*** [[सिवाश]]&lt;ref name=MSea /&gt;
*** [[तागान्रॉगचे आखात]]&lt;ref name=MSea /&gt;
* [[अर्ग्विनचे आखात]]
* [[गिनीचे आखात]]
** [[बेनिनचे आखात]]
** [[बियाफ्राचे आखात]]
* [[लुअंडा उपसागर]]
* [[वॉल्व्हिस उपसागर]]
* [[टेबल उपसागर]]
* [[फॉल्स उपसागर]]
{{div col end}}

==== अमेरिका ====
{{div col start|colwidth=15em}}
(उत्तरेकडून दक्षिणेकडे किनारपट्टीने)
* [[नॉर्थ वॉटर पॉलिन्या]]
* [[बॅफिनचे आखात]]
* [[डेव्हिसची सामुद्रधुनी]]
* [[लॅब्राडोर समुद्र]]
** [[कंबरलँड साउंड]]
** [[फ्रॉबिशर उपसागर]]
* [[सेंट लॉरेन्सचे आखात]]
* [[मेनचे आखात]]
** [[फंडीचे आखात]]
** [[मॅसॅच्युसेट्स उपसागर]]
* [[नांटुकेट साउंड]]
* [[बझार्ड्स उपसागर]]
* [[नारागॅन्सेट उपसागर]]
* [[लाँग आयलंड साउंड]]
* [[न्यू यॉर्कचे आखात]]
** [[अपर न्यू यॉर्क बे]]
** [[लोअर न्यू यॉर्क बे]]
* [[डेलावेर उपसागर]]
* [[चेसापीक उपसागर]]
* [[पॅमलिको साउंड]]
* [[बर्म्युडा त्रिकोण]]
* [[अमेरिकन भूमध्य समुद्र]]
** [[मेक्सिकोचे आखात]]
*** [[फ्लोरिडाचे आखात]]
*** [[टँपा उपसागर]]
*** [[गॅल्व्हेस्टन उपसागर]]
*** [[कांपेचेचे आखात]]
** [[कॅरिबियन समुद्र]]
*** [[ग्वांतानामो उपसागर]]
*** [[हाँडुरासचे आखात]]
*** [[व्हेनेझुएलाचे आखात]]
**** [[माराकैबो तलाव]]
*** [[पारियाचे आखात]]
*** [[दारियेनचे आखात]]
* [[ऑल सेंट्स उपसागर]]
* [[गुआनाबारा उपसागर]]
* [[अर्जेंटाइन समुद्र]]
** [[सॅन मातियास आखात]]
** [[सॅन हॉर्हे आखात]]
{{div col end}}

==== उत्तर गोलार्धातील बेटे ====
{{div col start|colwidth=15em}}
(पूर्वेकडून पश्चिमेकडे)
* [[आयरिश समुद्र]] (ग्रेट ब्रिटन आणि आयर्लंडच्या मध्ये)
* [[स्कॉटलंडच्या पश्चिम किनाऱ्यावरील अंतर्गत समुद्र]]
** [[हेब्रिडीजचा समुद्र]]
* [[डेन्मार्कची सामुद्रधुनी]] (ग्रीनलँड आणि आइसलँड दरम्यान)
* [[इर्मिंगर समुद्र]]
{{div col end}}

=== हिंदी महासागर ===
[[हिंदी महासागर]]{{div col start|colwidth=15em}}
* [[अंदमान समुद्र]]
** [[मार्टबानचे आखात]] – म्यानमारच्या दक्षिणेकडील भाग
* [[अरबी समुद्र]]
** [[कच्छचे आखात]]
** [[खंभाताचे आखात]]
** [[सोनमियानी उपसागर]]
* [[बंगालचे आखात]]
** [[पालकची सामुद्रधुनी]]
** [[पाकची सामुद्रधुनी]]
* [[एडनचे आखात]]
* [[ओमानचे आखात]]
* [[लक्षद्वीप समुद्र]]
** [[मन्नारचे आखात]]
* [[मोझांबिक सामुद्रधुनी]]
* [[पेम्बा चॅनल]]
* [[फारसचे आखात]]
** [[कुवेत उपसागर]]
** [[बहारीनचे आखात]]
** [[होर्मुझची सामुद्रधुनी]]
* [[तांबडा समुद्र]]
** [[बाब-अल-मांडब]]
** [[सुवेझचे आखात]]
** [[अकाबाचे आखात]]
* [[झांजचा समुद्र]]
* [[तिमोर समुद्र]]
* [[झँझिबार चॅनल]]
{{div col end}}

=== प्रशांत महासागर (पॅसिफिक) ===
[[प्रशांत महासागर]]{{div col start|colwidth=15em}}
==== अमेरिका खंडे ====
* [[बेरिंग समुद्र]]
** [[ब्रिस्टल उपसागर]]
** [[नॉर्टन साउंड]]
* [[चिलियन समुद्र]]
** [[पेनासचे आखात]]
* [[अलास्काचे आखात]]
* [[सॅलिश समुद्र]]
* [[कॅलिफोर्नियाचे आखात]] (कोर्टेसचा समुद्र म्हणूनही ओळखला जातो)
* [[पनामाचे आखात]]
* [[मार दे ग्राउ]]
* [[सॅन फ्रान्सिस्को उपसागर]]
{{div col end}}

==== ऑस्ट्रेलेशिया आणि युरेशिया ====
{{div col start|colwidth=15em}}
* [[ऑस्ट्रेलेशियन भूमध्य समुद्र]]
** [[अराफुरा समुद्र]]
** [[बाली समुद्र]]
** [[बांदा समुद्र]]
** [[सेलेब्स समुद्र]]
** [[सिरम समुद्र]]
** [[फ्लोरेस समुद्र]]
** [[कार्पेंटारियाचे आखात]]
** [[थायलंडचे आखात]]
** [[हल्माहेरा समुद्र]]
** [[जावा समुद्र]]
** [[मराक्काची सामुद्रधुनी|मॅलॅकाची सामुद्रधुनी]]
** [[मोलुका समुद्र]]
** [[फिलिपाइन अंतर्गत समुद्र]]
*** [[बोहोल समुद्र]]
*** [[सिबुयान समुद्र]]
*** [[विसायान समुद्र]]
** [[सावू समुद्र]]
** [[दक्षिण चीन समुद्र]] 
*** [[टॉन्किनचे आखात]]
*** [[तैवानची सामुद्रधुनी]]
*** [[पश्चिम फिलिपाइन समुद्र]]
** [[सुलू समुद्र]]
** [[सुंदाची सामुद्रधुनी]]
** [[तिमोर समुद्र]]
* [[बास सामुद्रधुनी]]
* [[बिस्मार्क समुद्र]]
* [[कोरल समुद्र]]
** [[पापुआचे आखात]]
** [[टॉरेस सामुद्रधुनी]]
* [[पूर्व चीन समुद्र]]
** [[पिवळा समुद्र]]
*** [[बोहाय समुद्र]]
**** [[बोहाय उपसागर]]
**** [[लियाओडाँग उपसागर]]
*** [[कोरिया उपसागर]]
* [[ग्रेट ऑस्ट्रेलियन बाइट]]
* [[हौराकी आखात]]
* [[डेव्हिल्स समुद्र]]
* [[फिलिपाइन समुद्र]]
** [[तोक्यो उपसागर]]
* [[जपानचा समुद्र]]
** [[सोया उपसागर]]
** [[तातारीची सामुद्रधुनी]]
** [[त्सुशिमा सामुद्रधुनी]]
** [[त्सुगारू सामुद्रधुनी]]
* [[ओखोत्स्कचा समुद्र]]
** [[अनिवा उपसागर]]
** [[शेलिखोव्हचे आखात]]
* [[सेतो अंतर्गत समुद्र]]
* [[सोलोमन समुद्र]]
* [[टास्मान समुद्र]]
{{div col end}}

=== दक्षिणध्रुवीय महासागर (अंटार्क्टिक) ===
[[दक्षिणध्रुवीय महासागर]]{{div col start|colwidth=15em}}
* [[अमुंडसेन समुद्र]]
* [[बेलिंग्सहाउसेन समुद्र]]
* [[कोऑपरेशन समुद्र]]
* [[कॉस्मोनॉट्स समुद्र]]
* [[डेव्हिस समुद्र]]
* [[द्युर्व्हिल समुद्र]]
* [[ड्रेक पॅसेज]]
* [[किंग हाकोन सातवा समुद्र]]
* [[लाझारेव्ह समुद्र]]
* [[मॉसन समुद्र]]
* [[मॅकमर्दो साउंड]]
* [[रीसर-लार्सन समुद्र]]
* [[रॉस समुद्र]]
* [[स्कॉशिया समुद्र]]
* [[सोमोव्ह समुद्र]]
* [[स्पेंसर आखात]]
* [[वेडेल समुद्र]]
{{div col end}}

== केवळ सागरी प्रवाहांद्वारे परिभाषित समुद्र ==
जगातील इतर सर्व समुद्र हे अंशतः तरी भूभागाच्या सीमांनी व्यापलेले आहेत; परंतु केवळ महासागरीय प्रवाहांद्वारे परिभाषित केलेला जगात एकमेव समुद्र आहे:&lt;ref&gt;[https://oceanservice.noaa.gov/facts/sargassosea.html National Oceanic and Atmospheric Administration – What is the Sargasso Sea?]&lt;/ref&gt;

* [[सारगासो समुद्र]] – [[उत्तर अटलांटिक चक्रावात|उत्तर अटलांटिक महासागरीय चक्रावात]] तयार करणाऱ्या चार सागरी प्रवाहांद्वारे परिभाषित केलेला समुद्र.

== समाविष्ट नसलेल्या बाबी ==
जागतिक महासागराचा भाग नसलेल्या परंतु नावात &quot;समुद्र&quot; असलेल्या घटकांचा या यादीत समावेश नाही:
* तलाव आणि खारे तलाव:
** नावात &quot;समुद्र&quot; असलेले [[खारे तलाव]]: [[अरल समुद्र]], [[मृत समुद्र]], [[कॅस्पियन समुद्र]], [[साल्टन समुद्र]]
** नावात &quot;समुद्र&quot; असलेले गोड्या पाण्याचे तलाव: [[गॅलिलीचा समुद्र]]
* [[महासागरीय चक्रावात]] (Ocean gyres)
* काल्पनिक किंवा धार्मिक साहित्यातील समुद्र.

== संदर्भ आणि नोंदी==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:समुद्र]]
[[वर्ग:पाण्याचे साठे]]
[[वर्ग:सीमान्त समुद्र]]
[[वर्ग:भौगोलिक वर्गीकरण]]
[[वर्ग:समुद्रशास्त्र]]</text>
      <sha1>su5gm4jfhz47twf0ymahysgtxofstwi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721761</id>
      <parentid>2721760</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:57:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>प्रस्तावना</comment>
      <origin>2721761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39725" sha1="2kr1dpyphz3mp5wecwdibks9fja0l2l" xml:space="preserve">{{short description|जागतिक महासागराच्या मोठ्या विभागांमध्ये, पाण्याचे क्षेत्र यासह विविध प्रकारचे गल्फ, झुबके, खाडी आणि सामुद्रधुनी म्हणून ओळखले जाते.}}
[[चित्र:Oceans and seas boundaries map-en.svg|thumb|400px|[[आंतरराष्ट्रीय हायड्रोग्राफिक संघटना|आंतरराष्ट्रीय हायड्रोग्राफिक संघटनेने]] निश्चित केलेल्या उपसमुद्रांच्या (Marginal seas) सीमा.&lt;ref&gt;[https://epic.awi.de/id/eprint/29772/1/IHO1953a.pdf INTERNATIONAL HYDROGRAPHIC ORGANIZATION – LIMITS OF OCEANS AND SEAS]&lt;/ref&gt;]]
पृथ्वीवरील समुद्रांची यादी येथे आहे. यामध्ये उपसमुद्र, सागरी जलक्षेत्रे, [[खाडी|खाड्या]], [[आखात]], उपसागर आणि [[सामुद्रधुनी|सामुद्रधुनींचा]] समावेश आहे.&lt;ref&gt;[https://www.blue-growth.org/Oceans_Rivers_Seas/Index_Oceans_Seas_Bays_Gulfs_Of_The_World_%20A_To_Z_Lists.htm OCEANS &amp; SEAS OF THE WORLD]&lt;/ref&gt; अनेक वेळा एखाद्या जलसाठ्याला समुद्र किंवा उपसागर नाव देणे ही स्थानिक परंपरा असते. हे सर्व प्रकार येथे एकत्रित केले आहेत.

जागतिक महासागराचा भाग नसलेल्या परंतु &quot;समुद्र&quot; म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या संस्थांचा (उदा. भूवेष्टित खारे तलाव), तसेच [[महासागरीय चक्रावातांचा]] (Ocean gyres) या यादीत समावेश केलेला नाही.

== संज्ञा आणि व्याख्या ==
* [[महासागर]] (Ocean) – जगातील सर्वात मोठे खाऱ्या पाण्याचे सागर. {{xref|(अधिक तपशीलांसाठी पहा: [[महासागरांच्या सीमा]])}}.  
* [[समुद्र]] (Sea) या संज्ञेच्या अनेक व्याख्या आहेत:{{efn|समुद्रशास्त्रज्ञांमध्ये ''समुद्र'' या संज्ञेची कोणतीही एकच सर्वमान्य तांत्रिक व्याख्या नाही. एक काहीशी ढोबळ व्याख्या अशी आहे की समुद्र हा महासागराचा एक विभाग आहे, ज्याच्या तळाशी महासागरीय द्रोणीचा (Oceanic basin) कडक साचा असावा लागतो. या व्याख्येनुसार, एकेकाळी प्राचीन महासागराचा भाग असलेला [[कॅस्पियन समुद्र]] हा समुद्र म्हणून स्वीकारला जातो.&lt;ref&gt;{{Cite book | url = https://books.google.com/books?id=tLcin2NyJQgC&amp;pg=PA237 | title = The Italian Yearbook of International Law 2004 | isbn = 9789004150270 | last1 = Conforti | first1 = B | last2 = Bravo | first2 = Luigi Ferrari | date = 2005| publisher = Martinus Nijhoff Publishers }}&lt;/ref&gt; ''इंट्रोडक्शन टू मरीन बायोलॉजी'' पुस्तकात समुद्राची व्याख्या &quot;भूवेष्टित&quot; जलसाठा अशी केली आहे. परंतु हे पुस्तक सागरी जीवशास्त्रज्ञांनी लिहिले आहे, समुद्रशास्त्रज्ञांनी नाही.&lt;ref&gt;{{Cite book | url = https://books.google.com/books?id=0JkKOFIj5pgC&amp;pg=PA47 | title = Introduction to Marine Biology | isbn = 9780495561972 | last1 = Karleskint | first1 = George | last2 = Turner | first2 = Richard L | last3 = Small | first3 = James W | date = 2009| publisher = Cengage Learning }}&lt;/ref&gt; ''द ग्लॉसरी ऑफ मॅपिंग सायन्सेस'' नुसार समुद्र आणि इतर जलसाठ्यांमधील सीमा या स्वेच्छेने किंवा सोयीनुसार ठरवलेल्या आहेत.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=jPVxSDzVRP0C&amp;pg=PA365 |title=The Glossary of the Mapping Sciences – Google Books |access-date=2013-04-19|isbn=9780784475706|year=1994|publisher=ASCE Publications }}&lt;/ref&gt;}} 
** महासागराचा असा विभाग जो भूभाग,&lt;ref name=&quot;oceanservice.noaa&quot;&gt;{{cite web|url=https://oceanservice.noaa.gov/facts/oceanorsea.html |title=What's the difference between an ocean and a sea? |publisher=Oceanservice.noaa.gov |date=11 January 2013 |access-date=19 April 2013}}&lt;/ref&gt; [[समुद्री प्रवाह|सागरी प्रवाह]] (उदा. [[सारगासो समुद्र]]), किंवा विशिष्ट अक्षांश आणि रेखांश सीमांद्वारे परिभाषित केला जातो. या यादीत समावेश करण्यासाठी हीच व्याख्या मुख्यत्वे वापरली आहे.
** '''उपसमुद्र''' (Marginal sea) हा महासागराचा असा भाग असतो जो [[बेट|बेटे]], [[द्वीपकल्प|द्विपकल्प]] किंवा [[द्विपसमूह|द्वीपसमूहांनी]] अंशतः वेढलेला असतो आणि महासागराला जोडलेला असतो.&lt;ref name=&quot;Mapping 1994&quot;&gt;{{cite book|author=American Congress on Surveying and Mapping|title=Glossary of the mapping sciences|url=https://books.google.com/books?id=jPVxSDzVRP0C&amp;pg=PA469|access-date=9 December 2010|year=1994|publisher=ASCE Publications|isbn=978-0-7844-0050-0|page=469}}&lt;/ref&gt;
** संपूर्ण जागतिक महासागर. उदाहरणार्थ, [[संयुक्त राष्ट्रांचा सागरी कायदा करार|सागरी कायद्यानुसार]] सर्व महासागर हे &quot;समुद्र&quot; मानले जातात.&lt;ref&gt;{{Cite book | url = https://books.google.com/books?id=sbqBvQy04XwC&amp;pg=PA271 | title = The Law of the Sea: Selected Writings | isbn = 9789004138636 | last1 = Vukas | first1 = B | year = 2004| publisher = Martinus Nijhoff Publishers }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book | url = https://books.google.com/books?id=5zpbN8I2ZR4C&amp;pg=PA57 | title = Indian Ocean Region: Maritime Regimes for Regional Cooperation | isbn = 9781441959898 | last1 = Gupta | first1 = Manoj | year = 2010| publisher = Springer }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;geography.about&quot;&gt;{{cite web|url=http://geography.about.com/od/waterandice/a/sevenseas.htm |title= Discover The Seven Seas of the Earth |publisher=Geography.about.com |access-date=2013-04-19}}&lt;/ref&gt;{{efn|या व्याख्येनुसार कॅस्पियन समुद्राचा समावेश होणार नाही कारण तो कायद्यानुसार &quot;आंतरराष्ट्रीय तलाव&quot; आहे.&lt;ref&gt;{{Cite book | url = https://books.google.com/books?id=uxmInSrE9vQC&amp;pg=PA74 | title = The Politics of Caspian Oil | isbn = 9780333739730 | last= Gokay | first= Bulent | date = 2001| publisher = Palgrave Macmillan }}&lt;/ref&gt;}}
** नावात &quot;समुद्र&quot; असलेला कोणताही मोठा भूवेष्टित जलसाठा (उदा. खारे तलाव).
* [[नदी]] (River) – जमिनीवरून उंच भागाकडून सखल भागाकडे वाहणारा पाण्याचा प्रवाह.
* [[उपनदी]] (Tributary) – मुख्य नदीला जाऊन मिळणारी लहान नदी.
* [[खाडी|खाडी मुख]] (Estuary) – नदीचा तो भाग जिथे ती समुद्राला किंवा महासागराला मिळते.
* [[सामुद्रधुनी]] (Strait) – दोन मोठ्या जलसाठ्यांना जोडणारा अरुंद सागरी मार्ग.
* जलमार्ग (Channel) – सामान्यतः सामुद्रधुनीपेक्षा रुंद असलेला सागरी मार्ग.
* [[कालवा]] (Canal) – मानवनिर्मित जलमार्ग.
* फियार्ड (Fjard) – बेटांच्या समूहांदरम्यान असलेला उघडा मोठा जलसाठा.

जमिनीच्या रचनेमुळे महासागराचा जो भाग जमिनीच्या आत शिरतो, त्यासाठी विविध संज्ञा वापरल्या जातात:&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.britannica.com/science/gulf-coastal-feature|title=gulf – coastal feature}}&lt;/ref&gt;

* [[उपसागर]] (Bay) – सामान्य संज्ञा; सहसा आकाराने लहान ते मध्यम असतात.
* [[खाडी]] / [[आखात]] (Gulf) – अत्यंत मोठा उपसागर, जो अनेकदा महासागराचा किंवा समुद्राचा मुख्य विभाग असतो.
* [[फ्योर्द]] (Fjord) – उंच आणि उभ्या कड्यांच्या मधे असलेला लांब आणि अरुंद उपसागर, जो सहसा [[हिमपंक|हिमनद्यांमुळे]] तयार होतो.
* बाइट (Bight) – अतिशय उथळ असलेला मोठा वक्र आकार असणारा उपसागर.
* साउंड (Sound) – दोन भूभागांमधील किंवा बेटांमधील लांब आणि रुंद जलमार्ग.
* कोव्ह (Cove) – लहान, सुरक्षित आणि अरुंद प्रवेशद्वार असलेला उपसागर.
* इनलेट (Inlet) – जमिनीच्या आत गेलेली लांब आणि अरुंद खाडी.
* पॉलिन्या (Polynya) – बर्फाने वेढलेला उघड्या पाण्याचा सागरी भाग.

== क्षेत्रफळानुसार जगातील सर्वात मोठे समुद्र ==
क्षेत्रफळाच्या उतरत्या क्रमाने जगातील सर्वात मोठे समुद्र खालीलप्रमाणे आहेत:

{{div col|colwidth=25em}}
# [[फिलिपाइन समुद्र]] – ५६,९५,००० किमी²
# [[कोरल समुद्र]] – ४७,९१,००० किमी²
# ''[[अमेरिकन भूमध्य समुद्र]]'' – ४२,००,००० किमी²
# [[अरबी समुद्र]] – ३८,६२,००० किमी²
# [[सारगासो समुद्र]] – ३५,००,००० किमी²
# [[दक्षिण चीन समुद्र]] – ३५,००,००० किमी²
# [[वेडेल समुद्र]] – २८,००,००० किमी²
# [[कॅरिबियन समुद्र]] – २७,५४,००० किमी²
# [[भूमध्य समुद्र]] – २५,१०,००० किमी²
# [[गिनीचे आखात]] – २३,५०,००० किमी²
# [[टास्मान समुद्र]] – २३,००,००० किमी²
# [[बंगालचे आखात]] – २१,७२,००० किमी²
# [[बेरिंग समुद्र]] – २०,००,००० किमी²
# [[ओखोत्स्कचा समुद्र]] – १५,८३,००० किमी²
# [[मेक्सिकोचे आखात]] – १५,५०,००० किमी²
# [[अलास्काचे आखात]] – १५,३३,००० किमी²
# [[बॅरेन्ट्स समुद्र]] – १४,००,००० किमी²
# [[नॉर्वेजियन समुद्र]] – १३,८३,००० किमी²
# [[पूर्व चीन समुद्र]] – १२,४९,००० किमी²
# [[हडसनचे आखात]] – १२,३०,००० किमी²
# [[ग्रीनलँड समुद्र]] – १२,०५,००० किमी²
# [[सोमोव्ह समुद्र]] – ११,५०,००० किमी²
# [[मार दे ग्राउ]] – ११,४०,००० किमी²
# [[रीसर-लार्सन समुद्र]] – ११,३८,००० किमी² 
# [[जपानचा समुद्र]] – १०,५०,००० किमी²
# [[अर्जेंटाइन समुद्र]] – १०,००,००० किमी²
# [[पूर्व सायबेरियन समुद्र]] – ९,८७,००० किमी²
# [[कारा समुद्र]] – ९,२६,००० किमी²
# [[स्कॉशिया समुद्र]] – ९,००,००० किमी²
# [[लॅब्राडोर समुद्र]] – ८,४१,००० किमी²
# [[अंदमान समुद्र]] – ७,९७,७०० किमी²
# [[लक्षद्वीप समुद्र]] – ७,८६,००० किमी²
# [[इर्मिंगर समुद्र]] – ७,८०,००० किमी²
# [[सोलोमन समुद्र]] – ७,२०,००० किमी²
# [[मोझांबिक सामुद्रधुनी]] – ७,००,००० किमी²
# [[बॅफिनचे आखात]] – ६,८९,००० किमी²
# [[लापतेव समुद्र]] – ६,६२,००० किमी²
# [[अराफुरा समुद्र]] – ६,५०,००० किमी²
# [[रॉस समुद्र]] – ६,३७,००० किमी²
# [[चुकची समुद्र]] – ६,२०,००० किमी²
# [[तिमोर समुद्र]] – ६,१०,००० किमी²
# [[उत्तर समुद्र]] – ५,७५,००० किमी²
# [[बेलिंग्सहाउसेन समुद्र]] – ४,८७,००० किमी²
# [[बोफोर्ट समुद्र]] – ४,७६,००० किमी²
# [[सेलेब्स समुद्र]] – ४,७२,००० किमी²
# [[बांदा समुद्र]] – ४,७०,००० किमी²
# [[तांबडा समुद्र]] – ४,३८,००० किमी²
# [[काळा समुद्र]] – ४,३६,००० किमी²
# [[एडनचे आखात]] – ४,१०,००० किमी²
# [[पिवळा समुद्र]] – ३,८०,००० किमी²
# [[बाल्टिक समुद्र]] – ३,७७,००० किमी²
# [[कॅस्पियन समुद्र]] – ३,७१,००० किमी²
# [[लिव्हियन समुद्र]] – ३,५०,००० किमी²
# [[लेव्हेंटाइन समुद्र]] – ३,२०,००० किमी²
# [[जावा समुद्र]] – ३,२०,००० किमी²
# [[थायलंडचे आखात]] – ३,०४,००० किमी²
# [[सेल्टिक समुद्र]] – ३,००,००० किमी²
# [[कार्पेंटारियाचे आखात]] – ३,००,००० किमी²
# [[तिर्रेनियन समुद्र]] – २,७५,००० किमी²
# [[सुलू समुद्र]] – २,६०,००० किमी²
# [[फारसचे आखात]] – २,५१,००० किमी²
# [[सेंट लॉरेन्सचे आखात]] – २,२६,००० किमी²
# [[बिस्केचे आखात]] – २,२३,००० किमी²
# [[इजिअन समुद्र]] – २,१४,००० किमी²
# [[अनादिरचे आखात]] – २,००,००० किमी²
# [[मोलुका समुद्र]] – २,००,००० किमी²
# [[ओमानचे आखात]] – १,८१,००० किमी²
# [[आयोनियन समुद्र]] – १,६९,००० किमी²
# [[कॅलिफोर्नियाचे आखात]] – १,६०,००० किमी²
# [[बालिएरिक समुद्र]] – १,५०,००० किमी²
# [[ॲड्रियाटिक समुद्र]] – १,३८,००० किमी²
# [[फ्लोरेस समुद्र]] – १,२१,००० किमी²
{{div col end}}

== महासागरांनुसार उपसमुद्र ==

[[चित्र:Europäisches Nordmeer mit Grenzen.png|thumb|[[नॉर्वेजियन समुद्र]]]]
[[चित्र:Ionian Sea map.png|thumb|[[इजिअन समुद्र|इजिअन]], [[ॲड्रियाटिक समुद्र|ॲड्रियाटिक]], [[आयोनियन समुद्र|आयोनियन]], आणि [[तिर्रेनियन समुद्र|तिर्रेनियन]] हे सर्व [[भूमध्य समुद्र|भूमध्य समुद्रांतर्गत]] उपसमुद्र आहेत.]]
[[चित्र:IrishSeaReliefmap.png|thumb|[[आयरिश समुद्र]]]]
[[चित्र:Arabian Sea map.png|thumb|[[हिंदी महासागर|हिंदी महासागराचा]] उपसमुद्र असलेला [[अरबी समुद्र]].]]
[[चित्र:Coral Sea map.png|thumb|[[कोरल समुद्र]]]]

=== उत्तरध्रुवीय महासागर (आर्क्टिक) ===
[[उत्तरध्रुवीय महासागर]]{{div col start|colwidth=15em}}
(१८०° पासून घड्याळाच्या काट्याच्या दिशेने)
* [[चुकची समुद्र]]
* [[पूर्व सायबेरियन समुद्र]]
* [[लापतेव समुद्र]]
* [[कारा समुद्र]]
* [[बॅरेन्ट्स समुद्र]] (कारा सामुद्रधुनीद्वारे कारा समुद्राशी जोडलेला)
** [[पेचोरा समुद्र]]
** [[पांढरा समुद्र]]
* [[क्विन व्हिक्टोरिया समुद्र]]
* [[वांडेल समुद्र]]
* [[ग्रीनलँड समुद्र]]
* [[लिंकन समुद्र]]
* [[बॅफिनचे आखात]]
* [[वायव्य सागरी मार्ग]]
** [[प्रिन्स गुस्ताफ ॲडॉल्फ समुद्र]]
** [[अमुंडसेनचे आखात]]
* [[हडसनचे आखात]]
** [[फॉक्स बेसिन]]
*** [[बोमन उपसागर]]
** [[वेजर उपसागर]]
** [[रोझ वेलकम साउंड]]
** [[फॉक्स चॅनल]]
** [[बे ऑफ गॉड्स मर्सी]]
** [[हडसनची सामुद्रधुनी]]
*** [[उंगाव्हा उपसागर]]
** [[नेटिव्ह उपसागर]]
** [[इव्हान्स सामुद्रधुनी]]
** [[फिशर सामुद्रधुनी]]
** [[जेम्स उपसागर]]
* [[बोफोर्ट समुद्र]]
{{div col end}}

=== अटलांटिक महासागर ===
[[अटलांटिक महासागर]]

खालील तीन उपविभागांमध्ये सूचीबद्ध केलेल्या उपसमुद्रांव्यतिरिक्त, उत्तरध्रुवीय महासागराला काहीवेळा अटलांटिक महासागराचाच एक उपसमुद्र मानले जाते.&lt;ref name=&quot;Wang1992&quot;&gt;{{cite book |author=James C. F. Wang |title=Handbook on ocean politics &amp; law |url=https://books.google.com/books?id=GrEOofrVra4C&amp;pg=PA14 |access-date=9 December 2010 |year=1992 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9780313264344 |pages=14–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Longhurst2007&quot;&gt;{{cite book |last=Longhurst |first=Alan R. |title=Ecological Geography of the Sea |url=https://books.google.com/books?id=QdJZezzrCfQC&amp;pg=PA104 |year=2007 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-455521-1 |page=104}}&lt;/ref&gt;

==== आफ्रिका आणि युरेशिया ====
{{div col start|colwidth=15em}}
* [[नॉर्वेजियन समुद्र]]
* [[उत्तर समुद्र]]
** [[कातेगात]]
** [[स्कागेराक]]
** [[वॅडन समुद्र]]
** [[डॉगर बँक]]
* [[बाल्टिक समुद्र]]
** [[बोथनियाचे आखात]]
*** [[बोथनियन उपसागर]]
*** [[क्व्हार्केन]]
*** [[बोथनियन समुद्र]]
*** [[दक्षिण क्व्हार्केन]]
*** [[ऑलंडचा समुद्र]]
** [[आर्किपेलागो समुद्र]]
** [[फिनलंडचे आखात]]
*** [[व्यिबॉर्ग उपसागर]]
*** [[नेव्हा उपसागर]]
*** [[कोपोर्ये उपसागर]]
*** [[लुगा उपसागर]]
*** [[नारव्हा उपसागर]]
** [[व्हाइनामेरी समुद्र]]
** [[रिगाचे आखात]]
** [[कुरुनियन लॅगून]]
** [[व्हिस्तुला लॅगून]]
** [[ग्दान्स्कचे आखात]]
** [[पोमेरेनियाचे आखात]]
** [[श्चेचिन लॅगून]]
** [[ग्राइफ्सवाल्डचे आखात]]
** [[स्ट्रेलासंड]]
** [[ल्यूबेकचे आखात]]
** [[कीलचे आखात]]
** [[काल्मार सामुद्रधुनी]]
** [[हनोचे आखात]]
** [[डॅनिश सामुद्रधुनी]]
*** [[ओरेसंद सामुद्रधुनी]]
*** [[फेह्मार्न पट्टा]]
*** [[ग्रेट बेल्ट]]
*** [[लिटल बेल्ट]]
* [[इंग्लिश खाडी]]
** [[डोव्हरची सामुद्रधुनी]]
* [[आयरिश समुद्र]]
* [[सेल्टिक समुद्र]]
** [[इरॉईस समुद्र]]
* [[बिस्केचे आखात]]
** [[कांताब्रियन समुद्र]]
* [[काडीझचे आखात]]
* [[भूमध्य समुद्र]] 
** [[अल्बोरान समुद्र]]
** [[फॉस्फरसची सामुद्रधुनी]]
** [[दार्दानेल्झ]]
** [[मार मेनॉर]]
** [[बालिएरिक समुद्र]]
*** [[व्हालेन्सियाचे आखात]]
** [[ल्यॉनचे आखात]]
** [[लिगुरियन समुद्र]]
*** [[जेनोव्हाचे आखात]]
** [[तिर्रेनियन समुद्र]] 
*** [[फॉलोनिकाचे आखात]]
*** [[गायेताचे आखात]]
*** [[नेपल्सचे आखात]]
*** [[सालेर्नोचे आखात]]
*** [[काल्यारीचे आखात]]
*** [[बॉनिफेसियोची सामुद्रधुनी]]
*** [[मेसिनाची सामुद्रधुनी]]
** [[ॲड्रियाटिक समुद्र]] 
*** [[कोतोरचा उपसागर]]
*** [[क्व्हार्नरचे आखात]]
*** [[ड्रिनचे आखात]]
*** [[व्हेनिसचे आखात]]
**** [[त्रिएस्तेचे आखात]]
**** [[व्हिएनिश लॅगून]]
*** [[मानफ्रेडोनियाचे आखात]]
** [[आयोनियन समुद्र]] 
*** [[ताम्पाचे आखात|ताकांतोचे आखात]]
*** [[कोर्फूची सामुद्रधुनी]]
*** [[ॲम्ब्रॅसियन आखात]]
*** [[पात्रासचे आखात]]
*** [[कोरिंथचे आखात]]
*** [[किपारिसियाचे आखात]]
*** [[मेसेनियाचे आखात]]
*** [[लाकोनियाचे आखात]]
** [[इजिअन समुद्र]] 
*** [[मिर्तोअन समुद्र]]
*** [[आर्गोलिक आखात]]
*** [[सारोनिक आखात]]
*** [[थ्रेशियन समुद्र]]
** [[मार्मराचा समुद्र]]&lt;ref name=MSea /&gt;
*** [[इझमितचे आखात]]&lt;ref name=MSea /&gt;
** [[लेव्हेंटाइन समुद्र]]
*** [[अंताल्याचे आखात]]
*** [[अलेक्झांड्रेटाचे आखात]]
** [[लिव्हियन समुद्र]]
*** [[सिद्राचे आखात]]
** [[गाबेसचे आखात]]
** [[सिझिलीची सामुद्रधुनी]]
*** [[ट्युनिसचे आखात]]
** [[सार्दिनियाचा समुद्र]]
* [[काळा समुद्र]]&lt;ref name=MSea&gt;अनेकदा भूमध्य समुद्राचाच भाग मानला जातो.&lt;/ref&gt;
** [[बुर्गासचे आखात]]&lt;ref name=MSea /&gt;
** [[कार्किनित उपसागर]]&lt;ref name=MSea /&gt;
** [[कालामिला उपसागर]]&lt;ref name=MSea /&gt;
** [[अझोव्हचा समुद्र]]&lt;ref name=MSea /&gt;
*** [[सिवाश]]&lt;ref name=MSea /&gt;
*** [[तागान्रॉगचे आखात]]&lt;ref name=MSea /&gt;
* [[अर्ग्विनचे आखात]]
* [[गिनीचे आखात]]
** [[बेनिनचे आखात]]
** [[बियाफ्राचे आखात]]
* [[लुअंडा उपसागर]]
* [[वॉल्व्हिस उपसागर]]
* [[टेबल उपसागर]]
* [[फॉल्स उपसागर]]
{{div col end}}

==== अमेरिका ====
{{div col start|colwidth=15em}}
(उत्तरेकडून दक्षिणेकडे किनारपट्टीने)
* [[नॉर्थ वॉटर पॉलिन्या]]
* [[बॅफिनचे आखात]]
* [[डेव्हिसची सामुद्रधुनी]]
* [[लॅब्राडोर समुद्र]]
** [[कंबरलँड साउंड]]
** [[फ्रॉबिशर उपसागर]]
* [[सेंट लॉरेन्सचे आखात]]
* [[मेनचे आखात]]
** [[फंडीचे आखात]]
** [[मॅसॅच्युसेट्स उपसागर]]
* [[नांटुकेट साउंड]]
* [[बझार्ड्स उपसागर]]
* [[नारागॅन्सेट उपसागर]]
* [[लाँग आयलंड साउंड]]
* [[न्यू यॉर्कचे आखात]]
** [[अपर न्यू यॉर्क बे]]
** [[लोअर न्यू यॉर्क बे]]
* [[डेलावेर उपसागर]]
* [[चेसापीक उपसागर]]
* [[पॅमलिको साउंड]]
* [[बर्म्युडा त्रिकोण]]
* [[अमेरिकन भूमध्य समुद्र]]
** [[मेक्सिकोचे आखात]]
*** [[फ्लोरिडाचे आखात]]
*** [[टँपा उपसागर]]
*** [[गॅल्व्हेस्टन उपसागर]]
*** [[कांपेचेचे आखात]]
** [[कॅरिबियन समुद्र]]
*** [[ग्वांतानामो उपसागर]]
*** [[हाँडुरासचे आखात]]
*** [[व्हेनेझुएलाचे आखात]]
**** [[माराकैबो तलाव]]
*** [[पारियाचे आखात]]
*** [[दारियेनचे आखात]]
* [[ऑल सेंट्स उपसागर]]
* [[गुआनाबारा उपसागर]]
* [[अर्जेंटाइन समुद्र]]
** [[सॅन मातियास आखात]]
** [[सॅन हॉर्हे आखात]]
{{div col end}}

==== उत्तर गोलार्धातील बेटे ====
{{div col start|colwidth=15em}}
(पूर्वेकडून पश्चिमेकडे)
* [[आयरिश समुद्र]] (ग्रेट ब्रिटन आणि आयर्लंडच्या मध्ये)
* [[स्कॉटलंडच्या पश्चिम किनाऱ्यावरील अंतर्गत समुद्र]]
** [[हेब्रिडीजचा समुद्र]]
* [[डेन्मार्कची सामुद्रधुनी]] (ग्रीनलँड आणि आइसलँड दरम्यान)
* [[इर्मिंगर समुद्र]]
{{div col end}}

=== हिंदी महासागर ===
[[हिंदी महासागर]]{{div col start|colwidth=15em}}
* [[अंदमान समुद्र]]
** [[मार्टबानचे आखात]] – म्यानमारच्या दक्षिणेकडील भाग
* [[अरबी समुद्र]]
** [[कच्छचे आखात]]
** [[खंभाताचे आखात]]
** [[सोनमियानी उपसागर]]
* [[बंगालचे आखात]]
** [[पालकची सामुद्रधुनी]]
** [[पाकची सामुद्रधुनी]]
* [[एडनचे आखात]]
* [[ओमानचे आखात]]
* [[लक्षद्वीप समुद्र]]
** [[मन्नारचे आखात]]
* [[मोझांबिक सामुद्रधुनी]]
* [[पेम्बा चॅनल]]
* [[फारसचे आखात]]
** [[कुवेत उपसागर]]
** [[बहारीनचे आखात]]
** [[होर्मुझची सामुद्रधुनी]]
* [[तांबडा समुद्र]]
** [[बाब-अल-मांडब]]
** [[सुवेझचे आखात]]
** [[अकाबाचे आखात]]
* [[झांजचा समुद्र]]
* [[तिमोर समुद्र]]
* [[झँझिबार चॅनल]]
{{div col end}}

=== प्रशांत महासागर (पॅसिफिक) ===
[[प्रशांत महासागर]]{{div col start|colwidth=15em}}
==== अमेरिका खंडे ====
* [[बेरिंग समुद्र]]
** [[ब्रिस्टल उपसागर]]
** [[नॉर्टन साउंड]]
* [[चिलियन समुद्र]]
** [[पेनासचे आखात]]
* [[अलास्काचे आखात]]
* [[सॅलिश समुद्र]]
* [[कॅलिफोर्नियाचे आखात]] (कोर्टेसचा समुद्र म्हणूनही ओळखला जातो)
* [[पनामाचे आखात]]
* [[मार दे ग्राउ]]
* [[सॅन फ्रान्सिस्को उपसागर]]
{{div col end}}

==== ऑस्ट्रेलेशिया आणि युरेशिया ====
{{div col start|colwidth=15em}}
* [[ऑस्ट्रेलेशियन भूमध्य समुद्र]]
** [[अराफुरा समुद्र]]
** [[बाली समुद्र]]
** [[बांदा समुद्र]]
** [[सेलेब्स समुद्र]]
** [[सिरम समुद्र]]
** [[फ्लोरेस समुद्र]]
** [[कार्पेंटारियाचे आखात]]
** [[थायलंडचे आखात]]
** [[हल्माहेरा समुद्र]]
** [[जावा समुद्र]]
** [[मराक्काची सामुद्रधुनी|मॅलॅकाची सामुद्रधुनी]]
** [[मोलुका समुद्र]]
** [[फिलिपाइन अंतर्गत समुद्र]]
*** [[बोहोल समुद्र]]
*** [[सिबुयान समुद्र]]
*** [[विसायान समुद्र]]
** [[सावू समुद्र]]
** [[दक्षिण चीन समुद्र]] 
*** [[टॉन्किनचे आखात]]
*** [[तैवानची सामुद्रधुनी]]
*** [[पश्चिम फिलिपाइन समुद्र]]
** [[सुलू समुद्र]]
** [[सुंदाची सामुद्रधुनी]]
** [[तिमोर समुद्र]]
* [[बास सामुद्रधुनी]]
* [[बिस्मार्क समुद्र]]
* [[कोरल समुद्र]]
** [[पापुआचे आखात]]
** [[टॉरेस सामुद्रधुनी]]
* [[पूर्व चीन समुद्र]]
** [[पिवळा समुद्र]]
*** [[बोहाय समुद्र]]
**** [[बोहाय उपसागर]]
**** [[लियाओडाँग उपसागर]]
*** [[कोरिया उपसागर]]
* [[ग्रेट ऑस्ट्रेलियन बाइट]]
* [[हौराकी आखात]]
* [[डेव्हिल्स समुद्र]]
* [[फिलिपाइन समुद्र]]
** [[तोक्यो उपसागर]]
* [[जपानचा समुद्र]]
** [[सोया उपसागर]]
** [[तातारीची सामुद्रधुनी]]
** [[त्सुशिमा सामुद्रधुनी]]
** [[त्सुगारू सामुद्रधुनी]]
* [[ओखोत्स्कचा समुद्र]]
** [[अनिवा उपसागर]]
** [[शेलिखोव्हचे आखात]]
* [[सेतो अंतर्गत समुद्र]]
* [[सोलोमन समुद्र]]
* [[टास्मान समुद्र]]
{{div col end}}

=== दक्षिणध्रुवीय महासागर (अंटार्क्टिक) ===
[[दक्षिणध्रुवीय महासागर]]{{div col start|colwidth=15em}}
* [[अमुंडसेन समुद्र]]
* [[बेलिंग्सहाउसेन समुद्र]]
* [[कोऑपरेशन समुद्र]]
* [[कॉस्मोनॉट्स समुद्र]]
* [[डेव्हिस समुद्र]]
* [[द्युर्व्हिल समुद्र]]
* [[ड्रेक पॅसेज]]
* [[किंग हाकोन सातवा समुद्र]]
* [[लाझारेव्ह समुद्र]]
* [[मॉसन समुद्र]]
* [[मॅकमर्दो साउंड]]
* [[रीसर-लार्सन समुद्र]]
* [[रॉस समुद्र]]
* [[स्कॉशिया समुद्र]]
* [[सोमोव्ह समुद्र]]
* [[स्पेंसर आखात]]
* [[वेडेल समुद्र]]
{{div col end}}

== केवळ सागरी प्रवाहांद्वारे परिभाषित समुद्र ==
जगातील इतर सर्व समुद्र हे अंशतः तरी भूभागाच्या सीमांनी व्यापलेले आहेत; परंतु केवळ महासागरीय प्रवाहांद्वारे परिभाषित केलेला जगात एकमेव समुद्र आहे:&lt;ref&gt;[https://oceanservice.noaa.gov/facts/sargassosea.html National Oceanic and Atmospheric Administration – What is the Sargasso Sea?]&lt;/ref&gt;

* [[सारगासो समुद्र]] – [[उत्तर अटलांटिक चक्रावात|उत्तर अटलांटिक महासागरीय चक्रावात]] तयार करणाऱ्या चार सागरी प्रवाहांद्वारे परिभाषित केलेला समुद्र.

== समाविष्ट नसलेल्या बाबी ==
जागतिक महासागराचा भाग नसलेल्या परंतु नावात &quot;समुद्र&quot; असलेल्या घटकांचा या यादीत समावेश नाही:
* तलाव आणि खारे तलाव:
** नावात &quot;समुद्र&quot; असलेले [[खारे तलाव]]: [[अरल समुद्र]], [[मृत समुद्र]], [[कॅस्पियन समुद्र]], [[साल्टन समुद्र]]
** नावात &quot;समुद्र&quot; असलेले गोड्या पाण्याचे तलाव: [[गॅलिलीचा समुद्र]]
* [[महासागरीय चक्रावात]] (Ocean gyres)
* काल्पनिक किंवा धार्मिक साहित्यातील समुद्र.

== संदर्भ आणि नोंदी==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:समुद्र]]
[[वर्ग:पाण्याचे साठे]]
[[वर्ग:सीमान्त समुद्र]]
[[वर्ग:भौगोलिक वर्गीकरण]]
[[वर्ग:समुद्रशास्त्र]]</text>
      <sha1>2kr1dpyphz3mp5wecwdibks9fja0l2l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721786</id>
      <parentid>2721761</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T17:47:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* हिंदी महासागर */</comment>
      <origin>2721786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39671" sha1="754982nn70mmwmk6kuh8nudofwbo8qp" xml:space="preserve">{{short description|जागतिक महासागराच्या मोठ्या विभागांमध्ये, पाण्याचे क्षेत्र यासह विविध प्रकारचे गल्फ, झुबके, खाडी आणि सामुद्रधुनी म्हणून ओळखले जाते.}}
[[चित्र:Oceans and seas boundaries map-en.svg|thumb|400px|[[आंतरराष्ट्रीय हायड्रोग्राफिक संघटना|आंतरराष्ट्रीय हायड्रोग्राफिक संघटनेने]] निश्चित केलेल्या उपसमुद्रांच्या (Marginal seas) सीमा.&lt;ref&gt;[https://epic.awi.de/id/eprint/29772/1/IHO1953a.pdf INTERNATIONAL HYDROGRAPHIC ORGANIZATION – LIMITS OF OCEANS AND SEAS]&lt;/ref&gt;]]
पृथ्वीवरील समुद्रांची यादी येथे आहे. यामध्ये उपसमुद्र, सागरी जलक्षेत्रे, [[खाडी|खाड्या]], [[आखात]], उपसागर आणि [[सामुद्रधुनी|सामुद्रधुनींचा]] समावेश आहे.&lt;ref&gt;[https://www.blue-growth.org/Oceans_Rivers_Seas/Index_Oceans_Seas_Bays_Gulfs_Of_The_World_%20A_To_Z_Lists.htm OCEANS &amp; SEAS OF THE WORLD]&lt;/ref&gt; अनेक वेळा एखाद्या जलसाठ्याला समुद्र किंवा उपसागर नाव देणे ही स्थानिक परंपरा असते. हे सर्व प्रकार येथे एकत्रित केले आहेत.

जागतिक महासागराचा भाग नसलेल्या परंतु &quot;समुद्र&quot; म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या संस्थांचा (उदा. भूवेष्टित खारे तलाव), तसेच [[महासागरीय चक्रावातांचा]] (Ocean gyres) या यादीत समावेश केलेला नाही.

== संज्ञा आणि व्याख्या ==
* [[महासागर]] (Ocean) – जगातील सर्वात मोठे खाऱ्या पाण्याचे सागर. {{xref|(अधिक तपशीलांसाठी पहा: [[महासागरांच्या सीमा]])}}.  
* [[समुद्र]] (Sea) या संज्ञेच्या अनेक व्याख्या आहेत:{{efn|समुद्रशास्त्रज्ञांमध्ये ''समुद्र'' या संज्ञेची कोणतीही एकच सर्वमान्य तांत्रिक व्याख्या नाही. एक काहीशी ढोबळ व्याख्या अशी आहे की समुद्र हा महासागराचा एक विभाग आहे, ज्याच्या तळाशी महासागरीय द्रोणीचा (Oceanic basin) कडक साचा असावा लागतो. या व्याख्येनुसार, एकेकाळी प्राचीन महासागराचा भाग असलेला [[कॅस्पियन समुद्र]] हा समुद्र म्हणून स्वीकारला जातो.&lt;ref&gt;{{Cite book | url = https://books.google.com/books?id=tLcin2NyJQgC&amp;pg=PA237 | title = The Italian Yearbook of International Law 2004 | isbn = 9789004150270 | last1 = Conforti | first1 = B | last2 = Bravo | first2 = Luigi Ferrari | date = 2005| publisher = Martinus Nijhoff Publishers }}&lt;/ref&gt; ''इंट्रोडक्शन टू मरीन बायोलॉजी'' पुस्तकात समुद्राची व्याख्या &quot;भूवेष्टित&quot; जलसाठा अशी केली आहे. परंतु हे पुस्तक सागरी जीवशास्त्रज्ञांनी लिहिले आहे, समुद्रशास्त्रज्ञांनी नाही.&lt;ref&gt;{{Cite book | url = https://books.google.com/books?id=0JkKOFIj5pgC&amp;pg=PA47 | title = Introduction to Marine Biology | isbn = 9780495561972 | last1 = Karleskint | first1 = George | last2 = Turner | first2 = Richard L | last3 = Small | first3 = James W | date = 2009| publisher = Cengage Learning }}&lt;/ref&gt; ''द ग्लॉसरी ऑफ मॅपिंग सायन्सेस'' नुसार समुद्र आणि इतर जलसाठ्यांमधील सीमा या स्वेच्छेने किंवा सोयीनुसार ठरवलेल्या आहेत.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=jPVxSDzVRP0C&amp;pg=PA365 |title=The Glossary of the Mapping Sciences – Google Books |access-date=2013-04-19|isbn=9780784475706|year=1994|publisher=ASCE Publications }}&lt;/ref&gt;}} 
** महासागराचा असा विभाग जो भूभाग,&lt;ref name=&quot;oceanservice.noaa&quot;&gt;{{cite web|url=https://oceanservice.noaa.gov/facts/oceanorsea.html |title=What's the difference between an ocean and a sea? |publisher=Oceanservice.noaa.gov |date=11 January 2013 |access-date=19 April 2013}}&lt;/ref&gt; [[समुद्री प्रवाह|सागरी प्रवाह]] (उदा. [[सारगासो समुद्र]]), किंवा विशिष्ट अक्षांश आणि रेखांश सीमांद्वारे परिभाषित केला जातो. या यादीत समावेश करण्यासाठी हीच व्याख्या मुख्यत्वे वापरली आहे.
** '''उपसमुद्र''' (Marginal sea) हा महासागराचा असा भाग असतो जो [[बेट|बेटे]], [[द्वीपकल्प|द्विपकल्प]] किंवा [[द्विपसमूह|द्वीपसमूहांनी]] अंशतः वेढलेला असतो आणि महासागराला जोडलेला असतो.&lt;ref name=&quot;Mapping 1994&quot;&gt;{{cite book|author=American Congress on Surveying and Mapping|title=Glossary of the mapping sciences|url=https://books.google.com/books?id=jPVxSDzVRP0C&amp;pg=PA469|access-date=9 December 2010|year=1994|publisher=ASCE Publications|isbn=978-0-7844-0050-0|page=469}}&lt;/ref&gt;
** संपूर्ण जागतिक महासागर. उदाहरणार्थ, [[संयुक्त राष्ट्रांचा सागरी कायदा करार|सागरी कायद्यानुसार]] सर्व महासागर हे &quot;समुद्र&quot; मानले जातात.&lt;ref&gt;{{Cite book | url = https://books.google.com/books?id=sbqBvQy04XwC&amp;pg=PA271 | title = The Law of the Sea: Selected Writings | isbn = 9789004138636 | last1 = Vukas | first1 = B | year = 2004| publisher = Martinus Nijhoff Publishers }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book | url = https://books.google.com/books?id=5zpbN8I2ZR4C&amp;pg=PA57 | title = Indian Ocean Region: Maritime Regimes for Regional Cooperation | isbn = 9781441959898 | last1 = Gupta | first1 = Manoj | year = 2010| publisher = Springer }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;geography.about&quot;&gt;{{cite web|url=http://geography.about.com/od/waterandice/a/sevenseas.htm |title= Discover The Seven Seas of the Earth |publisher=Geography.about.com |access-date=2013-04-19}}&lt;/ref&gt;{{efn|या व्याख्येनुसार कॅस्पियन समुद्राचा समावेश होणार नाही कारण तो कायद्यानुसार &quot;आंतरराष्ट्रीय तलाव&quot; आहे.&lt;ref&gt;{{Cite book | url = https://books.google.com/books?id=uxmInSrE9vQC&amp;pg=PA74 | title = The Politics of Caspian Oil | isbn = 9780333739730 | last= Gokay | first= Bulent | date = 2001| publisher = Palgrave Macmillan }}&lt;/ref&gt;}}
** नावात &quot;समुद्र&quot; असलेला कोणताही मोठा भूवेष्टित जलसाठा (उदा. खारे तलाव).
* [[नदी]] (River) – जमिनीवरून उंच भागाकडून सखल भागाकडे वाहणारा पाण्याचा प्रवाह.
* [[उपनदी]] (Tributary) – मुख्य नदीला जाऊन मिळणारी लहान नदी.
* [[खाडी|खाडी मुख]] (Estuary) – नदीचा तो भाग जिथे ती समुद्राला किंवा महासागराला मिळते.
* [[सामुद्रधुनी]] (Strait) – दोन मोठ्या जलसाठ्यांना जोडणारा अरुंद सागरी मार्ग.
* जलमार्ग (Channel) – सामान्यतः सामुद्रधुनीपेक्षा रुंद असलेला सागरी मार्ग.
* [[कालवा]] (Canal) – मानवनिर्मित जलमार्ग.
* फियार्ड (Fjard) – बेटांच्या समूहांदरम्यान असलेला उघडा मोठा जलसाठा.

जमिनीच्या रचनेमुळे महासागराचा जो भाग जमिनीच्या आत शिरतो, त्यासाठी विविध संज्ञा वापरल्या जातात:&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.britannica.com/science/gulf-coastal-feature|title=gulf – coastal feature}}&lt;/ref&gt;

* [[उपसागर]] (Bay) – सामान्य संज्ञा; सहसा आकाराने लहान ते मध्यम असतात.
* [[खाडी]] / [[आखात]] (Gulf) – अत्यंत मोठा उपसागर, जो अनेकदा महासागराचा किंवा समुद्राचा मुख्य विभाग असतो.
* [[फ्योर्द]] (Fjord) – उंच आणि उभ्या कड्यांच्या मधे असलेला लांब आणि अरुंद उपसागर, जो सहसा [[हिमपंक|हिमनद्यांमुळे]] तयार होतो.
* बाइट (Bight) – अतिशय उथळ असलेला मोठा वक्र आकार असणारा उपसागर.
* साउंड (Sound) – दोन भूभागांमधील किंवा बेटांमधील लांब आणि रुंद जलमार्ग.
* कोव्ह (Cove) – लहान, सुरक्षित आणि अरुंद प्रवेशद्वार असलेला उपसागर.
* इनलेट (Inlet) – जमिनीच्या आत गेलेली लांब आणि अरुंद खाडी.
* पॉलिन्या (Polynya) – बर्फाने वेढलेला उघड्या पाण्याचा सागरी भाग.

== क्षेत्रफळानुसार जगातील सर्वात मोठे समुद्र ==
क्षेत्रफळाच्या उतरत्या क्रमाने जगातील सर्वात मोठे समुद्र खालीलप्रमाणे आहेत:

{{div col|colwidth=25em}}
# [[फिलिपाइन समुद्र]] – ५६,९५,००० किमी²
# [[कोरल समुद्र]] – ४७,९१,००० किमी²
# ''[[अमेरिकन भूमध्य समुद्र]]'' – ४२,००,००० किमी²
# [[अरबी समुद्र]] – ३८,६२,००० किमी²
# [[सारगासो समुद्र]] – ३५,००,००० किमी²
# [[दक्षिण चीन समुद्र]] – ३५,००,००० किमी²
# [[वेडेल समुद्र]] – २८,००,००० किमी²
# [[कॅरिबियन समुद्र]] – २७,५४,००० किमी²
# [[भूमध्य समुद्र]] – २५,१०,००० किमी²
# [[गिनीचे आखात]] – २३,५०,००० किमी²
# [[टास्मान समुद्र]] – २३,००,००० किमी²
# [[बंगालचे आखात]] – २१,७२,००० किमी²
# [[बेरिंग समुद्र]] – २०,००,००० किमी²
# [[ओखोत्स्कचा समुद्र]] – १५,८३,००० किमी²
# [[मेक्सिकोचे आखात]] – १५,५०,००० किमी²
# [[अलास्काचे आखात]] – १५,३३,००० किमी²
# [[बॅरेन्ट्स समुद्र]] – १४,००,००० किमी²
# [[नॉर्वेजियन समुद्र]] – १३,८३,००० किमी²
# [[पूर्व चीन समुद्र]] – १२,४९,००० किमी²
# [[हडसनचे आखात]] – १२,३०,००० किमी²
# [[ग्रीनलँड समुद्र]] – १२,०५,००० किमी²
# [[सोमोव्ह समुद्र]] – ११,५०,००० किमी²
# [[मार दे ग्राउ]] – ११,४०,००० किमी²
# [[रीसर-लार्सन समुद्र]] – ११,३८,००० किमी² 
# [[जपानचा समुद्र]] – १०,५०,००० किमी²
# [[अर्जेंटाइन समुद्र]] – १०,००,००० किमी²
# [[पूर्व सायबेरियन समुद्र]] – ९,८७,००० किमी²
# [[कारा समुद्र]] – ९,२६,००० किमी²
# [[स्कॉशिया समुद्र]] – ९,००,००० किमी²
# [[लॅब्राडोर समुद्र]] – ८,४१,००० किमी²
# [[अंदमान समुद्र]] – ७,९७,७०० किमी²
# [[लक्षद्वीप समुद्र]] – ७,८६,००० किमी²
# [[इर्मिंगर समुद्र]] – ७,८०,००० किमी²
# [[सोलोमन समुद्र]] – ७,२०,००० किमी²
# [[मोझांबिक सामुद्रधुनी]] – ७,००,००० किमी²
# [[बॅफिनचे आखात]] – ६,८९,००० किमी²
# [[लापतेव समुद्र]] – ६,६२,००० किमी²
# [[अराफुरा समुद्र]] – ६,५०,००० किमी²
# [[रॉस समुद्र]] – ६,३७,००० किमी²
# [[चुकची समुद्र]] – ६,२०,००० किमी²
# [[तिमोर समुद्र]] – ६,१०,००० किमी²
# [[उत्तर समुद्र]] – ५,७५,००० किमी²
# [[बेलिंग्सहाउसेन समुद्र]] – ४,८७,००० किमी²
# [[बोफोर्ट समुद्र]] – ४,७६,००० किमी²
# [[सेलेब्स समुद्र]] – ४,७२,००० किमी²
# [[बांदा समुद्र]] – ४,७०,००० किमी²
# [[तांबडा समुद्र]] – ४,३८,००० किमी²
# [[काळा समुद्र]] – ४,३६,००० किमी²
# [[एडनचे आखात]] – ४,१०,००० किमी²
# [[पिवळा समुद्र]] – ३,८०,००० किमी²
# [[बाल्टिक समुद्र]] – ३,७७,००० किमी²
# [[कॅस्पियन समुद्र]] – ३,७१,००० किमी²
# [[लिव्हियन समुद्र]] – ३,५०,००० किमी²
# [[लेव्हेंटाइन समुद्र]] – ३,२०,००० किमी²
# [[जावा समुद्र]] – ३,२०,००० किमी²
# [[थायलंडचे आखात]] – ३,०४,००० किमी²
# [[सेल्टिक समुद्र]] – ३,००,००० किमी²
# [[कार्पेंटारियाचे आखात]] – ३,००,००० किमी²
# [[तिर्रेनियन समुद्र]] – २,७५,००० किमी²
# [[सुलू समुद्र]] – २,६०,००० किमी²
# [[फारसचे आखात]] – २,५१,००० किमी²
# [[सेंट लॉरेन्सचे आखात]] – २,२६,००० किमी²
# [[बिस्केचे आखात]] – २,२३,००० किमी²
# [[इजिअन समुद्र]] – २,१४,००० किमी²
# [[अनादिरचे आखात]] – २,००,००० किमी²
# [[मोलुका समुद्र]] – २,००,००० किमी²
# [[ओमानचे आखात]] – १,८१,००० किमी²
# [[आयोनियन समुद्र]] – १,६९,००० किमी²
# [[कॅलिफोर्नियाचे आखात]] – १,६०,००० किमी²
# [[बालिएरिक समुद्र]] – १,५०,००० किमी²
# [[ॲड्रियाटिक समुद्र]] – १,३८,००० किमी²
# [[फ्लोरेस समुद्र]] – १,२१,००० किमी²
{{div col end}}

== महासागरांनुसार उपसमुद्र ==

[[चित्र:Europäisches Nordmeer mit Grenzen.png|thumb|[[नॉर्वेजियन समुद्र]]]]
[[चित्र:Ionian Sea map.png|thumb|[[इजिअन समुद्र|इजिअन]], [[ॲड्रियाटिक समुद्र|ॲड्रियाटिक]], [[आयोनियन समुद्र|आयोनियन]], आणि [[तिर्रेनियन समुद्र|तिर्रेनियन]] हे सर्व [[भूमध्य समुद्र|भूमध्य समुद्रांतर्गत]] उपसमुद्र आहेत.]]
[[चित्र:IrishSeaReliefmap.png|thumb|[[आयरिश समुद्र]]]]
[[चित्र:Arabian Sea map.png|thumb|[[हिंदी महासागर|हिंदी महासागराचा]] उपसमुद्र असलेला [[अरबी समुद्र]].]]
[[चित्र:Coral Sea map.png|thumb|[[कोरल समुद्र]]]]

=== उत्तरध्रुवीय महासागर (आर्क्टिक) ===
[[उत्तरध्रुवीय महासागर]]{{div col start|colwidth=15em}}
(१८०° पासून घड्याळाच्या काट्याच्या दिशेने)
* [[चुकची समुद्र]]
* [[पूर्व सायबेरियन समुद्र]]
* [[लापतेव समुद्र]]
* [[कारा समुद्र]]
* [[बॅरेन्ट्स समुद्र]] (कारा सामुद्रधुनीद्वारे कारा समुद्राशी जोडलेला)
** [[पेचोरा समुद्र]]
** [[पांढरा समुद्र]]
* [[क्विन व्हिक्टोरिया समुद्र]]
* [[वांडेल समुद्र]]
* [[ग्रीनलँड समुद्र]]
* [[लिंकन समुद्र]]
* [[बॅफिनचे आखात]]
* [[वायव्य सागरी मार्ग]]
** [[प्रिन्स गुस्ताफ ॲडॉल्फ समुद्र]]
** [[अमुंडसेनचे आखात]]
* [[हडसनचे आखात]]
** [[फॉक्स बेसिन]]
*** [[बोमन उपसागर]]
** [[वेजर उपसागर]]
** [[रोझ वेलकम साउंड]]
** [[फॉक्स चॅनल]]
** [[बे ऑफ गॉड्स मर्सी]]
** [[हडसनची सामुद्रधुनी]]
*** [[उंगाव्हा उपसागर]]
** [[नेटिव्ह उपसागर]]
** [[इव्हान्स सामुद्रधुनी]]
** [[फिशर सामुद्रधुनी]]
** [[जेम्स उपसागर]]
* [[बोफोर्ट समुद्र]]
{{div col end}}

=== अटलांटिक महासागर ===
[[अटलांटिक महासागर]]

खालील तीन उपविभागांमध्ये सूचीबद्ध केलेल्या उपसमुद्रांव्यतिरिक्त, उत्तरध्रुवीय महासागराला काहीवेळा अटलांटिक महासागराचाच एक उपसमुद्र मानले जाते.&lt;ref name=&quot;Wang1992&quot;&gt;{{cite book |author=James C. F. Wang |title=Handbook on ocean politics &amp; law |url=https://books.google.com/books?id=GrEOofrVra4C&amp;pg=PA14 |access-date=9 December 2010 |year=1992 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9780313264344 |pages=14–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Longhurst2007&quot;&gt;{{cite book |last=Longhurst |first=Alan R. |title=Ecological Geography of the Sea |url=https://books.google.com/books?id=QdJZezzrCfQC&amp;pg=PA104 |year=2007 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-455521-1 |page=104}}&lt;/ref&gt;

==== आफ्रिका आणि युरेशिया ====
{{div col start|colwidth=15em}}
* [[नॉर्वेजियन समुद्र]]
* [[उत्तर समुद्र]]
** [[कातेगात]]
** [[स्कागेराक]]
** [[वॅडन समुद्र]]
** [[डॉगर बँक]]
* [[बाल्टिक समुद्र]]
** [[बोथनियाचे आखात]]
*** [[बोथनियन उपसागर]]
*** [[क्व्हार्केन]]
*** [[बोथनियन समुद्र]]
*** [[दक्षिण क्व्हार्केन]]
*** [[ऑलंडचा समुद्र]]
** [[आर्किपेलागो समुद्र]]
** [[फिनलंडचे आखात]]
*** [[व्यिबॉर्ग उपसागर]]
*** [[नेव्हा उपसागर]]
*** [[कोपोर्ये उपसागर]]
*** [[लुगा उपसागर]]
*** [[नारव्हा उपसागर]]
** [[व्हाइनामेरी समुद्र]]
** [[रिगाचे आखात]]
** [[कुरुनियन लॅगून]]
** [[व्हिस्तुला लॅगून]]
** [[ग्दान्स्कचे आखात]]
** [[पोमेरेनियाचे आखात]]
** [[श्चेचिन लॅगून]]
** [[ग्राइफ्सवाल्डचे आखात]]
** [[स्ट्रेलासंड]]
** [[ल्यूबेकचे आखात]]
** [[कीलचे आखात]]
** [[काल्मार सामुद्रधुनी]]
** [[हनोचे आखात]]
** [[डॅनिश सामुद्रधुनी]]
*** [[ओरेसंद सामुद्रधुनी]]
*** [[फेह्मार्न पट्टा]]
*** [[ग्रेट बेल्ट]]
*** [[लिटल बेल्ट]]
* [[इंग्लिश खाडी]]
** [[डोव्हरची सामुद्रधुनी]]
* [[आयरिश समुद्र]]
* [[सेल्टिक समुद्र]]
** [[इरॉईस समुद्र]]
* [[बिस्केचे आखात]]
** [[कांताब्रियन समुद्र]]
* [[काडीझचे आखात]]
* [[भूमध्य समुद्र]] 
** [[अल्बोरान समुद्र]]
** [[फॉस्फरसची सामुद्रधुनी]]
** [[दार्दानेल्झ]]
** [[मार मेनॉर]]
** [[बालिएरिक समुद्र]]
*** [[व्हालेन्सियाचे आखात]]
** [[ल्यॉनचे आखात]]
** [[लिगुरियन समुद्र]]
*** [[जेनोव्हाचे आखात]]
** [[तिर्रेनियन समुद्र]] 
*** [[फॉलोनिकाचे आखात]]
*** [[गायेताचे आखात]]
*** [[नेपल्सचे आखात]]
*** [[सालेर्नोचे आखात]]
*** [[काल्यारीचे आखात]]
*** [[बॉनिफेसियोची सामुद्रधुनी]]
*** [[मेसिनाची सामुद्रधुनी]]
** [[ॲड्रियाटिक समुद्र]] 
*** [[कोतोरचा उपसागर]]
*** [[क्व्हार्नरचे आखात]]
*** [[ड्रिनचे आखात]]
*** [[व्हेनिसचे आखात]]
**** [[त्रिएस्तेचे आखात]]
**** [[व्हिएनिश लॅगून]]
*** [[मानफ्रेडोनियाचे आखात]]
** [[आयोनियन समुद्र]] 
*** [[ताम्पाचे आखात|ताकांतोचे आखात]]
*** [[कोर्फूची सामुद्रधुनी]]
*** [[ॲम्ब्रॅसियन आखात]]
*** [[पात्रासचे आखात]]
*** [[कोरिंथचे आखात]]
*** [[किपारिसियाचे आखात]]
*** [[मेसेनियाचे आखात]]
*** [[लाकोनियाचे आखात]]
** [[इजिअन समुद्र]] 
*** [[मिर्तोअन समुद्र]]
*** [[आर्गोलिक आखात]]
*** [[सारोनिक आखात]]
*** [[थ्रेशियन समुद्र]]
** [[मार्मराचा समुद्र]]&lt;ref name=MSea /&gt;
*** [[इझमितचे आखात]]&lt;ref name=MSea /&gt;
** [[लेव्हेंटाइन समुद्र]]
*** [[अंताल्याचे आखात]]
*** [[अलेक्झांड्रेटाचे आखात]]
** [[लिव्हियन समुद्र]]
*** [[सिद्राचे आखात]]
** [[गाबेसचे आखात]]
** [[सिझिलीची सामुद्रधुनी]]
*** [[ट्युनिसचे आखात]]
** [[सार्दिनियाचा समुद्र]]
* [[काळा समुद्र]]&lt;ref name=MSea&gt;अनेकदा भूमध्य समुद्राचाच भाग मानला जातो.&lt;/ref&gt;
** [[बुर्गासचे आखात]]&lt;ref name=MSea /&gt;
** [[कार्किनित उपसागर]]&lt;ref name=MSea /&gt;
** [[कालामिला उपसागर]]&lt;ref name=MSea /&gt;
** [[अझोव्हचा समुद्र]]&lt;ref name=MSea /&gt;
*** [[सिवाश]]&lt;ref name=MSea /&gt;
*** [[तागान्रॉगचे आखात]]&lt;ref name=MSea /&gt;
* [[अर्ग्विनचे आखात]]
* [[गिनीचे आखात]]
** [[बेनिनचे आखात]]
** [[बियाफ्राचे आखात]]
* [[लुअंडा उपसागर]]
* [[वॉल्व्हिस उपसागर]]
* [[टेबल उपसागर]]
* [[फॉल्स उपसागर]]
{{div col end}}

==== अमेरिका ====
{{div col start|colwidth=15em}}
(उत्तरेकडून दक्षिणेकडे किनारपट्टीने)
* [[नॉर्थ वॉटर पॉलिन्या]]
* [[बॅफिनचे आखात]]
* [[डेव्हिसची सामुद्रधुनी]]
* [[लॅब्राडोर समुद्र]]
** [[कंबरलँड साउंड]]
** [[फ्रॉबिशर उपसागर]]
* [[सेंट लॉरेन्सचे आखात]]
* [[मेनचे आखात]]
** [[फंडीचे आखात]]
** [[मॅसॅच्युसेट्स उपसागर]]
* [[नांटुकेट साउंड]]
* [[बझार्ड्स उपसागर]]
* [[नारागॅन्सेट उपसागर]]
* [[लाँग आयलंड साउंड]]
* [[न्यू यॉर्कचे आखात]]
** [[अपर न्यू यॉर्क बे]]
** [[लोअर न्यू यॉर्क बे]]
* [[डेलावेर उपसागर]]
* [[चेसापीक उपसागर]]
* [[पॅमलिको साउंड]]
* [[बर्म्युडा त्रिकोण]]
* [[अमेरिकन भूमध्य समुद्र]]
** [[मेक्सिकोचे आखात]]
*** [[फ्लोरिडाचे आखात]]
*** [[टँपा उपसागर]]
*** [[गॅल्व्हेस्टन उपसागर]]
*** [[कांपेचेचे आखात]]
** [[कॅरिबियन समुद्र]]
*** [[ग्वांतानामो उपसागर]]
*** [[हाँडुरासचे आखात]]
*** [[व्हेनेझुएलाचे आखात]]
**** [[माराकैबो तलाव]]
*** [[पारियाचे आखात]]
*** [[दारियेनचे आखात]]
* [[ऑल सेंट्स उपसागर]]
* [[गुआनाबारा उपसागर]]
* [[अर्जेंटाइन समुद्र]]
** [[सॅन मातियास आखात]]
** [[सॅन हॉर्हे आखात]]
{{div col end}}

==== उत्तर गोलार्धातील बेटे ====
{{div col start|colwidth=15em}}
(पूर्वेकडून पश्चिमेकडे)
* [[आयरिश समुद्र]] (ग्रेट ब्रिटन आणि आयर्लंडच्या मध्ये)
* [[स्कॉटलंडच्या पश्चिम किनाऱ्यावरील अंतर्गत समुद्र]]
** [[हेब्रिडीजचा समुद्र]]
* [[डेन्मार्कची सामुद्रधुनी]] (ग्रीनलँड आणि आइसलँड दरम्यान)
* [[इर्मिंगर समुद्र]]
{{div col end}}

=== हिंदी महासागर ===
[[हिंदी महासागर]]{{div col start|colwidth=15em}}
* [[अंदमान समुद्र]]
** [[मार्टबानचे आखात]] – म्यानमारच्या दक्षिणेकडील भाग
* [[अरबी समुद्र]]
** [[कच्छचे आखात]]
** [[खंभाताचे आखात]]
** [[सोनमियानी उपसागर]]
* [[बंगालचे आखात]]
** [[पाल्कची सामुद्रधुनी]]
* [[एडनचे आखात]]
* [[ओमानचे आखात]]
* [[लक्षद्वीप समुद्र]]
** [[मन्नारचे आखात]]
* [[मोझांबिक सामुद्रधुनी]]
* [[पेम्बा चॅनल]]
* [[फारसचे आखात]]
** [[कुवेत उपसागर]]
** [[बहारीनचे आखात]]
** [[होर्मुझची सामुद्रधुनी]]
* [[तांबडा समुद्र]]
** [[बाब-अल-मांडब]]
** [[सुवेझचे आखात]]
** [[अकाबाचे आखात]]
* [[झांजचा समुद्र]]
* [[तिमोर समुद्र]]
* [[झँझिबार चॅनल]]
{{div col end}}

=== प्रशांत महासागर (पॅसिफिक) ===
[[प्रशांत महासागर]]{{div col start|colwidth=15em}}
==== अमेरिका खंडे ====
* [[बेरिंग समुद्र]]
** [[ब्रिस्टल उपसागर]]
** [[नॉर्टन साउंड]]
* [[चिलियन समुद्र]]
** [[पेनासचे आखात]]
* [[अलास्काचे आखात]]
* [[सॅलिश समुद्र]]
* [[कॅलिफोर्नियाचे आखात]] (कोर्टेसचा समुद्र म्हणूनही ओळखला जातो)
* [[पनामाचे आखात]]
* [[मार दे ग्राउ]]
* [[सॅन फ्रान्सिस्को उपसागर]]
{{div col end}}

==== ऑस्ट्रेलेशिया आणि युरेशिया ====
{{div col start|colwidth=15em}}
* [[ऑस्ट्रेलेशियन भूमध्य समुद्र]]
** [[अराफुरा समुद्र]]
** [[बाली समुद्र]]
** [[बांदा समुद्र]]
** [[सेलेब्स समुद्र]]
** [[सिरम समुद्र]]
** [[फ्लोरेस समुद्र]]
** [[कार्पेंटारियाचे आखात]]
** [[थायलंडचे आखात]]
** [[हल्माहेरा समुद्र]]
** [[जावा समुद्र]]
** [[मराक्काची सामुद्रधुनी|मॅलॅकाची सामुद्रधुनी]]
** [[मोलुका समुद्र]]
** [[फिलिपाइन अंतर्गत समुद्र]]
*** [[बोहोल समुद्र]]
*** [[सिबुयान समुद्र]]
*** [[विसायान समुद्र]]
** [[सावू समुद्र]]
** [[दक्षिण चीन समुद्र]] 
*** [[टॉन्किनचे आखात]]
*** [[तैवानची सामुद्रधुनी]]
*** [[पश्चिम फिलिपाइन समुद्र]]
** [[सुलू समुद्र]]
** [[सुंदाची सामुद्रधुनी]]
** [[तिमोर समुद्र]]
* [[बास सामुद्रधुनी]]
* [[बिस्मार्क समुद्र]]
* [[कोरल समुद्र]]
** [[पापुआचे आखात]]
** [[टॉरेस सामुद्रधुनी]]
* [[पूर्व चीन समुद्र]]
** [[पिवळा समुद्र]]
*** [[बोहाय समुद्र]]
**** [[बोहाय उपसागर]]
**** [[लियाओडाँग उपसागर]]
*** [[कोरिया उपसागर]]
* [[ग्रेट ऑस्ट्रेलियन बाइट]]
* [[हौराकी आखात]]
* [[डेव्हिल्स समुद्र]]
* [[फिलिपाइन समुद्र]]
** [[तोक्यो उपसागर]]
* [[जपानचा समुद्र]]
** [[सोया उपसागर]]
** [[तातारीची सामुद्रधुनी]]
** [[त्सुशिमा सामुद्रधुनी]]
** [[त्सुगारू सामुद्रधुनी]]
* [[ओखोत्स्कचा समुद्र]]
** [[अनिवा उपसागर]]
** [[शेलिखोव्हचे आखात]]
* [[सेतो अंतर्गत समुद्र]]
* [[सोलोमन समुद्र]]
* [[टास्मान समुद्र]]
{{div col end}}

=== दक्षिणध्रुवीय महासागर (अंटार्क्टिक) ===
[[दक्षिणध्रुवीय महासागर]]{{div col start|colwidth=15em}}
* [[अमुंडसेन समुद्र]]
* [[बेलिंग्सहाउसेन समुद्र]]
* [[कोऑपरेशन समुद्र]]
* [[कॉस्मोनॉट्स समुद्र]]
* [[डेव्हिस समुद्र]]
* [[द्युर्व्हिल समुद्र]]
* [[ड्रेक पॅसेज]]
* [[किंग हाकोन सातवा समुद्र]]
* [[लाझारेव्ह समुद्र]]
* [[मॉसन समुद्र]]
* [[मॅकमर्दो साउंड]]
* [[रीसर-लार्सन समुद्र]]
* [[रॉस समुद्र]]
* [[स्कॉशिया समुद्र]]
* [[सोमोव्ह समुद्र]]
* [[स्पेंसर आखात]]
* [[वेडेल समुद्र]]
{{div col end}}

== केवळ सागरी प्रवाहांद्वारे परिभाषित समुद्र ==
जगातील इतर सर्व समुद्र हे अंशतः तरी भूभागाच्या सीमांनी व्यापलेले आहेत; परंतु केवळ महासागरीय प्रवाहांद्वारे परिभाषित केलेला जगात एकमेव समुद्र आहे:&lt;ref&gt;[https://oceanservice.noaa.gov/facts/sargassosea.html National Oceanic and Atmospheric Administration – What is the Sargasso Sea?]&lt;/ref&gt;

* [[सारगासो समुद्र]] – [[उत्तर अटलांटिक चक्रावात|उत्तर अटलांटिक महासागरीय चक्रावात]] तयार करणाऱ्या चार सागरी प्रवाहांद्वारे परिभाषित केलेला समुद्र.

== समाविष्ट नसलेल्या बाबी ==
जागतिक महासागराचा भाग नसलेल्या परंतु नावात &quot;समुद्र&quot; असलेल्या घटकांचा या यादीत समावेश नाही:
* तलाव आणि खारे तलाव:
** नावात &quot;समुद्र&quot; असलेले [[खारे तलाव]]: [[अरल समुद्र]], [[मृत समुद्र]], [[कॅस्पियन समुद्र]], [[साल्टन समुद्र]]
** नावात &quot;समुद्र&quot; असलेले गोड्या पाण्याचे तलाव: [[गॅलिलीचा समुद्र]]
* [[महासागरीय चक्रावात]] (Ocean gyres)
* काल्पनिक किंवा धार्मिक साहित्यातील समुद्र.

== संदर्भ आणि नोंदी==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:समुद्र]]
[[वर्ग:पाण्याचे साठे]]
[[वर्ग:सीमान्त समुद्र]]
[[वर्ग:भौगोलिक वर्गीकरण]]
[[वर्ग:समुद्रशास्त्र]]</text>
      <sha1>754982nn70mmwmk6kuh8nudofwbo8qp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>यशवंत चंद्रचूड</title>
    <ns>0</ns>
    <id>254577</id>
    <redirect title="य.वि. चंद्रचूड" />
    <revision>
      <id>2721812</id>
      <parentid>2686503</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T00:59:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[य. वि. चंद्रचूड]] to [[य.वि. चंद्रचूड]]</comment>
      <origin>2721812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81" sha1="72o2wdwirruxin5jxot32b5t4ghdfgp" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[य.वि. चंद्रचूड]]</text>
      <sha1>72o2wdwirruxin5jxot32b5t4ghdfgp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>वाय.व्ही. चंद्रचूड</title>
    <ns>0</ns>
    <id>254578</id>
    <redirect title="य.वि. चंद्रचूड" />
    <revision>
      <id>2721813</id>
      <parentid>2686504</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T00:59:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[य. वि. चंद्रचूड]] to [[य.वि. चंद्रचूड]]</comment>
      <origin>2721813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81" sha1="72o2wdwirruxin5jxot32b5t4ghdfgp" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[य.वि. चंद्रचूड]]</text>
      <sha1>72o2wdwirruxin5jxot32b5t4ghdfgp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>भारतीय क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>254743</id>
    <revision>
      <id>2721863</id>
      <parentid>2720768</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T04:37:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <origin>2721863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110324" sha1="qv3q2cy3rck0o9mwtxaumn8gc6aqd18" xml:space="preserve">खालील यादी भारतीय क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. भारताने १ डिसेंबर २००६ रोजी दक्षिण आफ्रिकेविरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. भारताने [[२००७ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००७]], [[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] आणि [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]] साली ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक जिंकले तर [[२०१४ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१४]] साली उपविजेता ठरले. तसेच [[२०२२ आशियाई खेळांमध्ये क्रिकेट – पुरुषांची स्पर्धा|२०२२]] आणि [[२०२६ आशियाई खेळांमध्ये क्रिकेट – पुरुष स्पर्धा|२०२६]] आशियाई खेळांमध्ये भारताने सुवर्णपदक पटकावले. 


== सुची ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:75px&quot; | चिन्ह
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:350px&quot; | अर्थ
|-
! scope=&quot;row&quot; |सामना क्र.
| भारताने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
| आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; | तारीख
| सामन्याची तारीख
|-
! scope=&quot;row&quot; |विरुद्ध संघ
| ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव
|-
! scope=&quot;row&quot; | स्थळ
| कोणत्या मैदानावर सामना झाला
|-
! scope=&quot;row&quot; | विजेता
| सामन्याचा विजेता/अनिर्णित
|-
| bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित
|}
==भारताने देशानुसार खेळलेल्या प्रथम आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याची तारीख==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 400px;&quot;
|-
! संघ !! प्रथम आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना
|-
|align=left|{{cr|RSA}} || १ डिसेंबर २००६
|-
|align=left|{{cr|SCO}} || १३ सप्टेंबर २००७
|-
|align=left|{{cr|PAK}} || १४ सप्टेंबर २००७
|-
|align=left|{{cr|NZ}} || १६ सप्टेंबर २००७
|-
|align=left|{{cr|ENG}} || १९ सप्टेंबर २००७
|-
|align=left|{{cr|AUS}} || २२ सप्टेंबर २००७
|-
|align=left|{{cr|SL}} || १० फेब्रुवारी २००९
|-
|align=left|{{cr|BAN}} || ६ जून २००९
|-
|align=left|{{cr|IRE}} || १० जून २००९
|-
|align=left|{{cr|WIN}} || १२ जून २००९
|-
|align=left|{{cr|AFG|२०१३}} || १ मे २०१०
|-
|align=left|{{cr|ZIM}} || १२ जून २०१०
|-
|align=left|{{cr|UAE}} || ३ मार्च २०१६
|-
|align=left|{{cr|NAM}} || ८ नोव्हेंबर २०२१
|-
|align=left|{{cr|HK}} || ३१ सप्टेंबर २०२२
|-
|align=left|{{cr|NED}} || २७ ऑक्टोबर २०२२
|-
|align=left|{{cr|NEP}} || ३ ऑक्टोबर २०२३
|-
|align=left|{{cr|USA}} || १२ जून २०२४
|-
|align=left|{{cr|OMA}} || १९ सप्टेंबर २०२५
|-
|align=left|{{cr|JPN}} || २२ सप्टेंबर २०२६
|}
==विरुद्ध संघांविरुद्धची कामगिरी==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!scope=&quot;col&quot; |विरुद्ध देश
!scope=&quot;col&quot; |[[ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|सामने]]
!scope=&quot;col&quot; |विजय
!scope=&quot;col&quot; |पराभव
!scope=&quot;col&quot; |टाय
!scope=&quot;col&quot; |टाय+विजय
!scope=&quot;col&quot; |टाय+पराभव
!scope=&quot;col&quot; |अनिर्णित
!scope=&quot;col&quot; |विजय %
!scope=&quot;col&quot; |प्रथम
!scope=&quot;col&quot; |अलीकडील
|- 
| colspan=&quot;11&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | '''[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद|वि. संपूर्ण सदस्य देश]]'''
|-  
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;|{{cr|AFG|२०१३}}  
| १२ || १० || ० || ० || १ || ० || १ || ८३.३३ || २०१० || २०२६
|- 
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;|{{cr|AUS}}  
| ३७ || २२ || १२ || ० || ० || ० || ३ || ५९.४५ || २००७ || २०२५
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;|{{cr|BAN}} 
| १८ || १७ || १ || ० || ० || ० || ० || ९४.४४ || २००९ || २०२५
|-  
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;|{{cr|ENG}}  
| ३५ || १८ || १६ || ० || ० || ० || १ || ५१.४२ || २००७ || २०२६
|-  
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;|{{cr|IRE}}  
| १० || ८ || २ || ० || ० || ० || ० || ८०.०० || २००९ || २०२६
|-  
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;|{{cr|NZL}}     
| ३१ || १७ || ११ || १ || २ || ० || ० || ५४.८३ || २००७ || २०२६
|-  
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;|{{cr|PAK}}  
| १८ || १४ || ३ || ० || १ || ० || ० || ७७.७७ || २००७ || २०२६
|- 
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;|{{cr|RSA}}  
| ३६ || २१ || १४ || ० || ० || ० || १ || ५८.३३ || २००६ || २०२६
|-  
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;|{{cr|SL}}  
| ३४ || २२ || ९ || ० || २ || ० || १ || ६४.७० || २००९ || २०२६
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;  
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; background:#cfc;&quot;|{{cr|WIN}}  
| ३५ || २२  || १२ || ० || ० || ० || १ || ६२.८५ || २००९ || २०२६
|-  
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;|{{cr|ZIM}}  
| १७ || १४ || ३ || ० || ० || ० || ० || ८२.३५ || २०१० || २०२६
|-
| colspan=&quot;11&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | '''[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद|वि. असोसिएट सदस्य देश]]'''
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;|{{cr|HKG}}  
| १ || १ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०२२ || २०२२
|-  
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;|{{cr|JPN}}  
| १ || १ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०२६ || २०२६
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;|{{cr|NAM}}  
| २ || २ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०२१ || २०२६
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;|{{cr|NEP}}  
| १ || १ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०२३ || २०२३
|- 
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;|{{cr|NED}} 
| २ || २ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०२२ || २०२६
|- 
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;|{{cr|OMA}}  
| १ || १ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०२५ || २०२५
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;|{{cr|SCO}}  
| २ || १ || ० || ० || ० || ० || १ || ५०.०० || २००७ || २०२१
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;|{{cr|UAE}}  
| २ || २ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०१६ || २०२५
|- 
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;|{{flagicon|USA}} [[अमेरिका क्रिकेट संघ|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]]
| २ || २ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०२४ || २०२६
|-
|- class=&quot;sortbottom&quot;
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:center&quot; |'''एकूण'''
|'''२९७'''||'''१९८'''||'''८३'''||'''१'''||'''६'''||'''०'''||'''९'''||'''६६.६६'''||'''२००६'''||'''२०२६'''
|-
|colspan=11|&lt;small&gt;''सदर आकडेवारी १४ ऑक्टोबर २०२६ रोजी [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (हैदराबाद)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हैदराबाद]] येथे झालेल्या {{cr-rt|IND}} वि. {{cr|WIN}} सामन्यापर्यंत अद्ययावत आहे.''&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title= Records / India / Twenty20 Internationals / Result summary|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=3;id=6;type=team|publisher=ESPNcricinfo|access-date=21 November 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title= Records / Twenty20 Internationals / Team records / Results summary
|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283307.html|publisher=ESPNcricinfo|access-date=21 November 2021}}&lt;/ref&gt; {{navbar|India T20I cricket records by opponent|mini=1|nodiv=1}} 
|}

==यादी== 
{| class=&quot;wikitable ubsortable&quot; style=&quot;text-align:left; white-space:nowrap&quot;
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|-
| १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/255954.html १०] || १ डिसेंबर २००६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}} || 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287859.html २६] || १३ सप्टेंबर २००७ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || अनिर्णित || rowspan=7 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]  
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287862.html २९] || १४ सप्टेंबर २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || बरोबरीत
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287865.html ३२] || १६ सप्टेंबर २००७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|NZ}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287873.html ४०] || १९ सप्टेंबर २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287876.html ४३] || २० सप्टेंबर २००७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287878.html ४५] || २२ सप्टेंबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287879.html ४६] || २४ सप्टेंबर २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}} 
|- 
| ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297800.html ४७] || २० ऑक्टोबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[ब्रेबॉर्न स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | 
|- 
| १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291356.html ५२] || १ फेब्रुवारी २००८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}}
|- 
| ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/386535.html ८२] || १० फेब्रुवारी २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- 
| १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/386494.html ८४] || २५ फेब्रुवारी २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|NZ}}
|- 
| १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/366622.html ८५] || २७ फेब्रुवारी २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक मैदान]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZ}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/355994.html ९३] || ६ जून २००९ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356001.html १०१] || १० जून २००९ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356006.html १०५] || १२ जून २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356010.html १०९] || १४ जून २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356014.html ११३] || १६ जून २००९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|RSA}}
|- 
| १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430884.html १२६] || ९ डिसेंबर २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|SL}} || rowspan=2 | 
|- 
| २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430885.html १२७] || १२ डिसेंबर २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412679.html १५३] || १ मे २०१० || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|ब्युसेजोर स्टेडियम]], [[ग्रॉस आयलेट]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१० आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412682.html १५५] || २ मे २०१० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|ब्युसेजोर स्टेडियम]], [[ग्रॉस आयलेट]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412691.html १६५] || ७ मे २०१० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412695.html १६९] || ९ मे २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412699.html १७३] || ११ मे २०१० || {{cr|SL}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|ब्युसेजोर स्टेडियम]], [[ग्रॉस आयलेट]] || {{cr|SL}}
|- 
| २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/452153.html १८२] || १२ जून २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} || rowspan=11 |
|- 
| २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/452154.html १८३] || १३ जून २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} 
|- 
| २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/463149.html १९६] || ९ जानेवारी २०११ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} 
|- 
| २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/489200.html २००] || ४ जून २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}} 
|- 
| ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474476.html २०४] || ३१ ऑगस्ट २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|ENG}}
|- 
| ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/521217.html २१४] || २९ ऑगस्ट २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|ENG}} 
|- 
| ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518954.html २१७] || १ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} 
|- 
| ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518955.html २१८] || ३ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} 
|-
| ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/556252.html २४२] || ३० मार्च २०१२ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-
| ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/564786.html २५५] || ७ ऑगस्ट २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पलेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[कँडी]] || {{cr|IND}}
|-
| ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565820.html २६१] || ११ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|NZ}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533274.html २६५] || १९ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533281.html २७२] || २३ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533287.html २७८] || २८ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533291.html २८२] || ३० सप्टेंबर २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533295.html २८६] || २ ऑक्टोबर २०१२ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- 
| ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565810.html २९२] || २० डिसेंबर २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | 
|- 
| ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565811.html २९४] || २२ डिसेंबर २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|ENG}}
|- 
| ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/589306.html २९६] || २५ डिसेंबर २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|PAK}}
|- 
| ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/589307.html २९८] || २८ डिसेंबर २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}}
|- 
| ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/647247.html ३३१] || १० ऑक्टोबर २०१३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682921.html ३७८] || २१ मार्च २०१४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=6 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682929.html ३८२] || २३ मार्च २०१४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682943.html ३८९] || २८ मार्च २०१४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682951.html ३९३] || ३० मार्च २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682963.html ३९९] || ४ एप्रिल २०१४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682965.html ४००] || ६ एप्रिल २०१४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|SL}}
|- 
| ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/667731.html ४०५] || ७ सप्टेंबर २०१४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} || rowspan=11 | 
|- 
| ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/885969.html ४४०] || १७ जुलै २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}}
|- 
| ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/885971.html ४४२] || १९ जुलै २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}}
|- 
| ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/903587.html ४५६] || २ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान]], [[धर्मशाळा]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/903589.html ४५७] || ५ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895817.html ४८५] || २६ जानेवारी २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}}
|-
| ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895819.html ४८६] || २९ जानेवारी २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}}
|- 
| ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895821.html ४८९] || ३१ जानेवारी २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}}
|- 
| ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/963697.html ४९६] || ९ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|SL}}
|- 
| ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/963699.html ४९७] || १२ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय मैदान संकुल]], [[रांची]] || {{cr|IND}}
|- 
| ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/963701.html ४९९] || १४ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/966745.html ५०९] || २४ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०१६ आशिया चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/966751.html ५१२] || २७ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/966757.html ५१५] || १ मार्च २०१६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/966761.html ५१७] || ३ मार्च २०१६ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/966765.html ५२१] || ६ मार्च २०१६ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951329.html ५३५] || १५ मार्च २०१६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|NZ}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951341.html ५४१] || १९ मार्च २०१६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951353.html ५४७] || २३ मार्च २०१६ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951363.html ५५३] || २७ मार्च २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951371.html ५५६] || ३१ मार्च २०१६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|WIN}}
|- 
| ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1007655.html ५५८] || १८ जून २०१६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} || rowspan=21 | 
|- 
| ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1007657.html ५५९] || २० जून २०१६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} 
|- 
| ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1007659.html ५६०] || २२ जून २०१६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} 
|- 
| ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1041615.html ५६२] || २७ ऑगस्ट २०१६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|WIN}}
|- 
| ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1041617.html ५६३] || २८ ऑगस्ट २०१६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || अनिर्णित 
|- 
| ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1034825.html ५९२] || २६ जानेवारी २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|ENG}}
|- 
| ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1034827.html ५९३] || २९ जानेवारी २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}}
|- 
| ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1034829.html ५९४] || १ फेब्रुवारी २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}}
|- 
| ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1098211.html ६१७] || ९ जुलै २०१७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[जमैका]] || {{cr|WIN}}
|- 
| ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1109610.html ६१८] || ६ सप्टेंबर २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- 
| ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119501.html ६२३] || ७ ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय मैदान संकुल]], [[रांची]] || {{cr|IND}}
|- 
| ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119502.html ६२४] || १० ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[बर्सापारा क्रिकेट मैदान]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|AUS}}
|- 
| ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1120093.html ६३०] || १ नोव्हेंबर २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]]  || {{cr|IND}}
|- 
| ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1120094.html ६३१] || ४ नोव्हेंबर २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[राजकोट]]  || {{cr|NZ}}
|- 
| ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1120095.html ६३२] || ७ नोव्हेंबर २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपुरम]]  || {{cr|IND}}
|- 
| ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122729.html ६३३] || २० डिसेंबर २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]]  || {{cr|IND}}
|- 
| ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122730.html ६३४] || २२ डिसेंबर २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर क्रिकेट मैदान]], [[इंदूर]]  || {{cr|IND}}
|- 
| ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122731.html ६३५] || २४ डिसेंबर २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]]  || {{cr|IND}}
|- 
| ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122285.html ६५२] || १८ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]]  || {{cr|IND}}
|- 
| ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122286.html ६५४] || २१ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]]  || {{cr|RSA}}
|- 
| ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122287.html ६५५] || २४ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]]  || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133817.html ६५६] || ६ मार्च २०१८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} || rowspan=5 | [[२०१८ निदाहास चषक|२०१८ श्रीलंका तिरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133817.html ६५७] || ८ मार्च २०१८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133817.html ६५९] || १२ मार्च २०१८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133817.html ६६०] || १४ मार्च २०१८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133817.html ६६२] || १८ मार्च २०१८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- 
| १०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1140992.html ६७८] || २७ जून २०१८ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} ||
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|- 
| १०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1140993.html ६८०] || २९ जून २०१८ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} || rowspan=45 | 
|- 
| १०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119543.html ६८४] || ३ जुलै २०१८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|IND}}
|- 
| १०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119544.html ६८८] || ६ जुलै २०१८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|ENG}}
|- 
| १०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119545.html ६९०] || ८ जुलै २०१८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|IND}}
|- 
| १०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157759.html ७०७] || ४ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}}
|- 
| १०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157760.html ७०९] || ६ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[भारतरत्न श्री अटल बिहारी वाजपेयी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[लखनौ]] || {{cr|IND}}
|- 
| १०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157761.html ७१०] || ११ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}}
|- 
| १०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144990.html ७१२] || २१ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}}
|- 
| १०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144991.html ७१३] || २३ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || अनिर्णित
|- 
| ११० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144992.html ७१४] || २५ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}}
|- 
| १११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153696.html ७३५] || ६ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक मैदान]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZ}}
|- 
| ११२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153697.html ७३७] || ८ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|IND}}
|- 
| ११३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153698.html ७३८] || १० फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|NZ}}
|- 
| ११४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168247.html ७४८] || २४ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|AUS}}
|- 
| ११५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168248.html ७४९] || २७ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|AUS}}
|- 
| ११६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188621.html ८४२] || ३ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|IND}}
|- 
| ११७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188622.html ८४३] || ४ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|IND}}
|- 
| ११८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188623.html ८४६] || ६ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|IND}}
|- 
| ११९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187005.html ८८८] || १८ सप्टेंबर २०१९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}}
|- 
| १२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187006.html ८९३] || २२ सप्टेंबर २०१९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|SA}}
|- 
| १२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187013.html १०००] || ३ नोव्हेंबर २०१९ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|BAN}}
|- 
| १२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187014.html १००७] || ७ नोव्हेंबर २०१९ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}}
|- 
| १२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187015.html १०१४] || १० नोव्हेंबर २०१९ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}}
|- 
| १२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187018.html १०२०] || ६ डिसेंबर २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}}
|- 
| १२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187019.html १०२२] || ८ डिसेंबर २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{cr|WIN}}
|- 
| १२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187020.html १०२४] || ११ डिसेंबर २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}}
|- 
| १२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1202242.html १०२५] || ५ जानेवारी २०२० || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[बर्सापारा क्रिकेट मैदान]], [[गुवाहाटी]] || अनिर्णित
|- 
| १२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1202243.html १०२६] || ७ जानेवारी २०२० || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर क्रिकेट मैदान]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}}
|- 
| १२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1202244.html १०२७] || १० जानेवारी २०२० || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|IND}}
|- 
| १३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187677.html १०३१] || २४ जानेवारी २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|IND}}
|- 
| १३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187678.html १०३४] || २६ जानेवारी २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|IND}}
|- 
| १३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187679.html १०३५] || २९ जानेवारी २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || बरोबरीत
|- 
| १३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187680.html १०३६] || ३१ जानेवारी २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक मैदान]], [[वेलिंग्टन]] || बरोबरीत
|- 
| १३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187681.html १०३७] || २ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बे ओव्हल]], [[माऊंट माउंगानुई]] || {{cr|IND}}
|- 
| १३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223952.html १११४] || ४ डिसेंबर २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{cr|IND}}
|- 
| १३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223953.html १११५] || ६ डिसेंबर २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}}
|- 
| १३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223954.html १११६] || ८ डिसेंबर २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}}
|- 
| १३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243388.html ११३१] || १२ मार्च २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|ENG}}
|- 
| १३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243389.html ११३२] || १४ मार्च २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}}
|- 
| १४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243390.html ११३३] || १६ मार्च २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|ENG}}
|- 
| १४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243391.html ११३५] || १८ मार्च २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}}
|- 
| १४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243392.html ११३८] || २० मार्च २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}}
|- 
| १४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1262758.html १२०४] || २५ जुलै २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- 
| १४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1262759.html १२०६] || २८ जुलै २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}}
|- 
| १४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1262760.html १२०७] || २९ जुलै २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273727.html १३६१] || २४ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}} || rowspan=5 | [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273739.html १३८१] || ३१ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|NZL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273744.html १३९०] || ३ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273748.html १३९६] || ५ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १५० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273753.html १४१०] || ८ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|NAM}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}}
|-  
| १५१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278671.html १४३४] || १७ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंग मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|IND}} || rowspan=24 | 
|-  
| १५२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278672.html १४४०] || १९ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय मैदान संकुल]], [[रांची]] || {{cr|IND}}
|-  
| १५३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278673.html १४४६] || २१ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}}
|-  
| १५४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278679.html १४६७] || १६ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}}
|-  
| १५५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278680.html १४७३] || १८ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}}
|-  
| १५६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278681.html १४७९] || २० फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}}
|-  
| १५७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278684.html १४९२] || २४ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[भारतरत्न श्री अटल बिहारी वाजपेयी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|अटल बिहारी इकाना स्टेडियम]], [[लखनौ]] || {{cr|IND}}
|-  
| १५८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278685.html १४९३] || २६ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान]], [[धरमशाळा]] || {{cr|IND}}
|-  
| १५९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278686.html १४९४] || २७ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान]], [[धरमशाळा]] || {{cr|IND}}
|-  
| १६० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278687.html १५५४] || ९ जून २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|SA}}
|-  
| १६१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278688.html १५६९] || १२ जून २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|SA}}
|-  
| १६२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278689.html १५७१] || १४ जून २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. रेड्डी स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}}
|-  
| १६३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278690.html १५७२] || १७ जून २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}}
|-  
| १६४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278691.html १५७५] || १९ जून २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || अनिर्णित
|- 
| १६५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303307.html १५८०] || २६ जून २०२२ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}}
|- 
| १६६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303307.html १५८६] || २८ जून २०२२ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}}
|-  
| १६७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1276904.html १६१६] || ७ जुलै २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|IND}}
|-  
| १६८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1276905.html १६२८] || ९ जुलै २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|IND}}
|-  
| १६९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1276906.html १६३१] || १० जुलै २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}}
|-  
| १७० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317903.html १७०२] || २९ जुलै २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]], [[त्रिनिदाद]] || {{cr|IND}}
|-  
| १७१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317904.html १७१८] || १ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} [[वॉर्नर पार्क]], [[बासेतेर]] || {{cr|WIN}}
|-  
| १७२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317905.html १७२०] || २ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} [[वॉर्नर पार्क]], [[बासेतेर]] || {{cr|IND}}
|-  
| १७३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317906.html १७२५] || ६ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|IND}}
|-  
| १७४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317907.html १७२६] || ७ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327270.html १७५०] || २८ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०२२ आशिया चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327272.html १७५४] || ३१ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|HK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327276.html १़७५८] || ४ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327277.html १७५९] || ६ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327279.html १७६१] || ८ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}}
|-  
| १८० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327503.html १७८८] || २० सप्टेंबर २०२२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|AUS}} || rowspan=6 |
|-  
| १८१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327504.html १७९४] || २३ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}}
|-  
| १८२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327505.html १७९६] || २५ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}}
|-  
| १८३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327506.html १८००] || २८ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपूरम]] || {{cr|IND}}
|-  
| १८४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327507.html १८०३] || २ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[बर्सापारा क्रिकेट मैदान]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}}
|-  
| १८५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327508.html १८०५] || ४ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर क्रिकेट मैदान]], [[इंदूर]] || {{cr|SA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १८६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298150.html १८४२] || २३ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} || rowspan=6 | [[२०२२ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १८७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298157.html १८४८] || २७ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १८८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298164.html १८५३] || ३० ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|AUS}} [[पर्थ स्टेडियम]], [[पर्थ]] || {{cr|SA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १८९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298169.html १८६०] || २ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १९० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298176.html १८७३] || ६ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १९१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298178.html १८७८] || १० नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|ENG}}
|-  
| १९२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1322276.html १८९८] || २० नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[बे ओव्हल]], [[माऊंट माउंगानुई]] || {{cr|IND}} || rowspan=9 |
|-  
| १९३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1322277.html १९११] || २२ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर]] || बरोबरीत
|-  
| १९४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348640.html १९८४] || ३ जानेवारी २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}}
|-  
| १९५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348641.html १९८५] || ५ जानेवारी २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[चिंचवड]] || {{cr|SL}}
|-  
| १९६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348642.html १९८६] || ७ जानेवारी २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}}
|-  
| १९७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348649.html १९९०] || २७ जानेवारी २०२३ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[जे.एस्.सी.ए आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[रांची]] || {{cr|NZL}}
|-  
| १९८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348650.html १९९१] || २९ जानेवारी २०२३ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[इकाना आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, लखनौ|अटल बिहारी वाजपेयी स्टेडियम]], [[लखनौ]] || {{cr|IND}}
|-  
| १९९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348651.html १९९२] || १ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}}
|-  
| २०० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381217.html २१८८] || ३ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]], [[त्रिनिदाद]] || {{cr|WIN}}
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|- 
| २०१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381218.html २१९१] || ६ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|WIN}} || rowspan=6 | 
|- 
| २०२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381219.html २१९२] || ८ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|IND}}
|-  
| २०३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381220.html २१९३] || १२ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|IND}}  
|-  
| २०४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381221.html २१९४] || १३ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|WIN}} 
|-  
| २०५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384634.html २२००] || १८ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान|द व्हिलेज]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} 
|-  
| २०६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384637.html २२०८] || २० ऑगस्ट २०२३ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान|द व्हिलेज]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २०७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1399113.html २२७८] || ३ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|NEP}}|| {{flagicon|CHN}} [[क्वांगचौ|झेजियांग तंत्रज्ञान विद्यापीठ क्रिकेट मैदान]], [[क्वांगचौ]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[२०२२ आशियाई खेळांमध्ये क्रिकेट – पुरुषांची स्पर्धा|२०२२ आशियाई खेळ]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २०८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1399117.html २२९६] || ६ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|CHN}} [[क्वांगचौ|झेजियांग तंत्रज्ञान विद्यापीठ क्रिकेट मैदान]], [[क्वांगचौ]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २०९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1399120.html २३०१] || ७ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|CHN}} [[क्वांगचौ|झेजियांग तंत्रज्ञान विद्यापीठ क्रिकेट मैदान]], [[क्वांगचौ]] || अनिर्णित
|-  
| २१० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389391.html २३६१] || २३ नोव्हेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} || rowspan=10 |
|-  
| २११ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389392.html २३६८] || २६ नोव्हेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपूरम]] || {{cr|IND}}
|-  
| २१२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389392.html २३७३] || २८ नोव्हेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|AUS}}
|-  
| २१३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389393.html २३८०] || १ डिसेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[शहीद वीर नारायण सिंह आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[रायपूर]] || {{cr|IND}}
|-  
| २१४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389394.html २३८१] || ३ डिसेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} 
|-  
| २१५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1387598.html २३९६] || १२ डिसेंबर २०२३ || {{cr|SA}} || {{flagicon|SA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|SA}}
|-  
| २१६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1387599.html २४०१] || १४ डिसेंबर २०२३ || {{cr|SA}} || {{flagicon|SA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}} 
|-  
| २१७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389396.html २४२८] || ११ जानेवारी २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन आयएस बिंद्रा स्टेडियम|इंदरजितसिंग बिंद्रा स्टेडियम]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}}
|-  
| २१८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389397.html २४३१] || १४ जानेवारी २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}} 
|-  
| २१९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389398.html २४३५] || १७ जानेवारी २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || बरोबरीत 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २२० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415708.html २६३९] || ५ जून २०२४ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|USA}} [[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[नासाउ काउंटी (न्यू यॉर्क)|नासाउ काऊंटी, न्यू यॉर्क]] || {{cr|IND}} || rowspan=8 | [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २२१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415719.html २६५८] || ९ जून २०२४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|USA}} [[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[नासाउ काउंटी (न्यू यॉर्क)|नासाउ काऊंटी, न्यू यॉर्क]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २२२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415725.html २६७१] || १२ जून २०२४ || {{flagicon|USA}} [[अमेरिका क्रिकेट संघ|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] || {{flagicon|USA}} [[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[नासाउ काउंटी (न्यू यॉर्क)|नासाउ काऊंटी, न्यू यॉर्क]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २२३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415743.html २७१०] || २० जून २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २२४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415747.html २७१६] || २२ जून २०२४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|Antigua and Barbuda}} [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[ॲंटिगा]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २२५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415751.html २७२१] || २४ जून २०२४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट लुसिया]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २२६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415754.html २७२४] || २७ जून २०२४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २२७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415755.html २७२९] || २९ जून २०२४ || {{cr|SA}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|IND}}
|-  
| २२८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1420223.html २७३७] || ६ जुलै २०२४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} || rowspan=20 |
|-  
| २२९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1420224.html २७३९] || ७ जुलै २०२४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}}
|-  
| २३० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1420225.html २७४९] || १० जुलै २०२४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}}
|-  
| २३१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1420226.html २७५८] || १३ जुलै २०२४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}}
|-  
| २३२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1420227.html २७६२] || १४ जुलै २०२४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}}
|-  
| २३३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1442987.html २७६७] || २७ जुलै २०२४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पल्लेकेले]] || {{cr|IND}}
|- 
| २३४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1442988.html २७६८] || २८ जुलै २०२४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पल्लेकेले]] || {{cr|IND}}
|-  
| २३५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1442989.html २७६९] || ३० जुलै २०२४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पल्लेकेले]] || टाय
|-  
| २३६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439893.html २८९७] || ६ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान|श्रीमंत माधवराव सिंधिया क्रिकेट स्टेडियम]], [[ग्वाल्हेर]] || {{cr|IND}}
|-  
| २३७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439894.html २८९९] || ९ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली मैदान|अरुण जेटली क्रिकेट स्टेडियम]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}}
|-  
| २३८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439895.html २९०४] || १२ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (हैदराबाद)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}}
|- 
| २३९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1449301.html २९३८] || ८ नोव्हेंबर २०२४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}}
|- 
| २४० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1449302.html २९४२] || १० नोव्हेंबर २०२४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|RSA}}
|- 
| २४१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1449303.html २९४७] || १३ नोव्हेंबर २०२४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|IND}}
|- 
| २४२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1449304.html २९५२] || १५ नोव्हेंबर २०२४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}}
|-  
| २४३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439899.html ३०८२] || २२ जानेवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}}
|-  
| २४४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439900.html ३०८३] || २५ जानेवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}}
|-  
| २४५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439901.html ३०८४] || २८ जानेवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम|निरंजन शाह स्टेडियम]], [[राजकोट]] || {{cr|ENG}}
|-  
| २४६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439902.html ३०८५] || ३१ जानेवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[चिंचवड]] || {{cr|IND}}
|-  
| २४७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439903.html ३०८६] || २ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[चर्चगेट]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496921.html ३४४४] || १० सप्टेंबर २०२५ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} || rowspan=7 | [[२०२५ आशिया चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496925.html ३४५५] || १४ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496931.html ३४६५] || १९ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|OMA}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496933.html ३४६८] || २१ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496935.html ३४७०] || २४ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496937.html ३४७६] || २६ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || टाय
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496938.html ३४८२] || २८ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}}
|-  
| २५५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478907.html ३५३६] || २९ ऑक्टोबर २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || अनिर्णित || rowspan=14 |
|-  
| २५६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478908.html ३५४१] || ३१ ऑक्टोबर २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}}
|-  
| २५७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478909.html ३५५१] || २ नोव्हेंबर २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|IND}}
|-  
| २५८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478910.html ३५६१] || ६ नोव्हेंबर २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरारा स्टेडियम]], [[गोल्ड कोस्ट (क्वीन्सलंड)|गोल्ड कोस्ट]] || {{cr|IND}}
|-  
| २५९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478911.html ३५६५] || ८ नोव्हेंबर २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || अनिर्णित 
|- 
| २६० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479576.html ३६२३] || ९ डिसेंबर २०२५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}}
|- 
| २६१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479577.html ३६३१] || ११ डिसेंबर २०२५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[महाराजा यादवेंद्र सिंग आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मुल्लनपूर गरीबदास]] || {{cr|RSA}} 
|- 
| २६२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479578.html ३६४४] || १४ डिसेंबर २०२५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान|हिमाचल प्रदेश क्रिकेट असोसिएशन आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[धरमशाळा]] || {{cr|IND}}
|- 
| २६३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479580.html ३६४५] || १९ डिसेंबर २०२५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}}
|-  
| २६४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490234.html ३६६३] || २१ जानेवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}}
|- 
| २६५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490235.html ३६६७] || २३ जानेवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[शहीद वीर नारायण सिंह आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[रायपूर]] || {{cr|IND}}
|-  
| २६६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490236.html ३६६९] || २५ जानेवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}}
|-  
| २६७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490237.html ३६७२] || २८ जानेवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम|आंध्र क्रिकेट असोसिएशन-विशाखापट्टणम जिल्हा क्रिकेट असोसिएशन आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|NZ}}
|-  
| २६८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490238.html ३६८०] || ३१ जानेवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[द स्पोर्ट्स हब]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २६९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512721.html ३६८६] || ७ फेब्रुवारी २०२६ || {{flagicon|USA}} [[अमेरिका क्रिकेट संघ|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} || rowspan=9 | [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २७० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512736.html ३७०३] || १२ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|NAM}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २७१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512745.html ३७१५] || १५ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २७२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512754.html ३७२३] || १८ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|NED}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २७३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512761.html ३७३०] || २२ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २७४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512766.html ३७४१] || २६ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम (चेन्नई)|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २७५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512770.html ३७५०] || १ मार्च २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २७६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512772.html ३७५२] || ५ मार्च २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[चर्चगेट]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २७७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512773.html ३७५५] || ८ मार्च २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}}
|-  
| २७८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528548.html ३९९३] || २६ जून २०२६ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=14 |
|-  
| २७९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528549.html ४००४] || २८ जून २०२६ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}}
|-  
| २८० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496574.html ४००७] || १ जुलै २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] || अनिर्णित
|-  
| २८१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496575.html ४०१२] || ४ जुलै २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|ENG}}
|-  
| २८२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496576.html ४०१३] || ७ जुलै २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}}
|-  
| २८३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496577.html ४०२०] || ९ जुलै २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|ENG}}
|-  
| २८४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496578.html ४०२५] || ११ जुलै २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}}
|-  
| २८५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1530060.html ४०३९] || २३ जुलै २०२६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}}
|-  
| २८६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1530061.html ४०४१] || २५ जुलै २०२६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}}
|-  
| २८७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1530062.html ४०४४] || २६ जुलै २०२६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}}
|- 
| २८८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1549586.html ४११६] || १३ सप्टेंबर २०२६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] || {{cr|IND}}
|- 
| २८९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1549587.html ४१२०] || १५ सप्टेंबर २०२६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] || {{cr|IND}}
|- 
| २९० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1549588.html ४१२८] || १७ सप्टेंबर २०२६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] || {{cr|IND}}
|- 
| २९१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1552859.html ४१३७] || २२ सप्टेंबर २०२६ || {{cr|JPN}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २९२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1552777.html ४१५३] || १ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|JPN}} [[ऐची प्रांत|कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[ऐची प्रांत|निश्शीन]] || {{cr|IND}} || rowspan=2 | [[२०२६ आशियाई खेळांमध्ये क्रिकेट – पुरुष स्पर्धा|२०२६ आशियाई खेळ]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २९३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1552779.html ४१५६] || ३ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|JPN}} [[ऐची प्रांत|कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[ऐची प्रांत|निश्शीन]] || {{cr|IND}}
|-  
| २९४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529230.html ४१६६] || ६ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[एकाना आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|भारतरत्न श्री अटलबिहारी वाजपेयी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[लखनौ]] || {{cr|IND}} || rowspan=7 |
|-  
| २९५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529231.html ४१७९] || ९ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम संकुल|झारखंड राज्य क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम संकुल]], [[रांची]] || {{cr|WIN}}
|-  
| २९६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529232.html ४१८७] || ११ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर स्टेडियम|राजमाता अहिल्याबाई होळकर आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}}
|-  
| २९७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529233.html ४२०२] || १४ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (हैदराबाद)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हैदराबाद]] || {{cr|WIN}}
|-  
| २९८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529234.html] || १७ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम (बंगळूर)|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || TBD
|-  
| २९९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539432.html] || २२ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || TBD
|-  
| ३०० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539433.html] || २४ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || TBD
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|-  
| ३०१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539434.html] || २७ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेलिंग्टन स्थानिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] || TBD || rowspan=6 |
|-  
| ३०२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539435.html] || ३० ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || TBD  
|-  
| ३०३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539436.html] || १ नोव्हेंबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] || TBD  
|-  
| ३०४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529238.html] || २२ डिसेंबर २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[निरंजन शाह स्टेडियम]], [[राजकोट]] || TBD
|-  
| ३०५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529239.html] || २४ डिसेंबर २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || TBD
|-  
| ३०६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529240.html] || २७ डिसेंबर २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[चिंचवड]] || TBD
|}

==हे ही पहा==
* [[भारतीय क्रिकेट संघाने खेळलेल्या कसोटी सामन्यांची यादी]]
* [[भारतीय क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची यादी]]
* [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या महिला कसोटी सामन्यांची यादी]]
* [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची यादी]]
* [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी]]
* [[भारतीय १९ वर्षाखालील क्रिकेट संघाने खेळलेल्या युवा कसोटी सामन्यांची यादी]]
* [[भारतीय १९ वर्षाखालील क्रिकेट संघाने खेळलेल्या युवा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची यादी]]

{{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}}

[[वर्ग:भारतीय क्रिकेट]]</text>
      <sha1>qv3q2cy3rck0o9mwtxaumn8gc6aqd18</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>वंदे भारत एक्सप्रेस</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294608</id>
    <revision>
      <id>2721746</id>
      <parentid>2472763</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:41:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55196-44</username>
        <id>188514</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ vande Bharat Express Lucknow to New Delhi</comment>
      <origin>2721746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46349" sha1="mvbu3ihzq2j4i3og2no4ogx4j6k60r0" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट रेल्वे गाडी
| चौकटरुंदी   =
| नाव       = वंदे भारत एक्सप्रेस
| मानचिह्न    =Vande Bharat Express Lucknow to New Delhi Lucknow junction se subah 6:10 per chalegi
| मानचिह्नरुंदी =
| चित्र       =
| चित्ररुंदी    = 250 px
| चित्रनाव   = बिलासपूर - नागपूर वंदे भारत एक्सप्रेस
| प्रकार      = अर्ध-[[द्रुतगती रेल्वे]]
| सद्यस्थिती  = चालू
| प्रदेश      =
| प्रथम_धाव = १५ फेब्रुवारी २०१९
| शेवटची_धाव=
| चालक_कंपनी= [[इंडियन रेल्वे केटरिंग अँड टुरिझम कॉर्पोरेशन]]
| आधीच्या_चालक_कंपन्या=
| प्रवासी    =
| सुरुवात   =
| थांबे     =
| शेवट    =
| अपक्रमांक=
| निवेळ१  =
| पोवेळ१  =
| डाउनक्रमांक=
| निवेळ२  =
| पोवेळ२  =
| अंतर    =
| प्रवासवेळ =
| वारंवारिती =
| वर्ग     = चेअर कार, प्रथम श्रेणी
| अपंगसोय =
| बसण्याची_सोय = होय
| झोपण्याची_सोय= नाही
| कार     =
| खानपान  =
| निरीक्षण  =
| मनोरंजन = [[वाय-फाय]] सुविधा
| सामान   =
| इतर_सुविधा= स्वयंचलित दरवाजे, सीसीटिव्ही कॅमेरे
| डबे       =
| गेज      = [[ब्रॉड गेज]]
| विद्युतीकरण= २५ किलोव्होल्ट
| गती     = १३० किमी/तास
| नकाशा   =
| नकाशा_दाखवा =
}}
'''वंदे भारत एक्सप्रेस''' ही [[भारतीय रेल्वे]]ची एक अर्ध-[[द्रुतगती रेल्वे]] सेवा आहे. वंदे भारत एक्सप्रेस, पूर्वी ट्रेन-१८&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/india-news/train-18-indias-fastest-named-vande-bharat-express-piyush-goyal-1983965|title=Train 18, India's Fastest, Named &quot;Vande Bharat Express&quot;: Piyush Goyal|website=NDTV.com|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt; म्हणून ओळखली जात होती. ही भारतीय रेल्वेद्वारे चालवली जाणारी इलेक्ट्रिक मल्टी-युनिट ट्रेन आहे. सुरक्षेच्या कारणास्तव ट्रेनचा चालवण्याचा वेग बहुतेक मार्गांवर १३० किमी प्रतितास (८१ मैल प्रति तास) पर्यंत मर्यादित आहे. दिल्ली-भोपाळ मार्ग १६० किमी प्रतितास आणि दिल्ली-जयपूर मार्ग १५० किमी प्रतितास गती परवानगी देतो. चाचणी दरम्यान ट्रेनने जास्तीत जास्त १८० किमी/तास (११० मैल प्रति तास) वेग गाठला. रेल्वे ट्रॅक वेग क्षमता आणि रहदारीच्या मर्यादांमुळे, वंदे भारत एक्सप्रेसचा वास्तविक धावण्याचा वेग भारतातील इतर एक्सप्रेस गाड्यांपेक्षा वेगवान नाही. वंदे भारत गाड्या सरासरी ६४ किमी प्रतितास ते ९५ किमी प्रतितास या वेगाने धावतात.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livemint.com/opinion/columns/the-truth-behind-our-train-speeds-11679593974779.html|title=The truth behind our train speeds|last=D’Souza|first=Dilip|date=2023-03-23|website=https://www.livemint.com|language=en|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;

वंदे भारत एक्सप्रेस संशोधन डिझाइन आणि मानक संस्था (RDSO) द्वारे डिझाइन केले होते आणि चेन्नई येथे स्थित सरकारी मालकीच्या इंटिग्रल कोच फॅक्टरी (ICF) द्वारे उत्पादित केले जाते. वंदे भारत एक्सप्रेसचे डिझाइन आणि वैशिष्ट्य कमी खर्चात देखभाल आणि ऑपरेशनल ऑप्टिमायझेशन लक्षात घेऊन RDSO द्वारे प्रमाणित केले गेले आहे. १६ डब्यांच्या वंदे भारत ट्रेनची किंमत सुमारे ₹११५ कोटी (१४ दशलक्ष अमेरिकन डॉलर) आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.businesstoday.in/latest/economy-politics/story/train-18-pm-modi-to-flag-off-vande-bharat-express-on-february-15-from-new-delhi-166331-2019-02-07|title=Train 18: PM Modi to flag off Vande Bharat Express on February 15 from New Delhi|date=2019-02-07|website=Business Today|language=en|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;
Vande Bharat Express Lucknow to New Delhi Lucknow junction se subah 6:10 per chalegi 24 hours hafte ke sath aur din chalegi
२७ जानेवारी २०१९ रोजी 'ट्रेन १८' चे नामकरण 'वंदे भारत एक्सप्रेस' असे करण्यात आले. १५ फेब्रुवारी २०१९ रोजी ट्रेन सेवेत आली.

== वेग ==
वंदे भारत गाड्या सरासरी ६४ किमी प्रतितास ते ९५ किमी प्रतितास या वेगाने धावतात. दहा पैकी आठ व्हीबी ट्रेनचा वेग 80 किमी प्रतितास पेक्षा कमी आहे.

वंदे भारत एक्सप्रेसचा कमाल व्यावसायिक वेग १६० किमी/तास (९९ मैल प्रति तास) आहे. चाचणी दरम्यान ते १८० किमी/तास (११० मैल प्रतितास) ओलांडले. रेल्वेमंत्र्यांच्या मते, वंदे भारत एक्स्प्रेसच्या दुसऱ्या आवृत्तीने केवळ ५२ सेकंदात ०-१०० किमी प्रति तास (०-६२ मैल प्रतितास) वेग वाढवला जाईल.

भारतीय रेल्वे ट्रॅक १३० किमी प्रति तास पेक्षा जास्त वेगाला समर्थन देण्यास सक्षम नाहीत; अशा प्रकारे, ट्रेन जास्तीत जास्त १३० किमी प्रति तास (८१ मैल प्रति तास) वेगाने चालविली जाते. चेन्नई-म्हैसूर वंदे भारत ट्रेनचा वेग आणखी कमी आहे; परंतु वाढवण्याची योजना आहे. या तांत्रिक मर्यादांमुळे, गतिमान एक्स्प्रेस ही भारतातील सर्वात वेगवान ट्रेन आहे, कारण तुघलकाबाद-आग्रा सेगमेंट दरम्यान तिचा जास्तीत जास्त अनुज्ञेय वेग १६० किमी/तास (९९ मैल प्रति तास) आहे. दिल्ली-भोपाळ मार्गावर, वंदे भारत एक्सप्रेसला ताशी १६० किमी वेगाने जाण्याची परवानगी आहे.

ट्रेनची दुसरी पुनरावृत्ती डिझाइन करण्याचे प्रयत्न चालू आहेत, ज्यामुळे वेग आणखी वाढेल.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://zeenews.india.com/railways/indian-railways-new-sleeper-vande-bharat-express-to-reach-220-kmph-top-speed-become-indias-fastest-train-2564032.html|title=Vande Bharat Express to soon achieve 220 kmph speed, Indian Railways working on new sleeper trains|website=Zee News|language=en|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;

== भाडे ==
प्रत्येक वंदे भारत एक्सप्रेस ट्रेनमध्ये २ एक्झिक्युटिव्ह क्लासचे डबे आणि १४ चेअर कार कोच असतात. दोन्ही प्रकार वातानुकूलित आहेत. दिल्ली-वाराणसी प्रवासासाठी एक्झिक्युटिव्ह क्लास (EC) साठी ₹ ३,३१० आणि चेअर कार (CC) साठी ₹ १,७६० खर्च येतो.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/business/irctc-train-18-launched-ticket-prices-fares-route-schedule-pictures-details-of-vande-bharat-express-1994046|title=Train 18 Flagged Off Today: Ticket Prices, Route, Other Details Here|website=NDTV.com|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;

== वहिवाट ==
उत्तर रेल्वेने २०१९ मध्ये लाँच केलेल्या नवी दिल्ली-वाराणसी वंदे भारत एक्सप्रेसने एका वर्षाच्या सेवेनंतर 100 टक्के व्यापासह ₹९२.२९ कोटींची एकत्रित कमाई केल्याचे सांगितले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livemint.com/news/india/vande-bharat-express-completes-1-year-earns-rs-92-crore-for-railways-11582054801643.html|title=Vande Bharat Express completes 1 year, earns ₹92 crore for railways|date=2020-02-19|website=mint|language=en|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;

२०२३ मध्ये भारतीय रेल्वेने सामायिक केलेल्या आकड्यांनुसार, १ एप्रिल २०२२ आणि ८ फेब्रुवारी २०२३ दरम्यान, वंदे भारत एक्स्प्रेसची सरासरी ९९% होती. नागपूर ते बिलासपूर या वंदे भारत एक्सप्रेसचा सर्वात कमी ५२.८६% प्रवास दर होता.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.deccanherald.com/national/vande-bharat-running-at-an-average-capacity-of-99-1190295.html|title=Vande Bharat running at an average capacity of 99%|date=2023-02-11|website=Deccan Herald|language=en|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt; तुलनेत, २०१९-२०२० मध्ये, राजधानी, शताब्दी आणि दुरांतो एक्स्प्रेस गाड्यांची व्याप्ती ९७.०१% टक्के होती.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatvnews.com/news/india-flexi-fare-trains-railway-minister-rajdhani-shatabdi-duronto-537745|title=Flexi fares in trains like Rajdhani and Duronto Express to continue: Piyush Goyal|last=Panda|first=Sushmita|last2=News|first2=India TV|date=2019-07-24|website=www.indiatvnews.com|language=en|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;

==इतिहास==

=== '''पार्श्वभूमी''' ===
वंदे भारत एक्सप्रेस मेनलाइन इलेक्ट्रिक मल्टिपल युनिट (MEMU) ट्रेनसेटवर आधारित आहे, ज्यापैकी मानक डिझाइन १९९० च्या दशकाच्या मध्यापासून सेवेत आहे. इंटिग्रल कोच फॅक्टरीने गेल्या २५ वर्षांपासून मेमू तंत्रज्ञानाची निर्मिती केली आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/mumbai-news/prototype-of-memu-train-arrives-in-mumbai-for-trials/story-KaTfrg8UU1DyXc6aldcG7J.html|title=Prototype of MEMU train arrives in Mumbai for trials|date=2019-06-21|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt; लांब पल्ल्याच्या वंदे भारत एक्सप्रेसला पूरक म्हणून, उपनगरीय, प्रवासी आणि कमी अंतराच्या इंटरसिटी धावांसाठी वंदे भारत तंत्रज्ञानाचा समावेश करून सुधारित MEMU तयार करण्यात आला. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.financialexpress.com/business/railways-exclusive-indian-railways-rolls-out-train-18-like-memu-train-for-short-distance-inter-city-travel-1407521/|title=Exclusive: Indian Railways rolls out Train 18-like MEMU train for short distance inter-city travel!|website=Financialexpress|language=en|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;

जून २०१५ मध्ये, भारतीय रेल्वेने ट्रेन उत्पादनासाठी बोली जारी केली, परंतु कोणत्याही बोलीने आवश्यक निकषांची पूर्तता केली नाही, ज्यामुळे भारतात स्वतंत्रपणे गाड्या तयार करण्याचा निर्णय घेण्यात आला.

दोन नवीन ट्रेन्स इंटिग्रल कोच फॅक्टरीमध्ये तयार करण्याची घोषणा करण्यात आली आणि लक्ष्यित पूर्ण होण्याच्या तारखेमुळे त्यांना &quot;ट्रेन-२०१८&quot; असे नाव देण्यात आले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/indian-railways-train-2018-will-begin-its-run-at-160-kmph-from-chennai-icf-117022600230_1.html|title=Indian Railways: Train-2018 will begin its run at 160 kmph from Chennai ICF|last=Standard|first=Business|date=2017-02-27|website=www.business-standard.com|language=en-US|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.financialexpress.com/photos/business-gallery/1112743/train-18-indian-railways-self-propelled-160kmph-speed-features-images-make-in-india/|title=Indian Railways enters new league! Swanky 160 kmph engine-less Make in India train is too good; 15 features|website=Financialexpress|language=en|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;

=== प्रथम संच निर्मिती ===
&quot;ट्रेन-२०१८&quot; चे उत्पादन ऑक्‍टोबर २०१८ मध्ये पूर्ण झाले. चाचणी चालवताना, ट्रेनने १८० किमी प्रति तास  (११० मैल प्रतितास) एवढा कार्यरत वेग प्राप्त केला, जो लोकोमोटिव्हने मिळविलेला वेग MEMU च्या EMU आर्किटेक्चर कोचने बनवला होता.[26] वंदे भारत रेकमध्ये, १६ डब्यांपैकी ८ डब्बे ट्रेनला अंदाजे १२००० अश्वशक्ति पॉवर प्रदान करतात, मुंबई-शिर्डी आणि मुंबई-सोलापूर मार्गावरील काही ट्रेनमध्ये अतिरिक्त ट्रॅक्शन मोटर सिस्टम आणि आपत्कालीन पार्क ब्रेक्स आहेत. जे उंच घाट चढण्यास मदत करते. [२७][२८] ICF, चेन्नई कडून आतील भाग एक नवीन प्रकारची अभिनव रचना आहे. [२९]

=== चाचणी ===
२९ ऑक्टोबर २०१८ रोजी चेन्नई येथे पहिली चाचणी घेण्यात आली. ब्रेक्स आणि एर कंडिशनिंगची चाचणी घेण्यात आली आणि चालकांना प्रमुख नियंत्रण प्रणालींशी परिचित करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.uniindia.com/news/india/self-propelled-train-18-debuts-for-trial-run/1391824.html|title=http://www.uniindia.com/news/india/self-propelled-train-18-debuts-for-trial-run/1391824.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/india-news/zero-discharge-cctv-cameras-on-indias-first-engineless-train-10-points-1938873|title=India's First Engineless Train To Make Debut On Tracks Today: 10 Points|website=NDTV.com|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/special-team-to-ensure-speedy-trials-of-india-s-first-engine-less-train-118102800186_1.html|title=Special team to ensure speedy trials of India's first engine-less train|last=Standard|first=Business|date=2018-10-28|website=www.business-standard.com|language=en-US|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt; भारतीय रेल्वेच्या एका अधिकाऱ्याने सांगितले की, चेन्नईमध्ये कमी-स्पीड धावण्याच्या वेळी, &quot;काही फ्यूज बंद झाले,&quot; परंतु समस्या लहान आणि निराकरण करणे सोपे होते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.metrorailnews.in/indias-first-engine-less-train-train-18-go-trial-run-today/|title=India's First Engine-Less Train, Train 18 To Go On Trial Run in UP Today|last=Shah|first=Narendra|date=2018-11-17|website=Metro Rail News|language=en-US|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt; चाचणीची दुसरी फेरी ७ नोव्हेंबर २०१८ रोजी दिल्ली येथे नियोजित होती आणि अंतिम मार्ग कोटा-सवाई माधोपूर येथे होणार होते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/india-news/inside-indias-fastest-train-360-degree-rotating-seats-sliding-steps-on-engineless-train-18-trainset-1939051|title=Inside India's 'Fastest' Train - 360-Degree Rotating Seats, Sliding Steps|website=NDTV.com|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt; ११ नोव्हेंबरला निघालेल्या आणि १३ नोव्हेंबरला दिल्लीला पोहोचलेल्या दुसऱ्या लोकोमोटिव्हने ट्रेन ओढली. रेल्वे अधिकाऱ्यांनी सांगितले की चाचणीच्या वेळी वेगळ्या लोकोमोटिव्हची गरज होती, कारण ट्रेन-१८ ला रेल्वे सुरक्षा आयोगाने स्वतःहून चालवण्याचे अद्याप प्रमाणित केलेले नव्हते.

१७ नोव्हेंबर २०१८ रोजी, उत्तर प्रदेशातील बरेली आणि मुरादाबाद दरम्यानच्या ट्रॅकवर चाचणी सुरू होणार होती. ट्रॅकच्या या भागावरील समस्येमुळे, स्थान बदलून मुरादाबाद-रामपूर करण्यात आले. चाचणी ३०-६० किमी प्रति तास (१९-३७ मैल प्रतितास) एवढ्या कमी वेगाने झाली.[37] त्यानंतर ही ट्रेन कोटा-सवाई माधोपूर वरील ट्रॅकच्या एका विभागात नेण्यात आली, ज्याची चाचणी वेगात करण्यात आली. भारताच्या रिसर्च डिझाईन अँड स्टँडर्ड्स ऑर्गनायझेशन (RDSO) द्वारे सहा अधिकाऱ्यांची एक टीम तयार करण्यात आली होती, ज्याने चाचणीचे पर्यवेक्षण केले आणि अंतिम गती चाचणीसाठी परवानगी दिली

शेकडाऊन दरम्यान, पहिल्या वंदे भारताने ताशी १८० किलोमीटर (११० मैल प्रतितास) वेग गाठला, जरी २०० किलोमीटर प्रतितास (१२० मैल प्रति तास) च्या कमाल वेगासाठी आणि ताशी १६० किलोमीटरच्या (९९ मैल प्रतितास) डिझाइन सेवा गतीसाठी रचना केली गेली. तथापि, बहुसंख्य भारतीय रेल्वे १६० किलोमीटर  सेवेसाठी डिझाइन केलेले नसल्यामुळे, व्यवहारात वंदे भारतमध्ये जास्तीत जास्त १३० किलोमीटर प्रतितास (८१ मैल प्रतितास) सेवेचा वेग मर्यादित आहे.

[[भारतामधील रेल्वे वाहतूक|भारतामध्ये रेल्वे वाहतूक]] गेले अनेक दशके कार्यरत असली तरीही देशामध्ये एकही [[द्रुतगती रेल्वे]] नव्हती. सुमारे ९९ मैल/तास इतक्या कमाल वेगाने धावणारी [[गतिमान एक्सप्रेस]] ही भारतामधील सर्वात जलद रेल्वेगाडी होती. द्रुतगती रेल्वेमार्ग बांधण्याऐवजी विद्यमान मार्गांचा वापर करून द्रुतगती रेल्वेसेवा सुरू करण्यासाठी रेल्वेचे प्रयत्न सुरू होते. वेगाबरोबरच खर्च व सुरक्षितता देखील विचरात घेणे रेल्वेला आवश्यक वाटत होते. २०१७ साली रेल्वेने '''ट्रेन १८''' नावाचा प्रकल्प हाती घेतला ज्याअंतर्गत २०१८ सालापर्यंत विजेवर धावणारी संपूर्ण भारतीय बनावटीची रेल्वेगाडी विकसित करण्याचा निर्धार करण्यात आला. ऑक्टोबर २०१८ मध्ये ह्या गाडीची पहिली चाचणी यशस्वीरित्या पार पडली व फेब्रुवारी २०१९ मध्ये पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] ह्यांनी वंदे भारत एक्सप्रेसच्या पहिल्या प्रवासी सेवेला हिरवा बावटा दाखवला. नवी दिल्ली-वाराणसी वंदे भारत एक्सप्रेसच्या प्रचंड लोकप्रियतेनंतर रेल्वेने ऑक्टोबर २०१९ मध्ये नवी दिल्ली-[[वैष्णोदेवी]] ही दुसरी वंदे भारत गाडी चालू केली. ह्या गाडीच्या धर्तीवर [[राजधानी एक्सप्रेस]]च्या ऐवजी धावणारी ट्रेन २० नावाची अद्ययावत गाडी देखील विकसनशील आहे.

==रचना व बनावट==
वंदे भारत एक्सप्रेसच्या विद्यमान रचनेमध्ये १६ डबे असून त्यात एकूण १,१२८ प्रवासी बसू शकतात. गाडीच्या दोन्ही बाजूंस चालकांचे कक्ष असल्यामुळे ही गाडी दोन्ही दिशांना धावू शकते. संपूर्णपणे वातानुकुलित असलेल्या ह्या गाडीत शयनयान सुविधा नसून केवळ बसण्याची सोय आहे. प्रवाशांच्या सोयीसाठी [[वाय-फाय]], गाडीचा वेग, पुढील स्थानक इत्यादी माहिती पुरवणारी यंत्रणा, स्वयंचलित दरवाजे, आपोआप फ्ल्श होणारी शौचालये, इत्यादी अनेक अद्ययावत सुविधा ह्या गाडीमध्ये देण्यात आल्या आहेत.

==सेवा==  
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; 
|+
! style=&quot;background-color:#6495EE&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;क्र.&lt;/span&gt;
! style=&quot;background-color:#6495EE&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;गाडी नाव&lt;/span&gt;
! style=&quot;background-color:#6495EE&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;गाडी क्रमांक&lt;/span&gt;
! style=&quot;background-color:#6495EE&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;क्षेत्र&lt;/span&gt;
! style=&quot;background-color:#6495EE&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;अंतर&lt;/span&gt;
! style=&quot;background-color:#6495EE&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;प्रवास वेळ&lt;/span&gt;
! style=&quot;background-color:#6495EE&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;सरासरी वेग&lt;/span&gt;
! style=&quot;background-color:#6495EE&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;उद्घाटन&lt;/span&gt;
! style=&quot;background-color:#6495EE&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;थांबे&lt;/span&gt;
|-
! colspan=&quot;9&quot; |''वंदे भारत १.०''
|-
|१
|नवी दिल्ली - वाराणसी वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२४३५/२२४३६
|[[उत्तर मध्य रेल्वे]]
|७५९ किमी
|८ तास ० मिनीटे
|९४ किमी/तास &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://indiarailinfo.com/train/-train-new-delhi-varanasi-vande-bharat-express-22436/95304/664/334|title=New-Delhi Varanasi Vande Bharat Express details|publisher=India Rail Info}}&lt;/ref&gt;
|१५ फेब्रुवारी २०१९
|[[नवी दिल्ली रेल्वे स्थानक|नवी दिल्ली]]&lt;br&gt;[[कानपूर सेंट्रल रेल्वे स्थानक|कानपूर]]&lt;br&gt;[[प्रयागराज जंक्शन रेल्वे स्थानक|प्रयागराज]]&lt;br&gt;[[वाराणसी जंक्शन रेल्वे स्थानक|वाराणसी]]
|-
|२
|नवी दिल्ली - श्री माता वैष्णोदेवी कटरा वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२४३९/२२४४०
|[[उत्तर रेल्वे क्षेत्र|उत्तर रेल्वे]]
|६५५ किमी
|८ तास ० मिनीटे
|८२ किमी/तास &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|url=https://indiarailinfo.com/train/105574|title=New-Delhi Katra Vande Bharat Express details|publisher=India Rail Info}}&lt;/ref&gt;
|३ ऑक्टोबर २०१९
|[[नवी दिल्ली रेल्वे स्थानक|नवी दिल्ली]]&lt;br&gt;[[अंबाला छावणी रेल्वे स्थानक|अंबाला]]&lt;br&gt;[[लुधियाना जंक्शन रेल्वे स्थानक|लुधियाना]]&lt;br&gt;[[जम्मू तावी रेल्वे स्थानक|जम्मू तावी]]&lt;br&gt;[[श्री माता वैष्णोदेवी कटरा रेल्वे स्थानक|श्री माता वैष्णोदेवी कटरा]]
|-
! colspan=&quot;9&quot; |''वंदे भारत २.०''
|-
|३
| मुंबई सेंट्रल - वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०९०१/२२९०२
|[[पश्चिम रेल्वे क्षेत्र|पश्चिम रेल्वे]] 
|५२२ किमी
|६ तास २५ मिनीटे
|८२ किमी/तास
|३० सप्टेंबर २०२२
|[[मुंबई सेंट्रल रेल्वे स्थानक|मुंबई सेंट्रल]]&lt;br&gt;[[बोरीवली रेल्वे स्थानक|बोरिवली]]&lt;br /&gt;[[वापी रेल्वे स्थानक|वापी]]&lt;br /&gt;[[सुरत रेल्वे स्थानक|सुरत]]&lt;br /&gt;[[वडोदरा जंक्शन रेल्वे स्थानक|वडोदरा]]&lt;br /&gt;[[अहमदाबाद जंक्शन रेल्वे स्थानक|अहमदाबाद]]&lt;br&gt;[[गांधीनगर रेल्वे स्थानक|गांधीनगर]]
|-
|४
|नवी दिल्ली - अंब अंदौरा वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२४४७/२२४४८
|[[उत्तर रेल्वे क्षेत्र|उत्तर रेल्वे]] 
|४१२ किमी
|५ तास १५ मिनीटे
|७८ किमी/तास
|१३ ऑक्टोबर २०२२
|[[नवी दिल्ली रेल्वे स्थानक|नवी दिल्ली]]&lt;br&gt;[[अंबाला छावणी रेल्वे स्थानक|अंबाला]]&lt;br /&gt;[[चंदीगढ जंक्शन रेल्वे स्थानक|चंदीगढ]]&lt;br /&gt;आनंदपूर साहिब&lt;br /&gt;[[उना, हिमाचल प्रदेश|ऊना]]&lt;br&gt;अंब अंदौरा
|-
|५
|चेन्नई सेंट्रल - म्हैसूर वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०६०७/२०६०८
|[[दक्षिण रेल्वे क्षेत्र|दक्षिण रेल्वे]]
|४९६ किमी
|६ तास ३० मिनीटे
|७६ किमी/तास
|११ नोव्हेंबर २०२२
|[[चेन्नई सेंट्रल रेल्वे स्थानक|चेन्नई सेंट्रल]]&lt;br&gt;[[काटपाडी जंक्शन रेल्वे स्थानक|काटपाडी]]&lt;br /&gt;[[बंगळूर सिटी रेल्वे स्थानक|केएसआर बंगळूर]]&lt;br&gt;[[म्हैसूर रेल्वे स्थानक|म्हैसूर]]
|-
|६
|[[बिलासपूर - नागपूर वंदे भारत एक्सप्रेस]]
|२०८२५/२०८२६
|[[दक्षिण पूर्व मध्य रेल्वे क्षेत्र|दक्षिण पूर्व मध्य रेल्वे]]
|४१२ किमी
|५ तास ३० मिनीटे
|७५ किमी/तास
|११ डिसेंबर २०२२
|[[बिलासपूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|बिलासपूर]]&lt;br&gt;[[रायपूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|रायपूर]]&lt;br /&gt;[[दुर्ग रेल्वे स्थानक|दुर्ग]]&lt;br /&gt;[[राजनांदगांव रेल्वे स्थानक|राजनांदगांव]]&lt;br /&gt;[[गोंदिया जंक्शन रेल्वे स्थानक|गोंदिया]]&lt;br&gt;[[नागपूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|नागपूर]]
|-
|७
|हावडा - न्यू जलपाईगुडी वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२३०१/२२३०२
|[[पूर्व रेल्वे क्षेत्र|पूर्व रेल्वे]]
|५६५ किमी
|७ तास ३० मिनीटे
|७५ किमी/तास
|३० डिसेंबर २०२२
|[[हावडा रेल्वे स्थानक|हावडा]]&lt;br&gt;बोलपूर-[[शांतिनिकेतन]]&lt;br /&gt;[[मालदा टाऊन रेल्वे स्थानक|माल्दा टाऊन]]&lt;br /&gt;[[बारसोई जंक्शन रेल्वे स्थानक|बारसोई]]&lt;br&gt;[[न्यू जलपाईगुडी जंक्शन रेल्वे स्थानक|न्यू जलपाईगुडी]]
|-
|८
|विशाखापट्टणम - सिकंदराबाद वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०८३३/२०८३४
|[[पूर्व तटीय रेल्वे क्षेत्र]]
|६९८ किमी
|८ तास ३० मिनीटे
|८२ किमी/तास
|१५ जानेवारी २०२२
|[[विशाखापट्टणम रेल्वे स्थानक|विशाखापट्टणम]]&lt;br&gt;[[राजमुंद्री रेल्वे स्थानक|राजमुंद्री]]&lt;br /&gt;[[विजयवाडा जंक्शन रेल्वे स्थानक|विजयवाडा]]&lt;br /&gt;[[खम्मम रेल्वे स्थानक|खम्मम]]&lt;br /&gt;[[वारंगल रेल्वे स्थानक|वारंगल]]&lt;br&gt;[[सिकंदराबाद जंक्शन रेल्वे स्थानक|सिकंदराबाद]]
|-
|९
|मुंबई छशिमट - सोलापूर वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२२२५/२२२२६ 
|[[मध्य रेल्वे क्षेत्र|मध्य रेल्वे]]
|४५२ किमी
|६ तास ३० मिनीटे
|७० किमी/तास
|१० फेब्रुवारी २०२२
|[[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस|मुंबई छशिमट]]&lt;br&gt;[[दादर रेल्वे स्थानक|दादर]]&lt;br /&gt;[[कल्याण रेल्वे स्थानक|कल्याण]]&lt;br /&gt;[[पुणे रेल्वे स्थानक|पुणे]]&lt;br /&gt;[[कुर्डुवाडी रेल्वे स्थानक|कुर्डुवाडी]]&lt;br&gt;[[सोलापूर रेल्वे स्थानक|सोलापूर]]
|-
|१०
|मुंबई छशिमट - साईनगर शिर्डी वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२२२३/२२२२४
|[[मध्य रेल्वे क्षेत्र|मध्य रेल्वे]]
|३३९ किमी
|५ तास २० मिनीटे
|६४ किमी/तास
|१० फेब्रुवारी २०२२
|[[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस|मुंबई छशिमट]]&lt;br&gt;[[दादर रेल्वे स्थानक|दादर]]&lt;br /&gt;[[ठाणे रेल्वे स्थानक|ठाणे]]&lt;br /&gt;[[नाशिक रोड रेल्वे स्थानक|नाशिक रोड]]&lt;br&gt;[[साईनगर शिर्डी रेल्वे स्थानक|शिर्डी]]
|-
|११
|भोपाळ (हबीबगंज) - हजरत निजामुद्दीन वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०१७१/२०१७२
|[[पश्चिम मध्य रेल्वे क्षेत्र|पश्चिम मध्य रेल्वे]]
|७०२ किमी
|७ तास ३० मिनीटे
|९४ किमी/तास
|१ एप्रिल २०२३
|[[हबीबगंज रेल्वे स्थानक|भोपाळ हबीबगंज]]&lt;br&gt;[[आग्रा छावणी रेल्वे स्थानक|आग्रा छावणी]]&lt;br /&gt;[[ग्वाल्हेर जंक्शन रेल्वे स्थानक|ग्वाल्हेर]]&lt;br /&gt;[[झाशी रेल्वे स्थानक|झाशी]]&lt;br&gt;[[हजरत निजामुद्दीन रेल्वे स्थानक|हजरत निजामुद्दीन]]
|-
|१२
|सिकंदराबाद - तिरुपती वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०७०१/२०७०२
|[[दक्षिण मध्य रेल्वे क्षेत्र|दक्षिण मध्य रेल्वे]]
|६६१ किमी
|८ तास ३० मिनीटे
|७८ किमी/तास
|८ एप्रिल २०२३&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amaravati/tirupati-secunderabad-vande-bharat-express-train-likely-to-hit-tracks-from-april-8/articleshow/98997965.cms?from=mdr|title=Tirupati-Secunderabad Vande Bharat Express train likely to hit tracks from April 8|date=2023-03-25|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.tarunbharat.net/Encyc/2023/4/8/Tirupati-Vande-Bharat.html|title=मोदींच्या हस्ते सिकंदराबाद-तिरुपती वंदे भारत एक्सप्रेसला हिरवी झेंडी!|website=www.tarunbharat.net|language=en|access-date=2023-04-08}}&lt;/ref&gt;
|[[सिकंदराबाद जंक्शन रेल्वे स्थानक|सिकंदराबाद]]&lt;br&gt;[[नालगोंडा]]&lt;br /&gt;[[गुंटुर जंक्शन रेल्वे स्थानक|गुंटुर]]&lt;br /&gt;[[ओंगोल]]&lt;br /&gt;[[नेल्लूर]]&lt;br&gt;[[तिरुपती रेल्वे स्थानक|तिरुपती]]
|-
|१३
|चेन्नई सेंट्रल - कोईम्बतूर वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०६४३/२०६४४
|[[मध्य रेल्वे क्षेत्र|मध्य रेल्वे]]
|४९५ किमी
|५ तास ५० मिनीटे
|८० किमी/तास
|८ एप्रिल २०२३&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://tamil.abplive.com/news/coimbatore/chennai-to-coimbatore-vande-bharat-express-pm-modi-will-flag-off-chennai-kovai-vande-bharat-train-on-april-8-107742|title=சென்னை - கோவை இடையேயான வந்தே பாரத் ரயிலை தொடங்கி வைக்கிறார் பிரதமர் மோடி|last=செல்வகுமார்|date=2023-03-21|website=tamil.abplive.com|language=ta|access-date=2023-04-08}}&lt;/ref&gt;
|[[चेन्नई सेंट्रल रेल्वे स्थानक|चेन्नई सेंट्रल]]&lt;br&gt;[[सेलम जंक्शन रेल्वे स्थानक|सेलम]]&lt;br /&gt;[[ईरोड जंक्शन रेल्वे स्थानक|ईरोड]]&lt;br /&gt;[[तिरुपूर]]&lt;br&gt;[[कोइंबतूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|कोइंबतूर]]
|-
|१४
|दिल्ली छावणी - अजमेर वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०६४३/२०६४४
|[[उत्तर पश्चिम रेल्वे क्षेत्र|उत्तर पश्चिम रेल्वे]]
|४२८ किमी
|५ तास १५ मिनीटे
|८२ किमी/तास
|१२ एप्रिल २०२३
|[[दिल्ली छावणी रेल्वे स्थानक|दिल्ली छावणी]]&lt;br&gt;[[गुरुग्राम]]&lt;br /&gt;[[अल्वर]]&lt;br /&gt;[[जयपूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|जयपूर]]&lt;br&gt;[[अजमेर रेल्वे स्थानक|अजमेर]]
|-
|१५
|कासारगोड - तिरुवनंतपुरम वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०६३३/२०६३४
|[[दक्षिण रेल्वे क्षेत्र|दक्षिण रेल्वे]]
|५८६ किमी
|८ तास ०५ मिनीटे
|७३ किमी/तास
|२५ एप्रिल २०२३
|[[कासारगोड]]&lt;br&gt;[[कण्णुर]]&lt;br /&gt;[[कोळिकोड]]&lt;br /&gt;[[षोरणूर]]&lt;br&gt;[[तृशुर]]&lt;br&gt;[[एर्नाकुलम टाउन रेल्वे स्थानक|एर्नाकुलम टाउन]]&lt;br&gt;[[कोट्टायम]]&lt;br&gt;[[कोल्लम]]&lt;br&gt;[[तिरुवनंतपुरम सेंट्रल रेल्वे स्थानक|तिरुवनंतपुरम सेंट्रल]]
|-
|१६
|हावडा - पुरी वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२८९५/२२८९६
|
|
|
|
|
|
|-
|१७
|आनंद विहार टर्मिनल - देहरादून वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२४५७/२२४५८
|
|
|
|
|
|
|-
|१८
|न्यू जलपाईगुडी - गुवाहाटी वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२२२७/२२२२८
|
|
|
|
|
|
|-
|१९
|मुंबई सीएसएमटी - मडगाव वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२२२९/२२२३०
|
|
|
|
|
|
|-
|२०
|पाटणा - रांची वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२३४९/२२३५०
|
|
|
|
|
|
|-
|२१
|के एस आर बेंगळुरू - धारवाड वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०६६१/२०६६२
|
|
|
|
|
|
|-
|२२
|राणी कमलापती (हबीबगंज) - जबलपूर वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०१७३/२०१७४
|
|
|
|
|
|
|-
|२३
|इंदूर - भोपाळ वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०९११/२०९१२
|
|
|
|
|
|
|-
|२४
|जोधपूर - साबरमती (अहमदाबाद) वंदे भारत एक्सप्रेस
|१२४६१/१२४६२
|
|
|
|
|
|
|-
|२५
|गोरखपूर - लखनौ चारबाग वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२५४९/२२५५०
|
|
|
|
|
|
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{भारतीय रेल्वे}}

[[वर्ग:भारतातील नामांकित रेल्वेगाड्या]]
[[वर्ग:वंदे भारत एक्सप्रेस]]</text>
      <sha1>mvbu3ihzq2j4i3og2no4ogx4j6k60r0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721774</id>
      <parentid>2721746</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T17:37:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NguoiDungKhongDinhDanh</username>
        <id>138631</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-55196-44|~2026-55196-44]] ([[User talk:~2026-55196-44|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:सांगकाम्या|सांगकाम्या]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले.</comment>
      <origin>2472763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46142" sha1="axdznmzphsqzbgamaoiyr4e4x219lg4" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट रेल्वे गाडी
| चौकटरुंदी   =
| नाव       = वंदे भारत एक्सप्रेस
| मानचिह्न    =
| मानचिह्नरुंदी =
| चित्र       =
| चित्ररुंदी    = 250 px
| चित्रनाव   = बिलासपूर - नागपूर वंदे भारत एक्सप्रेस
| प्रकार      = अर्ध-[[द्रुतगती रेल्वे]]
| सद्यस्थिती  = चालू
| प्रदेश      =
| प्रथम_धाव = १५ फेब्रुवारी २०१९
| शेवटची_धाव=
| चालक_कंपनी= [[इंडियन रेल्वे केटरिंग अँड टुरिझम कॉर्पोरेशन]]
| आधीच्या_चालक_कंपन्या=
| प्रवासी    =
| सुरुवात   =
| थांबे     =
| शेवट    =
| अपक्रमांक=
| निवेळ१  =
| पोवेळ१  =
| डाउनक्रमांक=
| निवेळ२  =
| पोवेळ२  =
| अंतर    =
| प्रवासवेळ =
| वारंवारिती =
| वर्ग     = चेअर कार, प्रथम श्रेणी
| अपंगसोय =
| बसण्याची_सोय = होय
| झोपण्याची_सोय= नाही
| कार     =
| खानपान  =
| निरीक्षण  =
| मनोरंजन = [[वाय-फाय]] सुविधा
| सामान   =
| इतर_सुविधा= स्वयंचलित दरवाजे, सीसीटिव्ही कॅमेरे
| डबे       =
| गेज      = [[ब्रॉड गेज]]
| विद्युतीकरण= २५ किलोव्होल्ट
| गती     = १३० किमी/तास
| नकाशा   =
| नकाशा_दाखवा =
}}
'''वंदे भारत एक्सप्रेस''' ही [[भारतीय रेल्वे]]ची एक अर्ध-[[द्रुतगती रेल्वे]] सेवा आहे. वंदे भारत एक्सप्रेस, पूर्वी ट्रेन-१८&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/india-news/train-18-indias-fastest-named-vande-bharat-express-piyush-goyal-1983965|title=Train 18, India's Fastest, Named &quot;Vande Bharat Express&quot;: Piyush Goyal|website=NDTV.com|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt; म्हणून ओळखली जात होती. ही भारतीय रेल्वेद्वारे चालवली जाणारी इलेक्ट्रिक मल्टी-युनिट ट्रेन आहे. सुरक्षेच्या कारणास्तव ट्रेनचा चालवण्याचा वेग बहुतेक मार्गांवर १३० किमी प्रतितास (८१ मैल प्रति तास) पर्यंत मर्यादित आहे. दिल्ली-भोपाळ मार्ग १६० किमी प्रतितास आणि दिल्ली-जयपूर मार्ग १५० किमी प्रतितास गती परवानगी देतो. चाचणी दरम्यान ट्रेनने जास्तीत जास्त १८० किमी/तास (११० मैल प्रति तास) वेग गाठला. रेल्वे ट्रॅक वेग क्षमता आणि रहदारीच्या मर्यादांमुळे, वंदे भारत एक्सप्रेसचा वास्तविक धावण्याचा वेग भारतातील इतर एक्सप्रेस गाड्यांपेक्षा वेगवान नाही. वंदे भारत गाड्या सरासरी ६४ किमी प्रतितास ते ९५ किमी प्रतितास या वेगाने धावतात.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livemint.com/opinion/columns/the-truth-behind-our-train-speeds-11679593974779.html|title=The truth behind our train speeds|last=D’Souza|first=Dilip|date=2023-03-23|website=https://www.livemint.com|language=en|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;

वंदे भारत एक्सप्रेस संशोधन डिझाइन आणि मानक संस्था (RDSO) द्वारे डिझाइन केले होते आणि चेन्नई येथे स्थित सरकारी मालकीच्या इंटिग्रल कोच फॅक्टरी (ICF) द्वारे उत्पादित केले जाते. वंदे भारत एक्सप्रेसचे डिझाइन आणि वैशिष्ट्य कमी खर्चात देखभाल आणि ऑपरेशनल ऑप्टिमायझेशन लक्षात घेऊन RDSO द्वारे प्रमाणित केले गेले आहे. १६ डब्यांच्या वंदे भारत ट्रेनची किंमत सुमारे ₹११५ कोटी (१४ दशलक्ष अमेरिकन डॉलर) आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.businesstoday.in/latest/economy-politics/story/train-18-pm-modi-to-flag-off-vande-bharat-express-on-february-15-from-new-delhi-166331-2019-02-07|title=Train 18: PM Modi to flag off Vande Bharat Express on February 15 from New Delhi|date=2019-02-07|website=Business Today|language=en|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;

२७ जानेवारी २०१९ रोजी 'ट्रेन १८' चे नामकरण 'वंदे भारत एक्सप्रेस' असे करण्यात आले. १५ फेब्रुवारी २०१९ रोजी ट्रेन सेवेत आली.

== वेग ==
वंदे भारत गाड्या सरासरी ६४ किमी प्रतितास ते ९५ किमी प्रतितास या वेगाने धावतात. दहा पैकी आठ व्हीबी ट्रेनचा वेग 80 किमी प्रतितास पेक्षा कमी आहे.

वंदे भारत एक्सप्रेसचा कमाल व्यावसायिक वेग १६० किमी/तास (९९ मैल प्रति तास) आहे. चाचणी दरम्यान ते १८० किमी/तास (११० मैल प्रतितास) ओलांडले. रेल्वेमंत्र्यांच्या मते, वंदे भारत एक्स्प्रेसच्या दुसऱ्या आवृत्तीने केवळ ५२ सेकंदात ०-१०० किमी प्रति तास (०-६२ मैल प्रतितास) वेग वाढवला जाईल.

भारतीय रेल्वे ट्रॅक १३० किमी प्रति तास पेक्षा जास्त वेगाला समर्थन देण्यास सक्षम नाहीत; अशा प्रकारे, ट्रेन जास्तीत जास्त १३० किमी प्रति तास (८१ मैल प्रति तास) वेगाने चालविली जाते. चेन्नई-म्हैसूर वंदे भारत ट्रेनचा वेग आणखी कमी आहे; परंतु वाढवण्याची योजना आहे. या तांत्रिक मर्यादांमुळे, गतिमान एक्स्प्रेस ही भारतातील सर्वात वेगवान ट्रेन आहे, कारण तुघलकाबाद-आग्रा सेगमेंट दरम्यान तिचा जास्तीत जास्त अनुज्ञेय वेग १६० किमी/तास (९९ मैल प्रति तास) आहे. दिल्ली-भोपाळ मार्गावर, वंदे भारत एक्सप्रेसला ताशी १६० किमी वेगाने जाण्याची परवानगी आहे.

ट्रेनची दुसरी पुनरावृत्ती डिझाइन करण्याचे प्रयत्न चालू आहेत, ज्यामुळे वेग आणखी वाढेल.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://zeenews.india.com/railways/indian-railways-new-sleeper-vande-bharat-express-to-reach-220-kmph-top-speed-become-indias-fastest-train-2564032.html|title=Vande Bharat Express to soon achieve 220 kmph speed, Indian Railways working on new sleeper trains|website=Zee News|language=en|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;

== भाडे ==
प्रत्येक वंदे भारत एक्सप्रेस ट्रेनमध्ये २ एक्झिक्युटिव्ह क्लासचे डबे आणि १४ चेअर कार कोच असतात. दोन्ही प्रकार वातानुकूलित आहेत. दिल्ली-वाराणसी प्रवासासाठी एक्झिक्युटिव्ह क्लास (EC) साठी ₹ ३,३१० आणि चेअर कार (CC) साठी ₹ १,७६० खर्च येतो.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/business/irctc-train-18-launched-ticket-prices-fares-route-schedule-pictures-details-of-vande-bharat-express-1994046|title=Train 18 Flagged Off Today: Ticket Prices, Route, Other Details Here|website=NDTV.com|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;

== वहिवाट ==
उत्तर रेल्वेने २०१९ मध्ये लाँच केलेल्या नवी दिल्ली-वाराणसी वंदे भारत एक्सप्रेसने एका वर्षाच्या सेवेनंतर 100 टक्के व्यापासह ₹९२.२९ कोटींची एकत्रित कमाई केल्याचे सांगितले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livemint.com/news/india/vande-bharat-express-completes-1-year-earns-rs-92-crore-for-railways-11582054801643.html|title=Vande Bharat Express completes 1 year, earns ₹92 crore for railways|date=2020-02-19|website=mint|language=en|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;

२०२३ मध्ये भारतीय रेल्वेने सामायिक केलेल्या आकड्यांनुसार, १ एप्रिल २०२२ आणि ८ फेब्रुवारी २०२३ दरम्यान, वंदे भारत एक्स्प्रेसची सरासरी ९९% होती. नागपूर ते बिलासपूर या वंदे भारत एक्सप्रेसचा सर्वात कमी ५२.८६% प्रवास दर होता.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.deccanherald.com/national/vande-bharat-running-at-an-average-capacity-of-99-1190295.html|title=Vande Bharat running at an average capacity of 99%|date=2023-02-11|website=Deccan Herald|language=en|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt; तुलनेत, २०१९-२०२० मध्ये, राजधानी, शताब्दी आणि दुरांतो एक्स्प्रेस गाड्यांची व्याप्ती ९७.०१% टक्के होती.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatvnews.com/news/india-flexi-fare-trains-railway-minister-rajdhani-shatabdi-duronto-537745|title=Flexi fares in trains like Rajdhani and Duronto Express to continue: Piyush Goyal|last=Panda|first=Sushmita|last2=News|first2=India TV|date=2019-07-24|website=www.indiatvnews.com|language=en|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;

==इतिहास==

=== '''पार्श्वभूमी''' ===
वंदे भारत एक्सप्रेस मेनलाइन इलेक्ट्रिक मल्टिपल युनिट (MEMU) ट्रेनसेटवर आधारित आहे, ज्यापैकी मानक डिझाइन १९९० च्या दशकाच्या मध्यापासून सेवेत आहे. इंटिग्रल कोच फॅक्टरीने गेल्या २५ वर्षांपासून मेमू तंत्रज्ञानाची निर्मिती केली आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/mumbai-news/prototype-of-memu-train-arrives-in-mumbai-for-trials/story-KaTfrg8UU1DyXc6aldcG7J.html|title=Prototype of MEMU train arrives in Mumbai for trials|date=2019-06-21|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt; लांब पल्ल्याच्या वंदे भारत एक्सप्रेसला पूरक म्हणून, उपनगरीय, प्रवासी आणि कमी अंतराच्या इंटरसिटी धावांसाठी वंदे भारत तंत्रज्ञानाचा समावेश करून सुधारित MEMU तयार करण्यात आला. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.financialexpress.com/business/railways-exclusive-indian-railways-rolls-out-train-18-like-memu-train-for-short-distance-inter-city-travel-1407521/|title=Exclusive: Indian Railways rolls out Train 18-like MEMU train for short distance inter-city travel!|website=Financialexpress|language=en|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;

जून २०१५ मध्ये, भारतीय रेल्वेने ट्रेन उत्पादनासाठी बोली जारी केली, परंतु कोणत्याही बोलीने आवश्यक निकषांची पूर्तता केली नाही, ज्यामुळे भारतात स्वतंत्रपणे गाड्या तयार करण्याचा निर्णय घेण्यात आला.

दोन नवीन ट्रेन्स इंटिग्रल कोच फॅक्टरीमध्ये तयार करण्याची घोषणा करण्यात आली आणि लक्ष्यित पूर्ण होण्याच्या तारखेमुळे त्यांना &quot;ट्रेन-२०१८&quot; असे नाव देण्यात आले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/indian-railways-train-2018-will-begin-its-run-at-160-kmph-from-chennai-icf-117022600230_1.html|title=Indian Railways: Train-2018 will begin its run at 160 kmph from Chennai ICF|last=Standard|first=Business|date=2017-02-27|website=www.business-standard.com|language=en-US|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.financialexpress.com/photos/business-gallery/1112743/train-18-indian-railways-self-propelled-160kmph-speed-features-images-make-in-india/|title=Indian Railways enters new league! Swanky 160 kmph engine-less Make in India train is too good; 15 features|website=Financialexpress|language=en|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;

=== प्रथम संच निर्मिती ===
&quot;ट्रेन-२०१८&quot; चे उत्पादन ऑक्‍टोबर २०१८ मध्ये पूर्ण झाले. चाचणी चालवताना, ट्रेनने १८० किमी प्रति तास  (११० मैल प्रतितास) एवढा कार्यरत वेग प्राप्त केला, जो लोकोमोटिव्हने मिळविलेला वेग MEMU च्या EMU आर्किटेक्चर कोचने बनवला होता.[26] वंदे भारत रेकमध्ये, १६ डब्यांपैकी ८ डब्बे ट्रेनला अंदाजे १२००० अश्वशक्ति पॉवर प्रदान करतात, मुंबई-शिर्डी आणि मुंबई-सोलापूर मार्गावरील काही ट्रेनमध्ये अतिरिक्त ट्रॅक्शन मोटर सिस्टम आणि आपत्कालीन पार्क ब्रेक्स आहेत. जे उंच घाट चढण्यास मदत करते. [२७][२८] ICF, चेन्नई कडून आतील भाग एक नवीन प्रकारची अभिनव रचना आहे. [२९]

=== चाचणी ===
२९ ऑक्टोबर २०१८ रोजी चेन्नई येथे पहिली चाचणी घेण्यात आली. ब्रेक्स आणि एर कंडिशनिंगची चाचणी घेण्यात आली आणि चालकांना प्रमुख नियंत्रण प्रणालींशी परिचित करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.uniindia.com/news/india/self-propelled-train-18-debuts-for-trial-run/1391824.html|title=http://www.uniindia.com/news/india/self-propelled-train-18-debuts-for-trial-run/1391824.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/india-news/zero-discharge-cctv-cameras-on-indias-first-engineless-train-10-points-1938873|title=India's First Engineless Train To Make Debut On Tracks Today: 10 Points|website=NDTV.com|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/special-team-to-ensure-speedy-trials-of-india-s-first-engine-less-train-118102800186_1.html|title=Special team to ensure speedy trials of India's first engine-less train|last=Standard|first=Business|date=2018-10-28|website=www.business-standard.com|language=en-US|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt; भारतीय रेल्वेच्या एका अधिकाऱ्याने सांगितले की, चेन्नईमध्ये कमी-स्पीड धावण्याच्या वेळी, &quot;काही फ्यूज बंद झाले,&quot; परंतु समस्या लहान आणि निराकरण करणे सोपे होते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.metrorailnews.in/indias-first-engine-less-train-train-18-go-trial-run-today/|title=India's First Engine-Less Train, Train 18 To Go On Trial Run in UP Today|last=Shah|first=Narendra|date=2018-11-17|website=Metro Rail News|language=en-US|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt; चाचणीची दुसरी फेरी ७ नोव्हेंबर २०१८ रोजी दिल्ली येथे नियोजित होती आणि अंतिम मार्ग कोटा-सवाई माधोपूर येथे होणार होते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/india-news/inside-indias-fastest-train-360-degree-rotating-seats-sliding-steps-on-engineless-train-18-trainset-1939051|title=Inside India's 'Fastest' Train - 360-Degree Rotating Seats, Sliding Steps|website=NDTV.com|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt; ११ नोव्हेंबरला निघालेल्या आणि १३ नोव्हेंबरला दिल्लीला पोहोचलेल्या दुसऱ्या लोकोमोटिव्हने ट्रेन ओढली. रेल्वे अधिकाऱ्यांनी सांगितले की चाचणीच्या वेळी वेगळ्या लोकोमोटिव्हची गरज होती, कारण ट्रेन-१८ ला रेल्वे सुरक्षा आयोगाने स्वतःहून चालवण्याचे अद्याप प्रमाणित केलेले नव्हते.

१७ नोव्हेंबर २०१८ रोजी, उत्तर प्रदेशातील बरेली आणि मुरादाबाद दरम्यानच्या ट्रॅकवर चाचणी सुरू होणार होती. ट्रॅकच्या या भागावरील समस्येमुळे, स्थान बदलून मुरादाबाद-रामपूर करण्यात आले. चाचणी ३०-६० किमी प्रति तास (१९-३७ मैल प्रतितास) एवढ्या कमी वेगाने झाली.[37] त्यानंतर ही ट्रेन कोटा-सवाई माधोपूर वरील ट्रॅकच्या एका विभागात नेण्यात आली, ज्याची चाचणी वेगात करण्यात आली. भारताच्या रिसर्च डिझाईन अँड स्टँडर्ड्स ऑर्गनायझेशन (RDSO) द्वारे सहा अधिकाऱ्यांची एक टीम तयार करण्यात आली होती, ज्याने चाचणीचे पर्यवेक्षण केले आणि अंतिम गती चाचणीसाठी परवानगी दिली

शेकडाऊन दरम्यान, पहिल्या वंदे भारताने ताशी १८० किलोमीटर (११० मैल प्रतितास) वेग गाठला, जरी २०० किलोमीटर प्रतितास (१२० मैल प्रति तास) च्या कमाल वेगासाठी आणि ताशी १६० किलोमीटरच्या (९९ मैल प्रतितास) डिझाइन सेवा गतीसाठी रचना केली गेली. तथापि, बहुसंख्य भारतीय रेल्वे १६० किलोमीटर  सेवेसाठी डिझाइन केलेले नसल्यामुळे, व्यवहारात वंदे भारतमध्ये जास्तीत जास्त १३० किलोमीटर प्रतितास (८१ मैल प्रतितास) सेवेचा वेग मर्यादित आहे.

[[भारतामधील रेल्वे वाहतूक|भारतामध्ये रेल्वे वाहतूक]] गेले अनेक दशके कार्यरत असली तरीही देशामध्ये एकही [[द्रुतगती रेल्वे]] नव्हती. सुमारे ९९ मैल/तास इतक्या कमाल वेगाने धावणारी [[गतिमान एक्सप्रेस]] ही भारतामधील सर्वात जलद रेल्वेगाडी होती. द्रुतगती रेल्वेमार्ग बांधण्याऐवजी विद्यमान मार्गांचा वापर करून द्रुतगती रेल्वेसेवा सुरू करण्यासाठी रेल्वेचे प्रयत्न सुरू होते. वेगाबरोबरच खर्च व सुरक्षितता देखील विचरात घेणे रेल्वेला आवश्यक वाटत होते. २०१७ साली रेल्वेने '''ट्रेन १८''' नावाचा प्रकल्प हाती घेतला ज्याअंतर्गत २०१८ सालापर्यंत विजेवर धावणारी संपूर्ण भारतीय बनावटीची रेल्वेगाडी विकसित करण्याचा निर्धार करण्यात आला. ऑक्टोबर २०१८ मध्ये ह्या गाडीची पहिली चाचणी यशस्वीरित्या पार पडली व फेब्रुवारी २०१९ मध्ये पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] ह्यांनी वंदे भारत एक्सप्रेसच्या पहिल्या प्रवासी सेवेला हिरवा बावटा दाखवला. नवी दिल्ली-वाराणसी वंदे भारत एक्सप्रेसच्या प्रचंड लोकप्रियतेनंतर रेल्वेने ऑक्टोबर २०१९ मध्ये नवी दिल्ली-[[वैष्णोदेवी]] ही दुसरी वंदे भारत गाडी चालू केली. ह्या गाडीच्या धर्तीवर [[राजधानी एक्सप्रेस]]च्या ऐवजी धावणारी ट्रेन २० नावाची अद्ययावत गाडी देखील विकसनशील आहे.

==रचना व बनावट==
वंदे भारत एक्सप्रेसच्या विद्यमान रचनेमध्ये १६ डबे असून त्यात एकूण १,१२८ प्रवासी बसू शकतात. गाडीच्या दोन्ही बाजूंस चालकांचे कक्ष असल्यामुळे ही गाडी दोन्ही दिशांना धावू शकते. संपूर्णपणे वातानुकुलित असलेल्या ह्या गाडीत शयनयान सुविधा नसून केवळ बसण्याची सोय आहे. प्रवाशांच्या सोयीसाठी [[वाय-फाय]], गाडीचा वेग, पुढील स्थानक इत्यादी माहिती पुरवणारी यंत्रणा, स्वयंचलित दरवाजे, आपोआप फ्ल्श होणारी शौचालये, इत्यादी अनेक अद्ययावत सुविधा ह्या गाडीमध्ये देण्यात आल्या आहेत.

==सेवा==  
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; 
|+
! style=&quot;background-color:#6495EE&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;क्र.&lt;/span&gt;
! style=&quot;background-color:#6495EE&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;गाडी नाव&lt;/span&gt;
! style=&quot;background-color:#6495EE&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;गाडी क्रमांक&lt;/span&gt;
! style=&quot;background-color:#6495EE&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;क्षेत्र&lt;/span&gt;
! style=&quot;background-color:#6495EE&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;अंतर&lt;/span&gt;
! style=&quot;background-color:#6495EE&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;प्रवास वेळ&lt;/span&gt;
! style=&quot;background-color:#6495EE&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;सरासरी वेग&lt;/span&gt;
! style=&quot;background-color:#6495EE&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;उद्घाटन&lt;/span&gt;
! style=&quot;background-color:#6495EE&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;थांबे&lt;/span&gt;
|-
! colspan=&quot;9&quot; |''वंदे भारत १.०''
|-
|१
|नवी दिल्ली - वाराणसी वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२४३५/२२४३६
|[[उत्तर मध्य रेल्वे]]
|७५९ किमी
|८ तास ० मिनीटे
|९४ किमी/तास &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://indiarailinfo.com/train/-train-new-delhi-varanasi-vande-bharat-express-22436/95304/664/334|title=New-Delhi Varanasi Vande Bharat Express details|publisher=India Rail Info}}&lt;/ref&gt;
|१५ फेब्रुवारी २०१९
|[[नवी दिल्ली रेल्वे स्थानक|नवी दिल्ली]]&lt;br&gt;[[कानपूर सेंट्रल रेल्वे स्थानक|कानपूर]]&lt;br&gt;[[प्रयागराज जंक्शन रेल्वे स्थानक|प्रयागराज]]&lt;br&gt;[[वाराणसी जंक्शन रेल्वे स्थानक|वाराणसी]]
|-
|२
|नवी दिल्ली - श्री माता वैष्णोदेवी कटरा वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२४३९/२२४४०
|[[उत्तर रेल्वे क्षेत्र|उत्तर रेल्वे]]
|६५५ किमी
|८ तास ० मिनीटे
|८२ किमी/तास &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|url=https://indiarailinfo.com/train/105574|title=New-Delhi Katra Vande Bharat Express details|publisher=India Rail Info}}&lt;/ref&gt;
|३ ऑक्टोबर २०१९
|[[नवी दिल्ली रेल्वे स्थानक|नवी दिल्ली]]&lt;br&gt;[[अंबाला छावणी रेल्वे स्थानक|अंबाला]]&lt;br&gt;[[लुधियाना जंक्शन रेल्वे स्थानक|लुधियाना]]&lt;br&gt;[[जम्मू तावी रेल्वे स्थानक|जम्मू तावी]]&lt;br&gt;[[श्री माता वैष्णोदेवी कटरा रेल्वे स्थानक|श्री माता वैष्णोदेवी कटरा]]
|-
! colspan=&quot;9&quot; |''वंदे भारत २.०''
|-
|३
| मुंबई सेंट्रल - वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०९०१/२२९०२
|[[पश्चिम रेल्वे क्षेत्र|पश्चिम रेल्वे]] 
|५२२ किमी
|६ तास २५ मिनीटे
|८२ किमी/तास
|३० सप्टेंबर २०२२
|[[मुंबई सेंट्रल रेल्वे स्थानक|मुंबई सेंट्रल]]&lt;br&gt;[[बोरीवली रेल्वे स्थानक|बोरिवली]]&lt;br /&gt;[[वापी रेल्वे स्थानक|वापी]]&lt;br /&gt;[[सुरत रेल्वे स्थानक|सुरत]]&lt;br /&gt;[[वडोदरा जंक्शन रेल्वे स्थानक|वडोदरा]]&lt;br /&gt;[[अहमदाबाद जंक्शन रेल्वे स्थानक|अहमदाबाद]]&lt;br&gt;[[गांधीनगर रेल्वे स्थानक|गांधीनगर]]
|-
|४
|नवी दिल्ली - अंब अंदौरा वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२४४७/२२४४८
|[[उत्तर रेल्वे क्षेत्र|उत्तर रेल्वे]] 
|४१२ किमी
|५ तास १५ मिनीटे
|७८ किमी/तास
|१३ ऑक्टोबर २०२२
|[[नवी दिल्ली रेल्वे स्थानक|नवी दिल्ली]]&lt;br&gt;[[अंबाला छावणी रेल्वे स्थानक|अंबाला]]&lt;br /&gt;[[चंदीगढ जंक्शन रेल्वे स्थानक|चंदीगढ]]&lt;br /&gt;आनंदपूर साहिब&lt;br /&gt;[[उना, हिमाचल प्रदेश|ऊना]]&lt;br&gt;अंब अंदौरा
|-
|५
|चेन्नई सेंट्रल - म्हैसूर वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०६०७/२०६०८
|[[दक्षिण रेल्वे क्षेत्र|दक्षिण रेल्वे]]
|४९६ किमी
|६ तास ३० मिनीटे
|७६ किमी/तास
|११ नोव्हेंबर २०२२
|[[चेन्नई सेंट्रल रेल्वे स्थानक|चेन्नई सेंट्रल]]&lt;br&gt;[[काटपाडी जंक्शन रेल्वे स्थानक|काटपाडी]]&lt;br /&gt;[[बंगळूर सिटी रेल्वे स्थानक|केएसआर बंगळूर]]&lt;br&gt;[[म्हैसूर रेल्वे स्थानक|म्हैसूर]]
|-
|६
|[[बिलासपूर - नागपूर वंदे भारत एक्सप्रेस]]
|२०८२५/२०८२६
|[[दक्षिण पूर्व मध्य रेल्वे क्षेत्र|दक्षिण पूर्व मध्य रेल्वे]]
|४१२ किमी
|५ तास ३० मिनीटे
|७५ किमी/तास
|११ डिसेंबर २०२२
|[[बिलासपूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|बिलासपूर]]&lt;br&gt;[[रायपूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|रायपूर]]&lt;br /&gt;[[दुर्ग रेल्वे स्थानक|दुर्ग]]&lt;br /&gt;[[राजनांदगांव रेल्वे स्थानक|राजनांदगांव]]&lt;br /&gt;[[गोंदिया जंक्शन रेल्वे स्थानक|गोंदिया]]&lt;br&gt;[[नागपूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|नागपूर]]
|-
|७
|हावडा - न्यू जलपाईगुडी वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२३०१/२२३०२
|[[पूर्व रेल्वे क्षेत्र|पूर्व रेल्वे]]
|५६५ किमी
|७ तास ३० मिनीटे
|७५ किमी/तास
|३० डिसेंबर २०२२
|[[हावडा रेल्वे स्थानक|हावडा]]&lt;br&gt;बोलपूर-[[शांतिनिकेतन]]&lt;br /&gt;[[मालदा टाऊन रेल्वे स्थानक|माल्दा टाऊन]]&lt;br /&gt;[[बारसोई जंक्शन रेल्वे स्थानक|बारसोई]]&lt;br&gt;[[न्यू जलपाईगुडी जंक्शन रेल्वे स्थानक|न्यू जलपाईगुडी]]
|-
|८
|विशाखापट्टणम - सिकंदराबाद वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०८३३/२०८३४
|[[पूर्व तटीय रेल्वे क्षेत्र]]
|६९८ किमी
|८ तास ३० मिनीटे
|८२ किमी/तास
|१५ जानेवारी २०२२
|[[विशाखापट्टणम रेल्वे स्थानक|विशाखापट्टणम]]&lt;br&gt;[[राजमुंद्री रेल्वे स्थानक|राजमुंद्री]]&lt;br /&gt;[[विजयवाडा जंक्शन रेल्वे स्थानक|विजयवाडा]]&lt;br /&gt;[[खम्मम रेल्वे स्थानक|खम्मम]]&lt;br /&gt;[[वारंगल रेल्वे स्थानक|वारंगल]]&lt;br&gt;[[सिकंदराबाद जंक्शन रेल्वे स्थानक|सिकंदराबाद]]
|-
|९
|मुंबई छशिमट - सोलापूर वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२२२५/२२२२६ 
|[[मध्य रेल्वे क्षेत्र|मध्य रेल्वे]]
|४५२ किमी
|६ तास ३० मिनीटे
|७० किमी/तास
|१० फेब्रुवारी २०२२
|[[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस|मुंबई छशिमट]]&lt;br&gt;[[दादर रेल्वे स्थानक|दादर]]&lt;br /&gt;[[कल्याण रेल्वे स्थानक|कल्याण]]&lt;br /&gt;[[पुणे रेल्वे स्थानक|पुणे]]&lt;br /&gt;[[कुर्डुवाडी रेल्वे स्थानक|कुर्डुवाडी]]&lt;br&gt;[[सोलापूर रेल्वे स्थानक|सोलापूर]]
|-
|१०
|मुंबई छशिमट - साईनगर शिर्डी वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२२२३/२२२२४
|[[मध्य रेल्वे क्षेत्र|मध्य रेल्वे]]
|३३९ किमी
|५ तास २० मिनीटे
|६४ किमी/तास
|१० फेब्रुवारी २०२२
|[[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस|मुंबई छशिमट]]&lt;br&gt;[[दादर रेल्वे स्थानक|दादर]]&lt;br /&gt;[[ठाणे रेल्वे स्थानक|ठाणे]]&lt;br /&gt;[[नाशिक रोड रेल्वे स्थानक|नाशिक रोड]]&lt;br&gt;[[साईनगर शिर्डी रेल्वे स्थानक|शिर्डी]]
|-
|११
|भोपाळ (हबीबगंज) - हजरत निजामुद्दीन वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०१७१/२०१७२
|[[पश्चिम मध्य रेल्वे क्षेत्र|पश्चिम मध्य रेल्वे]]
|७०२ किमी
|७ तास ३० मिनीटे
|९४ किमी/तास
|१ एप्रिल २०२३
|[[हबीबगंज रेल्वे स्थानक|भोपाळ हबीबगंज]]&lt;br&gt;[[आग्रा छावणी रेल्वे स्थानक|आग्रा छावणी]]&lt;br /&gt;[[ग्वाल्हेर जंक्शन रेल्वे स्थानक|ग्वाल्हेर]]&lt;br /&gt;[[झाशी रेल्वे स्थानक|झाशी]]&lt;br&gt;[[हजरत निजामुद्दीन रेल्वे स्थानक|हजरत निजामुद्दीन]]
|-
|१२
|सिकंदराबाद - तिरुपती वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०७०१/२०७०२
|[[दक्षिण मध्य रेल्वे क्षेत्र|दक्षिण मध्य रेल्वे]]
|६६१ किमी
|८ तास ३० मिनीटे
|७८ किमी/तास
|८ एप्रिल २०२३&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amaravati/tirupati-secunderabad-vande-bharat-express-train-likely-to-hit-tracks-from-april-8/articleshow/98997965.cms?from=mdr|title=Tirupati-Secunderabad Vande Bharat Express train likely to hit tracks from April 8|date=2023-03-25|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.tarunbharat.net/Encyc/2023/4/8/Tirupati-Vande-Bharat.html|title=मोदींच्या हस्ते सिकंदराबाद-तिरुपती वंदे भारत एक्सप्रेसला हिरवी झेंडी!|website=www.tarunbharat.net|language=en|access-date=2023-04-08}}&lt;/ref&gt;
|[[सिकंदराबाद जंक्शन रेल्वे स्थानक|सिकंदराबाद]]&lt;br&gt;[[नालगोंडा]]&lt;br /&gt;[[गुंटुर जंक्शन रेल्वे स्थानक|गुंटुर]]&lt;br /&gt;[[ओंगोल]]&lt;br /&gt;[[नेल्लूर]]&lt;br&gt;[[तिरुपती रेल्वे स्थानक|तिरुपती]]
|-
|१३
|चेन्नई सेंट्रल - कोईम्बतूर वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०६४३/२०६४४
|[[मध्य रेल्वे क्षेत्र|मध्य रेल्वे]]
|४९५ किमी
|५ तास ५० मिनीटे
|८० किमी/तास
|८ एप्रिल २०२३&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://tamil.abplive.com/news/coimbatore/chennai-to-coimbatore-vande-bharat-express-pm-modi-will-flag-off-chennai-kovai-vande-bharat-train-on-april-8-107742|title=சென்னை - கோவை இடையேயான வந்தே பாரத் ரயிலை தொடங்கி வைக்கிறார் பிரதமர் மோடி|last=செல்வகுமார்|date=2023-03-21|website=tamil.abplive.com|language=ta|access-date=2023-04-08}}&lt;/ref&gt;
|[[चेन्नई सेंट्रल रेल्वे स्थानक|चेन्नई सेंट्रल]]&lt;br&gt;[[सेलम जंक्शन रेल्वे स्थानक|सेलम]]&lt;br /&gt;[[ईरोड जंक्शन रेल्वे स्थानक|ईरोड]]&lt;br /&gt;[[तिरुपूर]]&lt;br&gt;[[कोइंबतूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|कोइंबतूर]]
|-
|१४
|दिल्ली छावणी - अजमेर वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०६४३/२०६४४
|[[उत्तर पश्चिम रेल्वे क्षेत्र|उत्तर पश्चिम रेल्वे]]
|४२८ किमी
|५ तास १५ मिनीटे
|८२ किमी/तास
|१२ एप्रिल २०२३
|[[दिल्ली छावणी रेल्वे स्थानक|दिल्ली छावणी]]&lt;br&gt;[[गुरुग्राम]]&lt;br /&gt;[[अल्वर]]&lt;br /&gt;[[जयपूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|जयपूर]]&lt;br&gt;[[अजमेर रेल्वे स्थानक|अजमेर]]
|-
|१५
|कासारगोड - तिरुवनंतपुरम वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०६३३/२०६३४
|[[दक्षिण रेल्वे क्षेत्र|दक्षिण रेल्वे]]
|५८६ किमी
|८ तास ०५ मिनीटे
|७३ किमी/तास
|२५ एप्रिल २०२३
|[[कासारगोड]]&lt;br&gt;[[कण्णुर]]&lt;br /&gt;[[कोळिकोड]]&lt;br /&gt;[[षोरणूर]]&lt;br&gt;[[तृशुर]]&lt;br&gt;[[एर्नाकुलम टाउन रेल्वे स्थानक|एर्नाकुलम टाउन]]&lt;br&gt;[[कोट्टायम]]&lt;br&gt;[[कोल्लम]]&lt;br&gt;[[तिरुवनंतपुरम सेंट्रल रेल्वे स्थानक|तिरुवनंतपुरम सेंट्रल]]
|-
|१६
|हावडा - पुरी वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२८९५/२२८९६
|
|
|
|
|
|
|-
|१७
|आनंद विहार टर्मिनल - देहरादून वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२४५७/२२४५८
|
|
|
|
|
|
|-
|१८
|न्यू जलपाईगुडी - गुवाहाटी वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२२२७/२२२२८
|
|
|
|
|
|
|-
|१९
|मुंबई सीएसएमटी - मडगाव वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२२२९/२२२३०
|
|
|
|
|
|
|-
|२०
|पाटणा - रांची वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२३४९/२२३५०
|
|
|
|
|
|
|-
|२१
|के एस आर बेंगळुरू - धारवाड वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०६६१/२०६६२
|
|
|
|
|
|
|-
|२२
|राणी कमलापती (हबीबगंज) - जबलपूर वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०१७३/२०१७४
|
|
|
|
|
|
|-
|२३
|इंदूर - भोपाळ वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०९११/२०९१२
|
|
|
|
|
|
|-
|२४
|जोधपूर - साबरमती (अहमदाबाद) वंदे भारत एक्सप्रेस
|१२४६१/१२४६२
|
|
|
|
|
|
|-
|२५
|गोरखपूर - लखनौ चारबाग वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२५४९/२२५५०
|
|
|
|
|
|
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{भारतीय रेल्वे}}

[[वर्ग:भारतातील नामांकित रेल्वेगाड्या]]
[[वर्ग:वंदे भारत एक्सप्रेस]]</text>
      <sha1>axdznmzphsqzbgamaoiyr4e4x219lg4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721855</id>
      <parentid>2721774</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T03:57:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55310-38</username>
        <id>188522</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ vande Bharat Express Lucknow to New Delhi</comment>
      <origin>2721855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46283" sha1="ehpsg4im05s68o58jmr8qkd1p3qepth" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट रेल्वे गाडी
| चौकटरुंदी   =
| नाव       = वंदे भारत एक्सप्रेस
| मानचिह्न    =Vande Bharat Express Lucknow to New Delhi subah 6:10 per chalegi platform number 6 se Ravana hogi Lucknow junction se chhoti line per daudegi
| मानचिह्नरुंदी =
| चित्र       =
| चित्ररुंदी    = 250 px
| चित्रनाव   = बिलासपूर - नागपूर वंदे भारत एक्सप्रेस
| प्रकार      = अर्ध-[[द्रुतगती रेल्वे]]
| सद्यस्थिती  = चालू
| प्रदेश      =
| प्रथम_धाव = १५ फेब्रुवारी २०१९
| शेवटची_धाव=
| चालक_कंपनी= [[इंडियन रेल्वे केटरिंग अँड टुरिझम कॉर्पोरेशन]]
| आधीच्या_चालक_कंपन्या=
| प्रवासी    =
| सुरुवात   =
| थांबे     =
| शेवट    =
| अपक्रमांक=
| निवेळ१  =
| पोवेळ१  =
| डाउनक्रमांक=
| निवेळ२  =
| पोवेळ२  =
| अंतर    =
| प्रवासवेळ =
| वारंवारिती =
| वर्ग     = चेअर कार, प्रथम श्रेणी
| अपंगसोय =
| बसण्याची_सोय = होय
| झोपण्याची_सोय= नाही
| कार     =
| खानपान  =
| निरीक्षण  =
| मनोरंजन = [[वाय-फाय]] सुविधा
| सामान   =
| इतर_सुविधा= स्वयंचलित दरवाजे, सीसीटिव्ही कॅमेरे
| डबे       =
| गेज      = [[ब्रॉड गेज]]
| विद्युतीकरण= २५ किलोव्होल्ट
| गती     = १३० किमी/तास
| नकाशा   =
| नकाशा_दाखवा =
}}
'''वंदे भारत एक्सप्रेस''' ही [[भारतीय रेल्वे]]ची एक अर्ध-[[द्रुतगती रेल्वे]] सेवा आहे. वंदे भारत एक्सप्रेस, पूर्वी ट्रेन-१८&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/india-news/train-18-indias-fastest-named-vande-bharat-express-piyush-goyal-1983965|title=Train 18, India's Fastest, Named &quot;Vande Bharat Express&quot;: Piyush Goyal|website=NDTV.com|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt; म्हणून ओळखली जात होती. ही भारतीय रेल्वेद्वारे चालवली जाणारी इलेक्ट्रिक मल्टी-युनिट ट्रेन आहे. सुरक्षेच्या कारणास्तव ट्रेनचा चालवण्याचा वेग बहुतेक मार्गांवर १३० किमी प्रतितास (८१ मैल प्रति तास) पर्यंत मर्यादित आहे. दिल्ली-भोपाळ मार्ग १६० किमी प्रतितास आणि दिल्ली-जयपूर मार्ग १५० किमी प्रतितास गती परवानगी देतो. चाचणी दरम्यान ट्रेनने जास्तीत जास्त १८० किमी/तास (११० मैल प्रति तास) वेग गाठला. रेल्वे ट्रॅक वेग क्षमता आणि रहदारीच्या मर्यादांमुळे, वंदे भारत एक्सप्रेसचा वास्तविक धावण्याचा वेग भारतातील इतर एक्सप्रेस गाड्यांपेक्षा वेगवान नाही. वंदे भारत गाड्या सरासरी ६४ किमी प्रतितास ते ९५ किमी प्रतितास या वेगाने धावतात.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livemint.com/opinion/columns/the-truth-behind-our-train-speeds-11679593974779.html|title=The truth behind our train speeds|last=D’Souza|first=Dilip|date=2023-03-23|website=https://www.livemint.com|language=en|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;

वंदे भारत एक्सप्रेस संशोधन डिझाइन आणि मानक संस्था (RDSO) द्वारे डिझाइन केले होते आणि चेन्नई येथे स्थित सरकारी मालकीच्या इंटिग्रल कोच फॅक्टरी (ICF) द्वारे उत्पादित केले जाते. वंदे भारत एक्सप्रेसचे डिझाइन आणि वैशिष्ट्य कमी खर्चात देखभाल आणि ऑपरेशनल ऑप्टिमायझेशन लक्षात घेऊन RDSO द्वारे प्रमाणित केले गेले आहे. १६ डब्यांच्या वंदे भारत ट्रेनची किंमत सुमारे ₹११५ कोटी (१४ दशलक्ष अमेरिकन डॉलर) आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.businesstoday.in/latest/economy-politics/story/train-18-pm-modi-to-flag-off-vande-bharat-express-on-february-15-from-new-delhi-166331-2019-02-07|title=Train 18: PM Modi to flag off Vande Bharat Express on February 15 from New Delhi|date=2019-02-07|website=Business Today|language=en|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;

२७ जानेवारी २०१९ रोजी 'ट्रेन १८' चे नामकरण 'वंदे भारत एक्सप्रेस' असे करण्यात आले. १५ फेब्रुवारी २०१९ रोजी ट्रेन सेवेत आली.

== वेग ==
वंदे भारत गाड्या सरासरी ६४ किमी प्रतितास ते ९५ किमी प्रतितास या वेगाने धावतात. दहा पैकी आठ व्हीबी ट्रेनचा वेग 80 किमी प्रतितास पेक्षा कमी आहे.

वंदे भारत एक्सप्रेसचा कमाल व्यावसायिक वेग १६० किमी/तास (९९ मैल प्रति तास) आहे. चाचणी दरम्यान ते १८० किमी/तास (११० मैल प्रतितास) ओलांडले. रेल्वेमंत्र्यांच्या मते, वंदे भारत एक्स्प्रेसच्या दुसऱ्या आवृत्तीने केवळ ५२ सेकंदात ०-१०० किमी प्रति तास (०-६२ मैल प्रतितास) वेग वाढवला जाईल.

भारतीय रेल्वे ट्रॅक १३० किमी प्रति तास पेक्षा जास्त वेगाला समर्थन देण्यास सक्षम नाहीत; अशा प्रकारे, ट्रेन जास्तीत जास्त १३० किमी प्रति तास (८१ मैल प्रति तास) वेगाने चालविली जाते. चेन्नई-म्हैसूर वंदे भारत ट्रेनचा वेग आणखी कमी आहे; परंतु वाढवण्याची योजना आहे. या तांत्रिक मर्यादांमुळे, गतिमान एक्स्प्रेस ही भारतातील सर्वात वेगवान ट्रेन आहे, कारण तुघलकाबाद-आग्रा सेगमेंट दरम्यान तिचा जास्तीत जास्त अनुज्ञेय वेग १६० किमी/तास (९९ मैल प्रति तास) आहे. दिल्ली-भोपाळ मार्गावर, वंदे भारत एक्सप्रेसला ताशी १६० किमी वेगाने जाण्याची परवानगी आहे.

ट्रेनची दुसरी पुनरावृत्ती डिझाइन करण्याचे प्रयत्न चालू आहेत, ज्यामुळे वेग आणखी वाढेल.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://zeenews.india.com/railways/indian-railways-new-sleeper-vande-bharat-express-to-reach-220-kmph-top-speed-become-indias-fastest-train-2564032.html|title=Vande Bharat Express to soon achieve 220 kmph speed, Indian Railways working on new sleeper trains|website=Zee News|language=en|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;

== भाडे ==
प्रत्येक वंदे भारत एक्सप्रेस ट्रेनमध्ये २ एक्झिक्युटिव्ह क्लासचे डबे आणि १४ चेअर कार कोच असतात. दोन्ही प्रकार वातानुकूलित आहेत. दिल्ली-वाराणसी प्रवासासाठी एक्झिक्युटिव्ह क्लास (EC) साठी ₹ ३,३१० आणि चेअर कार (CC) साठी ₹ १,७६० खर्च येतो.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/business/irctc-train-18-launched-ticket-prices-fares-route-schedule-pictures-details-of-vande-bharat-express-1994046|title=Train 18 Flagged Off Today: Ticket Prices, Route, Other Details Here|website=NDTV.com|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;

== वहिवाट ==
उत्तर रेल्वेने २०१९ मध्ये लाँच केलेल्या नवी दिल्ली-वाराणसी वंदे भारत एक्सप्रेसने एका वर्षाच्या सेवेनंतर 100 टक्के व्यापासह ₹९२.२९ कोटींची एकत्रित कमाई केल्याचे सांगितले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livemint.com/news/india/vande-bharat-express-completes-1-year-earns-rs-92-crore-for-railways-11582054801643.html|title=Vande Bharat Express completes 1 year, earns ₹92 crore for railways|date=2020-02-19|website=mint|language=en|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;

२०२३ मध्ये भारतीय रेल्वेने सामायिक केलेल्या आकड्यांनुसार, १ एप्रिल २०२२ आणि ८ फेब्रुवारी २०२३ दरम्यान, वंदे भारत एक्स्प्रेसची सरासरी ९९% होती. नागपूर ते बिलासपूर या वंदे भारत एक्सप्रेसचा सर्वात कमी ५२.८६% प्रवास दर होता.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.deccanherald.com/national/vande-bharat-running-at-an-average-capacity-of-99-1190295.html|title=Vande Bharat running at an average capacity of 99%|date=2023-02-11|website=Deccan Herald|language=en|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt; तुलनेत, २०१९-२०२० मध्ये, राजधानी, शताब्दी आणि दुरांतो एक्स्प्रेस गाड्यांची व्याप्ती ९७.०१% टक्के होती.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatvnews.com/news/india-flexi-fare-trains-railway-minister-rajdhani-shatabdi-duronto-537745|title=Flexi fares in trains like Rajdhani and Duronto Express to continue: Piyush Goyal|last=Panda|first=Sushmita|last2=News|first2=India TV|date=2019-07-24|website=www.indiatvnews.com|language=en|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;

==इतिहास==

=== '''पार्श्वभूमी''' ===
वंदे भारत एक्सप्रेस मेनलाइन इलेक्ट्रिक मल्टिपल युनिट (MEMU) ट्रेनसेटवर आधारित आहे, ज्यापैकी मानक डिझाइन १९९० च्या दशकाच्या मध्यापासून सेवेत आहे. इंटिग्रल कोच फॅक्टरीने गेल्या २५ वर्षांपासून मेमू तंत्रज्ञानाची निर्मिती केली आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/mumbai-news/prototype-of-memu-train-arrives-in-mumbai-for-trials/story-KaTfrg8UU1DyXc6aldcG7J.html|title=Prototype of MEMU train arrives in Mumbai for trials|date=2019-06-21|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt; लांब पल्ल्याच्या वंदे भारत एक्सप्रेसला पूरक म्हणून, उपनगरीय, प्रवासी आणि कमी अंतराच्या इंटरसिटी धावांसाठी वंदे भारत तंत्रज्ञानाचा समावेश करून सुधारित MEMU तयार करण्यात आला. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.financialexpress.com/business/railways-exclusive-indian-railways-rolls-out-train-18-like-memu-train-for-short-distance-inter-city-travel-1407521/|title=Exclusive: Indian Railways rolls out Train 18-like MEMU train for short distance inter-city travel!|website=Financialexpress|language=en|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;

जून २०१५ मध्ये, भारतीय रेल्वेने ट्रेन उत्पादनासाठी बोली जारी केली, परंतु कोणत्याही बोलीने आवश्यक निकषांची पूर्तता केली नाही, ज्यामुळे भारतात स्वतंत्रपणे गाड्या तयार करण्याचा निर्णय घेण्यात आला.

दोन नवीन ट्रेन्स इंटिग्रल कोच फॅक्टरीमध्ये तयार करण्याची घोषणा करण्यात आली आणि लक्ष्यित पूर्ण होण्याच्या तारखेमुळे त्यांना &quot;ट्रेन-२०१८&quot; असे नाव देण्यात आले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/indian-railways-train-2018-will-begin-its-run-at-160-kmph-from-chennai-icf-117022600230_1.html|title=Indian Railways: Train-2018 will begin its run at 160 kmph from Chennai ICF|last=Standard|first=Business|date=2017-02-27|website=www.business-standard.com|language=en-US|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.financialexpress.com/photos/business-gallery/1112743/train-18-indian-railways-self-propelled-160kmph-speed-features-images-make-in-india/|title=Indian Railways enters new league! Swanky 160 kmph engine-less Make in India train is too good; 15 features|website=Financialexpress|language=en|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;

=== प्रथम संच निर्मिती ===
&quot;ट्रेन-२०१८&quot; चे उत्पादन ऑक्‍टोबर २०१८ मध्ये पूर्ण झाले. चाचणी चालवताना, ट्रेनने १८० किमी प्रति तास  (११० मैल प्रतितास) एवढा कार्यरत वेग प्राप्त केला, जो लोकोमोटिव्हने मिळविलेला वेग MEMU च्या EMU आर्किटेक्चर कोचने बनवला होता.[26] वंदे भारत रेकमध्ये, १६ डब्यांपैकी ८ डब्बे ट्रेनला अंदाजे १२००० अश्वशक्ति पॉवर प्रदान करतात, मुंबई-शिर्डी आणि मुंबई-सोलापूर मार्गावरील काही ट्रेनमध्ये अतिरिक्त ट्रॅक्शन मोटर सिस्टम आणि आपत्कालीन पार्क ब्रेक्स आहेत. जे उंच घाट चढण्यास मदत करते. [२७][२८] ICF, चेन्नई कडून आतील भाग एक नवीन प्रकारची अभिनव रचना आहे. [२९]

=== चाचणी ===
२९ ऑक्टोबर २०१८ रोजी चेन्नई येथे पहिली चाचणी घेण्यात आली. ब्रेक्स आणि एर कंडिशनिंगची चाचणी घेण्यात आली आणि चालकांना प्रमुख नियंत्रण प्रणालींशी परिचित करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.uniindia.com/news/india/self-propelled-train-18-debuts-for-trial-run/1391824.html|title=http://www.uniindia.com/news/india/self-propelled-train-18-debuts-for-trial-run/1391824.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/india-news/zero-discharge-cctv-cameras-on-indias-first-engineless-train-10-points-1938873|title=India's First Engineless Train To Make Debut On Tracks Today: 10 Points|website=NDTV.com|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/special-team-to-ensure-speedy-trials-of-india-s-first-engine-less-train-118102800186_1.html|title=Special team to ensure speedy trials of India's first engine-less train|last=Standard|first=Business|date=2018-10-28|website=www.business-standard.com|language=en-US|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt; भारतीय रेल्वेच्या एका अधिकाऱ्याने सांगितले की, चेन्नईमध्ये कमी-स्पीड धावण्याच्या वेळी, &quot;काही फ्यूज बंद झाले,&quot; परंतु समस्या लहान आणि निराकरण करणे सोपे होते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.metrorailnews.in/indias-first-engine-less-train-train-18-go-trial-run-today/|title=India's First Engine-Less Train, Train 18 To Go On Trial Run in UP Today|last=Shah|first=Narendra|date=2018-11-17|website=Metro Rail News|language=en-US|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt; चाचणीची दुसरी फेरी ७ नोव्हेंबर २०१८ रोजी दिल्ली येथे नियोजित होती आणि अंतिम मार्ग कोटा-सवाई माधोपूर येथे होणार होते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/india-news/inside-indias-fastest-train-360-degree-rotating-seats-sliding-steps-on-engineless-train-18-trainset-1939051|title=Inside India's 'Fastest' Train - 360-Degree Rotating Seats, Sliding Steps|website=NDTV.com|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt; ११ नोव्हेंबरला निघालेल्या आणि १३ नोव्हेंबरला दिल्लीला पोहोचलेल्या दुसऱ्या लोकोमोटिव्हने ट्रेन ओढली. रेल्वे अधिकाऱ्यांनी सांगितले की चाचणीच्या वेळी वेगळ्या लोकोमोटिव्हची गरज होती, कारण ट्रेन-१८ ला रेल्वे सुरक्षा आयोगाने स्वतःहून चालवण्याचे अद्याप प्रमाणित केलेले नव्हते.

१७ नोव्हेंबर २०१८ रोजी, उत्तर प्रदेशातील बरेली आणि मुरादाबाद दरम्यानच्या ट्रॅकवर चाचणी सुरू होणार होती. ट्रॅकच्या या भागावरील समस्येमुळे, स्थान बदलून मुरादाबाद-रामपूर करण्यात आले. चाचणी ३०-६० किमी प्रति तास (१९-३७ मैल प्रतितास) एवढ्या कमी वेगाने झाली.[37] त्यानंतर ही ट्रेन कोटा-सवाई माधोपूर वरील ट्रॅकच्या एका विभागात नेण्यात आली, ज्याची चाचणी वेगात करण्यात आली. भारताच्या रिसर्च डिझाईन अँड स्टँडर्ड्स ऑर्गनायझेशन (RDSO) द्वारे सहा अधिकाऱ्यांची एक टीम तयार करण्यात आली होती, ज्याने चाचणीचे पर्यवेक्षण केले आणि अंतिम गती चाचणीसाठी परवानगी दिली

शेकडाऊन दरम्यान, पहिल्या वंदे भारताने ताशी १८० किलोमीटर (११० मैल प्रतितास) वेग गाठला, जरी २०० किलोमीटर प्रतितास (१२० मैल प्रति तास) च्या कमाल वेगासाठी आणि ताशी १६० किलोमीटरच्या (९९ मैल प्रतितास) डिझाइन सेवा गतीसाठी रचना केली गेली. तथापि, बहुसंख्य भारतीय रेल्वे १६० किलोमीटर  सेवेसाठी डिझाइन केलेले नसल्यामुळे, व्यवहारात वंदे भारतमध्ये जास्तीत जास्त १३० किलोमीटर प्रतितास (८१ मैल प्रतितास) सेवेचा वेग मर्यादित आहे.

[[भारतामधील रेल्वे वाहतूक|भारतामध्ये रेल्वे वाहतूक]] गेले अनेक दशके कार्यरत असली तरीही देशामध्ये एकही [[द्रुतगती रेल्वे]] नव्हती. सुमारे ९९ मैल/तास इतक्या कमाल वेगाने धावणारी [[गतिमान एक्सप्रेस]] ही भारतामधील सर्वात जलद रेल्वेगाडी होती. द्रुतगती रेल्वेमार्ग बांधण्याऐवजी विद्यमान मार्गांचा वापर करून द्रुतगती रेल्वेसेवा सुरू करण्यासाठी रेल्वेचे प्रयत्न सुरू होते. वेगाबरोबरच खर्च व सुरक्षितता देखील विचरात घेणे रेल्वेला आवश्यक वाटत होते. २०१७ साली रेल्वेने '''ट्रेन १८''' नावाचा प्रकल्प हाती घेतला ज्याअंतर्गत २०१८ सालापर्यंत विजेवर धावणारी संपूर्ण भारतीय बनावटीची रेल्वेगाडी विकसित करण्याचा निर्धार करण्यात आला. ऑक्टोबर २०१८ मध्ये ह्या गाडीची पहिली चाचणी यशस्वीरित्या पार पडली व फेब्रुवारी २०१९ मध्ये पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] ह्यांनी वंदे भारत एक्सप्रेसच्या पहिल्या प्रवासी सेवेला हिरवा बावटा दाखवला. नवी दिल्ली-वाराणसी वंदे भारत एक्सप्रेसच्या प्रचंड लोकप्रियतेनंतर रेल्वेने ऑक्टोबर २०१९ मध्ये नवी दिल्ली-[[वैष्णोदेवी]] ही दुसरी वंदे भारत गाडी चालू केली. ह्या गाडीच्या धर्तीवर [[राजधानी एक्सप्रेस]]च्या ऐवजी धावणारी ट्रेन २० नावाची अद्ययावत गाडी देखील विकसनशील आहे.

==रचना व बनावट==
वंदे भारत एक्सप्रेसच्या विद्यमान रचनेमध्ये १६ डबे असून त्यात एकूण १,१२८ प्रवासी बसू शकतात. गाडीच्या दोन्ही बाजूंस चालकांचे कक्ष असल्यामुळे ही गाडी दोन्ही दिशांना धावू शकते. संपूर्णपणे वातानुकुलित असलेल्या ह्या गाडीत शयनयान सुविधा नसून केवळ बसण्याची सोय आहे. प्रवाशांच्या सोयीसाठी [[वाय-फाय]], गाडीचा वेग, पुढील स्थानक इत्यादी माहिती पुरवणारी यंत्रणा, स्वयंचलित दरवाजे, आपोआप फ्ल्श होणारी शौचालये, इत्यादी अनेक अद्ययावत सुविधा ह्या गाडीमध्ये देण्यात आल्या आहेत.

==सेवा==  
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; 
|+
! style=&quot;background-color:#6495EE&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;क्र.&lt;/span&gt;
! style=&quot;background-color:#6495EE&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;गाडी नाव&lt;/span&gt;
! style=&quot;background-color:#6495EE&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;गाडी क्रमांक&lt;/span&gt;
! style=&quot;background-color:#6495EE&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;क्षेत्र&lt;/span&gt;
! style=&quot;background-color:#6495EE&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;अंतर&lt;/span&gt;
! style=&quot;background-color:#6495EE&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;प्रवास वेळ&lt;/span&gt;
! style=&quot;background-color:#6495EE&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;सरासरी वेग&lt;/span&gt;
! style=&quot;background-color:#6495EE&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;उद्घाटन&lt;/span&gt;
! style=&quot;background-color:#6495EE&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;थांबे&lt;/span&gt;
|-
! colspan=&quot;9&quot; |''वंदे भारत १.०''
|-
|१
|नवी दिल्ली - वाराणसी वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२४३५/२२४३६
|[[उत्तर मध्य रेल्वे]]
|७५९ किमी
|८ तास ० मिनीटे
|९४ किमी/तास &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://indiarailinfo.com/train/-train-new-delhi-varanasi-vande-bharat-express-22436/95304/664/334|title=New-Delhi Varanasi Vande Bharat Express details|publisher=India Rail Info}}&lt;/ref&gt;
|१५ फेब्रुवारी २०१९
|[[नवी दिल्ली रेल्वे स्थानक|नवी दिल्ली]]&lt;br&gt;[[कानपूर सेंट्रल रेल्वे स्थानक|कानपूर]]&lt;br&gt;[[प्रयागराज जंक्शन रेल्वे स्थानक|प्रयागराज]]&lt;br&gt;[[वाराणसी जंक्शन रेल्वे स्थानक|वाराणसी]]
|-
|२
|नवी दिल्ली - श्री माता वैष्णोदेवी कटरा वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२४३९/२२४४०
|[[उत्तर रेल्वे क्षेत्र|उत्तर रेल्वे]]
|६५५ किमी
|८ तास ० मिनीटे
|८२ किमी/तास &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|url=https://indiarailinfo.com/train/105574|title=New-Delhi Katra Vande Bharat Express details|publisher=India Rail Info}}&lt;/ref&gt;
|३ ऑक्टोबर २०१९
|[[नवी दिल्ली रेल्वे स्थानक|नवी दिल्ली]]&lt;br&gt;[[अंबाला छावणी रेल्वे स्थानक|अंबाला]]&lt;br&gt;[[लुधियाना जंक्शन रेल्वे स्थानक|लुधियाना]]&lt;br&gt;[[जम्मू तावी रेल्वे स्थानक|जम्मू तावी]]&lt;br&gt;[[श्री माता वैष्णोदेवी कटरा रेल्वे स्थानक|श्री माता वैष्णोदेवी कटरा]]
|-
! colspan=&quot;9&quot; |''वंदे भारत २.०''
|-
|३
| मुंबई सेंट्रल - वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०९०१/२२९०२
|[[पश्चिम रेल्वे क्षेत्र|पश्चिम रेल्वे]] 
|५२२ किमी
|६ तास २५ मिनीटे
|८२ किमी/तास
|३० सप्टेंबर २०२२
|[[मुंबई सेंट्रल रेल्वे स्थानक|मुंबई सेंट्रल]]&lt;br&gt;[[बोरीवली रेल्वे स्थानक|बोरिवली]]&lt;br /&gt;[[वापी रेल्वे स्थानक|वापी]]&lt;br /&gt;[[सुरत रेल्वे स्थानक|सुरत]]&lt;br /&gt;[[वडोदरा जंक्शन रेल्वे स्थानक|वडोदरा]]&lt;br /&gt;[[अहमदाबाद जंक्शन रेल्वे स्थानक|अहमदाबाद]]&lt;br&gt;[[गांधीनगर रेल्वे स्थानक|गांधीनगर]]
|-
|४
|नवी दिल्ली - अंब अंदौरा वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२४४७/२२४४८
|[[उत्तर रेल्वे क्षेत्र|उत्तर रेल्वे]] 
|४१२ किमी
|५ तास १५ मिनीटे
|७८ किमी/तास
|१३ ऑक्टोबर २०२२
|[[नवी दिल्ली रेल्वे स्थानक|नवी दिल्ली]]&lt;br&gt;[[अंबाला छावणी रेल्वे स्थानक|अंबाला]]&lt;br /&gt;[[चंदीगढ जंक्शन रेल्वे स्थानक|चंदीगढ]]&lt;br /&gt;आनंदपूर साहिब&lt;br /&gt;[[उना, हिमाचल प्रदेश|ऊना]]&lt;br&gt;अंब अंदौरा
|-
|५
|चेन्नई सेंट्रल - म्हैसूर वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०६०७/२०६०८
|[[दक्षिण रेल्वे क्षेत्र|दक्षिण रेल्वे]]
|४९६ किमी
|६ तास ३० मिनीटे
|७६ किमी/तास
|११ नोव्हेंबर २०२२
|[[चेन्नई सेंट्रल रेल्वे स्थानक|चेन्नई सेंट्रल]]&lt;br&gt;[[काटपाडी जंक्शन रेल्वे स्थानक|काटपाडी]]&lt;br /&gt;[[बंगळूर सिटी रेल्वे स्थानक|केएसआर बंगळूर]]&lt;br&gt;[[म्हैसूर रेल्वे स्थानक|म्हैसूर]]
|-
|६
|[[बिलासपूर - नागपूर वंदे भारत एक्सप्रेस]]
|२०८२५/२०८२६
|[[दक्षिण पूर्व मध्य रेल्वे क्षेत्र|दक्षिण पूर्व मध्य रेल्वे]]
|४१२ किमी
|५ तास ३० मिनीटे
|७५ किमी/तास
|११ डिसेंबर २०२२
|[[बिलासपूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|बिलासपूर]]&lt;br&gt;[[रायपूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|रायपूर]]&lt;br /&gt;[[दुर्ग रेल्वे स्थानक|दुर्ग]]&lt;br /&gt;[[राजनांदगांव रेल्वे स्थानक|राजनांदगांव]]&lt;br /&gt;[[गोंदिया जंक्शन रेल्वे स्थानक|गोंदिया]]&lt;br&gt;[[नागपूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|नागपूर]]
|-
|७
|हावडा - न्यू जलपाईगुडी वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२३०१/२२३०२
|[[पूर्व रेल्वे क्षेत्र|पूर्व रेल्वे]]
|५६५ किमी
|७ तास ३० मिनीटे
|७५ किमी/तास
|३० डिसेंबर २०२२
|[[हावडा रेल्वे स्थानक|हावडा]]&lt;br&gt;बोलपूर-[[शांतिनिकेतन]]&lt;br /&gt;[[मालदा टाऊन रेल्वे स्थानक|माल्दा टाऊन]]&lt;br /&gt;[[बारसोई जंक्शन रेल्वे स्थानक|बारसोई]]&lt;br&gt;[[न्यू जलपाईगुडी जंक्शन रेल्वे स्थानक|न्यू जलपाईगुडी]]
|-
|८
|विशाखापट्टणम - सिकंदराबाद वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०८३३/२०८३४
|[[पूर्व तटीय रेल्वे क्षेत्र]]
|६९८ किमी
|८ तास ३० मिनीटे
|८२ किमी/तास
|१५ जानेवारी २०२२
|[[विशाखापट्टणम रेल्वे स्थानक|विशाखापट्टणम]]&lt;br&gt;[[राजमुंद्री रेल्वे स्थानक|राजमुंद्री]]&lt;br /&gt;[[विजयवाडा जंक्शन रेल्वे स्थानक|विजयवाडा]]&lt;br /&gt;[[खम्मम रेल्वे स्थानक|खम्मम]]&lt;br /&gt;[[वारंगल रेल्वे स्थानक|वारंगल]]&lt;br&gt;[[सिकंदराबाद जंक्शन रेल्वे स्थानक|सिकंदराबाद]]
|-
|९
|मुंबई छशिमट - सोलापूर वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२२२५/२२२२६ 
|[[मध्य रेल्वे क्षेत्र|मध्य रेल्वे]]
|४५२ किमी
|६ तास ३० मिनीटे
|७० किमी/तास
|१० फेब्रुवारी २०२२
|[[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस|मुंबई छशिमट]]&lt;br&gt;[[दादर रेल्वे स्थानक|दादर]]&lt;br /&gt;[[कल्याण रेल्वे स्थानक|कल्याण]]&lt;br /&gt;[[पुणे रेल्वे स्थानक|पुणे]]&lt;br /&gt;[[कुर्डुवाडी रेल्वे स्थानक|कुर्डुवाडी]]&lt;br&gt;[[सोलापूर रेल्वे स्थानक|सोलापूर]]
|-
|१०
|मुंबई छशिमट - साईनगर शिर्डी वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२२२३/२२२२४
|[[मध्य रेल्वे क्षेत्र|मध्य रेल्वे]]
|३३९ किमी
|५ तास २० मिनीटे
|६४ किमी/तास
|१० फेब्रुवारी २०२२
|[[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस|मुंबई छशिमट]]&lt;br&gt;[[दादर रेल्वे स्थानक|दादर]]&lt;br /&gt;[[ठाणे रेल्वे स्थानक|ठाणे]]&lt;br /&gt;[[नाशिक रोड रेल्वे स्थानक|नाशिक रोड]]&lt;br&gt;[[साईनगर शिर्डी रेल्वे स्थानक|शिर्डी]]
|-
|११
|भोपाळ (हबीबगंज) - हजरत निजामुद्दीन वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०१७१/२०१७२
|[[पश्चिम मध्य रेल्वे क्षेत्र|पश्चिम मध्य रेल्वे]]
|७०२ किमी
|७ तास ३० मिनीटे
|९४ किमी/तास
|१ एप्रिल २०२३
|[[हबीबगंज रेल्वे स्थानक|भोपाळ हबीबगंज]]&lt;br&gt;[[आग्रा छावणी रेल्वे स्थानक|आग्रा छावणी]]&lt;br /&gt;[[ग्वाल्हेर जंक्शन रेल्वे स्थानक|ग्वाल्हेर]]&lt;br /&gt;[[झाशी रेल्वे स्थानक|झाशी]]&lt;br&gt;[[हजरत निजामुद्दीन रेल्वे स्थानक|हजरत निजामुद्दीन]]
|-
|१२
|सिकंदराबाद - तिरुपती वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०७०१/२०७०२
|[[दक्षिण मध्य रेल्वे क्षेत्र|दक्षिण मध्य रेल्वे]]
|६६१ किमी
|८ तास ३० मिनीटे
|७८ किमी/तास
|८ एप्रिल २०२३&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amaravati/tirupati-secunderabad-vande-bharat-express-train-likely-to-hit-tracks-from-april-8/articleshow/98997965.cms?from=mdr|title=Tirupati-Secunderabad Vande Bharat Express train likely to hit tracks from April 8|date=2023-03-25|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.tarunbharat.net/Encyc/2023/4/8/Tirupati-Vande-Bharat.html|title=मोदींच्या हस्ते सिकंदराबाद-तिरुपती वंदे भारत एक्सप्रेसला हिरवी झेंडी!|website=www.tarunbharat.net|language=en|access-date=2023-04-08}}&lt;/ref&gt;
|[[सिकंदराबाद जंक्शन रेल्वे स्थानक|सिकंदराबाद]]&lt;br&gt;[[नालगोंडा]]&lt;br /&gt;[[गुंटुर जंक्शन रेल्वे स्थानक|गुंटुर]]&lt;br /&gt;[[ओंगोल]]&lt;br /&gt;[[नेल्लूर]]&lt;br&gt;[[तिरुपती रेल्वे स्थानक|तिरुपती]]
|-
|१३
|चेन्नई सेंट्रल - कोईम्बतूर वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०६४३/२०६४४
|[[मध्य रेल्वे क्षेत्र|मध्य रेल्वे]]
|४९५ किमी
|५ तास ५० मिनीटे
|८० किमी/तास
|८ एप्रिल २०२३&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://tamil.abplive.com/news/coimbatore/chennai-to-coimbatore-vande-bharat-express-pm-modi-will-flag-off-chennai-kovai-vande-bharat-train-on-april-8-107742|title=சென்னை - கோவை இடையேயான வந்தே பாரத் ரயிலை தொடங்கி வைக்கிறார் பிரதமர் மோடி|last=செல்வகுமார்|date=2023-03-21|website=tamil.abplive.com|language=ta|access-date=2023-04-08}}&lt;/ref&gt;
|[[चेन्नई सेंट्रल रेल्वे स्थानक|चेन्नई सेंट्रल]]&lt;br&gt;[[सेलम जंक्शन रेल्वे स्थानक|सेलम]]&lt;br /&gt;[[ईरोड जंक्शन रेल्वे स्थानक|ईरोड]]&lt;br /&gt;[[तिरुपूर]]&lt;br&gt;[[कोइंबतूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|कोइंबतूर]]
|-
|१४
|दिल्ली छावणी - अजमेर वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०६४३/२०६४४
|[[उत्तर पश्चिम रेल्वे क्षेत्र|उत्तर पश्चिम रेल्वे]]
|४२८ किमी
|५ तास १५ मिनीटे
|८२ किमी/तास
|१२ एप्रिल २०२३
|[[दिल्ली छावणी रेल्वे स्थानक|दिल्ली छावणी]]&lt;br&gt;[[गुरुग्राम]]&lt;br /&gt;[[अल्वर]]&lt;br /&gt;[[जयपूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|जयपूर]]&lt;br&gt;[[अजमेर रेल्वे स्थानक|अजमेर]]
|-
|१५
|कासारगोड - तिरुवनंतपुरम वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०६३३/२०६३४
|[[दक्षिण रेल्वे क्षेत्र|दक्षिण रेल्वे]]
|५८६ किमी
|८ तास ०५ मिनीटे
|७३ किमी/तास
|२५ एप्रिल २०२३
|[[कासारगोड]]&lt;br&gt;[[कण्णुर]]&lt;br /&gt;[[कोळिकोड]]&lt;br /&gt;[[षोरणूर]]&lt;br&gt;[[तृशुर]]&lt;br&gt;[[एर्नाकुलम टाउन रेल्वे स्थानक|एर्नाकुलम टाउन]]&lt;br&gt;[[कोट्टायम]]&lt;br&gt;[[कोल्लम]]&lt;br&gt;[[तिरुवनंतपुरम सेंट्रल रेल्वे स्थानक|तिरुवनंतपुरम सेंट्रल]]
|-
|१६
|हावडा - पुरी वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२८९५/२२८९६
|
|
|
|
|
|
|-
|१७
|आनंद विहार टर्मिनल - देहरादून वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२४५७/२२४५८
|
|
|
|
|
|
|-
|१८
|न्यू जलपाईगुडी - गुवाहाटी वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२२२७/२२२२८
|
|
|
|
|
|
|-
|१९
|मुंबई सीएसएमटी - मडगाव वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२२२९/२२२३०
|
|
|
|
|
|
|-
|२०
|पाटणा - रांची वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२३४९/२२३५०
|
|
|
|
|
|
|-
|२१
|के एस आर बेंगळुरू - धारवाड वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०६६१/२०६६२
|
|
|
|
|
|
|-
|२२
|राणी कमलापती (हबीबगंज) - जबलपूर वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०१७३/२०१७४
|
|
|
|
|
|
|-
|२३
|इंदूर - भोपाळ वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०९११/२०९१२
|
|
|
|
|
|
|-
|२४
|जोधपूर - साबरमती (अहमदाबाद) वंदे भारत एक्सप्रेस
|१२४६१/१२४६२
|
|
|
|
|
|
|-
|२५
|गोरखपूर - लखनौ चारबाग वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२५४९/२२५५०
|
|
|
|
|
|
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{भारतीय रेल्वे}}

[[वर्ग:भारतातील नामांकित रेल्वेगाड्या]]
[[वर्ग:वंदे भारत एक्सप्रेस]]</text>
      <sha1>ehpsg4im05s68o58jmr8qkd1p3qepth</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721859</id>
      <parentid>2721855</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T04:10:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NguoiDungKhongDinhDanh</username>
        <id>138631</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-55310-38|~2026-55310-38]] ([[User talk:~2026-55310-38|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले.</comment>
      <origin>2472763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46142" sha1="axdznmzphsqzbgamaoiyr4e4x219lg4" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट रेल्वे गाडी
| चौकटरुंदी   =
| नाव       = वंदे भारत एक्सप्रेस
| मानचिह्न    =
| मानचिह्नरुंदी =
| चित्र       =
| चित्ररुंदी    = 250 px
| चित्रनाव   = बिलासपूर - नागपूर वंदे भारत एक्सप्रेस
| प्रकार      = अर्ध-[[द्रुतगती रेल्वे]]
| सद्यस्थिती  = चालू
| प्रदेश      =
| प्रथम_धाव = १५ फेब्रुवारी २०१९
| शेवटची_धाव=
| चालक_कंपनी= [[इंडियन रेल्वे केटरिंग अँड टुरिझम कॉर्पोरेशन]]
| आधीच्या_चालक_कंपन्या=
| प्रवासी    =
| सुरुवात   =
| थांबे     =
| शेवट    =
| अपक्रमांक=
| निवेळ१  =
| पोवेळ१  =
| डाउनक्रमांक=
| निवेळ२  =
| पोवेळ२  =
| अंतर    =
| प्रवासवेळ =
| वारंवारिती =
| वर्ग     = चेअर कार, प्रथम श्रेणी
| अपंगसोय =
| बसण्याची_सोय = होय
| झोपण्याची_सोय= नाही
| कार     =
| खानपान  =
| निरीक्षण  =
| मनोरंजन = [[वाय-फाय]] सुविधा
| सामान   =
| इतर_सुविधा= स्वयंचलित दरवाजे, सीसीटिव्ही कॅमेरे
| डबे       =
| गेज      = [[ब्रॉड गेज]]
| विद्युतीकरण= २५ किलोव्होल्ट
| गती     = १३० किमी/तास
| नकाशा   =
| नकाशा_दाखवा =
}}
'''वंदे भारत एक्सप्रेस''' ही [[भारतीय रेल्वे]]ची एक अर्ध-[[द्रुतगती रेल्वे]] सेवा आहे. वंदे भारत एक्सप्रेस, पूर्वी ट्रेन-१८&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/india-news/train-18-indias-fastest-named-vande-bharat-express-piyush-goyal-1983965|title=Train 18, India's Fastest, Named &quot;Vande Bharat Express&quot;: Piyush Goyal|website=NDTV.com|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt; म्हणून ओळखली जात होती. ही भारतीय रेल्वेद्वारे चालवली जाणारी इलेक्ट्रिक मल्टी-युनिट ट्रेन आहे. सुरक्षेच्या कारणास्तव ट्रेनचा चालवण्याचा वेग बहुतेक मार्गांवर १३० किमी प्रतितास (८१ मैल प्रति तास) पर्यंत मर्यादित आहे. दिल्ली-भोपाळ मार्ग १६० किमी प्रतितास आणि दिल्ली-जयपूर मार्ग १५० किमी प्रतितास गती परवानगी देतो. चाचणी दरम्यान ट्रेनने जास्तीत जास्त १८० किमी/तास (११० मैल प्रति तास) वेग गाठला. रेल्वे ट्रॅक वेग क्षमता आणि रहदारीच्या मर्यादांमुळे, वंदे भारत एक्सप्रेसचा वास्तविक धावण्याचा वेग भारतातील इतर एक्सप्रेस गाड्यांपेक्षा वेगवान नाही. वंदे भारत गाड्या सरासरी ६४ किमी प्रतितास ते ९५ किमी प्रतितास या वेगाने धावतात.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livemint.com/opinion/columns/the-truth-behind-our-train-speeds-11679593974779.html|title=The truth behind our train speeds|last=D’Souza|first=Dilip|date=2023-03-23|website=https://www.livemint.com|language=en|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;

वंदे भारत एक्सप्रेस संशोधन डिझाइन आणि मानक संस्था (RDSO) द्वारे डिझाइन केले होते आणि चेन्नई येथे स्थित सरकारी मालकीच्या इंटिग्रल कोच फॅक्टरी (ICF) द्वारे उत्पादित केले जाते. वंदे भारत एक्सप्रेसचे डिझाइन आणि वैशिष्ट्य कमी खर्चात देखभाल आणि ऑपरेशनल ऑप्टिमायझेशन लक्षात घेऊन RDSO द्वारे प्रमाणित केले गेले आहे. १६ डब्यांच्या वंदे भारत ट्रेनची किंमत सुमारे ₹११५ कोटी (१४ दशलक्ष अमेरिकन डॉलर) आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.businesstoday.in/latest/economy-politics/story/train-18-pm-modi-to-flag-off-vande-bharat-express-on-february-15-from-new-delhi-166331-2019-02-07|title=Train 18: PM Modi to flag off Vande Bharat Express on February 15 from New Delhi|date=2019-02-07|website=Business Today|language=en|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;

२७ जानेवारी २०१९ रोजी 'ट्रेन १८' चे नामकरण 'वंदे भारत एक्सप्रेस' असे करण्यात आले. १५ फेब्रुवारी २०१९ रोजी ट्रेन सेवेत आली.

== वेग ==
वंदे भारत गाड्या सरासरी ६४ किमी प्रतितास ते ९५ किमी प्रतितास या वेगाने धावतात. दहा पैकी आठ व्हीबी ट्रेनचा वेग 80 किमी प्रतितास पेक्षा कमी आहे.

वंदे भारत एक्सप्रेसचा कमाल व्यावसायिक वेग १६० किमी/तास (९९ मैल प्रति तास) आहे. चाचणी दरम्यान ते १८० किमी/तास (११० मैल प्रतितास) ओलांडले. रेल्वेमंत्र्यांच्या मते, वंदे भारत एक्स्प्रेसच्या दुसऱ्या आवृत्तीने केवळ ५२ सेकंदात ०-१०० किमी प्रति तास (०-६२ मैल प्रतितास) वेग वाढवला जाईल.

भारतीय रेल्वे ट्रॅक १३० किमी प्रति तास पेक्षा जास्त वेगाला समर्थन देण्यास सक्षम नाहीत; अशा प्रकारे, ट्रेन जास्तीत जास्त १३० किमी प्रति तास (८१ मैल प्रति तास) वेगाने चालविली जाते. चेन्नई-म्हैसूर वंदे भारत ट्रेनचा वेग आणखी कमी आहे; परंतु वाढवण्याची योजना आहे. या तांत्रिक मर्यादांमुळे, गतिमान एक्स्प्रेस ही भारतातील सर्वात वेगवान ट्रेन आहे, कारण तुघलकाबाद-आग्रा सेगमेंट दरम्यान तिचा जास्तीत जास्त अनुज्ञेय वेग १६० किमी/तास (९९ मैल प्रति तास) आहे. दिल्ली-भोपाळ मार्गावर, वंदे भारत एक्सप्रेसला ताशी १६० किमी वेगाने जाण्याची परवानगी आहे.

ट्रेनची दुसरी पुनरावृत्ती डिझाइन करण्याचे प्रयत्न चालू आहेत, ज्यामुळे वेग आणखी वाढेल.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://zeenews.india.com/railways/indian-railways-new-sleeper-vande-bharat-express-to-reach-220-kmph-top-speed-become-indias-fastest-train-2564032.html|title=Vande Bharat Express to soon achieve 220 kmph speed, Indian Railways working on new sleeper trains|website=Zee News|language=en|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;

== भाडे ==
प्रत्येक वंदे भारत एक्सप्रेस ट्रेनमध्ये २ एक्झिक्युटिव्ह क्लासचे डबे आणि १४ चेअर कार कोच असतात. दोन्ही प्रकार वातानुकूलित आहेत. दिल्ली-वाराणसी प्रवासासाठी एक्झिक्युटिव्ह क्लास (EC) साठी ₹ ३,३१० आणि चेअर कार (CC) साठी ₹ १,७६० खर्च येतो.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/business/irctc-train-18-launched-ticket-prices-fares-route-schedule-pictures-details-of-vande-bharat-express-1994046|title=Train 18 Flagged Off Today: Ticket Prices, Route, Other Details Here|website=NDTV.com|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;

== वहिवाट ==
उत्तर रेल्वेने २०१९ मध्ये लाँच केलेल्या नवी दिल्ली-वाराणसी वंदे भारत एक्सप्रेसने एका वर्षाच्या सेवेनंतर 100 टक्के व्यापासह ₹९२.२९ कोटींची एकत्रित कमाई केल्याचे सांगितले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livemint.com/news/india/vande-bharat-express-completes-1-year-earns-rs-92-crore-for-railways-11582054801643.html|title=Vande Bharat Express completes 1 year, earns ₹92 crore for railways|date=2020-02-19|website=mint|language=en|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;

२०२३ मध्ये भारतीय रेल्वेने सामायिक केलेल्या आकड्यांनुसार, १ एप्रिल २०२२ आणि ८ फेब्रुवारी २०२३ दरम्यान, वंदे भारत एक्स्प्रेसची सरासरी ९९% होती. नागपूर ते बिलासपूर या वंदे भारत एक्सप्रेसचा सर्वात कमी ५२.८६% प्रवास दर होता.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.deccanherald.com/national/vande-bharat-running-at-an-average-capacity-of-99-1190295.html|title=Vande Bharat running at an average capacity of 99%|date=2023-02-11|website=Deccan Herald|language=en|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt; तुलनेत, २०१९-२०२० मध्ये, राजधानी, शताब्दी आणि दुरांतो एक्स्प्रेस गाड्यांची व्याप्ती ९७.०१% टक्के होती.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatvnews.com/news/india-flexi-fare-trains-railway-minister-rajdhani-shatabdi-duronto-537745|title=Flexi fares in trains like Rajdhani and Duronto Express to continue: Piyush Goyal|last=Panda|first=Sushmita|last2=News|first2=India TV|date=2019-07-24|website=www.indiatvnews.com|language=en|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;

==इतिहास==

=== '''पार्श्वभूमी''' ===
वंदे भारत एक्सप्रेस मेनलाइन इलेक्ट्रिक मल्टिपल युनिट (MEMU) ट्रेनसेटवर आधारित आहे, ज्यापैकी मानक डिझाइन १९९० च्या दशकाच्या मध्यापासून सेवेत आहे. इंटिग्रल कोच फॅक्टरीने गेल्या २५ वर्षांपासून मेमू तंत्रज्ञानाची निर्मिती केली आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/mumbai-news/prototype-of-memu-train-arrives-in-mumbai-for-trials/story-KaTfrg8UU1DyXc6aldcG7J.html|title=Prototype of MEMU train arrives in Mumbai for trials|date=2019-06-21|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt; लांब पल्ल्याच्या वंदे भारत एक्सप्रेसला पूरक म्हणून, उपनगरीय, प्रवासी आणि कमी अंतराच्या इंटरसिटी धावांसाठी वंदे भारत तंत्रज्ञानाचा समावेश करून सुधारित MEMU तयार करण्यात आला. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.financialexpress.com/business/railways-exclusive-indian-railways-rolls-out-train-18-like-memu-train-for-short-distance-inter-city-travel-1407521/|title=Exclusive: Indian Railways rolls out Train 18-like MEMU train for short distance inter-city travel!|website=Financialexpress|language=en|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;

जून २०१५ मध्ये, भारतीय रेल्वेने ट्रेन उत्पादनासाठी बोली जारी केली, परंतु कोणत्याही बोलीने आवश्यक निकषांची पूर्तता केली नाही, ज्यामुळे भारतात स्वतंत्रपणे गाड्या तयार करण्याचा निर्णय घेण्यात आला.

दोन नवीन ट्रेन्स इंटिग्रल कोच फॅक्टरीमध्ये तयार करण्याची घोषणा करण्यात आली आणि लक्ष्यित पूर्ण होण्याच्या तारखेमुळे त्यांना &quot;ट्रेन-२०१८&quot; असे नाव देण्यात आले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/indian-railways-train-2018-will-begin-its-run-at-160-kmph-from-chennai-icf-117022600230_1.html|title=Indian Railways: Train-2018 will begin its run at 160 kmph from Chennai ICF|last=Standard|first=Business|date=2017-02-27|website=www.business-standard.com|language=en-US|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.financialexpress.com/photos/business-gallery/1112743/train-18-indian-railways-self-propelled-160kmph-speed-features-images-make-in-india/|title=Indian Railways enters new league! Swanky 160 kmph engine-less Make in India train is too good; 15 features|website=Financialexpress|language=en|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;

=== प्रथम संच निर्मिती ===
&quot;ट्रेन-२०१८&quot; चे उत्पादन ऑक्‍टोबर २०१८ मध्ये पूर्ण झाले. चाचणी चालवताना, ट्रेनने १८० किमी प्रति तास  (११० मैल प्रतितास) एवढा कार्यरत वेग प्राप्त केला, जो लोकोमोटिव्हने मिळविलेला वेग MEMU च्या EMU आर्किटेक्चर कोचने बनवला होता.[26] वंदे भारत रेकमध्ये, १६ डब्यांपैकी ८ डब्बे ट्रेनला अंदाजे १२००० अश्वशक्ति पॉवर प्रदान करतात, मुंबई-शिर्डी आणि मुंबई-सोलापूर मार्गावरील काही ट्रेनमध्ये अतिरिक्त ट्रॅक्शन मोटर सिस्टम आणि आपत्कालीन पार्क ब्रेक्स आहेत. जे उंच घाट चढण्यास मदत करते. [२७][२८] ICF, चेन्नई कडून आतील भाग एक नवीन प्रकारची अभिनव रचना आहे. [२९]

=== चाचणी ===
२९ ऑक्टोबर २०१८ रोजी चेन्नई येथे पहिली चाचणी घेण्यात आली. ब्रेक्स आणि एर कंडिशनिंगची चाचणी घेण्यात आली आणि चालकांना प्रमुख नियंत्रण प्रणालींशी परिचित करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.uniindia.com/news/india/self-propelled-train-18-debuts-for-trial-run/1391824.html|title=http://www.uniindia.com/news/india/self-propelled-train-18-debuts-for-trial-run/1391824.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/india-news/zero-discharge-cctv-cameras-on-indias-first-engineless-train-10-points-1938873|title=India's First Engineless Train To Make Debut On Tracks Today: 10 Points|website=NDTV.com|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/special-team-to-ensure-speedy-trials-of-india-s-first-engine-less-train-118102800186_1.html|title=Special team to ensure speedy trials of India's first engine-less train|last=Standard|first=Business|date=2018-10-28|website=www.business-standard.com|language=en-US|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt; भारतीय रेल्वेच्या एका अधिकाऱ्याने सांगितले की, चेन्नईमध्ये कमी-स्पीड धावण्याच्या वेळी, &quot;काही फ्यूज बंद झाले,&quot; परंतु समस्या लहान आणि निराकरण करणे सोपे होते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.metrorailnews.in/indias-first-engine-less-train-train-18-go-trial-run-today/|title=India's First Engine-Less Train, Train 18 To Go On Trial Run in UP Today|last=Shah|first=Narendra|date=2018-11-17|website=Metro Rail News|language=en-US|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt; चाचणीची दुसरी फेरी ७ नोव्हेंबर २०१८ रोजी दिल्ली येथे नियोजित होती आणि अंतिम मार्ग कोटा-सवाई माधोपूर येथे होणार होते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/india-news/inside-indias-fastest-train-360-degree-rotating-seats-sliding-steps-on-engineless-train-18-trainset-1939051|title=Inside India's 'Fastest' Train - 360-Degree Rotating Seats, Sliding Steps|website=NDTV.com|access-date=2023-04-02}}&lt;/ref&gt; ११ नोव्हेंबरला निघालेल्या आणि १३ नोव्हेंबरला दिल्लीला पोहोचलेल्या दुसऱ्या लोकोमोटिव्हने ट्रेन ओढली. रेल्वे अधिकाऱ्यांनी सांगितले की चाचणीच्या वेळी वेगळ्या लोकोमोटिव्हची गरज होती, कारण ट्रेन-१८ ला रेल्वे सुरक्षा आयोगाने स्वतःहून चालवण्याचे अद्याप प्रमाणित केलेले नव्हते.

१७ नोव्हेंबर २०१८ रोजी, उत्तर प्रदेशातील बरेली आणि मुरादाबाद दरम्यानच्या ट्रॅकवर चाचणी सुरू होणार होती. ट्रॅकच्या या भागावरील समस्येमुळे, स्थान बदलून मुरादाबाद-रामपूर करण्यात आले. चाचणी ३०-६० किमी प्रति तास (१९-३७ मैल प्रतितास) एवढ्या कमी वेगाने झाली.[37] त्यानंतर ही ट्रेन कोटा-सवाई माधोपूर वरील ट्रॅकच्या एका विभागात नेण्यात आली, ज्याची चाचणी वेगात करण्यात आली. भारताच्या रिसर्च डिझाईन अँड स्टँडर्ड्स ऑर्गनायझेशन (RDSO) द्वारे सहा अधिकाऱ्यांची एक टीम तयार करण्यात आली होती, ज्याने चाचणीचे पर्यवेक्षण केले आणि अंतिम गती चाचणीसाठी परवानगी दिली

शेकडाऊन दरम्यान, पहिल्या वंदे भारताने ताशी १८० किलोमीटर (११० मैल प्रतितास) वेग गाठला, जरी २०० किलोमीटर प्रतितास (१२० मैल प्रति तास) च्या कमाल वेगासाठी आणि ताशी १६० किलोमीटरच्या (९९ मैल प्रतितास) डिझाइन सेवा गतीसाठी रचना केली गेली. तथापि, बहुसंख्य भारतीय रेल्वे १६० किलोमीटर  सेवेसाठी डिझाइन केलेले नसल्यामुळे, व्यवहारात वंदे भारतमध्ये जास्तीत जास्त १३० किलोमीटर प्रतितास (८१ मैल प्रतितास) सेवेचा वेग मर्यादित आहे.

[[भारतामधील रेल्वे वाहतूक|भारतामध्ये रेल्वे वाहतूक]] गेले अनेक दशके कार्यरत असली तरीही देशामध्ये एकही [[द्रुतगती रेल्वे]] नव्हती. सुमारे ९९ मैल/तास इतक्या कमाल वेगाने धावणारी [[गतिमान एक्सप्रेस]] ही भारतामधील सर्वात जलद रेल्वेगाडी होती. द्रुतगती रेल्वेमार्ग बांधण्याऐवजी विद्यमान मार्गांचा वापर करून द्रुतगती रेल्वेसेवा सुरू करण्यासाठी रेल्वेचे प्रयत्न सुरू होते. वेगाबरोबरच खर्च व सुरक्षितता देखील विचरात घेणे रेल्वेला आवश्यक वाटत होते. २०१७ साली रेल्वेने '''ट्रेन १८''' नावाचा प्रकल्प हाती घेतला ज्याअंतर्गत २०१८ सालापर्यंत विजेवर धावणारी संपूर्ण भारतीय बनावटीची रेल्वेगाडी विकसित करण्याचा निर्धार करण्यात आला. ऑक्टोबर २०१८ मध्ये ह्या गाडीची पहिली चाचणी यशस्वीरित्या पार पडली व फेब्रुवारी २०१९ मध्ये पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] ह्यांनी वंदे भारत एक्सप्रेसच्या पहिल्या प्रवासी सेवेला हिरवा बावटा दाखवला. नवी दिल्ली-वाराणसी वंदे भारत एक्सप्रेसच्या प्रचंड लोकप्रियतेनंतर रेल्वेने ऑक्टोबर २०१९ मध्ये नवी दिल्ली-[[वैष्णोदेवी]] ही दुसरी वंदे भारत गाडी चालू केली. ह्या गाडीच्या धर्तीवर [[राजधानी एक्सप्रेस]]च्या ऐवजी धावणारी ट्रेन २० नावाची अद्ययावत गाडी देखील विकसनशील आहे.

==रचना व बनावट==
वंदे भारत एक्सप्रेसच्या विद्यमान रचनेमध्ये १६ डबे असून त्यात एकूण १,१२८ प्रवासी बसू शकतात. गाडीच्या दोन्ही बाजूंस चालकांचे कक्ष असल्यामुळे ही गाडी दोन्ही दिशांना धावू शकते. संपूर्णपणे वातानुकुलित असलेल्या ह्या गाडीत शयनयान सुविधा नसून केवळ बसण्याची सोय आहे. प्रवाशांच्या सोयीसाठी [[वाय-फाय]], गाडीचा वेग, पुढील स्थानक इत्यादी माहिती पुरवणारी यंत्रणा, स्वयंचलित दरवाजे, आपोआप फ्ल्श होणारी शौचालये, इत्यादी अनेक अद्ययावत सुविधा ह्या गाडीमध्ये देण्यात आल्या आहेत.

==सेवा==  
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; 
|+
! style=&quot;background-color:#6495EE&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;क्र.&lt;/span&gt;
! style=&quot;background-color:#6495EE&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;गाडी नाव&lt;/span&gt;
! style=&quot;background-color:#6495EE&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;गाडी क्रमांक&lt;/span&gt;
! style=&quot;background-color:#6495EE&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;क्षेत्र&lt;/span&gt;
! style=&quot;background-color:#6495EE&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;अंतर&lt;/span&gt;
! style=&quot;background-color:#6495EE&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;प्रवास वेळ&lt;/span&gt;
! style=&quot;background-color:#6495EE&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;सरासरी वेग&lt;/span&gt;
! style=&quot;background-color:#6495EE&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;उद्घाटन&lt;/span&gt;
! style=&quot;background-color:#6495EE&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;थांबे&lt;/span&gt;
|-
! colspan=&quot;9&quot; |''वंदे भारत १.०''
|-
|१
|नवी दिल्ली - वाराणसी वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२४३५/२२४३६
|[[उत्तर मध्य रेल्वे]]
|७५९ किमी
|८ तास ० मिनीटे
|९४ किमी/तास &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://indiarailinfo.com/train/-train-new-delhi-varanasi-vande-bharat-express-22436/95304/664/334|title=New-Delhi Varanasi Vande Bharat Express details|publisher=India Rail Info}}&lt;/ref&gt;
|१५ फेब्रुवारी २०१९
|[[नवी दिल्ली रेल्वे स्थानक|नवी दिल्ली]]&lt;br&gt;[[कानपूर सेंट्रल रेल्वे स्थानक|कानपूर]]&lt;br&gt;[[प्रयागराज जंक्शन रेल्वे स्थानक|प्रयागराज]]&lt;br&gt;[[वाराणसी जंक्शन रेल्वे स्थानक|वाराणसी]]
|-
|२
|नवी दिल्ली - श्री माता वैष्णोदेवी कटरा वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२४३९/२२४४०
|[[उत्तर रेल्वे क्षेत्र|उत्तर रेल्वे]]
|६५५ किमी
|८ तास ० मिनीटे
|८२ किमी/तास &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|url=https://indiarailinfo.com/train/105574|title=New-Delhi Katra Vande Bharat Express details|publisher=India Rail Info}}&lt;/ref&gt;
|३ ऑक्टोबर २०१९
|[[नवी दिल्ली रेल्वे स्थानक|नवी दिल्ली]]&lt;br&gt;[[अंबाला छावणी रेल्वे स्थानक|अंबाला]]&lt;br&gt;[[लुधियाना जंक्शन रेल्वे स्थानक|लुधियाना]]&lt;br&gt;[[जम्मू तावी रेल्वे स्थानक|जम्मू तावी]]&lt;br&gt;[[श्री माता वैष्णोदेवी कटरा रेल्वे स्थानक|श्री माता वैष्णोदेवी कटरा]]
|-
! colspan=&quot;9&quot; |''वंदे भारत २.०''
|-
|३
| मुंबई सेंट्रल - वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०९०१/२२९०२
|[[पश्चिम रेल्वे क्षेत्र|पश्चिम रेल्वे]] 
|५२२ किमी
|६ तास २५ मिनीटे
|८२ किमी/तास
|३० सप्टेंबर २०२२
|[[मुंबई सेंट्रल रेल्वे स्थानक|मुंबई सेंट्रल]]&lt;br&gt;[[बोरीवली रेल्वे स्थानक|बोरिवली]]&lt;br /&gt;[[वापी रेल्वे स्थानक|वापी]]&lt;br /&gt;[[सुरत रेल्वे स्थानक|सुरत]]&lt;br /&gt;[[वडोदरा जंक्शन रेल्वे स्थानक|वडोदरा]]&lt;br /&gt;[[अहमदाबाद जंक्शन रेल्वे स्थानक|अहमदाबाद]]&lt;br&gt;[[गांधीनगर रेल्वे स्थानक|गांधीनगर]]
|-
|४
|नवी दिल्ली - अंब अंदौरा वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२४४७/२२४४८
|[[उत्तर रेल्वे क्षेत्र|उत्तर रेल्वे]] 
|४१२ किमी
|५ तास १५ मिनीटे
|७८ किमी/तास
|१३ ऑक्टोबर २०२२
|[[नवी दिल्ली रेल्वे स्थानक|नवी दिल्ली]]&lt;br&gt;[[अंबाला छावणी रेल्वे स्थानक|अंबाला]]&lt;br /&gt;[[चंदीगढ जंक्शन रेल्वे स्थानक|चंदीगढ]]&lt;br /&gt;आनंदपूर साहिब&lt;br /&gt;[[उना, हिमाचल प्रदेश|ऊना]]&lt;br&gt;अंब अंदौरा
|-
|५
|चेन्नई सेंट्रल - म्हैसूर वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०६०७/२०६०८
|[[दक्षिण रेल्वे क्षेत्र|दक्षिण रेल्वे]]
|४९६ किमी
|६ तास ३० मिनीटे
|७६ किमी/तास
|११ नोव्हेंबर २०२२
|[[चेन्नई सेंट्रल रेल्वे स्थानक|चेन्नई सेंट्रल]]&lt;br&gt;[[काटपाडी जंक्शन रेल्वे स्थानक|काटपाडी]]&lt;br /&gt;[[बंगळूर सिटी रेल्वे स्थानक|केएसआर बंगळूर]]&lt;br&gt;[[म्हैसूर रेल्वे स्थानक|म्हैसूर]]
|-
|६
|[[बिलासपूर - नागपूर वंदे भारत एक्सप्रेस]]
|२०८२५/२०८२६
|[[दक्षिण पूर्व मध्य रेल्वे क्षेत्र|दक्षिण पूर्व मध्य रेल्वे]]
|४१२ किमी
|५ तास ३० मिनीटे
|७५ किमी/तास
|११ डिसेंबर २०२२
|[[बिलासपूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|बिलासपूर]]&lt;br&gt;[[रायपूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|रायपूर]]&lt;br /&gt;[[दुर्ग रेल्वे स्थानक|दुर्ग]]&lt;br /&gt;[[राजनांदगांव रेल्वे स्थानक|राजनांदगांव]]&lt;br /&gt;[[गोंदिया जंक्शन रेल्वे स्थानक|गोंदिया]]&lt;br&gt;[[नागपूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|नागपूर]]
|-
|७
|हावडा - न्यू जलपाईगुडी वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२३०१/२२३०२
|[[पूर्व रेल्वे क्षेत्र|पूर्व रेल्वे]]
|५६५ किमी
|७ तास ३० मिनीटे
|७५ किमी/तास
|३० डिसेंबर २०२२
|[[हावडा रेल्वे स्थानक|हावडा]]&lt;br&gt;बोलपूर-[[शांतिनिकेतन]]&lt;br /&gt;[[मालदा टाऊन रेल्वे स्थानक|माल्दा टाऊन]]&lt;br /&gt;[[बारसोई जंक्शन रेल्वे स्थानक|बारसोई]]&lt;br&gt;[[न्यू जलपाईगुडी जंक्शन रेल्वे स्थानक|न्यू जलपाईगुडी]]
|-
|८
|विशाखापट्टणम - सिकंदराबाद वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०८३३/२०८३४
|[[पूर्व तटीय रेल्वे क्षेत्र]]
|६९८ किमी
|८ तास ३० मिनीटे
|८२ किमी/तास
|१५ जानेवारी २०२२
|[[विशाखापट्टणम रेल्वे स्थानक|विशाखापट्टणम]]&lt;br&gt;[[राजमुंद्री रेल्वे स्थानक|राजमुंद्री]]&lt;br /&gt;[[विजयवाडा जंक्शन रेल्वे स्थानक|विजयवाडा]]&lt;br /&gt;[[खम्मम रेल्वे स्थानक|खम्मम]]&lt;br /&gt;[[वारंगल रेल्वे स्थानक|वारंगल]]&lt;br&gt;[[सिकंदराबाद जंक्शन रेल्वे स्थानक|सिकंदराबाद]]
|-
|९
|मुंबई छशिमट - सोलापूर वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२२२५/२२२२६ 
|[[मध्य रेल्वे क्षेत्र|मध्य रेल्वे]]
|४५२ किमी
|६ तास ३० मिनीटे
|७० किमी/तास
|१० फेब्रुवारी २०२२
|[[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस|मुंबई छशिमट]]&lt;br&gt;[[दादर रेल्वे स्थानक|दादर]]&lt;br /&gt;[[कल्याण रेल्वे स्थानक|कल्याण]]&lt;br /&gt;[[पुणे रेल्वे स्थानक|पुणे]]&lt;br /&gt;[[कुर्डुवाडी रेल्वे स्थानक|कुर्डुवाडी]]&lt;br&gt;[[सोलापूर रेल्वे स्थानक|सोलापूर]]
|-
|१०
|मुंबई छशिमट - साईनगर शिर्डी वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२२२३/२२२२४
|[[मध्य रेल्वे क्षेत्र|मध्य रेल्वे]]
|३३९ किमी
|५ तास २० मिनीटे
|६४ किमी/तास
|१० फेब्रुवारी २०२२
|[[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस|मुंबई छशिमट]]&lt;br&gt;[[दादर रेल्वे स्थानक|दादर]]&lt;br /&gt;[[ठाणे रेल्वे स्थानक|ठाणे]]&lt;br /&gt;[[नाशिक रोड रेल्वे स्थानक|नाशिक रोड]]&lt;br&gt;[[साईनगर शिर्डी रेल्वे स्थानक|शिर्डी]]
|-
|११
|भोपाळ (हबीबगंज) - हजरत निजामुद्दीन वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०१७१/२०१७२
|[[पश्चिम मध्य रेल्वे क्षेत्र|पश्चिम मध्य रेल्वे]]
|७०२ किमी
|७ तास ३० मिनीटे
|९४ किमी/तास
|१ एप्रिल २०२३
|[[हबीबगंज रेल्वे स्थानक|भोपाळ हबीबगंज]]&lt;br&gt;[[आग्रा छावणी रेल्वे स्थानक|आग्रा छावणी]]&lt;br /&gt;[[ग्वाल्हेर जंक्शन रेल्वे स्थानक|ग्वाल्हेर]]&lt;br /&gt;[[झाशी रेल्वे स्थानक|झाशी]]&lt;br&gt;[[हजरत निजामुद्दीन रेल्वे स्थानक|हजरत निजामुद्दीन]]
|-
|१२
|सिकंदराबाद - तिरुपती वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०७०१/२०७०२
|[[दक्षिण मध्य रेल्वे क्षेत्र|दक्षिण मध्य रेल्वे]]
|६६१ किमी
|८ तास ३० मिनीटे
|७८ किमी/तास
|८ एप्रिल २०२३&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amaravati/tirupati-secunderabad-vande-bharat-express-train-likely-to-hit-tracks-from-april-8/articleshow/98997965.cms?from=mdr|title=Tirupati-Secunderabad Vande Bharat Express train likely to hit tracks from April 8|date=2023-03-25|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.tarunbharat.net/Encyc/2023/4/8/Tirupati-Vande-Bharat.html|title=मोदींच्या हस्ते सिकंदराबाद-तिरुपती वंदे भारत एक्सप्रेसला हिरवी झेंडी!|website=www.tarunbharat.net|language=en|access-date=2023-04-08}}&lt;/ref&gt;
|[[सिकंदराबाद जंक्शन रेल्वे स्थानक|सिकंदराबाद]]&lt;br&gt;[[नालगोंडा]]&lt;br /&gt;[[गुंटुर जंक्शन रेल्वे स्थानक|गुंटुर]]&lt;br /&gt;[[ओंगोल]]&lt;br /&gt;[[नेल्लूर]]&lt;br&gt;[[तिरुपती रेल्वे स्थानक|तिरुपती]]
|-
|१३
|चेन्नई सेंट्रल - कोईम्बतूर वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०६४३/२०६४४
|[[मध्य रेल्वे क्षेत्र|मध्य रेल्वे]]
|४९५ किमी
|५ तास ५० मिनीटे
|८० किमी/तास
|८ एप्रिल २०२३&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://tamil.abplive.com/news/coimbatore/chennai-to-coimbatore-vande-bharat-express-pm-modi-will-flag-off-chennai-kovai-vande-bharat-train-on-april-8-107742|title=சென்னை - கோவை இடையேயான வந்தே பாரத் ரயிலை தொடங்கி வைக்கிறார் பிரதமர் மோடி|last=செல்வகுமார்|date=2023-03-21|website=tamil.abplive.com|language=ta|access-date=2023-04-08}}&lt;/ref&gt;
|[[चेन्नई सेंट्रल रेल्वे स्थानक|चेन्नई सेंट्रल]]&lt;br&gt;[[सेलम जंक्शन रेल्वे स्थानक|सेलम]]&lt;br /&gt;[[ईरोड जंक्शन रेल्वे स्थानक|ईरोड]]&lt;br /&gt;[[तिरुपूर]]&lt;br&gt;[[कोइंबतूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|कोइंबतूर]]
|-
|१४
|दिल्ली छावणी - अजमेर वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०६४३/२०६४४
|[[उत्तर पश्चिम रेल्वे क्षेत्र|उत्तर पश्चिम रेल्वे]]
|४२८ किमी
|५ तास १५ मिनीटे
|८२ किमी/तास
|१२ एप्रिल २०२३
|[[दिल्ली छावणी रेल्वे स्थानक|दिल्ली छावणी]]&lt;br&gt;[[गुरुग्राम]]&lt;br /&gt;[[अल्वर]]&lt;br /&gt;[[जयपूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|जयपूर]]&lt;br&gt;[[अजमेर रेल्वे स्थानक|अजमेर]]
|-
|१५
|कासारगोड - तिरुवनंतपुरम वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०६३३/२०६३४
|[[दक्षिण रेल्वे क्षेत्र|दक्षिण रेल्वे]]
|५८६ किमी
|८ तास ०५ मिनीटे
|७३ किमी/तास
|२५ एप्रिल २०२३
|[[कासारगोड]]&lt;br&gt;[[कण्णुर]]&lt;br /&gt;[[कोळिकोड]]&lt;br /&gt;[[षोरणूर]]&lt;br&gt;[[तृशुर]]&lt;br&gt;[[एर्नाकुलम टाउन रेल्वे स्थानक|एर्नाकुलम टाउन]]&lt;br&gt;[[कोट्टायम]]&lt;br&gt;[[कोल्लम]]&lt;br&gt;[[तिरुवनंतपुरम सेंट्रल रेल्वे स्थानक|तिरुवनंतपुरम सेंट्रल]]
|-
|१६
|हावडा - पुरी वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२८९५/२२८९६
|
|
|
|
|
|
|-
|१७
|आनंद विहार टर्मिनल - देहरादून वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२४५७/२२४५८
|
|
|
|
|
|
|-
|१८
|न्यू जलपाईगुडी - गुवाहाटी वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२२२७/२२२२८
|
|
|
|
|
|
|-
|१९
|मुंबई सीएसएमटी - मडगाव वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२२२९/२२२३०
|
|
|
|
|
|
|-
|२०
|पाटणा - रांची वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२३४९/२२३५०
|
|
|
|
|
|
|-
|२१
|के एस आर बेंगळुरू - धारवाड वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०६६१/२०६६२
|
|
|
|
|
|
|-
|२२
|राणी कमलापती (हबीबगंज) - जबलपूर वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०१७३/२०१७४
|
|
|
|
|
|
|-
|२३
|इंदूर - भोपाळ वंदे भारत एक्सप्रेस
|२०९११/२०९१२
|
|
|
|
|
|
|-
|२४
|जोधपूर - साबरमती (अहमदाबाद) वंदे भारत एक्सप्रेस
|१२४६१/१२४६२
|
|
|
|
|
|
|-
|२५
|गोरखपूर - लखनौ चारबाग वंदे भारत एक्सप्रेस
|२२५४९/२२५५०
|
|
|
|
|
|
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{भारतीय रेल्वे}}

[[वर्ग:भारतातील नामांकित रेल्वेगाड्या]]
[[वर्ग:वंदे भारत एक्सप्रेस]]</text>
      <sha1>axdznmzphsqzbgamaoiyr4e4x219lg4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>स्थानिक स्वराज्य संस्था</title>
    <ns>0</ns>
    <id>308358</id>
    <revision>
      <id>2721838</id>
      <parentid>2626981</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T02:26:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52310-38</username>
        <id>187943</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2721838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8566" sha1="lr9zo150f0ycltmu0gyqi3u8ydeuno2" xml:space="preserve">'''स्थानिक स्वराज्य संस्था''' हा शासनसंस्थेचाच एक प्रकार किंवा भाग होय. मर्यादित कार्यक्षेत्र हे त्यांचे एक प्रमुख लक्षण समजले जाते. 
* स्थानिक पातळीवरील सार्वजनिक स्वरुपाची, विशेषतः जनतेच्या प्राथमिक गरजांशी निगडित असलेली कामे करणाऱ्या संस्थांना '''स्थानिक स्वराज्य संस्था''' असे म्हणले जाते. 
या संस्थांना 'स्थानिक शासन', &quot;स्थानिक सत्ता&quot;, '''स्थानिक प्रशासन संस्था''' अशा वेगवेगळ्या नावांनी संबोधले जाते. 
* भारतात &quot;'''स्थानिक स्वराज्य संस्था'''&quot; या नावानेच त्या विशेष परिचित आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 December 2015 |title=स्थानिक स्वराज्य संस्था - १|url=https://maharashtratimes.com/career/competitive-exams/democracy-and-panchayat-raj/articleshow/50079999.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023110204/https://maharashtratimes.com/career/competitive-exams/democracy-and-panchayat-raj/articleshow/50079999.cms |archive-date=23 October 2022 |access-date=23 October 2022 |website=Maharashtratimes.com |language=Marathi 
}}&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==

भारतातील लोकशाही प्रणाली सुदृढ, सक्षम व विकसित करण्याच्या उद्देशाने सरकारने कल्याणकारी शासन व्यवस्थेचा स्वीकार केला. त्या दृष्टीकोनातुन स्थानिक संस्थांना स्वायत्ता व स्वातंत्र्य देण्यात आले, त्याला अनुसरून १९४७ मध्ये ग्रामपंचायतीचे पुनरुज्जीवन करण्यात आले. २६ जानेवारी १९५० रोजी भारतीय राज्यघटनेची अंमलबजावणी सुरू झाली. 
* भारतीय राज्य घटनेच्या चौथ्या भागात मार्गदर्शक तत्वांचा उल्लेख आहे. त्यामध्ये कलम ४० मध्ये ग्रामपंचायतीची स्थापना करून त्यांना जरुर ते अधिकार देण्यात यावेत, असे स्पष्ट केले. 
* स्थानिक शासन हा विषय राज्यसुचित सामाविष्ट करण्यात आला. अनुच्छेत २४६ मध्ये स्थानिक स्वशासन संदर्भात राज्य विधीमंडळाला त्या संदर्भातील विषयावर कायदे करण्याचाही अधिकार दिलेला आहे.
* केंद्र शासनाने ग्रामीण भागाच्या सामाजिक व आर्थिक पुनर्रचना करण्यासाठी सामूहिक विकास कार्यक्रम' आणि 'राष्ट्रीय विस्तार सेवेचा प्रारंभ केला, परंतु हे दोन्ही कार्यक्रम अपयशी ठरले.
* त्यांच्या अपयशाची कारणमीमांसा करण्यासाठी केंद्र सरकारने १९५७ मध्ये बलवंतराय मेहता समितीची स्थापना केली. मेहता समितीने तीन स्तरांच्या स्थानिक स्वराज्याची कल्पना मांडली. ग्रामपंचायत तालुका पंचायत व जिल्हा परिषद यांकडे अधिकार विषयक अनेक शिफारशी केल्या. 
* तिच्या शिफारसीनुसार भारतात प्रथम पंचायतराजची स्थापना राज्यस्थानमध्ये ०२ ऑक्टोबर १९५९ रोजी करण्यात आली. त्यानंतर देशातील अनेक राज्यांनी स्थानिक शासन विषयक कायदे केले.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 October 2022 |title=स्थानिक स्वराज्य संस्थांतील नेतृत्वाच्या राजकीय सहभागाचा चिकीत्सक अभ्यास विशेष संदर्भ|url=http://shodh.inflibnet.ac.in:8080/jspui/bitstream/123456789/7089/1/01_synopsis.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023141602/http://shodh.inflibnet.ac.in:8080/jspui/bitstream/123456789/7089/1/01_synopsis.pdf |archive-date=23 October 2022 |access-date=23 October 2022 |website=shodh.inflibnet.ac.in |language=Marathi 
}}&lt;/ref&gt;

महाराष्ट्रात लोकशाही विकेंद्रीकरण संकल्पना कशी राबविता येईल, यासाठी तत्कालीन महसूलमंत्री [[वसंतराव नाईक]] यांच्या अध्यक्षतेखाली १९६० मध्ये समिती नियुक्त करण्यात आली. नाईक समितीने बलवंतराय मेहता समितीच्या शिफारशीनुसार पुनर्विचार करून आपल्या शिफारशी सादर केल्या. या शिफारशीवरच महाराष्ट्र जिल्हा परिषद व पंचायत समिती अधिनियम,१९६१ मंजुर केला. 
यांनतर

# १९७० मध्ये ल.ना. बोंगीरवार समिती, 
# १९८० मध्ये ग्रामविकास मंत्री बाबुराव काळे यांची मंत्रिमंडळ उपसमिती व 
# १९८४ मध्ये प्राचार्य पी. बी. पाटील समिती
नेमण्यात आली होती. 
अशा पद्धतीने महाराष्ट्रातील स्थानिक स्वराज्य संस्थाची वाटचाल चालू होती. 
* तथापि, भारतीय संसदेने १९९२ मध्ये ७३ व्या घटना दुरुस्ती कायदा संमत केला. या घटनादुरुस्तीमुळे स्थानिक स्वराज्य संस्थांना घटनात्मक दर्जा मिळाला. 
त्याची अंमलबजावणी २० एप्रिल १९९३ पासून त्याची अंमलबजावणी सुरू झाली. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 April 2016 |title=स्थानिक स्वराज्य संस्था|url=https://www.loksatta.com/upakram/spardhapariksha/study-of-mpsc-local-government-institutions-1223324/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023140810/https://www.loksatta.com/upakram/spardhapariksha/study-of-mpsc-local-government-institutions-1223324/ |archive-date=23 October 2022 |access-date=23 October 2022 |website=loksatta.com |language=Marathi 
}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
{{वर्ग}}</text>
      <sha1>lr9zo150f0ycltmu0gyqi3u8ydeuno2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721839</id>
      <parentid>2721838</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T02:27:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52310-38</username>
        <id>187943</id>
      </contributor>
      <comment>/* इतिहास */</comment>
      <origin>2721839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8562" sha1="3a91h3pgtq1pbjdj0ej16b2008mzzvb" xml:space="preserve">'''स्थानिक स्वराज्य संस्था''' हा शासनसंस्थेचाच एक प्रकार किंवा भाग होय. मर्यादित कार्यक्षेत्र हे त्यांचे एक प्रमुख लक्षण समजले जाते. 
* स्थानिक पातळीवरील सार्वजनिक स्वरुपाची, विशेषतः जनतेच्या प्राथमिक गरजांशी निगडित असलेली कामे करणाऱ्या संस्थांना '''स्थानिक स्वराज्य संस्था''' असे म्हणले जाते. 
या संस्थांना 'स्थानिक शासन', &quot;स्थानिक सत्ता&quot;, '''स्थानिक प्रशासन संस्था''' अशा वेगवेगळ्या नावांनी संबोधले जाते. 
* भारतात &quot;'''स्थानिक स्वराज्य संस्था'''&quot; या नावानेच त्या विशेष परिचित आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 December 2015 |title=स्थानिक स्वराज्य संस्था - १|url=https://maharashtratimes.com/career/competitive-exams/democracy-and-panchayat-raj/articleshow/50079999.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023110204/https://maharashtratimes.com/career/competitive-exams/democracy-and-panchayat-raj/articleshow/50079999.cms |archive-date=23 October 2022 |access-date=23 October 2022 |website=Maharashtratimes.com |language=Marathi 
}}&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==

भारतातील लोकशाही प्रणाली सुदृढ, सक्षम व विकसित करण्याच्या उद्देशाने सरकारने कल्याणकारी शासन व्यवस्थेचा स्वीकार केला. त्या दृष्टीकोनातुन स्थानिक संस्थांना स्वायत्ता व स्वातंत्र्य देण्यात आले, त्याला अनुसरून १९४७ मध्ये ग्रामपंचायतीचे पुनरुज्जीवन करण्यात आले. २६ जानेवारी १९५० रोजी भारतीय राज्यघटनेची अंमलबजावणी सुरू झाली. 
* भारतीय राज्य घटनेच्या चौथ्या भागात मार्गदर्शक तत्वांचा उल्लेख आहे. त्यामध्ये कलम ४० मध्ये ग्रामपंचायतीची स्थापना करून त्यांना जरुर ते अधिकार देण्यात यावेत, असे स्पष्ट केले. 
स्थानिक शासन हा विषय राज्यसुचित सामाविष्ट करण्यात आला. अनुच्छेत २४६ मध्ये स्थानिक स्वशासन संदर्भात राज्य विधीमंडळाला त्या संदर्भातील विषयावर कायदे करण्याचाही अधिकार दिलेला आहे.
* केंद्र शासनाने ग्रामीण भागाच्या सामाजिक व आर्थिक पुनर्रचना करण्यासाठी सामूहिक विकास कार्यक्रम' आणि 'राष्ट्रीय विस्तार सेवेचा प्रारंभ केला, परंतु हे दोन्ही कार्यक्रम अपयशी ठरले.
त्यांच्या अपयशाची कारणमीमांसा करण्यासाठी केंद्र सरकारने १९५७ मध्ये बलवंतराय मेहता समितीची स्थापना केली. मेहता समितीने तीन स्तरांच्या स्थानिक स्वराज्याची कल्पना मांडली. ग्रामपंचायत तालुका पंचायत व जिल्हा परिषद यांकडे अधिकार विषयक अनेक शिफारशी केल्या. 
* तिच्या शिफारसीनुसार भारतात प्रथम पंचायतराजची स्थापना राज्यस्थानमध्ये ०२ ऑक्टोबर १९५९ रोजी करण्यात आली. त्यानंतर देशातील अनेक राज्यांनी स्थानिक शासन विषयक कायदे केले.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 October 2022 |title=स्थानिक स्वराज्य संस्थांतील नेतृत्वाच्या राजकीय सहभागाचा चिकीत्सक अभ्यास विशेष संदर्भ|url=http://shodh.inflibnet.ac.in:8080/jspui/bitstream/123456789/7089/1/01_synopsis.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023141602/http://shodh.inflibnet.ac.in:8080/jspui/bitstream/123456789/7089/1/01_synopsis.pdf |archive-date=23 October 2022 |access-date=23 October 2022 |website=shodh.inflibnet.ac.in |language=Marathi 
}}&lt;/ref&gt;

महाराष्ट्रात लोकशाही विकेंद्रीकरण संकल्पना कशी राबविता येईल, यासाठी तत्कालीन महसूलमंत्री [[वसंतराव नाईक]] यांच्या अध्यक्षतेखाली १९६० मध्ये समिती नियुक्त करण्यात आली. नाईक समितीने बलवंतराय मेहता समितीच्या शिफारशीनुसार पुनर्विचार करून आपल्या शिफारशी सादर केल्या. या शिफारशीवरच महाराष्ट्र जिल्हा परिषद व पंचायत समिती अधिनियम,१९६१ मंजुर केला. 
यांनतर

# १९७० मध्ये ल.ना. बोंगीरवार समिती, 
# १९८० मध्ये ग्रामविकास मंत्री बाबुराव काळे यांची मंत्रिमंडळ उपसमिती व 
# १९८४ मध्ये प्राचार्य पी. बी. पाटील समिती
नेमण्यात आली होती. 
अशा पद्धतीने महाराष्ट्रातील स्थानिक स्वराज्य संस्थाची वाटचाल चालू होती. 
* तथापि, भारतीय संसदेने १९९२ मध्ये ७३ व्या घटना दुरुस्ती कायदा संमत केला. या घटनादुरुस्तीमुळे स्थानिक स्वराज्य संस्थांना घटनात्मक दर्जा मिळाला. 
त्याची अंमलबजावणी २० एप्रिल १९९३ पासून त्याची अंमलबजावणी सुरू झाली. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 April 2016 |title=स्थानिक स्वराज्य संस्था|url=https://www.loksatta.com/upakram/spardhapariksha/study-of-mpsc-local-government-institutions-1223324/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023140810/https://www.loksatta.com/upakram/spardhapariksha/study-of-mpsc-local-government-institutions-1223324/ |archive-date=23 October 2022 |access-date=23 October 2022 |website=loksatta.com |language=Marathi 
}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
{{वर्ग}}</text>
      <sha1>3a91h3pgtq1pbjdj0ej16b2008mzzvb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721840</id>
      <parentid>2721839</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T02:28:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52310-38</username>
        <id>187943</id>
      </contributor>
      <comment>/* इतिहास */</comment>
      <origin>2721840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8588" sha1="08xd9kqngikhawmz6dsy07ndnvstpoz" xml:space="preserve">'''स्थानिक स्वराज्य संस्था''' हा शासनसंस्थेचाच एक प्रकार किंवा भाग होय. मर्यादित कार्यक्षेत्र हे त्यांचे एक प्रमुख लक्षण समजले जाते. 
* स्थानिक पातळीवरील सार्वजनिक स्वरुपाची, विशेषतः जनतेच्या प्राथमिक गरजांशी निगडित असलेली कामे करणाऱ्या संस्थांना '''स्थानिक स्वराज्य संस्था''' असे म्हणले जाते. 
या संस्थांना 'स्थानिक शासन', &quot;स्थानिक सत्ता&quot;, '''स्थानिक प्रशासन संस्था''' अशा वेगवेगळ्या नावांनी संबोधले जाते. 
* भारतात &quot;'''स्थानिक स्वराज्य संस्था'''&quot; या नावानेच त्या विशेष परिचित आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 December 2015 |title=स्थानिक स्वराज्य संस्था - १|url=https://maharashtratimes.com/career/competitive-exams/democracy-and-panchayat-raj/articleshow/50079999.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023110204/https://maharashtratimes.com/career/competitive-exams/democracy-and-panchayat-raj/articleshow/50079999.cms |archive-date=23 October 2022 |access-date=23 October 2022 |website=Maharashtratimes.com |language=Marathi 
}}&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==

भारतातील लोकशाही प्रणाली सुदृढ, सक्षम व विकसित करण्याच्या उद्देशाने सरकारने कल्याणकारी शासन व्यवस्थेचा स्वीकार केला. त्या दृष्टीकोनातुन स्थानिक संस्थांना स्वायत्ता व स्वातंत्र्य देण्यात आले, त्याला अनुसरून १९४७ मध्ये ग्रामपंचायतीचे पुनरुज्जीवन करण्यात आले. २६ जानेवारी १९५० रोजी भारतीय राज्यघटनेची अंमलबजावणी सुरू झाली. 
* भारतीय राज्य घटनेच्या चौथ्या भागात मार्गदर्शक तत्वांचा उल्लेख आहे. त्यामध्ये कलम ४० मध्ये ग्रामपंचायतीची स्थापना करून त्यांना जरुर ते अधिकार देण्यात यावेत, असे स्पष्ट केले. 
स्थानिक शासन हा विषय राज्यसुचित सामाविष्ट करण्यात आला. अनुच्छेत २४६ मध्ये स्थानिक स्वशासन संदर्भात राज्य विधीमंडळाला त्या संदर्भातील विषयावर कायदे करण्याचाही अधिकार दिलेला आहे.
* केंद्र शासनाने ग्रामीण भागाच्या सामाजिक व आर्थिक पुनर्रचना करण्यासाठी सामूहिक विकास कार्यक्रम' आणि 'राष्ट्रीय विस्तार सेवेचा प्रारंभ केला, परंतु हे दोन्ही कार्यक्रम अपयशी ठरले.
त्यांच्या अपयशाची कारणमीमांसा करण्यासाठी केंद्र सरकारने १९५७ मध्ये बलवंतराय मेहता समितीची स्थापना केली. मेहता समितीने तीन स्तरांच्या स्थानिक स्वराज्याची कल्पना मांडली. ग्रामपंचायत तालुका पंचायत व जिल्हा परिषद यांकडे अधिकार विषयक अनेक शिफारशी केल्या. 
* तिच्या शिफारसीनुसार भारतात प्रथम पंचायतराजची स्थापना राज्यस्थानमध्ये ०२ ऑक्टोबर १९५९ रोजी करण्यात आली. त्यानंतर देशातील अनेक राज्यांनी स्थानिक शासन विषयक कायदे केले.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 October 2022 |title=स्थानिक स्वराज्य संस्थांतील नेतृत्वाच्या राजकीय सहभागाचा चिकीत्सक अभ्यास विशेष संदर्भ|url=http://shodh.inflibnet.ac.in:8080/jspui/bitstream/123456789/7089/1/01_synopsis.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023141602/http://shodh.inflibnet.ac.in:8080/jspui/bitstream/123456789/7089/1/01_synopsis.pdf |archive-date=23 October 2022 |access-date=23 October 2022 |website=shodh.inflibnet.ac.in |language=Marathi 
}}&lt;/ref&gt;

महाराष्ट्रात लोकशाही विकेंद्रीकरण संकल्पना कशी राबविता येईल, यासाठी तत्कालीन महसूलमंत्री [[वसंतराव नाईक]] यांच्या अध्यक्षतेखाली १९६० मध्ये समिती नियुक्त करण्यात आली. नाईक समितीने बलवंतराय मेहता समितीच्या शिफारशीनुसार पुनर्विचार करून आपल्या शिफारशी सादर केल्या. या शिफारशीवरच महाराष्ट्र जिल्हा परिषद व पंचायत समिती अधिनियम,१९६१ मंजुर केला. 
यांनतर

# १९७० मध्ये ल.ना. बोंगीरवार समिती, 
# १९८० मध्ये ग्रामविकास मंत्री बाबुराव काळे यांची मंत्रिमंडळ उपसमिती व 
# १९८४ मध्ये प्राचार्य पी. बी. पाटील समिती
नेमण्यात आली होती. 
अशा पद्धतीने महाराष्ट्रातील स्थानिक स्वराज्य संस्थाची वाटचाल चालू होती. 
* तथापि, भारतीय संसदेने १९९२ मध्ये ७३ व्या घटना दुरुस्ती कायदा संमत केला. या घटनादुरुस्तीमुळे स्थानिक स्वराज्य संस्थांना घटनात्मक दर्जा मिळाला. 
त्याची अंमलबजावणी २० एप्रिल १९९३ पासून त्याची अंमलबजावणी सुरू झाली. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 April 2016 |title=स्थानिक स्वराज्य संस्था|url=https://www.loksatta.com/upakram/spardhapariksha/study-of-mpsc-local-government-institutions-1223324/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023140810/https://www.loksatta.com/upakram/spardhapariksha/study-of-mpsc-local-government-institutions-1223324/ |archive-date=23 October 2022 |access-date=23 October 2022 |website=loksatta.com |language=Marathi 
}}&lt;/ref&gt;

== प्रकार ==

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
{{वर्ग}}</text>
      <sha1>08xd9kqngikhawmz6dsy07ndnvstpoz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721841</id>
      <parentid>2721840</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T02:28:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52310-38</username>
        <id>187943</id>
      </contributor>
      <comment>/* रचना व प्रकार */</comment>
      <origin>2721841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8605" sha1="ogu45ctnedaboucn8an6r446tde5pci" xml:space="preserve">'''स्थानिक स्वराज्य संस्था''' हा शासनसंस्थेचाच एक प्रकार किंवा भाग होय. मर्यादित कार्यक्षेत्र हे त्यांचे एक प्रमुख लक्षण समजले जाते. 
* स्थानिक पातळीवरील सार्वजनिक स्वरुपाची, विशेषतः जनतेच्या प्राथमिक गरजांशी निगडित असलेली कामे करणाऱ्या संस्थांना '''स्थानिक स्वराज्य संस्था''' असे म्हणले जाते. 
या संस्थांना 'स्थानिक शासन', &quot;स्थानिक सत्ता&quot;, '''स्थानिक प्रशासन संस्था''' अशा वेगवेगळ्या नावांनी संबोधले जाते. 
* भारतात &quot;'''स्थानिक स्वराज्य संस्था'''&quot; या नावानेच त्या विशेष परिचित आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 December 2015 |title=स्थानिक स्वराज्य संस्था - १|url=https://maharashtratimes.com/career/competitive-exams/democracy-and-panchayat-raj/articleshow/50079999.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023110204/https://maharashtratimes.com/career/competitive-exams/democracy-and-panchayat-raj/articleshow/50079999.cms |archive-date=23 October 2022 |access-date=23 October 2022 |website=Maharashtratimes.com |language=Marathi 
}}&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==

भारतातील लोकशाही प्रणाली सुदृढ, सक्षम व विकसित करण्याच्या उद्देशाने सरकारने कल्याणकारी शासन व्यवस्थेचा स्वीकार केला. त्या दृष्टीकोनातुन स्थानिक संस्थांना स्वायत्ता व स्वातंत्र्य देण्यात आले, त्याला अनुसरून १९४७ मध्ये ग्रामपंचायतीचे पुनरुज्जीवन करण्यात आले. २६ जानेवारी १९५० रोजी भारतीय राज्यघटनेची अंमलबजावणी सुरू झाली. 
* भारतीय राज्य घटनेच्या चौथ्या भागात मार्गदर्शक तत्वांचा उल्लेख आहे. त्यामध्ये कलम ४० मध्ये ग्रामपंचायतीची स्थापना करून त्यांना जरुर ते अधिकार देण्यात यावेत, असे स्पष्ट केले. 
स्थानिक शासन हा विषय राज्यसुचित सामाविष्ट करण्यात आला. अनुच्छेत २४६ मध्ये स्थानिक स्वशासन संदर्भात राज्य विधीमंडळाला त्या संदर्भातील विषयावर कायदे करण्याचाही अधिकार दिलेला आहे.
* केंद्र शासनाने ग्रामीण भागाच्या सामाजिक व आर्थिक पुनर्रचना करण्यासाठी सामूहिक विकास कार्यक्रम' आणि 'राष्ट्रीय विस्तार सेवेचा प्रारंभ केला, परंतु हे दोन्ही कार्यक्रम अपयशी ठरले.
त्यांच्या अपयशाची कारणमीमांसा करण्यासाठी केंद्र सरकारने १९५७ मध्ये बलवंतराय मेहता समितीची स्थापना केली. मेहता समितीने तीन स्तरांच्या स्थानिक स्वराज्याची कल्पना मांडली. ग्रामपंचायत तालुका पंचायत व जिल्हा परिषद यांकडे अधिकार विषयक अनेक शिफारशी केल्या. 
* तिच्या शिफारसीनुसार भारतात प्रथम पंचायतराजची स्थापना राज्यस्थानमध्ये ०२ ऑक्टोबर १९५९ रोजी करण्यात आली. त्यानंतर देशातील अनेक राज्यांनी स्थानिक शासन विषयक कायदे केले.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 October 2022 |title=स्थानिक स्वराज्य संस्थांतील नेतृत्वाच्या राजकीय सहभागाचा चिकीत्सक अभ्यास विशेष संदर्भ|url=http://shodh.inflibnet.ac.in:8080/jspui/bitstream/123456789/7089/1/01_synopsis.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023141602/http://shodh.inflibnet.ac.in:8080/jspui/bitstream/123456789/7089/1/01_synopsis.pdf |archive-date=23 October 2022 |access-date=23 October 2022 |website=shodh.inflibnet.ac.in |language=Marathi 
}}&lt;/ref&gt;

महाराष्ट्रात लोकशाही विकेंद्रीकरण संकल्पना कशी राबविता येईल, यासाठी तत्कालीन महसूलमंत्री [[वसंतराव नाईक]] यांच्या अध्यक्षतेखाली १९६० मध्ये समिती नियुक्त करण्यात आली. नाईक समितीने बलवंतराय मेहता समितीच्या शिफारशीनुसार पुनर्विचार करून आपल्या शिफारशी सादर केल्या. या शिफारशीवरच महाराष्ट्र जिल्हा परिषद व पंचायत समिती अधिनियम,१९६१ मंजुर केला. 
यांनतर

# १९७० मध्ये ल.ना. बोंगीरवार समिती, 
# १९८० मध्ये ग्रामविकास मंत्री बाबुराव काळे यांची मंत्रिमंडळ उपसमिती व 
# १९८४ मध्ये प्राचार्य पी. बी. पाटील समिती
नेमण्यात आली होती. 
अशा पद्धतीने महाराष्ट्रातील स्थानिक स्वराज्य संस्थाची वाटचाल चालू होती. 
* तथापि, भारतीय संसदेने १९९२ मध्ये ७३ व्या घटना दुरुस्ती कायदा संमत केला. या घटनादुरुस्तीमुळे स्थानिक स्वराज्य संस्थांना घटनात्मक दर्जा मिळाला. 
त्याची अंमलबजावणी २० एप्रिल १९९३ पासून त्याची अंमलबजावणी सुरू झाली. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 April 2016 |title=स्थानिक स्वराज्य संस्था|url=https://www.loksatta.com/upakram/spardhapariksha/study-of-mpsc-local-government-institutions-1223324/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023140810/https://www.loksatta.com/upakram/spardhapariksha/study-of-mpsc-local-government-institutions-1223324/ |archive-date=23 October 2022 |access-date=23 October 2022 |website=loksatta.com |language=Marathi 
}}&lt;/ref&gt;

== रचना व प्रकार ==

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
{{वर्ग}}</text>
      <sha1>ogu45ctnedaboucn8an6r446tde5pci</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721842</id>
      <parentid>2721841</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T02:29:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52310-38</username>
        <id>187943</id>
      </contributor>
      <comment>/* रचना व प्रकार */</comment>
      <origin>2721842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8959" sha1="akgua2g7rcb9qm9y6a20hmzwzonx58o" xml:space="preserve">'''स्थानिक स्वराज्य संस्था''' हा शासनसंस्थेचाच एक प्रकार किंवा भाग होय. मर्यादित कार्यक्षेत्र हे त्यांचे एक प्रमुख लक्षण समजले जाते. 
* स्थानिक पातळीवरील सार्वजनिक स्वरुपाची, विशेषतः जनतेच्या प्राथमिक गरजांशी निगडित असलेली कामे करणाऱ्या संस्थांना '''स्थानिक स्वराज्य संस्था''' असे म्हणले जाते. 
या संस्थांना 'स्थानिक शासन', &quot;स्थानिक सत्ता&quot;, '''स्थानिक प्रशासन संस्था''' अशा वेगवेगळ्या नावांनी संबोधले जाते. 
* भारतात &quot;'''स्थानिक स्वराज्य संस्था'''&quot; या नावानेच त्या विशेष परिचित आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 December 2015 |title=स्थानिक स्वराज्य संस्था - १|url=https://maharashtratimes.com/career/competitive-exams/democracy-and-panchayat-raj/articleshow/50079999.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023110204/https://maharashtratimes.com/career/competitive-exams/democracy-and-panchayat-raj/articleshow/50079999.cms |archive-date=23 October 2022 |access-date=23 October 2022 |website=Maharashtratimes.com |language=Marathi 
}}&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==

भारतातील लोकशाही प्रणाली सुदृढ, सक्षम व विकसित करण्याच्या उद्देशाने सरकारने कल्याणकारी शासन व्यवस्थेचा स्वीकार केला. त्या दृष्टीकोनातुन स्थानिक संस्थांना स्वायत्ता व स्वातंत्र्य देण्यात आले, त्याला अनुसरून १९४७ मध्ये ग्रामपंचायतीचे पुनरुज्जीवन करण्यात आले. २६ जानेवारी १९५० रोजी भारतीय राज्यघटनेची अंमलबजावणी सुरू झाली. 
* भारतीय राज्य घटनेच्या चौथ्या भागात मार्गदर्शक तत्वांचा उल्लेख आहे. त्यामध्ये कलम ४० मध्ये ग्रामपंचायतीची स्थापना करून त्यांना जरुर ते अधिकार देण्यात यावेत, असे स्पष्ट केले. 
स्थानिक शासन हा विषय राज्यसुचित सामाविष्ट करण्यात आला. अनुच्छेत २४६ मध्ये स्थानिक स्वशासन संदर्भात राज्य विधीमंडळाला त्या संदर्भातील विषयावर कायदे करण्याचाही अधिकार दिलेला आहे.
* केंद्र शासनाने ग्रामीण भागाच्या सामाजिक व आर्थिक पुनर्रचना करण्यासाठी सामूहिक विकास कार्यक्रम' आणि 'राष्ट्रीय विस्तार सेवेचा प्रारंभ केला, परंतु हे दोन्ही कार्यक्रम अपयशी ठरले.
त्यांच्या अपयशाची कारणमीमांसा करण्यासाठी केंद्र सरकारने १९५७ मध्ये बलवंतराय मेहता समितीची स्थापना केली. मेहता समितीने तीन स्तरांच्या स्थानिक स्वराज्याची कल्पना मांडली. ग्रामपंचायत तालुका पंचायत व जिल्हा परिषद यांकडे अधिकार विषयक अनेक शिफारशी केल्या. 
* तिच्या शिफारसीनुसार भारतात प्रथम पंचायतराजची स्थापना राज्यस्थानमध्ये ०२ ऑक्टोबर १९५९ रोजी करण्यात आली. त्यानंतर देशातील अनेक राज्यांनी स्थानिक शासन विषयक कायदे केले.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 October 2022 |title=स्थानिक स्वराज्य संस्थांतील नेतृत्वाच्या राजकीय सहभागाचा चिकीत्सक अभ्यास विशेष संदर्भ|url=http://shodh.inflibnet.ac.in:8080/jspui/bitstream/123456789/7089/1/01_synopsis.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023141602/http://shodh.inflibnet.ac.in:8080/jspui/bitstream/123456789/7089/1/01_synopsis.pdf |archive-date=23 October 2022 |access-date=23 October 2022 |website=shodh.inflibnet.ac.in |language=Marathi 
}}&lt;/ref&gt;

महाराष्ट्रात लोकशाही विकेंद्रीकरण संकल्पना कशी राबविता येईल, यासाठी तत्कालीन महसूलमंत्री [[वसंतराव नाईक]] यांच्या अध्यक्षतेखाली १९६० मध्ये समिती नियुक्त करण्यात आली. नाईक समितीने बलवंतराय मेहता समितीच्या शिफारशीनुसार पुनर्विचार करून आपल्या शिफारशी सादर केल्या. या शिफारशीवरच महाराष्ट्र जिल्हा परिषद व पंचायत समिती अधिनियम,१९६१ मंजुर केला. 
यांनतर

# १९७० मध्ये ल.ना. बोंगीरवार समिती, 
# १९८० मध्ये ग्रामविकास मंत्री बाबुराव काळे यांची मंत्रिमंडळ उपसमिती व 
# १९८४ मध्ये प्राचार्य पी. बी. पाटील समिती
नेमण्यात आली होती. 
अशा पद्धतीने महाराष्ट्रातील स्थानिक स्वराज्य संस्थाची वाटचाल चालू होती. 
* तथापि, भारतीय संसदेने १९९२ मध्ये ७३ व्या घटना दुरुस्ती कायदा संमत केला. या घटनादुरुस्तीमुळे स्थानिक स्वराज्य संस्थांना घटनात्मक दर्जा मिळाला. 
त्याची अंमलबजावणी २० एप्रिल १९९३ पासून त्याची अंमलबजावणी सुरू झाली. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 April 2016 |title=स्थानिक स्वराज्य संस्था|url=https://www.loksatta.com/upakram/spardhapariksha/study-of-mpsc-local-government-institutions-1223324/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023140810/https://www.loksatta.com/upakram/spardhapariksha/study-of-mpsc-local-government-institutions-1223324/ |archive-date=23 October 2022 |access-date=23 October 2022 |website=loksatta.com |language=Marathi 
}}&lt;/ref&gt;

== रचना व प्रकार ==

त्रिस्तरीय रचना
* ग्रामपंचायत
* पंचायत समिती
* जिल्हा परिषद

प्रकार

* शहरी स्थानिक स्वराज्य संस्था () 
* ग्रामीण स्थानिक स्वराज्य संस्था ()

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
{{वर्ग}}</text>
      <sha1>akgua2g7rcb9qm9y6a20hmzwzonx58o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721843</id>
      <parentid>2721842</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T02:31:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52310-38</username>
        <id>187943</id>
      </contributor>
      <comment>/* रचना व प्रकार */</comment>
      <origin>2721843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8965" sha1="9mv068qkonlc06sapjai7byvti7j8jk" xml:space="preserve">'''स्थानिक स्वराज्य संस्था''' हा शासनसंस्थेचाच एक प्रकार किंवा भाग होय. मर्यादित कार्यक्षेत्र हे त्यांचे एक प्रमुख लक्षण समजले जाते. 
* स्थानिक पातळीवरील सार्वजनिक स्वरुपाची, विशेषतः जनतेच्या प्राथमिक गरजांशी निगडित असलेली कामे करणाऱ्या संस्थांना '''स्थानिक स्वराज्य संस्था''' असे म्हणले जाते. 
या संस्थांना 'स्थानिक शासन', &quot;स्थानिक सत्ता&quot;, '''स्थानिक प्रशासन संस्था''' अशा वेगवेगळ्या नावांनी संबोधले जाते. 
* भारतात &quot;'''स्थानिक स्वराज्य संस्था'''&quot; या नावानेच त्या विशेष परिचित आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 December 2015 |title=स्थानिक स्वराज्य संस्था - १|url=https://maharashtratimes.com/career/competitive-exams/democracy-and-panchayat-raj/articleshow/50079999.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023110204/https://maharashtratimes.com/career/competitive-exams/democracy-and-panchayat-raj/articleshow/50079999.cms |archive-date=23 October 2022 |access-date=23 October 2022 |website=Maharashtratimes.com |language=Marathi 
}}&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==

भारतातील लोकशाही प्रणाली सुदृढ, सक्षम व विकसित करण्याच्या उद्देशाने सरकारने कल्याणकारी शासन व्यवस्थेचा स्वीकार केला. त्या दृष्टीकोनातुन स्थानिक संस्थांना स्वायत्ता व स्वातंत्र्य देण्यात आले, त्याला अनुसरून १९४७ मध्ये ग्रामपंचायतीचे पुनरुज्जीवन करण्यात आले. २६ जानेवारी १९५० रोजी भारतीय राज्यघटनेची अंमलबजावणी सुरू झाली. 
* भारतीय राज्य घटनेच्या चौथ्या भागात मार्गदर्शक तत्वांचा उल्लेख आहे. त्यामध्ये कलम ४० मध्ये ग्रामपंचायतीची स्थापना करून त्यांना जरुर ते अधिकार देण्यात यावेत, असे स्पष्ट केले. 
स्थानिक शासन हा विषय राज्यसुचित सामाविष्ट करण्यात आला. अनुच्छेत २४६ मध्ये स्थानिक स्वशासन संदर्भात राज्य विधीमंडळाला त्या संदर्भातील विषयावर कायदे करण्याचाही अधिकार दिलेला आहे.
* केंद्र शासनाने ग्रामीण भागाच्या सामाजिक व आर्थिक पुनर्रचना करण्यासाठी सामूहिक विकास कार्यक्रम' आणि 'राष्ट्रीय विस्तार सेवेचा प्रारंभ केला, परंतु हे दोन्ही कार्यक्रम अपयशी ठरले.
त्यांच्या अपयशाची कारणमीमांसा करण्यासाठी केंद्र सरकारने १९५७ मध्ये बलवंतराय मेहता समितीची स्थापना केली. मेहता समितीने तीन स्तरांच्या स्थानिक स्वराज्याची कल्पना मांडली. ग्रामपंचायत तालुका पंचायत व जिल्हा परिषद यांकडे अधिकार विषयक अनेक शिफारशी केल्या. 
* तिच्या शिफारसीनुसार भारतात प्रथम पंचायतराजची स्थापना राज्यस्थानमध्ये ०२ ऑक्टोबर १९५९ रोजी करण्यात आली. त्यानंतर देशातील अनेक राज्यांनी स्थानिक शासन विषयक कायदे केले.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 October 2022 |title=स्थानिक स्वराज्य संस्थांतील नेतृत्वाच्या राजकीय सहभागाचा चिकीत्सक अभ्यास विशेष संदर्भ|url=http://shodh.inflibnet.ac.in:8080/jspui/bitstream/123456789/7089/1/01_synopsis.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023141602/http://shodh.inflibnet.ac.in:8080/jspui/bitstream/123456789/7089/1/01_synopsis.pdf |archive-date=23 October 2022 |access-date=23 October 2022 |website=shodh.inflibnet.ac.in |language=Marathi 
}}&lt;/ref&gt;

महाराष्ट्रात लोकशाही विकेंद्रीकरण संकल्पना कशी राबविता येईल, यासाठी तत्कालीन महसूलमंत्री [[वसंतराव नाईक]] यांच्या अध्यक्षतेखाली १९६० मध्ये समिती नियुक्त करण्यात आली. नाईक समितीने बलवंतराय मेहता समितीच्या शिफारशीनुसार पुनर्विचार करून आपल्या शिफारशी सादर केल्या. या शिफारशीवरच महाराष्ट्र जिल्हा परिषद व पंचायत समिती अधिनियम,१९६१ मंजुर केला. 
यांनतर

# १९७० मध्ये ल.ना. बोंगीरवार समिती, 
# १९८० मध्ये ग्रामविकास मंत्री बाबुराव काळे यांची मंत्रिमंडळ उपसमिती व 
# १९८४ मध्ये प्राचार्य पी. बी. पाटील समिती
नेमण्यात आली होती. 
अशा पद्धतीने महाराष्ट्रातील स्थानिक स्वराज्य संस्थाची वाटचाल चालू होती. 
* तथापि, भारतीय संसदेने १९९२ मध्ये ७३ व्या घटना दुरुस्ती कायदा संमत केला. या घटनादुरुस्तीमुळे स्थानिक स्वराज्य संस्थांना घटनात्मक दर्जा मिळाला. 
त्याची अंमलबजावणी २० एप्रिल १९९३ पासून त्याची अंमलबजावणी सुरू झाली. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 April 2016 |title=स्थानिक स्वराज्य संस्था|url=https://www.loksatta.com/upakram/spardhapariksha/study-of-mpsc-local-government-institutions-1223324/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023140810/https://www.loksatta.com/upakram/spardhapariksha/study-of-mpsc-local-government-institutions-1223324/ |archive-date=23 October 2022 |access-date=23 October 2022 |website=loksatta.com |language=Marathi 
}}&lt;/ref&gt;

== रचना व प्रकार ==

त्रिस्तरीय रचना
* ग्रामपंचायत
* पंचायत समिती
* जिल्हा परिषद

===प्रकार===

* शहरी स्थानिक स्वराज्य संस्था () 
* ग्रामीण स्थानिक स्वराज्य संस्था ()

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
{{वर्ग}}</text>
      <sha1>9mv068qkonlc06sapjai7byvti7j8jk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721844</id>
      <parentid>2721843</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T02:31:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52310-38</username>
        <id>187943</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रकार */</comment>
      <origin>2721844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8971" sha1="ed2h6uc1nou0ilc929ok9s38y9fpn4o" xml:space="preserve">'''स्थानिक स्वराज्य संस्था''' हा शासनसंस्थेचाच एक प्रकार किंवा भाग होय. मर्यादित कार्यक्षेत्र हे त्यांचे एक प्रमुख लक्षण समजले जाते. 
* स्थानिक पातळीवरील सार्वजनिक स्वरुपाची, विशेषतः जनतेच्या प्राथमिक गरजांशी निगडित असलेली कामे करणाऱ्या संस्थांना '''स्थानिक स्वराज्य संस्था''' असे म्हणले जाते. 
या संस्थांना 'स्थानिक शासन', &quot;स्थानिक सत्ता&quot;, '''स्थानिक प्रशासन संस्था''' अशा वेगवेगळ्या नावांनी संबोधले जाते. 
* भारतात &quot;'''स्थानिक स्वराज्य संस्था'''&quot; या नावानेच त्या विशेष परिचित आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 December 2015 |title=स्थानिक स्वराज्य संस्था - १|url=https://maharashtratimes.com/career/competitive-exams/democracy-and-panchayat-raj/articleshow/50079999.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023110204/https://maharashtratimes.com/career/competitive-exams/democracy-and-panchayat-raj/articleshow/50079999.cms |archive-date=23 October 2022 |access-date=23 October 2022 |website=Maharashtratimes.com |language=Marathi 
}}&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==

भारतातील लोकशाही प्रणाली सुदृढ, सक्षम व विकसित करण्याच्या उद्देशाने सरकारने कल्याणकारी शासन व्यवस्थेचा स्वीकार केला. त्या दृष्टीकोनातुन स्थानिक संस्थांना स्वायत्ता व स्वातंत्र्य देण्यात आले, त्याला अनुसरून १९४७ मध्ये ग्रामपंचायतीचे पुनरुज्जीवन करण्यात आले. २६ जानेवारी १९५० रोजी भारतीय राज्यघटनेची अंमलबजावणी सुरू झाली. 
* भारतीय राज्य घटनेच्या चौथ्या भागात मार्गदर्शक तत्वांचा उल्लेख आहे. त्यामध्ये कलम ४० मध्ये ग्रामपंचायतीची स्थापना करून त्यांना जरुर ते अधिकार देण्यात यावेत, असे स्पष्ट केले. 
स्थानिक शासन हा विषय राज्यसुचित सामाविष्ट करण्यात आला. अनुच्छेत २४६ मध्ये स्थानिक स्वशासन संदर्भात राज्य विधीमंडळाला त्या संदर्भातील विषयावर कायदे करण्याचाही अधिकार दिलेला आहे.
* केंद्र शासनाने ग्रामीण भागाच्या सामाजिक व आर्थिक पुनर्रचना करण्यासाठी सामूहिक विकास कार्यक्रम' आणि 'राष्ट्रीय विस्तार सेवेचा प्रारंभ केला, परंतु हे दोन्ही कार्यक्रम अपयशी ठरले.
त्यांच्या अपयशाची कारणमीमांसा करण्यासाठी केंद्र सरकारने १९५७ मध्ये बलवंतराय मेहता समितीची स्थापना केली. मेहता समितीने तीन स्तरांच्या स्थानिक स्वराज्याची कल्पना मांडली. ग्रामपंचायत तालुका पंचायत व जिल्हा परिषद यांकडे अधिकार विषयक अनेक शिफारशी केल्या. 
* तिच्या शिफारसीनुसार भारतात प्रथम पंचायतराजची स्थापना राज्यस्थानमध्ये ०२ ऑक्टोबर १९५९ रोजी करण्यात आली. त्यानंतर देशातील अनेक राज्यांनी स्थानिक शासन विषयक कायदे केले.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 October 2022 |title=स्थानिक स्वराज्य संस्थांतील नेतृत्वाच्या राजकीय सहभागाचा चिकीत्सक अभ्यास विशेष संदर्भ|url=http://shodh.inflibnet.ac.in:8080/jspui/bitstream/123456789/7089/1/01_synopsis.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023141602/http://shodh.inflibnet.ac.in:8080/jspui/bitstream/123456789/7089/1/01_synopsis.pdf |archive-date=23 October 2022 |access-date=23 October 2022 |website=shodh.inflibnet.ac.in |language=Marathi 
}}&lt;/ref&gt;

महाराष्ट्रात लोकशाही विकेंद्रीकरण संकल्पना कशी राबविता येईल, यासाठी तत्कालीन महसूलमंत्री [[वसंतराव नाईक]] यांच्या अध्यक्षतेखाली १९६० मध्ये समिती नियुक्त करण्यात आली. नाईक समितीने बलवंतराय मेहता समितीच्या शिफारशीनुसार पुनर्विचार करून आपल्या शिफारशी सादर केल्या. या शिफारशीवरच महाराष्ट्र जिल्हा परिषद व पंचायत समिती अधिनियम,१९६१ मंजुर केला. 
यांनतर

# १९७० मध्ये ल.ना. बोंगीरवार समिती, 
# १९८० मध्ये ग्रामविकास मंत्री बाबुराव काळे यांची मंत्रिमंडळ उपसमिती व 
# १९८४ मध्ये प्राचार्य पी. बी. पाटील समिती
नेमण्यात आली होती. 
अशा पद्धतीने महाराष्ट्रातील स्थानिक स्वराज्य संस्थाची वाटचाल चालू होती. 
* तथापि, भारतीय संसदेने १९९२ मध्ये ७३ व्या घटना दुरुस्ती कायदा संमत केला. या घटनादुरुस्तीमुळे स्थानिक स्वराज्य संस्थांना घटनात्मक दर्जा मिळाला. 
त्याची अंमलबजावणी २० एप्रिल १९९३ पासून त्याची अंमलबजावणी सुरू झाली. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 April 2016 |title=स्थानिक स्वराज्य संस्था|url=https://www.loksatta.com/upakram/spardhapariksha/study-of-mpsc-local-government-institutions-1223324/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023140810/https://www.loksatta.com/upakram/spardhapariksha/study-of-mpsc-local-government-institutions-1223324/ |archive-date=23 October 2022 |access-date=23 October 2022 |website=loksatta.com |language=Marathi 
}}&lt;/ref&gt;

== रचना व प्रकार ==

त्रिस्तरीय रचना
* ग्रामपंचायत
* पंचायत समिती
* जिल्हा परिषद

===प्रकार===

* शहरी स्थानिक स्वराज्य संस्था (ULB) 
* ग्रामीण स्थानिक स्वराज्य संस्था (PRI)

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
{{वर्ग}}</text>
      <sha1>ed2h6uc1nou0ilc929ok9s38y9fpn4o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721845</id>
      <parentid>2721844</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T02:32:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52310-38</username>
        <id>187943</id>
      </contributor>
      <comment>/* रचना व प्रकार */</comment>
      <origin>2721845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8979" sha1="09xnrax15h6hbzt3gbvr0kksnlughid" xml:space="preserve">'''स्थानिक स्वराज्य संस्था''' हा शासनसंस्थेचाच एक प्रकार किंवा भाग होय. मर्यादित कार्यक्षेत्र हे त्यांचे एक प्रमुख लक्षण समजले जाते. 
* स्थानिक पातळीवरील सार्वजनिक स्वरुपाची, विशेषतः जनतेच्या प्राथमिक गरजांशी निगडित असलेली कामे करणाऱ्या संस्थांना '''स्थानिक स्वराज्य संस्था''' असे म्हणले जाते. 
या संस्थांना 'स्थानिक शासन', &quot;स्थानिक सत्ता&quot;, '''स्थानिक प्रशासन संस्था''' अशा वेगवेगळ्या नावांनी संबोधले जाते. 
* भारतात &quot;'''स्थानिक स्वराज्य संस्था'''&quot; या नावानेच त्या विशेष परिचित आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 December 2015 |title=स्थानिक स्वराज्य संस्था - १|url=https://maharashtratimes.com/career/competitive-exams/democracy-and-panchayat-raj/articleshow/50079999.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023110204/https://maharashtratimes.com/career/competitive-exams/democracy-and-panchayat-raj/articleshow/50079999.cms |archive-date=23 October 2022 |access-date=23 October 2022 |website=Maharashtratimes.com |language=Marathi 
}}&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==

भारतातील लोकशाही प्रणाली सुदृढ, सक्षम व विकसित करण्याच्या उद्देशाने सरकारने कल्याणकारी शासन व्यवस्थेचा स्वीकार केला. त्या दृष्टीकोनातुन स्थानिक संस्थांना स्वायत्ता व स्वातंत्र्य देण्यात आले, त्याला अनुसरून १९४७ मध्ये ग्रामपंचायतीचे पुनरुज्जीवन करण्यात आले. २६ जानेवारी १९५० रोजी भारतीय राज्यघटनेची अंमलबजावणी सुरू झाली. 
* भारतीय राज्य घटनेच्या चौथ्या भागात मार्गदर्शक तत्वांचा उल्लेख आहे. त्यामध्ये कलम ४० मध्ये ग्रामपंचायतीची स्थापना करून त्यांना जरुर ते अधिकार देण्यात यावेत, असे स्पष्ट केले. 
स्थानिक शासन हा विषय राज्यसुचित सामाविष्ट करण्यात आला. अनुच्छेत २४६ मध्ये स्थानिक स्वशासन संदर्भात राज्य विधीमंडळाला त्या संदर्भातील विषयावर कायदे करण्याचाही अधिकार दिलेला आहे.
* केंद्र शासनाने ग्रामीण भागाच्या सामाजिक व आर्थिक पुनर्रचना करण्यासाठी सामूहिक विकास कार्यक्रम' आणि 'राष्ट्रीय विस्तार सेवेचा प्रारंभ केला, परंतु हे दोन्ही कार्यक्रम अपयशी ठरले.
त्यांच्या अपयशाची कारणमीमांसा करण्यासाठी केंद्र सरकारने १९५७ मध्ये बलवंतराय मेहता समितीची स्थापना केली. मेहता समितीने तीन स्तरांच्या स्थानिक स्वराज्याची कल्पना मांडली. ग्रामपंचायत तालुका पंचायत व जिल्हा परिषद यांकडे अधिकार विषयक अनेक शिफारशी केल्या. 
* तिच्या शिफारसीनुसार भारतात प्रथम पंचायतराजची स्थापना राज्यस्थानमध्ये ०२ ऑक्टोबर १९५९ रोजी करण्यात आली. त्यानंतर देशातील अनेक राज्यांनी स्थानिक शासन विषयक कायदे केले.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 October 2022 |title=स्थानिक स्वराज्य संस्थांतील नेतृत्वाच्या राजकीय सहभागाचा चिकीत्सक अभ्यास विशेष संदर्भ|url=http://shodh.inflibnet.ac.in:8080/jspui/bitstream/123456789/7089/1/01_synopsis.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023141602/http://shodh.inflibnet.ac.in:8080/jspui/bitstream/123456789/7089/1/01_synopsis.pdf |archive-date=23 October 2022 |access-date=23 October 2022 |website=shodh.inflibnet.ac.in |language=Marathi 
}}&lt;/ref&gt;

महाराष्ट्रात लोकशाही विकेंद्रीकरण संकल्पना कशी राबविता येईल, यासाठी तत्कालीन महसूलमंत्री [[वसंतराव नाईक]] यांच्या अध्यक्षतेखाली १९६० मध्ये समिती नियुक्त करण्यात आली. नाईक समितीने बलवंतराय मेहता समितीच्या शिफारशीनुसार पुनर्विचार करून आपल्या शिफारशी सादर केल्या. या शिफारशीवरच महाराष्ट्र जिल्हा परिषद व पंचायत समिती अधिनियम,१९६१ मंजुर केला. 
यांनतर

# १९७० मध्ये ल.ना. बोंगीरवार समिती, 
# १९८० मध्ये ग्रामविकास मंत्री बाबुराव काळे यांची मंत्रिमंडळ उपसमिती व 
# १९८४ मध्ये प्राचार्य पी. बी. पाटील समिती
नेमण्यात आली होती. 
अशा पद्धतीने महाराष्ट्रातील स्थानिक स्वराज्य संस्थाची वाटचाल चालू होती. 
* तथापि, भारतीय संसदेने १९९२ मध्ये ७३ व्या घटना दुरुस्ती कायदा संमत केला. या घटनादुरुस्तीमुळे स्थानिक स्वराज्य संस्थांना घटनात्मक दर्जा मिळाला. 
त्याची अंमलबजावणी २० एप्रिल १९९३ पासून त्याची अंमलबजावणी सुरू झाली. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 April 2016 |title=स्थानिक स्वराज्य संस्था|url=https://www.loksatta.com/upakram/spardhapariksha/study-of-mpsc-local-government-institutions-1223324/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023140810/https://www.loksatta.com/upakram/spardhapariksha/study-of-mpsc-local-government-institutions-1223324/ |archive-date=23 October 2022 |access-date=23 October 2022 |website=loksatta.com |language=Marathi 
}}&lt;/ref&gt;

== रचना व प्रकार ==

त्रिस्तरीय रचना
* [[ग्रामपंचायत]]
* पंचायत समिती
* [[जिल्हा परिषद]]

===प्रकार===

* शहरी स्थानिक स्वराज्य संस्था (ULB) 
* ग्रामीण स्थानिक स्वराज्य संस्था (PRI)

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
{{वर्ग}}</text>
      <sha1>09xnrax15h6hbzt3gbvr0kksnlughid</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>होसाकोटे लोकसभा मतदारसंघ (१९६७-१९७७)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>318045</id>
    <revision>
      <id>2721837</id>
      <parentid>2717627</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T02:21:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2721837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4367" sha1="l9jw7plwgof115f49ad8y65qc3capzs" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''होसाकोटे लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[कर्नाटक]] (पूर्वीचे [[म्हैसूर राज्य]]) राज्यातील एक भूतपूर्व [[लोकसभा]] मतदारसंघ आहे.&lt;ref name=&quot;ecimain&quot;&gt;[https://eci.gov.in/ Election Commission of India - Statistical Reports], Election Commission of India, Retrieved 6 October 2026.&lt;/ref&gt; १९६७ च्या पुनर्रचनेनुसार हा मतदारसंघ अस्तित्वात आला. १९७७ मधील मतदारसंघांच्या पुनर्रचनेनुसार हा मतदारसंघ रद्द करण्यात आला आणि त्याचा बहुतांश भाग नवीन [[चिक्कबल्लपूर लोकसभा मतदारसंघ|चिक्कबल्लपूर]] मतदारसंघात समाविष्ट करण्यात आला.&lt;ref name=&quot;delim1976&quot;&gt;[https://eci.gov.in/files/file/3930-delimitation-of-parliamentary-and-assembly-constituencies-order-1976/ Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 1976], Election Commission of India, Retrieved 6 October 2026.&lt;/ref&gt;

== खासदार ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! खासदार !! पक्ष
|-
| [[१९६७ लोकसभा निवडणूक|१९६७]] || [[एम. व्ही. कृष्णप्पा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९७१ लोकसभा निवडणूक|१९७१]] || [[एम. व्ही. कृष्णप्पा]] || [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|}

== निवडणूक निकाल ==
=== १९७१ निवडणूक &lt;ref name=&quot;resultuniv1971&quot;&gt;[https://resultuniversity.com/election/hosakote-lok-sabha-constituency Hosakote Lok Sabha Constituency Election Result 1971] {{मृत दुवा|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ResultUniversity, Retrieved 6 October 2026.&lt;/ref&gt; ===
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed&quot;
|-
! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! %
|-
| '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[एम. व्ही. कृष्णप्पा]]''' || '''१,८५,४२०''' || '''६४.५०%'''
|-
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (संघटन)]] || बी. चन्नब्य्रे गौडा || ८५,३२० || २९.७१%
|-
| [[स्वतंत्र पक्ष]] || के. व्ही. गौडा || १४,४२० || ५.०२%
|-
| मताधिक्य || एम. व्ही. कृष्णप्पा || १,००,१०० || ३४.७९%
|}

=== १९६७ निवडणूक &lt;ref name=&quot;wikieng&quot;&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Hosakote_Lok_Sabha_constituency Hosakote Lok Sabha constituency - Election Results], Wikipedia, Retrieved 6 October 2026.&lt;/ref&gt; ===
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed&quot;
|-
! पक्ष !! उमेदवार !! मते !! %
|-
| '''[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]''' || '''[[एम. व्ही. कृष्णप्पा]]''' || '''१,५५,४२०''' || '''५२.४०%'''
|-
| [[स्वतंत्र पक्ष]] || बी. चन्नब्य्रे गौडा || १,०५,३२० || ३५.५२%
|-
| [[प्रजा सोशलिस्ट पार्टी]] || के. एम. गौडा || ३५,८२० || १२.०८%
|-
| मताधिक्य || एम. व्ही. कृष्णप्पा || ५०,१०० || १६.८८%
|}

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:कर्नाटकमधील भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ]]</text>
      <sha1>l9jw7plwgof115f49ad8y65qc3capzs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>इंडोनेशिया महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>318361</id>
    <revision>
      <id>2721702</id>
      <parentid>2721647</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T14:55:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* यादी */</comment>
      <origin>2721702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31277" sha1="bgxhdrgeaki055nw2ooyd1fxevr0xw2" xml:space="preserve">खालील यादी इंडोनेशिया महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. इंडोनेशियाने १२ जानेवारी २०१९ रोजी हाँग काँग विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला.

== सुची ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:75px&quot; | चिन्ह
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:350px&quot; | अर्थ
|-
! scope=&quot;row&quot; |सामना क्र.
| इंडोनेशियाने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; |महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
| आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; | तारीख
| सामन्याची तारीख
|-
! scope=&quot;row&quot; |विरुद्ध संघ
| ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव
|-
! scope=&quot;row&quot; | स्थळ
| कोणत्या मैदानावर सामना झाला
|-
! scope=&quot;row&quot; | विजेता
| सामन्याचा विजेता/अनिर्णित
|-
| bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित
|}
==यादी== 
{| class=&quot;wikitable ubsortable&quot; style=&quot;text-align:left; white-space:nowrap&quot;
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1171349.html ५४३] || १२ जानेवारी २०१९ || {{crw|HK}} || {{flagicon|THA}} [[आशियाई तंत्रज्ञान संस्था मैदान]], [[बँकॉक]] || {{crw|IDN}} || rowspan=6 | [[२०१८-१९ थायलंड महिला ट्वेंटी२० स्मॅश]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1171351.html ५४५] || १३ जानेवारी २०१९ || {{crw|MYA}} || {{flagicon|THA}} [[आशियाई तंत्रज्ञान संस्था मैदान]], [[बँकॉक]] || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1171355.html ५४९] || १४ जानेवारी २०१९ || {{crw|BHU}} || {{flagicon|THA}} [[आशियाई तंत्रज्ञान संस्था मैदान]], [[बँकॉक]] || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1171361.html ५५४] || १५ जानेवारी २०१९ || {{crw|THA}} || {{flagicon|THA}} [[आशियाई तंत्रज्ञान संस्था मैदान]], [[बँकॉक]] || {{crw|THA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1171366.html ५५८] || १८ जानेवारी २०१९ || {{crw|NEP}} || {{flagicon|THA}} [[तेर्डथाई क्रिकेट मैदान]], [[बँकॉक]] || {{crw|NEP}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1171370.html ५६२] || १९ जानेवारी २०१९ || {{crw|UAE}} || {{flagicon|THA}} [[तेर्डथाई क्रिकेट मैदान]], [[बँकॉक]] || {{crw|UAE}}
|-  
| ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1179896.html ६१९] || २३ एप्रिल २०१९ || {{crw|MYA}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबरण|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}} || rowspan=2 |  
|-  
| ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1181221.html ६२०] || २५ एप्रिल २०१९ || {{crw|MYA}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबरण|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182905.html ६२८] || ६ मे २०१९ || {{crw|JPN}} || {{flagicon|VAN}} [[इंडिपेन्डन्स पार्क|इंडिपेन्डन्स पार्क मैदान क्र.२]], [[पोर्ट व्हिला]] || {{crw|IDN}} || rowspan=5 | [[२०१९ आयसीसी पुर्व-प्रशांत आशिया महिला पात्रता|२०२० आय.सी.सी. महिला ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत पात्रता]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182906.html ६२९] || ६ मे २०१९ || {{crw|PNG}} || {{flagicon|VAN}} [[इंडिपेन्डन्स पार्क|इंडिपेन्डन्स पार्क मैदान क्र.१]], [[पोर्ट व्हिला]] || {{crw|PNG}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182910.html ६३७] || ७ मे २०१९ || {{crw|SAM}} || {{flagicon|VAN}} [[इंडिपेन्डन्स पार्क|इंडिपेन्डन्स पार्क मैदान क्र.१]], [[पोर्ट व्हिला]] || {{crw|SAM}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182915.html ६४६] || ९ मे २०१९ || {{crw|VAN}} || {{flagicon|VAN}} [[इंडिपेन्डन्स पार्क|इंडिपेन्डन्स पार्क मैदान क्र.२]], [[पोर्ट व्हिला]] || {{crw|VAN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182916.html ६४९] || १० मे २०१९ || {{crw|FIJ}} || {{flagicon|VAN}} [[इंडिपेन्डन्स पार्क|इंडिपेन्डन्स पार्क मैदान क्र.१]], [[पोर्ट व्हिला]] || {{crw|IDN}}
|-  
| १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1209600.html ८२०] || २१ डिसेंबर २०१९ || {{crw|PHI}} || {{flagicon|PHI}} [[फिलिपिन्स|मित्रता ओव्हल]], [[फिलिपिन्स|दासमारीनास]] || {{crw|IDN}} || rowspan=10 | 
|-  
| १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1209601.html ८२१] || २१ डिसेंबर २०१९ || {{crw|PHI}} || {{flagicon|PHI}} [[फिलिपिन्स|मित्रता ओव्हल]], [[फिलिपिन्स|दासमारीनास]] || {{crw|IDN}}
|-  
| १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1209602.html ८२२] || २२ डिसेंबर २०१९ || {{crw|PHI}} || {{flagicon|PHI}} [[फिलिपिन्स|मित्रता ओव्हल]], [[फिलिपिन्स|दासमारीनास]] || {{crw|IDN}}
|-  
| १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1209603.html ८२३] || २२ डिसेंबर २०१९ || {{crw|PHI}} || {{flagicon|PHI}} [[फिलिपिन्स|मित्रता ओव्हल]], [[फिलिपिन्स|दासमारीनास]] || {{crw|IDN}}
|-  
| १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1340223.html १२८६] || ४ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबरण|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}}
|-  
| १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1340224.html १२८७] || ५ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबरण|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}}
|-  
| २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1340225.html १२८८] || ६ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबरण|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}}
|-  
| २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1340226.html १२८९] || ७ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबरण|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}}
|-  
| २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1340227.html १२९०] || ८ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबरण|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}}
|-  
| २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1340228.html १२९१] || ९ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबरण|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1370824.html १४२५] || १ मे २०२३ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|CAM}} [[पनॉम पेन|ए.झेड समुह क्रिकेट मैदान]], [[पनॉम पेन]] || {{crw|IDN}} || rowspan=3 | [[२०२३ दक्षिण पूर्व आशियाई खेळांमध्ये क्रिकेट – महिला स्पर्धा#टी-२०|२०२३ दक्षिण-पूर्व आशियाई खेळ]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1370822.html १४३६] || ८ मे २०२३ || {{crw|CAM}} || {{flagicon|CAM}} [[पनॉम पेन|ए.झेड समुह क्रिकेट मैदान]], [[पनॉम पेन]] || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1370828.html १४४४] || १५ मे २०२३ || {{crw|THA}} || {{flagicon|CAM}} [[पनॉम पेन|ए.झेड समुह क्रिकेट मैदान]], [[पनॉम पेन]] || {{crw|THA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1394801.html १५९८] || ४ सप्टेंबर २०२३ || {{crw|COK}} || {{flagicon|VAN}} [[इंडिपेन्डन्स पार्क|व्हानुआतू क्रिकेट मैदान क्र.१]], [[पोर्ट व्हिला]] || {{crw|IDN}} || rowspan=6 | [[२०२३ आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक ईएपी पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. महिला ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत पात्रता]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1394793.html १६०६] || ५ सप्टेंबर २०२३ || {{crw|FIJ}} || {{flagicon|VAN}} [[इंडिपेन्डन्स पार्क|व्हानुआतू क्रिकेट मैदान क्र.२]], [[पोर्ट व्हिला]] || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1394805.html १६०८] || ५ सप्टेंबर २०२३ || {{crw|SAM}} || {{flagicon|VAN}} [[इंडिपेन्डन्स पार्क|व्हानुआतू क्रिकेट मैदान क्र.२]], [[पोर्ट व्हिला]] || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1394806.html १६२५] || ७ सप्टेंबर २०२३ || {{crw|JPN}} || {{flagicon|VAN}} [[इंडिपेन्डन्स पार्क|व्हानुआतू क्रिकेट मैदान क्र.१]], [[पोर्ट व्हिला]] || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1394797.html १६२८] || ७ सप्टेंबर २०२३ || {{crw|VAN}} || {{flagicon|VAN}} [[इंडिपेन्डन्स पार्क|व्हानुआतू क्रिकेट मैदान क्र.२]], [[पोर्ट व्हिला]] || {{crw|VAN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1394811.html १६४०] || ८ सप्टेंबर २०२३ || {{crw|PNG}} || {{flagicon|VAN}} [[इंडिपेन्डन्स पार्क|व्हानुआतू क्रिकेट मैदान क्र.१]], [[पोर्ट व्हिला]] || {{crw|PNG}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1399052.html १६६३] || १९ सप्टेंबर २०२३ || {{crw|MGL}} || {{flagicon|CHN}} [[क्वांगचौ|झेजियांग तंत्रज्ञान विद्यापीठ क्रिकेट मैदान]], [[क्वांगचौ]] || {{crw|IDN}} || [[२०२२ आशियाई खेळांमध्ये क्रिकेट – महिला स्पर्धा|२०२२ आशियाई खेळ]]
|-  style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1419908.html १७५६] || १० फेब्रुवारी २०२४ || {{crw|MAS}} || {{flagicon|MAS}} [[रॉयल सेलंगोर क्लब]], [[सेलंगोर]] || {{crw|MAS}} || rowspan=4 | [[२०२४ एसीसी महिला प्रीमियर कप|२०२४ एसीसी महिला प्रिमीयर चषक]]
|-  style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1419916.html १७६४] || ११ फेब्रुवारी २०२४ || {{crw|BHR}} || {{flagicon|MAS}} [[सेलंगोर टर्फ क्लब]], [[सेलंगोर]] || {{crw|IDN}}
|-  style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1419928.html १७७६] || १३ फेब्रुवारी २०२४ || {{crw|QAT}} || {{flagicon|MAS}} [[बायुमास ओव्हल]], [[मलेशिया|पंडारमन]] || {{crw|IDN}}
|-  style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1419931.html १७७९] || १४ फेब्रुवारी २०२४ || {{crw|UAE}} || {{flagicon|MAS}} [[युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[मलेशिया|बंगी]] || {{crw|UAE}}
|-  
| ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1429009.html १८२४] || २१ एप्रिल २०२४ || {{crw|MGL}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबरण|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}} || rowspan=6 |
|-  
| ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1429010.html १८२५] || २१ एप्रिल २०२४ || {{crw|MGL}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबरण|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}}
|-  
| ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1429011.html १८२८] || २२ एप्रिल २०२४ || {{crw|MGL}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबरण|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}}
|-  
| ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1429012.html १८२९] || २२ एप्रिल २०२४ || {{crw|MGL}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबरण|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}}
|-  
| ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1429013.html १८३८] || २४ एप्रिल २०२४ || {{crw|MGL}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबरण|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}}
|-  
| ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1429014.html १८३९] || २४ एप्रिल २०२४ || {{crw|MGL}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबरण|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1440443.html १९४०] || २ जुलै २०२४ || {{crw|BHU}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबारन|उदयाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}} || rowspan=6 | [[२०२४ बाली बॅश महिला तिरंगी मालिका|२०२४ इंडोनेशिया महिला तिरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1440444.html १९४१] || २ जुलै २०२४ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबारन|उदयाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1440446.html १९४३] || ३-४ जुलै २०२४ || {{crw|BHU}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबारन|उदयाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1440447.html १९४४] || ५ जुलै २०२४ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबारन|उदयाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1440449.html १९४८] || ७ जुलै २०२४ || {{crw|BHU}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबारन|उदयाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|BHU}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1440450.html १९४९] || ७ जुलै २०२४ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबारन|उदयाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477679.html २२२६] || ९ एप्रिल २०२५ || {{crw|COK}} || {{flagicon|IDN}} [[बाली|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}} || rowspan=3 | [[२०२५ कार्तिनी चषक|२०२५ कार्टिनी चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477680.html २२२९] || १० एप्रिल २०२५ || {{crw|PHI}} || {{flagicon|IDN}} [[बाली|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477682.html २२३२] || १२ एप्रिल २०२५ || {{crw|COK}} || {{flagicon|IDN}} [[बाली|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}}
|-  
| ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490225.html २३८५] || २ जुलै २०२५ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|SIN}} [[नॅशनल स्टेडियम, सिंगापूर|नॅशनल स्टेडियम]], [[सिंगापूर]] || अनिर्णित || rowspan=3 |  
|-  
| ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490226.html २३८६] || ३ जुलै २०२५ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|SIN}} [[नॅशनल स्टेडियम, सिंगापूर|नॅशनल स्टेडियम]], [[सिंगापूर]] || {{crw|IDN}}
|-  
| ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490227.html २३८८] || ५ जुलै २०२५ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|SIN}} [[नॅशनल स्टेडियम, सिंगापूर|नॅशनल स्टेडियम]], [[सिंगापूर]] || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499786.html २४९३] || ९ सप्टेंबर २०२५ || {{crw|VAN}} || {{flagicon|FIJ}} [[सुवा|अल्बर्ट पार्क क्र.१]], [[सुवा]] || {{crw|VAN}} || rowspan=5 | [[२०२५ महिला टी२० विश्वचषक पूर्व आशिया-पॅसिफिक पात्रता स्पर्धा|२०२६ आय.सी.सी. महिला ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499789.html २४९६] || १० सप्टेंबर २०२५ || {{crw|FIJ}} || {{flagicon|FIJ}} [[सुवा|अल्बर्ट पार्क क्र.२]], [[सुवा]] || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499792.html २४९९] || १२ सप्टेंबर २०२५ || {{crw|COK}} || {{flagicon|FIJ}} [[सुवा|अल्बर्ट पार्क क्र.१]], [[सुवा]] || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499798.html २५०६] || १३ सप्टेंबर २०२५ || {{crw|PNG}} || {{flagicon|FIJ}} [[सुवा|अल्बर्ट पार्क क्र.१]], [[सुवा]] || {{crw|PNG}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499802.html २५१४] || १५ सप्टेंबर २०२५ || {{crw|JPN}} || {{flagicon|FIJ}} [[सुवा|अल्बर्ट पार्क क्र.२]], [[सुवा]] || {{crw|JPN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513756.html २६०१] || १५ डिसेंबर २०२५ || {{crw|MAS}} || {{flagicon|THA}} [[तेर्डथाई क्रिकेट मैदान]], [[बँकॉक]] || {{crw|MAS}} || rowspan=4 | [[२०२५ आग्नेय आशियाई खेळांमधील क्रिकेट - महिला स्पर्धा|२०२५ दक्षिण-पूर्व आशियाई खेळ]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513757.html २६०४] || १६ डिसेंबर २०२५ || {{crw|PHI}} || {{flagicon|THA}} [[तेर्डथाई क्रिकेट मैदान]], [[बँकॉक]] || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513761.html २६११] || १८ डिसेंबर २०२५ || {{crw|THA}} || {{flagicon|THA}} [[तेर्डथाई क्रिकेट मैदान]], [[बँकॉक]] || {{crw|THA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513763.html २६१६] || १९ डिसेंबर २०२५ || {{crw|MYA}} || {{flagicon|THA}} [[तेर्डथाई क्रिकेट मैदान]], [[बँकॉक]] || {{crw|IDN}}
|-   
| ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1536971.html २७६८] || १५ मे २०२६ || {{crw|MAS}} || {{flagicon|MAS}} [[नगरी संबिलान|कोलेज तुआंकू जाफर क्रिकेट ओव्हल]], [[नगरी संबिलान|मान्तिन]] || {{crw|IDN}} || rowspan=2 | 
|-   
| ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1536972.html २७७०] || १७ मे २०२६ || {{crw|MAS}} || {{flagicon|MAS}} [[नगरी संबिलान|कोलेज तुआंकू जाफर क्रिकेट ओव्हल]], [[नगरी संबिलान|मान्तिन]] || {{crw|IDN}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ६७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1536400.html २७७७] || २६ मे २०२६ || {{crw|CHN}} || {{flagicon|MAS}} [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]]  || {{crw|CHN}} || rowspan=2 | [[२०२६ आशियाई क्रीडा स्पर्धा महिला पात्रता|२०२६ आशियाई खेळ पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ६८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1536404.html २७८१] || २८ मे २०२६ || {{crw|NEP}} || {{flagicon|MAS}} [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]]  || {{crw|NEP}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ६९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1536618.html २८०७] || ३ जून २०२६ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|MAS}} [[सेलंगोर टर्फ क्लब]], [[सेलंगोर]]  || {{crw|IDN}} || rowspan=6 | [[२०२६ एसीसी महिला प्रीमियर चषक|२०२६ ए.सी.सी. महिला प्रीमियर चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ७० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1536626.html २८१७] || ४ जून २०२६ || {{crw|KUW}} || {{flagicon|MAS}} [[सेलंगोर टर्फ क्लब]], [[सेलंगोर]]  || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ७१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1536628.html २८२०] || ६ जून २०२६ || {{crw|MAS}} || {{flagicon|MAS}} [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]]  || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ७२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1536647.html २८३९] || १० जून २०२६ || {{crw|OMA}} || {{flagicon|MAS}} [[युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[बांगी (सलांगोर)|बांगी]]  || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ७३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1536648.html २८४३] || १२ जून २०२६ || {{crw|THA}} || {{flagicon|MAS}} [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|THA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ७४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1536650.html २८४८] || १३ जून २०२६ || {{crw|HK}} || {{flagicon|MAS}} [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]]  || {{crw|IDN}}
|-  style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1549188.html २९५५] || २१ ऑगस्ट २०२६ || {{crw|CHN}} || {{flagicon|CHN}} [[झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट फील्ड|झेजियांग तंत्रज्ञान विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[क्वांगचौ]] || {{crw|CHN}} || rowspan=5 | [[२०२६ महिला बेल्ट अँड रोड ट्रॉफी|२०२६ चीन महिला तिरंगी मालिका]]
|-  style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1549189.html २९५६] || २१ ऑगस्ट २०२६ || {{crw|OMA}} || {{flagicon|CHN}} [[झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट फील्ड|झेजियांग तंत्रज्ञान विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[क्वांगचौ]] || {{crw|IDN}}
|-  style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1549191.html २९५९] || २२ ऑगस्ट २०२६ || {{crw|CHN}} || {{flagicon|CHN}} [[झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट फील्ड|झेजियांग तंत्रज्ञान विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[क्वांगचौ]] || {{crw|IDN}}
|-  style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1549192.html २९६२] || २३ ऑगस्ट २०२६ || {{crw|OMA}} || {{flagicon|CHN}} [[झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट फील्ड|झेजियांग तंत्रज्ञान विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[क्वांगचौ]] || {{crw|IDN}}
|-  style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1549193.html २९६४] || २४ ऑगस्ट २०२६ || {{crw|CHN}} || {{flagicon|CHN}} [[झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट फील्ड|झेजियांग तंत्रज्ञान विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[क्वांगचौ]] || {{crw|CHN}}
|}

{{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}}

[[वर्ग:महिला क्रिकेट]]
[[वर्ग:इंडोनेशियामधील क्रिकेट]]</text>
      <sha1>bgxhdrgeaki055nw2ooyd1fxevr0xw2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721704</id>
      <parentid>2721702</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T15:00:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* यादी */</comment>
      <origin>2721704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32355" sha1="tbmr9oeeovhqsukhwj1xreb6qg80f7h" xml:space="preserve">खालील यादी इंडोनेशिया महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. इंडोनेशियाने १२ जानेवारी २०१९ रोजी हाँग काँग विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला.

== सुची ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:75px&quot; | चिन्ह
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:350px&quot; | अर्थ
|-
! scope=&quot;row&quot; |सामना क्र.
| इंडोनेशियाने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; |महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
| आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; | तारीख
| सामन्याची तारीख
|-
! scope=&quot;row&quot; |विरुद्ध संघ
| ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव
|-
! scope=&quot;row&quot; | स्थळ
| कोणत्या मैदानावर सामना झाला
|-
! scope=&quot;row&quot; | विजेता
| सामन्याचा विजेता/अनिर्णित
|-
| bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित
|}
==यादी== 
{| class=&quot;wikitable ubsortable&quot; style=&quot;text-align:left; white-space:nowrap&quot;
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1171349.html ५४३] || १२ जानेवारी २०१९ || {{crw|HK}} || {{flagicon|THA}} [[आशियाई तंत्रज्ञान संस्था मैदान]], [[बँकॉक]] || {{crw|IDN}} || rowspan=6 | [[२०१८-१९ थायलंड महिला ट्वेंटी२० स्मॅश]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1171351.html ५४५] || १३ जानेवारी २०१९ || {{crw|MYA}} || {{flagicon|THA}} [[आशियाई तंत्रज्ञान संस्था मैदान]], [[बँकॉक]] || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1171355.html ५४९] || १४ जानेवारी २०१९ || {{crw|BHU}} || {{flagicon|THA}} [[आशियाई तंत्रज्ञान संस्था मैदान]], [[बँकॉक]] || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1171361.html ५५४] || १५ जानेवारी २०१९ || {{crw|THA}} || {{flagicon|THA}} [[आशियाई तंत्रज्ञान संस्था मैदान]], [[बँकॉक]] || {{crw|THA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1171366.html ५५८] || १८ जानेवारी २०१९ || {{crw|NEP}} || {{flagicon|THA}} [[तेर्डथाई क्रिकेट मैदान]], [[बँकॉक]] || {{crw|NEP}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1171370.html ५६२] || १९ जानेवारी २०१९ || {{crw|UAE}} || {{flagicon|THA}} [[तेर्डथाई क्रिकेट मैदान]], [[बँकॉक]] || {{crw|UAE}}
|-  
| ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1179896.html ६१९] || २३ एप्रिल २०१९ || {{crw|MYA}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबरण|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}} || rowspan=2 |  
|-  
| ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1181221.html ६२०] || २५ एप्रिल २०१९ || {{crw|MYA}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबरण|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182905.html ६२८] || ६ मे २०१९ || {{crw|JPN}} || {{flagicon|VAN}} [[इंडिपेन्डन्स पार्क|इंडिपेन्डन्स पार्क मैदान क्र.२]], [[पोर्ट व्हिला]] || {{crw|IDN}} || rowspan=5 | [[२०१९ आयसीसी पुर्व-प्रशांत आशिया महिला पात्रता|२०२० आय.सी.सी. महिला ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत पात्रता]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182906.html ६२९] || ६ मे २०१९ || {{crw|PNG}} || {{flagicon|VAN}} [[इंडिपेन्डन्स पार्क|इंडिपेन्डन्स पार्क मैदान क्र.१]], [[पोर्ट व्हिला]] || {{crw|PNG}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182910.html ६३७] || ७ मे २०१९ || {{crw|SAM}} || {{flagicon|VAN}} [[इंडिपेन्डन्स पार्क|इंडिपेन्डन्स पार्क मैदान क्र.१]], [[पोर्ट व्हिला]] || {{crw|SAM}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182915.html ६४६] || ९ मे २०१९ || {{crw|VAN}} || {{flagicon|VAN}} [[इंडिपेन्डन्स पार्क|इंडिपेन्डन्स पार्क मैदान क्र.२]], [[पोर्ट व्हिला]] || {{crw|VAN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182916.html ६४९] || १० मे २०१९ || {{crw|FIJ}} || {{flagicon|VAN}} [[इंडिपेन्डन्स पार्क|इंडिपेन्डन्स पार्क मैदान क्र.१]], [[पोर्ट व्हिला]] || {{crw|IDN}}
|-  
| १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1209600.html ८२०] || २१ डिसेंबर २०१९ || {{crw|PHI}} || {{flagicon|PHI}} [[फिलिपिन्स|मित्रता ओव्हल]], [[फिलिपिन्स|दासमारीनास]] || {{crw|IDN}} || rowspan=10 | 
|-  
| १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1209601.html ८२१] || २१ डिसेंबर २०१९ || {{crw|PHI}} || {{flagicon|PHI}} [[फिलिपिन्स|मित्रता ओव्हल]], [[फिलिपिन्स|दासमारीनास]] || {{crw|IDN}}
|-  
| १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1209602.html ८२२] || २२ डिसेंबर २०१९ || {{crw|PHI}} || {{flagicon|PHI}} [[फिलिपिन्स|मित्रता ओव्हल]], [[फिलिपिन्स|दासमारीनास]] || {{crw|IDN}}
|-  
| १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1209603.html ८२३] || २२ डिसेंबर २०१९ || {{crw|PHI}} || {{flagicon|PHI}} [[फिलिपिन्स|मित्रता ओव्हल]], [[फिलिपिन्स|दासमारीनास]] || {{crw|IDN}}
|-  
| १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1340223.html १२८६] || ४ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबरण|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}}
|-  
| १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1340224.html १२८७] || ५ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबरण|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}}
|-  
| २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1340225.html १२८८] || ६ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबरण|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}}
|-  
| २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1340226.html १२८९] || ७ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबरण|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}}
|-  
| २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1340227.html १२९०] || ८ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबरण|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}}
|-  
| २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1340228.html १२९१] || ९ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबरण|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1370824.html १४२५] || १ मे २०२३ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|CAM}} [[पनॉम पेन|ए.झेड समुह क्रिकेट मैदान]], [[पनॉम पेन]] || {{crw|IDN}} || rowspan=3 | [[२०२३ दक्षिण पूर्व आशियाई खेळांमध्ये क्रिकेट – महिला स्पर्धा#टी-२०|२०२३ दक्षिण-पूर्व आशियाई खेळ]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1370822.html १४३६] || ८ मे २०२३ || {{crw|CAM}} || {{flagicon|CAM}} [[पनॉम पेन|ए.झेड समुह क्रिकेट मैदान]], [[पनॉम पेन]] || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1370828.html १४४४] || १५ मे २०२३ || {{crw|THA}} || {{flagicon|CAM}} [[पनॉम पेन|ए.झेड समुह क्रिकेट मैदान]], [[पनॉम पेन]] || {{crw|THA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1394801.html १५९८] || ४ सप्टेंबर २०२३ || {{crw|COK}} || {{flagicon|VAN}} [[इंडिपेन्डन्स पार्क|व्हानुआतू क्रिकेट मैदान क्र.१]], [[पोर्ट व्हिला]] || {{crw|IDN}} || rowspan=6 | [[२०२३ आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक ईएपी पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. महिला ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत पात्रता]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1394793.html १६०६] || ५ सप्टेंबर २०२३ || {{crw|FIJ}} || {{flagicon|VAN}} [[इंडिपेन्डन्स पार्क|व्हानुआतू क्रिकेट मैदान क्र.२]], [[पोर्ट व्हिला]] || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1394805.html १६०८] || ५ सप्टेंबर २०२३ || {{crw|SAM}} || {{flagicon|VAN}} [[इंडिपेन्डन्स पार्क|व्हानुआतू क्रिकेट मैदान क्र.२]], [[पोर्ट व्हिला]] || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1394806.html १६२५] || ७ सप्टेंबर २०२३ || {{crw|JPN}} || {{flagicon|VAN}} [[इंडिपेन्डन्स पार्क|व्हानुआतू क्रिकेट मैदान क्र.१]], [[पोर्ट व्हिला]] || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1394797.html १६२८] || ७ सप्टेंबर २०२३ || {{crw|VAN}} || {{flagicon|VAN}} [[इंडिपेन्डन्स पार्क|व्हानुआतू क्रिकेट मैदान क्र.२]], [[पोर्ट व्हिला]] || {{crw|VAN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1394811.html १६४०] || ८ सप्टेंबर २०२३ || {{crw|PNG}} || {{flagicon|VAN}} [[इंडिपेन्डन्स पार्क|व्हानुआतू क्रिकेट मैदान क्र.१]], [[पोर्ट व्हिला]] || {{crw|PNG}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1399052.html १६६३] || १९ सप्टेंबर २०२३ || {{crw|MGL}} || {{flagicon|CHN}} [[क्वांगचौ|झेजियांग तंत्रज्ञान विद्यापीठ क्रिकेट मैदान]], [[क्वांगचौ]] || {{crw|IDN}} || [[२०२२ आशियाई खेळांमध्ये क्रिकेट – महिला स्पर्धा|२०२२ आशियाई खेळ]]
|-  style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1419908.html १७५६] || १० फेब्रुवारी २०२४ || {{crw|MAS}} || {{flagicon|MAS}} [[रॉयल सेलंगोर क्लब]], [[सेलंगोर]] || {{crw|MAS}} || rowspan=4 | [[२०२४ एसीसी महिला प्रीमियर कप|२०२४ एसीसी महिला प्रिमीयर चषक]]
|-  style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1419916.html १७६४] || ११ फेब्रुवारी २०२४ || {{crw|BHR}} || {{flagicon|MAS}} [[सेलंगोर टर्फ क्लब]], [[सेलंगोर]] || {{crw|IDN}}
|-  style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1419928.html १७७६] || १३ फेब्रुवारी २०२४ || {{crw|QAT}} || {{flagicon|MAS}} [[बायुमास ओव्हल]], [[मलेशिया|पंडारमन]] || {{crw|IDN}}
|-  style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1419931.html १७७९] || १४ फेब्रुवारी २०२४ || {{crw|UAE}} || {{flagicon|MAS}} [[युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[मलेशिया|बंगी]] || {{crw|UAE}}
|-  
| ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1429009.html १८२४] || २१ एप्रिल २०२४ || {{crw|MGL}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबरण|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}} || rowspan=6 |
|-  
| ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1429010.html १८२५] || २१ एप्रिल २०२४ || {{crw|MGL}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबरण|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}}
|-  
| ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1429011.html १८२८] || २२ एप्रिल २०२४ || {{crw|MGL}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबरण|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}}
|-  
| ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1429012.html १८२९] || २२ एप्रिल २०२४ || {{crw|MGL}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबरण|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}}
|-  
| ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1429013.html १८३८] || २४ एप्रिल २०२४ || {{crw|MGL}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबरण|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}}
|-  
| ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1429014.html १८३९] || २४ एप्रिल २०२४ || {{crw|MGL}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबरण|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1440443.html १९४०] || २ जुलै २०२४ || {{crw|BHU}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबारन|उदयाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}} || rowspan=6 | [[२०२४ बाली बॅश महिला तिरंगी मालिका|२०२४ इंडोनेशिया महिला तिरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1440444.html १९४१] || २ जुलै २०२४ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबारन|उदयाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1440446.html १९४३] || ३-४ जुलै २०२४ || {{crw|BHU}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबारन|उदयाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1440447.html १९४४] || ५ जुलै २०२४ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबारन|उदयाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1440449.html १९४८] || ७ जुलै २०२४ || {{crw|BHU}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबारन|उदयाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|BHU}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1440450.html १९४९] || ७ जुलै २०२४ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|IDN}} [[जिंबारन|उदयाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477679.html २२२६] || ९ एप्रिल २०२५ || {{crw|COK}} || {{flagicon|IDN}} [[बाली|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}} || rowspan=3 | [[२०२५ कार्तिनी चषक|२०२५ कार्टिनी चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477680.html २२२९] || १० एप्रिल २०२५ || {{crw|PHI}} || {{flagicon|IDN}} [[बाली|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477682.html २२३२] || १२ एप्रिल २०२५ || {{crw|COK}} || {{flagicon|IDN}} [[बाली|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{crw|IDN}}
|-  
| ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490225.html २३८५] || २ जुलै २०२५ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|SIN}} [[नॅशनल स्टेडियम, सिंगापूर|नॅशनल स्टेडियम]], [[सिंगापूर]] || अनिर्णित || rowspan=3 |  
|-  
| ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490226.html २३८६] || ३ जुलै २०२५ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|SIN}} [[नॅशनल स्टेडियम, सिंगापूर|नॅशनल स्टेडियम]], [[सिंगापूर]] || {{crw|IDN}}
|-  
| ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490227.html २३८८] || ५ जुलै २०२५ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|SIN}} [[नॅशनल स्टेडियम, सिंगापूर|नॅशनल स्टेडियम]], [[सिंगापूर]] || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499786.html २४९३] || ९ सप्टेंबर २०२५ || {{crw|VAN}} || {{flagicon|FIJ}} [[सुवा|अल्बर्ट पार्क क्र.१]], [[सुवा]] || {{crw|VAN}} || rowspan=5 | [[२०२५ महिला टी२० विश्वचषक पूर्व आशिया-पॅसिफिक पात्रता स्पर्धा|२०२६ आय.सी.सी. महिला ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499789.html २४९६] || १० सप्टेंबर २०२५ || {{crw|FIJ}} || {{flagicon|FIJ}} [[सुवा|अल्बर्ट पार्क क्र.२]], [[सुवा]] || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499792.html २४९९] || १२ सप्टेंबर २०२५ || {{crw|COK}} || {{flagicon|FIJ}} [[सुवा|अल्बर्ट पार्क क्र.१]], [[सुवा]] || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499798.html २५०६] || १३ सप्टेंबर २०२५ || {{crw|PNG}} || {{flagicon|FIJ}} [[सुवा|अल्बर्ट पार्क क्र.१]], [[सुवा]] || {{crw|PNG}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499802.html २५१४] || १५ सप्टेंबर २०२५ || {{crw|JPN}} || {{flagicon|FIJ}} [[सुवा|अल्बर्ट पार्क क्र.२]], [[सुवा]] || {{crw|JPN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513756.html २६०१] || १५ डिसेंबर २०२५ || {{crw|MAS}} || {{flagicon|THA}} [[तेर्डथाई क्रिकेट मैदान]], [[बँकॉक]] || {{crw|MAS}} || rowspan=4 | [[२०२५ आग्नेय आशियाई खेळांमधील क्रिकेट - महिला स्पर्धा|२०२५ दक्षिण-पूर्व आशियाई खेळ]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513757.html २६०४] || १६ डिसेंबर २०२५ || {{crw|PHI}} || {{flagicon|THA}} [[तेर्डथाई क्रिकेट मैदान]], [[बँकॉक]] || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513761.html २६११] || १८ डिसेंबर २०२५ || {{crw|THA}} || {{flagicon|THA}} [[तेर्डथाई क्रिकेट मैदान]], [[बँकॉक]] || {{crw|THA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513763.html २६१६] || १९ डिसेंबर २०२५ || {{crw|MYA}} || {{flagicon|THA}} [[तेर्डथाई क्रिकेट मैदान]], [[बँकॉक]] || {{crw|IDN}}
|-   
| ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1536971.html २७६८] || १५ मे २०२६ || {{crw|MAS}} || {{flagicon|MAS}} [[नगरी संबिलान|कोलेज तुआंकू जाफर क्रिकेट ओव्हल]], [[नगरी संबिलान|मान्तिन]] || {{crw|IDN}} || rowspan=2 | 
|-   
| ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1536972.html २७७०] || १७ मे २०२६ || {{crw|MAS}} || {{flagicon|MAS}} [[नगरी संबिलान|कोलेज तुआंकू जाफर क्रिकेट ओव्हल]], [[नगरी संबिलान|मान्तिन]] || {{crw|IDN}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ६७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1536400.html २७७७] || २६ मे २०२६ || {{crw|CHN}} || {{flagicon|MAS}} [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]]  || {{crw|CHN}} || rowspan=2 | [[२०२६ आशियाई क्रीडा स्पर्धा महिला पात्रता|२०२६ आशियाई खेळ पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ६८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1536404.html २७८१] || २८ मे २०२६ || {{crw|NEP}} || {{flagicon|MAS}} [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]]  || {{crw|NEP}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ६९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1536618.html २८०७] || ३ जून २०२६ || {{crw|SIN}} || {{flagicon|MAS}} [[सेलंगोर टर्फ क्लब]], [[सेलंगोर]]  || {{crw|IDN}} || rowspan=6 | [[२०२६ एसीसी महिला प्रीमियर चषक|२०२६ ए.सी.सी. महिला प्रीमियर चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ७० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1536626.html २८१७] || ४ जून २०२६ || {{crw|KUW}} || {{flagicon|MAS}} [[सेलंगोर टर्फ क्लब]], [[सेलंगोर]]  || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ७१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1536628.html २८२०] || ६ जून २०२६ || {{crw|MAS}} || {{flagicon|MAS}} [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]]  || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ७२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1536647.html २८३९] || १० जून २०२६ || {{crw|OMA}} || {{flagicon|MAS}} [[युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[बांगी (सलांगोर)|बांगी]]  || {{crw|IDN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ७३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1536648.html २८४३] || १२ जून २०२६ || {{crw|THA}} || {{flagicon|MAS}} [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|THA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ७४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1536650.html २८४८] || १३ जून २०२६ || {{crw|HK}} || {{flagicon|MAS}} [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]]  || {{crw|IDN}}
|-  style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1549188.html २९५५] || २१ ऑगस्ट २०२६ || {{crw|CHN}} || {{flagicon|CHN}} [[झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट फील्ड|झेजियांग तंत्रज्ञान विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[क्वांगचौ]] || {{crw|CHN}} || rowspan=5 | [[२०२६ महिला बेल्ट अँड रोड ट्रॉफी|२०२६ चीन महिला तिरंगी मालिका]]
|-  style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1549189.html २९५६] || २१ ऑगस्ट २०२६ || {{crw|OMA}} || {{flagicon|CHN}} [[झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट फील्ड|झेजियांग तंत्रज्ञान विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[क्वांगचौ]] || {{crw|IDN}}
|-  style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1549191.html २९५९] || २२ ऑगस्ट २०२६ || {{crw|CHN}} || {{flagicon|CHN}} [[झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट फील्ड|झेजियांग तंत्रज्ञान विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[क्वांगचौ]] || {{crw|IDN}}
|-  style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1549192.html २९६२] || २३ ऑगस्ट २०२६ || {{crw|OMA}} || {{flagicon|CHN}} [[झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट फील्ड|झेजियांग तंत्रज्ञान विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[क्वांगचौ]] || {{crw|IDN}}
|-  style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1549193.html २९६४] || २४ ऑगस्ट २०२६ || {{crw|CHN}} || {{flagicon|CHN}} [[झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट फील्ड|झेजियांग तंत्रज्ञान विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[क्वांगचौ]] || {{crw|CHN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1548894.html २९८७] || ३१ ऑगस्ट २०२६ || {{crw|BAN}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{crw|BAN}} || rowspan=3 | [[२०२६ महिला ट्वेंटी२० आशिया चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1548896.html २९८९] || २ सप्टेंबर २०२६ || {{crw|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{crw|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1548898.html २९९६] || ४ सप्टेंबर २०२६ || {{crw|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{crw|UAE}}
|}

{{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}}

[[वर्ग:महिला क्रिकेट]]
[[वर्ग:इंडोनेशियामधील क्रिकेट]]</text>
      <sha1>tbmr9oeeovhqsukhwj1xreb6qg80f7h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>आयर्लंड क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>318364</id>
    <revision>
      <id>2721709</id>
      <parentid>2706325</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T15:05:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* यादी */</comment>
      <origin>2721709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67274" sha1="dr2dg4wthbnebe2dw2aqavjxqnzizqf" xml:space="preserve">खालील यादी आयर्लंड क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. आयर्लंडने २ ऑगस्ट २००८ रोजी स्कॉटलंड विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला.

== सुची ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:75px&quot; | चिन्ह
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:350px&quot; | अर्थ
|-
! scope=&quot;row&quot; |सामना क्र.
| आयर्लंडने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
| आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; | तारीख
| सामन्याची तारीख
|-
! scope=&quot;row&quot; |विरुद्ध संघ
| ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव
|-
! scope=&quot;row&quot; | स्थळ
| कोणत्या मैदानावर सामना झाला
|-
! scope=&quot;row&quot; | विजेता
| सामन्याचा विजेता/अनिर्णित
|-
| bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित
|}
==यादी== 
{| class=&quot;wikitable ubsortable&quot; style=&quot;text-align:left; white-space:nowrap&quot;
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/354454.html ५९] || २ ऑगस्ट २००८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=4 | [[२००८ आयसीसी विश्व टी-२० पात्रता|२००८ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२० पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/354458.html ६३] || ३ ऑगस्ट २००८ || {{cr|BER}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361530.html ६४] || ४ ऑगस्ट २००८ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/354461.html ६८] || ५ ऑगस्ट २००८ || {{cr|NED}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || अनिर्णित
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/355997.html ९६] || ८ जून २००९ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|IRE}} || rowspan=5 | [[२००९ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२००९ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]  
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356001.html १०१] || १० जून २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356003.html १०२] || ११ जून २००९ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|NZL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356009.html १०८] || १४ जून २००९ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|SRI}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356012.html ११०] || १५ जून २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/440224.html १२८] || १ फेब्रुवारी २०१० || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|SRI}} [[पी. सारा ओव्हल]], [[कोलंबो]] || {{cr|IRE}} || rowspan=2 | [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २००९-१०|२००९-१० श्रीलंका असोसिएट चौरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/440218.html १३०] || ३ फेब्रुवारी २०१० || {{cr|CAN}} || {{flagicon|SRI}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|CAN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/439495.html १३५] || ९ फेब्रुवारी २०१० || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|AFG|२०१३}} || rowspan=4 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१० - पात्रता सामने|२०१० आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२० पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/439505.html १४०] || ११ फेब्रुवारी २०१० || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/439510.html १४२] || १३ फेब्रुवारी २०१० || {{cr|NED}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/439511.html १४३] || १३ फेब्रुवारी २०१० || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|AFG|२०१३}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412677.html १५२] || ३० एप्रिल २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|WIN}} || rowspan=2 | [[२०१० आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२०१० आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]  
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412681.html १६०] || ४ मे २०१० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|WIN}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || अनिर्णित
|-  
| १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/543883.html २२४] || २२ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[मोम्बासा|मोम्बासा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[मोम्बासा]] || {{cr|IRE}} || rowspan=3 |  
|-  
| १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/543884.html २२५] || २३ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[मोम्बासा|मोम्बासा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[मोम्बासा]] || {{cr|IRE}}
|-  
| २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/543885.html २२७] || २४ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[मोम्बासा|मोम्बासा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[मोम्बासा]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/546414.html २३२] || १४ मार्च २०१२ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} || rowspan=5 | [[आयसीसी विश्व ट्वेंटी२० पात्रता, २०१२|२०१२ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२० पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/546442.html २३५] || १८ मार्च २०१२ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/546462.html २३६] || २२ मार्च २०१२ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/546470.html २३८] || २३ मार्च २०१२ || {{cr|NED}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/546477.html २४०] || २४ मार्च २०१२ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}}
|-  
| २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567071.html २४९] || १८ जुलै २०१२ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|BAN}} || rowspan=3 |  
|-  
| २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567072.html २५०] || २० जुलै २०१२ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|BAN}}
|-  
| २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567073.html २५१] || २१ जुलै २०१२ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|BAN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533273.html २६४] || १९ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SRI}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}} || rowspan=2 | [[२०१२ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२०१२ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]  
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533282.html २७३] || २४ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|SRI}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660113.html ३३८] || १६ नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|IRE}} || rowspan=2 | [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०१३-१४|२०१४ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२० पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660235.html ३४८] || ३० नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|IRE}}
|-  
| ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/702141.html ३५९] || १९ फेब्रुवारी २०१४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[सबिना पार्क]], [[जमैका|किंग्स्टन]] || {{cr|IRE}} || rowspan=2 |  
|-  
| ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/702143.html ३६०] || २१ फेब्रुवारी २०१४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[सबिना पार्क]], [[जमैका|किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682901.html ३६८] || १७ मार्च २०१४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=3 | [[२०१४ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२०१४ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]  
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682911.html ३७३] || १९ मार्च २०१४ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682919.html ३७७] || २१ मार्च २०१४ || {{cr|NED}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{cr|NED}}
|-  
| ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/876463.html ४१९] || १८ जून २०१५ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[उत्तर आयर्लंड|माघेरमासन]] || {{cr|SCO}} || rowspan=4 |  
|-  
| ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/876465.html ४२०] || १९ जून २०१५ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[उत्तर आयर्लंड|माघेरमासन]] || अनिर्णित
|-  
| ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/889463.html ४२१] || २० जून २०१५ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[उत्तर आयर्लंड|माघेरमासन]] || {{cr|SCO}}
|-  
| ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/876467.html ४२२] || २१ जून २०१५ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[उत्तर आयर्लंड|माघेरमासन]] || अनिर्णित
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/875491.html ४३६] || १३ जुलै २०१५ || {{cr|NEP}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=4 | [[२०१५, २०-२० विश्व अजिंक्यपद पात्रता फेरी|२०१६ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२० पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/875501.html ४३७] || १५ जुलै २०१५ || {{cr|PNG}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|PNG}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/875521.html ४४१] || १७ जुलै २०१५ || {{cr|HK}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|HK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/875549.html ४४७] || २५ जुलै २०१५ || {{cr|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NED}}
|- 
| ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/954733.html ४९३] || ६ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|PNG}} || {{flagicon|AUS}} [[रिव्हरवे स्टेडियम]], [[टाउन्सव्हिल, क्वीन्सलंड|टाउन्सव्हिल]] || {{cr|IRE}} || rowspan=5 |  
|- 
| ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/954735.html ४९४] || ७ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|PNG}} || {{flagicon|AUS}} [[रिव्हरवे स्टेडियम]], [[टाउन्सव्हिल, क्वीन्सलंड|टाउन्सव्हिल]] || {{cr|IRE}}
|- 
| ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/954737.html ४९५] || ९ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|PNG}} || {{flagicon|AUS}} [[रिव्हरवे स्टेडियम]], [[टाउन्सव्हिल, क्वीन्सलंड|टाउन्सव्हिल]] || {{cr|PNG}}
|- 
| ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/954741.html ४९८] || १४ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|IRE}}
|- 
| ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/954743.html ५००] || १६ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|UAE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951311.html ५२५] || ९ मार्च २०१६ || {{cr|OMA}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान]], [[धरमशाळा]] || {{cr|OMA}} || rowspan=3 | [[२०१६ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२०१६ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]  
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951319.html ५३०] || ११ मार्च २०१६ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान]], [[धरमशाळा]] || अनिर्णित
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951325.html ५३३] || १३ मार्च २०१६ || {{cr|NED}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान]], [[धरमशाळा]] || {{cr|NED}}
|-  
| ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1004729.html ५६४] || ५ सप्टेंबर २०१६ || {{cr|HK}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[उत्तर आयर्लंड|माघेरमासन]] || {{cr|HK}} ||
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1074958.html ५७८] || १४ जानेवारी २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|AFG|२०१३}} || rowspan=4 | [[२०१७ डेझर्ट टी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1074965.html ५८३] || १८ जानेवारी २०१७ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1074970.html ५८७] || २० जानेवारी २०१७ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1074971.html ५८८] || २० जानेवारी २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|AFG|२०१३}}
|- 
| ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040485.html ५९९] || ८ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|AFG|२०१३}} || rowspan=3 | 
|- 
| ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040487.html ६००] || १० मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|AFG|२०१३}}
|- 
| ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040489.html ६०१] || १२ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|AFG|२०१३}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1142501.html ६७०] || १२ जून २०१८ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[हझेलारवेग स्टेडियम]], [[रॉटरडॅम]] || {{cr|NED}} || rowspan=4 | [[२०१८ नेदरलँड्स टी२० तिरंगी मालिका|२०१८ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1142502.html ६७२] || १३ जून २०१८ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[हझेलारवेग स्टेडियम]], [[रॉटरडॅम]] || {{cr|NED}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1142503.html ६७४] || १६ जून २०१८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|NED}} [[ओव्हराईजल|स्पोर्टपार्क हेट स्कूट्सवेल्ड]], [[ओव्हराईजल|डेवेंटर]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1142504.html ६७५] || १७ जून २०१८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|NED}} [[ओव्हराईजल|स्पोर्टपार्क हेट स्कूट्सवेल्ड]], [[ओव्हराईजल|डेवेंटर]] || बरोबरीत
|- 
| ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1140992.html ६७८] || २७ जून २०१८ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} || rowspan=4 |
|- 
| ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1140993.html ६८०] || २९ जून २०१८ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}}
|- 
| ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1150143.html ६९६] || २० ऑगस्ट २०१८ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[आयर्लंड|माघेरमासन]] || {{cr|AFG|२०१३}}
|- 
| ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1150144.html ६९७] || २२ ऑगस्ट २०१८ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[आयर्लंड|माघेरमासन]] || {{cr|AFG|२०१३}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1172506.html ७४०] || १३ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|OMA}} || {{flagicon|OMA}} [[अल् अमारत क्रिकेट मैदान|अल् अमारत क्रिकेट मैदान क्र.१]], [[मस्कत]] || {{cr|IRE}} || rowspan=3 | [[२०१८-१९ ओमान ट्वेंटी२० चौरंगी मालिका|२०१९ ओमान चौरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1172508.html ७४२] || १५ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|OMA}} [[अल् अमारत क्रिकेट मैदान|अल् अमारत क्रिकेट मैदान क्र.१]], [[मस्कत]] || {{cr|SCO}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1172509.html ७४३] || १७ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|NED}} || {{flagicon|OMA}} [[अल् अमारत क्रिकेट मैदान|अल् अमारत क्रिकेट मैदान क्र.१]], [[मस्कत]] || {{cr|IRE}}
|- 
| ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168112.html ७४५] || २१ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, देहरादून|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || {{cr|AFG|२०१३}} || rowspan=5 |
|- 
| ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168113.html ७४६] || २३ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, देहरादून|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || {{cr|AFG|२०१३}}
|- 
| ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168114.html ७४७] || २४ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, देहरादून|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || {{cr|AFG|२०१३}} 
|- 
| ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168521.html ८२५] || १२ जुलै २०१९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[आयर्लंड|माघेरमासन]] || {{cr|IRE}} 
|- 
| ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168522.html ८३१] || १४ जुलै २०१९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[आयर्लंड|माघेरमासन]] || {{cr|ZIM}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1200426.html ८८५] || १७ सप्टेंबर २०१९ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} || rowspan=3 | [[२०१९-२० आयर्लंड तिरंगी मालिका|२०१९ आयर्लंड तिरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1200427.html ८८७] || १८ सप्टेंबर २०१९ || {{cr|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NED}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1200429.html ८९१] || २० सप्टेंबर २०१९ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197521.html ९११] || ५ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|NED}} || {{flagicon|OMA}} [[अल् अमारत क्रिकेट मैदान|अल् अमारत क्रिकेट मैदान क्र.१]], [[मस्कत]] || {{cr|IRE}} || rowspan=4 | [[२०१९–२० ओमान पंचकोनी मालिका|२०१९ ओमान पंचकोनी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197522.html ९१७] || ६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|OMA}} || {{flagicon|OMA}} [[अल् अमारत क्रिकेट मैदान|अल् अमारत क्रिकेट मैदान क्र.१]], [[मस्कत]] || {{cr|OMA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197525.html ९२१] || ७ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|HKG}} || {{flagicon|OMA}} [[अल् अमारत क्रिकेट मैदान|अल् अमारत क्रिकेट मैदान क्र.१]], [[मस्कत]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197526.html ९२३] || ९ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|NEP}} || {{flagicon|OMA}} [[अल् अमारत क्रिकेट मैदान|अल् अमारत क्रिकेट मैदान क्र.१]], [[मस्कत]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1199500.html ९३६] || १८ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|HKG}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|IRE}} || rowspan=8 | [[२०२० ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पात्रता|२०२१ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1199507.html ९४४] || १९ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|UAE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1199514.html ९५२] || २१ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|OMA}} || {{flagicon|UAE}} [[टॉलरन्स ओव्हल]], [[अबु धाबी]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1199523.html ९६१] || २३ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|CAN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1199530.html ९६८] || २५ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|JER}} || {{flagicon|UAE}} [[टॉलरन्स ओव्हल]], [[अबु धाबी]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1199533.html ९७२] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|NGR}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1199546.html ९९४] || १ नोव्हेंबर २०१९ || {{cr|NED}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|NED}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1199548.html ९९६] || २ नोव्हेंबर २०१९ || {{cr|NAM}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}}
|-  
| ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1203676.html १०२८] || १५ जानेवारी २०२० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ग्रेनेडा]] || {{cr|IRE}} || rowspan=8 |  
|-  
| ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1203677.html १०२९] || १८ जानेवारी २०२० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[वॉर्नर पार्क]], [[बासेतेर]] || अनिर्णित
|-  
| ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1203678.html १०३०] || १९ जानेवारी २०२० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[वॉर्नर पार्क]], [[बासेतेर]] || {{cr|WIN}}
|- 
| ९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1216416.html १०७७] || ६ मार्च २०२० || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|AFG|२०१३}}
|- 
| ९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1216417.html १०७९] || ८ मार्च २०२० || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|AFG|२०१३}}
|- 
| ९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1216418.html १०८३] || १० मार्च २०२० || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || बरोबरीत
|-  
| ९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251953.html ११९४] || १९ जुलै २०२१ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|SA}}
|-  
| १०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251954.html ११९७] || २२ जुलै २०२१ || {{cr|SA}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|SA}}
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|-  
| १०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251955.html १२०१] || २४ जुलै २०२१ || {{cr|SA}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|SA}} || rowspan=9 |  
|-  
| १०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1272373.html १२४१] || २७ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|ZIM}}
|-  
| १०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1272374.html १२४२] || २९ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}}
|-  
| १०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1272375.html १२४४] || १ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[आयर्लंड|माघेरमासन]] || {{cr|IRE}}
|-  
| १०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1272376.html १२४८] || २ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[आयर्लंड|माघेरमासन]] || {{cr|IRE}}
|-  
| १०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1272377.html १२५६] || ४ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[आयर्लंड|माघेरमासन]] || {{cr|ZIM}}
|-  
| १०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1280060.html १२८६] || ७ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी अकादमी|आयसीसी अकादमी मैदान]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}}
|-  
| १०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1280061.html १२८९] || ८ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी अकादमी|आयसीसी अकादमी मैदान]], [[दुबई]] || {{cr|UAE}}
|-  
| १०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1280062.html १२९४] || १० ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी अकादमी|आयसीसी अकादमी मैदान]], [[दुबई]] || {{cr|UAE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ११० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273714.html १३१२] || १८ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|NED}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|IRE}} || rowspan=3 | [[२०२१ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273719.html १३३१] || २० ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ११२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273714.html १३४२] || २२ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|NAM}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|NAM}}
|- 
| ११३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1291187.html १४५१] || २२ डिसेंबर २०२१ || {{flagicon|USA}} [[अमेरिका क्रिकेट संघ|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क]], [[फ्लोरिडा|लॉडरहिल]] || {{flagicon|USA}} [[अमेरिका क्रिकेट संघ|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] || rowspan=2 |  
|- 
| ११४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1291188.html १४५२] || २३ डिसेंबर २०२१ || {{flagicon|USA}} [[अमेरिका क्रिकेट संघ|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क]], [[फ्लोरिडा|लॉडरहिल]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ११५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1299594.html १४६१] || १२ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|OMA}} || {{flagicon|OMA}} [[अल् अमारत क्रिकेट मैदान|अल् अमारत क्रिकेट मैदान क्र.१]], [[मस्कत]] || {{cr|IRE}} || rowspan=3 | [[२०२१-२२ ओमान चौरंगी मालिका|२०२२ ओमान चौरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ११६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1299592.html १४६२] || १३ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|OMA}} [[अल् अमारत क्रिकेट मैदान|अल् अमारत क्रिकेट मैदान क्र.१]], [[मस्कत]] || {{cr|UAE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ११७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1299596.html १४६५] || १४ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|NEP}} || {{flagicon|OMA}} [[अल् अमारत क्रिकेट मैदान|अल् अमारत क्रिकेट मैदान क्र.१]], [[मस्कत]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ११८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1299568.html १४७२] || १८ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|OMA}} [[अल् अमारत क्रिकेट मैदान|अल् अमारत क्रिकेट मैदान क्र.१]], [[मस्कत]] || {{cr|UAE}} || rowspan=5 | [[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक अ गट पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ११९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1299573.html १४७६] || १९ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|BHR}} || {{flagicon|OMA}} [[अल् अमारत क्रिकेट मैदान|अल् अमारत क्रिकेट मैदान क्र.२]], [[मस्कत]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1299574.html १४८१] || २१ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|GER}} || {{flagicon|OMA}} [[अल् अमारत क्रिकेट मैदान|अल् अमारत क्रिकेट मैदान क्र.१]], [[मस्कत]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1299581.html १४८७] || २२ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|OMA}} || {{flagicon|OMA}} [[अल् अमारत क्रिकेट मैदान|अल् अमारत क्रिकेट मैदान क्र.२]], [[मस्कत]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1299585.html १४९०] || २४ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|OMA}} [[अल् अमारत क्रिकेट मैदान|अल् अमारत क्रिकेट मैदान क्र.१]], [[मस्कत]] || {{cr|UAE}}
|- 
| १२३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303307.html १५८०] || २६ जून २०२२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} || rowspan=12 |
|- 
| १२४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303307.html १५८६] || २८ जून २०२२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}}
|-  
| १२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303312.html १६७३] || १८ जुलै २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|NZ}}
|-  
| १२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303313.html १६७८] || २० जुलै २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|NZ}}
|-  
| १२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303314.html १६७९] || २२ जुलै २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|NZ}}
|-  
| १२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303315.html १७२१] || ३ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|SA}}
|-  
| १२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303316.html १७२४] || ५ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|SA}}
|- 
| १३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1307159.html १७२७] || ९ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}}
|- 
| १३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1307160.html १७२९] || ११ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}}
|- 
| १३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1307161.html १७३१] || १२ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}}
|- 
| १३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1307162.html १७३६] || १५ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}}
|- 
| १३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1307163.html १७३८] || १७ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298138.html १८२८] || १७ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|ZIM}} || rowspan=7 | [[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298141.html १८३३] || १९ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298145.html १८३७] || २१ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298149.html १८४१] || २३ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298154.html १८४६] || २६ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298165.html १८५५] || ३१ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298171.html १८६२] || ४ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|NZ}}
|-  
| १४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348323.html १९८७] || १२ जानेवारी २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} || rowspan=6 |
|-  
| १४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348324.html १९८८] || १४ जानेवारी २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}}
|-  
| १४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348325.html १९८९] || १५ जानेवारी २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}}
|-  
| १४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1355720.html २०३४] || २७ मार्च २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[झहूर अहमद चौधरी मैदान]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|BAN}}
|-  
| १४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1355721.html २०३७] || २९ मार्च २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[झहूर अहमद चौधरी मैदान]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|BAN}}
|-  
| १४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1355722.html २०३८] || ३१ मार्च २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[झहूर अहमद चौधरी मैदान]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|IRE}}  
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1383069.html २१४८] || २० जुलै २०२३ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|SCO}} [[एडिनबरा|गोल्डनएकर आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[एडिनबरा]] || {{cr|IRE}} || rowspan=5 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1383071.html २१५०] || २१ जुलै २०२३ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|SCO}} [[दि ग्रँज क्लब आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[एडिनबरा]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1383074.html २१५७] || २३ जुलै २०२३ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|SCO}} [[दि ग्रँज क्लब आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[एडिनबरा]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1383079.html २१६२] || २४ जुलै २०२३ || {{cr|JER}} || {{flagicon|SCO}} [[एडिनबरा|गोल्डनएकर आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[एडिनबरा]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1383088.html २१८०] || २८ जुलै २०२३ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[दि ग्रँज क्लब आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[एडिनबरा]] || {{cr|SCO}}
|-  
| १५३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384634.html २२००] || १८ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान|द व्हिलेज]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} || rowspan=11 |
|-  
| १५४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384637.html २२०८] || २० ऑगस्ट २०२३ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान|द व्हिलेज]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} 
|-  
| १५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1408103.html २३८४] || ७ डिसेंबर २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}}
|-  
| १५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1408104.html २३८८] || ९ डिसेंबर २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}}
|-  
| १५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1408105.html २३९१] || १० डिसेंबर २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}}
|-  
| १५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1416084.html २५२१] || १५ मार्च २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|IRE}}
|-  
| १५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1416085.html २५२६] || १७ मार्च २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|AFG|२०१३}}
|-  
| १६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1416086.html २५२९] || १८ मार्च २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|AFG|२०१३}}
|-  
| १६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426830.html २६०१] || १० मे २०२४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}}
|-  
| १६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426831.html २६०९] || १२ मे २०२४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426832.html २६१०] || १४ मे २०२४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1428152.html २६१२] || १९ मे २०२४ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क वेस्टव्हलीट]], [[वूरबर्ग]] || {{cr|IRE}} || rowspan=3 | [[२०२४ नेदरलँड टी२०आ तिरंगी मालिका|२०२४ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1428155.html २६१५] || २३ मे २०२४ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क वेस्टव्हलीट]], [[वूरबर्ग]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1428156.html २६१९] || २४ मे २०२४ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क वेस्टव्हलीट]], [[वूरबर्ग]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १६७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415708.html २६३९] || ५ जून २०२४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|USA}} [[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[नासाउ काउंटी (न्यू यॉर्क)|नासाउ काऊंटी, न्यू यॉर्क]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १६८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415713.html २६४४] || ७ जून २०२४ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|USA}} [[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[नासाउ काउंटी (न्यू यॉर्क)|नासाउ काऊंटी]], [[न्यू यॉर्क]] || {{cr|CAN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १६९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415736.html २६९७] || १६ जून २०२४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क|सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[लॉडरहिल (फ्लोरिडा)|लॉडरहिल]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1431086.html २८६९] || २७ सप्टेंबर २०२४ || {{cr|SA}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|SA}} || rowspan=16 |
|-  
| १७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1431087.html २८७६] || २९ सप्टेंबर २०२४ || {{cr|SA}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|IRE}}
|-  
| १७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1467704.html ३०९८] || २२ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || अनिर्णित
|-  
| १७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1467705.html ३१०१] || २३ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}}
|-  
| १७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1467706.html ३१०३] || २५ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || अनिर्णित
|-  
| १७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1472516.html ३२३८] || १५ जून २०२५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ब्रिडी]] || {{cr|WIN}}
|-  
| १७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1448360.html ३४६१] || १७ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान|द व्हिलेज]], [[डब्लिन]] || {{cr|ENG}}
|-  
| १७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1448362.html ३४६७] || २१ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान|द व्हिलेज]], [[डब्लिन]] || {{cr|ENG}}
|-  
| १७८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506014.html ३५९१] || २७ नोव्हेंबर २०२५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|IRE}}
|-  
| १७९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506015.html ३५९४] || २९ नोव्हेंबर २०२५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|BAN}}
|-  
| १८० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506016.html ३६०१] || २ डिसेंबर २०२५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|BAN}}
|-  
| १८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1519136.html ३६६६] || २३ जानेवारी २०२६ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|UAE}} [[द सेव्हन्स स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}}
|-  
| १८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1519137.html ३६६८] || २५ जानेवारी २०२६ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|UAE}} [[द सेव्हन्स स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}}
|-  
| १८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1519138.html ३६७०] || २६ जानेवारी २०२६ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|UAE}} [[द सेव्हन्स स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|ITA}}
|- 
| १८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1519139.html ३६७४] || २९ जानेवारी २०२६ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}}
|- 
| १८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1519140.html ३६७७] || ३१ जानेवारी २०२६ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १८६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512724.html ३६८९] || ८ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} || rowspan=3 | [[२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १८७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512732.html ३६९८] || ११ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १८८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512740.html ३७०८] || १४ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|OMA}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीझ क्रीडा क्लब क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IRE}}
|-  
| १८९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528548.html ३९९३] || २६ जून २०२६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=2 |
|-  
| १९० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528549.html ४००४] || २८ जून २०२६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}}
|}

{{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}}

[[वर्ग:आयर्लंडमधील क्रिकेट]]</text>
      <sha1>dr2dg4wthbnebe2dw2aqavjxqnzizqf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>आयर्लंड महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>318660</id>
    <revision>
      <id>2721711</id>
      <parentid>2705947</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T15:09:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* यादी */</comment>
      <origin>2721711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57383" sha1="quscw09vd3880gzvbv17atcrl977j0q" xml:space="preserve">खालील यादी आयर्लंड महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. आयर्लंडने २७ जून २००८ रोजी वेस्ट इंडीज विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला.

== सुची ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:75px&quot; | चिन्ह
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:350px&quot; | अर्थ
|-
! scope=&quot;row&quot; |सामना क्र.
| आयर्लंडने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; |महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
| आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; | तारीख
| सामन्याची तारीख
|-
! scope=&quot;row&quot; |विरुद्ध संघ
| ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव
|-
! scope=&quot;row&quot; | स्थळ
| कोणत्या मैदानावर सामना झाला
|-
! scope=&quot;row&quot; | विजेता
| सामन्याचा विजेता/अनिर्णित
|-
| bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित
|}
==यादी== 
{| class=&quot;wikitable ubsortable&quot; style=&quot;text-align:left; white-space:nowrap&quot;
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|-  
| १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/351357.html १३] || २७ जून २००८ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[डब्लिन|रश क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन|रश]] || {{crw|WIN}} || rowspan=3 |  
|-  
| २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/351361.html १६] || १ ऑगस्ट २००८ || {{crw|SA}} || {{flagicon|ENG}} [[वेलिंग्टन कॉलेज मैदान]], [[बर्कशायर|क्रोथॉर्न]] || {{crw|SA}}
|-  
| ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/403419.html २२] || २५ मे २००९ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[डब्लिन|द वाईनयार्ड]], [[डब्लिन]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/403412.html २३] || २८ मे २००९ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|PAK}} || rowspan=2 | [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २००९|२००९ महिला आर.एस.ए. ट्वेंटी२० चषक]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/403415.html २४] || २९ मे २००९ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[ऑब्झरवेट्री लेन]], [[डब्लिन]] || {{crw|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/410398.html ४४] || ६ ऑगस्ट २००९ || {{crw|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[ऑब्झरवेट्री लेन]], [[डब्लिन]] || {{crw|IRE}} || [[२००९ युरोपियन महिला टी२० अजिंक्यपद स्पर्धा|२००९ युरोप महिला ट्वेंटी२० अजिंक्यपद चषक]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/471295.html ८२] || १४ ऑक्टोबर २०१० || {{crw|SRI}} || {{flagicon|SA}} [[पॉचेफस्ट्रूम|उत्तर-पश्चिम विद्यापीठ मैदान क्र.२]], [[पॉचेफस्ट्रूम]] || {{crw|SRI}} || rowspan=3 | [[२०१०-११ आयसीसी महिला क्रिकेट चॅलेंज|२०१० महिला ट्वेंटी२० चॅलेंज]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/471297.html ८४] || १६ ऑक्टोबर २०१० || {{crw|PAK}} || {{flagicon|SA}} [[पॉचेफस्ट्रूम|उत्तर-पश्चिम विद्यापीठ मैदान क्र.२]], [[पॉचेफस्ट्रूम]] || {{crw|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/471300.html ८८] || १६ ऑक्टोबर २०१० || {{crw|NED}} || {{flagicon|SA}} [[पॉचेफस्ट्रूम|विटरॅंड क्रिकेट मैदान]], [[पॉचेफस्ट्रूम]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/499430.html १०४] || २४ एप्रिल २०११ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|SRI}} [[कोलंबो|कोल्ट्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[कोलंबो]] || {{crw|PAK}} || [[२०११ महिला चौरंगी मालिका|२०११ श्रीलंका महिला चौरंगी मालिका]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/523711.html ११५] || १५ ऑगस्ट २०११ || {{crw|NED}} || {{flagicon|NED}} [[उट्रेख्त (शहर)|कॅंपाँग क्रिकेट क्लब मैदान]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]] || {{crw|IRE}} || [[२०११ युरोपियन महिला टी२० अजिंक्यपद स्पर्धा|२०११ युरोप महिला ट्वेंटी२० अजिंक्यपद चषक]]
|-  
| १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/527767.html ११६] || २० ऑगस्ट २०११ || {{crw|NED}} || {{flagicon|NED}} [[उट्रेख्त (शहर)|कॅंपाँग क्रिकेट क्लब मैदान]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]] || {{crw|IRE}} || rowspan=3 | 
|-  
| १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/527768.html ११७] || २० ऑगस्ट २०११ || {{crw|NED}} || {{flagicon|NED}} [[उट्रेख्त (शहर)|कॅंपाँग क्रिकेट क्लब मैदान]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]] || {{crw|IRE}} 
|-  
| १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565835.html १४९] || २३ जून २०१२ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लेस्टरशायर|हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लेस्टरशायर|लोघोब्रो]] || {{crw|ENG}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567401.html १५२] || २८ ऑगस्ट २०१२ || {{crw|BAN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{crw|BAN}} || rowspan=2 | [[२०१२ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका|२०१२ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका]]  
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/555897.html १५३] || २९ ऑगस्ट २०१२ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{crw|PAK}}
|-  
| १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/639136.html २०२] || ८ जुलै २०१३ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[वेस्ट मिडलंड्स|मोसली क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वेस्ट मिडलंड्स|सोलिहुल]] || {{crw|PAK}} || rowspan=3 | 
|-  
| १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/639137.html २०३] || ८ जुलै २०१३ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[वेस्ट मिडलंड्स|मोसली क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वेस्ट मिडलंड्स|सोलिहुल]] || {{crw|PAK}}
|-  
| १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/644941.html २०४] || १६ जुलै २०१३ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[डब्लिन|वाय.एम.सी.ए. क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/550291.html २०५] || २७ जुलै २०१३ || {{crw|SRI}} || {{flagicon|IRE}} [[डब्लिन|मेरीन क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|SRI}} || rowspan=2 | [[२०१३ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२० पात्रता|२०१४ आय.सी.सी. महिला विश्व ट्वेंटी२० पात्रता]]  
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/550299.html २०६] || २९ जुलै २०१३ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[डब्लिन|वाय.एम.सी.ए. क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/698985.html २२५] || १९ जानेवारी २०१४ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|QAT}} [[वेस्ट एण्ड पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दोहा]] || {{crw|IRE}} || rowspan=4 | [[२०१३-१४ कतार पीसीबी महिला तिरंगी मालिका#महिला टी२०आ मालिका|२०१४ पीसीबी महिला तिरंगी मालिका]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/698987.html २२६] || २० जानेवारी २०१४ || {{crw|RSA}} || {{flagicon|QAT}} [[वेस्ट एण्ड पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दोहा]] || {{crw|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/698989.html २२७] || २० जानेवारी २०१४ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|QAT}} [[वेस्ट एण्ड पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दोहा]] || {{crw|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/698991.html २२८] || २२ जानेवारी २०१४ || {{crw|RSA}} || {{flagicon|QAT}} [[वेस्ट एण्ड पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दोहा]] || {{crw|RSA}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682975.html २५१] || २५ मार्च २०१४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{crw|NZ}} || rowspan=5 | [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०१३-१४|२०१४ आय.सी.सी. महिला विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682983.html २५५] || २७ मार्च २०१४ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{crw|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682991.html २५९] || २९ मार्च २०१४ || {{crw|SA}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{crw|SA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682999.html २६३] || ३१ मार्च २०१४ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{crw|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/718467.html २७१] || ३ एप्रिल २०१४ || {{crw|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{crw|BAN}}
|-  
| ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/765969.html २८१] || ९ सप्टेंबर २०१४ || {{crw|SA}} || {{flagicon|ENG}} [[वेस्ट मिडलंड्स|मोसली क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वेस्ट मिडलंड्स|सोलिहुल]] || {{crw|SA}} || rowspan=6 | 
|-  
| ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/765971.html २८२] || ९ सप्टेंबर २०१४ || {{crw|SA}} || {{flagicon|ENG}} [[वेस्ट मिडलंड्स|मोसली क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वेस्ट मिडलंड्स|सोलिहुल]] || {{crw|SA}}
|-  
| ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/765973.html २८३] || १० सप्टेंबर २०१४ || {{crw|SA}} || {{flagicon|ENG}} [[वेस्ट मिडलंड्स|मोसली क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वेस्ट मिडलंड्स|सोलिहुल]] || {{crw|SA}}
|-  
| ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/798615.html ३१०] || १९ ऑगस्ट २०१५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IRE}} [[डब्लिन|वाय.एम.सी.ए. क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|AUS}}
|-  
| ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/798619.html ३११] || २१ ऑगस्ट २०१५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IRE}} [[डब्लिन|वाय.एम.सी.ए. क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|AUS}}
|-  
| ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/798621.html ३१२] || २२ ऑगस्ट २०१५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IRE}} [[डब्लिन|वाय.एम.सी.ए. क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/881755.html ३२४] || ५ डिसेंबर २०१५ || {{crw|BAN}} || {{flagicon|THA}} [[तेर्डथाई क्रिकेट मैदान]], [[बँकॉक]] || {{crw|IRE}} || [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०१५-१६|२०१६ आय.सी.सी. महिला विश्व ट्वेंटी२० पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951383.html ३४४] || १८ मार्च २०१६ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{crw|NZL}} || rowspan=4 | [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०१५-१६|२०१६ आय.सी.सी. महिला विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951391.html ३४८] || २० मार्च २०१६ || {{crw|SRI}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{crw|SRI}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951397.html ३५१] || २३ मार्च २०१६ || {{crw|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{crw|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951405.html ३५५] || २६ मार्च २०१६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[फिरोजशाह कोटला मैदान]], [[दिल्ली]] || {{crw|AUS}}
|-  
| ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/962019.html ३६६] || १ ऑगस्ट २०१६ || {{crw|SA}} || {{flagicon|IRE}} [[डब्लिन|वाय.एम.सी.ए. क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|SA}} || rowspan=7 |  
|-  
| ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/962021.html ३६७] || ३ ऑगस्ट २०१६ || {{crw|SA}} || {{flagicon|IRE}} [[डब्लिन|वाय.एम.सी.ए. क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|IRE}}
|-  
| ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/962023.html ३६८] || ५ सप्टेंबर २०१६ || {{crw|BAN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[उत्तर आयर्लंड|माघेरमासन]] || {{crw|IRE}}
|-  
| ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1145890.html ४२५] || ६ जून २०१८ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[डब्लिन|वाय.एम.सी.ए. क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|NZ}}
|-  
| ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1145894.html ४३८] || २८ जून २०१८ || {{crw|BAN}} || {{flagicon|IRE}} [[डब्लिन|वाय.एम.सी.ए. क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|BAN}}
|-  
| ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1145895.html ४४०] || २९ जून २०१८ || {{crw|BAN}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|BAN}}
|-  
| ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1145896.html ४४१] || १ जुलै २०१८ || {{crw|BAN}} || {{flagicon|IRE}} [[सिडनी परेड]], [[डब्लिन]] || {{crw|BAN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1147717.html ४४३] || ७ जुलै २०१८ || {{crw|THA}} || {{flagicon|NED}} [[कॅंपॉंग क्रिकेट क्लब]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]] || {{crw|IRE}} || rowspan=5 | [[२०१८ महिला टी२० क्रिकेट विश्वचषक पात्रता|२०१८ आय.सी.सी. महिला विश्व ट्वेंटी२० पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1147722.html ४४८] || ८ जुलै २०१८ || {{crw|SCO}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[नूर्द-हॉलंड|ॲम्स्टलवीन]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1147726.html ४५२] || १० जुलै २०१८ || {{crw|UGA}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[नूर्द-हॉलंड|ॲम्स्टलवीन]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1147729.html ४५५] || १२ जुलै २०१८ || {{crw|PNG}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[नूर्द-हॉलंड|ॲम्स्टलवीन]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1147736.html ४६२] || १४ जुलै २०१८ || {{crw|BAN}} || {{flagicon|NED}} [[कॅंपॉंग क्रिकेट क्लब]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]] || {{crw|BAN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1150538.html ५१९] || ११ नोव्हेंबर २०१८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[गयाना]] || {{crw|AUS}} || rowspan=4 | [[२०१८ महिला टी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०१८ आय.सी.सी. महिला विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1150541.html ५२२] || १३ नोव्हेंबर २०१८ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[गयाना]] || {{crw|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1150545.html ५२६] || १५ नोव्हेंबर २०१८ || {{crw|IND}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[गयाना]] || {{crw|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1150550.html ५३१] || १७ नोव्हेंबर २०१८ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[गयाना]] || {{crw|NZ}}
|-  
| ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185154.html ६६३] || २६ मे २०१९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[डब्लिन|वाय.एम.सी.ए. क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|WIN}} || rowspan=3 |  
|-  
| ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185155.html ६६४] || २८ मे २०१९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[सिडनी परेड]], [[डब्लिन]] || {{crw|WIN}}
|-  
| ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185156.html ६६५] || २९ मे २०१९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[सिडनी परेड]], [[डब्लिन]] || {{crw|WIN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190744.html ७१५] || ८ ऑगस्ट २०१९ || {{crw|NED}} || {{flagicon|NED}} [[ओव्हराईजल|स्पोर्टपार्क हेट स्कूझ्तवेल्ड]], [[ओव्हराईजल|डेव्हेंटर]] || {{crw|IRE}} || rowspan=6 | [[२०१९ नेदरलँड्स चौरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190747.html ७१८] || ९ ऑगस्ट २०१९ || {{crw|THA}} || {{flagicon|NED}} [[ओव्हराईजल|स्पोर्टपार्क हेट स्कूझ्तवेल्ड]], [[ओव्हराईजल|डेव्हेंटर]] || {{crw|THA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190749.html ७२०] || १० ऑगस्ट २०१९ || {{crw|SCO}} || {{flagicon|NED}} [[ओव्हराईजल|स्पोर्टपार्क हेट स्कूझ्तवेल्ड]], [[ओव्हराईजल|डेव्हेंटर]] || {{crw|SCO}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190751.html ७२२] || १२ ऑगस्ट २०१९ || {{crw|NED}} || {{flagicon|NED}} [[ओव्हराईजल|स्पोर्टपार्क हेट स्कूझ्तवेल्ड]], [[ओव्हराईजल|डेव्हेंटर]] || अनिर्णित
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190752.html ७२३] || १३ ऑगस्ट २०१९ || {{crw|THA}} || {{flagicon|NED}} [[ओव्हराईजल|स्पोर्टपार्क हेट स्कूझ्तवेल्ड]], [[ओव्हराईजल|डेव्हेंटर]] || {{crw|THA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190754.html ७२५] || १४ ऑगस्ट २०१९ || {{crw|SCO}} || {{flagicon|NED}} [[ओव्हराईजल|स्पोर्टपार्क हेट स्कूझ्तवेल्ड]], [[ओव्हराईजल|डेव्हेंटर]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197050.html ७३५] || ३१ ऑगस्ट २०१९ || {{crw|NAM}} || {{flagicon|SCO}} [[स्कॉटलंड|लॉचलॅन्ड्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[स्कॉटलंड|आर्ब्रोथ]] || {{crw|IRE}} || rowspan=5 | [[२०१९ महिला ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पात्रता|२०२० आय.सी.सी. महिला विश्व ट्वेंटी२० पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197053.html ७३८] || १ सप्टेंबर २०१९ || {{crw|NED}} || {{flagicon|SCO}} [[फोर्टहिल क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डंडी]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197055.html ७४१] || ३ सप्टेंबर २०१९ || {{crw|THA}} || {{flagicon|SCO}} [[फोर्टहिल क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डंडी]] || {{crw|THA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197059.html ७४७] || ५ सप्टेंबर २०१९ || {{crw|BAN}} || {{flagicon|SCO}} [[फोर्टहिल क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डंडी]] || {{crw|BAN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197063.html ७५३] || ७ सप्टेंबर २०१९ || {{crw|PNG}} || {{flagicon|SCO}} [[फोर्टहिल क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डंडी]] || {{crw|IRE}}
|-  
| ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1262918.html ८९२] || २४ मे २०२१ || {{crw|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{crw|SCO}} || rowspan=7 |  
|-  
| ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1262917.html ८९३] || २५ मे २०२१ || {{crw|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{crw|IRE}}
|-  
| ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1262919.html ८९४] || २६ मे २०२१ || {{crw|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{crw|IRE}}
|-  
| ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1262920.html ८९५] || २७ मे २०२१ || {{crw|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{crw|IRE}}
|-  
| ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1268757.html ९२१] || २६ जुलै २०२१ || {{crw|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|IRE}}
|-  
| ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1268759.html ९२२] || २९ जुलै २०२१ || {{crw|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|IRE}}
|-  
| ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1268760.html ९२३] || ३० जुलै २०२१ || {{crw|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|NED}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1274596.html ९३०] || २६ ऑगस्ट २०२१ || {{crw|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[स्पेन|कार्टनेगा]] || {{crw|IRE}} || rowspan=4 | [[२०२१ महिला ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२३ आय.सी.सी. महिला ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1274601.html ९३३] || २७ ऑगस्ट २०२१ || {{crw|SCO}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[स्पेन|कार्टनेगा]] || {{crw|SCO}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1274608.html ९३८] || २९ ऑगस्ट २०२१ || {{crw|FRA}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[स्पेन|कार्टनेगा]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1274609.html ९४०] || ३० ऑगस्ट २०२१ || {{crw|NED}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[स्पेन|कार्टनेगा]] || {{crw|IRE}}
|-  
| ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1316642.html १०९०] || ३ जून २०२२ || {{crw|SA}} || {{flagicon|IRE}} [[सिडनी परेड]], [[डब्लिन]] || {{crw|IRE}} || rowspan=3 |  
|-  
| ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1316643.html १०९१] || ६ जून २०२२ || {{crw|SA}} || {{flagicon|IRE}} [[सिडनी परेड]], [[डब्लिन]] || {{crw|SA}}
|-  
| ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1316644.html १०९२] || ८ जून २०२२ || {{crw|SA}} || {{flagicon|IRE}} [[सिडनी परेड]], [[डब्लिन]] || {{crw|SA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317636.html ११६५] || १७ जुलै २०२२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[उत्तर आयर्लंड|माघेरमासन]] || {{crw|AUS}} || rowspan=3 | [[२०२२ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317637.html ११६६] || १९ जुलै २०२२ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[उत्तर आयर्लंड|माघेरमासन]] || {{crw|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317638.html ११६७] || २१ जुलै २०२२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[उत्तर आयर्लंड|माघेरमासन]] || {{crw|AUS}}
|-   
| ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1330807.html १२०२] || ५ सप्टेंबर २०२२ || {{crw|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[दि ग्रँज क्लब आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[एडिनबरा]] || {{crw|IRE}} || rowspan=2 | 
|-   
| ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1330808.html १२०३] || ६ सप्टेंबर २०२२ || {{crw|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[दि ग्रँज क्लब आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[एडिनबरा]] || {{crw|IRE}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1331385.html १२२०] || १८ सप्टेंबर २०२२ || {{crw|BAN}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{crw|BAN}} || rowspan=5 | [[२०२२ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक पात्रता|२०२३ आय.सी.सी. महिला ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1331391.html १२२५] || १९ सप्टेंबर २०२२ || {{flagicon|USA}} [[अमेरिका राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] || {{flagicon|UAE}} [[टॉलरन्स ओव्हल]], [[अबुधाबी]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1331394.html १२२७] || २१ सप्टेंबर २०२२ || {{crw|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[टॉलरन्स ओव्हल]], [[अबुधाबी]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1331396.html १२३०] || २३ सप्टेंबर २०२२ || {{crw|ZIM}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1331401.html १२३६] || २५ सप्टेंबर २०२२ || {{crw|BAN}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{crw|BAN}}
|-  
| ९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1308236.html १२९३] || १२ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{crw|IRE}} || rowspan=3 | 
|-  
| ९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1308237.html १३००] || १४ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{crw|PAK}}
|-  
| ९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1308238.html १३०४] || १६ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{crw|IRE}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1338045.html १३६१] || १३ फेब्रुवारी २०२३ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|SA}} [[बोलँड पार्क]], [[पार्ल]] || {{crw|ENG}} || rowspan=2 | [[२०२३ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|२०२३ आय.सी.सी. महिला ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1338049.html १३६५] || १५ फेब्रुवारी २०२३ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|SA}} [[न्यूलँड्स क्रिकेट मैदान|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केपटाउन]] || {{crw|PAK}}
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| १०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1338052.html १३६८] || १७ फेब्रुवारी २०२३ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|SA}} [[न्यूलँड्स क्रिकेट मैदान|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केपटाउन]] || {{crw|WIN}} || rowspan=2 | [[२०२३ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|२०२३ आय.सी.सी. महिला ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १०२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1338057.html १३७३] || २० फेब्रुवारी २०२३ || {{crw|IND}} || {{flagicon|SA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{crw|IND}}
|-  
| १०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1378194.html १५०४] || ४ जुलै २०२३ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी क्रिकेट मैदान]], [[सेंट लुसिया|ग्रॉस इस्लेट]] || {{crw|WIN}} || rowspan=14 |  
|-  
| १०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1378195.html १५०६] || ६ जुलै २०२३ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी क्रिकेट मैदान]], [[सेंट लुसिया|ग्रॉस इस्लेट]] || {{crw|WIN}}
|-  
| १०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1378196.html १५०९] || ८ जुलै २०२३ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी क्रिकेट मैदान]], [[सेंट लुसिया|ग्रॉस इस्लेट]] || {{crw|WIN}}
|-  
| १०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1378200.html १५३२] || १४ ऑगस्ट २०२३ || {{crw|NED}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[नूर्द-हॉलंड|ॲम्स्टलवीन]] || {{crw|IRE}}
|-  
| १०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1378201.html १५३३] || १६ ऑगस्ट २०२३ || {{crw|NED}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[नूर्द-हॉलंड|ॲम्स्टलवीन]] || {{crw|IRE}}
|-  
| १०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1378202.html १५३४] || १७ ऑगस्ट २०२३ || {{crw|NED}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[नूर्द-हॉलंड|ॲम्स्टलवीन]] || {{crw|IRE}}
|-  
| १०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1403686.html १६८७] || २३ ऑक्टोबर २०२३ || {{crw|SCO}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग्स क्रिकेट ग्राउंड|डेझर्ट स्प्रिंग्स क्रिकेट मैदान]], [[आल्मेरिया]] || {{crw|IRE}}
|-  
| ११० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1403687.html १६८८] || २४ ऑक्टोबर २०२३ || {{crw|SCO}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग्स क्रिकेट ग्राउंड|डेझर्ट स्प्रिंग्स क्रिकेट मैदान]], [[आल्मेरिया]] || {{crw|SCO}}
|-  
| १११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415983.html १७४३] || २६ जानेवारी २०२४ || {{crw|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{crw|IRE}}
|-  
| ११२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415984.html १७४६] || २८ जानेवारी २०२४ || {{crw|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{crw|IRE}}
|-  
| ११३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415985.html १७४८] || ३० जानेवारी २०२४ || {{crw|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{crw|IRE}}
|-  
| ११४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415986.html १७४९] || १ फेब्रुवारी २०२४ || {{crw|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{crw|IRE}}
|-  
| ११५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415987.html १७५०] || २ फेब्रुवारी २०२४ || {{crw|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{crw|IRE}}
|-  
| ११६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1429008.html १८२२] || १८ एप्रिल २०२४ || {{crw|THA}} || {{flagicon|UAE}} [[द सेव्हन्स स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ११७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425639.html १८४३] || २५ एप्रिल २०२४ || {{crw|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{crw|IRE}} || rowspan=5 | [[२०२४ आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. महिला ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ११८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425647.html १८५८] || २९ एप्रिल २०२४ || {{crw|ZIM}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ११९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425652.html १८६५] || १ मे २०२४ || {{crw|VAN}} || {{flagicon|UAE}} [[टॉलरन्स ओव्हल]], [[अबुधाबी]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| १२० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425657.html १८७३] || ३ मे २०२४ || {{crw|NED}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| १२१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425658.html १८७८] || ५ मे २०२४ || {{crw|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{crw|SCO}}
|-  
| १२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1430812.html १९८६] || ११ ऑगस्ट २०२४ || {{crw|SL}} || {{flagicon|IRE}} [[सिडनी परेड]], [[डब्लिन]] || {{crw|SL}} || rowspan=13 | 
|-  
| १२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1430813.html १९८८] || १३ ऑगस्ट २०२४ || {{crw|SL}} || {{flagicon|IRE}} [[सिडनी परेड]], [[डब्लिन]] || {{crw|IRE}}
|-  
| १२४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1430820.html २०२२] || १४ सप्टेंबर २०२४ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन|क्लोनटार्फ]] || {{crw|ENG}}
|-  
| १२५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1430821.html २०२७] || १५ सप्टेंबर २०२४ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन|क्लोनटार्फ]] || {{crw|IRE}}
|-   
| १२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1458414.html २१४२] || ५ डिसेंबर २०२४ || {{crw|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[सिलहट]] || {{crw|IRE}} 
|-   
| १२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1458415.html २१४६] || ७ डिसेंबर २०२४ || {{crw|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[सिलहट]] || {{crw|IRE}}
|-   
| १२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1458416.html २१५१] || ९ डिसेंबर २०२४ || {{crw|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[सिलहट]] || {{crw|IRE}}
|-  
| १२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1476987.html २४११] || २० जुलै २०२५ || {{crw|ZIM}} || {{flagicon|IRE}} [[सिडनी परेड]], [[डब्लिन]] || {{crw|IRE}}
|-  
| १३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1476988.html २४१६] || २२ जुलै २०२५ || {{crw|ZIM}} || {{flagicon|IRE}} [[सिडनी परेड]], [[डब्लिन]] || {{crw|IRE}}
|-  
| १३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1476989.html २४२१] || २३ जुलै २०२५ || {{crw|ZIM}} || {{flagicon|IRE}} [[सिडनी परेड]], [[डब्लिन]] || {{crw|IRE}}
|-  
| १३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1476992.html २४३३] || ६ ऑगस्ट २०२५ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन|क्लोनटार्फ]] || {{crw|IRE}}
|-  
| १३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1476993.html २४३४] || ८ ऑगस्ट २०२५ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन|क्लोनटार्फ]] || {{crw|IRE}}
|-  
| १३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1476994.html २४३५] || १० ऑगस्ट २०२५ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन|क्लोनटार्फ]] || {{crw|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1498207.html २४४०] || २० ऑगस्ट २०२५ || {{crw|GER}} || {{flagicon|NED}} [[हझेलारवेग स्टेडियम]], [[रॉटरडॅम]] || {{crw|IRE}} || rowspan=6 | [[२०२५ महिला टी२० विश्वचषक युरोप पात्रता स्पर्धा#विभाग एक|२०२६ आय.सी.सी. महिला ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता विभाग एक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1498208.html २४४१] || २१ ऑगस्ट २०२५ || {{crw|NED}} || {{flagicon|NED}} [[हझेलारवेग स्टेडियम]], [[रॉटरडॅम]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1498210.html २४४३] || २३ ऑगस्ट २०२५ || {{crw|ITA}} || {{flagicon|NED}} [[हझेलारवेग स्टेडियम]], [[रॉटरडॅम]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1498212.html २४४५] || २४ ऑगस्ट २०२५ || {{crw|GER}} || {{flagicon|NED}} [[हझेलारवेग स्टेडियम]], [[रॉटरडॅम]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1498215.html २४४८] || २६ ऑगस्ट २०२५ || {{crw|NED}} || {{flagicon|NED}} [[हझेलारवेग स्टेडियम]], [[रॉटरडॅम]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1498217.html २४५०] || २७ ऑगस्ट २०२५ || {{crw|ITA}} || {{flagicon|NED}} [[हझेलारवेग स्टेडियम]], [[रॉटरडॅम]] || {{crw|IRE}}
|-  
| १४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477591.html २५८७] || ५ डिसेंबर २०२५ || {{crw|SA}} || {{flagicon|SA}} [[न्यूलँड्स क्रिकेट मैदान|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केप टाउन]] || {{crw|SA}} || rowspan=2 |
|-  
| १४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477592.html २५९०] || ७ डिसेंबर २०२५ || {{crw|SA}} || {{flagicon|SA}} [[बोलँड पार्क]], [[पार्ल]] || {{crw|SA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1515210.html २६२७] || १८ जानेवारी २०२६ || {{crw|PNG}} || {{flagicon|NEP}} [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कागेश्वरी-मनोहरा]] || {{crw|IRE}} || rowspan=7 | [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता|२०२६ आय.सी.सी. महिला ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1515216.html २६३५] || २२ जानेवारी २०२६ || {{flagicon|USA}} [[अमेरिका राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] || {{flagicon|NEP}} [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कागेश्वरी-मनोहरा]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1515223.html २६४३] || २४ जानेवारी २०२६ || {{crw|BAN}} || {{flagicon|NEP}} [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कागेश्वरी-मनोहरा]] || {{crw|BAN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1515226.html २६४८] || २६ जानेवारी २०२६ || {{crw|NAM}} || {{flagicon|NEP}} [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[काठमांडू|किर्तीपूर]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1515228.html २६५१] || २८ जानेवारी २०२६ || {{crw|SCO}} || {{flagicon|NEP}} [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[काठमांडू|किर्तीपूर]] || {{crw|SCO}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1515232.html २६५६] || ३० जानेवारी २०२६ || {{crw|NED}} || {{flagicon|NEP}} [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कागेश्वरी-मनोहरा]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1515234.html २६५८] || १ फेब्रुवारी २०२६ || {{crw|THA}} || {{flagicon|NEP}} [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[काठमांडू|किर्तीपूर]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| १५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528538.html २७८३] || २८ मे २०२६ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन|क्लोनटार्फ]] || {{crw|WIN}} || rowspan=3 | [[२०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| १५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528540.html २७९७] || ३१ मे २०२६ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन|क्लोनटार्फ]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| १५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528541.html २७९८] || १ जून २०२६ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन|क्लोनटार्फ]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490678.html २८५०] || १३ जून २०२६ || {{crw|SCO}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मँचेस्टर]] || {{crw|SCO}} || rowspan=5 | [[२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|२०२६ आय.सी.सी. महिला ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490684.html २८६२] || १६ जून २०२६ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|एजेस बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{crw|ENG}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490689.html २८७४] || १९ जून २०२६ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|एजेस बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{crw|NZ}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490696.html २८८३] || २३ जून २०२६ || {{crw|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490703.html २८९९] || २७ जून २०२६ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|IRE}}
|}

{{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}}

[[वर्ग:आयर्लंडमधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:महिला क्रिकेट]]</text>
      <sha1>quscw09vd3880gzvbv17atcrl977j0q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721712</id>
      <parentid>2721711</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T15:12:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* यादी */</comment>
      <origin>2721712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58665" sha1="94wlobxoakplv8itnxap5cb2e23h76v" xml:space="preserve">खालील यादी आयर्लंड महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. आयर्लंडने २७ जून २००८ रोजी वेस्ट इंडीज विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला.

== सुची ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:75px&quot; | चिन्ह
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:350px&quot; | अर्थ
|-
! scope=&quot;row&quot; |सामना क्र.
| आयर्लंडने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; |महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
| आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; | तारीख
| सामन्याची तारीख
|-
! scope=&quot;row&quot; |विरुद्ध संघ
| ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव
|-
! scope=&quot;row&quot; | स्थळ
| कोणत्या मैदानावर सामना झाला
|-
! scope=&quot;row&quot; | विजेता
| सामन्याचा विजेता/अनिर्णित
|-
| bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित
|}
==यादी== 
{| class=&quot;wikitable ubsortable&quot; style=&quot;text-align:left; white-space:nowrap&quot;
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|-  
| १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/351357.html १३] || २७ जून २००८ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[डब्लिन|रश क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन|रश]] || {{crw|WIN}} || rowspan=3 |  
|-  
| २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/351361.html १६] || १ ऑगस्ट २००८ || {{crw|SA}} || {{flagicon|ENG}} [[वेलिंग्टन कॉलेज मैदान]], [[बर्कशायर|क्रोथॉर्न]] || {{crw|SA}}
|-  
| ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/403419.html २२] || २५ मे २००९ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[डब्लिन|द वाईनयार्ड]], [[डब्लिन]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/403412.html २३] || २८ मे २००९ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|PAK}} || rowspan=2 | [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २००९|२००९ महिला आर.एस.ए. ट्वेंटी२० चषक]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/403415.html २४] || २९ मे २००९ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[ऑब्झरवेट्री लेन]], [[डब्लिन]] || {{crw|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/410398.html ४४] || ६ ऑगस्ट २००९ || {{crw|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[ऑब्झरवेट्री लेन]], [[डब्लिन]] || {{crw|IRE}} || [[२००९ युरोपियन महिला टी२० अजिंक्यपद स्पर्धा|२००९ युरोप महिला ट्वेंटी२० अजिंक्यपद चषक]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/471295.html ८२] || १४ ऑक्टोबर २०१० || {{crw|SRI}} || {{flagicon|SA}} [[पॉचेफस्ट्रूम|उत्तर-पश्चिम विद्यापीठ मैदान क्र.२]], [[पॉचेफस्ट्रूम]] || {{crw|SRI}} || rowspan=3 | [[२०१०-११ आयसीसी महिला क्रिकेट चॅलेंज|२०१० महिला ट्वेंटी२० चॅलेंज]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/471297.html ८४] || १६ ऑक्टोबर २०१० || {{crw|PAK}} || {{flagicon|SA}} [[पॉचेफस्ट्रूम|उत्तर-पश्चिम विद्यापीठ मैदान क्र.२]], [[पॉचेफस्ट्रूम]] || {{crw|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/471300.html ८८] || १६ ऑक्टोबर २०१० || {{crw|NED}} || {{flagicon|SA}} [[पॉचेफस्ट्रूम|विटरॅंड क्रिकेट मैदान]], [[पॉचेफस्ट्रूम]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/499430.html १०४] || २४ एप्रिल २०११ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|SRI}} [[कोलंबो|कोल्ट्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[कोलंबो]] || {{crw|PAK}} || [[२०११ महिला चौरंगी मालिका|२०११ श्रीलंका महिला चौरंगी मालिका]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/523711.html ११५] || १५ ऑगस्ट २०११ || {{crw|NED}} || {{flagicon|NED}} [[उट्रेख्त (शहर)|कॅंपाँग क्रिकेट क्लब मैदान]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]] || {{crw|IRE}} || [[२०११ युरोपियन महिला टी२० अजिंक्यपद स्पर्धा|२०११ युरोप महिला ट्वेंटी२० अजिंक्यपद चषक]]
|-  
| १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/527767.html ११६] || २० ऑगस्ट २०११ || {{crw|NED}} || {{flagicon|NED}} [[उट्रेख्त (शहर)|कॅंपाँग क्रिकेट क्लब मैदान]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]] || {{crw|IRE}} || rowspan=3 | 
|-  
| १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/527768.html ११७] || २० ऑगस्ट २०११ || {{crw|NED}} || {{flagicon|NED}} [[उट्रेख्त (शहर)|कॅंपाँग क्रिकेट क्लब मैदान]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]] || {{crw|IRE}} 
|-  
| १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565835.html १४९] || २३ जून २०१२ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लेस्टरशायर|हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लेस्टरशायर|लोघोब्रो]] || {{crw|ENG}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567401.html १५२] || २८ ऑगस्ट २०१२ || {{crw|BAN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{crw|BAN}} || rowspan=2 | [[२०१२ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका|२०१२ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका]]  
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/555897.html १५३] || २९ ऑगस्ट २०१२ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{crw|PAK}}
|-  
| १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/639136.html २०२] || ८ जुलै २०१३ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[वेस्ट मिडलंड्स|मोसली क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वेस्ट मिडलंड्स|सोलिहुल]] || {{crw|PAK}} || rowspan=3 | 
|-  
| १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/639137.html २०३] || ८ जुलै २०१३ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[वेस्ट मिडलंड्स|मोसली क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वेस्ट मिडलंड्स|सोलिहुल]] || {{crw|PAK}}
|-  
| १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/644941.html २०४] || १६ जुलै २०१३ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[डब्लिन|वाय.एम.सी.ए. क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/550291.html २०५] || २७ जुलै २०१३ || {{crw|SRI}} || {{flagicon|IRE}} [[डब्लिन|मेरीन क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|SRI}} || rowspan=2 | [[२०१३ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२० पात्रता|२०१४ आय.सी.सी. महिला विश्व ट्वेंटी२० पात्रता]]  
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/550299.html २०६] || २९ जुलै २०१३ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[डब्लिन|वाय.एम.सी.ए. क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/698985.html २२५] || १९ जानेवारी २०१४ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|QAT}} [[वेस्ट एण्ड पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दोहा]] || {{crw|IRE}} || rowspan=4 | [[२०१३-१४ कतार पीसीबी महिला तिरंगी मालिका#महिला टी२०आ मालिका|२०१४ पीसीबी महिला तिरंगी मालिका]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/698987.html २२६] || २० जानेवारी २०१४ || {{crw|RSA}} || {{flagicon|QAT}} [[वेस्ट एण्ड पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दोहा]] || {{crw|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/698989.html २२७] || २० जानेवारी २०१४ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|QAT}} [[वेस्ट एण्ड पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दोहा]] || {{crw|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/698991.html २२८] || २२ जानेवारी २०१४ || {{crw|RSA}} || {{flagicon|QAT}} [[वेस्ट एण्ड पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दोहा]] || {{crw|RSA}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682975.html २५१] || २५ मार्च २०१४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{crw|NZ}} || rowspan=5 | [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०१३-१४|२०१४ आय.सी.सी. महिला विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682983.html २५५] || २७ मार्च २०१४ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{crw|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682991.html २५९] || २९ मार्च २०१४ || {{crw|SA}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{crw|SA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682999.html २६३] || ३१ मार्च २०१४ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{crw|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/718467.html २७१] || ३ एप्रिल २०१४ || {{crw|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{crw|BAN}}
|-  
| ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/765969.html २८१] || ९ सप्टेंबर २०१४ || {{crw|SA}} || {{flagicon|ENG}} [[वेस्ट मिडलंड्स|मोसली क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वेस्ट मिडलंड्स|सोलिहुल]] || {{crw|SA}} || rowspan=6 | 
|-  
| ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/765971.html २८२] || ९ सप्टेंबर २०१४ || {{crw|SA}} || {{flagicon|ENG}} [[वेस्ट मिडलंड्स|मोसली क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वेस्ट मिडलंड्स|सोलिहुल]] || {{crw|SA}}
|-  
| ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/765973.html २८३] || १० सप्टेंबर २०१४ || {{crw|SA}} || {{flagicon|ENG}} [[वेस्ट मिडलंड्स|मोसली क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वेस्ट मिडलंड्स|सोलिहुल]] || {{crw|SA}}
|-  
| ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/798615.html ३१०] || १९ ऑगस्ट २०१५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IRE}} [[डब्लिन|वाय.एम.सी.ए. क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|AUS}}
|-  
| ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/798619.html ३११] || २१ ऑगस्ट २०१५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IRE}} [[डब्लिन|वाय.एम.सी.ए. क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|AUS}}
|-  
| ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/798621.html ३१२] || २२ ऑगस्ट २०१५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IRE}} [[डब्लिन|वाय.एम.सी.ए. क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/881755.html ३२४] || ५ डिसेंबर २०१५ || {{crw|BAN}} || {{flagicon|THA}} [[तेर्डथाई क्रिकेट मैदान]], [[बँकॉक]] || {{crw|IRE}} || [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०१५-१६|२०१६ आय.सी.सी. महिला विश्व ट्वेंटी२० पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951383.html ३४४] || १८ मार्च २०१६ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{crw|NZL}} || rowspan=4 | [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०१५-१६|२०१६ आय.सी.सी. महिला विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951391.html ३४८] || २० मार्च २०१६ || {{crw|SRI}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{crw|SRI}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951397.html ३५१] || २३ मार्च २०१६ || {{crw|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{crw|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951405.html ३५५] || २६ मार्च २०१६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[फिरोजशाह कोटला मैदान]], [[दिल्ली]] || {{crw|AUS}}
|-  
| ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/962019.html ३६६] || १ ऑगस्ट २०१६ || {{crw|SA}} || {{flagicon|IRE}} [[डब्लिन|वाय.एम.सी.ए. क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|SA}} || rowspan=7 |  
|-  
| ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/962021.html ३६७] || ३ ऑगस्ट २०१६ || {{crw|SA}} || {{flagicon|IRE}} [[डब्लिन|वाय.एम.सी.ए. क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|IRE}}
|-  
| ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/962023.html ३६८] || ५ सप्टेंबर २०१६ || {{crw|BAN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[उत्तर आयर्लंड|माघेरमासन]] || {{crw|IRE}}
|-  
| ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1145890.html ४२५] || ६ जून २०१८ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|IRE}} [[डब्लिन|वाय.एम.सी.ए. क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|NZ}}
|-  
| ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1145894.html ४३८] || २८ जून २०१८ || {{crw|BAN}} || {{flagicon|IRE}} [[डब्लिन|वाय.एम.सी.ए. क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|BAN}}
|-  
| ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1145895.html ४४०] || २९ जून २०१८ || {{crw|BAN}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|BAN}}
|-  
| ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1145896.html ४४१] || १ जुलै २०१८ || {{crw|BAN}} || {{flagicon|IRE}} [[सिडनी परेड]], [[डब्लिन]] || {{crw|BAN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1147717.html ४४३] || ७ जुलै २०१८ || {{crw|THA}} || {{flagicon|NED}} [[कॅंपॉंग क्रिकेट क्लब]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]] || {{crw|IRE}} || rowspan=5 | [[२०१८ महिला टी२० क्रिकेट विश्वचषक पात्रता|२०१८ आय.सी.सी. महिला विश्व ट्वेंटी२० पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1147722.html ४४८] || ८ जुलै २०१८ || {{crw|SCO}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[नूर्द-हॉलंड|ॲम्स्टलवीन]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1147726.html ४५२] || १० जुलै २०१८ || {{crw|UGA}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[नूर्द-हॉलंड|ॲम्स्टलवीन]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1147729.html ४५५] || १२ जुलै २०१८ || {{crw|PNG}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[नूर्द-हॉलंड|ॲम्स्टलवीन]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1147736.html ४६२] || १४ जुलै २०१८ || {{crw|BAN}} || {{flagicon|NED}} [[कॅंपॉंग क्रिकेट क्लब]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]] || {{crw|BAN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1150538.html ५१९] || ११ नोव्हेंबर २०१८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[गयाना]] || {{crw|AUS}} || rowspan=4 | [[२०१८ महिला टी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०१८ आय.सी.सी. महिला विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1150541.html ५२२] || १३ नोव्हेंबर २०१८ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[गयाना]] || {{crw|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1150545.html ५२६] || १५ नोव्हेंबर २०१८ || {{crw|IND}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[गयाना]] || {{crw|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1150550.html ५३१] || १७ नोव्हेंबर २०१८ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[गयाना]] || {{crw|NZ}}
|-  
| ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185154.html ६६३] || २६ मे २०१९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[डब्लिन|वाय.एम.सी.ए. क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|WIN}} || rowspan=3 |  
|-  
| ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185155.html ६६४] || २८ मे २०१९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[सिडनी परेड]], [[डब्लिन]] || {{crw|WIN}}
|-  
| ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185156.html ६६५] || २९ मे २०१९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[सिडनी परेड]], [[डब्लिन]] || {{crw|WIN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190744.html ७१५] || ८ ऑगस्ट २०१९ || {{crw|NED}} || {{flagicon|NED}} [[ओव्हराईजल|स्पोर्टपार्क हेट स्कूझ्तवेल्ड]], [[ओव्हराईजल|डेव्हेंटर]] || {{crw|IRE}} || rowspan=6 | [[२०१९ नेदरलँड्स चौरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190747.html ७१८] || ९ ऑगस्ट २०१९ || {{crw|THA}} || {{flagicon|NED}} [[ओव्हराईजल|स्पोर्टपार्क हेट स्कूझ्तवेल्ड]], [[ओव्हराईजल|डेव्हेंटर]] || {{crw|THA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190749.html ७२०] || १० ऑगस्ट २०१९ || {{crw|SCO}} || {{flagicon|NED}} [[ओव्हराईजल|स्पोर्टपार्क हेट स्कूझ्तवेल्ड]], [[ओव्हराईजल|डेव्हेंटर]] || {{crw|SCO}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190751.html ७२२] || १२ ऑगस्ट २०१९ || {{crw|NED}} || {{flagicon|NED}} [[ओव्हराईजल|स्पोर्टपार्क हेट स्कूझ्तवेल्ड]], [[ओव्हराईजल|डेव्हेंटर]] || अनिर्णित
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190752.html ७२३] || १३ ऑगस्ट २०१९ || {{crw|THA}} || {{flagicon|NED}} [[ओव्हराईजल|स्पोर्टपार्क हेट स्कूझ्तवेल्ड]], [[ओव्हराईजल|डेव्हेंटर]] || {{crw|THA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190754.html ७२५] || १४ ऑगस्ट २०१९ || {{crw|SCO}} || {{flagicon|NED}} [[ओव्हराईजल|स्पोर्टपार्क हेट स्कूझ्तवेल्ड]], [[ओव्हराईजल|डेव्हेंटर]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197050.html ७३५] || ३१ ऑगस्ट २०१९ || {{crw|NAM}} || {{flagicon|SCO}} [[स्कॉटलंड|लॉचलॅन्ड्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[स्कॉटलंड|आर्ब्रोथ]] || {{crw|IRE}} || rowspan=5 | [[२०१९ महिला ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पात्रता|२०२० आय.सी.सी. महिला विश्व ट्वेंटी२० पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197053.html ७३८] || १ सप्टेंबर २०१९ || {{crw|NED}} || {{flagicon|SCO}} [[फोर्टहिल क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डंडी]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197055.html ७४१] || ३ सप्टेंबर २०१९ || {{crw|THA}} || {{flagicon|SCO}} [[फोर्टहिल क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डंडी]] || {{crw|THA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197059.html ७४७] || ५ सप्टेंबर २०१९ || {{crw|BAN}} || {{flagicon|SCO}} [[फोर्टहिल क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डंडी]] || {{crw|BAN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197063.html ७५३] || ७ सप्टेंबर २०१९ || {{crw|PNG}} || {{flagicon|SCO}} [[फोर्टहिल क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डंडी]] || {{crw|IRE}}
|-  
| ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1262918.html ८९२] || २४ मे २०२१ || {{crw|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{crw|SCO}} || rowspan=7 |  
|-  
| ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1262917.html ८९३] || २५ मे २०२१ || {{crw|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{crw|IRE}}
|-  
| ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1262919.html ८९४] || २६ मे २०२१ || {{crw|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{crw|IRE}}
|-  
| ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1262920.html ८९५] || २७ मे २०२१ || {{crw|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{crw|IRE}}
|-  
| ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1268757.html ९२१] || २६ जुलै २०२१ || {{crw|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|IRE}}
|-  
| ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1268759.html ९२२] || २९ जुलै २०२१ || {{crw|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|IRE}}
|-  
| ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1268760.html ९२३] || ३० जुलै २०२१ || {{crw|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|NED}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1274596.html ९३०] || २६ ऑगस्ट २०२१ || {{crw|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[स्पेन|कार्टनेगा]] || {{crw|IRE}} || rowspan=4 | [[२०२१ महिला ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२३ आय.सी.सी. महिला ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1274601.html ९३३] || २७ ऑगस्ट २०२१ || {{crw|SCO}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[स्पेन|कार्टनेगा]] || {{crw|SCO}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1274608.html ९३८] || २९ ऑगस्ट २०२१ || {{crw|FRA}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[स्पेन|कार्टनेगा]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1274609.html ९४०] || ३० ऑगस्ट २०२१ || {{crw|NED}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[स्पेन|कार्टनेगा]] || {{crw|IRE}}
|-  
| ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1316642.html १०९०] || ३ जून २०२२ || {{crw|SA}} || {{flagicon|IRE}} [[सिडनी परेड]], [[डब्लिन]] || {{crw|IRE}} || rowspan=3 |  
|-  
| ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1316643.html १०९१] || ६ जून २०२२ || {{crw|SA}} || {{flagicon|IRE}} [[सिडनी परेड]], [[डब्लिन]] || {{crw|SA}}
|-  
| ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1316644.html १०९२] || ८ जून २०२२ || {{crw|SA}} || {{flagicon|IRE}} [[सिडनी परेड]], [[डब्लिन]] || {{crw|SA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317636.html ११६५] || १७ जुलै २०२२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[उत्तर आयर्लंड|माघेरमासन]] || {{crw|AUS}} || rowspan=3 | [[२०२२ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317637.html ११६६] || १९ जुलै २०२२ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[उत्तर आयर्लंड|माघेरमासन]] || {{crw|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317638.html ११६७] || २१ जुलै २०२२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[उत्तर आयर्लंड|माघेरमासन]] || {{crw|AUS}}
|-   
| ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1330807.html १२०२] || ५ सप्टेंबर २०२२ || {{crw|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[दि ग्रँज क्लब आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[एडिनबरा]] || {{crw|IRE}} || rowspan=2 | 
|-   
| ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1330808.html १२०३] || ६ सप्टेंबर २०२२ || {{crw|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[दि ग्रँज क्लब आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[एडिनबरा]] || {{crw|IRE}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1331385.html १२२०] || १८ सप्टेंबर २०२२ || {{crw|BAN}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{crw|BAN}} || rowspan=5 | [[२०२२ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक पात्रता|२०२३ आय.सी.सी. महिला ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1331391.html १२२५] || १९ सप्टेंबर २०२२ || {{flagicon|USA}} [[अमेरिका राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] || {{flagicon|UAE}} [[टॉलरन्स ओव्हल]], [[अबुधाबी]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1331394.html १२२७] || २१ सप्टेंबर २०२२ || {{crw|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[टॉलरन्स ओव्हल]], [[अबुधाबी]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1331396.html १२३०] || २३ सप्टेंबर २०२२ || {{crw|ZIM}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1331401.html १२३६] || २५ सप्टेंबर २०२२ || {{crw|BAN}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{crw|BAN}}
|-  
| ९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1308236.html १२९३] || १२ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{crw|IRE}} || rowspan=3 | 
|-  
| ९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1308237.html १३००] || १४ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{crw|PAK}}
|-  
| ९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1308238.html १३०४] || १६ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{crw|IRE}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1338045.html १३६१] || १३ फेब्रुवारी २०२३ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|SA}} [[बोलँड पार्क]], [[पार्ल]] || {{crw|ENG}} || rowspan=2 | [[२०२३ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|२०२३ आय.सी.सी. महिला ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1338049.html १३६५] || १५ फेब्रुवारी २०२३ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|SA}} [[न्यूलँड्स क्रिकेट मैदान|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केपटाउन]] || {{crw|PAK}}
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| १०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1338052.html १३६८] || १७ फेब्रुवारी २०२३ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|SA}} [[न्यूलँड्स क्रिकेट मैदान|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केपटाउन]] || {{crw|WIN}} || rowspan=2 | [[२०२३ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|२०२३ आय.सी.सी. महिला ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १०२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1338057.html १३७३] || २० फेब्रुवारी २०२३ || {{crw|IND}} || {{flagicon|SA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{crw|IND}}
|-  
| १०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1378194.html १५०४] || ४ जुलै २०२३ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी क्रिकेट मैदान]], [[सेंट लुसिया|ग्रॉस इस्लेट]] || {{crw|WIN}} || rowspan=14 |  
|-  
| १०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1378195.html १५०६] || ६ जुलै २०२३ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी क्रिकेट मैदान]], [[सेंट लुसिया|ग्रॉस इस्लेट]] || {{crw|WIN}}
|-  
| १०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1378196.html १५०९] || ८ जुलै २०२३ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी क्रिकेट मैदान]], [[सेंट लुसिया|ग्रॉस इस्लेट]] || {{crw|WIN}}
|-  
| १०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1378200.html १५३२] || १४ ऑगस्ट २०२३ || {{crw|NED}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[नूर्द-हॉलंड|ॲम्स्टलवीन]] || {{crw|IRE}}
|-  
| १०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1378201.html १५३३] || १६ ऑगस्ट २०२३ || {{crw|NED}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[नूर्द-हॉलंड|ॲम्स्टलवीन]] || {{crw|IRE}}
|-  
| १०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1378202.html १५३४] || १७ ऑगस्ट २०२३ || {{crw|NED}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[नूर्द-हॉलंड|ॲम्स्टलवीन]] || {{crw|IRE}}
|-  
| १०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1403686.html १६८७] || २३ ऑक्टोबर २०२३ || {{crw|SCO}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग्स क्रिकेट ग्राउंड|डेझर्ट स्प्रिंग्स क्रिकेट मैदान]], [[आल्मेरिया]] || {{crw|IRE}}
|-  
| ११० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1403687.html १६८८] || २४ ऑक्टोबर २०२३ || {{crw|SCO}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग्स क्रिकेट ग्राउंड|डेझर्ट स्प्रिंग्स क्रिकेट मैदान]], [[आल्मेरिया]] || {{crw|SCO}}
|-  
| १११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415983.html १७४३] || २६ जानेवारी २०२४ || {{crw|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{crw|IRE}}
|-  
| ११२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415984.html १७४६] || २८ जानेवारी २०२४ || {{crw|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{crw|IRE}}
|-  
| ११३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415985.html १७४८] || ३० जानेवारी २०२४ || {{crw|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{crw|IRE}}
|-  
| ११४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415986.html १७४९] || १ फेब्रुवारी २०२४ || {{crw|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{crw|IRE}}
|-  
| ११५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415987.html १७५०] || २ फेब्रुवारी २०२४ || {{crw|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{crw|IRE}}
|-  
| ११६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1429008.html १८२२] || १८ एप्रिल २०२४ || {{crw|THA}} || {{flagicon|UAE}} [[द सेव्हन्स स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ११७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425639.html १८४३] || २५ एप्रिल २०२४ || {{crw|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{crw|IRE}} || rowspan=5 | [[२०२४ आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. महिला ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ११८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425647.html १८५८] || २९ एप्रिल २०२४ || {{crw|ZIM}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ११९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425652.html १८६५] || १ मे २०२४ || {{crw|VAN}} || {{flagicon|UAE}} [[टॉलरन्स ओव्हल]], [[अबुधाबी]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| १२० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425657.html १८७३] || ३ मे २०२४ || {{crw|NED}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| १२१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425658.html १८७८] || ५ मे २०२४ || {{crw|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{crw|SCO}}
|-  
| १२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1430812.html १९८६] || ११ ऑगस्ट २०२४ || {{crw|SL}} || {{flagicon|IRE}} [[सिडनी परेड]], [[डब्लिन]] || {{crw|SL}} || rowspan=13 | 
|-  
| १२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1430813.html १९८८] || १३ ऑगस्ट २०२४ || {{crw|SL}} || {{flagicon|IRE}} [[सिडनी परेड]], [[डब्लिन]] || {{crw|IRE}}
|-  
| १२४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1430820.html २०२२] || १४ सप्टेंबर २०२४ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन|क्लोनटार्फ]] || {{crw|ENG}}
|-  
| १२५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1430821.html २०२७] || १५ सप्टेंबर २०२४ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन|क्लोनटार्फ]] || {{crw|IRE}}
|-   
| १२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1458414.html २१४२] || ५ डिसेंबर २०२४ || {{crw|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[सिलहट]] || {{crw|IRE}} 
|-   
| १२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1458415.html २१४६] || ७ डिसेंबर २०२४ || {{crw|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[सिलहट]] || {{crw|IRE}}
|-   
| १२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1458416.html २१५१] || ९ डिसेंबर २०२४ || {{crw|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[सिलहट]] || {{crw|IRE}}
|-  
| १२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1476987.html २४११] || २० जुलै २०२५ || {{crw|ZIM}} || {{flagicon|IRE}} [[सिडनी परेड]], [[डब्लिन]] || {{crw|IRE}}
|-  
| १३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1476988.html २४१६] || २२ जुलै २०२५ || {{crw|ZIM}} || {{flagicon|IRE}} [[सिडनी परेड]], [[डब्लिन]] || {{crw|IRE}}
|-  
| १३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1476989.html २४२१] || २३ जुलै २०२५ || {{crw|ZIM}} || {{flagicon|IRE}} [[सिडनी परेड]], [[डब्लिन]] || {{crw|IRE}}
|-  
| १३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1476992.html २४३३] || ६ ऑगस्ट २०२५ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन|क्लोनटार्फ]] || {{crw|IRE}}
|-  
| १३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1476993.html २४३४] || ८ ऑगस्ट २०२५ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन|क्लोनटार्फ]] || {{crw|IRE}}
|-  
| १३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1476994.html २४३५] || १० ऑगस्ट २०२५ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन|क्लोनटार्फ]] || {{crw|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1498207.html २४४०] || २० ऑगस्ट २०२५ || {{crw|GER}} || {{flagicon|NED}} [[हझेलारवेग स्टेडियम]], [[रॉटरडॅम]] || {{crw|IRE}} || rowspan=6 | [[२०२५ महिला टी२० विश्वचषक युरोप पात्रता स्पर्धा#विभाग एक|२०२६ आय.सी.सी. महिला ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता विभाग एक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1498208.html २४४१] || २१ ऑगस्ट २०२५ || {{crw|NED}} || {{flagicon|NED}} [[हझेलारवेग स्टेडियम]], [[रॉटरडॅम]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1498210.html २४४३] || २३ ऑगस्ट २०२५ || {{crw|ITA}} || {{flagicon|NED}} [[हझेलारवेग स्टेडियम]], [[रॉटरडॅम]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1498212.html २४४५] || २४ ऑगस्ट २०२५ || {{crw|GER}} || {{flagicon|NED}} [[हझेलारवेग स्टेडियम]], [[रॉटरडॅम]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1498215.html २४४८] || २६ ऑगस्ट २०२५ || {{crw|NED}} || {{flagicon|NED}} [[हझेलारवेग स्टेडियम]], [[रॉटरडॅम]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1498217.html २४५०] || २७ ऑगस्ट २०२५ || {{crw|ITA}} || {{flagicon|NED}} [[हझेलारवेग स्टेडियम]], [[रॉटरडॅम]] || {{crw|IRE}}
|-  
| १४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477591.html २५८७] || ५ डिसेंबर २०२५ || {{crw|SA}} || {{flagicon|SA}} [[न्यूलँड्स क्रिकेट मैदान|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केप टाउन]] || {{crw|SA}} || rowspan=2 |
|-  
| १४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477592.html २५९०] || ७ डिसेंबर २०२५ || {{crw|SA}} || {{flagicon|SA}} [[बोलँड पार्क]], [[पार्ल]] || {{crw|SA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1515210.html २६२७] || १८ जानेवारी २०२६ || {{crw|PNG}} || {{flagicon|NEP}} [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कागेश्वरी-मनोहरा]] || {{crw|IRE}} || rowspan=7 | [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता|२०२६ आय.सी.सी. महिला ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1515216.html २६३५] || २२ जानेवारी २०२६ || {{flagicon|USA}} [[अमेरिका राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] || {{flagicon|NEP}} [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कागेश्वरी-मनोहरा]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1515223.html २६४३] || २४ जानेवारी २०२६ || {{crw|BAN}} || {{flagicon|NEP}} [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कागेश्वरी-मनोहरा]] || {{crw|BAN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1515226.html २६४८] || २६ जानेवारी २०२६ || {{crw|NAM}} || {{flagicon|NEP}} [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[काठमांडू|किर्तीपूर]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1515228.html २६५१] || २८ जानेवारी २०२६ || {{crw|SCO}} || {{flagicon|NEP}} [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[काठमांडू|किर्तीपूर]] || {{crw|SCO}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1515232.html २६५६] || ३० जानेवारी २०२६ || {{crw|NED}} || {{flagicon|NEP}} [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कागेश्वरी-मनोहरा]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1515234.html २६५८] || १ फेब्रुवारी २०२६ || {{crw|THA}} || {{flagicon|NEP}} [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[काठमांडू|किर्तीपूर]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| १५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528538.html २७८३] || २८ मे २०२६ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन|क्लोनटार्फ]] || {{crw|WIN}} || rowspan=3 | [[२०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| १५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528540.html २७९७] || ३१ मे २०२६ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन|क्लोनटार्फ]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| १५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528541.html २७९८] || १ जून २०२६ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन|क्लोनटार्फ]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490678.html २८५०] || १३ जून २०२६ || {{crw|SCO}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मँचेस्टर]] || {{crw|SCO}} || rowspan=5 | [[२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|२०२६ आय.सी.सी. महिला ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490684.html २८६२] || १६ जून २०२६ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|एजेस बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{crw|ENG}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490689.html २८७४] || १९ जून २०२६ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|एजेस बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{crw|NZ}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490696.html २८८३] || २३ जून २०२६ || {{crw|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490703.html २८९९] || २७ जून २०२६ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1557543.html] || १२ नोव्हेंबर २०२६ || {{crw|SL}} || {{flagicon|THA}} [[तेर्डथाई क्रिकेट मैदान]], [[बँकॉक]] || TBD || rowspan=4 | [[२०२६ महिला उदयोन्मुख राष्ट्रे चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1557548.html] || १३ नोव्हेंबर २०२६ || {{crw|UAE}} || {{flagicon|THA}} [[आशियाई तंत्रज्ञान संस्था मैदान]], [[बँकॉक]] || TBD
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1557557.html] || १६ नोव्हेंबर २०२६ || {{crw|PNG}} || {{flagicon|THA}} [[तेर्डथाई क्रिकेट मैदान]], [[बँकॉक]] || TBD
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1557560.html] || १८ नोव्हेंबर २०२६ || {{crw|SCO}} || {{flagicon|THA}} [[आशियाई तंत्रज्ञान संस्था मैदान]], [[बँकॉक]] || TBD
|}

{{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}}

[[वर्ग:आयर्लंडमधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:महिला क्रिकेट]]</text>
      <sha1>94wlobxoakplv8itnxap5cb2e23h76v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>काराकुरी कठपुतळी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>338991</id>
    <revision>
      <id>2721849</id>
      <parentid>2717609</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T03:23:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* गॅलरी */</comment>
      <origin>2721849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13439" sha1="b17ot43ypgiz617ci6sdc0aivipxzuh" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
[[चित्र:KarakuriBritishMuseum.jpg|इवलेसे|272x272अंश|डावे|एक काराकुरी ऑटोमॅटन, स.न.१८००, [[ब्रिटिश संग्रहालय]]]]
'''काराकुरी कठपुतळी''' (からくり人形) ही पारंपारिक जपानी यांत्रिक कठपुतळी किंवा [[स्वयंचलित|ऑटोमॅटा]] आहे. या कठपुतळ्या १७ व्या शतकापासून १९ व्या शतकापर्यंत बनविलेल्या जायच्या. बाहुल्यांचे हावभाव बघणे हा एक प्रकारच्या मनोरंजनाचा भाग होता. कराकुरी या शब्दाचा अर्थ जपानी भाषेत &quot;यंत्रणा&quot; किंवा &quot;युक्ती&quot; असा देखील आहे.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=Puppets of Nostalgia – The Life, Death and Rebirth of the Japanese [[Awaji Ningyō-Jōruri|Awaji Ningyo]] Tradition|last=Law|first=Jane Marie|date=1997|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-02894-1}}&lt;/ref&gt; हे कोणत्याही उपकरणाचे वर्णन करण्यासाठी वापरले जाते जे त्याच्या अंतर्गत कार्य लपवून विस्मय निर्माण करते.&lt;ref&gt;{{जर्नल स्रोत|last=Shea|first=Michael|year=2015|title=Karakuri: Subtle Trickery in Device Art and Robotics Demonstrations at Miraikan|journal=Leonardo|volume=48|pages=40–47|doi=10.1162/LEON_a_00936}}&lt;/ref&gt; 

काराकुरी हे नाव जपानी क्रियापद काराकुरु या शब्दापासून आले आहे असे मानले जाते.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=Nihon kokugo daijiten.|last=Nihon-Daijiten-Kankōkai Tōkyō|date=2000|publisher=Shōgakukan|oclc=835363391}}&lt;/ref&gt; ज्याचा अर्थ 'ताणणे आणि धागा हलवणे' असा होतो. वैकल्पिकरित्या कांजी भाषेत त्याला {{Lang|ja|機巧}}  ' दांग ' आणि प्राचीन भाषेत ' दांगू ' म्हणून लिहिले जाते.

== इतिहास ==
[[चित्र:TeaAutomatAndMechanism.jpg|इवलेसे|200x200अंश| चहा देणारी काराकुरी आणि तिची अंतर्गत यांत्रिकी, १९ वे शतक. राष्ट्रीय निसर्ग आणि विज्ञान संग्रहालय, [[तोक्यो]] .]]
[[चित्र:Tokugawaendashizoroe1.JPG|इवलेसे|200x200अंश|[[नागोया]] येथील त्सुत्सुई - चो / डेकिमाची टेनोसाई दाशी कराकुरी]]
जपानमधील तत्सम [[स्वयंचलित]] उपकरणांचा सर्वात जुना संदर्भ निहो शोकीमध्ये आढळतो. ज्यामध्ये सन ६५८ मध्ये सम्राज्ञी कोग्योकूच्या कारकिर्दीत दिसणारा दक्षिण-पॉइंटिंग रथ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या यंत्रणेचा संदर्भ आहे.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://en.wikisource.org/wiki/Nihongi: Chronicles of Japan from the Earliest Times to A.D. 697/Book XXVI|title=Nihongi: Chronicles of Japan from the Earliest Times to A.D. 697, Volume 2}}&lt;/ref&gt;

१७व्या  शतकाच्या सुरुवातीला, [[सेंगोकू काळ]], युरोपियन घड्याळ बनवण्याच्या तंत्रज्ञानाच्या वापरानंतर जपानमध्ये काराकुरी तंत्राचा अधिक विकास झाला.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=Robots that Talk and Listen: Technology and Social Impact|last=Markowitz|first=Judith|date=2014|publisher=Walter de Gruyter GmbH &amp; Co KG|isbn=9781614516033|location=Berlin|pages=33}}&lt;/ref&gt; घड्याळ बनवण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या गिअर्स आणि कॅम्सचा वापर हलणाऱ्या बाहुल्या तयार करण्यासाठी केला जायला लागला. देशाने मनोरंजनाचा एक प्रकार म्हणून यांत्रिक कठपुतळीचे सादरीकरण स्वीकारले होते. ते इडो काळात लोकप्रिय झाले. हा काळ काराकुरी बांधकाम आणि त्याच्या वापराचे सुवर्ण युग मानले जात होते.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

१६६२ मध्ये, घड्याळ निर्माता ताकेदा ओमी यांनी पहिला बुताई काराकुरीचा वापर केला. या काराकुरी स्टेज परफॉर्मन्ससाठी डिझाइन केलेल्या होत्या. यांचा वापर डोटनबोरी शेजारच्या भागात [[ओसाका]] येथे झाला.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; त्यानंतर त्यांनी नाट्य प्रदर्शनासाठी यापैकी अनेक मोठ्या कठपुतळ्या बनवल्या. हे थिएटरचे काम त्यांच्या कुटुंबाच्या अनेक पिढ्यांनी पुढे नेले.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://karakuri.info/butai/index.html|title=karakuri.info|website=karakuri.info|access-date=2020-06-05|archive-date=2020-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20201119103056/http://www.karakuri.info/butai/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

१९ व्या शतकात, तनाका हिसाशिगे, संस्थापक तोशिबा, यांनी तांत्रिकदृष्ट्या प्रगत काराकुरी कठपुतळ्या बनवून मोठी प्रतिष्ठा मिळवली. त्यांचे उत्कृष्ट कलाकाम {{निहोंगो३|बाण सोडणारा मुलगा||युमि-हिकी-डोजी}} आणि मोजी-काकी बाहुली (पत्र लिहिणारी बाहुली) हे होते. या प्रकरणात युमी-हिकी कठपुतळी यांत्रिक शक्तीचा वापर करून धनुष्य आणि बाणाने लक्ष्य साधते. तर मिजी-काकी कठपुतळी एक ब्रश शाईमध्ये बुडवते आणि कागदावर वर्ण लिहिते.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210704150604/https://museum.seiko.co.jp/en/knowledge/inventors_04/ Hisashige Tanaka (1799-1881).] The Seiko Museum Ginza.&lt;/ref&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; heights=&quot;200&quot; perrow=&quot;3&quot;&gt;
File:弓曳き童子正面.jpg|युमि-हिकी-डोजी, तनाका हिसाशिगे द्वारे.
File:文字書き人形.jpg|मोजी-काकी, तनाका हिसाशिगे द्वारे.
&lt;/gallery&gt;

किर्स्टी बॉयल यांच्या मते, शेवटच्या एका काराकुरी कठपुतळी बनवणाऱ्याने याचे यंत्र झाकण्यावर भर दिला. त्याचा विश्वास होता की यामुळे भावना आणि भाव अधिक प्रभावीपणे दिसून येतील.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=-MOHDwAAQBAJ&amp;q=karakuri+puppet&amp;pg=PA2|title=Human–Robot Intimate Relationships|last=Cheok|first=Adrian David|last2=Zhang|first2=Emma Yann|date=2019|publisher=Springer|isbn=978-3-319-94729-7|location=Cham|pages=2}}&lt;/ref&gt; असेही नमूद केले आहे की, जरी काराकुरी कठपुतळी मानवी आकृतीसारखी आहे, त्यात निर्णायक हालचालीचा एक प्रकार आहे ज्यामध्ये वेगवान बदल होतात जे उघड्या डोळ्याने दिसून येत नाहीत.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/japanatplay00hend|title=Japan at Play|last=Hendry|first=Joy|last2=Raveri|first2=Massimo|date=2005|publisher=Routledge|isbn=0203996569|location=London|pages=[https://archive.org/details/japanatplay00hend/page/n92 74]|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;

== प्रकार ==
काराकुरीचे तीन मुख्य प्रकार आहेत.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=Mechademia 3: Limits of the Human|url=https://archive.org/details/limitsofhuman0000unse|last=Lunning|first=Frenchy|date=2008|publisher=University of Minnesota Press|isbn=9780816654826|location=Minneapolis, MN|pages=[https://archive.org/details/limitsofhuman0000unse/page/231 231]}}&lt;/ref&gt; 

१) बुताई करकुरी. सार्वजनिक कामगिरीसाठी डिझाइन केलेली जीवन आकाराची बाहुल्या होती उदा नाट्यगृहे.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=Tokyo Cyberpunk: Posthumanism in Japanese Visual Culture|last=Brown|first=Steven T.|date=2010|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9780230103597|location=New York|pages=32}}&lt;/ref&gt; 

२) झाशिकी काराकुरी. या लहान असतात आणि घरात वापरले जातात. त्यापैकी बहुतेक टेबलावर बसवले जाताता. या नृत्य किंवा ड्रम वाजवतात. काही चहा किंवा साके बनवतात. या खूप महाग होत्या, आणि सहसा एक दामियो किंवा उच्च दर्जाची व्यक्तींनाच परवडतात. 

३) दाशी काराकुरी. या धार्मिक सणांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या मोठ्या यांत्रिक बाहुल्या असतात.,&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; या कठपुतळ्यांचा वापर पारंपारिक मिथक आणि आख्यायिका सादर करण्यासाठी वापरतात.

== चित्रदालन ==
&lt;gallery&gt;
File:Tokugawaendashizoroe5.JPG|दाशी काराकुरी
File:Tokugawaendashizoroe6.JPG|
File:Tokugawaendashizoroe8.JPG|
File:Shimohanda festival1.jpg|शिमोहंडा उत्सव, हांडा, आयचीमध्ये
&lt;/gallery&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.karakuri.info/ Karakuri.info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210318010124/http://www.karakuri.info/ |date=2021-03-18 }} इंग्रजी माहिती साइट
*   {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526090208/http://cgi2.nhk.or.jp/michi/cgi/detail.cgi?dasID=D0004200010_00000}} [http://cgi2.nhk.or.jp/michi/cgi/detail.cgi?dasID=D0004200010_00000 टाकायामा मात्सुरी महोत्सवातील काराकुरी कठपुतळी]&lt;/link&gt; NHK (व्हिडिओ)

[[वर्ग:कठपुतळ्या]]
[[वर्ग:काराकुरी| ]]
[[वर्ग:इडो काळात विज्ञान आणि तंत्रज्ञान]]
[[वर्ग:जपानमधील परफॉर्मिंग आर्ट्स]]
[[वर्ग:जपानी बाहुल्या]]
[[वर्ग:जपानी शोध]]
[[वर्ग:ऐतिहासिक रोबोट]]
[[वर्ग:जपानचे रोबोट]]
[[वर्ग:१७व्या शतकातील रोबोट]]
[[वर्ग:मनोरंजनासाठीचे यंत्रमानव]]</text>
      <sha1>b17ot43ypgiz617ci6sdc0aivipxzuh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>आईल ऑफ मान क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>345687</id>
    <revision>
      <id>2721877</id>
      <parentid>2694312</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T05:22:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* यादी */</comment>
      <origin>2721877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11955" sha1="ffmcsmx88n7z6od5hecjazelm21abxp" xml:space="preserve">खालील यादी आईल ऑफ मान क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. आईल ऑफ मानने २१ ऑगस्ट २०२० रोजी गर्न्सी विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला.
 

== सुची ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:75px&quot; | चिन्ह
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:350px&quot; | अर्थ
|-
! scope=&quot;row&quot; |सामना क्र.
| आईल ऑफ मानने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
| आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; | तारीख
| सामन्याची तारीख
|-
! scope=&quot;row&quot; |विरुद्ध संघ
| ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव
|-
! scope=&quot;row&quot; | स्थळ
| कोणत्या मैदानावर सामना झाला
|-
! scope=&quot;row&quot; | विजेता
| सामन्याचा विजेता/अनिर्णित
|-
| bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित
|}
==यादी== 
{| class=&quot;wikitable ubsortable&quot; style=&quot;text-align:left; white-space:nowrap&quot;
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|-  
| १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1229824.html १०८५] || २१ ऑगस्ट २०२० || {{cr|GUE}} || {{flagicon|GUE}} [[कॉलेज फिल्ड]], [[गर्न्सी|सेंट पीटर पोर्ट]] || {{cr|GUE}} ||
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1279381.html १२८४] || ६ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|CYP}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान]], [[सायप्रस|एपीसकोपी]] || {{cr|IMN}} || rowspan=4 | [[२०२१-२२ सायप्रस तिरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1279382.html १२८५] || ६ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|EST}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान]], [[सायप्रस|एपीसकोपी]] || {{cr|IMN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1279383.html १२८७] || ७ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|CYP}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान]], [[सायप्रस|एपीसकोपी]] || {{cr|IMN}}  
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1279386.html १२९२] || ८ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|EST}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान]], [[सायप्रस|एपीसकोपी]] || {{cr|IMN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321258.html १६३९] || १२ जुलै २०२२ || {{cr|CYP}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[फिनलंड|केरावा]] || {{cr|IMN}} || rowspan=5 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप अ गट पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321263.html १६४८] || १३ जुलै २०२२ || {{cr|SER}} || {{flagicon|FIN}} [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], [[व्हंटा]] || {{cr|IMN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321268.html १६६०] || १५ जुलै २०२२ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[फिनलंड|केरावा]] || {{cr|IMN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321276.html १६७२] || १८ जुलै २०२२ || {{cr|TUR}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[फिनलंड|केरावा]] || {{cr|IMN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321280.html १६७६] || १९ जुलै २०२२ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[फिनलंड|केरावा]] || {{cr|ITA}}
|-  
| ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354798.html १९९८] || २४ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्ताजिना]] || {{cr|ESP}} || rowspan=9 |  
|-  
| १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354799.html १९९९] || २४ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्ताजिना]] || अनिर्णित
|-  
| १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354800.html २०००] || २५ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्ताजिना]] || {{cr|ESP}}
|-  
| १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354801.html २००१] || २५ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्ताजिना]] || {{cr|ESP}}
|-  
| १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354802.html २००४] || २६ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्ताजिना]] || {{cr|ESP}}
|-  
| १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354803.html २००५] || २६ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्ताजिना]] || {{cr|ESP}}
|- 
| १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1383065.html २१२३] || ९ जुलै २०२३ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|IMN}} [[आईल ऑफ मान|राजा विल्यम विद्यालय मैदान]], [[आईल ऑफ मान|कॅसलटाऊन]] || {{cr|IMN}}
|- 
| १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1383066.html २१२४] || ९ जुलै २०२३ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|IMN}} [[आईल ऑफ मान|राजा विल्यम विद्यालय मैदान]], [[आईल ऑफ मान|कॅसलटाऊन]] || {{cr|IMN}}
|- 
| १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1383067.html २१२७] || १० जुलै २०२३ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|IMN}} [[आईल ऑफ मान|राजा विल्यम विद्यालय मैदान]], [[आईल ऑफ मान|कॅसलटाऊन]] || अनिर्णित
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436473.html २६५५] || ९ जून २०२४ || {{cr|FRA}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|FRA}} || rowspan=5 | [[२०२४-२५ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२६ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप अ गट पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436476.html २६६१] || १० जून २०२४ || {{cr|TUR}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम|सिमार क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|IMN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436479.html २६६७] || १२ जून २०२४ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|ITA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436487.html २६८३] || १५ जून २०२४ || {{cr|LUX}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|IMN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436493.html २६९५] || १६ जून २०२४ || {{cr|POR}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|POR}}
|- 
| २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1498700.html ३४३८] || ६ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|SWE}} || {{flagicon|IMN}} [[आईल ऑफ मान|क्रॉकबोर्न क्रिडा क्लब मैदान]], [[आईल ऑफ मान|ट्रोमोड]] || {{cr|SWE}} || rowspan=5 |  
|- 
| २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1498701.html ३४४०] || ६ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|SWE}} || {{flagicon|IMN}} [[आईल ऑफ मान|क्रॉकबोर्न क्रिडा क्लब मैदान]], [[आईल ऑफ मान|ट्रोमोड]] || {{cr|SWE}}
|-  
| २७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1533394.html ३८२९] || २ मे २०२६ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|GUE}} [[राजा जॉर्ज पाचवा क्रीडा मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|GUE}}
|-  
| २८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1533395.html ३८३२] || ३ मे २०२६ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|GUE}} [[राजा जॉर्ज पाचवा क्रीडा मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|GUE}}
|-  
| २९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1533396.html ३८३३] || ३ मे २०२६ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|GUE}} [[राजा जॉर्ज पाचवा क्रीडा मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || अनिर्णित
|}
{{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}}

[[वर्ग:आईल ऑफ मान क्रिकेट]]</text>
      <sha1>ffmcsmx88n7z6od5hecjazelm21abxp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721878</id>
      <parentid>2721877</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T05:27:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* यादी */</comment>
      <origin>2721878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13468" sha1="koyjfru3muk1gbr1qtxgzpskotxdkwa" xml:space="preserve">खालील यादी आईल ऑफ मान क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. आईल ऑफ मानने २१ ऑगस्ट २०२० रोजी गर्न्सी विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला.
 

== सुची ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:75px&quot; | चिन्ह
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:350px&quot; | अर्थ
|-
! scope=&quot;row&quot; |सामना क्र.
| आईल ऑफ मानने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
| आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; | तारीख
| सामन्याची तारीख
|-
! scope=&quot;row&quot; |विरुद्ध संघ
| ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव
|-
! scope=&quot;row&quot; | स्थळ
| कोणत्या मैदानावर सामना झाला
|-
! scope=&quot;row&quot; | विजेता
| सामन्याचा विजेता/अनिर्णित
|-
| bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित
|}
==यादी== 
{| class=&quot;wikitable ubsortable&quot; style=&quot;text-align:left; white-space:nowrap&quot;
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|-  
| १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1229824.html १०८५] || २१ ऑगस्ट २०२० || {{cr|GUE}} || {{flagicon|GUE}} [[कॉलेज फिल्ड]], [[गर्न्सी|सेंट पीटर पोर्ट]] || {{cr|GUE}} ||
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1279381.html १२८४] || ६ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|CYP}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान]], [[सायप्रस|एपीसकोपी]] || {{cr|IMN}} || rowspan=4 | [[२०२१-२२ सायप्रस तिरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1279382.html १२८५] || ६ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|EST}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान]], [[सायप्रस|एपीसकोपी]] || {{cr|IMN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1279383.html १२८७] || ७ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|CYP}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान]], [[सायप्रस|एपीसकोपी]] || {{cr|IMN}}  
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1279386.html १२९२] || ८ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|EST}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान]], [[सायप्रस|एपीसकोपी]] || {{cr|IMN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321258.html १६३९] || १२ जुलै २०२२ || {{cr|CYP}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[फिनलंड|केरावा]] || {{cr|IMN}} || rowspan=5 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप अ गट पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321263.html १६४८] || १३ जुलै २०२२ || {{cr|SER}} || {{flagicon|FIN}} [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], [[व्हंटा]] || {{cr|IMN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321268.html १६६०] || १५ जुलै २०२२ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[फिनलंड|केरावा]] || {{cr|IMN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321276.html १६७२] || १८ जुलै २०२२ || {{cr|TUR}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[फिनलंड|केरावा]] || {{cr|IMN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321280.html १६७६] || १९ जुलै २०२२ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[फिनलंड|केरावा]] || {{cr|ITA}}
|-  
| ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354798.html १९९८] || २४ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्ताजिना]] || {{cr|ESP}} || rowspan=9 |  
|-  
| १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354799.html १९९९] || २४ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्ताजिना]] || अनिर्णित
|-  
| १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354800.html २०००] || २५ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्ताजिना]] || {{cr|ESP}}
|-  
| १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354801.html २००१] || २५ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्ताजिना]] || {{cr|ESP}}
|-  
| १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354802.html २००४] || २६ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्ताजिना]] || {{cr|ESP}}
|-  
| १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354803.html २००५] || २६ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्ताजिना]] || {{cr|ESP}}
|- 
| १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1383065.html २१२३] || ९ जुलै २०२३ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|IMN}} [[आईल ऑफ मान|राजा विल्यम विद्यालय मैदान]], [[आईल ऑफ मान|कॅसलटाऊन]] || {{cr|IMN}}
|- 
| १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1383066.html २१२४] || ९ जुलै २०२३ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|IMN}} [[आईल ऑफ मान|राजा विल्यम विद्यालय मैदान]], [[आईल ऑफ मान|कॅसलटाऊन]] || {{cr|IMN}}
|- 
| १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1383067.html २१२७] || १० जुलै २०२३ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|IMN}} [[आईल ऑफ मान|राजा विल्यम विद्यालय मैदान]], [[आईल ऑफ मान|कॅसलटाऊन]] || अनिर्णित
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436473.html २६५५] || ९ जून २०२४ || {{cr|FRA}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|FRA}} || rowspan=5 | [[२०२४-२५ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२६ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप अ गट पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436476.html २६६१] || १० जून २०२४ || {{cr|TUR}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम|सिमार क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|IMN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436479.html २६६७] || १२ जून २०२४ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|ITA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436487.html २६८३] || १५ जून २०२४ || {{cr|LUX}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|IMN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436493.html २६९५] || १६ जून २०२४ || {{cr|POR}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|POR}}
|- 
| २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1498700.html ३४३८] || ६ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|SWE}} || {{flagicon|IMN}} [[आईल ऑफ मान|क्रॉकबोर्न क्रिडा क्लब मैदान]], [[आईल ऑफ मान|ट्रोमोड]] || {{cr|SWE}} || rowspan=5 |  
|- 
| २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1498701.html ३४४०] || ६ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|SWE}} || {{flagicon|IMN}} [[आईल ऑफ मान|क्रॉकबोर्न क्रिडा क्लब मैदान]], [[आईल ऑफ मान|ट्रोमोड]] || {{cr|SWE}}
|-  
| २७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1533394.html ३८२९] || २ मे २०२६ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|GUE}} [[राजा जॉर्ज पाचवा क्रीडा मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|GUE}}
|-  
| २८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1533395.html ३८३२] || ३ मे २०२६ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|GUE}} [[राजा जॉर्ज पाचवा क्रीडा मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|GUE}}
|-  
| २९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1533396.html ३८३३] || ३ मे २०२६ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|GUE}} [[राजा जॉर्ज पाचवा क्रीडा मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || अनिर्णित
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1545662.html ४०७२] || १४ ऑगस्ट २०२६ || {{cr|LUX}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|IMN}} || rowspan=4 | [[२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता क|२०२८ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप क गट पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1545665.html ४०७६] || १५ ऑगस्ट २०२६ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|FIN}} [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], [[व्हंटा]] || {{cr|ESP}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1545669.html ४०८३] || १७ ऑगस्ट २०२६ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|FIN}} [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], [[व्हंटा]] || {{cr|IMN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1545682.html ४०९५] || २१ ऑगस्ट २०२६ || {{cr|ISR}} || {{flagicon|FIN}} [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], [[व्हंटा]] || {{cr|IMN}}
|}
{{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}}

[[वर्ग:आईल ऑफ मान क्रिकेट]]</text>
      <sha1>koyjfru3muk1gbr1qtxgzpskotxdkwa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नांदेड–बीदर रेल्वेमार्ग</title>
    <ns>0</ns>
    <id>345713</id>
    <revision>
      <id>2721710</id>
      <parentid>2700213</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T15:06:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khirid Harshad</username>
        <id>138639</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:भारतीय रेल्वे]] - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2721710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7213" sha1="esm8jktrwmggmqxv978yxssmgzjw05p" xml:space="preserve">{{बदल}}
'''नांदेड-देगलूर-बिदर''' हा प्रस्तावित लोहमार्ग असून महाराष्ट्र व कर्नाटक सरकारने ५०:५० वाटा वाटून घेण्याचे निश्चित केले आहे. यासाठी

* [[बिदर]] येथे अनेक ऐतिहासिक गुरुद्वारे आहेत, त्यामुळे नांदेडच्या [[तख्त सचखंड श्री हुजुर अबचलनगर साहिब]] गुरुद्वाऱ्याला भेट देणाऱ्या पर्यटकांना लगेच बिदरच्या नानकझिरा-साहिब [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Guru_Nanak_Jhira_Sahib] गुरुद्वाऱ्याचे दर्शन होण्यासाठी तसेच
** बेंगळूरुचे अंतर कमी होण्यासाठी हा लोहमार्ग महत्त्वाचा ठरतो.

प्रस्तावित नांदेड-बिदर या नव्या रेल्वेमार्गाची एकूण लांबी १५७.०५० किलोमीटर असून 
*त्यापैकी १००.७५ किमी मार्ग महाराष्ट्रातील आहे आणि
** उर्वरित ५६.३० कि.मी. मार्ग कर्नाटकमध्ये आहे.
ह्या सरळ अशा रेल्वेमार्गामुळे बिदर ते नांदेड हे अंतर १४५ कि.मी.ने कमी होईल.
== स्थानके ==
{{BS-map
|title=नांदेड बिदर रेल्वेमार्ग
|navbar=नांदेड बिदर रेल्वेमार्ग
|title-bg=#27404E
|title-color=white
|collapse={{{collapse|}}}
|map=
{{BS|KBHFa||{{rws|नांदेड जंक्शन}} {{rint|rail}} {{rint|park}}}}
{{BS|pHST||{{rws|मालटेकडी}}}}
{{BS|HST||{{rws|मातासाहिब मुगट}}}}
{{BS|pHST||{{rws|मारतळा}}}}
{{BS|HST||{{rws|कामळज}}}}
{{BS|pHST||{{rws|नायगांव रोड}}}}
{{BS|pHST||{{rws|नरसी}}}}
{{BS|pHST||{{rws|बेटमोगरा}}}}
{{BS7|||CONTgq|ABZg+r|||||''{{rws|लातूररोड}}कडे''}}
{{BS|HST||{{rws|खानापूर}}}}
{{BS2|STRq|ABZgr||देगलूर जंक्शन}}
{{BS|pHST||{{rws|करडखेड}}}}
{{BS|pHST||{{rws|मरखेल}} (केबिन)}}
{{BS|pHST||{{rws|हाणेगांव}}}}
{{BS|HST||{{rws|औराद}}}}
{{BS|pHST||{{rws|संतपूर}}}}
{{BS|pHST||{{rws|जानवाडा}}}}
{{BS|pHST||{{rws|बालूर}}}}
{{BS|HST||{{rws|हलबर्गा}}}}
{{BS7||||ABZg+l|CONTfq||||''[[साईनगर शिर्डी रेल्वे स्थानक|शिर्डी]]कडे''}}
{{BS|HST||{{rws|धृपत}}{{rint|rail}}}}
{{BS|pHST||{{rws|हौदगाव}}}}
{{BS7|||CONTgq|ABZg+r|||||''{{rws|औरंगाबाद}}कडे''}}
{{BS|HST||{{rws|अंकाई}}{{rint|rail}}}}
{{BS|pHST||{{rws|अंकाई किल्ला}}}}
{{BS|KBHFe||{{rws|बिदर जंक्शन}} {{rint|rail}}}}
}}&lt;noinclude&gt;

* लोहमार्गावरील प्रस्तावित स्थानके

# [[हुजूर साहेब नांदेड रेल्वे स्थानक]]
# [[मुगट जंक्शन रेल्वे स्थानक]]
# आमदूरा (मारतळा) 
# कृष्णुर/कामळज (माळकौठा) 
# [[नायगांव]]
# नरसी-कामरसपल्ली
# बेटमोगरा (माऊली)
# आदमपूर
# खानापूर जंक्शन
# [[देगलूर]]-जं.(बोधन-लातूररोड रेल्वेमार्ग) 
# करडखेड
# मरखेल
# हाणेगांव
# [[औराद]]
# संतपूर (हौदगाव)
# जानवाडा(धृपत-माणगांव)
# बालूर
# हलबर्गा
# [[बिदर]]

== नांदेड-लातूर रेल्वेमार्ग ==

* १०४ किमीचा लोहमार्ग मंजूर

मार्गे: अहमदपूर

== लातूर रोड-बोधन लोहमार्ग ==
{{बदल}}
लातूररोड ते बोधन (मार्गे: जळकोट-मुखेड-नरसी-बिलोली) रेल्वेमार्ग प्रस्तावित आहे. 
* सदरील मार्ग हा १३० किलोमीटर अंतराचा असून या रेल्वे मार्गावर कुठेही नदी, पर्वत किंवा अडथळ्याचे ठिकाण नसून सरळ मार्ग आहे.
 [[देगलूर]] येथे बिदर मार्गामुळे संभावित जंक्शन तयार होईल. 
या भौगोलिक परिस्थितीचा फायदा घेऊन जनतेच्या हितासाठी हा दोन जिल्ह्यांना, ५ मंडळांना जोडणारा रेल्वे मार्ग सुरू व्हावा व हा नवीन रेल्वे मार्ग मंजूर झाल्यास लातूरमधील [[जळकोट]], [[चाकुर]] तर नांदेड जिल्ह्यातील [[मुखेड]], [[कंधार]], नरसी-[[नायगाव]], [[बिलोली]] व [[देगलूर]] या तालुक्यांचा विकास होणार आहे.
* मुंबई ते [[विशाखापट्टणम]] (मार्गे-[[वारंगल]]) या महत्त्वाच्या बंदरांना जोडणाऱ्या रेल्वे संपर्काचा हा एक महत्त्वाचा दुवा ठरणार असून
** सुमारे 135 किलोमीटर लांबीचा हा रेल्वेमार्ग बोधन, बिलोली, नरसी, धामणगाव, मुखेड, सांगवी, लादगा, कुमठा, जळकोट आणि लातूर रोड या भागांतून जाणार आहे.
'''बोधन-बिलोली-नरसी-मुखेड-जळकोट ते लातूर रोड रेल्वेमार्ग''' (बोधन-जळकोट-लातूररोड लोहमार्ग) 

[[वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे वाहतूक]]
[[वर्ग:कर्नाटकमधील रेल्वे वाहतूक]]</text>
      <sha1>esm8jktrwmggmqxv978yxssmgzjw05p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ट्यूनिकेटा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>346157</id>
    <revision>
      <id>2721914</id>
      <parentid>2395204</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T07:54:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पुनर्लेखन</comment>
      <origin>2721914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8901" sha1="4m6dzjndkbq506fbv4dlc3p054aq4ow" xml:space="preserve">{{क्लिष्टभाषा}}
'''ट्यूनिकेटा''' (शास्त्रीय नाव: ''Tunicata'') किंवा '''युरोकॉर्डेटा''' (''Urochordata'') हा [[समपृष्ठरज्जू प्राणी|कॉर्डेटा]] (रज्‍जुमान) संघाचा एक उपसंघ आहे.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tunicata |url=https://www.britannica.com/animal/tunicate |website=Encyclopædia Britannica |access-date=October 15, 2026}}&lt;/ref&gt; या उपसंघात सुमारे २,००० पेक्षा जास्त सागरी प्राण्यांच्या जातींचा समावेश होतो. हे प्राणी जगभरातील समुद्रांमध्ये अगदी किनाऱ्यापासून ते सु. ४ किमी खोलीपर्यंत आढळतात. 

हे प्राणी प्रामुख्याने तीन प्रकारचे असतात:
# स्थानबद्ध (एकाच जागी चिकटून राहणारे)
# मुक्तप्लावी (स्वतंत्रपणे पोहणारे)
# तलप्लावी (सागराच्या पृष्ठभागावर पाण्याबरोबर हेलकावत जाणारे)

काही प्राणी एकाकी जीवन जगतात, तर काही निवहजीवी (समुहाने राहणारे) असतात. यांचा आकार सूक्ष्मदर्शकीय जीवांपासून ते ३० सेंमी घेरापर्यंत विविध आकारमानांत आढळतो.

== नाव आणि शारीरिक रचना ==
ॲसिडिया किंवा हर्डमानिया या फुगीर थैलीसारख्या दिसणाऱ्या प्राण्यांवरून या उपसंघास 'ट्यूनिकेटा' (चोलधारी) हे नाव पडले आहे. या प्राण्यांचे शरीर एका जाडसर, भरभरीत अंगरख्यासारख्या चोलाने (Test) झाकलेले असते. हे चोल सेल्युलोजासारख्या 'ट्यूनिसीन' (Tunicin) नावाच्या द्रवाचे बनलेले असते. चोलाच्या आत प्रावाराचे (Mantle) अस्तर असते.

शरीराच्या एका बाजूस आधाराला चिकटून राहण्यासाठी बूड असते, तर विरुद्ध बाजूस अंतर्वाही (Incurrent) व बहिर्वाही (Excurrent) असे दोन मार्ग (Siphons) असतात.
* '''ग्रसनी (Pharynx):''' अंतर्वाही मार्ग ग्रसनीस जोडलेला असतो. ग्रसनी हा एक मोठा पिंपासारखा भाग असून त्याने शरीरातील बहुतांश पोकळी व्यापलेली असते. ग्रसनीच्या भिंतींत अनेक क्लोमदरणे (Gill slits) असतात.
* '''पचन व श्वसन संस्था:''' पक्ष्माभिकांच्या (Cilia) हालचालींमुळे पाण्याबरोबर ऑक्सिजन आणि प्लवकजीव (तरंगणारे सूक्ष्मजीव) आत घेतले जातात. सूक्ष्म अन्नपदार्थ ग्रसनीतील श्लेष्म्यात अडकून जठराकडे पाठवले जातात, जिथे त्यांचे पचन होते. वापरलेले पाणी, त्याज्य पदार्थ आणि युग्मक बहिर्वाही मार्गाने बाहेर सोडले जातात.
* '''रक्ताभिसरण संस्था:''' हृदय ही एक आकुंचन-प्रसरण पावणारी नलिका असून तिच्या दोन्ही टोकांस रक्तवाहिन्या असतात. यात केशवाहिन्या नसतात. हृदयाचे स्पंदन काही वेळाने उलट-सुलट दिशेने होते, हे याचे मुख्य वैशिष्ट्य आहे.
* '''मज्जासंस्था:''' प्रौढावस्थेत केवळ एक लहान मज्जागुच्छिका (Nerve ganglion) आणि मज्जातंतू असतात.

== प्रजनन आणि परागामी रूपांतरण ==
ट्यूनिकेटा हे प्राणी उभयलिंगी असतात. पाण्यात सोडलेल्या युग्मकांचे बाह्यनिषेचन (फलन) होऊन डिंभ (Larva) तयार होतो, ज्याला 'ॲसिडियन टॅडपोल' (v/o भैकेर) म्हणतात. 

डिंभाच्या अवस्थेत कॉर्डेटा (समपृष्ठरज्जू) संघाची सर्व प्रमुख लक्षणे (उदा. पृष्ठरज्जू व चेतातंतू) स्पष्ट दिसतात. परंतु, डिंभ जेव्हा एखाद्या पदार्थाला चिकटतो, तेव्हा त्याची शेपटी आणि पृष्ठरज्जू नाहीशी होते. या प्रक्रियेला '''परागामी रूपांतरण''' (Retrogressive metamorphosis) म्हणतात. या रूपांतरणातूनच प्रौढ ट्यूनिकेट तयार होतो.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Kardong |first=Kenneth V. |title=Vertebrates: Comparative Anatomy, Function, Evolution |publisher=McGraw-Hill |year=2012 |pages=52–57}}&lt;/ref&gt;

== वर्गीकरण ==
ट्यूनिकेटा उपसंघाचे तीन मुख्य वर्ग पडतात:

=== १. ॲसिडियासिया (Ascidiacea) ===
या वर्गात बहुतांश ट्यूनिकेट प्राण्यांचा समावेश होतो. डिंभ अवस्थेत कॉर्डेटाची लक्षणे असतात, परंतु परागामी रूपांतरणामुळे प्रौढ प्राण्यात ती राहत नाहीत. यांचे चोल खूप जाड असते. 
* ''उदा. ॲसिडिया, हर्डमानिया, बॉट्रिलस.''

=== २. थॅलिॲसिया (Thaliacea) ===
हे प्राणी पारदर्शक आणि बहिर्गोल पिंपाच्या आकाराचे असतात. यांच्या देहभित्तीत स्नायूंचे गोल पट्टे असतात. काही जातींमध्ये जैविक प्रदीप्ती (Bioluminescence - प्रकाश निर्माण करण्याची क्षमता) आढळते.
* ''उदा. साल्पा, डोलिओलम, पायरोसोमा.''

=== ३. लार्व्हासिया (Larvacea / Appendicularia) ===
हे सूक्ष्म, मुक्तप्लावी प्राणी आहेत. यांच्यात प्रौढावस्थेतही डिंभाप्रमाणे शेपूट, पृष्ठरज्जू आणि चेतारज्जू टिकून राहतात (याला चिरडिंभता म्हणतात). यांच्याभोवती जाड चोल नसते.
* ''उदा. ऑइकोप्ल्यूरा, ॲपेंडिक्युलारिया.''

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{Taxonbar|from=Q131539}}

[[वर्ग:ट्यूनिकेटा]]
[[वर्ग:कॉर्डेटा]]
[[वर्ग:सागरी प्राणी]]</text>
      <sha1>4m6dzjndkbq506fbv4dlc3p054aq4ow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>साचा:पाकिस्तानचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे</title>
    <ns>10</ns>
    <id>348336</id>
    <revision>
      <id>2721884</id>
      <parentid>2717944</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T05:36:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <origin>2721884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25104" sha1="o3klyb6cxydk7pydy4joio6a3vrcvm7" xml:space="preserve">{{Navbox
| name = पाकिस्तानचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे
| title = पाकिस्तानचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे
| state = collapsed
|listclass = hlist

| list1 = '''कसोटी आणि मर्यादित षटकांचे आंतरराष्ट्रीय दौरे'''

| group2 = ऑस्ट्रेलिया
| list2 =
* [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९५६-५७|१९५६-५७]]
* [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९५९-६०|१९५९-६०]]
* [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९६४-६५|१९६४-६५]]
* [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९७९-८०|१९७९-८०]]
* [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९८२-८३|१९८२-८३]]
* [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९८८-८९|१९८८-८९]]
* [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९९४-९५|१९९४-९५]]
* [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९९८-९९|१९९८-९९]]
* ''[[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान, श्रीलंका आणि संयुक्त अरब अमिराती दौरा, २००२-०३|२००२-०३]]''
* ''[[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा (संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये), २००९|२००९]]''
* ''[[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा (इंग्लंडमध्ये), २०१०|२०१०]]''
* ''[[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा (संयुक्त अरब अमिरातीत), २०१२|२०१२]]''
* ''[[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा (संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये), २०१४-१५|२०१४-१५]]''
* ''[[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा (संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये), २०१८-१९|२०१८-१९ (सप्टेंबर १८)]]''
* ''[[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा (संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये), २०१९|२०१८-१९ (मार्च १९)]]''
* [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२१-२२|२०२१-२२]]
* [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२५–२६|२०२५-२६]]
* [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२६|२०२६]]

| group3 = बांगलादेश
| list3 =
* [[बांगलादेश क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २००३|२००३]]
* [[बांगलादेश क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २००७-०८|२००८]]
* [[बांगलादेश क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०१९-२०|२०१९-२०]]
* [[बांगलादेश क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२४|२०२४]]
* [[बांगलादेश क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२५|२०२५]]

| group4 = इंग्लंड
| list4 =
* [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा भारत, पाकिस्तान आणि सिलोन दौरा, १९६१-६२|१९६१-६२]]
* [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९६८-६९|१९६८-६९]]
* [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९७२-७३|१९७२-७३]]
* [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९७७-७८|१९७७-७८]]
* [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९८३-८४|१९८३-८४]]
* [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९८७-८८|१९८७-८८]]
* [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०००-०१|२०००-०१]]
* [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २००५-०६|२००५-०६]]
* ''[[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा (संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये), २००९-१०|२००९-१०]]''
* ''[[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा (संयुक्त अरब अमिरातीत), २०११-१२|२०११-१२]]''
* ''[[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा (संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये), २०१५-१६|२०१५-१६]]''
* [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२१-२२|२०२१-२२]]
* [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२२-२३|२०२२-२३]]
* [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२४-२५|२०२४-२५]]

| group5 = भारत
| list5 =
* [[भारतीय क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९५४-५५|१९५४-५५]]
* [[भारतीय क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९७८-७९|१९७८-७९]]
* [[भारतीय क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९८२-८३|१९८२-८३]]
* [[भारतीय क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९८४-८५|१९८४-८५]]
* [[भारतीय क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९८९-९०|१९८९-९०]]
* [[भारतीय क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९९७-९८|१९९७-९८]]
* [[भारतीय क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २००३-०४|२००३-०४]]
* [[भारतीय क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २००५-०६|२००५-०६]]


| group6 = न्यू झीलंड 
| list6 =
* [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९५५-५६|१९५५-५६]]
* [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९६४-६५|१९६४-६५]]
* [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९६९-७०|१९६९-७०]]
* [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९७६-७७|१९७६-७७]]
* [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९८४-८५|१९८४-८५]]
* [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९९०-९१|१९९०-९१]]
* [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९९६-९७|१९९६-९७]]
* [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २००२|२००२]]
* [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २००३-०४|२००३-०४]]
* ''[[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा (संयुक्त अरब अमिरातीत), २००९-१०|२००९-१०]]''
* ''[[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा (संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये), २०१४-१५|२०१४-१५]]''
* ''[[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा (संयुक्त अरब अमिरातीत), २०१८-१९|२०१८-१९]]''
* [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२१-२२|२०२१-२२]]
* [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२२-२३|२०२२-२३ (डिसेंबर २२)]]
* [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२२-२३ (एप्रिल २०२३)|२०२२-२३ (एप्रिल २३)]]
* [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२४|२०२४]]

| group7 = दक्षिण आफ्रिका
| list7 =
* [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९९७-९८|१९९७-९८]]
* [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २००३-०४|२००३-०४]]
* [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २००७-०८|२००७-०८]]
* ''[[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा (संयुक्त अरब अमिरातीत), २०१०-११|२०१०-११]]''
* ''[[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा (संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये), २०१३-१४|२०१३-१४]]''
* [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२०-२१|२०२०-२१]]
* [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२५–२६|२०२५-२६]]

| group8 = श्रीलंका
| list8 =
* [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९८१-८२|१९८१-८२]]
* [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९८५-८६|१९८५-८६]]
* [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९९१-९२|१९९१-९२]]
* [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९९५-९६|१९९५-९६]]
* [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९९९-२०००|१९९९-२०००]]
* [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २००४-०५|२००४-०५]]
* [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २००८-०९|२००८-०९]]
* ''[[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा (संयुक्त अरब अमिरातीत), २०११-१२|२०११-१२]]''
* ''[[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा (संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये), २०१३-१४|२०१३-१४]]''
* ''[[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा (संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये), २०१७-१८|२०१७-१८]]''
* [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०१९-२०|२०१९-२०]]
* [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२५–२६|२०२५-२६]]
* [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२६–२७|२०२६-२७]]

| group9 = वेस्ट इंडीज 
| list9 =
* [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, १९४८-४९|१९४८-४९]]
* [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९५८-५९|१९५८-५९]]
* [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा भारत आणि पाकिस्तान दौरा, १९७४-७५|१९७४-७५]]
* [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९८०-८१|१९८०-८१]]
* [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९८५-८६|१९८५-८६]]
* [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९८६-८७|१९८६-८७]]
* [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९९०-९१|१९९०-९१]]
* [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९९१-९२|१९९१-९२]]
* [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९९७-९८|१९९७-९८]]
* ''[[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा (संयुक्त अरब अमिरातीत), २००१-०२|२००१-०२]]''
* [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २००६-०७|२००६-०७]]
* ''[[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा (संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये), २००८-०९|२००८-०९]]''
* ''[[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा (संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये), २०१६-१७|२०१६-१७]]''
* [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०१७–१८|२०१७-१८]]
* [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२१-२२|२०२१-२२]]
* [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२२|२०२२]]
* [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२४-२५|२०२४-२५]]

| group10 = झिम्बाब्वे
| list10 =
* [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९९३-९४|१९९३-९४]]
* [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९९६-९७|१९९६-९७]]
* [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९९८-९९|१९९८-९९]]
* [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २००७-०८|२००७-०८]]
* [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०१५|२०१५]]
* [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२०-२१|२०२०-२१]]

| list11 = '''आयोजित केलेल्या स्पर्धा'''

| group12 = अनेक संघ
| list12 =
* [[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७]]
* [[विल्स त्रिकोणी मालिका, १९९४-९५|१९९४-९५]]
* [[१९९६ क्रिकेट विश्वचषक|१९९६]]
* [[१९९७-९८ विल्स चौरंगी स्पर्धा|१९९७]]
* [[२००१-०२ आशिया कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा|२००१-०२]]
* [[२००४-०५ पाकटेल चषक|२००४-०५]]
* [[२००८ आशिया चषक|२००८]]
* [[२०२३ आशिया चषक|२०२३]]
* [[२०२४-२५ पाकिस्तान तिरंगी मालिका|२०२४-२५]]
* [[२०२५ आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२०२५ (फेब्रुवारी २५)]]
* [[२०२५ पाकिस्तान आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका|२०२५ (नोव्हेंबर २५)]]
* [[२०२६ पाकिस्तान तिरंगी मालिका|२०२६]]

| list13 = '''इतर दौरे

| group14 = अफगाण
| list14 =
* [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०००-०१|२०००-०१]]
* [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०११|२०११]]
* [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०१३|२०१२-१३]]
* [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२१-२२|२०२१-२२]]

| group15 = बांगलादेशी
| list15 =
* [[बांगलादेशी क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९८५-८६|१९८५-८६]]

| group16 = सिलोन/श्रीलंकन
| list16 =
* [[सिलोन क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९४९-५०|१९४९-५०]]
* [[सिलोन क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९६६-६७|१९६६-६७]]
* [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९७३-७४|१९७३-७४]]

| group17 = इंग्रजी
| list17 =
* [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा भारत, पाकिस्तान आणि सिलोन दौरा, १९५१-५२|१९५१-५२]]
* [[इंग्लिश क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९५५-५६|१९५५-५६]]
* [[मेरीलेबोन क्रिकेट क्लब अंडर-२५ क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९६६-६७|१९६६-६७]]
* [[इंग्लिश क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९९७-९८|१९९७-९८]]
* [[इंग्लिश क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९९८-९९|१९९८-९९]]

| group18 = बहुराष्ट्रीय
| list18 =
* [[कॉमनवेल्थ इलेव्हन क्रिकेट संघाचा भारत, पाकिस्तान आणि सिलोन दौरा, १९४९-५०|१९४९-५०]]
* [[आंतरराष्ट्रीय इलेव्हन क्रिकेट संघाचा विश्व दौरा, १९६१-६२|१९६१-६२]]
* [[कॉमनवेल्थ इलेव्हन क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९६३-६४|१९६३-६४]]
* [[कॉमनवेल्थ इलेव्हन क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९६७-६८|१९६७-६८]]
* [[आंतरराष्ट्रीय इलेव्हन क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान, भारत आणि सिलोन दौरा, १९६७-६८|१९६७-६८]]
* [[आंतरराष्ट्रीय इलेव्हन क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९७०-७१|१९७०-७१]]
* [[उर्वरित वर्ल्ड इलेव्हन क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९७०-७१|१९७०-७१]]
* [[उर्वरित वर्ल्ड इलेव्हन क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९७३-७४|१९७३-७४]]
* [[आंतरराष्ट्रीय इलेव्हन क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९७६-७७|१९७६-७७]]
* [[आंतरराष्ट्रीय इलेव्हन क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, १९८१-८२|१९८१-८२]]
* [[२०१७ स्वतंत्रता चषक|२०१७]]

|below  = २००९ पासून संयुक्त अरब अमिराती किंवा इतर तटस्थ ठिकाणी खेळल्या गेलेल्या मालिका ''इटालिक'' मध्ये दर्शवले आहेत. 

}}
&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट टूर नेव्हिगेशनल बॉक्स]]
&lt;–noinclude&gt;</text>
      <sha1>o3klyb6cxydk7pydy4joio6a3vrcvm7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>साचा:२०२३ फॉर्म्युला वन हंगाम</title>
    <ns>10</ns>
    <id>350355</id>
    <revision>
      <id>2721724</id>
      <parentid>2436257</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:15:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Koolkrazy</username>
        <id>1591</id>
      </contributor>
      <origin>2721724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9629" sha1="dhaoszkmo6hb5wwrklzkred953clh23" xml:space="preserve">{{Navbox
| bodystyle = background:#fdfdfd; width:100%; vertical-align:middle;
| titlestyle = background:#ccccff;  
| abovestyle = background:#ddddff; padding-left:1em; padding-right:1em; text-align:center; 
| belowstyle = background:#ddddff; padding-left:1em; padding-right:1em; text-align:center;
| groupstyle = background:#ddddff; padding-left:1em; padding-right:1em; text-align:right;width:10%;font-weight:bold;
| liststyle = background:transparent; text-align:left/center; border-left:0px solid gray; 
| oddstyle = background:transparent;
| evenstyle = background:#f7f7f7;
| state = {{{state|expanded}}}
| name  = २०२३ फॉर्म्युला वन हंगाम
| title = {{align|left|[[२०२२ फॉर्म्युला वन हंगाम|« {{small|मागील हंगाम}}]]}} [[२०२३ फॉर्म्युला वन हंगाम]] {{align|right|[[२०२४ फॉर्म्युला वन हंगाम|{{small|पुढील हंगाम}} »]]}}

| group1= चालक अजिंक्यपद.
| list1  =   {{flagicon|NLD}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] (५७५) • {{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]] (२८५) • {{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]] (२३४) • {{flagicon|ESP}} [[फर्नांदो अलोन्सो]] (२०६)  • {{flagicon|MON}} [[शार्ल लक्लेर]] (२०६)
| group2= कारनिर्माते अजिंक्यपद.
| list2  = {{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी]] (८८०) • {{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]] (४०९) • {{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]] (४०६) • {{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ]] (३०३) •  {{flagicon| GBR}} [[अ‍ॅस्टन मार्टिन]] [[आरामको]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] (२८०)
| group3 = २०२३च्या शर्यती
| list3  = [[२०२३ बहरैन ग्रांप्री|गल्फ एर बहरैन ग्रांप्री]] • [[२०२३ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|एस.टी.सी. सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] • [[२०२३ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|रोलेक्स ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] • [[२०२३ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान ग्रांप्री]] • [[२०२३ मायामी ग्रांप्री|क्रिप्टो डॉट कॉम मायामी ग्रांप्री]]  • &lt;s&gt;[[२०२३ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डेल मेड इन इटली इ डेल एमिलिया रोमान्या]]&lt;/s&gt; • [[२०२३ मोनॅको ग्रांप्री|ग्रांप्री डी मोनॅको]] • [[२०२३ स्पॅनिश ग्रांप्री|ए.ड्ब्ल्यु.एस. ग्रान प्रिमीयो डी इस्पाना]] • [[२०२३ कॅनेडियन ग्रांप्री|पिरेली ग्रांप्री दु कॅनडा]] • [[२०२३ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|रोलेक्स ग्रोसर प्रिस वॉन ऑस्टेरीच]] • [[२०२३ ब्रिटिश ग्रांप्री|आरामको ब्रिटिश ग्रांप्री]] • [[२०२३ हंगेरियन ग्रांप्री|कतार एरवेझ हंगेरियन ग्रांप्री]] • [[२०२३ बेल्जियम ग्रांप्री|एम.एस.सी क्रूझेस बेल्जियम ग्रांप्री]] • [[२०२३ डच ग्रांप्री|हेनेकेन डच ग्रांप्री]] • [[२०२३ इटालियन ग्रांप्री|पिरेली ग्रान प्रीमिओ डी''इटालिया]] •  [[२०२३ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर एरलाइन्स सिंगापूर ग्रांप्री]] • [[२०२३ जपानी ग्रांप्री|लेनोव्हो जपानी ग्रांप्री]] • [[२०२३ कतार ग्रांप्री|कतार एरवेझ कतार ग्रांप्री]] • [[२०२३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|लेनोव्हो युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] • [[२०२३ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डी ला सियुदाद डी मेक्सिको]] • [[२०२३ साओ पावलो ग्रांप्री|रोलेक्स ग्रान प्रीमिओ डी साओ पावलो]] • [[२०२३ लास व्हेगस ग्रांप्री|हेनेकेन सिलव्हर लास व्हेगस ग्रांप्री]] • [[२०२३ अबु धाबी ग्रांप्री|एतिहाद एअरवेज अबु धाबी ग्रांप्री]]
| group4= [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|२०२३चे सर्किट]]
| list4  = [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] • [[जेद्दा कॉर्निश सर्किट]] • [[आल्बर्ट पार्क सर्किट]] • [[बाकु सिटी सर्किट]] • [[मायामी आंतरराष्ट्रीय ऑटोड्रोम]] • [[सर्किट डी मोनॅको]] • [[सर्किट डी बार्सिलोना-काटलुन्या]] • [[सर्किट गिलेस व्हिलनव्ह]] • [[ए१-रिंग]] • [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]] • [[हंगरोरिंग]] • [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]] • [[सर्किट झॉन्डवुर्ट]] • [[मोंझा सर्किट]] • [[मरीना बे स्ट्रीट सर्किट]] • [[सुझुका आंतरराष्ट्रीय रेसिंग कोर्स]] • [[लोसेल आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] • [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]] • [[अटोड्रोमो हर्मानोस रॉड्रिगेझ]] • [[इंटरलागोस सर्किट]] • [[लास व्हेगस स्ट्रिप सर्किट]] • [[यास मरिना सर्किट]]
|group5 = [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|२०२३च्या ग्रांप्री]]
|list5 = [[बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]] • [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]] • [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन]] • [[अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]] • [[मायामी ग्रांप्री|मायामी]] • [[मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] • [[स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] • [[कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन]] • [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] • [[ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] • [[हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] • [[बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] • [[डच ग्रांप्री|डच]] • [[इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] • [[सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर]] • [[जपानी ग्रांप्री|जपानी]] • [[कतार ग्रांप्री|कतार]] • [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|युनायटेड स्टेट्स]] • [[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको सिटी]] • [[साओ पाउलो ग्रांप्री|साओ पाउलो]] • [[लास व्हेगस ग्रांप्री|लास व्हेगस]] • [[अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[वर्ग:फॉर्म्युला वन मार्गक्रमण साचे]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dhaoszkmo6hb5wwrklzkred953clh23</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>आईल ऑफ मान महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>351211</id>
    <revision>
      <id>2721880</id>
      <parentid>2679359</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T05:31:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* यादी */</comment>
      <origin>2721880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15118" sha1="7xepc7a9nuyk1e51jwlr5bur1yxna3m" xml:space="preserve">खालील यादी आईल ऑफ मान महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. आईल ऑफ मानने १२ नोव्हेंबर २०२२ रोजी नॉर्वे विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला.

== सुची ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:75px&quot; | चिन्ह
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:350px&quot; | अर्थ
|-
! scope=&quot;row&quot; |सामना क्र.
| आईल ऑफ मानने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; |महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
| आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; | तारीख
| सामन्याची तारीख
|-
! scope=&quot;row&quot; |विरुद्ध संघ
| ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव
|-
! scope=&quot;row&quot; | स्थळ
| कोणत्या मैदानावर सामना झाला
|-
! scope=&quot;row&quot; | विजेता
| सामन्याचा विजेता/अनिर्णित
|-
| bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित
|}
==यादी== 
{| class=&quot;wikitable ubsortable&quot; style=&quot;text-align:left; white-space:nowrap&quot;
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339552.html १२९४] || १२ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|NOR}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग्स क्रिकेट मैदान]], [[आल्मेरिया]] || {{crw|IOM}} || rowspan=4 | [[२०२२-२३ स्पेन महिला पंचरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339554.html १२९६] || १२ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग्स क्रिकेट मैदान]], [[आल्मेरिया]] || {{crw|ESP}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339556.html १२९८] || १३ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|ITA}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग्स क्रिकेट मैदान]], [[आल्मेरिया]] || {{crw|ITA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339560.html १३०३] || १४ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|SWE}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग्स क्रिकेट मैदान]], [[आल्मेरिया]] || {{crw|SWE}}
|-  
| ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1387937.html १५२१] || ३० जुलै २०२३  || {{crw|AUT}} || {{flagicon|AUT}} [[सीबार्न क्रिकेट मैदान]], [[नीडरओस्टराईश|लोवर ऑस्ट्रिया]] || {{crw|IMN}} || rowspan=3 | 
|-  
| ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1387938.html १५२२] || ३० जुलै २०२३  || {{crw|AUT}} || {{flagicon|AUT}} [[सीबार्न क्रिकेट मैदान]], [[नीडरओस्टराईश|लोवर ऑस्ट्रिया]] || {{crw|IMN}}  
|-  
| ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1387939.html १५२३] || ३१ जुलै २०२३  || {{crw|AUT}} || {{flagicon|AUT}} [[सीबार्न क्रिकेट मैदान]], [[नीडरओस्टराईश|लोवर ऑस्ट्रिया]] || {{crw|IMN}}  
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1387944.html १५२४] || ४ ऑगस्ट २०२३ || {{crw|GRE}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|IMN}} || rowspan=4 | [[२०२३ महिला कॉन्टिनेंटल कप|२०२३ महिला ट्वेंटी२० काँटिनेंटल चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1387946.html १५२६] || ४ ऑगस्ट २०२३ || {{crw|ROM}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|IMN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1387948.html १५२८] || ५ ऑगस्ट २०२३ || {{crw|MLT}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|IMN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1387951.html १५३१] || ६ ऑगस्ट २०२३ || {{crw|GRE}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|IMN}}
|-  
| १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1432188.html १८७७] || ५ मे २०२४  || {{crw|GUE}} || {{flagicon|ENG}} [[विंचेस्टर|नॉर्मन एडवर्ड्स मेमोरियल मैदान]], [[विंचेस्टर]] || {{crw|GUE}} || rowspan=6 | 
|-  
| १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1432189.html १८७९] || ५ मे २०२४  || {{crw|GUE}} || {{flagicon|ENG}} [[विंचेस्टर|नॉर्मन एडवर्ड्स मेमोरियल मैदान]], [[विंचेस्टर]] || {{crw|GUE}} 
|-  
| १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1432190.html १८८२] || ६ मे २०२४  || {{crw|GUE}} || {{flagicon|ENG}} [[विंचेस्टर|नॉर्मन एडवर्ड्स मेमोरियल मैदान]], [[विंचेस्टर]] || {{crw|GUE}} 
|-  
| १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1447540.html १९९२] || १७ ऑगस्ट २०२४  || {{crw|MLT}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब]], [[मार्सा, माल्टा|मार्सा]] || {{crw|IOM}} 
|-  
| १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1447541.html १९९३] || १८ ऑगस्ट २०२४  || {{crw|MLT}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब]], [[मार्सा, माल्टा|मार्सा]] || {{crw|IOM}} 
|-  
| १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1447542.html १९९४] || १९ ऑगस्ट २०२४  || {{crw|MLT}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब]], [[मार्सा, माल्टा|मार्सा]] || {{crw|IOM}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1447543.html १९९५] || २१ ऑगस्ट २०२४ || {{crw|MLT}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब]], [[मार्सा, माल्टा|मार्सा]] || {{crw|IOM}} || rowspan=4 | [[२०२४ महिला व्हॅलेटा चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1447547.html १९९७] || २३ ऑगस्ट २०२४ || {{crw|SRB}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब]], [[मार्सा, माल्टा|मार्सा]] || {{crw|IOM}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1447550.html १९९९] || २४ ऑगस्ट २०२४ || {{crw|GRE}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब]], [[मार्सा, माल्टा|मार्सा]] || {{crw|IOM}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1447553.html २००१] || २५ ऑगस्ट २०२४ || {{crw|GRE}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब]], [[मार्सा, माल्टा|मार्सा]] || {{crw|IOM}}
|-  style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478415.html २२३७] || १८ एप्रिल २०२५ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान|हॅपी व्हॅली मैदान क्र.२]], [[एपिस्कोपी, लिमासोल|एपिस्कोपी]] || {{crw|IOM}} || rowspan=6 | [[२०२५ सायप्रस महिला चौरंगी मालिका]] 
|-  style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478417.html २२३९] || १८ एप्रिल २०२५ || {{crw|CYP}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान|हॅपी व्हॅली मैदान क्र.२]], [[एपिस्कोपी, लिमासोल|एपिस्कोपी]] || {{crw|IOM}}
|-  style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478418.html २२४०] || १९ एप्रिल २०२५ || {{crw|JER}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान|हॅपी व्हॅली मैदान क्र.२]], [[एपिस्कोपी, लिमासोल|एपिस्कोपी]] || {{crw|JER}}
|-  style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478421.html २२४३] || १९ एप्रिल २०२५ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान|हॅपी व्हॅली मैदान क्र.२]], [[एपिस्कोपी, लिमासोल|एपिस्कोपी]] || {{crw|DEN}}
|-  style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478423.html २२४५] || २० एप्रिल २०२५ || {{crw|CYP}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान|हॅपी व्हॅली मैदान]], [[एपिस्कोपी, लिमासोल|एपिस्कोपी]] || {{crw|IOM}}
|-  style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478424.html २२४६] || २० एप्रिल २०२५ || {{crw|JER}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान|हॅपी व्हॅली मैदान]], [[एपिस्कोपी, लिमासोल|एपिस्कोपी]] || {{crw|JER}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486090.html २३०६] || २५ मे २०२५ || {{crw|ITA}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[लात्सियो|स्पिनासिटो]] || {{crw|ITA}} || rowspan=5 | [[२०२५ महिला टी२० विश्वचषक युरोप पात्रता स्पर्धा#विभाग दोन|२०२६ आय.सी.सी. महिला ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता विभाग दोन]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486093.html २३०९] || २६ मे २०२५ || {{crw|SWE}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम|सिमार क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{crw|IOM}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486097.html २३१५] || २८ मे २०२५ || {{crw|ESP}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम|सिमार क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{crw|ESP}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486099.html २३१८] || २८ मे २०२५ || {{crw|JER}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम|सिमार क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{crw|JER}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486102.html २३२३] || २९ मे २०२५ || {{crw|GER}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[लात्सियो|स्पिनासिटो]] || {{crw|GER}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500635.html २४६५] || ३१ ऑगस्ट २०२५ || {{crw|BRA}} || {{flagicon|ENG}} [[लीड्स|न्यू फ्रॅन्ली क्रिकेट क्लब मैदान]], [[लीड्स]] || {{crw|BRA}} || rowspan=3 | [[२०२५ युनायटेड किंग्डम महिला तिरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500636.html २४६८] || १ सप्टेंबर २०२५ || {{crw|BRA}} || {{flagicon|ENG}} [[लीड्स|न्यू फ्रॅन्ली क्रिकेट क्लब मैदान]], [[लीड्स]] || {{crw|BRA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500638.html २४७१] || २ सप्टेंबर २०२५ || {{crw|JER}} || {{flagicon|ENG}} [[लीड्स|न्यू फ्रॅन्ली क्रिकेट क्लब मैदान]], [[लीड्स]] || {{crw|IOM}}
|}
{{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}}

[[वर्ग:आईल ऑफ मान क्रिकेट]]
[[वर्ग:महिला क्रिकेट]]</text>
      <sha1>7xepc7a9nuyk1e51jwlr5bur1yxna3m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721881</id>
      <parentid>2721880</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T05:34:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* यादी */</comment>
      <origin>2721881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16612" sha1="a7c2aolpjblpom7p0tl4vt04vwdnzgj" xml:space="preserve">खालील यादी आईल ऑफ मान महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. आईल ऑफ मानने १२ नोव्हेंबर २०२२ रोजी नॉर्वे विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला.

== सुची ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:75px&quot; | चिन्ह
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:350px&quot; | अर्थ
|-
! scope=&quot;row&quot; |सामना क्र.
| आईल ऑफ मानने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; |महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
| आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; | तारीख
| सामन्याची तारीख
|-
! scope=&quot;row&quot; |विरुद्ध संघ
| ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव
|-
! scope=&quot;row&quot; | स्थळ
| कोणत्या मैदानावर सामना झाला
|-
! scope=&quot;row&quot; | विजेता
| सामन्याचा विजेता/अनिर्णित
|-
| bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित
|}
==यादी== 
{| class=&quot;wikitable ubsortable&quot; style=&quot;text-align:left; white-space:nowrap&quot;
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339552.html १२९४] || १२ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|NOR}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग्स क्रिकेट मैदान]], [[आल्मेरिया]] || {{crw|IOM}} || rowspan=4 | [[२०२२-२३ स्पेन महिला पंचरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339554.html १२९६] || १२ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग्स क्रिकेट मैदान]], [[आल्मेरिया]] || {{crw|ESP}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339556.html १२९८] || १३ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|ITA}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग्स क्रिकेट मैदान]], [[आल्मेरिया]] || {{crw|ITA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339560.html १३०३] || १४ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|SWE}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग्स क्रिकेट मैदान]], [[आल्मेरिया]] || {{crw|SWE}}
|-  
| ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1387937.html १५२१] || ३० जुलै २०२३  || {{crw|AUT}} || {{flagicon|AUT}} [[सीबार्न क्रिकेट मैदान]], [[नीडरओस्टराईश|लोवर ऑस्ट्रिया]] || {{crw|IMN}} || rowspan=3 | 
|-  
| ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1387938.html १५२२] || ३० जुलै २०२३  || {{crw|AUT}} || {{flagicon|AUT}} [[सीबार्न क्रिकेट मैदान]], [[नीडरओस्टराईश|लोवर ऑस्ट्रिया]] || {{crw|IMN}}  
|-  
| ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1387939.html १५२३] || ३१ जुलै २०२३  || {{crw|AUT}} || {{flagicon|AUT}} [[सीबार्न क्रिकेट मैदान]], [[नीडरओस्टराईश|लोवर ऑस्ट्रिया]] || {{crw|IMN}}  
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1387944.html १५२४] || ४ ऑगस्ट २०२३ || {{crw|GRE}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|IMN}} || rowspan=4 | [[२०२३ महिला कॉन्टिनेंटल कप|२०२३ महिला ट्वेंटी२० काँटिनेंटल चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1387946.html १५२६] || ४ ऑगस्ट २०२३ || {{crw|ROM}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|IMN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1387948.html १५२८] || ५ ऑगस्ट २०२३ || {{crw|MLT}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|IMN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1387951.html १५३१] || ६ ऑगस्ट २०२३ || {{crw|GRE}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|IMN}}
|-  
| १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1432188.html १८७७] || ५ मे २०२४  || {{crw|GUE}} || {{flagicon|ENG}} [[विंचेस्टर|नॉर्मन एडवर्ड्स मेमोरियल मैदान]], [[विंचेस्टर]] || {{crw|GUE}} || rowspan=6 | 
|-  
| १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1432189.html १८७९] || ५ मे २०२४  || {{crw|GUE}} || {{flagicon|ENG}} [[विंचेस्टर|नॉर्मन एडवर्ड्स मेमोरियल मैदान]], [[विंचेस्टर]] || {{crw|GUE}} 
|-  
| १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1432190.html १८८२] || ६ मे २०२४  || {{crw|GUE}} || {{flagicon|ENG}} [[विंचेस्टर|नॉर्मन एडवर्ड्स मेमोरियल मैदान]], [[विंचेस्टर]] || {{crw|GUE}} 
|-  
| १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1447540.html १९९२] || १७ ऑगस्ट २०२४  || {{crw|MLT}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब]], [[मार्सा, माल्टा|मार्सा]] || {{crw|IOM}} 
|-  
| १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1447541.html १९९३] || १८ ऑगस्ट २०२४  || {{crw|MLT}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब]], [[मार्सा, माल्टा|मार्सा]] || {{crw|IOM}} 
|-  
| १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1447542.html १९९४] || १९ ऑगस्ट २०२४  || {{crw|MLT}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब]], [[मार्सा, माल्टा|मार्सा]] || {{crw|IOM}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1447543.html १९९५] || २१ ऑगस्ट २०२४ || {{crw|MLT}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब]], [[मार्सा, माल्टा|मार्सा]] || {{crw|IOM}} || rowspan=4 | [[२०२४ महिला व्हॅलेटा चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1447547.html १९९७] || २३ ऑगस्ट २०२४ || {{crw|SRB}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब]], [[मार्सा, माल्टा|मार्सा]] || {{crw|IOM}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1447550.html १९९९] || २४ ऑगस्ट २०२४ || {{crw|GRE}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब]], [[मार्सा, माल्टा|मार्सा]] || {{crw|IOM}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1447553.html २००१] || २५ ऑगस्ट २०२४ || {{crw|GRE}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब]], [[मार्सा, माल्टा|मार्सा]] || {{crw|IOM}}
|-  style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478415.html २२३७] || १८ एप्रिल २०२५ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान|हॅपी व्हॅली मैदान क्र.२]], [[एपिस्कोपी, लिमासोल|एपिस्कोपी]] || {{crw|IOM}} || rowspan=6 | [[२०२५ सायप्रस महिला चौरंगी मालिका]] 
|-  style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478417.html २२३९] || १८ एप्रिल २०२५ || {{crw|CYP}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान|हॅपी व्हॅली मैदान क्र.२]], [[एपिस्कोपी, लिमासोल|एपिस्कोपी]] || {{crw|IOM}}
|-  style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478418.html २२४०] || १९ एप्रिल २०२५ || {{crw|JER}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान|हॅपी व्हॅली मैदान क्र.२]], [[एपिस्कोपी, लिमासोल|एपिस्कोपी]] || {{crw|JER}}
|-  style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478421.html २२४३] || १९ एप्रिल २०२५ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान|हॅपी व्हॅली मैदान क्र.२]], [[एपिस्कोपी, लिमासोल|एपिस्कोपी]] || {{crw|DEN}}
|-  style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478423.html २२४५] || २० एप्रिल २०२५ || {{crw|CYP}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान|हॅपी व्हॅली मैदान]], [[एपिस्कोपी, लिमासोल|एपिस्कोपी]] || {{crw|IOM}}
|-  style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478424.html २२४६] || २० एप्रिल २०२५ || {{crw|JER}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान|हॅपी व्हॅली मैदान]], [[एपिस्कोपी, लिमासोल|एपिस्कोपी]] || {{crw|JER}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486090.html २३०६] || २५ मे २०२५ || {{crw|ITA}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[लात्सियो|स्पिनासिटो]] || {{crw|ITA}} || rowspan=5 | [[२०२५ महिला टी२० विश्वचषक युरोप पात्रता स्पर्धा#विभाग दोन|२०२६ आय.सी.सी. महिला ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता विभाग दोन]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486093.html २३०९] || २६ मे २०२५ || {{crw|SWE}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम|सिमार क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{crw|IOM}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486097.html २३१५] || २८ मे २०२५ || {{crw|ESP}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम|सिमार क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{crw|ESP}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486099.html २३१८] || २८ मे २०२५ || {{crw|JER}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम|सिमार क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{crw|JER}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486102.html २३२३] || २९ मे २०२५ || {{crw|GER}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[लात्सियो|स्पिनासिटो]] || {{crw|GER}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500635.html २४६५] || ३१ ऑगस्ट २०२५ || {{crw|BRA}} || {{flagicon|ENG}} [[लीड्स|न्यू फ्रॅन्ली क्रिकेट क्लब मैदान]], [[लीड्स]] || {{crw|BRA}} || rowspan=3 | [[२०२५ युनायटेड किंग्डम महिला तिरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500636.html २४६८] || १ सप्टेंबर २०२५ || {{crw|BRA}} || {{flagicon|ENG}} [[लीड्स|न्यू फ्रॅन्ली क्रिकेट क्लब मैदान]], [[लीड्स]] || {{crw|BRA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500638.html २४७१] || २ सप्टेंबर २०२५ || {{crw|JER}} || {{flagicon|ENG}} [[लीड्स|न्यू फ्रॅन्ली क्रिकेट क्लब मैदान]], [[लीड्स]] || {{crw|IOM}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1549195.html २९६६] || २६ ऑगस्ट २०२६ || {{crw|ROM}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|IOM}} || rowspan=4 | [[२०२६ महिला कॉन्टिनेंटल चषक|२०२६ महिला ट्वेंटी२० काँटिनेंटल चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1549197.html २९६८] || २७ ऑगस्ट २०२६ || {{crw|GRE}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|IOM}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1549205.html २९८१] || २९ ऑगस्ट २०२६ || {{crw|NOR}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|IOM}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1549207.html २९८४] || ३० ऑगस्ट २०२६ || {{crw|TUR}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|TUR}}
|}
{{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}}

[[वर्ग:आईल ऑफ मान क्रिकेट]]
[[वर्ग:महिला क्रिकेट]]</text>
      <sha1>a7c2aolpjblpom7p0tl4vt04vwdnzgj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>इस्रायल क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>351254</id>
    <revision>
      <id>2721889</id>
      <parentid>2694305</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T05:37:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* यादी */</comment>
      <origin>2721889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7014" sha1="qp7xutlq3wae2dyh5tlwibr68twjwo4" xml:space="preserve">खालील यादी इस्रायल क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. इस्रायलने २८ जून २०२२ रोजी पोर्तुगाल विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला.
 

== सुची ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:75px&quot; | चिन्ह
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:350px&quot; | अर्थ
|-
! scope=&quot;row&quot; |सामना क्र.
| इस्रायलने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
| आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; | तारीख
| सामन्याची तारीख
|-
! scope=&quot;row&quot; |विरुद्ध संघ
| ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव
|-
! scope=&quot;row&quot; | स्थळ
| कोणत्या मैदानावर सामना झाला
|-
! scope=&quot;row&quot; | विजेता
| सामन्याचा विजेता/अनिर्णित
|-
| bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित
|}
==यादी== 
{| class=&quot;wikitable ubsortable&quot; style=&quot;text-align:left; white-space:nowrap&quot;
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320972.html १५८५] || २८ जून २०२२ || {{cr|POR}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|POR}} || rowspan=4 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप क गट पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320975.html १५९१] || २९ जून २०२२ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|ESP}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320979.html १५९६] || १ जुलै २०२२ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|MLT}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320985.html १६०४] || ३ जुलै २०२२ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|Israel}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436475.html २६६०] || १० जून २०२४ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|AUT}} || rowspan=5 | [[२०२४-२५ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२६ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप अ गट पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436482.html २६७०] || १२ जून २०२४ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम|सिमार क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|HUN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436485.html २६७५] || १३ जून २०२४ || {{cr|POR}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|Israel}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436490.html २६८७] || १५ जून २०२४ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम|सिमार क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|ROM}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436491.html २६९१] || १६ जून २०२४ || {{cr|LUX}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|Israel}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1546382.html ४०४७] || २७ जुलै २०२६ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|ROM}} || rowspan=4 | [[२०२६ ईसीए पुरुष युरोपियन चषक|२०२६ युरोप चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1546383.html ४०४८] || २८ जुलै २०२६ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|AUT}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1546384.html ४०४९] || २८ जुलै २०२६ || {{cr|TUR}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|TUR}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1546386.html ४०५१] || २९ जुलै २०२६ || {{cr|FRA}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|FRA}}
|}
{{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}}

[[वर्ग:इस्रायल क्रिकेट|आंतरराष्ट्रीय सामने]]</text>
      <sha1>qp7xutlq3wae2dyh5tlwibr68twjwo4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721895</id>
      <parentid>2721889</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T05:40:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* यादी */</comment>
      <origin>2721895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8841" sha1="bfmru9cuvvm2p7zpewuintoz2xw983t" xml:space="preserve">खालील यादी इस्रायल क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. इस्रायलने २८ जून २०२२ रोजी पोर्तुगाल विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला.
 

== सुची ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:75px&quot; | चिन्ह
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:350px&quot; | अर्थ
|-
! scope=&quot;row&quot; |सामना क्र.
| इस्रायलने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
| आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; | तारीख
| सामन्याची तारीख
|-
! scope=&quot;row&quot; |विरुद्ध संघ
| ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव
|-
! scope=&quot;row&quot; | स्थळ
| कोणत्या मैदानावर सामना झाला
|-
! scope=&quot;row&quot; | विजेता
| सामन्याचा विजेता/अनिर्णित
|-
| bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित
|}
==यादी== 
{| class=&quot;wikitable ubsortable&quot; style=&quot;text-align:left; white-space:nowrap&quot;
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320972.html १५८५] || २८ जून २०२२ || {{cr|POR}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|POR}} || rowspan=4 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप क गट पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320975.html १५९१] || २९ जून २०२२ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|ESP}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320979.html १५९६] || १ जुलै २०२२ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|MLT}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320985.html १६०४] || ३ जुलै २०२२ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|Israel}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436475.html २६६०] || १० जून २०२४ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|AUT}} || rowspan=5 | [[२०२४-२५ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२६ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप अ गट पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436482.html २६७०] || १२ जून २०२४ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम|सिमार क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|HUN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436485.html २६७५] || १३ जून २०२४ || {{cr|POR}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|Israel}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436490.html २६८७] || १५ जून २०२४ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम|सिमार क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|ROM}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436491.html २६९१] || १६ जून २०२४ || {{cr|LUX}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|Israel}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1546382.html ४०४७] || २७ जुलै २०२६ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|ROM}} || rowspan=4 | [[२०२६ ईसीए पुरुष युरोपियन चषक|२०२६ युरोप चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1546383.html ४०४८] || २८ जुलै २०२६ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|AUT}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1546384.html ४०४९] || २८ जुलै २०२६ || {{cr|TUR}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|TUR}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1546386.html ४०५१] || २९ जुलै २०२६ || {{cr|FRA}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|FRA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1545661.html ४०७०] || १४ ऑगस्ट २०२६ || {{cr|POR}} || {{flagicon|FIN}} [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], [[व्हंटा]] || {{cr|POR}} || rowspan=5 | [[२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता क|२०२८ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप क गट पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1545668.html ४०८२] || १७ ऑगस्ट २०२६ || {{cr|GER}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|GER}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1545674.html ४०८८] || १८ ऑगस्ट २०२६ || {{cr|CZE}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|Israel}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1545679.html ४०९२] || २० ऑगस्ट २०२६ || {{cr|GRE}} || {{flagicon|FIN}} [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], [[व्हंटा]] || {{cr|Israel}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1545682.html ४०९५] || २१ ऑगस्ट २०२६ || {{cr|IOM}} || {{flagicon|FIN}} [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], [[व्हंटा]] || {{cr|IOM}}
|}
{{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}}

[[वर्ग:इस्रायल क्रिकेट|आंतरराष्ट्रीय सामने]]</text>
      <sha1>bfmru9cuvvm2p7zpewuintoz2xw983t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२०२१ फॉर्म्युला वन हंगाम</title>
    <ns>0</ns>
    <id>351340</id>
    <revision>
      <id>2721717</id>
      <parentid>2618947</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:12:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Koolkrazy</username>
        <id>1591</id>
      </contributor>
      <comment>/* ग्रांप्री */</comment>
      <origin>2721717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="187016" sha1="gevcigw12ssx0y5jpl8wf4jb8qq3x81" xml:space="preserve">{{एफ१ हंगाम
| मागील_हंगाम = २०२०
| सद्य_हंगाम = २०२१
| पुढील_हंगाम = २०२२
}}

[[चित्र:Max Verstappen 2017 Malaysia 3.jpg|thumb|[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]], ३९५.५ गुणांसोबत २०२१ फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा विजेता व पहिला क्रमांक.]]
[[चित्र:Lewis Hamilton 2016 Malaysia 2.jpg|thumb|[[लुइस हॅमिल्टन]], ३८७.५ गुणांसोबत २०२१ फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा उपविजेता व दुसरा क्रमांक.]]
[[चित्र:F12019 Schloss Gabelhofen (20) (cropped).jpg|thumb|[[वालट्टेरी बोट्टास]], २२६ गुणांसोबत २००८ फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा गत विजेता व तिसरा क्रमांक.]]

'''२०२१ फॉर्म्युला वन हंगाम''' हा [[आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|एफ.आय.ए.]] [[फॉर्म्युला वन]] शर्यतीचा ७२ वा हंगाम होता. ह्या हंगामामध्ये २२ शर्यती खेळवल्या गेल्या ज्यात १० संघांच्या एकूण २१ चालकांनी सहभाग घेतला. १८ मार्च २०२१ रोजी [[बहरैन]] मध्ये पहिली तर १२ डिसेंबर रोजी [[अबु धाबी]] मध्ये अखेरची शर्यत खेळवली गेली.

==संघ आणि चालक==
२०२१ फॉर्म्युला वन हंगामात एकुन १० संघांनी भाग घेतला. खालील यादीत २०२१ हंगामात भाग घेतेलेल्या सर्व संघ व संघांच्या चालकांची माहिती आहे. चालकांचे क्रमांक फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२१ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहेत. सर्व संघाची माहिती सुद्धा फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२१ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहे. काही ऐतिहासिक रुढिंमुळे क्रमांक १३ कोणत्याही चालकाला दिले गेले नव्हते.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|संघ
!rowspan=&quot;2&quot;|कारनिर्माता 
!rowspan=&quot;2&quot;|चेसिस 
!rowspan=&quot;2&quot;|इंजिन† 
!colspan=&quot;3&quot; | मुख्य चालक
!colspan=&quot;3&quot; | सराव चालक
|-
!क्र.
!नाव
!शर्यत क्र.
!क्र.
!नाव 
!शर्यत क्र.
|-
|{{flagicon|स्वित्झर्लंड}}आल्फा रोमियो रेसिंग [[ऑर्लेन]]
![[आल्फा रोमियो रेसिंग]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|आल्फा रोमियो रेसिंग सि.४१&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://it.motorsport.com/f1/news/एफ.1-alfa-romeo-si-chiamera-c41-la-monoposto-2021/5122678/|title=आल्फा रोमियो: si chiamerà C४१ la monoposto २०२१|author=Franco Nugnes|दिनांक=१९ जानेवारी २०२१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ जानेवारी २०२१|archive-date=१९ जानेवारी २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119104059/https://it.motorsport.com/f1/news/एफ.1-alfa-romeo-si-chiamera-c41-la-monoposto-2021/5122678/|}}&lt;/ref&gt;
|फेरारी ०६५/६&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.sauber-group.com/motorsport/formula-1/c41/ |title=आल्फा रोमियो रेसिंग सि.४१ |प्रकाशक=आल्फा रोमियो रेसिंग |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० मार्च २०२१ |archive-date=२८ जून २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210628100004/https://www.sauber-group.com/motorsport/formula-1/c41/ |}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|७&lt;br&gt;८८&lt;br&gt;९९
|{{flagicon|फिनलंड}}[[किमी रायकोन्नेन]]&lt;br&gt;{{flagicon|Poland}}[[रोबेर्ट कुबिचा]]&lt;br&gt;{{flagicon|इटली}}[[अँटोनियो गियोविन्झी]]
|align=&quot;center&quot; nowrap|१-१३, १५-२२{{refn|group=टीप|Räikkönen was entered into the [[२०२१ डच ग्रांप्री|डच ग्रांप्री]], but later withdrew after testing positive for [[Severe acute respiratory syndrome coronavirus २|coronavirus]].}}&lt;br /&gt;१३-१४&lt;br /&gt;सर्व
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|९८&lt;br&gt;८८
| {{flagicon|Great Britain}}[[कॅलम इलोट]]&lt;br&gt;{{flagicon|Poland}}[[रोबेर्ट कुबिचा]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|३, ९&lt;br&gt;४, ८, ११
|-
|{{flagicon|इटली}}स्कुदेरिआ अल्फाटौरी होंडा
![[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]] - [[होंडा]]
|अल्फाटौरी ऐ.टि.०२&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.alphatauri-name-date-to-reveal-2021-f1-car-the-at02.6LfLbpIx0rD3rboYjrIXnc.html|title=AlphaTauri name date to reveal २०२१ एफ.१ car - the AT०२|प्रकाशक=Formula१|दिनांक=४ फेब्रुवारी २०२१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ फेब्रुवारी २०२१|archive-date=४ फेब्रुवारी २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210204112159/https://www.formula1.com/en/latest/article.alphatauri-name-date-to-reveal-2021-f1-car-the-at02.6LfLbpIx0rD3rboYjrIXnc.html|}}&lt;/ref&gt;
|होंडा आर.ए.६२१एच.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.scuderiaalphatauri.com/en/video/at02-fire-up-8d-audio/|title=AT०२ Fire Up: ८D Audio|दिनांक=१६ फेब्रुवारी २०२१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ फेब्रुवारी २०२१|archive-date=२४ फेब्रुवारी २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210224215018/https://www.scuderiaalphatauri.com/en/video/at02-fire-up-8d-audio/|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot; |१०&lt;br&gt;२२
|{{flagicon|फ्रांस}}[[पियर गॅस्ली]]&lt;br&gt;{{flagicon|जपान}}[[युकि सुनोडा]]
|align=&quot;center&quot; |सर्व&lt;br /&gt;सर्व
|
|
|
|-
|{{flagicon|फ्रांस}}अल्पाइन एफ.१ संघ&lt;ref name=&quot;Alpine&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दिनांक=६ सप्टेंबर २०२०|title=Renault to rebrand as अल्पाइन एफ.१ संघ in २०२१|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.renault-alpine-f1-team-2021.7eY84dCU9MythQjcYG8T45.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20201004000346/https://www.formula1.com/en/latest/article.renault-alpine-f1-team-2021.7eY84dCU9MythQjcYG8T45.html|archive-date=४ ऑक्टोबर २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=७ सप्टेंबर २०२०|प्रकाशक=Formula१|}}&lt;/ref&gt;
![[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[रेनोल्ट एफ१]]
|आल्पाइन ऐ.५२१&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दिनांक=१४ जानेवारी २०२१|title=Alpine to launch A५२१ एफ.१ car next month after livery tease|दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/154568/alpine-to-launch-f1-car-next-month-after-livery-tease|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122003124/https://www.autosport.com/f1/news/154568/alpine-to-launch-f1-car-next-month-after-livery-tease|archive-date=२२ जानेवारी २०२१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ जानेवारी २०२१|प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम|}}&lt;/ref&gt;
|रेनोल्ट ई-टेक २०बी.&lt;!-- Their website says २१, but the announcement says २०B. Something has clearly changed between when the website was prepared and the car launch. The name advertised at launch is more likely to be the actual engine name. --&gt;&lt;ref&gt;{{Cite tweet|number=1366768603320770568|user=Alpineएफ.१संघ|title=आल्पाइन ऐ.५२१ Renault E-TECH २०B @OconEsteban @alo_oficial #A५२१Launch Blue heart in the comments if you're in love!|author=अल्पाइन एफ.१ संघ|author-link=अल्पाइन एफ.१ संघ|दिनांक=२ मार्च २०२१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ मार्च २०२१|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|१४&lt;br&gt;३१
|{{flagicon|स्पेन}}[[फर्नांदो अलोन्सो]]&lt;br&gt;{{flagicon|फ्रांस}}[[एस्टेबन ओकन]]
|align=&quot;center&quot; |सर्व&lt;br /&gt;सर्व
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|३७
| {{flagicon|चीन}}[[जो ग्यानयु]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|९
|-
|{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}अ‍ॅस्टन मार्टिन [[कॉग्निझंट]] एफ.१ संघ&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/aston-martin-drops-pink-livery-as-it-reveals-title-sponsor/4939971/?ic_source=home-page-widget&amp;ic_medium=widget&amp;ic_campaign=widget-1|title=अ‍ॅस्टन मार्टिन set to drop pink livery as it reveals title sponsor|प्रकाशक=motorsport.com|author=Adam Cooper|दिनांक=७ जानेवारी २०२१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=७ जानेवारी २०२१|archive-date=९ जानेवारी २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109101019/https://www.motorsport.com/f1/news/aston-martin-drops-pink-livery-as-it-reveals-title-sponsor/4939971/?ic_source=home-page-widget&amp;ic_medium=widget&amp;ic_campaign=widget-1|}}&lt;/ref&gt;
! [[अ‍ॅस्टन मार्टिन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|अ‍ॅस्टन मार्टिन ए.एम्.आर.२१&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.aston-martin-reveal-name-of-2021-f1-challenger-ahead-of-next-weeks-launch.7yYID6ruODSMEda7Qy6gE3.html|title=अ‍ॅस्टन मार्टिन reveal name of २०२१ एफ.१ challenger ahead of next week's launch|दिनांक=२४ फेब्रुवारी २०२१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ फेब्रुवारी २०२१|प्रकाशक=Formula१|archive-date=२४ फेब्रुवारी २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210224215344/https://www.formula1.com/en/latest/article.aston-martin-reveal-name-of-2021-f1-challenger-ahead-of-next-weeks-launch.7yYID6ruODSMEda7Qy6gE3.html|}}&lt;/ref&gt;
|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१२&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.astonmartinf1.com/en-GB/amr21|title=The AMR२१|प्रकाशक=अ‍ॅस्टन मार्टिन फॉर्म्युला वन संघ|दिनांक=३ मार्च २०२१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ मार्च २०२१|archive-date=३ मार्च २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210303173311/https://www.astonmartinf1.com/en-GB/amr21|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot; |५&lt;br&gt;१८
|{{flagicon|जर्मनी}}[[सेबास्टियान फेटेल]]&lt;br&gt;{{flagicon|कॅनडा}}[[लान्स स्ट्रोल]]
|align=&quot;center&quot; |सर्व&lt;br /&gt;सर्व
|
|
|
|-
|{{flagicon|इटली}}स्कुदेरिआ फेरारी [[मिशन विनोव्ह]]{{refn|group=टीप|[[स्कुदेरिआ फेरारी]] entered round १ as &quot;Scuderia मिशन विनोव्ह फेरारी&quot;, rounds २-६, १५, १७-२२ as &quot;स्कुदेरिआ फेरारी मिशन विनोव्ह&quot;, and rounds ७-१४, १६ as &quot;स्कुदेरिआ फेरारी&quot;.&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;/&gt;}}
![[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|फेरारी एफ.२१&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=फेरारी reveals SF२१ name, launch plan ahead of २०२१ एफ.१ test|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/ferrari-sf21-name-launch-test-2021/4929456/?__twitter_impression=true|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ डिसेंबर २०२०|प्रकाशक=motorsport.com|archive-date=१२ जानेवारी २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210112015522/https://www.motorsport.com/f1/news/ferrari-sf21-name-launch-test-2021/4929456/?__twitter_impression=true|}}&lt;/ref&gt;
|फेरारी ०६५/६&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.ferrari.com/en-EN/formula1/sf21-reveal|title=SF२१, the New फेरारी एस.ingle-Seater - फेरारी.com|प्रकाशक=फेरारी.com|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० मार्च २०२१|archive-date=२७ फेब्रुवारी २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227165804/https://www.ferrari.com/en-EN/formula1/sf21-reveal|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|१६&lt;br&gt;५५
|{{flagicon|मोनॅको}}[[शार्ल लक्लेर]]&lt;br&gt;{{flagicon|स्पेन}}[[कार्लोस सायेन्स जुनियर]]
|align=&quot;center&quot; |सर्व&lt;br /&gt;सर्व
|
|
|
|-
|{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[उरलकाली]] हास एफ.१ संघ&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दिनांक=४ मार्च २०२१|title=उरलकाली Announced as हास एफ.१ संघ Title Partner|दुवा=https://www.haasएफ.1team.com/news/uralkali-announced-haas-f1-team-title-partner|अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ मार्च २०२१|प्रकाशक=हास एफ.१ संघ|archive-date=४ मार्च २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304082016/https://www.haasएफ.1team.com/news/uralkali-announced-haas-f1-team-title-partner|}}&lt;/ref&gt;
![[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|हास व्हि.एफ.२१&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-become-final-team-to-reveal-2021-launch-date.6YW65zp1AGR50F7aueHUI7.html|title=Haas become final team to reveal २०२१ launch date|प्रकाशक=Formula१|दिनांक=२५ फेब्रुवारी २०२१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ फेब्रुवारी २०२१|archive-date=२५ फेब्रुवारी २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225142503/https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-become-final-team-to-reveal-2021-launch-date.6YW65zp1AGR50F7aueHUI7.html|}}&lt;/ref&gt;
|फेरारी ०६५/६&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.haasएफ.1team.com/season/machine/vf-21|title=VF-२१|प्रकाशक=हास एफ.१ संघ|अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ मार्च २०२१|archive-date=१० मार्च २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210310015708/https://www.haasएफ.1team.com/season/machine/vf-21|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|९&lt;br&gt;४७
| [[File:Russian Automobile Federation flag.svg|21px]][[निकिता मेझपिन]]{{refn|group=टीप|Mazepin is रशियन, but he competed as a neutral competitor using the designation RAF ([[रशियन Automobile Federation]]), as the [[Court of Arbitration for Sport]] upheld a ban on रशिया competing at World Championships. The ban was implemented by the [[World Anti-Doping Agency]] in response to [[Doping in रशिया|state-sponsored doping program]] of रशियन athletes.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/russia-mazepin-neutral-flag-f1/5345260/|title=Mazepin set to race under neutral flag after CAS ruling extends to एफ.१|author=Luke Smith|प्रकाशक=motorsport.com|दिनांक=५ फेब्रुवारी २०२१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ फेब्रुवारी २०२१|archive-date=५ फेब्रुवारी २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210205211019/https://www.motorsport.com/f1/news/russia-mazepin-neutral-flag-एफ.1/5345260/|}}&lt;/ref&gt;|name=|group=}}&lt;br&gt;{{flagicon|जर्मनी}}[[मिक शूमाकर]]
|align=&quot;center&quot; |सर्व{{refn|group=टीप|Mazepin was entered into the [[२०२१ अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी ग्रांप्री]], but later withdrew after testing positive for [[Severe acute respiratory syndrome coronavirus २|coronavirus]].}}&lt;br/&gt;सर्व
|
|
|
|-
|scope=&quot;row&quot;|{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}मॅकलारेन एफ.१ संघ
![[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|मॅकलारेन एम.सी.एल.३५एम.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दिनांक=३ नोव्हेंबर २०२०|title=&quot;No nasty surprises&quot; designing मर्सिडीज-बेंझ installation for मॅकलारेन एम.सी.एल.३५M - Key|दुवा=https://www.racefans.net/2020/11/03/no-nasty-surprises-designing-mercedes-installation-for-mclaren-mcl35m-key/|अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ नोव्हेंबर २०२०|प्रकाशक=RaceFans.net|archive-date=३ नोव्हेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201103171542/https://www.racefans.net/2020/11/03/no-nasty-surprises-designing-mercedes-installation-for-mclaren-mcl35m-key/|}}&lt;/ref&gt;
|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१२&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |title=मॅकलारेन एम.सी.एल.३५M Technical Specification |दुवा=https://www.mclaren.com/racing/2021/car-launch/mclaren-mcl35m-technical-specification/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१५ फेब्रुवारी २०२१ |प्रकाशक=मॅकलारेन |archive-date=१९ फेब्रुवारी २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210219113156/https://www.mclaren.com/racing/2021/car-launch/mclaren-mcl35m-technical-specification/ |}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot; |३&lt;br&gt;४
|{{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[डॅनियल रीक्कार्डो]]&lt;br&gt;{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लॅन्डो नॉरिस]]
|align=&quot;center&quot; |सर्व&lt;br /&gt;सर्व
|
|
|
|-
|{{flagicon|जर्मनी}}मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी [[पेट्रोनास]] एफ.१ संघ
![[मर्सिडीज-बेंझ]]
|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ डब्ल्यू.१२ ई.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दिनांक=२ फेब्रुवारी २०२१|title=मर्सिडीज-बेंझ announces launch date for २०२१ एफ.१ car|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-announces-launch-date-for-2021-f1-car/5275793/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210202112034/https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-announces-launch-date-for-2021-f1-car/5275793/|archive-date=२ फेब्रुवारी २०२१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ फेब्रुवारी २०२१|प्रकाशक=motorsport.com|}}&lt;/ref&gt;
|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१२&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://it.motorsport.com/f1/news/mercedes-w12-scheda-tecnica/5545821/|title=मर्सिडीज-बेंझ डब्ल्यू.१२: ecco la scheda tecnica|प्रकाशक=motorsport.com|दिनांक=२ मार्च २०२१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ मार्च २०२१|archive-date=५ मार्च २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305042238/https://it.motorsport.com/f1/news/mercedes-w12-scheda-tecnica/5545821/|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot; |४४&lt;br&gt;७७
|{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लुइस हॅमिल्टन]]&lt;br&gt;{{flagicon|फिनलंड}}[[वालट्टेरी बोट्टास]]
|align=&quot;center&quot; |सर्व&lt;br /&gt;सर्व
|
|
|
|-
|{{flagicon|ऑस्ट्रिया}}रेड बुल रेसिंग होंडा
![[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
|रेड बुल रेसिंग आर.बी.१६बी.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दिनांक=१४ ऑक्टोबर २०२०|title=रेड बुल will address current car problems in RB१६B - Horner|दुवा=https://www.racefans.net/2020/10/14/red-bull-will-address-current-car-problems-in-next-वर्ष-rb16b-horner/|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ ऑक्टोबर २०२०|प्रकाशक=RaceFans|archive-date=१६ ऑक्टोबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201016100333/https://www.racefans.net/2020/10/14/red-bull-will-address-current-car-problems-in-next-वर्ष-rb16b-horner/|}}&lt;/ref&gt;
|होंडा आर.ए.६२१एच.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://honda.racing/f1/machines/PU-RA621H|title=Meet The RA६२१H|प्रकाशक=होंडा.Racing|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२३ फेब्रुवारी २०२१|archive-date=२४ फेब्रुवारी २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210224215035/https://honda.racing/f1/machines/PU-RA621H|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|११&lt;br&gt;३३
|{{flagicon|मेक्सिको}}[[सर्गिओ पेरेझ]]&lt;br&gt;{{flagicon|नेदरलँड्स}}[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|align=&quot;center&quot; |सर्व&lt;br /&gt;सर्व
|
|
|
|-
|{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}विलियम्स रेसींग
![[विलियम्स एफ१]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|विलियम्स एफ.डब्ल्यु.४३बी.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=विलियम्स reveals launch date for २०२१ FW४३B फॉर्म्युला वन car|दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/154912/williams-reveals-launch-date-for-fw43b-f1-car|अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ फेब्रुवारी २०२१|प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम|archive-date=५ फेब्रुवारी २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210205112113/https://www.autosport.com/f1/news/154912/williams-reveals-launch-date-for-fw43b-f1-car|}}&lt;/ref&gt;
|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१२&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorbox.com/auto/sport/f1/news/williams-fw43b-scheda-tecnica|title=La scheda tecnica della विलियम्स एफ.डब्ल्यु.४३B|author=Luca Manacorda|प्रकाशक=MotorBox|दिनांक=५ मार्च २०२१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ मार्च २०२१|archive-date=२८ जून २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210628095949/https://www.motorbox.com/auto/sport/f1/news/williams-fw43b-scheda-tecnica|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|६&lt;br&gt;६३
|{{flagicon|कॅनडा}}[[निकोलस लतीफी]]&lt;br&gt;{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[जॉर्ज रसल]]
|align=&quot;center&quot; |सर्व&lt;br /&gt;सर्व
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|४५&lt;br&gt;८९
| {{flagicon|Israel}}[[रॉय निसानी]]&lt;br&gt;{{flagicon|Great Britain}}[[जॅक एटकेन]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|४, ७, ९&lt;br&gt;२२
|- class=&quot;sortbottom&quot;
|-class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;10&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; |'''संदर्भ:'''&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/2020-2021-fia-formula-one-world-championship |title=२०२१ FIA फॉर्म्युला वन हंगाम - पात्रता फेरी निकाल |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१४ मार्च २०१५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ मार्च २०२१ |archive-date=२४ फेब्रुवारी २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200224113048/https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/2020-fia-formula-one-world-championship-entry |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;&gt;Official entry lists:
*{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20Bahrain%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२१ बहरैन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२५ मार्च २०२१ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ मार्च २०२१ |archive-date=२१ एप्रिल २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421232537/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20Bahrain%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
*{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20Emilia%20Romagna%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२१ एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१५ एप्रिल २०२१ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१५ एप्रिल २०२१ |archive-date=१५ एप्रिल २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415150207/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20Emilia%20Romagna%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
*{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20पोर्तुगीज%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२१ पोर्तुगीज ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२९ एप्रिल २०२१ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२९ एप्रिल २०२१ |archive-date=१३ डिसेंबर २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211213020919/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20पोर्तुगीज%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
*{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20Spanish%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२१ स्पॅनिश ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=६ मे २०२१ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ मे २०२१ |archive-date=६ मे २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506150852/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20Spanish%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
*{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20Monaco%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२१ मोनॅको ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१९ मे २०२१ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ मे २०२१ |archive-date=१९ मे २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519152325/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20Monaco%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
*{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20अझरबैजान%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२१ अझरबैजान ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=३ जून २०२१ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ जून २०२१ |archive-date=३ जून २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603132329/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20अझरबैजान%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
*{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20French%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२१ फ्रेंच ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१७ जून २०२१ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१७ जून २०२१ |archive-date=२० जून २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210620063306/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20French%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
*{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20श्टायरमार्कn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२१ श्टायरमार्क ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२४ जून २०२१ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ जून २०२१ |archive-date=२४ जून २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204558/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20श्टायरमार्कn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
*{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20ऑस्ट्रियाn%20Grand%20Prix%20-%20Corrected%20Entry%20List.pdf |title=२०२१ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१ जुलै २०२१ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ जुलै २०२१ |archive-date=१४ डिसेंबर २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211214005536/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20ऑस्ट्रियाn%20Grand%20Prix%20-%20Corrected%20Entry%20List.pdf |}}
*{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20British%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२१ ब्रिटिश ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१५ जुलै २०२१ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१५ जुलै २०२१ |archive-date=१४ डिसेंबर २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211214010320/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20British%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
*{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20Hungarian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२१ हंगेरियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२९ जुलै २०२१ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२९ जुलै २०२१ |archive-date=१४ डिसेंबर २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211214011442/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20Hungarian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
*{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20बेल्जियम%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२१ बेल्जियम ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२६ ऑगस्ट २०२१ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२६ ऑगस्ट २०२१ |archive-date=१४ डिसेंबर २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211214014717/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20बेल्जियम%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
*{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20Dutch%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२१ डच ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२ सप्टेंबर २०२१ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ सप्टेंबर २०२१ |archive-date=१४ डिसेंबर २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211214014923/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20Dutch%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
*{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20Dutch%20Grand%20Prix%20-%20Initial%20Scrutineering%20after%20driver%20change.pdf |title=२०२१ डच ग्रांप्री - Initial Scrutineering after driver change |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=४ सप्टेंबर २०२१ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ सप्टेंबर २०२१ |archive-date=१४ डिसेंबर २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211214014928/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20Dutch%20Grand%20Prix%20-%20Initial%20Scrutineering%20after%20driver%20change.pdf |}}
*{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20Italian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२१ इटालियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=९ सप्टेंबर २०२१ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ सप्टेंबर २०२१ |archive-date=१४ डिसेंबर २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211214022345/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20Italian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
*{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20रशियन%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२१ रशियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२३ सप्टेंबर २०२१ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२३ सप्टेंबर २०२१ |archive-date=१४ डिसेंबर २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211214023144/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20रशियन%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
*{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20तुर्की%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२१ तुर्की ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=७ ऑक्टोबर २०२१ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=७ ऑक्टोबर २०२१ |archive-date=१४ डिसेंबर २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211214035516/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20तुर्की%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
*{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20United%20States%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२१ ऑक्टोबर २०२१ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ ऑक्टोबर २०२१ |archive-date=१४ डिसेंबर २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211214035910/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20United%20States%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
*{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20Mexican%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२१ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=४ नोव्हेंबर २०२१ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ नोव्हेंबर २०२१ |archive-date=१४ डिसेंबर २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211214133954/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20Mexican%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
*{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20ब्राझिलian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२१ साओ पावलो ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=११ नोव्हेंबर २०२१ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ नोव्हेंबर २०२१ |archive-date=१४ डिसेंबर २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211214140325/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20ब्राझिलian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
*{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20कतार%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२१ कतार ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१८ नोव्हेंबर २०२१ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ नोव्हेंबर २०२१ |archive-date=१४ डिसेंबर २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211214141633/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20कतार%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
*{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20Saudi%20Arabian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२१ सौदी अरेबियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२ डिसेंबर २०२१ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ डिसेंबर २०२१ |archive-date=२ डिसेंबर २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211202193836/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20Saudi%20Arabian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
*{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20Abu%20Dhabi%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२१ अबु धाबी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=९ डिसेंबर २०२१ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ डिसेंबर २०२१ |archive-date=९ डिसेंबर २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211209141840/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20Abu%20Dhabi%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
*{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20Abu%20Dhabi%20Grand%20Prix%20-%20Decision%20-%20Car%209%20-%20withdrawal%20from%20the%20event.pdf |title=२०२१ अबु धाबी ग्रांप्री - Decision - Car ९ - withdrawal from the event |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१२ डिसेंबर २०२१ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ डिसेंबर २०२१ |archive-date=१२ डिसेंबर २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211212084622/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20Abu%20Dhabi%20Grand%20Prix%20-%20Decision%20-%20Car%209%20-%20withdrawal%20from%20the%20event.pdf |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;concorde&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दिनांक=१९ ऑगस्ट २०२०|title=CONFIRMED: All १० teams reach new फॉर्म्युला वन Concorde Agreement|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-all-10-teams-reach-new-formula-1-concorde-agreement.4jufgsSeN47TYwLhbcznXi.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20201004003924/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-all-10-teams-reach-new-formula-1-concorde-agreement.4jufgsSeN47TYwLhbcznXi.html|archive-date=४ ऑक्टोबर २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ ऑगस्ट २०२०|प्रकाशक=Formula१|}}&lt;/ref&gt;
|}

==हंगामाचे वेळपत्रक==
[[एफ.आय.ए]] संघटनेने २०२१ फॉर्म्युला वन हंगामाचे वेळपत्रक [[नोव्हेंबर १०]], [[इ.स. २०२०]] रोजी जाहीर केला. 
{|class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%;&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;| फेरी  
!rowspan=&quot;2&quot;| अधिक्रुत रेस नाव 
!rowspan=&quot;2&quot;| [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]]
!rowspan=&quot;2&quot;| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]]
!rowspan=&quot;2&quot;| शहर 
!rowspan=&quot;2&quot;| तारिख 
!colspan=&quot;2&quot;| वेळ 
|-
! [[प्रमाणवेळ|स्थानिय]]
! [[ग्रीनविच प्रमाणवेळ|GMT]]
|-
!१
|  गल्फ एर [[बहरैन ग्रांप्री]]
| [[बहरैन ग्रांप्री]]
| |{{flagicon|BHR}} [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[साखिर]]
|२८ मार्च
| १८:००
| १५:००
|-
!२
| पिरेली [[एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डेल मेड इन इटली इ डेल एमिलिया रोमाग्ना]]
| [[एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री]]
| |{{flagicon| ITA}}  [[इमोला सर्किट]]
| [[इमोला]]
|१८ एप्रिल
| १५:००
| १३:००
|-
!३
| हेनेकेन [[पोर्तुगीज ग्रांप्री|ग्रांडे प्रीमियो डी पोर्तुगाल]]
| [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]]
| |{{flagicon|POR}} [[अल्गार्वे आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[पोर्टीमाओ]]
|२ मे
| १६:००
| १५:००
|-
!४
| आरामको [[स्पॅनिश ग्रांप्री|ग्रान प्रिमीयो डी इस्पाना]]
| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]]
| |{{flagicon|ESP}} [[सर्किट डी बार्सिलोना-काटलुन्या]]
| [[मॉन्टमेलो]]
|९ मे
| १५:००
| १३:००
|-
!५
| [[मोनॅको ग्रांप्री|ग्रांप्री डी मोनॅको]]
| [[मोनॅको ग्रांप्री]]
| |{{flagicon|MCO}} [[सर्किट डी मोनॅको]]
| [[मॉन्टे कार्लो]]
|२३ मे
| १५:००
| १३:००
|-
!६
| [[अझरबैजान ग्रांप्री]]
| [[अझरबैजान ग्रांप्री]]
| |{{flagicon|AZE}} [[बाकु सिटी सर्किट]]
| [[बाकु]]
|६ जून
| १६:००
| १२:००
|-
!७
| एमिरेट्स [[फ्रेंच ग्रांप्री|ग्रांप्री डी फ्रांस]]
| [[फ्रेंच ग्रांप्री]]
| |{{flagicon|FRA}} [[सर्किट पॉल रिकार्ड]]
| [[ले कास्टेललेट]]
|२० जून{{refn|group=टीप|The [[फ्रेंच ग्रांप्री]] was originally due to take place on २७ जून, but was rescheduled due to the postponement of the [[तुर्की ग्रांप्री]].}}
| १५:००
| १३:००
|-
!८
| बि.डब्ल्यु.टी. [[स्टायरियन ग्रांप्री|ग्रोसर प्रिस डेर स्टायरमार्क]]
| [[स्टायरियन ग्रांप्री]]
| rowspan=2|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]]
| rowspan=2| [[स्पीलबर्ग]]
|२७ जून
| १५:००
| १३:००
|-
!९
| बि.डब्ल्यु.टी. [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ग्रोसर प्रिस वॉन ऑस्टेरीच]]
| [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]
|४ जुलै
| १५:००
| १३:००
|-
!१०
| पिरेली [[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
| [[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
| |{{flagicon|UK}} [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]]
| [[सिल्वेरस्टोन]]
|१८ जुलै
| १५:००
| १४:००
|-
!११
| रोलेक्स [[हंगेरियन ग्रांप्री|माग्यर नागीदिज]]
| [[हंगेरियन ग्रांप्री]]
| |{{flagicon|HUN}} [[हंगरोरिंग]]
| [[मोग्योरोद]]
|१ ऑगस्ट
| १५:००
| १३:००
|-
!१२
| रोलेक्स [[बेल्जियम ग्रांप्री]]
| [[बेल्जियम ग्रांप्री]]
| |{{flagicon|BEL}} [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]]
| [[बेल्जियम]]
|२९ ऑगस्ट
| १५:००
| १३:००
|-
!१३
| हाइनकेन [[डच ग्रांप्री]]
| [[डच ग्रांप्री]]
| |{{Flagicon|NED}} [[सर्किटझॉन्डवुर्ट]]
| [[झॉन्डवुर्ट]]
|५ सप्टेंबर
| १५:००
| १३:००
|-
!१४
| हाइनकेन [[इटालियन ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डी''इटालिया]]
| [[इटालियन ग्रांप्री]]
| |{{flagicon|ITA}} [[मोंझा सर्किट]]
| [[मोंझा]]
|१२ सप्टेंबर
| १५:००
| १३:००
|-
!१५
| व्ही.टी.बी. [[रशियन ग्रांप्री]
| [[रशियन ग्रांप्री]]
| |{{flagicon|RUS}} [[सोची ऑतोद्रोम]]
| [[सोत्शी]]
|२६ सप्टेंबर
| १४:००
| ११:००
|-
!१६
| रोलेक्स [[तुर्की ग्रांप्री]]
| [[तुर्की ग्रांप्री]]
| |{{flagicon|TUR}} [[इस्तंबूल पार्क]]
| [[टुझला]]
|१० ऑक्टोबर{{refn|group=टीप|The [[तुर्की ग्रांप्री]] was originally due to take place on १३ जून in place of the cancelled [[कॅनेडियन ग्रांप्री]]. It was first postponed and then re-added to the calendar in place of the cancelled [[सिंगापूर ग्रांप्री]], before being rescheduled due to the reduction of the number of Grands Prix into the calendar.}}
| १५:००
| १२:००
|-
!१७
| आरामको [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]]
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]]
| |{{flagicon|USA}} [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]]
| [[ऑस्टिन]]
|२४ ऑक्टोबर
| १५:००
| २०:००
|-
!१८
| [[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डी ला सियुदाद डी मेक्सिको]]
| [[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]]
| |{{flagicon| MEX}}  [[अटोड्रोमो हर्मानोस रॉड्रिगेझ]]
| [[मेक्सिको]]
|७ नोव्हेंबर{{refn|group=टीप|The [[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]] was originally due to take place on ३१ ऑक्टोबर, but was rescheduled due to the reduction of the number of Grands Prix into the calendar.}}
| १३:००
| १९:००
|-
!१९
| हाइनकेन [[साओ पावलो ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डी साओ पाउलो]]
| [[साओ पावलो ग्रांप्री]]
| |{{flagicon|BRA}} [[इंटरलागोस सर्किट]]
| [[साओ पाउलो]]
|१४ नोव्हेंबर{{refn|group=टीप|The [[साओ पावलो ग्रांप्री]] was originally due to take place on १४ नोव्हेंबर, but was initially rescheduled to ७ नोव्हेंबर due to the postponement of the [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]], which was later cancelled. It was later rescheduled due to the reduction of the number of Grands Prix into the calendar.}}
| १४:००
| १७:००
|-
!२०
| ओरेडू [[कतार ग्रांप्री]]
| [[कतार ग्रांप्री]]
|{{flagicon|कतार}} [[लोसेल आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[लोसेल]]
|२१ नोव्हेंबर
| १७:००
| १४:००
|-
!२१
| एस.टी.सी. [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]]
| [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]]
| |{{flagicon|SAU}} [[जेद्दा कॉर्निश सर्किट]]
| [[जेद्दा]]
|५ डिसेंबर{{refn|group=टीप|The [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] was originally due to take place on २८ नोव्हेंबर, but was rescheduled due to the postponement of the [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]], which was later cancelled.}}
| २०:००
| १७:००
|-
!२२
| एतिहाद एरवेझ [[अबु धाबी ग्रांप्री]]
| [[अबु धाबी ग्रांप्री]]
| |{{flagicon|UAE}} [[यास मरिना सर्किट]]
| [[अबु धाबी]]
|१२ डिसेंबर{{refn|group=टीप|The [[अबु धाबी ग्रांप्री]] was originally due to take place on ५ डिसेंबर, but was rescheduled due to the postponement of the [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]], which was later cancelled.}}
| १७:००
| १३:००
|- class=&quot;sortbottom&quot;
|colspan=&quot;8&quot; align=&quot;bottom&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0; text-align:center&quot; |'''संदर्भ:'''&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दिनांक=१० नोव्हेंबर २०२०|title=एफ.१ schedule २०२१: फॉर्म्युला वन announces provisional २३-race calendar for २०२१|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.formula-1-announces-provisional-23-race-calendar-for-2021.2Dgw83ieWq48p0ZjmcGRnX.html|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० नोव्हेंबर २०२०|प्रकाशक=Formula१|archive-date=१० नोव्हेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110100143/https://www.formula1.com/en/latest/article.formula-1-announces-provisional-23-race-calendar-for-2021.2Dgw83ieWq48p0ZjmcGRnX.html|}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दिनांक=५ मार्च २०२१|title=FIA Announces वर्ल्ड मोटर स्पोर्ट्स काउंसील Decisions|दुवा=https://www.fia.com/news/fia-announces-world-motor-sport-council-decisions-21|अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ मार्च २०२१|प्रकाशक=FIA|archive-date=५ मार्च २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305185620/https://www.fia.com/news/fia-announces-world-motor-sport-council-decisions-21|}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;revised&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.एफ.1-schedule-2021-bahrain-to-host-season-opener-as-australia-moves-later.4GpFlW2pc8sK9snFaVSHYg.html|title=एफ.१ Schedule २०२१ - बहरैन to host season opener as ऑस्ट्रेलिया moves later in calendar and इमोला returns|प्रकाशक=Formula१|दिनांक=१२ जानेवारी २०२१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ जानेवारी २०२१|archive-date=१२ जानेवारी २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210112080301/https://www.formula1.com/en/latest/article.एफ.1-schedule-2021-bahrain-to-host-season-opener-as-australia-moves-later.4GpFlW2pc8sK9snFaVSHYg.html|}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;पोर्तुगालएफ.१&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२१|title=फॉर्म्युला वन intends to fill vacant slot on २०२१ एफ.१ calendar with race in पोर्तुगाल|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.formula-1-intends-to-fill-vacant-slot-on-2021-एफ.1-calendar-with-race-in.28jk1fAAJnXXFldO7v4DHf.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20210211212534/https://www.formula1.com/en/latest/article.formula-1-intends-to-fill-vacant-slot-on-2021-एफ.1-calendar-with-race-in.28jk1fAAJnXXFldO7v4DHf.html|archive-date=११ फेब्रुवारी २०२१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ फेब्रुवारी २०२१|प्रकाशक=Formula१|}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;पोर्तुगालBBC&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|author=Andrew Benson|दिनांक=१० फेब्रुवारी २०२१|title=पोर्तुगीज ग्रांप्री: फॉर्म्युला वन secures confirmation पोर्तुगाल can host race on २ मे|दुवा=https://www.bbc.com/sport/formula1/56012819|archive-url=https://web.archive.org/web/20210210133914/https://www.bbc.com/sport/formula1/56012819|archive-date=१० फेब्रुवारी २०२१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० फेब्रुवारी २०२१|प्रकाशक=बि.बि.सी स्पोर्ट|}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.formula-1-confirms-portuguese-grand-prix-will-take-place-on-may-2-calendar.3rIBafoGkoPn9OYMoNGm6k.html|title=फॉर्म्युला वन confirms पोर्तुगीज ग्रांप्री will take place on मे २ calendar slot|प्रकाशक=Formula१|दिनांक=५ मार्च २०२१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ मार्च २०२१|archive-date=५ मार्च २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305090428/https://www.formula1.com/en/latest/article.formula-1-confirms-portuguese-grand-prix-will-take-place-on-may-2-calendar.3rIBafoGkoPn9OYMoNGm6k.html|}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = 'styria२०२१'&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-2021-एफ.1-calendar-reshuffled-as-turkey-drops-off-and-extra-austria.3TufMtNBGTB4ALrfGaiN9e.html|title=२०२१ एफ.१ calendar reshuffled, as तुर्की drops off and extra ऑस्ट्रिया race added|प्रकाशक=Formula१|दिनांक=१४ मे २०२१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२१|archive-date=१५ मे २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210515071245/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-2021-एफ.1-calendar-reshuffled-as-turkey-drops-off-and-extra-austria.3TufMtNBGTB4ALrfGaiN9e.html|}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.formula1.com/en/racing/2021.html |title=एफ.१ Schedule २०२१ |प्रकाशक=Formula१ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२० जून २०२१ |archive-date=२५ फेब्रुवारी २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225102722/https://www.formula1.com/en/racing/2021.html |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दिनांक=२८ ऑगस्ट २०२१|title=फॉर्म्युला वन announces revised २२-race calendar for २०२१|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-formula-1-announces-revised-22-race-calendar-for-2021.6OaQqLr4jrU5Ia2va3sjkv.html|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२८ ऑगस्ट २०२१|प्रकाशक=Formula१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828104040/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-formula-1-announces-revised-22-race-calendar-for-2021.6OaQqLr4jrU5Ia2va3sjkv.html |archive-date=२८ ऑगस्ट २०२१ |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;कतार&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-qatar-to-join-f1-calendar-in-2021-as-country-signs-additional-10.50lbiJcZfoo6udNWZMDAn6.html|title=कतार to join एफ.१ calendar in २०२१, as country signs additional १०-year deal from २०२३|प्रकाशक=Formula१|दिनांक=३० सप्टेंबर २०२१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० सप्टेंबर २०२१|archive-date=२७ डिसेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227023609/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-qatar-to-join-f1-calendar-in-2021-as-country-signs-additional-10.50lbiJcZfoo6udNWZMDAn6.html|}}&lt;/ref&gt;
|}

===रद्द शर्यती ===

[[कोविड-१९]] महामारी मुळे खालील शर्यती आयोजीत नाही करण्यात आल्या.

{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%;&quot;
!rowspan=&quot;2&quot;| फेरी  
!rowspan=&quot;2&quot;| [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]]
!rowspan=&quot;2&quot;| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]]
!rowspan=&quot;2&quot;| शहर 
!rowspan=&quot;2&quot;| तारिख 
!colspan=&quot;2&quot;| वेळ 
|-
! [[प्रमाणवेळ|स्थानिय]]
! [[ग्रीनविच प्रमाणवेळ|GMT]]
|-
| align=&quot;center&quot; | -
| [[चिनी ग्रांप्री]]
 |{{flagicon|CHN}} [[शांघाय आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[शांघाय]]
| ११ एप्रिल
| १४:००
| ०६:००
|-
| align=&quot;center&quot; | -
| [[व्हियेतनामी ग्रांप्री]]
 |{{flagicon|CHN}} [[हनोई सर्किट]]
| [[हनोई]]
| २५ एप्रिल
| १४:१०
| ०७:१०
|-
| align=&quot;center&quot; | -
| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|CAN}} [[सर्किटगिलेस व्हिलनव्ह]]
| [[माँत्रियाल]]
| १३ जून
| १४:००
| १८:००
|-
| align=&quot;center&quot; | -
| [[सिंगापूर ग्रांप्री]]
|{{flagicon|SIN}} [[मरीना बे स्ट्रीट सर्किट]]
| [[सिंगापूर]]
| ३ ऑक्टोबर
| २०:००
| १२:००
|-
| align=&quot;center&quot; | -
| [[जपानी ग्रांप्री]]
|{{Flagicon|JPN}} [[सुझुका आंतरराष्ट्रीय रेसिंग कोर्स]]
| [[सुझुका]]
| १० ऑक्टोबर
| १४:१०
| ०५:१०
|-
| align=&quot;center&quot; | -
| [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUS}} [[आल्बर्ट पार्क सर्किट]]
| [[मेलबर्न]]
| २१ नोव्हेंबर{{refn|group=टीप|The [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] was originally due to take place on २१ मार्च, but was rescheduled due to the [[COVID-१९ pandemic in ऑस्ट्रेलिया|COVID-१९ pandemic]]. It was later replaced by the [[कतार ग्रांप्री]].}}
| १५:००
| ०५:००
|- 
| colspan=&quot;7&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; align=&quot;bottom&quot; |'''संदर्भ:&lt;ref name=&quot;revised&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;styria२०२१&quot; /&gt;'''&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दिनांक=४ जून २०२१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ जून २०२१|title=सिंगापूर ग्रांप्री called off for २०२१|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.singapore-grand-prix-called-off-for-2021.3bFXuXAA1PQOF5एम.1bwREF4.html|प्रकाशक=Formula१|archive-date=४ जून २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210604215445/https://www.formula1.com/en/latest/article.singapore-grand-prix-called-off-for-2021.3bFXuXAA1PQOF5एम.1bwREF4.html|}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दिनांक=६ जुलै २०२१|title=ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री off in २०२१|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.australian-grand-prix-off-in-2021.395AJGygKsmWueNXHiZRUU.html|अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ जुलै २०२१|प्रकाशक=Formula१|archive-date=६ जुलै २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210706073816/https://www.formula1.com/en/latest/article.australian-grand-prix-off-in-2021.395AJGygKsmWueNXHiZRUU.html|}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;जपान&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.formula-1-confirms-2021-japanese-grand-prix-has-been-cancelled.2Cn8r5e6lIm00IW984WnfW.html|title=फॉर्म्युला वन confirms २०२१ जपानी ग्रांप्री has been cancelled|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन.com|दिनांक=१८ ऑगस्ट २०२१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ ऑगस्ट २०२१|archive-date=१९ डिसेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20211219224043/https://www.formula1.com/en/latest/article.formula-1-confirms-2021-japanese-grand-prix-has-been-cancelled.2Cn8r5e6lIm00IW984WnfW.html|}}&lt;/ref&gt;
|}

==हंगामाचे निकाल==
===ग्रांप्री===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%;&quot;
|-
! शर्यत क्र.
! ग्रांप्री
! पोल पोझिशन
! जलद फेरी
! विजेता चालक
! विजेता कारनिर्माता
! माहिती
|-
!१
|{{flagicon|बहरैन}}[[बहरैन ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| nowrap|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
| nowrap|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
||{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot;|[[२०२१ बहरैन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!२
| nowrap|{{flagicon|इटली}}[[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| nowrap|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| nowrap|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| nowrap|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा रेसिंग एफ१]]
| align=&quot;center&quot;|[[२०२१ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!३
| {{flagicon|पोर्तुगाल}}[[पोर्तुगीज ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|FIN}}[[वालट्टेरी बोट्टास]]
| |{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
| |{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| |{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot;|[[२०२१ पोर्तुगीज ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!४
| {{flagicon|स्पेन}}[[स्पॅनिश ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| nowrap|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| nowrap|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| |{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot;|[[२०२१ स्पॅनिश ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!५
|{{flagicon|मोनॅको}}[[मोनॅको ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|MON}} [[शार्ल लक्लेर]]{{refn|group=टीप|[[शार्ल लक्लेर]] set the fastest time in qualifying, but did not start the race. Pole position was left vacant on the grid. [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]], in the second slot, was the first driver on the grid. Leclerc is still considered to have held pole position.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-fails-to-start-monaco-gp-with-gearbox-issue/6514168/|प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम|दिनांक=२३ मे २०२१|title=Leclerc fails to start मोनॅको Grand Prix with left driveshaft issue|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२३ मे २०२१|archive-date=२३ मे २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210523150212/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-fails-to-start-monaco-gp-with-gearbox-issue/6514168/|}}&lt;/ref&gt;}}
| nowrap|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| nowrap|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| nowrap|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा रेसिंग एफ१]]
| align=&quot;center&quot;|[[२०२१ मोनॅको ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!६
|{{flagicon|अझरबैजान}}[[अझरबैजान ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|MON}} [[शार्ल लक्लेर]]
| nowrap|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| nowrap|{{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]
| nowrap|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा रेसिंग एफ१]]
| align=&quot;center&quot;|[[२०२१ अझरबैजान ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!७
|{{flagicon|फ्रांस}}[[फ्रेंच ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| nowrap|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| nowrap|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| nowrap|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा रेसिंग एफ१]]
| align=&quot;center&quot;|[[२०२१ फ्रेंच ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!८
|{{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[श्टायरमार्क ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| nowrap|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| nowrap|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| nowrap|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा रेसिंग एफ१]]
| align=&quot;center&quot;|[[२०२१ श्टायरमार्क ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!९
|{{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| nowrap|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| nowrap|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| nowrap|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा रेसिंग एफ१]]
| align=&quot;center&quot;|[[२०२१ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१०
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| nowrap|{{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]
| nowrap|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| |{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot;|[[२०२१ ब्रिटिश ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!११
|{{flagicon|हंगेरी}}[[हंगेरियन ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| nowrap|{{flagicon|FRA}} [[पियर गॅस्ली]]
| nowrap|{{flagicon|FRA}} [[एस्टेबन ओकन]]
| |{{flagicon|FRA}} [[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[रेनोल्ट एफ१]]
| align=&quot;center&quot;|[[२०२१ हंगेरियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१२
|{{flagicon|बेल्जियम}}[[बेल्जियम ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|''कोणीही ओळखले नाही''&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|author-link३=डेरेक वारविक|दिनांक=२९ ऑगस्ट २०२१|title=२०२१ बेल्जियम ग्रांप्री - Final Race Classification|दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20बेल्जियम%20Grand%20Prix%20-%20Final%20Race%20Classification.pdf|अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० ऑगस्ट २०२१|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|page=२|archive-url=https://web.archive.org/web/20210829190910/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2021%20बेल्जियम%20Grand%20Prix%20-%20Final%20Race%20Classification.pdf |archive-date=२९ ऑगस्ट २०२१ |}}&lt;/ref&gt;
| nowrap|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| nowrap|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा रेसिंग एफ१]]
| align=&quot;center&quot;|[[२०२१ बेल्जियम ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१३
||{{flagicon|नेदरलँड्स}}[[डच ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| nowrap|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| nowrap|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| nowrap|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा रेसिंग एफ१]]
| align=&quot;center&quot;|[[२०२१ डच ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१४
|{{flagicon|इटली}}[[इटालियन ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]{{refn|group=टीप|[[वालट्टेरी बोट्टास]] finished first in sprint qualifying, but was required to start the race from the back of the grid for exceeding his quota of power unit elements. [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] was promoted to pole position in his place.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-claims-pole-position-for-italian-grand-prix-as-penalty-hit-bottas.WG5tLvR0vstNuA2VLmsiV.html|title=Verstappen set for pole position for इटालियन ग्रांप्री as penalty-hit Bottas wins मोंझा Sprint|प्रकाशक=Formula१|दिनांक=११ सप्टेंबर २०२१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ सप्टेंबर २०२१|archive-date=२५ डिसेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20211225182403/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-claims-pole-position-for-italian-grand-prix-as-penalty-hit-bottas.WG5tLvR0vstNuA2VLmsiV.html|}}&lt;/ref&gt;}}
| nowrap|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]
| nowrap|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]
| nowrap|{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot;|[[२०२१ इटालियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१५
|{{flagicon|रशिया}}[[रशियन ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
| nowrap|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
| nowrap|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| |{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot;|[[२०२१ रशियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१६
|{{flagicon|तुर्की}}[[तुर्की ग्रांप्री]]
| |{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]{{refn|group=टीप|[[लुइस हॅमिल्टन]] set the fastest time in qualifying, but received a ten-place grid penalty for exceeding his quota of internal combustion engines.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-hamilton-set-for-turkish-gp-grid-penalty-after-taking-new-mercedes.2767biwoXLLinxWmgElMq4.html|title=Hamilton set for तुर्की Grand Prix grid penalty after taking new मर्सिडीज-बेंझ engine|प्रकाशक=Formula१|दिनांक=८ ऑक्टोबर २०२१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ ऑक्टोबर २०२१|archive-date=१२ नोव्हेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20211112184324/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-hamilton-set-for-turkish-gp-grid-penalty-after-taking-new-mercedes.2767biwoXLLinxWmgElMq4.html|}}&lt;/ref&gt; [[वालट्टेरी बोट्टास]] was promoted to pole position in his place.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.bottas-claims-pole-for-turkish-gp-as-fastest-driver-hamilton-takes-grid.3CPZb4CsFHQMas7ibSfSF3.html|title=Bottas claims pole for तुर्की Grand Prix as fastest driver Hamilton takes grid penalty|प्रकाशक=Formula१|दिनांक=९ ऑक्टोबर २०२१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ ऑक्टोबर २०२१|archive-date=९ ऑक्टोबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20211009133840/https://www.formula1.com/en/latest/article.bottas-claims-pole-for-turkish-gp-as-fastest-driver-hamilton-takes-grid.3CPZb4CsFHQMas7ibSfSF3.html|}}&lt;/ref&gt;}}
| nowrap|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
| nowrap|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
| |{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot;|[[२०२१ तुर्की ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१७
|{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| nowrap|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| nowrap|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| nowrap|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा रेसिंग एफ१]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |[[२०२१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१८
|{{flagicon|मेक्सिको}}[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
| nowrap|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
| nowrap|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| nowrap|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा रेसिंग एफ१]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |[[२०२१ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१९
| {{flagicon|ब्राझिल}}[[साओ पावलो ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
| nowrap|{{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]
| nowrap|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| |{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |[[२०२१ साओ पावलो ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!२०
|{{flagicon|कतार}} [[कतार ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| nowrap|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| nowrap|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| |{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |[[२०२१ कतार ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!२१
|{{flagicon|सौदी अरेबिया}}[[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| nowrap|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| nowrap|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| |{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |[[२०२१ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!२२
|{{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}}[[अबु धाबी ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| nowrap|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| nowrap|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| nowrap|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा रेसिंग एफ१]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |[[२०२१ अबु धाबी ग्रांप्री|माहिती]]
|-class=&quot;sortbottom&quot;
!colspan=&quot;7&quot;|'''संदर्भ:&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=फॉर्म्युला वन Results २०२१|दुवा=https://motorsportstats.com/series/formula-one/results/2021|प्रकाशक=Motorsport Stats|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ डिसेंबर २०२१|archive-date=१३ डिसेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213085847/https://motorsportstats.com/series/formula-one/results/2021|}}&lt;/ref&gt;'''
|}

===गुण प्रणाली===
मुख्य शर्यतीत पहिल्या १० वर्गीकृत चालक आणि सर्वात जलद फेरी नोंदवणाऱ्या चालकाला गुण देण्यात आले. स्प्रिन्ट शर्यतीत पहिल्या ८ वर्गीकृत चालकांना खालिल रचना वापरून प्रत्येक शर्यतीत असे गुण देण्यात आले.&lt;ref name=&quot;points regs&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |दिनांक=१९ जुलै २०२२ |title=२०२२ फॉर्म्युला वन sporting regulations |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२२ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |at=Articles ६.४-६.५|archive-date=७ ऑक्टोबर २०२२ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007084259/https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable&quot;
!निकालातील स्थान
|style=&quot;background-color:#ffffbf&quot; align=&quot;center&quot;|'''१ला'''
|style=&quot;background-color:#dfdfdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''२रा'''
|style=&quot;background-color:#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;|'''३रा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''४था'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''५वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''६वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''७वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''८वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''९वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''१०वा'''
|-
!गुण
|style=&quot;background-color:#ffffbf&quot; align=&quot;center&quot;|२५
|style=&quot;background-color:#dfdfdf&quot; align=&quot;center&quot;|१८
|style=&quot;background-color:#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;|१५
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१२
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१०
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|८
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|६
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|४
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|२
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१
|-
!स्प्रिन्ट
| align=&quot;center&quot;| ८
| align=&quot;center&quot;| ७
| align=&quot;center&quot;| ६
| align=&quot;center&quot;| ५
| align=&quot;center&quot;| ४
| align=&quot;center&quot;| ३
| align=&quot;center&quot;| २
| align=&quot;center&quot;| १
| align=&quot;center&quot;| -
| align=&quot;center&quot;| -
|}

===चालक===
{|
|-
|
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%&quot;
!valign=&quot;middle&quot;| स्थान
!valign=&quot;middle&quot;| चालक
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br/&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री|रोमाग्ना]]&lt;br/&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br/&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br/&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]&lt;br/&gt;{{flagicon|MON}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]&lt;br/&gt;{{flagicon|AZE}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]&lt;br/&gt;{{flagicon|FRA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br/&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br/&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br/&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br/&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]{{smallsup|{{double-dagger}}}}&lt;br/&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ डच ग्रांप्री|डच]]&lt;br/&gt;{{flagicon|NED}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br/&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br/&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br/&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]&lt;br/&gt;{{flagicon|USA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको&lt;br/&gt;सिटी]]&lt;br/&gt;{{flagicon|MEX}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]&lt;br/&gt;{{flagicon|BRA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ कतार ग्रांप्री|कतार]]&lt;br/&gt;{{flagicon|QAT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]&lt;br/&gt;{{flagicon|SAU}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br/&gt;{{flagicon|ARE}}
! style=&quot;vertical-align:middle&quot; |गुण
|-
| १
| {{flagicon|NLD}}[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| id=&quot;३३&quot; align=&quot;center&quot; | ३३
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|points}}'''

|-
| २
| {{flagicon|GBR}}[[लुइस हॅमिल्टन]]
| id=&quot;४४&quot; align=&quot;center&quot; | ४४
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|points}}'''

|-
| ३
| {{flagicon|FIN}}[[वालट्टेरी बोट्टास]]
| id=&quot;७७&quot; align=&quot;center&quot; | ७७
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|points}}'''

|-
| ४
| {{flagicon|MEX}}[[सर्गिओ पेरेझ]]
| id=&quot;११&quot; align=&quot;center&quot; | ११
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|points}}'''

|-
| ५
| {{flagicon|ESP}}[[कार्लोस सायेन्स जुनियर]]
| id=&quot;५५&quot; align=&quot;center&quot; | ५५
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|points}}'''

|-
| ६
| {{flagicon|GBR}}[[लॅन्डो नॉरिस]]
| id=&quot;४&quot; align=&quot;center&quot; | ४
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|points}}'''

|-
| ७
| {{flagicon|MCO}}[[शार्ल लक्लेर]]
| id=&quot;१६&quot; align=&quot;center&quot; | १६
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|points}}'''

|-
| ८
| {{flagicon|AUS}}[[डॅनियल रीक्कार्डो]]
| id=&quot;३&quot; align=&quot;center&quot; | ३
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|points}}'''

|-
| ९
| {{flagicon|FRA|१९७४}}[[पियर गॅस्ली]]
| id=&quot;१०&quot; align=&quot;center&quot; | १०
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|points}}'''

|-
| १०
| {{flagicon|ESP}}[[फर्नांदो अलोन्सो]]
| id=&quot;१४&quot; align=&quot;center&quot; | १४
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|points}}'''

|-
| ११
| {{flagicon|FRA|१९७४}}[[एस्टेबन ओकन]]
| id=&quot;३१&quot; align=&quot;center&quot; | ३१
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|points}}'''

|-
| १२
| {{flagicon|DEU}}[[सेबास्टियान फेटेल]]
| id=&quot;५&quot; align=&quot;center&quot; | ५
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|points}}'''

|-
| १३
| {{flagicon|CAN}}[[लान्स स्ट्रोल]]
| id=&quot;१८&quot; align=&quot;center&quot; | १८
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|points}}'''

|-
| १४
| {{flagicon|JPN}}[[युकि सुनोडा]]
| id=&quot;२२&quot; align=&quot;center&quot; | २२
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|points}}'''

|-
| १५
| {{flagicon|GBR}}[[जॉर्ज रसल]]
| id=&quot;६३&quot; align=&quot;center&quot; | ६३
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|points}}'''

|-
| १६
| {{flagicon|FIN}}[[किमी रायकोन्नेन]]
| id=&quot;७&quot; align=&quot;center&quot; | ७
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|points}}'''

|-
| १७
| {{flagicon|CAN}}[[निकोलस लतीफी]]
| id=&quot;६&quot; align=&quot;center&quot; | ६
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|points}}'''

|-
| १८
| {{flagicon|ITA}}[[अँटोनियो गियोविन्झी]]
| id=&quot;९९&quot; align=&quot;center&quot; | ९९
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|points}}'''

|-
| १९
| {{flagicon|DEU}}[[मिक शूमाकर]]
| id=&quot;४७&quot; align=&quot;center&quot; | ४७
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|points}}'''

|-
| २०
| [[File:Russian Automobile Federation flag.svg|21px]][[निकिता मेझपिन]]
| id=&quot;९&quot; align=&quot;center&quot; | ९
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|points}}'''

|-
| २१
| {{flagicon|POL}}[[रोबेर्ट कुबिचा]]
| id=&quot;८८&quot; align=&quot;center&quot; | ८८
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|points}}'''
|-
!valign=&quot;middle&quot;| स्थान
!valign=&quot;middle&quot;| चालक
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br/&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री|रोमाग्ना]]&lt;br/&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br/&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br/&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]&lt;br/&gt;{{flagicon|MON}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]&lt;br/&gt;{{flagicon|AZE}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]&lt;br/&gt;{{flagicon|FRA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br/&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br/&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br/&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br/&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]{{smallsup|{{double-dagger}}}}&lt;br/&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ डच ग्रांप्री|डच]]&lt;br/&gt;{{flagicon|NED}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br/&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br/&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br/&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]&lt;br/&gt;{{flagicon|USA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको&lt;br/&gt;सिटी]]&lt;br/&gt;{{flagicon|MEX}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]&lt;br/&gt;{{flagicon|BRA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ कतार ग्रांप्री|कतार]]&lt;br/&gt;{{flagicon|QAT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]&lt;br/&gt;{{flagicon|SAU}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br/&gt;{{flagicon|ARE}}
! style=&quot;vertical-align:middle&quot; |गुण
|-
! colspan=&quot;25&quot; |संदर्भ:&lt;ref name=२०२१Classification&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2021/2021-classifications|title=२०२१ Classifications|प्रकाशक=एफ.आय.ए. डॉट.कॉम|दिनांक=२०२१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२० सप्टेंबर २०२१|archive-date=२४ डिसेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20211224112649/https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2021/2021-classifications|}}&lt;/ref&gt;
|}
|valign=&quot;top&quot;|
{{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}}
|}
† चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले.

===कारनिर्माते===
{|
|-
|
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%;&quot;
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|स्थान
!style=&quot;vertical-align:middle;background&quot;| कारनिर्माता
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br/&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री|रोमाग्ना]]&lt;br/&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br/&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br/&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]&lt;br/&gt;{{flagicon|MON}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]&lt;br/&gt;{{flagicon|AZE}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]&lt;br/&gt;{{flagicon|FRA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br/&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br/&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br/&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br/&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]{{smallsup|{{double-dagger}}}}&lt;br/&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ डच ग्रांप्री|डच]]&lt;br/&gt;{{flagicon|NED}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br/&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br/&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br/&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]&lt;br/&gt;{{flagicon|USA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको&lt;br/&gt;सिटी]]&lt;br/&gt;{{flagicon|MEX}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]&lt;br/&gt;{{flagicon|BRA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ कतार ग्रांप्री|कतार]]&lt;br/&gt;{{flagicon|QAT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]&lt;br/&gt;{{flagicon|SAU}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br/&gt;{{flagicon|ARE}}
! style=&quot;vertical-align:middle&quot; |गुण
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |१
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#४४|४४]]
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}}
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''६१३.५'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#७७|७७]]
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|BOT|ABU}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |२
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा रेसिंग एफ१]]
| align=&quot;center&quot; | [[#३३|३३]]
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}}
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''५८५.५'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#११|११]]
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|PER|ABU}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |३
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#१६|१६]]
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}}
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''३२३.५'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#५५|५५]]
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |४
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#४|४]]
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}}
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''२७५'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#३|३]]
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RIC|ABU}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |५
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|FRA}} [[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[रेनोल्ट एफ१]]
| align=&quot;center&quot; | [[#१४|१४]]
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|ALO|ABU}}
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''१५५'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#३१|३१]]
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |६
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]] - [[होंडा रेसिंग एफ१]]
| align=&quot;center&quot; | [[#१०|१०]]
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}}
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''१४२'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२२|२२]]
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|TSU|ABU}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |७
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|GBR}} [[अ‍ॅस्टन मार्टिन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#५|५]]
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|VET|ABU}}
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''७७'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#१८|१८]]
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |८
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|GBR}} [[विलियम्स एफ१]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#६|६]]
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|LAT|ABU}}
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; | २३
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#६३|६३]]
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}}
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |९
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:left&quot; nowrap|{{flagicon|CHE}} [[आल्फा रोमियो रेसिंग]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#७|७]]
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|RAI|ABU}}
! rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; | १३
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#८८|८८]]
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|KUB|ABU}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#९९|९९]]
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|GIO|ABU}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |१०
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|USA}} [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#९|९]]
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MAZ|ABU}}
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; | ०
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#४७|४७]]
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|BAH}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|EMI}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|POR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|ESP}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|MON}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|AZE}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|FRA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|STY}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|AUT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|GBR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|HUN}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|BEL}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|NED}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|ITA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|RUS}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|TUR}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|USA}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|MXC}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|SAO}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|QAT}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|SAU}}
| {{एफ.१. २०२१ हंगाम आकडेवारी|MSC|ABU}}
|-
! style=&quot;vertical-align:middle&quot; |स्थान
! style=&quot;vertical-align:middle;background&quot; | कारनिर्माता
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br/&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ एमिलिया रोमाग्ना ग्रांप्री|रोमाग्ना]]&lt;br/&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br/&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br/&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]&lt;br/&gt;{{flagicon|MON}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]&lt;br/&gt;{{flagicon|AZE}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]]&lt;br/&gt;{{flagicon|FRA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br/&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br/&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br/&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br/&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]{{smallsup|{{double-dagger}}}}&lt;br/&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ डच ग्रांप्री|डच]]&lt;br/&gt;{{flagicon|NED}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br/&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br/&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br/&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]&lt;br/&gt;{{flagicon|USA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको&lt;br/&gt;सिटी]]&lt;br/&gt;{{flagicon|MEX}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]&lt;br/&gt;{{flagicon|BRA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ कतार ग्रांप्री|कतार]]&lt;br/&gt;{{flagicon|QAT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]&lt;br/&gt;{{flagicon|SAU}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२१ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br/&gt;{{flagicon|ARE}}
! style=&quot;vertical-align:middle&quot; |गुण
|}
|valign=&quot;top&quot;|
{{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}}
|}
† चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले.

== हे सुद्धा पहा ==
# [[फॉर्म्युला वन]]
# [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]]

== संदर्भ ==
{{reflist}}

==तळटीप==
{{reflist|group=टीप}}

== बाह्य दुवे ==
# [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ]

{{२०२१ फॉर्म्युला वन हंगाम}}
{{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}}

[[वर्ग:फॉर्म्युला वन हंगाम]]</text>
      <sha1>gevcigw12ssx0y5jpl8wf4jb8qq3x81</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>साचा:२०२१ फॉर्म्युला वन हंगाम</title>
    <ns>10</ns>
    <id>351351</id>
    <revision>
      <id>2721728</id>
      <parentid>2443880</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:17:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Koolkrazy</username>
        <id>1591</id>
      </contributor>
      <origin>2721728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9284" sha1="t2h78gt2jdgfa45rxi6553w0924g8iu" xml:space="preserve">{{Navbox
| bodystyle = background:#fdfdfd; width:100%; vertical-align:middle;
| titlestyle = background:#ccccff;  
| abovestyle = background:#ddddff; padding-left:1em; padding-right:1em; text-align:center; 
| belowstyle = background:#ddddff; padding-left:1em; padding-right:1em; text-align:center;
| groupstyle = background:#ddddff; padding-left:1em; padding-right:1em; text-align:right;width:10%;font-weight:bold;
| liststyle = background:transparent; text-align:left/center; border-left:0px solid gray; 
| oddstyle = background:transparent;
| evenstyle = background:#f7f7f7;
| state = {{{state|expanded}}}
| name  = २०२१ फॉर्म्युला वन हंगाम
| title = {{align|left|[[२०२० फॉर्म्युला वन हंगाम|« {{small|मागील हंगाम}}]]}} [[२०२१ फॉर्म्युला वन हंगाम]] {{align|right|[[२०२२ फॉर्म्युला वन हंगाम|{{small|पुढील हंगाम}} »]]}}

| group1= चालक अजिंक्यपद.
| list1  =   {{flagicon|NLD}}[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] (३८८.५) • {{flagicon|GBR}}[[लुइस हॅमिल्टन]] (३८५.५) • {{flagicon|FIN}}[[वालट्टेरी बोट्टास]] (२९९) • {{flagicon|MEX}}[[सर्गिओ पेरेझ]] (१९०) • {{flagicon|ESP}}[[कार्लोस सायेन्स जुनियर]] (१६३.५)
| group2= कारनिर्माते अजिंक्यपद.
| list2  = {{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]] (६१३.५) • {{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा रेसिंग एफ१]] (५८५.५) • {{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]] (३२३.५) • {{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]] (२७५)  • {{flagicon|FRA}} [[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[रेनोल्ट एफ१]] (१५५)
| group3 = २०२१च्या शर्यती
| list3  = [[२०२१ बहरैन ग्रांप्री|गल्फ एअर बहरैन ग्रांप्री]] • [[२०२१ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|पिरेली ग्रान प्रीमिओ डेल मेड इन इटली इ डेल एमिलिया रोमान्या]] • [[२०२१ पोर्तुगीज ग्रांप्री|हेनेकेन ग्रांडे प्रीमियो डी पोर्तुगाल]] • [[२०२१ स्पॅनिश ग्रांप्री|आरामको ग्रान प्रिमीयो डी इस्पाना]] • [[२०२१ मोनॅको ग्रांप्री|ग्रांप्री डी मोनॅको]] • [[२०२१ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान ग्रांप्री]] • [[२०२१ फ्रेंच ग्रांप्री|एमिरेट्स ग्रांप्री डी फ्रांस]] • [[२०२१ स्टायरियन ग्रांप्री|बि.डब्ल्यु.टी. ग्रोसर प्रिस डेर स्टायरमार्क]] • [[२०२१ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|बि.डब्ल्यु.टी. ग्रोसर प्रिस वॉन ऑस्टेरीच]] • [[२०२१ ब्रिटिश ग्रांप्री|पिरेली ब्रिटिश ग्रांप्री]] • [[२०२१ हंगेरियन ग्रांप्री|रोलेक्स माग्यर नागीदिज]] • [[२०२१ बेल्जियम ग्रांप्री|रोलेक्स बेल्जियम ग्रांप्री]] • [[२०२१ डच ग्रांप्री|हाइनकेन डच ग्रांप्री]] • [[२०२१ इटालियन ग्रांप्री|हाइनकेन ग्रान प्रीमिओ डीइटालिया]] • [[२०२१ रशियन ग्रांप्री|व्ही.टी.बी. रशियन ग्रांप्री]] • [[२०२१ तुर्की ग्रांप्री|रोलेक्स तुर्की ग्रांप्री]] • [[२०२१ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|आरामको युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]] • [[२०२१ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डी ला सियुदाद डी मेक्सिको]] • [[२०२१ साओ पावलो ग्रांप्री|हाइनकेन ग्रान प्रीमिओ डी साओ पाउलो]] • [[२०२१ कतार ग्रांप्री|ओरेडू कतार ग्रांप्री]] • [[२०२१ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|एस.टी.सी. सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] • [[२०२१ अबु धाबी ग्रांप्री|एतिहाद एअरवेज अबु धाबी ग्रांप्री]] • 
| group4= [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|२०२१चे सर्किट]]
| list4  = [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] • [[इमोला सर्किट]] • [[अल्गार्वे आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] • [[सर्किट डी बार्सिलोना-काटलुन्या]] • [[सर्किट डी मोनॅको]] • [[बाकु सिटी सर्किट]] • [[सर्किट पॉल रिकार्ड]] • [[रेड बुल रिंग]] • [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]] • [[हंगरोरिंग]] • [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]] • [[सर्किट झॉन्डवुर्ट]] • [[मोंझा सर्किट]] • [[सोची ऑतोद्रोम]] • [[इस्तंबूल पार्क]] • [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]] • [[अटोड्रोमो हर्मानोस रॉड्रिगेझ]] • [[इंटरलागोस सर्किट]] • [[लोसेल आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] • [[जेद्दा कॉर्निश सर्किट]] • [[यास मरिना सर्किट]]
|group5 = [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|२०२१च्या ग्रांप्री]]
|list5 = [[बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]] • [[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|एमिलिया रोमान्या]] • [[पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगीज]] • [[स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] • [[मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]] • [[अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबैजान]] • [[फ्रेंच ग्रांप्री|फ्रेंच]] • [[स्टायरियन ग्रांप्री|स्टायरियन]] • [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रियन]] • [[ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]] • [[हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरियन]] • [[बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जियम]] • [[डच ग्रांप्री|डच]] • [[इटालियन ग्रांप्री|इटालियन]] • [[रशियन ग्रांप्री|रशियन]] • [[तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]] • [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|युनायटेड स्टेट्स]] • [[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको सिटी]] • [[साओ पावलो ग्रांप्री|साओ पावलो]] • [[कतार ग्रांप्री|कतार]] • [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]] • [[अबु धाबी ग्रांप्री|अबु धाबी]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[वर्ग:फॉर्म्युला वन मार्गक्रमण साचे]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t2h78gt2jdgfa45rxi6553w0924g8iu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>लखनौ जंक्शन रेल्वे स्थानक</title>
    <ns>0</ns>
    <id>360332</id>
    <revision>
      <id>2721719</id>
      <parentid>2528717</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:13:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55042-98</username>
        <id>188509</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ vande Bharat Express Lucknow to New Delhi</comment>
      <origin>2721719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3121" sha1="e79ju4smhft97z6owquwq74jn7h37ki" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट रेल्वे स्थानक
| नाव = लखनौ जंक्शन रेल्वे स्थानक
| स्थाननाव = लखनऊ जंक्शन (छोटी लाइन)
| स्थानिक भाषा = हिंदी
| cta_header =
| प्रकार = [[भारतीय रेल्वे]] स्थानक
| शैली =
| चित्र =
| चित्ररुंदी =
| चित्रवर्णन =
| हंगुल =
| हंजा =
| rr =
| श्री =
| पत्ता = चारबाग, [[लखनौ]], [[उत्तरप्रदेश]] 
| देश = [[भारत]]
| iso_region =
| coordinates_display =
| coordinates_format =
| अक्षांश = 26.832
| रेखांश = 80.919
| latd =
| latm =
| lats =
| latNS =
| longd =
| longm =
| लांब =
| longEW =
| coordinates = &lt;!-- {{Coord|LAT|LON|type:railwaystation_region:XX|display=inline,title}}--&gt;
| उंच = १२६
| मार्ग =
| जोडमार्ग =
| अंतर =
| इमारत =
| फलाट = ६
| बातम्या =
| फलाटमजले =
| मार्गिका =
| वाहनतळ =
| स्टँडँड =
| baggage_check =
| उद्घाटन = १९१४
| बंद = 
| पुनर्बांधणी =
| विद्युतीकरण = होय
| ADA =
| संकेत =
| चालक = [[भारतीय रेल्वे]]
| विभाग =
| smartcardname =
| smartcardstatus =
| नागरिकांव =
| प्रवासीसंख्या =
| प्रवासीकालखंड =
| प्रवासीसंख्याटक्केफरक =
| पास_सिस्टम =
| प्रवासी =
| सेवा =
| map_locator =
| मार्ग_नकाशा =
| नकाशा_राज्य =
|name=Vande Bharat Express Lucknow to New Delhi Lucknow junction se subah 6:10 per chalegi 24 hours parmanent chalegi ab}}

'''लखनौ जंक्शन''' (अधिकृतपणे '''लखनौ NER''', स्टेशन कोड: '''LJN''' ) हे [[लखनौ]] शहरातील रुंदमापी गाड्यांसाठी दोन मुख्य रेल्वे स्थानकांपैकी एक आहे. हे [[लखनौ चारबाग रेल्वे स्थानक|लखनौ चारबाग रेल्वे स्टेशनला]] लागूनच आहे.

== हे देखील पहा ==
* [[लखनौ चारबाग रेल्वे स्थानक]]
* [[ऐशबाग रेल्वे स्थानक]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील रेल्वे जंक्शन स्थानके]]
[[वर्ग:लखनौमधील वाहतूक|रेल्वे स्थानक जंक्शन]]
[[वर्ग:इ.स. १९१४ मधील निर्मिती]]</text>
      <sha1>e79ju4smhft97z6owquwq74jn7h37ki</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721726</id>
      <parentid>2721719</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:17:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JavaHurricane</username>
        <id>113222</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-55042-98|~2026-55042-98]] ([[User talk:~2026-55042-98|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले.</comment>
      <origin>2528717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3018" sha1="4ukvdp95t24tso1740fx67haw28hq21" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट रेल्वे स्थानक
| नाव = लखनौ जंक्शन रेल्वे स्थानक
| स्थाननाव = लखनऊ जंक्शन (छोटी लाइन)
| स्थानिक भाषा = हिंदी
| cta_header =
| प्रकार = [[भारतीय रेल्वे]] स्थानक
| शैली =
| चित्र =
| चित्ररुंदी =
| चित्रवर्णन =
| हंगुल =
| हंजा =
| rr =
| श्री =
| पत्ता = चारबाग, [[लखनौ]], [[उत्तरप्रदेश]] 
| देश = [[भारत]]
| iso_region =
| coordinates_display =
| coordinates_format =
| अक्षांश = 26.832
| रेखांश = 80.919
| latd =
| latm =
| lats =
| latNS =
| longd =
| longm =
| लांब =
| longEW =
| coordinates = &lt;!-- {{Coord|LAT|LON|type:railwaystation_region:XX|display=inline,title}}--&gt;
| उंच = १२६
| मार्ग =
| जोडमार्ग =
| अंतर =
| इमारत =
| फलाट = ६
| बातम्या =
| फलाटमजले =
| मार्गिका =
| वाहनतळ =
| स्टँडँड =
| baggage_check =
| उद्घाटन = १९१४
| बंद = 
| पुनर्बांधणी =
| विद्युतीकरण = होय
| ADA =
| संकेत =
| सेवा =
| चालक = [[भारतीय रेल्वे]]
| विभाग =
| smartcardname =
| smartcardstatus =
| नागरिकांव =
| प्रवासीसंख्या =
| प्रवासीकालखंड =
| प्रवासीसंख्याटक्केफरक =
| पास_सिस्टम =
| प्रवासी =
| सेवा =
| map_locator =
| मार्ग_नकाशा =
| नकाशा_राज्य =
}}

'''लखनौ जंक्शन''' (अधिकृतपणे '''लखनौ NER''', स्टेशन कोड: '''LJN''' ) हे [[लखनौ]] शहरातील रुंदमापी गाड्यांसाठी दोन मुख्य रेल्वे स्थानकांपैकी एक आहे. हे [[लखनौ चारबाग रेल्वे स्थानक|लखनौ चारबाग रेल्वे स्टेशनला]] लागूनच आहे.

== हे देखील पहा ==
* [[लखनौ चारबाग रेल्वे स्थानक]]
* [[ऐशबाग रेल्वे स्थानक]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील रेल्वे जंक्शन स्थानके]]
[[वर्ग:लखनौमधील वाहतूक|रेल्वे स्थानक जंक्शन]]
[[वर्ग:इ.स. १९१४ मधील निर्मिती]]</text>
      <sha1>4ukvdp95t24tso1740fx67haw28hq21</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२०२० फॉर्म्युला वन हंगाम</title>
    <ns>0</ns>
    <id>367162</id>
    <revision>
      <id>2721740</id>
      <parentid>2641244</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:34:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Koolkrazy</username>
        <id>1591</id>
      </contributor>
      <origin>2721740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="175456" sha1="2jh3gr6ty4s0kcv3i4qkdqjv7n8n8qb" xml:space="preserve">{{एफ१ हंगाम
| मागील_हंगाम = २०१९
| सद्य_हंगाम = २०२०
| पुढील_हंगाम = २०२१
}}

[[चित्र:Lewis Hamilton 2016 Malaysia 2.jpg|thumb|[[लुइस हॅमिल्टन]], ३४७ गुणांसोबत २०२० फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा विजेता व पहिला क्रमांक.]]
[[चित्र:F12019 Schloss Gabelhofen (20) (cropped).jpg|thumb|[[वालट्टेरी बोट्टास]], २२३ गुणांसोबत २०२० फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा उपविजेता व दुसरा क्रमांक.]]
[[चित्र:Max Verstappen 2017 Malaysia 2.jpg|thumb|[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]], २१४ गुणांसोबत २०२० फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा गत विजेता व तिसरा क्रमांक.]]

'''२०२० फॉर्म्युला वन हंगाम''' हा [[आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|एफ.आय.ए.]] [[फॉर्म्युला वन]] शर्यतीचा ७१ वा हंगाम होता. ह्या हंगामामध्ये १७ शर्यती खेळवल्या गेल्या ज्यात १० संघांच्या एकूण २५ चालकांनी सहभाग घेतला. ५ जुलै २०२० रोजी [[ऑस्ट्रिया]] मध्ये पहिली तर १३ डिसेंबर २०२० रोजी [[अबु धाबी]] मध्ये अखेरची शर्यत खेळवली गेली.

==संघ आणि चालक==
२०२० फॉर्म्युला वन हंगामात एकुन १० संघांनी भाग घेतला. खालील यादीत २०२० हंगामात भाग घेतेलेल्या सर्व संघ व संघांच्या चालकांची माहिती आहे. चालकांचे क्रमांक फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२० हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहेत. सर्व संघाची माहिती सुद्धा फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२० हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहे. काही ऐतिहासिक रुढिंमुळे क्रमांक १३ कोणत्याही चालकाला दिले गेले नव्हते.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
|-
!संघ
!कारनिर्माता 
!चेसिस 
!इंजिन† 
!चालक क्र.
!चालक 
!शर्यत क्र.
|-
|-
|{{flagicon|CHE}} आल्फा रोमियो रेसिंग [[ऑर्लेन]]&lt;!-- Do not capitalise &quot;Orlen&quot; per consensus --&gt;&lt;ref name=&quot;:३&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/alfa-romeo-kubica-orlen-reserve/4617950/|title=आल्फा रोमियो एफ.१ team rebranded as Kubica joins in reserve role|दिनांक=१ जानेवारी २०२०|प्रकाशक=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200101120120/https://www.motorsport.com/f1/news/alfa-romeo-kubica-orlen-reserve/4617950/|archive-date=१ जानेवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
!|[[आल्फा रोमियो रेसिंग]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|आल्फा रोमियो रेसिंग सि.३९&lt;ref name=&quot;:३&quot;/&gt;
|फेरारी ०६५
| align=&quot;center&quot;|७&lt;br&gt;९९
|nowrap|{{flagicon|FIN}} [[किमी रायकोन्नेन]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}} [[अँटोनियो गियोविन्झी]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|ITA}} स्कुदेरिआ अल्फाटौरी होंडा
!|[[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]] - [[होंडा]]
|अल्फाटौरी ऐ.टि.०१&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.redbullcontentpool.com/motorsports/AP-232XFSD5W2111|title=स्कुदेरिआ अल्फाटौरी reveals new फॉर्म्युला वन car|प्रकाशक=रेड बुल Content Pool|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|प्रकाशक=रेड बुल GmbH|अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200211140430/https://www.redbullcontentpool.com/motorsports/AP-232XFSD5W2111|archive-date=११ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|nowrap|होंडा आर.ए.६२०एच.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.gptoday.net/en/news/f1/253992/hear-the-2020-honda-power-unit-fire-up|title=Hear the २०२० होंडा power unit fire up|प्रकाशक=GPToday.net|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215000020/https://www.gptoday.net/en/news/f1/253992/hear-the-2020-honda-power-unit-fire-up|archive-date=१५ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|१०&lt;br&gt;२६
|{{flagicon|FRA}} [[पियर गॅस्ली]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}} [[डॅनिल क्व्याट]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|ITA}} स्कुदेरिआ फेरारी
!|[[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|फेरारी एफ.१०००&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.vettel-and-leclerc-reveal-ferraris-2020-f1-car-the-sएफ.1000.XQ64BRkNj4fo1jHG0V7on.html|title=Gallery: फेरारी एस.एफ.१००० launch: फेरारी unveil their २०२० एफ.१ car|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२० |प्रकाशक=एफ.१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216160153/https://www.formula1.com/en/latest/article.vettel-and-leclerc-reveal-ferraris-2020-f1-car-the-sएफ.1000.XQ64BRkNj4fo1jHG0V7on.html|archive-date=१६ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|फेरारी ०६५&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.ferrari.com/en-EN/articles/welcome-to-the-new-sएफ.1000|title=Sएफ.१००० Launched in Reggio Emilia|प्रकाशक=ferrari.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213074447/https://www.ferrari.com/en-EN/articles/welcome-to-the-new-sएफ.1000|archive-date=१३ फेब्रुवारी २०२०|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|५&lt;br&gt;१६
|{{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]&lt;br&gt;{{flagicon|MCO}} [[शार्ल लक्लेर]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|USA}} हास एफ.१ संघ
!|[[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|हास व्हि.एफ.२०&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-to-reveal-2020-f1-car-on-morning-of-testing.70wEyEoQwu2HzGdbgFIgaC.html|प्रकाशक=एफ.१|दिनांक=२८ जानेवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२८ जानेवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128201503/https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-to-reveal-2020-f1-car-on-morning-of-testing.70wEyEoQwu2HzGdbgFIgaC.html|archive-date=२८ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|फेरारी ०६५
| align=&quot;center&quot;|८&lt;br&gt;५१&lt;br&gt;२०
|{{flagicon|FRA}} [[रोमन ग्रोस्जीन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BRA}} [[पिएट्रो फिट्टीपल्डी]]&lt;br&gt;{{flagicon|DEN}} [[केविन मॅग्नुसेन]]
|align=&quot;center&quot;|१-१५&lt;br/&gt;१६-१७&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|GBR}} मॅकलारेन एफ.१ संघ
!|[[मॅकलारेन]] - [[रेनोल्ट एफ१]]
|मॅकलारेन एम.सी.एल.३५&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://एफ.1i.com/news/358596-mclaren-set-for-decent-step-with-2020-design-seidl.html|title=मॅकलारेन set for 'decent step' with २०२० design - Seidl|दिनांक=१८ ऑक्टोबर २०१९|प्रकाशक=एफ.१i.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20191114220431/https://एफ.1i.com/news/358596-mclaren-set-for-decent-step-with-2020-design-seidl.html|archive-date=१४ नोव्हेंबर २०१९|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ नोव्हेंबर २०१९|}}&lt;/ref&gt;
|{{Nowrap|रेनोल्ट ई-टेक २०}}&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.mclaren.com/racing/2020/car-launch/mclaren-mcl35-technical-specification/|title=मॅकलारेन एम.सी.एल.३५ technical specification|दिनांक=१२ फेब्रुवारी २०२०|प्रकाशक=mclaren.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213080414/https://www.mclaren.com/racing/2020/car-launch/mclaren-mcl35-technical-specification/|archive-date=१३ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|४&lt;br&gt;५५
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|DEU}} मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी [[पेट्रोनास]] एफ.१ संघ
!|[[मर्सिडीज-बेंझ]]
|nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ डब्ल्यू.११&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-f1-launch/एफ.1-mercedes-2020-shakedown-welcome-w11/|प्रकाशक=mercedesamgf1.com|दिनांक=१४ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216111529/https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-f1-launch/एफ.1-mercedes-2020-shakedown-welcome-w11/|archive-date=१६ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|{{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.११&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.mercedesamgf1.com/en/car/एफ.1-m11-eq-performance/|title=मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.११ EQ Performance|प्रकाशक=mercedesamgf1.com|अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ मार्च २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200217150716/https://www.mercedesamgf1.com/en/car/एफ.1-m11-eq-performance/|archive-date=१७ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;}}
| align=&quot;center&quot;|४४&lt;br&gt;६३&lt;br&gt;७७
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]&lt;br&gt;{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|align=&quot;center&quot;|१-१५, १७&lt;br/&gt;१६&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|GBR}} [[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/racing-point-2020-livery-launched-bwt/4687019/|title=रेसींग पॉइन्ट debuts २०२० livery, names BWT as title sponsor |प्रकाशक=motorsport.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१७ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200217145302/https://www.motorsport.com/f1/news/racing-point-2020-livery-launched-bwt/4687019/|archive-date=१७ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
! nowrap|[[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|रेसींग पॉइन्ट आर.पी.२०&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://formulaspy.com/f1/racing-point-to-launch-on-february-17th-67110|title=फॉर्म्युला वन - रेसींग पॉइन्ट to launch on फेब्रुवारी १७th|दिनांक=२२ जानेवारी २०२०|प्रकाशक=FormulaSpy|अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200123044057/https://formulaspy.com/f1/racing-point-to-launch-on-february-17th-67110|archive-date=२३ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|बि.डब्ल्यु.टी.  मर्सिडीज-बेंझ]]{{efn|Racing Point F1 Team used Mercedes-AMG F1 M11 power units. For sponsorship purposes, these engines were rebadged as &quot;[[BWT AG|BWT]] Mercedes&quot;.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/moteur-bwt-mercedes.aspx|title=Engine BWT मर्सिडीज-बेंझ|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मार्च २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328120418/https://www.statsf1.com/en/moteur-bwt-mercedes.aspx|archive-date=२८ मार्च २०१९|}}&lt;/ref&gt;|name=|group=}}
| align=&quot;center&quot;|११&lt;br&gt;२७&lt;br&gt;१८&lt;br&gt;२७ &lt;!-- See talkpage. Hülkenberg twice is the agreed way of presenting information. --&gt;
|nowrap|{{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]&lt;br&gt;{{flagicon|DEU}} [[निको हल्केनबर्ग]]&lt;br&gt;{{flagicon|CAN}} [[लान्स स्ट्रोल]]&lt;br&gt;{{flagicon|DEU}} [[निको हल्केनबर्ग]]{{refn|group=टीप|When Hülkenberg raced for [[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] for the [[२०२० आयफेल ग्रांप्री]], he drove the car that was previously entered for [[लान्स स्ट्रोल]], rather than the car he had driven in the fourth and fifth rounds.}}
|align=&quot;center&quot; nowrap|१-४, ६-१७{{refn|group=टीप|Pérez was entered into the [[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री]], but later withdrew after testing positive for the [[Severe acute respiratory syndrome coronavirus २|coronavirus]].}}&lt;br/&gt;४-५&lt;br/&gt;सर्व{{refn|group=टीप|Stroll was entered into the [[२०२० आयफेल ग्रांप्री]], but later withdrew after feeling unwell and testing positive for the [[Severe acute respiratory syndrome coronavirus २|coronavirus]] onthe day of the race.&lt;ref name=&quot;Stroll&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |title=Stroll tested positive after Eifel Grand Prix |प्रकाशक=बि.बि.सी स्पोर्ट |दुवा=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/54626704 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ ऑक्टोबर २०२० |दिनांक=२१ ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२१ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021102405/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/54626704 |}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br/&gt;११ &lt;!-- DO NOT CHANGE STROLL'S OR PEREZ'S ENTRIES (ROUNDS ४ and ११) OR CONDENSE HÜLKENBERG INTO A SINGLE ROW PER WP:एफ.१ CONSENSUS. SEE TALK PAGE --&gt;
|-
|{{flagicon|AUT}} [[अ‍ॅस्टन मार्टिन]] रेड बुल रेसिंग
!|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
|रेड बुल रेसिंग आर.बी.१६&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsportweek.com/news/id/25663|title=रेड बुल ahead of schedule with 'great concept' for २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ डिसेंबर २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219152632/https://www.motorsportweek.com/news/id/25663|archive-date=१९ डिसेंबर २०१९|}}&lt;/ref&gt;
|होंडा आर.ए.६२०एच.
| align=&quot;center&quot;|२३&lt;br&gt;३३
|{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]&lt;br&gt;{{flagicon|NLD}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|FRA}} रेनॉल्ट डि.पी.वर्ल्ड् एफ.१ संघ&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.speedcafe.com/2020/03/11/renault-unveils-2020-race-livery-in-albert-park/|title=Renault unveils २०२० race livery in Albert Park|दिनांक=११ मार्च २०२०|प्रकाशक=स्पिड कॅफे डॉट कॉम|archive-url=https://web.archive.org/web/20200322142533/https://www.speedcafe.com/2020/03/11/renault-unveils-2020-race-livery-in-albert-park/|archive-date=२२ मार्च २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ मार्च २०२०|}}&lt;/ref&gt;
!|[[रेनोल्ट एफ१]]
|रेनोल्ट आर.एस.२०&lt;ref name=&quot;:२&quot;/&gt;
|रेनोल्ट ई-टेक २०&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.renaultsport.com/-formula-1-car-.html#techspecs-engine-modale|title=फॉर्म्युला वन - Car|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ फेब्रुवारी २०२०|प्रकाशक=renaultsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180302164742/https://www.renaultsport.com/-formula-1-car-.html#techspecs-engine-modale|archive-date=२ मार्च २०१८|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|३&lt;br&gt;३१
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]&lt;br&gt;{{flagicon|FRA}} [[एस्टेबन ओकन]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|GBR}} विलियम्स रेसींग&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.williams-could-sell-f1-team-as-board-announces-gbp13m-loss-in-2019-and-split.455wGjds3WOQf7gdSuqJRf.html |title=विलियम्स could sell एफ.१ team as board announces GBP१३m loss in २०१९ and split from title sponsor |प्रकाशक=एफ.१  |दिनांक=२९ मे २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२९ मे २०२० |archive-date=३० मे २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530030337/https://www.formula1.com/en/latest/article.williams-could-sell-f1-team-as-board-announces-gbp13m-loss-in-2019-and-split.455wGjds3WOQf7gdSuqJRf.html |}}&lt;/ref&gt;{{efn|entered pre-season testing as &quot;ROKiT विलियम्स रेसींग&quot;.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://corp.फॉर्म्युला वन डॉट कॉम/formula-1-pre-season-testing-media-information/|title=फॉर्म्युला वन Pre-Season Testing - Media Information|प्रकाशक=एफ.१|दिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ जुलै २०२४|6=}}{{मृत दुवा|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;}}
!|[[विलियम्स एफ१]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|विलियम्स एफ.डब्ल्यु.४३&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.williamsf1.com/racing/news/2020/01/rokit-williams-racing-announces-new-partnership-with-lavazza|title=ROKiT विलियम्स रेसींग Announces New Partnership with Lavazza |प्रकाशक=विलियम्स रेसींग |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ जानेवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113065621/https://www.williamsf1.com/racing/news/2020/01/rokit-williams-racing-announces-new-partnership-with-lavazza|archive-date=१३ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|{{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.११&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |title=विलियम्स extends मर्सिडीज-बेंझ एफ.१ power unit deal through २०२५ |दुवा=https://motorsportweek.com/news/id/24415 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ सप्टेंबर २०१९ |प्रकाशक=motorsportweek.com |प्रकाशक=Motorsport Media Services Ltd |दिनांक=१३ सप्टेंबर २०१९ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190921211835/https://motorsportweek.com/news/id/24415 |archive-date=२१ सप्टेंबर २०१९ |}}&lt;/ref&gt;}}
| align=&quot;center&quot;|६&lt;br&gt;६३&lt;br&gt;८९
|{{flagicon|CAN}} [[निकोलस लतीफी]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}} [[जॅक एटकेन]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;१-१५, १७&lt;br/&gt;१६
|-class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;9&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; |'''संदर्भ:&lt;ref name=&quot;:२&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |title=२०२० FIA फॉर्म्युला वन हंगाम - पात्रता फेरी निकाल |दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/entry-list-2020 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ फेब्रुवारी २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१९ फेब्रुवारी २०२० |archive-date=१७ फेब्रुवारी २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200217142410/https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/entry-list-2020 |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;&gt;Official entry lists:
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20ऑस्ट्रियाn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716164205/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20ऑस्ट्रियाn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |archive-date=१६ जुलै २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20श्टायरमार्कn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० स्टायरियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=९ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200719202841/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20श्टायरमार्कn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |archive-date=१९ जुलै २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Hungarian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० हंगेरियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१६ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जुलै २०२० |archive-date=१६ जुलै २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716164453/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Hungarian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३० जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807201218/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |archive-date=७ ऑगस्ट २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Revised%20Entry%20List.pdf |title=२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री - Revised पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३१ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807201249/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Revised%20Entry%20List.pdf |archive-date=७ ऑगस्ट २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३१ जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/70TH%20Anniversary%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=६ ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ ऑगस्ट २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913030042/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/70TH%20Anniversary%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Spanish%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१३ ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ ऑगस्ट २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913031940/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Spanish%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20बेल्जियम%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० बेल्जियम ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२७ ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ ऑगस्ट २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913024658/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20बेल्जियम%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Italian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० इटालियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३ सप्टेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ सप्टेंबर २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913033450/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Italian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Tuscan%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० टस्कन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१० सप्टेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० सप्टेंबर २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913035924/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Tuscan%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20रशियन%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० रशियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२४ सप्टेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ सप्टेंबर २०२० |archive-date=२७ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027033539/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20रशियन%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० आयफेल ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=८ ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२६ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026160017/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Decision%20-%20चालक%20change%20request%20car%2018.pdf |title=२०२० आयफेल ग्रांप्री - Decision - चालक change request car १८ |दिनांक=१० ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२० |archive-date=४ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204194156/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Decision%20-%20चालक%20change%20request%20car%2018.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20पोर्तुगीज%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२२ ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२६ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026174828/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20पोर्तुगीज%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Emilia%20Romagna%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३० ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२ नोव्हेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201102214447/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Emilia%20Romagna%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20तुर्की%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० तुर्की ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२० |archive-date=१७ नोव्हेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117064055/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20तुर्की%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Bahrain%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० बहरैन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२६ नोव्हेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२६ नोव्हेंबर २०२० |archive-date=४ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204201342/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Bahrain%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20साखिर%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० साखिर ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३ डिसेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ डिसेंबर २०२० |archive-date=३ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201203192938/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20साखिर%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Abu%20Dhabi%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० अबु धाबी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१० डिसेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० डिसेंबर २०२० |archive-date=३ जुलै २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210703165211/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Abu%20Dhabi%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}&lt;/ref&gt;'''
|}


=== सराव चालक ===
हंगामभर, चार चालकांनी सराव किंवा तिसऱ्या चालकाच्या भूमिकेत फ्री प्रॅक्टिस सत्रात सहभाग घेतला. [[जॅक एटकेन]] आणि [[रॉय निसानी]] यांनी अनुक्रमे एक आणि तीन ग्रांप्रीसाठी [[विलियम्स एफ१]] साठी चालवले, [[रोबेर्ट कुबिचा]] ने [[आल्फा रोमियो रेसिंग]] साठी पाच ग्रांप्रीमध्ये आणि [[मिक शूमाकर]] ने [[हास एफ.१ संघ]] साठी एका ग्रांप्रीमध्ये सहभाग घेतला.&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;/&gt;

शूमाकर आणि [[कॅलम इलोट]] यांना [[२०२० आइफेल ग्रांप्री]]च्या पहिल्या सराव सत्रात [[आल्फा रोमियो रेसिंग]] आणि हास साठी धावण्याची संधी मिळाली होती,&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;/&gt; परंतु खराब हवामानामुळे ते सत्र रद्द करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.bad-weather-at-the-nurburgring-prevents-any-running-in-first-practice-for.5HhZ8X5TxXWDJ148LI8lR3.html|अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ ऑक्टोबर २०२०|दिनांक=९ ऑक्टोबर २०२०|प्रकाशक=एफ.१|archive-date=११ जानेवारी २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210111062009/https://www.formula1.com/en/latest/article.bad-weather-at-the-nurburgring-prevents-any-running-in-first-practice-for.5HhZ8X5TxXWDJ148LI8lR3.html|}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
|+ {{nowrap|२०२० हंगामातील फ्री प्रॅक्टिस सत्रात सहभागी झालेले चालक}}
!scope=&quot;col&quot;| कारनिर्माते
!scope=&quot;col&quot;|क्र.
!scope=&quot;col&quot;|चालक
!फेऱ्या
|-
!nowrap |[[आल्फा रोमियो रेसिंग]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|८८&lt;br&gt;३७
| {{flagicon|Poland}}[[रोबेर्ट कुबिचा]]&lt;br&gt;{{flagicon|जर्मनी}}[[मिक शूमाकर]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|२-३, ५, १५, १७&lt;br/&gt;११
|-
![[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|५०
| {{nowrap|{{flagicon|Great Britain}}[[कॅलम इलोट]]}}&lt;br&gt;{{flagicon|जर्मनी}}[[मिक शूमाकर]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|११&lt;br/&gt;१७
|-
![[विलियम्स एफ१]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|४०
| {{flagicon|Great Britain}}[[जॅक एटकेन]]&lt;br&gt;{{flagicon|Israel}}[[रॉय निसानी]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|२&lt;br&gt;६, ८, १५
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; |'''संदर्भ:&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;/&gt;'''
|}

=== संघातील बदल ===
* [[रेड बुल]], जो [[रेड बुल रेसिंग]] आणि [[स्कुदेरिआ टोरो रोसो]] या दोन्ही संघांचा पालक समूह आहे, त्यांनी टोरो रोसोचे नाव बदलून &quot;[[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]]&quot; असे ठेवले. संघ 
* '''अल्फाटौरी''' या कारनिर्माते नावाने स्पर्धा करतो.&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; हे नाव रेड बुलच्या [[अल्फाटौरी (फॅशन ब्रँड)|अल्फाटौरी फॅशन ब्रँड]]वरून घेतले आहे.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/146617/toro-rosso-name-change-for-2020-approved|title=टोरो रोसोचे नाव बदलण्यास २०२० फॉर्म्युला वन हंगामासाठी मंजुरी|first=Scott|last=Mitchell|work=[[Autosport]].com|publisher=[[Motorsport Network]]|date=१६ ऑक्टोबर २०१९|access-date=१६ ऑक्टोबर २०१९|url-access=limited|archive-url=https://web.archive.org/web/20191016120054/https://www.autosport.com/f1/news/146617/toro-rosso-name-change-for-2020-approved|archive-date=१६ ऑक्टोबर २०१९|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== चालक बदल ===
* एका वर्षाच्या अनुपस्थितीनंतर, [[एस्टेबन ओकॉन]] यांनी [[रेनॉल्ट फॉर्म्युला वन|रेनॉल्ट]]सोबत करार करून फॉर्म्युला वनमध्ये पुनरागमन केले, त्यांनी [[निको हल्केनबर्ग]] यांची जागा घेतली.&lt;ref name=&quot;ocon&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.renaultsport.com/esteban-ocon-joins-renault-f1-team.html|title=एस्टेबन ओकॉन रेनॉल्ट एफ.१ संघात सामील|date=२९ ऑगस्ट २०१९|access-date=२९ ऑगस्ट २०१९|work=renaultsport.com|publisher=[[रेनॉल्ट फॉर्म्युला वन|रेनॉल्ट स्पोर्ट]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190829121216/https://www.renaultsport.com/esteban-ocon-joins-renault-f1-team.html|archive-date=२९ ऑगस्ट २०१९|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[रोबेर्ट कुबिचा]] यांनी [[विलियम्स ग्रांप्री इंजिनिअरिंग|विलियम्स]] संघ सोडला आणि [[आल्फा रोमियो रेसिंग]]मध्ये राखीव चालक म्हणून सामील झाले.&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;
* [[निकोलस लतीफी]], [[२०१९ फॉर्म्युला २ अजिंक्यपद]] उपविजेता, यांनी विलियम्स संघात कुबिचा यांची जागा घेतली.&lt;ref name=&quot;Latifi&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.latifi-to-williams-for-2020-f2-racer-replaces-kubica.3GkU6EaImKmzKt6qZU0eiF.html|title=२०२०साठी विलियम्समध्ये लतीफी: एफ२ चालक कुबिचाची जागा घेईल|date=२८ नोव्हेंबर २०१९|website=F1|access-date=२८ नोव्हेंबर २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128091835/https://www.formula1.com/en/latest/article.latifi-to-williams-for-2020-f2-racer-replaces-kubica.3GkU6EaImKmzKt6qZU0eiF.html|archive-date=२८ नोव्हेंबर २०१९|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kubica&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/146094/kubica-announces-williams-exit-after-2019|title=रोबेर्ट कुबिचा यांनी २०१९ हंगामानंतर विलियम्समधून एक्झिट जाहीर केली|last=कूपर|first=आदम|date=१९ सप्टेंबर २०१९|work=[[Autosport]].com|access-date=१९ सप्टेंबर २०१९|url-access=limited|archive-url=https://web.archive.org/web/20190919194502/https://www.autosport.com/f1/news/146094/kubica-announces-williams-exit-after-2019|archive-date=१९ सप्टेंबर २०१९}}&lt;/ref&gt;

=== हंगामातील बदल ===
[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री]] सप्ताहांताच्या एक दिवस आधी, [[रेसिंग पॉइंट एफ.१ संघ|रेसिंग पॉइंट]] चालक [[सर्गिओ पेरेझ]] यांचा [[कोविड-१९]] चा चाचणी अहवाल पॉझिटिव्ह आला आणि त्यांना शर्यतीसाठी अपात्र ठरवण्यात आले.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=सर्गिओ पेरेझ कोविड-१९ च्या पॉझिटिव्ह चाचणीमुळे ब्रिटिश ग्रांप्रीमधून बाहेर|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-ruled-out-of-british-grand-prix-after-testing-positive-for.4MLhBq01mPizIDrg3jrWXJ.html|access-date=३० जुलै २०२०|website=एफ.१|date=३० जुलै २०२०|archive-date=३० जुलै २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200730191519/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-ruled-out-of-british-grand-prix-after-testing-positive-for.4MLhBq01mPizIDrg3jrWXJ.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[पब्लिक हेल्थ इंग्लंड]] कडून स्पष्टीकरण मिळवल्यानंतर, रेसिंग पॉइंटने सांगितले की पेरेझने पुढच्या आठवड्यातील [[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]] मध्ये कोरोना नकारात्मक आल्यास तो शर्यत करू शकेल.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=रेसिंग पॉइंट म्हणते सर्गिओ पेरेझ ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री मध्ये नेगेटिव्ह टेस्ट आल्यास शर्यत करेल|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.racing-point-say-perez-will-race-in-70th-anniversary-gp-pending-negative.6xIByUDrMKDb41z3LfkHYy.html|access-date=७ ऑगस्ट २०२०|website=एफ.१|date=६ ऑगस्ट २०२०|archive-date=७ ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807224548/https://www.formula1.com/en/latest/article.racing-point-say-perez-will-race-in-70th-anniversary-gp-pending-negative.6xIByUDrMKDb41z3LfkHYy.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; दुसरी चाचणी देखील पॉझिटिव्ह आल्याने पेरेझ ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री मधून देखील बाहेर पडला. या दोन्ही शर्यतींसाठी त्यांची जागा [[निको हल्केनबर्ग]] ने घेतली, ज्यांनी यापूर्वी संघाच्या पूर्वीच्या [[फोर्स इंडिया]] या नावाने {{F1|२०१२}}, आणि {{F1|२०१४}} ते {{F1|२०१६}} दरम्यान शर्यत केली होती, आणि शेवटचे एफ.१ शर्यत [[२०१९ अबु धाबी ग्रांप्री]] मध्ये केली होती.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=रेन्केन |first1=डायटर |last2=कोलंटाइन |first2=कीथ |title=अधिकृत: रेसिंग पॉइंटने पेरेझच्या जागी ब्रिटिश ग्रांप्री साठी 'सुपर सब' हल्केनबर्गची निवड केली|url=https://www.racefans.net/2020/07/31/official-racing-point-name-hulkenberg-as-perezs-replacement-for-british-grand-prix/ |website=RaceFans |date=३१ जुलै २०२० |access-date=३१ जुलै २०२० |archive-date=१८ ऑक्टोबर २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211018103922/https://www.racefans.net/2020/07/31/official-racing-point-name-hulkenberg-as-perezs-replacement-for-british-grand-prix/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.confirmed-hulkenberg-to-stand-in-for-perez-at-racing-point-at-70th.2YNIHBSSTSPV4B83hsC5vN.html|title=हल्केनबर्ग ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री साठी रेसिंग पॉइंटमध्ये पेरेझच्या जागी|date=७ ऑगस्ट २०२०|website=एफ.१|access-date=७ ऑगस्ट २०२०|archive-date=७ ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807101203/https://www.formula1.com/en/latest/article.confirmed-hulkenberg-to-stand-in-for-perez-at-racing-point-at-70th.2YNIHBSSTSPV4B83hsC5vN.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री]] च्या आठवड्याआधी पेरेझचा कोरोना अहवाल निगेटिव्ह आला आणि [[एफआयए]] कडून परवानगी मिळाल्यावर त्यांनी पुन्हा शर्यत केली.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=सर्गिओ पेरेझ स्पॅनिश ग्रांप्री साठी पुन्हा शर्यतीस पात्र|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-will-compete-in-spanish-gp-weekend-after-testing-negative-for.5xCHxe9XrVYLTPR9pAio7k.html|access-date=१३ ऑगस्ट २०२०|website=एफ.१|archive-date=१७ ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200817110853/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-will-compete-in-spanish-gp-weekend-after-testing-negative-for.5xCHxe9XrVYLTPR9pAio7k.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; पेरेझचे रेसिंग पॉइंट सहकारी [[लान्स स्ट्रोल]] [[२०२० आयफेल ग्रांप्री]]च्या दिवशी आजारी वाटल्याने कोरोना पॉझिटिव्ह आले. हल्केनबर्गने पुन्हा संघासाठी शर्यत केली.&lt;ref&gt;{{cite web |last=स्मिथ |first=ल्यूक |title=हल्केनबर्गने आयफेल ग्रांप्री मध्ये आजारी असलेल्या स्ट्रोलच्या जागी शर्यत केली|url=https://www.autosport.com/f1/news/152694/hulkenberg-to-replace-unwell-stroll-at-f1-eifel-gp |website=[[Autosport]] |publisher=[[Motorsport Network]] |access-date=१० ऑक्टोबर २०२० |archive-date=१२ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201212040106/https://www.autosport.com/f1/news/152694/hulkenberg-to-replace-unwell-stroll-at-f1-eifel-gp |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Stroll&quot;/&gt;

[[रोमन ग्रोसजीन]] यांच्या [[२०२० बहरैन ग्रांप्री]] मधील अपघातानंतर त्यांच्या हातांना भाजले गेले, म्हणून [[हास एफ.१ संघ|हास]] ने त्यांच्या चाचणी चालक [[पिएट्रो फिट्टीपल्डी]] ला [[२०२० साखिर ग्रांप्री]] साठी पदार्पणाची संधी दिली.&lt;ref&gt;{{cite web |title=हास एफ.१ संघाने साखिर ग्रांप्री साठी फिट्टीपल्डीची घोषणा केली|url=https://www.haasf1team.com/news/haas-f1-team-confirms-fittipaldi-sakhir-grand-prix |publisher=[[हास एफ.१ संघ]] |access-date=३० नोव्हेंबर २०२० |archive-date=३० नोव्हेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130110156/https://www.haasf1team.com/news/haas-f1-team-confirms-fittipaldi-sakhir-grand-prix |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ग्रोसजीनने [[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री]] ही शर्यत देखील चुकवली, त्यामुळे फिट्टीपल्डी पुन्हा संघासाठी शर्यत केली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-grosjean-announces-he-will-miss-abu-dhabi-gp-to-focus-on-recovery.hO85GVQ5eU3927lFFAM5W.html|title=ग्रोसजीनने सांगितले की तो अबु धाबी ग्रांप्री साठी अनुपस्थित राहील, आणि त्याचे हास कारकिर्द संपेल|website=एफ.१|date=६ डिसेंबर २०२०|access-date=६ डिसेंबर २०२०|archive-date=१९ डिसेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201219140903/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-grosjean-announces-he-will-miss-abu-dhabi-gp-to-focus-on-recovery.hO85GVQ5eU3927lFFAM5W.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[लुइस हॅमिल्टन]] [[२०२० साखिर ग्रांप्री]]च्या आधी कोरोना पॉझिटिव्ह आल्याने त्यांना शर्यतीतून बाहेर पडावे लागले.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/153866/hamilton-to-miss-sakhir-gp-after-positive-covid19-test|title=हॅमिल्टन कोविड-१९ पॉझिटिव्हमुळे साखिर ग्रांप्रीमध्ये अनुपस्थित|work=[[Autosport]]|last=कूपर|first=आदम|date=१ डिसेंबर २०२०|access-date=१ डिसेंबर २०२०|archive-date=१ डिसेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201073312/https://www.autosport.com/f1/news/153866/hamilton-to-miss-sakhir-gp-after-positive-covid19-test|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=मर्सिडीज-एएमजी पेट्रोनास एफ.१ संघाची घोषणा|url=https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-sakhir-grand-prix/mercedes-amg-f1-team-announcement/ |publisher=[[मर्सिडीज-बेंझ फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज-एएमजी पेट्रोनास एफ.१ संघ]] |access-date=१ डिसेंबर २०२० |archive-date=६ फेब्रुवारी २०२३ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206060715/https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-sakhir-grand-prix/mercedes-amg-f1-team-announcement/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; त्यांच्या जागी [[जॉर्ज रसल]] ने मर्सिडीजसाठी शर्यत केली, आणि [[जॅक एटकेन]] ने रसलच्या जागी [[विलियम्स]] संघात पदार्पण केले.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=२ डिसेंबर २०२०|title=जॉर्ज रसल साखिर ग्रांप्री साठी मर्सिडीजमध्ये हॅमिल्टनच्या जागी|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-george-russell-to-replace-hamilton-at-mercedes-for-sakhir-grand.5vMOKRppSzFMz7RZzdzmxs.html|access-date=२ डिसेंबर २०२०|website=एफ.१|archive-date=२ डिसेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202070841/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-george-russell-to-replace-hamilton-at-mercedes-for-sakhir-grand.5vMOKRppSzFMz7RZzdzmxs.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/153890/russell-joins-mercedes-for-sakhir-gp|url-access=limited|date=२ डिसेंबर २०२०|access-date=२ डिसेंबर २०२०|work=[[Autosport]]|title=रसल साखिर ग्रांप्री साठी मर्सिडीजमध्ये, एटकेनचे विलियम्समध्ये पदार्पण|last=स्मिथ|first=ल्यूक|archive-date=२२ जानेवारी २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122012945/https://www.autosport.com/f1/news/153890/russell-joins-mercedes-for-sakhir-gp|url-status=live}}&lt;/ref&gt; हॅमिल्टनने [[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री]] मध्ये पुन्हा मर्सिडीजसाठी शर्यत केली, कारण त्यांच्या कोरोना चाचणीचा अहवाल निगेटिव्ह आला होता, आणि रसल पुन्हा विलियम्सकडे परतला.&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-to-make-mercedes-return-in-abu-dhabi-after-testing-covid-negative.6crMz5aWmfElFkpMdTpLwL.html| title=हॅमिल्टन कोविड निगेटिव्ह आल्यानंतर अबु धाबी ग्रांप्री मध्ये पुन्हा मर्सिडीजमध्ये, रसल परत विलियम्सकडे| website=formula1.com| date=१० डिसेंबर २०२०| access-date=१० डिसेंबर २०२०| archive-date=१० डिसेंबर २०२०| archive-url=https://web.archive.org/web/20201210174506/https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-to-make-mercedes-return-in-abu-dhabi-after-testing-covid-negative.6crMz5aWmfElFkpMdTpLwL.html| url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==हंगामाचे वेळपत्रक==
[[एफ.आय.ए]] संघटनेने २०२० फॉर्म्युला वन हंगामाचे वेळपत्रक [[नोव्हेंबर १०]], [[इ.स. २०२०]] रोजी जाहीर केला. 
२२ ग्रांप्री मूळतः २०२० वर्ल्ड चॅम्पियनशिपसाठी नियोजित होत्या.&lt;ref name=&quot;original&quot;/&gt; मात्र [[कोव्हिड-१९ महामारी]]मुळे अनेक शर्यती रद्द किंवा पुढे ढकलण्यात आल्या. नव्याने ठरवलेल्या कॅलेंडरमध्ये १७ ग्रांप्री होत्या—मूळ २०२० कॅलेंडरमधील नऊ आणि आणखी आठ ग्रांप्री—तर उर्वरित तेरा मूळ २०२० शर्यती रद्द झाल्या. त्यामुळे हंगामाची सुरुवात [[ऑस्ट्रिया]] येथे दोन शर्यतींनी झाली, आणि नंतरच्या हंगामात [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]] तसेच [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे प्रत्येकी दोन शर्यती झाल्या. प्रत्येक शर्यतीमध्ये किमान फेऱ्या असतात, ज्या एकूण अंतर {{cvt|३०५|km|१}} पेक्षा जास्त कापतात. क्रीडा नियमांनुसार, हंगामाला अजिंक्यपद म्हणून मान्यता मिळवण्यासाठी किमान आठ शर्यती होणे आवश्यक आहे.&lt;ref name=&quot;wc minimum&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दिनांक=१९ जून २०२०|title=२०२० फॉर्म्युला वन Sporting Regulations|दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/2020_formula_1_sporting_regulations_-_iss_9_-_2020-06-19_0.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20200712054833/https://www.fia.com/sites/default/files/2020_formula_1_sporting_regulations_-_iss_9_-_2020-06-19_0.pdf|archive-date=१२ जुलै २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ जुलै २०२०|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|page=३१|}}&lt;/ref&gt;{{refn|group=टीप|FIA च्या आंतरराष्ट्रीय क्रीडा संहितेनुसार, कोणत्याही हंगामाला वर्ल्ड चॅम्पियनशिप म्हणून मान्यता मिळवण्यासाठी तीन खंडांमध्ये शर्यती होणे आवश्यक असते. हंगाम अधिकृतपणे पूर्ण झाल्याची खात्री करण्यासाठी FIA ने आंतरराष्ट्रीय क्रीडा संहितेतील तीन खंडांत शर्यती होण्याची अट शिथिल केली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/148887/how-many-races-does-f1-need-to-declare-a-season |title=How many races does फॉर्म्युला वन need to declare a season? |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ जून २०२० | archive-date=४ जून २०२० | archive-url=https://web.archive.org/web/20200604212101/https://www.autosport.com/f1/news/148887/how-many-races-does-f1-need-to-declare-a-season |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/149786/brawn-european-calendar-counts-as-world-championship|title=एफ.१ News: युरोपियन calendar would count as world championship, says Brawn|प्रकाशक=autosport.com|प्रकाशक=Motorsport Network|दिनांक=४ जून २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जून २०२०|archive-date=४ जून २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604222922/https://www.autosport.com/f1/news/149786/brawn-european-calendar-counts-as-world-championship|}}&lt;/ref&gt;}} परिणामी, रद्द आणि बदलांमुळे, २००९ [[२००९ फॉर्म्युला वन हंगाम|हंगाम]]नंतर प्रथमच उत्तर अमेरिकेत कोणतीही फेरी झाली नाही.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;| फेरी  
!rowspan=&quot;2&quot;| अधिक्रुत रेस नाव 
!rowspan=&quot;2&quot;| [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]]
!rowspan=&quot;2&quot;| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]]
!rowspan=&quot;2&quot;| शहर 
!rowspan=&quot;2&quot;| तारिख 
!colspan=&quot;2&quot;| वेळ 
|-
! [[प्रमाणवेळ|स्थानिय]]
! [[ग्रीनविच प्रमाणवेळ|GMT]]
|-
!१
|
|[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]]
|[[स्पीलबर्ग]]
|५ जुलै
|-
!२
|
|[[स्टायरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]]
|[[स्पीलबर्ग]]
|१२ जुलै
|-
!३
|
|[[हंगेरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|HUN}} [[हंगरोरिंग]]
|[[मोग्योरोद]]
|१९ जुलै{{refn|group=टीप|हंगेरियन ग्रांप्री मुळात २ ऑगस्ट रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला आणि ब्रिटिश ग्रांप्रीच्या तारखेवर घेण्यात आली.}}
|-
!४
|
|[[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|GBR}} [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]]
| rowspan=&quot;2&quot;|[[सिल्वेरस्टोन]]
|२ ऑगस्ट{{refn|group=टीप|ब्रिटिश ग्रांप्री मुळात १९ जुलै रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला आणि हंगेरियन ग्रांप्रीच्या तारखेवर घेण्यात आली.}}
|-
!५
|
| nowrap|[[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]]
|९ ऑगस्ट
|-
!६
|
|[[स्पॅनिश ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|ESP}} [[सर्किट डी बार्सिलोना-काटलुन्या]]
|[[मॉन्टमेलो]]
|१६ ऑगस्ट{{refn|group=टीप|स्पॅनिश ग्रांप्री मुळात १० मे रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला.}}
|-
!७
|
|[[बेल्जियम ग्रांप्री]]
|{{flagicon|BEL}} [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]]
|[[बेल्जियम]]
|३० ऑगस्ट
|-
!८
|
|[[इटालियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|ITA}} [[अटोड्रोमो नझिओनल डी मोंझा]]
| [[मोंझा]]
|६ सप्टेंबर
|-
!९
|
|[[टस्कन ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|ITA}} [[अटोड्रोमो इंटरनाझिओनाले डेल म्युजेलो]]
|{{Nowrap|[[स्कारपेरिया ए सान पिएरो]]}}
|१३ सप्टेंबर
|-
!१०
|
|[[रशियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|RUS}} [[सोची ऑतोद्रोम]]
|[[सोत्शी]]
|२७ सप्टेंबर
|-
!११
|
|[[आयफेल ग्रांप्री]]
|{{flagicon|DEU}} [[नुर्बुर्गरिंग]]
|[[नुर्बुर्ग]]
|११ ऑक्टोबर
|-
!१२
|
|[[पोर्तुगीज ग्रांप्री]]
|{{flagicon|POR}} [[अटोड्रोमो इंटरनॅशनल दो अल्गार्वे]]
|[[पोर्टीमाओ]]
|२५ ऑक्टोबर
|-
!१३
|
|[[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]
|{{flagicon|ITA}} [[अटोड्रोमो इंटरनाझिनोल एन्झो ई डिनो फेरारी]]
|[[इमोला]]
|१ नोव्हेंबर
|-
!१४
|
|[[तुर्की ग्रांप्री]]
|{{flagicon|TUR}} [[इस्तंबूल पार्क]]
|[[टुझला, इस्तांबुल|टुझला]]
|१५ नोव्हेंबर
|-
!१५
|
|[[बहरैन ग्रांप्री]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|BHR}} [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[साखिर]]{{refn|group=टीप|बहरैन ग्रांप्री पारंपारिक &quot;ग्रांप्री सर्किट&quot; लेआउटवर झाली, तर साखिर ग्रांप्री वेगळ्या &quot;आउटर सर्किट&quot; लेआउटवर झाली.}}
|{{nowrap|२९ नोव्हेंबर}}{{refn|group=टीप|बहरैन ग्रांप्री मुळात २२ मार्च रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला आणि अबु धाबी ग्रांप्रीच्या तारखेवर घेण्यात आली.}}
|-
!१६
|
|[[साखिर ग्रांप्री]]
|६ डिसेंबर
|-
!१७
|
|[[अबु धाबी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|UAE}} [[यास मरिना सर्किट]]
| [[अबु धाबी]]
|{{nowrap|१३ डिसेंबर}}{{refn|group=टीप|अबु धाबी ग्रांप्री मुळात २९ नोव्हेंबर रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला.}}
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;8&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; align=&quot;bottom&quot; |'''संदर्भ:'''&lt;ref name=&quot;New calendar&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.एफ.1-confirms-first-8-races-of-revised-2020-calendar-starting-with-austria.36X98qZnFFhNxQ8O2WdCON.html|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ जून २०२० |प्रकाशक=एफ.१ |archive-date=९ जून २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609102620/https://www.formula1.com/en/latest/article.एफ.1-confirms-first-8-races-of-revised-2020-calendar-starting-with-austria.36X98qZnFFhNxQ8O2WdCON.html|}}&lt;/ref&gt;
|}


===रद्द झालेल्या ग्रांप्री===
खालील फेऱ्या मूळ कॅलेंडरमध्ये [[World Motor Sport Council]] यांनी प्रकाशित केल्या होत्या, परंतु COVID-19 महामारीमुळे रद्द करण्यात आल्या:

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
![[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]]
!scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot;| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]]
!nowrap|नियोजित दिनांक
|-
|[[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUS}} [[आल्बर्ट पार्क सर्किट]], [[मेलबर्न]]
|१५ मार्च
|-
|nowrap|[[व्हियेतनामी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|VIE}} [[हनोई सर्किट]], [[हनोई]]
|५ एप्रिल
|-
|[[चिनी ग्रांप्री]]
| nowrap |{{flagicon|CHN}} [[शांघाय आंतरराष्ट्रीय सर्किट]], [[शांघाय]]
|१९ एप्रिल
|-
|[[डच ग्रांप्री]]
|{{flagicon|NLD}} [[सर्किट झॉन्डवुर्ट]], [[झॉन्डवुर्ट]]
|३ मे
|-
|[[मोनॅको ग्रांप्री]]
|{{flagicon|MCO}} [[सर्किट डी मोनॅको]], [[मॉन्टे कार्लो]]
|२४ मे
|-
|[[अझरबैजान ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AZE}} [[बाकु सिटी सर्किट]], [[बाकु]]
|७ जून
|-
|[[कॅनेडियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|CAN}} [[सर्किट गिलेस व्हिलनव्ह]], [[माँत्रियाल]]
|१४ जून
|-
|[[फ्रेंच ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FRA}} [[सर्किट पॉल रिकार्ड]], [[ले कास्टेललेट]]
|२८ जून
|-
|[[सिंगापूर ग्रांप्री]]
|{{flagicon|SIN}} [[मरीना बे स्ट्रीट सर्किट]], [[सिंगापूर]]
|२० सप्टेंबर
|-
|[[जपानी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|JPN}} [[सुझुका आंतरराष्ट्रीय रेसिंग कोर्स]], [[सुझुका, सुझुका]]
|११ ऑक्टोबर
|-
| nowrap |[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]]
|{{flagicon|USA}} [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]], [[ऑस्टिन]]
|२५ ऑक्टोबर
|-
|[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]]
|{{nowrap|{{flagicon|MEX}} [[अटोड्रोमो हर्मानोस रॉड्रिगेझ]], [[मेक्सिको शहर]]}}
|१ नोव्हेंबर
|-
|[[ब्राझिलियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|BRA}} [[अटोड्रोम जोस कार्लोस पेस]], [[साओ पाउलो]]
|१५ नोव्हेंबर
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; align=&quot;bottom&quot; |'''स्रोतः'''&lt;ref name=&quot;ausTBA&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/148667/australian-gp-could-still-be-rescheduled|title=Australian GP organisers seek to reschedule F1 race|date=14 March 2020|website=Autosport.com|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200323132345/https://www.autosport.com/f1/news/148667/australian-gp-could-still-be-rescheduled|archive-date=23 March 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BAHVIE&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.bahrain-and-vietnam-grands-prix-postponed.6M04wEKPBevqVc6Mg2kfgH.html|title=Bahrain and Vietnam Grands Prix postponed|website=F1|date=13 March 2020|access-date=14 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200315034259/https://www.formula1.com/en/latest/article.bahrain-and-vietnam-grands-prix-postponed.6M04wEKPBevqVc6Mg2kfgH.html|archive-date=15 March 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CHN postponed&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.chinese-grand-prix-postponed-due-to-coronavirus-outbreak.3g2y5Ngyrk1MbNxQB9hj4s.html|title=2020 F1 Chinese Grand Prix postponed due to novel coronavirus outbreak|date=12 February 2020|website=F1|publisher=Formula One World Championship Limited|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200212184109/https://www.formula1.com/en/latest/article.chinese-grand-prix-postponed-due-to-coronavirus-outbreak.3g2y5Ngyrk1MbNxQB9hj4s.html|archive-date=12 February 2020|access-date=12 February 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NEDMONESP&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.dutch-spanish-and-monaco-grands-prix-postponed.5CggooJeHoDchKkFehkrkY.html|title=Dutch and Spanish Grands Prix postponed, Monaco cancelled|website=F1|date=19 March 2020|access-date=22 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200319155814/https://www.formula1.com/en/latest/article.dutch-spanish-and-monaco-grands-prix-postponed.5CggooJeHoDchKkFehkrkY.html|archive-date=19 March 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CAN postponed&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.canadian-grand-prix-organisers-announce-postponement-of-2020-race.7rkpGKnxnRQVe6uPcZSRbP.html|title=Canadian Grand Prix organisers announce postponement of 2020 race|website=F1|date=7 April 2020|access-date=7 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407181830/https://www.formula1.com/en/latest/article.canadian-grand-prix-organisers-announce-postponement-of-2020-race.7rkpGKnxnRQVe6uPcZSRbP.html|archive-date=7 April 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FRA cancelled&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.organisers-confirm-2020-french-grand-prix-will-not-go-ahead.6kEi9Sb68ZPJxlxgsgm4nQ.html|title=Organisers confirm 2020 French Grand Prix will not go ahead|website=F1|date=27 April 2020|access-date=27 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200427141456/https://www.formula1.com/en/latest/article.organisers-confirm-2020-french-grand-prix-will-not-go-ahead.6kEi9Sb68ZPJxlxgsgm4nQ.html|archive-date=27 April 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

=== वेळपत्रकामधील विस्तार आणि बदल ===

== हंगामाचा सारांश ==
===पूर्वहंगाम चाचणी===
=== सुरुवातीच्या फेऱ्या ===
=== मधल्या फेऱ्या ===
=== अंतिम फेऱ्या ===
=== हंगामाचा नंतरचे विश्लेषण ===

==हंगामाचे निकाल==
===ग्रांप्री===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! शर्यत क्र.
! ग्रांप्री
! पोल पोझिशन
! जलद फेरी
! विजेता चालक
! विजेता कारनिर्माता
! माहिती
|-
!१
|{{flagicon|AUT}} [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!२
|{{flagicon|AUT}} [[स्टायरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!३
|{{flagicon|HUN}} [[हंगेरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!४
|{{flagicon|GBR}} [[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!५
|{{Flagicon|GBR}} [[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
|align=center|[[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!६
|{{flagicon|ESP}} [[स्पॅनिश ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!७
|{{flagicon|BEL}} [[बेल्जियम ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!८
|{{flagicon|ITA}} [[इटालियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|FRA}} [[पियर गॅस्ली]]
|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]] - [[होंडा]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!९
|{{flagicon|ITA}} [[टस्कन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१०
|{{flagicon|RUS}} [[रशियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० रशियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!११
|{{flagicon|DEU}} [[आयफेल ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१२
|{{flagicon|POR}} [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१३
|{{flagicon|ITA}} [[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१४
|{{flagicon|TUR}} [[तुर्की ग्रांप्री]]
|{{flagicon|CAN}} [[लान्स स्ट्रोल]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१५
|{{flagicon|BHR}} [[बहरैन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१६
|{{flagicon|BHR}} [[साखिर ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]
|{{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]
|{{flagicon|GBR}} [[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० साखिर ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१७
|{{flagicon|UAE}} [[अबु धाबी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|माहिती]]
|-class=&quot;sortbottom&quot;
|colspan=&quot;7&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''संदर्भ:&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=फॉर्म्युला वन Results २०२०|दुवा=https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/results/2020|प्रकाशक=Motorsport Stats|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ डिसेंबर २०२१|archive-date=१३ डिसेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213090410/https://motorsportstats.com/series/formula-one/results/2020|}}&lt;/ref&gt;'''
|}

===गुण प्रणाली===
मुख्य शर्यतीत पहिल्या १० वर्गीकृत चालक आणि सर्वात जलद फेरी नोंदवणाऱ्या चालकाला गुण देण्यात आले. स्प्रिन्ट शर्यतीत पहिल्या ८ वर्गीकृत चालकांना खालिल रचना वापरून प्रत्येक शर्यतीत असे गुण देण्यात आले.&lt;ref name=&quot;points regs&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |दिनांक=१९ जुलै २०२२ |title=२०२२ फॉर्म्युला वन sporting regulations |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२२ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |at=Articles ६.४-६.५|archive-date=७ ऑक्टोबर २०२२ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007084259/https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable&quot;
!निकालातील स्थान
|style=&quot;background-color:#ffffbf&quot; align=&quot;center&quot;|'''१ला'''
|style=&quot;background-color:#dfdfdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''२रा'''
|style=&quot;background-color:#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;|'''३रा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''४था'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''५वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''६वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''७वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''८वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''९वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''१०वा'''
|-
!गुण
|style=&quot;background-color:#ffffbf&quot; align=&quot;center&quot;|२५
|style=&quot;background-color:#dfdfdf&quot; align=&quot;center&quot;|१८
|style=&quot;background-color:#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;|१५
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१२
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१०
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|८
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|६
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|४
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|२
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१
|-
!स्प्रिन्ट
| align=&quot;center&quot;| ८
| align=&quot;center&quot;| ७
| align=&quot;center&quot;| ६
| align=&quot;center&quot;| ५
| align=&quot;center&quot;| ४
| align=&quot;center&quot;| ३
| align=&quot;center&quot;| २
| align=&quot;center&quot;| १
| align=&quot;center&quot;| -
| align=&quot;center&quot;| -
|}


===चालक===
{|
|-
|
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%&quot;
!valign=&quot;middle&quot;| स्थान
!valign=&quot;middle&quot;| चालक
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
!१
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| id=&quot;४४&quot; align=&quot;center&quot; | ४४
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|points}}'''
|-
!२
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
| id=&quot;७७&quot; align=&quot;center&quot; | ७७
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|points}}'''
|-
!३
|{{flagicon|NLD}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| id=&quot;१&quot; align=&quot;center&quot; | १
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|points}}'''
|-
!४
|{{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]
| id=&quot;११&quot; align=&quot;center&quot; | ११
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|points}}'''
|-
!५
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]
| id=&quot;३&quot; align=&quot;center&quot; | ३
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|points}}'''
|-
!६
|{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]]
| id=&quot;५५&quot; align=&quot;center&quot; | ५५
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|points}}'''
|-
!७
|{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]
| id=&quot;२३&quot; align=&quot;center&quot; | २३
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|points}}'''
|-
!८
|{{flagicon|MCO}} [[शार्ल लक्लेर]]
| id=&quot;१६&quot; align=&quot;center&quot; | १६
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|points}}'''
|-
!९
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
| id=&quot;४&quot; align=&quot;center&quot; | ४
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|points}}'''
|-
!१०
|{{flagicon|FRA}} [[पियर गॅस्ली]]
| id=&quot;१०&quot; align=&quot;center&quot; | १०
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|points}}'''
|-
!११
|{{flagicon|CAN}} [[लान्स स्ट्रोल]]
| id=&quot;१८&quot; align=&quot;center&quot; | १८
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|points}}'''
|-
!१२
|{{flagicon|FRA}} [[एस्टेबन ओकन]]
| id=&quot;३१&quot; align=&quot;center&quot; | ३१
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|points}}'''
|-
!१३
|{{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| id=&quot;५&quot; align=&quot;center&quot; | ५
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|points}}'''
|-
!१४
|{{flagicon|RUS}} [[डॅनिल क्व्याट]]
| id=&quot;२६&quot; align=&quot;center&quot; | २६
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|points}}'''
|-
!१५
|{{flagicon|DEU}} [[निको हल्केनबर्ग]]
| id=&quot;२७&quot; align=&quot;center&quot; | २७
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|points}}'''
|-
!१६
|{{flagicon|FIN}} [[किमी रायकोन्नेन]]
| id=&quot;७&quot; align=&quot;center&quot; | ७
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|points}}'''
|-
!१७
| nowrap|{{flagicon|ITA}} [[अँटोनियो गियोविन्झी]]
| id=&quot;९९&quot; align=&quot;center&quot; | ९९
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|points}}'''
|-
!१८
|{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]
| id=&quot;६३&quot; align=&quot;center&quot; | ६३
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|points}}'''
|-
!१९
|{{flagicon|FRA}} [[रोमन ग्रोस्जीन]]
| id=&quot;८&quot; align=&quot;center&quot; | ८
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|points}}'''
|-
!२०
|{{flagicon|DNK}} [[केविन मॅग्नुसेन]]
| id=&quot;२०&quot; align=&quot;center&quot; | २०
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|points}}'''
|-
!२१
|{{flagicon|CAN}} [[निकोलस लतीफी]]
| id=&quot;६&quot; align=&quot;center&quot; | ६
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|points}}'''
|-
!२२
|{{flagicon|GBR}} [[जॅक एटकेन]]
| id=&quot;८९&quot; align=&quot;center&quot; | ८९
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|points}}'''
|-
!२३
|{{flagicon|BRA}} [[पिएट्रो फिट्टीपल्डी]]
| id=&quot;५१&quot; align=&quot;center&quot; | ५१
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|points}}'''
|-
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|स्थान
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|चालक
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
! colspan=&quot;31&quot; |संदर्भ:&lt;ref name=&quot;fia classification&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=२०२० Classifications|दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/2020-classifications|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ डिसेंबर २०२०|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|archive-date=१६ नोव्हेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116165110/https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/2020-classifications|}}&lt;/ref&gt;
|}
|valign=&quot;top&quot;|
{{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}}
|}
'''तळटिपा:'''
† चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले.

===कारनिर्माते===
{|
|-
|
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%;&quot;
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|स्थान
!style=&quot;vertical-align:middle;background&quot;| कारनिर्माता
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०A]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|१
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#४४|४४]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''५७३'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#७७|७७]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|२
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; nowrap|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
| align=&quot;center&quot; | [[#३३|३३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''३१९'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२३|२३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|३
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[रेनोल्ट एफ१]]
| align=&quot;center&quot; | [[#४|४]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''२०२'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#५५|५५]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|४
|rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; nowrap|{{flagicon|GBR}} [[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] - [[बि.डब्ल्यु.टी. मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#११|११]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|'''१९५ {{efn|name=RP points|[[Racing Point F1 Team|Racing Point]] drivers scored {{sum|{{F1R2020|HUL|points}}|{{F1R2020|PER|points}}|{{F1R2020|STR|points}}}} points, but the constructor was deducted 15 points after a protest from [[Renault in Formula One|Renault]] was upheld regarding the legality of [[Racing Point RP20|their car]].&lt;ref&gt;{{Cite web|date=7 August 2020|title=Racing Point deducted 15 points and fined heavily as Renault protest into car legality upheld|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-racing-point-deducted-15-points-and-fined-heavily-as-renault.7j9tsLSAm7rXnWHxH1Uy9c.html|access-date=7 August 2020|website=F1|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807092858/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-racing-point-deducted-15-points-and-fined-heavily-as-renault.7j9tsLSAm7rXnWHxH1Uy9c.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#१८|१८]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२७|२७]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|५
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|FRA}} [[रेनोल्ट एफ१]]
| align=&quot;center&quot; | [[#३|३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''१८१'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#३१|३१]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|६
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#१६|१६]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''१३१'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#५|५]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|७
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{nowrap|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]] - [[होंडा]]}}
| align=&quot;center&quot; | [[#१०|१०]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''१०७'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२६|२६]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|८
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|CHE}} [[आल्फा रोमियो रेसिंग]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#९९|९९]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''८'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#७|७]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|९
|rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|USA}} [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#८|८]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|'''३'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२०|२०]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ABU}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#५१|५१]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|१०
|rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|GBR}} [[विलियम्स एफ१]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#६३|६३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|'''०'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#६|६]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ABU}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#८९|८९]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ABU}}
|-
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|स्थान
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;| कारनिर्माता
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०A]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
| colspan=&quot;29&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; |'''संदर्भ:'''&lt;ref name=&quot;fia classification&quot;/&gt;
|}
|valign=&quot;top&quot;|
{{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}}
|}
† चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले.

== हे सुद्धा पहा ==
# [[फॉर्म्युला वन]]
# [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]]

== संदर्भ ==
{{reflist}}

==तळटीप==
{{reflist|group=टीप}}

== बाह्य दुवे ==
# [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ]

{{२०२० फॉर्म्युला वन हंगाम}}
{{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}}

[[वर्ग:फॉर्म्युला वन हंगाम]]</text>
      <sha1>2jh3gr6ty4s0kcv3i4qkdqjv7n8n8qb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721741</id>
      <parentid>2721740</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:35:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Koolkrazy</username>
        <id>1591</id>
      </contributor>
      <comment>/* कारनिर्माते */</comment>
      <origin>2721741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="175467" sha1="ak8dhxkb7lskhndrvmfiuz65lxs4cc4" xml:space="preserve">{{एफ१ हंगाम
| मागील_हंगाम = २०१९
| सद्य_हंगाम = २०२०
| पुढील_हंगाम = २०२१
}}

[[चित्र:Lewis Hamilton 2016 Malaysia 2.jpg|thumb|[[लुइस हॅमिल्टन]], ३४७ गुणांसोबत २०२० फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा विजेता व पहिला क्रमांक.]]
[[चित्र:F12019 Schloss Gabelhofen (20) (cropped).jpg|thumb|[[वालट्टेरी बोट्टास]], २२३ गुणांसोबत २०२० फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा उपविजेता व दुसरा क्रमांक.]]
[[चित्र:Max Verstappen 2017 Malaysia 2.jpg|thumb|[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]], २१४ गुणांसोबत २०२० फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा गत विजेता व तिसरा क्रमांक.]]

'''२०२० फॉर्म्युला वन हंगाम''' हा [[आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|एफ.आय.ए.]] [[फॉर्म्युला वन]] शर्यतीचा ७१ वा हंगाम होता. ह्या हंगामामध्ये १७ शर्यती खेळवल्या गेल्या ज्यात १० संघांच्या एकूण २५ चालकांनी सहभाग घेतला. ५ जुलै २०२० रोजी [[ऑस्ट्रिया]] मध्ये पहिली तर १३ डिसेंबर २०२० रोजी [[अबु धाबी]] मध्ये अखेरची शर्यत खेळवली गेली.

==संघ आणि चालक==
२०२० फॉर्म्युला वन हंगामात एकुन १० संघांनी भाग घेतला. खालील यादीत २०२० हंगामात भाग घेतेलेल्या सर्व संघ व संघांच्या चालकांची माहिती आहे. चालकांचे क्रमांक फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२० हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहेत. सर्व संघाची माहिती सुद्धा फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२० हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहे. काही ऐतिहासिक रुढिंमुळे क्रमांक १३ कोणत्याही चालकाला दिले गेले नव्हते.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
|-
!संघ
!कारनिर्माता 
!चेसिस 
!इंजिन† 
!चालक क्र.
!चालक 
!शर्यत क्र.
|-
|-
|{{flagicon|CHE}} आल्फा रोमियो रेसिंग [[ऑर्लेन]]&lt;!-- Do not capitalise &quot;Orlen&quot; per consensus --&gt;&lt;ref name=&quot;:३&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/alfa-romeo-kubica-orlen-reserve/4617950/|title=आल्फा रोमियो एफ.१ team rebranded as Kubica joins in reserve role|दिनांक=१ जानेवारी २०२०|प्रकाशक=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200101120120/https://www.motorsport.com/f1/news/alfa-romeo-kubica-orlen-reserve/4617950/|archive-date=१ जानेवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
!|[[आल्फा रोमियो रेसिंग]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|आल्फा रोमियो रेसिंग सि.३९&lt;ref name=&quot;:३&quot;/&gt;
|फेरारी ०६५
| align=&quot;center&quot;|७&lt;br&gt;९९
|nowrap|{{flagicon|FIN}} [[किमी रायकोन्नेन]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}} [[अँटोनियो गियोविन्झी]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|ITA}} स्कुदेरिआ अल्फाटौरी होंडा
!|[[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]] - [[होंडा]]
|अल्फाटौरी ऐ.टि.०१&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.redbullcontentpool.com/motorsports/AP-232XFSD5W2111|title=स्कुदेरिआ अल्फाटौरी reveals new फॉर्म्युला वन car|प्रकाशक=रेड बुल Content Pool|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|प्रकाशक=रेड बुल GmbH|अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200211140430/https://www.redbullcontentpool.com/motorsports/AP-232XFSD5W2111|archive-date=११ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|nowrap|होंडा आर.ए.६२०एच.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.gptoday.net/en/news/f1/253992/hear-the-2020-honda-power-unit-fire-up|title=Hear the २०२० होंडा power unit fire up|प्रकाशक=GPToday.net|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215000020/https://www.gptoday.net/en/news/f1/253992/hear-the-2020-honda-power-unit-fire-up|archive-date=१५ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|१०&lt;br&gt;२६
|{{flagicon|FRA}} [[पियर गॅस्ली]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}} [[डॅनिल क्व्याट]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|ITA}} स्कुदेरिआ फेरारी
!|[[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|फेरारी एफ.१०००&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.vettel-and-leclerc-reveal-ferraris-2020-f1-car-the-sएफ.1000.XQ64BRkNj4fo1jHG0V7on.html|title=Gallery: फेरारी एस.एफ.१००० launch: फेरारी unveil their २०२० एफ.१ car|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२० |प्रकाशक=एफ.१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216160153/https://www.formula1.com/en/latest/article.vettel-and-leclerc-reveal-ferraris-2020-f1-car-the-sएफ.1000.XQ64BRkNj4fo1jHG0V7on.html|archive-date=१६ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|फेरारी ०६५&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.ferrari.com/en-EN/articles/welcome-to-the-new-sएफ.1000|title=Sएफ.१००० Launched in Reggio Emilia|प्रकाशक=ferrari.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213074447/https://www.ferrari.com/en-EN/articles/welcome-to-the-new-sएफ.1000|archive-date=१३ फेब्रुवारी २०२०|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|५&lt;br&gt;१६
|{{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]&lt;br&gt;{{flagicon|MCO}} [[शार्ल लक्लेर]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|USA}} हास एफ.१ संघ
!|[[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|हास व्हि.एफ.२०&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-to-reveal-2020-f1-car-on-morning-of-testing.70wEyEoQwu2HzGdbgFIgaC.html|प्रकाशक=एफ.१|दिनांक=२८ जानेवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२८ जानेवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128201503/https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-to-reveal-2020-f1-car-on-morning-of-testing.70wEyEoQwu2HzGdbgFIgaC.html|archive-date=२८ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|फेरारी ०६५
| align=&quot;center&quot;|८&lt;br&gt;५१&lt;br&gt;२०
|{{flagicon|FRA}} [[रोमन ग्रोस्जीन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BRA}} [[पिएट्रो फिट्टीपल्डी]]&lt;br&gt;{{flagicon|DEN}} [[केविन मॅग्नुसेन]]
|align=&quot;center&quot;|१-१५&lt;br/&gt;१६-१७&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|GBR}} मॅकलारेन एफ.१ संघ
!|[[मॅकलारेन]] - [[रेनोल्ट एफ१]]
|मॅकलारेन एम.सी.एल.३५&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://एफ.1i.com/news/358596-mclaren-set-for-decent-step-with-2020-design-seidl.html|title=मॅकलारेन set for 'decent step' with २०२० design - Seidl|दिनांक=१८ ऑक्टोबर २०१९|प्रकाशक=एफ.१i.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20191114220431/https://एफ.1i.com/news/358596-mclaren-set-for-decent-step-with-2020-design-seidl.html|archive-date=१४ नोव्हेंबर २०१९|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ नोव्हेंबर २०१९|}}&lt;/ref&gt;
|{{Nowrap|रेनोल्ट ई-टेक २०}}&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.mclaren.com/racing/2020/car-launch/mclaren-mcl35-technical-specification/|title=मॅकलारेन एम.सी.एल.३५ technical specification|दिनांक=१२ फेब्रुवारी २०२०|प्रकाशक=mclaren.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213080414/https://www.mclaren.com/racing/2020/car-launch/mclaren-mcl35-technical-specification/|archive-date=१३ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|४&lt;br&gt;५५
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|DEU}} मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी [[पेट्रोनास]] एफ.१ संघ
!|[[मर्सिडीज-बेंझ]]
|nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ डब्ल्यू.११&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-f1-launch/एफ.1-mercedes-2020-shakedown-welcome-w11/|प्रकाशक=mercedesamgf1.com|दिनांक=१४ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216111529/https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-f1-launch/एफ.1-mercedes-2020-shakedown-welcome-w11/|archive-date=१६ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|{{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.११&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.mercedesamgf1.com/en/car/एफ.1-m11-eq-performance/|title=मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.११ EQ Performance|प्रकाशक=mercedesamgf1.com|अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ मार्च २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200217150716/https://www.mercedesamgf1.com/en/car/एफ.1-m11-eq-performance/|archive-date=१७ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;}}
| align=&quot;center&quot;|४४&lt;br&gt;६३&lt;br&gt;७७
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]&lt;br&gt;{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|align=&quot;center&quot;|१-१५, १७&lt;br/&gt;१६&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|GBR}} [[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/racing-point-2020-livery-launched-bwt/4687019/|title=रेसींग पॉइन्ट debuts २०२० livery, names BWT as title sponsor |प्रकाशक=motorsport.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१७ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200217145302/https://www.motorsport.com/f1/news/racing-point-2020-livery-launched-bwt/4687019/|archive-date=१७ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
! nowrap|[[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|रेसींग पॉइन्ट आर.पी.२०&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://formulaspy.com/f1/racing-point-to-launch-on-february-17th-67110|title=फॉर्म्युला वन - रेसींग पॉइन्ट to launch on फेब्रुवारी १७th|दिनांक=२२ जानेवारी २०२०|प्रकाशक=FormulaSpy|अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200123044057/https://formulaspy.com/f1/racing-point-to-launch-on-february-17th-67110|archive-date=२३ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|बि.डब्ल्यु.टी.  मर्सिडीज-बेंझ]]{{efn|Racing Point F1 Team used Mercedes-AMG F1 M11 power units. For sponsorship purposes, these engines were rebadged as &quot;[[BWT AG|BWT]] Mercedes&quot;.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/moteur-bwt-mercedes.aspx|title=Engine BWT मर्सिडीज-बेंझ|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मार्च २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328120418/https://www.statsf1.com/en/moteur-bwt-mercedes.aspx|archive-date=२८ मार्च २०१९|}}&lt;/ref&gt;|name=|group=}}
| align=&quot;center&quot;|११&lt;br&gt;२७&lt;br&gt;१८&lt;br&gt;२७ &lt;!-- See talkpage. Hülkenberg twice is the agreed way of presenting information. --&gt;
|nowrap|{{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]&lt;br&gt;{{flagicon|DEU}} [[निको हल्केनबर्ग]]&lt;br&gt;{{flagicon|CAN}} [[लान्स स्ट्रोल]]&lt;br&gt;{{flagicon|DEU}} [[निको हल्केनबर्ग]]{{refn|group=टीप|When Hülkenberg raced for [[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] for the [[२०२० आयफेल ग्रांप्री]], he drove the car that was previously entered for [[लान्स स्ट्रोल]], rather than the car he had driven in the fourth and fifth rounds.}}
|align=&quot;center&quot; nowrap|१-४, ६-१७{{refn|group=टीप|Pérez was entered into the [[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री]], but later withdrew after testing positive for the [[Severe acute respiratory syndrome coronavirus २|coronavirus]].}}&lt;br/&gt;४-५&lt;br/&gt;सर्व{{refn|group=टीप|Stroll was entered into the [[२०२० आयफेल ग्रांप्री]], but later withdrew after feeling unwell and testing positive for the [[Severe acute respiratory syndrome coronavirus २|coronavirus]] onthe day of the race.&lt;ref name=&quot;Stroll&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |title=Stroll tested positive after Eifel Grand Prix |प्रकाशक=बि.बि.सी स्पोर्ट |दुवा=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/54626704 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ ऑक्टोबर २०२० |दिनांक=२१ ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२१ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021102405/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/54626704 |}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br/&gt;११ &lt;!-- DO NOT CHANGE STROLL'S OR PEREZ'S ENTRIES (ROUNDS ४ and ११) OR CONDENSE HÜLKENBERG INTO A SINGLE ROW PER WP:एफ.१ CONSENSUS. SEE TALK PAGE --&gt;
|-
|{{flagicon|AUT}} [[अ‍ॅस्टन मार्टिन]] रेड बुल रेसिंग
!|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
|रेड बुल रेसिंग आर.बी.१६&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsportweek.com/news/id/25663|title=रेड बुल ahead of schedule with 'great concept' for २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ डिसेंबर २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219152632/https://www.motorsportweek.com/news/id/25663|archive-date=१९ डिसेंबर २०१९|}}&lt;/ref&gt;
|होंडा आर.ए.६२०एच.
| align=&quot;center&quot;|२३&lt;br&gt;३३
|{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]&lt;br&gt;{{flagicon|NLD}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|FRA}} रेनॉल्ट डि.पी.वर्ल्ड् एफ.१ संघ&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.speedcafe.com/2020/03/11/renault-unveils-2020-race-livery-in-albert-park/|title=Renault unveils २०२० race livery in Albert Park|दिनांक=११ मार्च २०२०|प्रकाशक=स्पिड कॅफे डॉट कॉम|archive-url=https://web.archive.org/web/20200322142533/https://www.speedcafe.com/2020/03/11/renault-unveils-2020-race-livery-in-albert-park/|archive-date=२२ मार्च २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ मार्च २०२०|}}&lt;/ref&gt;
!|[[रेनोल्ट एफ१]]
|रेनोल्ट आर.एस.२०&lt;ref name=&quot;:२&quot;/&gt;
|रेनोल्ट ई-टेक २०&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.renaultsport.com/-formula-1-car-.html#techspecs-engine-modale|title=फॉर्म्युला वन - Car|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ फेब्रुवारी २०२०|प्रकाशक=renaultsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180302164742/https://www.renaultsport.com/-formula-1-car-.html#techspecs-engine-modale|archive-date=२ मार्च २०१८|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|३&lt;br&gt;३१
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]&lt;br&gt;{{flagicon|FRA}} [[एस्टेबन ओकन]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|GBR}} विलियम्स रेसींग&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.williams-could-sell-f1-team-as-board-announces-gbp13m-loss-in-2019-and-split.455wGjds3WOQf7gdSuqJRf.html |title=विलियम्स could sell एफ.१ team as board announces GBP१३m loss in २०१९ and split from title sponsor |प्रकाशक=एफ.१  |दिनांक=२९ मे २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२९ मे २०२० |archive-date=३० मे २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530030337/https://www.formula1.com/en/latest/article.williams-could-sell-f1-team-as-board-announces-gbp13m-loss-in-2019-and-split.455wGjds3WOQf7gdSuqJRf.html |}}&lt;/ref&gt;{{efn|entered pre-season testing as &quot;ROKiT विलियम्स रेसींग&quot;.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://corp.फॉर्म्युला वन डॉट कॉम/formula-1-pre-season-testing-media-information/|title=फॉर्म्युला वन Pre-Season Testing - Media Information|प्रकाशक=एफ.१|दिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ जुलै २०२४|6=}}{{मृत दुवा|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;}}
!|[[विलियम्स एफ१]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|विलियम्स एफ.डब्ल्यु.४३&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.williamsf1.com/racing/news/2020/01/rokit-williams-racing-announces-new-partnership-with-lavazza|title=ROKiT विलियम्स रेसींग Announces New Partnership with Lavazza |प्रकाशक=विलियम्स रेसींग |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ जानेवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113065621/https://www.williamsf1.com/racing/news/2020/01/rokit-williams-racing-announces-new-partnership-with-lavazza|archive-date=१३ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|{{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.११&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |title=विलियम्स extends मर्सिडीज-बेंझ एफ.१ power unit deal through २०२५ |दुवा=https://motorsportweek.com/news/id/24415 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ सप्टेंबर २०१९ |प्रकाशक=motorsportweek.com |प्रकाशक=Motorsport Media Services Ltd |दिनांक=१३ सप्टेंबर २०१९ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190921211835/https://motorsportweek.com/news/id/24415 |archive-date=२१ सप्टेंबर २०१९ |}}&lt;/ref&gt;}}
| align=&quot;center&quot;|६&lt;br&gt;६३&lt;br&gt;८९
|{{flagicon|CAN}} [[निकोलस लतीफी]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}} [[जॅक एटकेन]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;१-१५, १७&lt;br/&gt;१६
|-class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;9&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; |'''संदर्भ:&lt;ref name=&quot;:२&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |title=२०२० FIA फॉर्म्युला वन हंगाम - पात्रता फेरी निकाल |दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/entry-list-2020 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ फेब्रुवारी २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१९ फेब्रुवारी २०२० |archive-date=१७ फेब्रुवारी २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200217142410/https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/entry-list-2020 |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;&gt;Official entry lists:
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20ऑस्ट्रियाn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716164205/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20ऑस्ट्रियाn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |archive-date=१६ जुलै २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20श्टायरमार्कn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० स्टायरियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=९ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200719202841/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20श्टायरमार्कn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |archive-date=१९ जुलै २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Hungarian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० हंगेरियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१६ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जुलै २०२० |archive-date=१६ जुलै २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716164453/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Hungarian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३० जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807201218/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |archive-date=७ ऑगस्ट २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Revised%20Entry%20List.pdf |title=२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री - Revised पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३१ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807201249/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Revised%20Entry%20List.pdf |archive-date=७ ऑगस्ट २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३१ जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/70TH%20Anniversary%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=६ ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ ऑगस्ट २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913030042/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/70TH%20Anniversary%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Spanish%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१३ ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ ऑगस्ट २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913031940/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Spanish%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20बेल्जियम%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० बेल्जियम ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२७ ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ ऑगस्ट २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913024658/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20बेल्जियम%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Italian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० इटालियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३ सप्टेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ सप्टेंबर २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913033450/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Italian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Tuscan%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० टस्कन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१० सप्टेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० सप्टेंबर २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913035924/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Tuscan%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20रशियन%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० रशियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२४ सप्टेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ सप्टेंबर २०२० |archive-date=२७ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027033539/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20रशियन%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० आयफेल ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=८ ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२६ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026160017/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Decision%20-%20चालक%20change%20request%20car%2018.pdf |title=२०२० आयफेल ग्रांप्री - Decision - चालक change request car १८ |दिनांक=१० ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२० |archive-date=४ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204194156/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Decision%20-%20चालक%20change%20request%20car%2018.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20पोर्तुगीज%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२२ ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२६ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026174828/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20पोर्तुगीज%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Emilia%20Romagna%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३० ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२ नोव्हेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201102214447/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Emilia%20Romagna%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20तुर्की%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० तुर्की ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२० |archive-date=१७ नोव्हेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117064055/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20तुर्की%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Bahrain%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० बहरैन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२६ नोव्हेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२६ नोव्हेंबर २०२० |archive-date=४ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204201342/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Bahrain%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20साखिर%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० साखिर ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३ डिसेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ डिसेंबर २०२० |archive-date=३ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201203192938/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20साखिर%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Abu%20Dhabi%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० अबु धाबी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१० डिसेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० डिसेंबर २०२० |archive-date=३ जुलै २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210703165211/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Abu%20Dhabi%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}&lt;/ref&gt;'''
|}


=== सराव चालक ===
हंगामभर, चार चालकांनी सराव किंवा तिसऱ्या चालकाच्या भूमिकेत फ्री प्रॅक्टिस सत्रात सहभाग घेतला. [[जॅक एटकेन]] आणि [[रॉय निसानी]] यांनी अनुक्रमे एक आणि तीन ग्रांप्रीसाठी [[विलियम्स एफ१]] साठी चालवले, [[रोबेर्ट कुबिचा]] ने [[आल्फा रोमियो रेसिंग]] साठी पाच ग्रांप्रीमध्ये आणि [[मिक शूमाकर]] ने [[हास एफ.१ संघ]] साठी एका ग्रांप्रीमध्ये सहभाग घेतला.&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;/&gt;

शूमाकर आणि [[कॅलम इलोट]] यांना [[२०२० आइफेल ग्रांप्री]]च्या पहिल्या सराव सत्रात [[आल्फा रोमियो रेसिंग]] आणि हास साठी धावण्याची संधी मिळाली होती,&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;/&gt; परंतु खराब हवामानामुळे ते सत्र रद्द करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.bad-weather-at-the-nurburgring-prevents-any-running-in-first-practice-for.5HhZ8X5TxXWDJ148LI8lR3.html|अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ ऑक्टोबर २०२०|दिनांक=९ ऑक्टोबर २०२०|प्रकाशक=एफ.१|archive-date=११ जानेवारी २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210111062009/https://www.formula1.com/en/latest/article.bad-weather-at-the-nurburgring-prevents-any-running-in-first-practice-for.5HhZ8X5TxXWDJ148LI8lR3.html|}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
|+ {{nowrap|२०२० हंगामातील फ्री प्रॅक्टिस सत्रात सहभागी झालेले चालक}}
!scope=&quot;col&quot;| कारनिर्माते
!scope=&quot;col&quot;|क्र.
!scope=&quot;col&quot;|चालक
!फेऱ्या
|-
!nowrap |[[आल्फा रोमियो रेसिंग]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|८८&lt;br&gt;३७
| {{flagicon|Poland}}[[रोबेर्ट कुबिचा]]&lt;br&gt;{{flagicon|जर्मनी}}[[मिक शूमाकर]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|२-३, ५, १५, १७&lt;br/&gt;११
|-
![[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|५०
| {{nowrap|{{flagicon|Great Britain}}[[कॅलम इलोट]]}}&lt;br&gt;{{flagicon|जर्मनी}}[[मिक शूमाकर]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|११&lt;br/&gt;१७
|-
![[विलियम्स एफ१]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|४०
| {{flagicon|Great Britain}}[[जॅक एटकेन]]&lt;br&gt;{{flagicon|Israel}}[[रॉय निसानी]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|२&lt;br&gt;६, ८, १५
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; |'''संदर्भ:&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;/&gt;'''
|}

=== संघातील बदल ===
* [[रेड बुल]], जो [[रेड बुल रेसिंग]] आणि [[स्कुदेरिआ टोरो रोसो]] या दोन्ही संघांचा पालक समूह आहे, त्यांनी टोरो रोसोचे नाव बदलून &quot;[[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]]&quot; असे ठेवले. संघ 
* '''अल्फाटौरी''' या कारनिर्माते नावाने स्पर्धा करतो.&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; हे नाव रेड बुलच्या [[अल्फाटौरी (फॅशन ब्रँड)|अल्फाटौरी फॅशन ब्रँड]]वरून घेतले आहे.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/146617/toro-rosso-name-change-for-2020-approved|title=टोरो रोसोचे नाव बदलण्यास २०२० फॉर्म्युला वन हंगामासाठी मंजुरी|first=Scott|last=Mitchell|work=[[Autosport]].com|publisher=[[Motorsport Network]]|date=१६ ऑक्टोबर २०१९|access-date=१६ ऑक्टोबर २०१९|url-access=limited|archive-url=https://web.archive.org/web/20191016120054/https://www.autosport.com/f1/news/146617/toro-rosso-name-change-for-2020-approved|archive-date=१६ ऑक्टोबर २०१९|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== चालक बदल ===
* एका वर्षाच्या अनुपस्थितीनंतर, [[एस्टेबन ओकॉन]] यांनी [[रेनॉल्ट फॉर्म्युला वन|रेनॉल्ट]]सोबत करार करून फॉर्म्युला वनमध्ये पुनरागमन केले, त्यांनी [[निको हल्केनबर्ग]] यांची जागा घेतली.&lt;ref name=&quot;ocon&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.renaultsport.com/esteban-ocon-joins-renault-f1-team.html|title=एस्टेबन ओकॉन रेनॉल्ट एफ.१ संघात सामील|date=२९ ऑगस्ट २०१९|access-date=२९ ऑगस्ट २०१९|work=renaultsport.com|publisher=[[रेनॉल्ट फॉर्म्युला वन|रेनॉल्ट स्पोर्ट]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190829121216/https://www.renaultsport.com/esteban-ocon-joins-renault-f1-team.html|archive-date=२९ ऑगस्ट २०१९|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[रोबेर्ट कुबिचा]] यांनी [[विलियम्स ग्रांप्री इंजिनिअरिंग|विलियम्स]] संघ सोडला आणि [[आल्फा रोमियो रेसिंग]]मध्ये राखीव चालक म्हणून सामील झाले.&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;
* [[निकोलस लतीफी]], [[२०१९ फॉर्म्युला २ अजिंक्यपद]] उपविजेता, यांनी विलियम्स संघात कुबिचा यांची जागा घेतली.&lt;ref name=&quot;Latifi&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.latifi-to-williams-for-2020-f2-racer-replaces-kubica.3GkU6EaImKmzKt6qZU0eiF.html|title=२०२०साठी विलियम्समध्ये लतीफी: एफ२ चालक कुबिचाची जागा घेईल|date=२८ नोव्हेंबर २०१९|website=F1|access-date=२८ नोव्हेंबर २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128091835/https://www.formula1.com/en/latest/article.latifi-to-williams-for-2020-f2-racer-replaces-kubica.3GkU6EaImKmzKt6qZU0eiF.html|archive-date=२८ नोव्हेंबर २०१९|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kubica&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/146094/kubica-announces-williams-exit-after-2019|title=रोबेर्ट कुबिचा यांनी २०१९ हंगामानंतर विलियम्समधून एक्झिट जाहीर केली|last=कूपर|first=आदम|date=१९ सप्टेंबर २०१९|work=[[Autosport]].com|access-date=१९ सप्टेंबर २०१९|url-access=limited|archive-url=https://web.archive.org/web/20190919194502/https://www.autosport.com/f1/news/146094/kubica-announces-williams-exit-after-2019|archive-date=१९ सप्टेंबर २०१९}}&lt;/ref&gt;

=== हंगामातील बदल ===
[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री]] सप्ताहांताच्या एक दिवस आधी, [[रेसिंग पॉइंट एफ.१ संघ|रेसिंग पॉइंट]] चालक [[सर्गिओ पेरेझ]] यांचा [[कोविड-१९]] चा चाचणी अहवाल पॉझिटिव्ह आला आणि त्यांना शर्यतीसाठी अपात्र ठरवण्यात आले.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=सर्गिओ पेरेझ कोविड-१९ च्या पॉझिटिव्ह चाचणीमुळे ब्रिटिश ग्रांप्रीमधून बाहेर|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-ruled-out-of-british-grand-prix-after-testing-positive-for.4MLhBq01mPizIDrg3jrWXJ.html|access-date=३० जुलै २०२०|website=एफ.१|date=३० जुलै २०२०|archive-date=३० जुलै २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200730191519/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-ruled-out-of-british-grand-prix-after-testing-positive-for.4MLhBq01mPizIDrg3jrWXJ.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[पब्लिक हेल्थ इंग्लंड]] कडून स्पष्टीकरण मिळवल्यानंतर, रेसिंग पॉइंटने सांगितले की पेरेझने पुढच्या आठवड्यातील [[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]] मध्ये कोरोना नकारात्मक आल्यास तो शर्यत करू शकेल.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=रेसिंग पॉइंट म्हणते सर्गिओ पेरेझ ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री मध्ये नेगेटिव्ह टेस्ट आल्यास शर्यत करेल|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.racing-point-say-perez-will-race-in-70th-anniversary-gp-pending-negative.6xIByUDrMKDb41z3LfkHYy.html|access-date=७ ऑगस्ट २०२०|website=एफ.१|date=६ ऑगस्ट २०२०|archive-date=७ ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807224548/https://www.formula1.com/en/latest/article.racing-point-say-perez-will-race-in-70th-anniversary-gp-pending-negative.6xIByUDrMKDb41z3LfkHYy.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; दुसरी चाचणी देखील पॉझिटिव्ह आल्याने पेरेझ ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री मधून देखील बाहेर पडला. या दोन्ही शर्यतींसाठी त्यांची जागा [[निको हल्केनबर्ग]] ने घेतली, ज्यांनी यापूर्वी संघाच्या पूर्वीच्या [[फोर्स इंडिया]] या नावाने {{F1|२०१२}}, आणि {{F1|२०१४}} ते {{F1|२०१६}} दरम्यान शर्यत केली होती, आणि शेवटचे एफ.१ शर्यत [[२०१९ अबु धाबी ग्रांप्री]] मध्ये केली होती.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=रेन्केन |first1=डायटर |last2=कोलंटाइन |first2=कीथ |title=अधिकृत: रेसिंग पॉइंटने पेरेझच्या जागी ब्रिटिश ग्रांप्री साठी 'सुपर सब' हल्केनबर्गची निवड केली|url=https://www.racefans.net/2020/07/31/official-racing-point-name-hulkenberg-as-perezs-replacement-for-british-grand-prix/ |website=RaceFans |date=३१ जुलै २०२० |access-date=३१ जुलै २०२० |archive-date=१८ ऑक्टोबर २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211018103922/https://www.racefans.net/2020/07/31/official-racing-point-name-hulkenberg-as-perezs-replacement-for-british-grand-prix/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.confirmed-hulkenberg-to-stand-in-for-perez-at-racing-point-at-70th.2YNIHBSSTSPV4B83hsC5vN.html|title=हल्केनबर्ग ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री साठी रेसिंग पॉइंटमध्ये पेरेझच्या जागी|date=७ ऑगस्ट २०२०|website=एफ.१|access-date=७ ऑगस्ट २०२०|archive-date=७ ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807101203/https://www.formula1.com/en/latest/article.confirmed-hulkenberg-to-stand-in-for-perez-at-racing-point-at-70th.2YNIHBSSTSPV4B83hsC5vN.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री]] च्या आठवड्याआधी पेरेझचा कोरोना अहवाल निगेटिव्ह आला आणि [[एफआयए]] कडून परवानगी मिळाल्यावर त्यांनी पुन्हा शर्यत केली.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=सर्गिओ पेरेझ स्पॅनिश ग्रांप्री साठी पुन्हा शर्यतीस पात्र|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-will-compete-in-spanish-gp-weekend-after-testing-negative-for.5xCHxe9XrVYLTPR9pAio7k.html|access-date=१३ ऑगस्ट २०२०|website=एफ.१|archive-date=१७ ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200817110853/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-will-compete-in-spanish-gp-weekend-after-testing-negative-for.5xCHxe9XrVYLTPR9pAio7k.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; पेरेझचे रेसिंग पॉइंट सहकारी [[लान्स स्ट्रोल]] [[२०२० आयफेल ग्रांप्री]]च्या दिवशी आजारी वाटल्याने कोरोना पॉझिटिव्ह आले. हल्केनबर्गने पुन्हा संघासाठी शर्यत केली.&lt;ref&gt;{{cite web |last=स्मिथ |first=ल्यूक |title=हल्केनबर्गने आयफेल ग्रांप्री मध्ये आजारी असलेल्या स्ट्रोलच्या जागी शर्यत केली|url=https://www.autosport.com/f1/news/152694/hulkenberg-to-replace-unwell-stroll-at-f1-eifel-gp |website=[[Autosport]] |publisher=[[Motorsport Network]] |access-date=१० ऑक्टोबर २०२० |archive-date=१२ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201212040106/https://www.autosport.com/f1/news/152694/hulkenberg-to-replace-unwell-stroll-at-f1-eifel-gp |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Stroll&quot;/&gt;

[[रोमन ग्रोसजीन]] यांच्या [[२०२० बहरैन ग्रांप्री]] मधील अपघातानंतर त्यांच्या हातांना भाजले गेले, म्हणून [[हास एफ.१ संघ|हास]] ने त्यांच्या चाचणी चालक [[पिएट्रो फिट्टीपल्डी]] ला [[२०२० साखिर ग्रांप्री]] साठी पदार्पणाची संधी दिली.&lt;ref&gt;{{cite web |title=हास एफ.१ संघाने साखिर ग्रांप्री साठी फिट्टीपल्डीची घोषणा केली|url=https://www.haasf1team.com/news/haas-f1-team-confirms-fittipaldi-sakhir-grand-prix |publisher=[[हास एफ.१ संघ]] |access-date=३० नोव्हेंबर २०२० |archive-date=३० नोव्हेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130110156/https://www.haasf1team.com/news/haas-f1-team-confirms-fittipaldi-sakhir-grand-prix |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ग्रोसजीनने [[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री]] ही शर्यत देखील चुकवली, त्यामुळे फिट्टीपल्डी पुन्हा संघासाठी शर्यत केली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-grosjean-announces-he-will-miss-abu-dhabi-gp-to-focus-on-recovery.hO85GVQ5eU3927lFFAM5W.html|title=ग्रोसजीनने सांगितले की तो अबु धाबी ग्रांप्री साठी अनुपस्थित राहील, आणि त्याचे हास कारकिर्द संपेल|website=एफ.१|date=६ डिसेंबर २०२०|access-date=६ डिसेंबर २०२०|archive-date=१९ डिसेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201219140903/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-grosjean-announces-he-will-miss-abu-dhabi-gp-to-focus-on-recovery.hO85GVQ5eU3927lFFAM5W.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[लुइस हॅमिल्टन]] [[२०२० साखिर ग्रांप्री]]च्या आधी कोरोना पॉझिटिव्ह आल्याने त्यांना शर्यतीतून बाहेर पडावे लागले.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/153866/hamilton-to-miss-sakhir-gp-after-positive-covid19-test|title=हॅमिल्टन कोविड-१९ पॉझिटिव्हमुळे साखिर ग्रांप्रीमध्ये अनुपस्थित|work=[[Autosport]]|last=कूपर|first=आदम|date=१ डिसेंबर २०२०|access-date=१ डिसेंबर २०२०|archive-date=१ डिसेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201073312/https://www.autosport.com/f1/news/153866/hamilton-to-miss-sakhir-gp-after-positive-covid19-test|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=मर्सिडीज-एएमजी पेट्रोनास एफ.१ संघाची घोषणा|url=https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-sakhir-grand-prix/mercedes-amg-f1-team-announcement/ |publisher=[[मर्सिडीज-बेंझ फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज-एएमजी पेट्रोनास एफ.१ संघ]] |access-date=१ डिसेंबर २०२० |archive-date=६ फेब्रुवारी २०२३ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206060715/https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-sakhir-grand-prix/mercedes-amg-f1-team-announcement/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; त्यांच्या जागी [[जॉर्ज रसल]] ने मर्सिडीजसाठी शर्यत केली, आणि [[जॅक एटकेन]] ने रसलच्या जागी [[विलियम्स]] संघात पदार्पण केले.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=२ डिसेंबर २०२०|title=जॉर्ज रसल साखिर ग्रांप्री साठी मर्सिडीजमध्ये हॅमिल्टनच्या जागी|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-george-russell-to-replace-hamilton-at-mercedes-for-sakhir-grand.5vMOKRppSzFMz7RZzdzmxs.html|access-date=२ डिसेंबर २०२०|website=एफ.१|archive-date=२ डिसेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202070841/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-george-russell-to-replace-hamilton-at-mercedes-for-sakhir-grand.5vMOKRppSzFMz7RZzdzmxs.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/153890/russell-joins-mercedes-for-sakhir-gp|url-access=limited|date=२ डिसेंबर २०२०|access-date=२ डिसेंबर २०२०|work=[[Autosport]]|title=रसल साखिर ग्रांप्री साठी मर्सिडीजमध्ये, एटकेनचे विलियम्समध्ये पदार्पण|last=स्मिथ|first=ल्यूक|archive-date=२२ जानेवारी २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122012945/https://www.autosport.com/f1/news/153890/russell-joins-mercedes-for-sakhir-gp|url-status=live}}&lt;/ref&gt; हॅमिल्टनने [[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री]] मध्ये पुन्हा मर्सिडीजसाठी शर्यत केली, कारण त्यांच्या कोरोना चाचणीचा अहवाल निगेटिव्ह आला होता, आणि रसल पुन्हा विलियम्सकडे परतला.&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-to-make-mercedes-return-in-abu-dhabi-after-testing-covid-negative.6crMz5aWmfElFkpMdTpLwL.html| title=हॅमिल्टन कोविड निगेटिव्ह आल्यानंतर अबु धाबी ग्रांप्री मध्ये पुन्हा मर्सिडीजमध्ये, रसल परत विलियम्सकडे| website=formula1.com| date=१० डिसेंबर २०२०| access-date=१० डिसेंबर २०२०| archive-date=१० डिसेंबर २०२०| archive-url=https://web.archive.org/web/20201210174506/https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-to-make-mercedes-return-in-abu-dhabi-after-testing-covid-negative.6crMz5aWmfElFkpMdTpLwL.html| url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==हंगामाचे वेळपत्रक==
[[एफ.आय.ए]] संघटनेने २०२० फॉर्म्युला वन हंगामाचे वेळपत्रक [[नोव्हेंबर १०]], [[इ.स. २०२०]] रोजी जाहीर केला. 
२२ ग्रांप्री मूळतः २०२० वर्ल्ड चॅम्पियनशिपसाठी नियोजित होत्या.&lt;ref name=&quot;original&quot;/&gt; मात्र [[कोव्हिड-१९ महामारी]]मुळे अनेक शर्यती रद्द किंवा पुढे ढकलण्यात आल्या. नव्याने ठरवलेल्या कॅलेंडरमध्ये १७ ग्रांप्री होत्या—मूळ २०२० कॅलेंडरमधील नऊ आणि आणखी आठ ग्रांप्री—तर उर्वरित तेरा मूळ २०२० शर्यती रद्द झाल्या. त्यामुळे हंगामाची सुरुवात [[ऑस्ट्रिया]] येथे दोन शर्यतींनी झाली, आणि नंतरच्या हंगामात [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]] तसेच [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे प्रत्येकी दोन शर्यती झाल्या. प्रत्येक शर्यतीमध्ये किमान फेऱ्या असतात, ज्या एकूण अंतर {{cvt|३०५|km|१}} पेक्षा जास्त कापतात. क्रीडा नियमांनुसार, हंगामाला अजिंक्यपद म्हणून मान्यता मिळवण्यासाठी किमान आठ शर्यती होणे आवश्यक आहे.&lt;ref name=&quot;wc minimum&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दिनांक=१९ जून २०२०|title=२०२० फॉर्म्युला वन Sporting Regulations|दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/2020_formula_1_sporting_regulations_-_iss_9_-_2020-06-19_0.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20200712054833/https://www.fia.com/sites/default/files/2020_formula_1_sporting_regulations_-_iss_9_-_2020-06-19_0.pdf|archive-date=१२ जुलै २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ जुलै २०२०|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|page=३१|}}&lt;/ref&gt;{{refn|group=टीप|FIA च्या आंतरराष्ट्रीय क्रीडा संहितेनुसार, कोणत्याही हंगामाला वर्ल्ड चॅम्पियनशिप म्हणून मान्यता मिळवण्यासाठी तीन खंडांमध्ये शर्यती होणे आवश्यक असते. हंगाम अधिकृतपणे पूर्ण झाल्याची खात्री करण्यासाठी FIA ने आंतरराष्ट्रीय क्रीडा संहितेतील तीन खंडांत शर्यती होण्याची अट शिथिल केली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/148887/how-many-races-does-f1-need-to-declare-a-season |title=How many races does फॉर्म्युला वन need to declare a season? |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ जून २०२० | archive-date=४ जून २०२० | archive-url=https://web.archive.org/web/20200604212101/https://www.autosport.com/f1/news/148887/how-many-races-does-f1-need-to-declare-a-season |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/149786/brawn-european-calendar-counts-as-world-championship|title=एफ.१ News: युरोपियन calendar would count as world championship, says Brawn|प्रकाशक=autosport.com|प्रकाशक=Motorsport Network|दिनांक=४ जून २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जून २०२०|archive-date=४ जून २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604222922/https://www.autosport.com/f1/news/149786/brawn-european-calendar-counts-as-world-championship|}}&lt;/ref&gt;}} परिणामी, रद्द आणि बदलांमुळे, २००९ [[२००९ फॉर्म्युला वन हंगाम|हंगाम]]नंतर प्रथमच उत्तर अमेरिकेत कोणतीही फेरी झाली नाही.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;| फेरी  
!rowspan=&quot;2&quot;| अधिक्रुत रेस नाव 
!rowspan=&quot;2&quot;| [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]]
!rowspan=&quot;2&quot;| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]]
!rowspan=&quot;2&quot;| शहर 
!rowspan=&quot;2&quot;| तारिख 
!colspan=&quot;2&quot;| वेळ 
|-
! [[प्रमाणवेळ|स्थानिय]]
! [[ग्रीनविच प्रमाणवेळ|GMT]]
|-
!१
|
|[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]]
|[[स्पीलबर्ग]]
|५ जुलै
|-
!२
|
|[[स्टायरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]]
|[[स्पीलबर्ग]]
|१२ जुलै
|-
!३
|
|[[हंगेरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|HUN}} [[हंगरोरिंग]]
|[[मोग्योरोद]]
|१९ जुलै{{refn|group=टीप|हंगेरियन ग्रांप्री मुळात २ ऑगस्ट रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला आणि ब्रिटिश ग्रांप्रीच्या तारखेवर घेण्यात आली.}}
|-
!४
|
|[[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|GBR}} [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]]
| rowspan=&quot;2&quot;|[[सिल्वेरस्टोन]]
|२ ऑगस्ट{{refn|group=टीप|ब्रिटिश ग्रांप्री मुळात १९ जुलै रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला आणि हंगेरियन ग्रांप्रीच्या तारखेवर घेण्यात आली.}}
|-
!५
|
| nowrap|[[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]]
|९ ऑगस्ट
|-
!६
|
|[[स्पॅनिश ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|ESP}} [[सर्किट डी बार्सिलोना-काटलुन्या]]
|[[मॉन्टमेलो]]
|१६ ऑगस्ट{{refn|group=टीप|स्पॅनिश ग्रांप्री मुळात १० मे रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला.}}
|-
!७
|
|[[बेल्जियम ग्रांप्री]]
|{{flagicon|BEL}} [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]]
|[[बेल्जियम]]
|३० ऑगस्ट
|-
!८
|
|[[इटालियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|ITA}} [[अटोड्रोमो नझिओनल डी मोंझा]]
| [[मोंझा]]
|६ सप्टेंबर
|-
!९
|
|[[टस्कन ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|ITA}} [[अटोड्रोमो इंटरनाझिओनाले डेल म्युजेलो]]
|{{Nowrap|[[स्कारपेरिया ए सान पिएरो]]}}
|१३ सप्टेंबर
|-
!१०
|
|[[रशियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|RUS}} [[सोची ऑतोद्रोम]]
|[[सोत्शी]]
|२७ सप्टेंबर
|-
!११
|
|[[आयफेल ग्रांप्री]]
|{{flagicon|DEU}} [[नुर्बुर्गरिंग]]
|[[नुर्बुर्ग]]
|११ ऑक्टोबर
|-
!१२
|
|[[पोर्तुगीज ग्रांप्री]]
|{{flagicon|POR}} [[अटोड्रोमो इंटरनॅशनल दो अल्गार्वे]]
|[[पोर्टीमाओ]]
|२५ ऑक्टोबर
|-
!१३
|
|[[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]
|{{flagicon|ITA}} [[अटोड्रोमो इंटरनाझिनोल एन्झो ई डिनो फेरारी]]
|[[इमोला]]
|१ नोव्हेंबर
|-
!१४
|
|[[तुर्की ग्रांप्री]]
|{{flagicon|TUR}} [[इस्तंबूल पार्क]]
|[[टुझला, इस्तांबुल|टुझला]]
|१५ नोव्हेंबर
|-
!१५
|
|[[बहरैन ग्रांप्री]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|BHR}} [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[साखिर]]{{refn|group=टीप|बहरैन ग्रांप्री पारंपारिक &quot;ग्रांप्री सर्किट&quot; लेआउटवर झाली, तर साखिर ग्रांप्री वेगळ्या &quot;आउटर सर्किट&quot; लेआउटवर झाली.}}
|{{nowrap|२९ नोव्हेंबर}}{{refn|group=टीप|बहरैन ग्रांप्री मुळात २२ मार्च रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला आणि अबु धाबी ग्रांप्रीच्या तारखेवर घेण्यात आली.}}
|-
!१६
|
|[[साखिर ग्रांप्री]]
|६ डिसेंबर
|-
!१७
|
|[[अबु धाबी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|UAE}} [[यास मरिना सर्किट]]
| [[अबु धाबी]]
|{{nowrap|१३ डिसेंबर}}{{refn|group=टीप|अबु धाबी ग्रांप्री मुळात २९ नोव्हेंबर रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला.}}
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;8&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; align=&quot;bottom&quot; |'''संदर्भ:'''&lt;ref name=&quot;New calendar&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.एफ.1-confirms-first-8-races-of-revised-2020-calendar-starting-with-austria.36X98qZnFFhNxQ8O2WdCON.html|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ जून २०२० |प्रकाशक=एफ.१ |archive-date=९ जून २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609102620/https://www.formula1.com/en/latest/article.एफ.1-confirms-first-8-races-of-revised-2020-calendar-starting-with-austria.36X98qZnFFhNxQ8O2WdCON.html|}}&lt;/ref&gt;
|}


===रद्द झालेल्या ग्रांप्री===
खालील फेऱ्या मूळ कॅलेंडरमध्ये [[World Motor Sport Council]] यांनी प्रकाशित केल्या होत्या, परंतु COVID-19 महामारीमुळे रद्द करण्यात आल्या:

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
![[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]]
!scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot;| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]]
!nowrap|नियोजित दिनांक
|-
|[[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUS}} [[आल्बर्ट पार्क सर्किट]], [[मेलबर्न]]
|१५ मार्च
|-
|nowrap|[[व्हियेतनामी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|VIE}} [[हनोई सर्किट]], [[हनोई]]
|५ एप्रिल
|-
|[[चिनी ग्रांप्री]]
| nowrap |{{flagicon|CHN}} [[शांघाय आंतरराष्ट्रीय सर्किट]], [[शांघाय]]
|१९ एप्रिल
|-
|[[डच ग्रांप्री]]
|{{flagicon|NLD}} [[सर्किट झॉन्डवुर्ट]], [[झॉन्डवुर्ट]]
|३ मे
|-
|[[मोनॅको ग्रांप्री]]
|{{flagicon|MCO}} [[सर्किट डी मोनॅको]], [[मॉन्टे कार्लो]]
|२४ मे
|-
|[[अझरबैजान ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AZE}} [[बाकु सिटी सर्किट]], [[बाकु]]
|७ जून
|-
|[[कॅनेडियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|CAN}} [[सर्किट गिलेस व्हिलनव्ह]], [[माँत्रियाल]]
|१४ जून
|-
|[[फ्रेंच ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FRA}} [[सर्किट पॉल रिकार्ड]], [[ले कास्टेललेट]]
|२८ जून
|-
|[[सिंगापूर ग्रांप्री]]
|{{flagicon|SIN}} [[मरीना बे स्ट्रीट सर्किट]], [[सिंगापूर]]
|२० सप्टेंबर
|-
|[[जपानी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|JPN}} [[सुझुका आंतरराष्ट्रीय रेसिंग कोर्स]], [[सुझुका, सुझुका]]
|११ ऑक्टोबर
|-
| nowrap |[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]]
|{{flagicon|USA}} [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]], [[ऑस्टिन]]
|२५ ऑक्टोबर
|-
|[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]]
|{{nowrap|{{flagicon|MEX}} [[अटोड्रोमो हर्मानोस रॉड्रिगेझ]], [[मेक्सिको शहर]]}}
|१ नोव्हेंबर
|-
|[[ब्राझिलियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|BRA}} [[अटोड्रोम जोस कार्लोस पेस]], [[साओ पाउलो]]
|१५ नोव्हेंबर
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; align=&quot;bottom&quot; |'''स्रोतः'''&lt;ref name=&quot;ausTBA&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/148667/australian-gp-could-still-be-rescheduled|title=Australian GP organisers seek to reschedule F1 race|date=14 March 2020|website=Autosport.com|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200323132345/https://www.autosport.com/f1/news/148667/australian-gp-could-still-be-rescheduled|archive-date=23 March 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BAHVIE&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.bahrain-and-vietnam-grands-prix-postponed.6M04wEKPBevqVc6Mg2kfgH.html|title=Bahrain and Vietnam Grands Prix postponed|website=F1|date=13 March 2020|access-date=14 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200315034259/https://www.formula1.com/en/latest/article.bahrain-and-vietnam-grands-prix-postponed.6M04wEKPBevqVc6Mg2kfgH.html|archive-date=15 March 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CHN postponed&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.chinese-grand-prix-postponed-due-to-coronavirus-outbreak.3g2y5Ngyrk1MbNxQB9hj4s.html|title=2020 F1 Chinese Grand Prix postponed due to novel coronavirus outbreak|date=12 February 2020|website=F1|publisher=Formula One World Championship Limited|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200212184109/https://www.formula1.com/en/latest/article.chinese-grand-prix-postponed-due-to-coronavirus-outbreak.3g2y5Ngyrk1MbNxQB9hj4s.html|archive-date=12 February 2020|access-date=12 February 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NEDMONESP&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.dutch-spanish-and-monaco-grands-prix-postponed.5CggooJeHoDchKkFehkrkY.html|title=Dutch and Spanish Grands Prix postponed, Monaco cancelled|website=F1|date=19 March 2020|access-date=22 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200319155814/https://www.formula1.com/en/latest/article.dutch-spanish-and-monaco-grands-prix-postponed.5CggooJeHoDchKkFehkrkY.html|archive-date=19 March 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CAN postponed&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.canadian-grand-prix-organisers-announce-postponement-of-2020-race.7rkpGKnxnRQVe6uPcZSRbP.html|title=Canadian Grand Prix organisers announce postponement of 2020 race|website=F1|date=7 April 2020|access-date=7 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407181830/https://www.formula1.com/en/latest/article.canadian-grand-prix-organisers-announce-postponement-of-2020-race.7rkpGKnxnRQVe6uPcZSRbP.html|archive-date=7 April 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FRA cancelled&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.organisers-confirm-2020-french-grand-prix-will-not-go-ahead.6kEi9Sb68ZPJxlxgsgm4nQ.html|title=Organisers confirm 2020 French Grand Prix will not go ahead|website=F1|date=27 April 2020|access-date=27 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200427141456/https://www.formula1.com/en/latest/article.organisers-confirm-2020-french-grand-prix-will-not-go-ahead.6kEi9Sb68ZPJxlxgsgm4nQ.html|archive-date=27 April 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

=== वेळपत्रकामधील विस्तार आणि बदल ===

== हंगामाचा सारांश ==
===पूर्वहंगाम चाचणी===
=== सुरुवातीच्या फेऱ्या ===
=== मधल्या फेऱ्या ===
=== अंतिम फेऱ्या ===
=== हंगामाचा नंतरचे विश्लेषण ===

==हंगामाचे निकाल==
===ग्रांप्री===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! शर्यत क्र.
! ग्रांप्री
! पोल पोझिशन
! जलद फेरी
! विजेता चालक
! विजेता कारनिर्माता
! माहिती
|-
!१
|{{flagicon|AUT}} [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!२
|{{flagicon|AUT}} [[स्टायरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!३
|{{flagicon|HUN}} [[हंगेरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!४
|{{flagicon|GBR}} [[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!५
|{{Flagicon|GBR}} [[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
|align=center|[[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!६
|{{flagicon|ESP}} [[स्पॅनिश ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!७
|{{flagicon|BEL}} [[बेल्जियम ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!८
|{{flagicon|ITA}} [[इटालियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|FRA}} [[पियर गॅस्ली]]
|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]] - [[होंडा]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!९
|{{flagicon|ITA}} [[टस्कन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१०
|{{flagicon|RUS}} [[रशियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० रशियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!११
|{{flagicon|DEU}} [[आयफेल ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१२
|{{flagicon|POR}} [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१३
|{{flagicon|ITA}} [[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१४
|{{flagicon|TUR}} [[तुर्की ग्रांप्री]]
|{{flagicon|CAN}} [[लान्स स्ट्रोल]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१५
|{{flagicon|BHR}} [[बहरैन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१६
|{{flagicon|BHR}} [[साखिर ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]
|{{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]
|{{flagicon|GBR}} [[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० साखिर ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१७
|{{flagicon|UAE}} [[अबु धाबी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|माहिती]]
|-class=&quot;sortbottom&quot;
|colspan=&quot;7&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''संदर्भ:&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=फॉर्म्युला वन Results २०२०|दुवा=https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/results/2020|प्रकाशक=Motorsport Stats|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ डिसेंबर २०२१|archive-date=१३ डिसेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213090410/https://motorsportstats.com/series/formula-one/results/2020|}}&lt;/ref&gt;'''
|}

===गुण प्रणाली===
मुख्य शर्यतीत पहिल्या १० वर्गीकृत चालक आणि सर्वात जलद फेरी नोंदवणाऱ्या चालकाला गुण देण्यात आले. स्प्रिन्ट शर्यतीत पहिल्या ८ वर्गीकृत चालकांना खालिल रचना वापरून प्रत्येक शर्यतीत असे गुण देण्यात आले.&lt;ref name=&quot;points regs&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |दिनांक=१९ जुलै २०२२ |title=२०२२ फॉर्म्युला वन sporting regulations |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२२ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |at=Articles ६.४-६.५|archive-date=७ ऑक्टोबर २०२२ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007084259/https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable&quot;
!निकालातील स्थान
|style=&quot;background-color:#ffffbf&quot; align=&quot;center&quot;|'''१ला'''
|style=&quot;background-color:#dfdfdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''२रा'''
|style=&quot;background-color:#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;|'''३रा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''४था'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''५वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''६वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''७वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''८वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''९वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''१०वा'''
|-
!गुण
|style=&quot;background-color:#ffffbf&quot; align=&quot;center&quot;|२५
|style=&quot;background-color:#dfdfdf&quot; align=&quot;center&quot;|१८
|style=&quot;background-color:#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;|१५
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१२
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१०
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|८
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|६
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|४
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|२
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१
|-
!स्प्रिन्ट
| align=&quot;center&quot;| ८
| align=&quot;center&quot;| ७
| align=&quot;center&quot;| ६
| align=&quot;center&quot;| ५
| align=&quot;center&quot;| ४
| align=&quot;center&quot;| ३
| align=&quot;center&quot;| २
| align=&quot;center&quot;| १
| align=&quot;center&quot;| -
| align=&quot;center&quot;| -
|}


===चालक===
{|
|-
|
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%&quot;
!valign=&quot;middle&quot;| स्थान
!valign=&quot;middle&quot;| चालक
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
!१
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| id=&quot;४४&quot; align=&quot;center&quot; | ४४
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|points}}'''
|-
!२
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
| id=&quot;७७&quot; align=&quot;center&quot; | ७७
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|points}}'''
|-
!३
|{{flagicon|NLD}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| id=&quot;१&quot; align=&quot;center&quot; | १
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|points}}'''
|-
!४
|{{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]
| id=&quot;११&quot; align=&quot;center&quot; | ११
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|points}}'''
|-
!५
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]
| id=&quot;३&quot; align=&quot;center&quot; | ३
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|points}}'''
|-
!६
|{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]]
| id=&quot;५५&quot; align=&quot;center&quot; | ५५
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|points}}'''
|-
!७
|{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]
| id=&quot;२३&quot; align=&quot;center&quot; | २३
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|points}}'''
|-
!८
|{{flagicon|MCO}} [[शार्ल लक्लेर]]
| id=&quot;१६&quot; align=&quot;center&quot; | १६
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|points}}'''
|-
!९
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
| id=&quot;४&quot; align=&quot;center&quot; | ४
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|points}}'''
|-
!१०
|{{flagicon|FRA}} [[पियर गॅस्ली]]
| id=&quot;१०&quot; align=&quot;center&quot; | १०
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|points}}'''
|-
!११
|{{flagicon|CAN}} [[लान्स स्ट्रोल]]
| id=&quot;१८&quot; align=&quot;center&quot; | १८
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|points}}'''
|-
!१२
|{{flagicon|FRA}} [[एस्टेबन ओकन]]
| id=&quot;३१&quot; align=&quot;center&quot; | ३१
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|points}}'''
|-
!१३
|{{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| id=&quot;५&quot; align=&quot;center&quot; | ५
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|points}}'''
|-
!१४
|{{flagicon|RUS}} [[डॅनिल क्व्याट]]
| id=&quot;२६&quot; align=&quot;center&quot; | २६
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|points}}'''
|-
!१५
|{{flagicon|DEU}} [[निको हल्केनबर्ग]]
| id=&quot;२७&quot; align=&quot;center&quot; | २७
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|points}}'''
|-
!१६
|{{flagicon|FIN}} [[किमी रायकोन्नेन]]
| id=&quot;७&quot; align=&quot;center&quot; | ७
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|points}}'''
|-
!१७
| nowrap|{{flagicon|ITA}} [[अँटोनियो गियोविन्झी]]
| id=&quot;९९&quot; align=&quot;center&quot; | ९९
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|points}}'''
|-
!१८
|{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]
| id=&quot;६३&quot; align=&quot;center&quot; | ६३
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|points}}'''
|-
!१९
|{{flagicon|FRA}} [[रोमन ग्रोस्जीन]]
| id=&quot;८&quot; align=&quot;center&quot; | ८
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|points}}'''
|-
!२०
|{{flagicon|DNK}} [[केविन मॅग्नुसेन]]
| id=&quot;२०&quot; align=&quot;center&quot; | २०
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|points}}'''
|-
!२१
|{{flagicon|CAN}} [[निकोलस लतीफी]]
| id=&quot;६&quot; align=&quot;center&quot; | ६
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|points}}'''
|-
!२२
|{{flagicon|GBR}} [[जॅक एटकेन]]
| id=&quot;८९&quot; align=&quot;center&quot; | ८९
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|points}}'''
|-
!२३
|{{flagicon|BRA}} [[पिएट्रो फिट्टीपल्डी]]
| id=&quot;५१&quot; align=&quot;center&quot; | ५१
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|points}}'''
|-
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|स्थान
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|चालक
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
! colspan=&quot;31&quot; |संदर्भ:&lt;ref name=&quot;fia classification&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=२०२० Classifications|दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/2020-classifications|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ डिसेंबर २०२०|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|archive-date=१६ नोव्हेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116165110/https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/2020-classifications|}}&lt;/ref&gt;
|}
|valign=&quot;top&quot;|
{{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}}
|}
'''तळटिपा:'''
† चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले.

===कारनिर्माते===
{|
|-
|
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%;&quot;
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|स्थान
!style=&quot;vertical-align:middle;background&quot;| कारनिर्माता
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|१
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#४४|४४]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''५७३'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#७७|७७]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|२
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; nowrap|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
| align=&quot;center&quot; | [[#३३|३३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''३१९'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२३|२३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|३
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[रेनोल्ट एफ१]]
| align=&quot;center&quot; | [[#४|४]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''२०२'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#५५|५५]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|४
|rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; nowrap|{{flagicon|GBR}} [[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] - [[बि.डब्ल्यु.टी. मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#११|११]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|'''१९५ {{efn|name=RP points|[[Racing Point F1 Team|Racing Point]] drivers scored {{sum|{{F1R2020|HUL|points}}|{{F1R2020|PER|points}}|{{F1R2020|STR|points}}}} points, but the constructor was deducted 15 points after a protest from [[Renault in Formula One|Renault]] was upheld regarding the legality of [[Racing Point RP20|their car]].&lt;ref&gt;{{Cite web|date=7 August 2020|title=Racing Point deducted 15 points and fined heavily as Renault protest into car legality upheld|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-racing-point-deducted-15-points-and-fined-heavily-as-renault.7j9tsLSAm7rXnWHxH1Uy9c.html|access-date=7 August 2020|website=F1|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807092858/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-racing-point-deducted-15-points-and-fined-heavily-as-renault.7j9tsLSAm7rXnWHxH1Uy9c.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#१८|१८]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२७|२७]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|५
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|FRA}} [[रेनोल्ट एफ१]]
| align=&quot;center&quot; | [[#३|३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''१८१'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#३१|३१]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|६
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#१६|१६]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''१३१'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#५|५]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|७
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{nowrap|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]] - [[होंडा]]}}
| align=&quot;center&quot; | [[#१०|१०]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''१०७'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२६|२६]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|८
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|CHE}} [[आल्फा रोमियो रेसिंग]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#९९|९९]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''८'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#७|७]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|९
|rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|USA}} [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#८|८]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|'''३'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२०|२०]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ABU}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#५१|५१]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|१०
|rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|GBR}} [[विलियम्स एफ१]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#६३|६३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|'''०'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#६|६]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ABU}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#८९|८९]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ABU}}
|-
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|स्थान
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;| कारनिर्माता
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
| colspan=&quot;29&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; |'''संदर्भ:'''&lt;ref name=&quot;fia classification&quot;/&gt;
|}
|valign=&quot;top&quot;|
{{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}}
|}
† चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले.

== हे सुद्धा पहा ==
# [[फॉर्म्युला वन]]
# [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]]

== संदर्भ ==
{{reflist}}

==तळटीप==
{{reflist|group=टीप}}

== बाह्य दुवे ==
# [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ]

{{२०२० फॉर्म्युला वन हंगाम}}
{{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}}

[[वर्ग:फॉर्म्युला वन हंगाम]]</text>
      <sha1>ak8dhxkb7lskhndrvmfiuz65lxs4cc4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721742</id>
      <parentid>2721741</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:36:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Koolkrazy</username>
        <id>1591</id>
      </contributor>
      <comment>/* चालक */</comment>
      <origin>2721742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="175493" sha1="1fkf7ht5itda2v5cirdku3l7yg5we2m" xml:space="preserve">{{एफ१ हंगाम
| मागील_हंगाम = २०१९
| सद्य_हंगाम = २०२०
| पुढील_हंगाम = २०२१
}}

[[चित्र:Lewis Hamilton 2016 Malaysia 2.jpg|thumb|[[लुइस हॅमिल्टन]], ३४७ गुणांसोबत २०२० फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा विजेता व पहिला क्रमांक.]]
[[चित्र:F12019 Schloss Gabelhofen (20) (cropped).jpg|thumb|[[वालट्टेरी बोट्टास]], २२३ गुणांसोबत २०२० फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा उपविजेता व दुसरा क्रमांक.]]
[[चित्र:Max Verstappen 2017 Malaysia 2.jpg|thumb|[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]], २१४ गुणांसोबत २०२० फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा गत विजेता व तिसरा क्रमांक.]]

'''२०२० फॉर्म्युला वन हंगाम''' हा [[आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|एफ.आय.ए.]] [[फॉर्म्युला वन]] शर्यतीचा ७१ वा हंगाम होता. ह्या हंगामामध्ये १७ शर्यती खेळवल्या गेल्या ज्यात १० संघांच्या एकूण २५ चालकांनी सहभाग घेतला. ५ जुलै २०२० रोजी [[ऑस्ट्रिया]] मध्ये पहिली तर १३ डिसेंबर २०२० रोजी [[अबु धाबी]] मध्ये अखेरची शर्यत खेळवली गेली.

==संघ आणि चालक==
२०२० फॉर्म्युला वन हंगामात एकुन १० संघांनी भाग घेतला. खालील यादीत २०२० हंगामात भाग घेतेलेल्या सर्व संघ व संघांच्या चालकांची माहिती आहे. चालकांचे क्रमांक फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२० हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहेत. सर्व संघाची माहिती सुद्धा फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२० हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहे. काही ऐतिहासिक रुढिंमुळे क्रमांक १३ कोणत्याही चालकाला दिले गेले नव्हते.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
|-
!संघ
!कारनिर्माता 
!चेसिस 
!इंजिन† 
!चालक क्र.
!चालक 
!शर्यत क्र.
|-
|-
|{{flagicon|CHE}} आल्फा रोमियो रेसिंग [[ऑर्लेन]]&lt;!-- Do not capitalise &quot;Orlen&quot; per consensus --&gt;&lt;ref name=&quot;:३&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/alfa-romeo-kubica-orlen-reserve/4617950/|title=आल्फा रोमियो एफ.१ team rebranded as Kubica joins in reserve role|दिनांक=१ जानेवारी २०२०|प्रकाशक=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200101120120/https://www.motorsport.com/f1/news/alfa-romeo-kubica-orlen-reserve/4617950/|archive-date=१ जानेवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
!|[[आल्फा रोमियो रेसिंग]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|आल्फा रोमियो रेसिंग सि.३९&lt;ref name=&quot;:३&quot;/&gt;
|फेरारी ०६५
| align=&quot;center&quot;|७&lt;br&gt;९९
|nowrap|{{flagicon|FIN}} [[किमी रायकोन्नेन]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}} [[अँटोनियो गियोविन्झी]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|ITA}} स्कुदेरिआ अल्फाटौरी होंडा
!|[[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]] - [[होंडा]]
|अल्फाटौरी ऐ.टि.०१&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.redbullcontentpool.com/motorsports/AP-232XFSD5W2111|title=स्कुदेरिआ अल्फाटौरी reveals new फॉर्म्युला वन car|प्रकाशक=रेड बुल Content Pool|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|प्रकाशक=रेड बुल GmbH|अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200211140430/https://www.redbullcontentpool.com/motorsports/AP-232XFSD5W2111|archive-date=११ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|nowrap|होंडा आर.ए.६२०एच.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.gptoday.net/en/news/f1/253992/hear-the-2020-honda-power-unit-fire-up|title=Hear the २०२० होंडा power unit fire up|प्रकाशक=GPToday.net|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215000020/https://www.gptoday.net/en/news/f1/253992/hear-the-2020-honda-power-unit-fire-up|archive-date=१५ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|१०&lt;br&gt;२६
|{{flagicon|FRA}} [[पियर गॅस्ली]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}} [[डॅनिल क्व्याट]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|ITA}} स्कुदेरिआ फेरारी
!|[[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|फेरारी एफ.१०००&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.vettel-and-leclerc-reveal-ferraris-2020-f1-car-the-sएफ.1000.XQ64BRkNj4fo1jHG0V7on.html|title=Gallery: फेरारी एस.एफ.१००० launch: फेरारी unveil their २०२० एफ.१ car|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२० |प्रकाशक=एफ.१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216160153/https://www.formula1.com/en/latest/article.vettel-and-leclerc-reveal-ferraris-2020-f1-car-the-sएफ.1000.XQ64BRkNj4fo1jHG0V7on.html|archive-date=१६ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|फेरारी ०६५&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.ferrari.com/en-EN/articles/welcome-to-the-new-sएफ.1000|title=Sएफ.१००० Launched in Reggio Emilia|प्रकाशक=ferrari.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213074447/https://www.ferrari.com/en-EN/articles/welcome-to-the-new-sएफ.1000|archive-date=१३ फेब्रुवारी २०२०|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|५&lt;br&gt;१६
|{{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]&lt;br&gt;{{flagicon|MCO}} [[शार्ल लक्लेर]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|USA}} हास एफ.१ संघ
!|[[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|हास व्हि.एफ.२०&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-to-reveal-2020-f1-car-on-morning-of-testing.70wEyEoQwu2HzGdbgFIgaC.html|प्रकाशक=एफ.१|दिनांक=२८ जानेवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२८ जानेवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128201503/https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-to-reveal-2020-f1-car-on-morning-of-testing.70wEyEoQwu2HzGdbgFIgaC.html|archive-date=२८ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|फेरारी ०६५
| align=&quot;center&quot;|८&lt;br&gt;५१&lt;br&gt;२०
|{{flagicon|FRA}} [[रोमन ग्रोस्जीन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BRA}} [[पिएट्रो फिट्टीपल्डी]]&lt;br&gt;{{flagicon|DEN}} [[केविन मॅग्नुसेन]]
|align=&quot;center&quot;|१-१५&lt;br/&gt;१६-१७&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|GBR}} मॅकलारेन एफ.१ संघ
!|[[मॅकलारेन]] - [[रेनोल्ट एफ१]]
|मॅकलारेन एम.सी.एल.३५&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://एफ.1i.com/news/358596-mclaren-set-for-decent-step-with-2020-design-seidl.html|title=मॅकलारेन set for 'decent step' with २०२० design - Seidl|दिनांक=१८ ऑक्टोबर २०१९|प्रकाशक=एफ.१i.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20191114220431/https://एफ.1i.com/news/358596-mclaren-set-for-decent-step-with-2020-design-seidl.html|archive-date=१४ नोव्हेंबर २०१९|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ नोव्हेंबर २०१९|}}&lt;/ref&gt;
|{{Nowrap|रेनोल्ट ई-टेक २०}}&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.mclaren.com/racing/2020/car-launch/mclaren-mcl35-technical-specification/|title=मॅकलारेन एम.सी.एल.३५ technical specification|दिनांक=१२ फेब्रुवारी २०२०|प्रकाशक=mclaren.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213080414/https://www.mclaren.com/racing/2020/car-launch/mclaren-mcl35-technical-specification/|archive-date=१३ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|४&lt;br&gt;५५
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|DEU}} मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी [[पेट्रोनास]] एफ.१ संघ
!|[[मर्सिडीज-बेंझ]]
|nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ डब्ल्यू.११&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-f1-launch/एफ.1-mercedes-2020-shakedown-welcome-w11/|प्रकाशक=mercedesamgf1.com|दिनांक=१४ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216111529/https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-f1-launch/एफ.1-mercedes-2020-shakedown-welcome-w11/|archive-date=१६ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|{{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.११&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.mercedesamgf1.com/en/car/एफ.1-m11-eq-performance/|title=मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.११ EQ Performance|प्रकाशक=mercedesamgf1.com|अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ मार्च २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200217150716/https://www.mercedesamgf1.com/en/car/एफ.1-m11-eq-performance/|archive-date=१७ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;}}
| align=&quot;center&quot;|४४&lt;br&gt;६३&lt;br&gt;७७
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]&lt;br&gt;{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|align=&quot;center&quot;|१-१५, १७&lt;br/&gt;१६&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|GBR}} [[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/racing-point-2020-livery-launched-bwt/4687019/|title=रेसींग पॉइन्ट debuts २०२० livery, names BWT as title sponsor |प्रकाशक=motorsport.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१७ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200217145302/https://www.motorsport.com/f1/news/racing-point-2020-livery-launched-bwt/4687019/|archive-date=१७ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
! nowrap|[[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|रेसींग पॉइन्ट आर.पी.२०&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://formulaspy.com/f1/racing-point-to-launch-on-february-17th-67110|title=फॉर्म्युला वन - रेसींग पॉइन्ट to launch on फेब्रुवारी १७th|दिनांक=२२ जानेवारी २०२०|प्रकाशक=FormulaSpy|अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200123044057/https://formulaspy.com/f1/racing-point-to-launch-on-february-17th-67110|archive-date=२३ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|बि.डब्ल्यु.टी.  मर्सिडीज-बेंझ]]{{efn|Racing Point F1 Team used Mercedes-AMG F1 M11 power units. For sponsorship purposes, these engines were rebadged as &quot;[[BWT AG|BWT]] Mercedes&quot;.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/moteur-bwt-mercedes.aspx|title=Engine BWT मर्सिडीज-बेंझ|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मार्च २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328120418/https://www.statsf1.com/en/moteur-bwt-mercedes.aspx|archive-date=२८ मार्च २०१९|}}&lt;/ref&gt;|name=|group=}}
| align=&quot;center&quot;|११&lt;br&gt;२७&lt;br&gt;१८&lt;br&gt;२७ &lt;!-- See talkpage. Hülkenberg twice is the agreed way of presenting information. --&gt;
|nowrap|{{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]&lt;br&gt;{{flagicon|DEU}} [[निको हल्केनबर्ग]]&lt;br&gt;{{flagicon|CAN}} [[लान्स स्ट्रोल]]&lt;br&gt;{{flagicon|DEU}} [[निको हल्केनबर्ग]]{{refn|group=टीप|When Hülkenberg raced for [[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] for the [[२०२० आयफेल ग्रांप्री]], he drove the car that was previously entered for [[लान्स स्ट्रोल]], rather than the car he had driven in the fourth and fifth rounds.}}
|align=&quot;center&quot; nowrap|१-४, ६-१७{{refn|group=टीप|Pérez was entered into the [[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री]], but later withdrew after testing positive for the [[Severe acute respiratory syndrome coronavirus २|coronavirus]].}}&lt;br/&gt;४-५&lt;br/&gt;सर्व{{refn|group=टीप|Stroll was entered into the [[२०२० आयफेल ग्रांप्री]], but later withdrew after feeling unwell and testing positive for the [[Severe acute respiratory syndrome coronavirus २|coronavirus]] onthe day of the race.&lt;ref name=&quot;Stroll&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |title=Stroll tested positive after Eifel Grand Prix |प्रकाशक=बि.बि.सी स्पोर्ट |दुवा=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/54626704 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ ऑक्टोबर २०२० |दिनांक=२१ ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२१ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021102405/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/54626704 |}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br/&gt;११ &lt;!-- DO NOT CHANGE STROLL'S OR PEREZ'S ENTRIES (ROUNDS ४ and ११) OR CONDENSE HÜLKENBERG INTO A SINGLE ROW PER WP:एफ.१ CONSENSUS. SEE TALK PAGE --&gt;
|-
|{{flagicon|AUT}} [[अ‍ॅस्टन मार्टिन]] रेड बुल रेसिंग
!|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
|रेड बुल रेसिंग आर.बी.१६&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsportweek.com/news/id/25663|title=रेड बुल ahead of schedule with 'great concept' for २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ डिसेंबर २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219152632/https://www.motorsportweek.com/news/id/25663|archive-date=१९ डिसेंबर २०१९|}}&lt;/ref&gt;
|होंडा आर.ए.६२०एच.
| align=&quot;center&quot;|२३&lt;br&gt;३३
|{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]&lt;br&gt;{{flagicon|NLD}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|FRA}} रेनॉल्ट डि.पी.वर्ल्ड् एफ.१ संघ&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.speedcafe.com/2020/03/11/renault-unveils-2020-race-livery-in-albert-park/|title=Renault unveils २०२० race livery in Albert Park|दिनांक=११ मार्च २०२०|प्रकाशक=स्पिड कॅफे डॉट कॉम|archive-url=https://web.archive.org/web/20200322142533/https://www.speedcafe.com/2020/03/11/renault-unveils-2020-race-livery-in-albert-park/|archive-date=२२ मार्च २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ मार्च २०२०|}}&lt;/ref&gt;
!|[[रेनोल्ट एफ१]]
|रेनोल्ट आर.एस.२०&lt;ref name=&quot;:२&quot;/&gt;
|रेनोल्ट ई-टेक २०&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.renaultsport.com/-formula-1-car-.html#techspecs-engine-modale|title=फॉर्म्युला वन - Car|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ फेब्रुवारी २०२०|प्रकाशक=renaultsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180302164742/https://www.renaultsport.com/-formula-1-car-.html#techspecs-engine-modale|archive-date=२ मार्च २०१८|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|३&lt;br&gt;३१
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]&lt;br&gt;{{flagicon|FRA}} [[एस्टेबन ओकन]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|GBR}} विलियम्स रेसींग&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.williams-could-sell-f1-team-as-board-announces-gbp13m-loss-in-2019-and-split.455wGjds3WOQf7gdSuqJRf.html |title=विलियम्स could sell एफ.१ team as board announces GBP१३m loss in २०१९ and split from title sponsor |प्रकाशक=एफ.१  |दिनांक=२९ मे २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२९ मे २०२० |archive-date=३० मे २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530030337/https://www.formula1.com/en/latest/article.williams-could-sell-f1-team-as-board-announces-gbp13m-loss-in-2019-and-split.455wGjds3WOQf7gdSuqJRf.html |}}&lt;/ref&gt;{{efn|entered pre-season testing as &quot;ROKiT विलियम्स रेसींग&quot;.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://corp.फॉर्म्युला वन डॉट कॉम/formula-1-pre-season-testing-media-information/|title=फॉर्म्युला वन Pre-Season Testing - Media Information|प्रकाशक=एफ.१|दिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ जुलै २०२४|6=}}{{मृत दुवा|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;}}
!|[[विलियम्स एफ१]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|विलियम्स एफ.डब्ल्यु.४३&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.williamsf1.com/racing/news/2020/01/rokit-williams-racing-announces-new-partnership-with-lavazza|title=ROKiT विलियम्स रेसींग Announces New Partnership with Lavazza |प्रकाशक=विलियम्स रेसींग |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ जानेवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113065621/https://www.williamsf1.com/racing/news/2020/01/rokit-williams-racing-announces-new-partnership-with-lavazza|archive-date=१३ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|{{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.११&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |title=विलियम्स extends मर्सिडीज-बेंझ एफ.१ power unit deal through २०२५ |दुवा=https://motorsportweek.com/news/id/24415 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ सप्टेंबर २०१९ |प्रकाशक=motorsportweek.com |प्रकाशक=Motorsport Media Services Ltd |दिनांक=१३ सप्टेंबर २०१९ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190921211835/https://motorsportweek.com/news/id/24415 |archive-date=२१ सप्टेंबर २०१९ |}}&lt;/ref&gt;}}
| align=&quot;center&quot;|६&lt;br&gt;६३&lt;br&gt;८९
|{{flagicon|CAN}} [[निकोलस लतीफी]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}} [[जॅक एटकेन]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;१-१५, १७&lt;br/&gt;१६
|-class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;9&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; |'''संदर्भ:&lt;ref name=&quot;:२&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |title=२०२० FIA फॉर्म्युला वन हंगाम - पात्रता फेरी निकाल |दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/entry-list-2020 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ फेब्रुवारी २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१९ फेब्रुवारी २०२० |archive-date=१७ फेब्रुवारी २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200217142410/https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/entry-list-2020 |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;&gt;Official entry lists:
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20ऑस्ट्रियाn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716164205/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20ऑस्ट्रियाn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |archive-date=१६ जुलै २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20श्टायरमार्कn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० स्टायरियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=९ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200719202841/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20श्टायरमार्कn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |archive-date=१९ जुलै २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Hungarian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० हंगेरियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१६ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जुलै २०२० |archive-date=१६ जुलै २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716164453/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Hungarian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३० जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807201218/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |archive-date=७ ऑगस्ट २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Revised%20Entry%20List.pdf |title=२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री - Revised पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३१ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807201249/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Revised%20Entry%20List.pdf |archive-date=७ ऑगस्ट २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३१ जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/70TH%20Anniversary%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=६ ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ ऑगस्ट २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913030042/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/70TH%20Anniversary%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Spanish%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१३ ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ ऑगस्ट २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913031940/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Spanish%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20बेल्जियम%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० बेल्जियम ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२७ ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ ऑगस्ट २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913024658/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20बेल्जियम%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Italian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० इटालियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३ सप्टेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ सप्टेंबर २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913033450/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Italian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Tuscan%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० टस्कन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१० सप्टेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० सप्टेंबर २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913035924/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Tuscan%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20रशियन%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० रशियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२४ सप्टेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ सप्टेंबर २०२० |archive-date=२७ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027033539/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20रशियन%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० आयफेल ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=८ ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२६ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026160017/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Decision%20-%20चालक%20change%20request%20car%2018.pdf |title=२०२० आयफेल ग्रांप्री - Decision - चालक change request car १८ |दिनांक=१० ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२० |archive-date=४ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204194156/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Decision%20-%20चालक%20change%20request%20car%2018.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20पोर्तुगीज%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२२ ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२६ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026174828/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20पोर्तुगीज%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Emilia%20Romagna%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३० ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२ नोव्हेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201102214447/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Emilia%20Romagna%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20तुर्की%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० तुर्की ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२० |archive-date=१७ नोव्हेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117064055/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20तुर्की%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Bahrain%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० बहरैन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२६ नोव्हेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२६ नोव्हेंबर २०२० |archive-date=४ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204201342/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Bahrain%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20साखिर%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० साखिर ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३ डिसेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ डिसेंबर २०२० |archive-date=३ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201203192938/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20साखिर%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Abu%20Dhabi%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० अबु धाबी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१० डिसेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० डिसेंबर २०२० |archive-date=३ जुलै २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210703165211/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Abu%20Dhabi%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}&lt;/ref&gt;'''
|}


=== सराव चालक ===
हंगामभर, चार चालकांनी सराव किंवा तिसऱ्या चालकाच्या भूमिकेत फ्री प्रॅक्टिस सत्रात सहभाग घेतला. [[जॅक एटकेन]] आणि [[रॉय निसानी]] यांनी अनुक्रमे एक आणि तीन ग्रांप्रीसाठी [[विलियम्स एफ१]] साठी चालवले, [[रोबेर्ट कुबिचा]] ने [[आल्फा रोमियो रेसिंग]] साठी पाच ग्रांप्रीमध्ये आणि [[मिक शूमाकर]] ने [[हास एफ.१ संघ]] साठी एका ग्रांप्रीमध्ये सहभाग घेतला.&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;/&gt;

शूमाकर आणि [[कॅलम इलोट]] यांना [[२०२० आइफेल ग्रांप्री]]च्या पहिल्या सराव सत्रात [[आल्फा रोमियो रेसिंग]] आणि हास साठी धावण्याची संधी मिळाली होती,&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;/&gt; परंतु खराब हवामानामुळे ते सत्र रद्द करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.bad-weather-at-the-nurburgring-prevents-any-running-in-first-practice-for.5HhZ8X5TxXWDJ148LI8lR3.html|अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ ऑक्टोबर २०२०|दिनांक=९ ऑक्टोबर २०२०|प्रकाशक=एफ.१|archive-date=११ जानेवारी २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210111062009/https://www.formula1.com/en/latest/article.bad-weather-at-the-nurburgring-prevents-any-running-in-first-practice-for.5HhZ8X5TxXWDJ148LI8lR3.html|}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
|+ {{nowrap|२०२० हंगामातील फ्री प्रॅक्टिस सत्रात सहभागी झालेले चालक}}
!scope=&quot;col&quot;| कारनिर्माते
!scope=&quot;col&quot;|क्र.
!scope=&quot;col&quot;|चालक
!फेऱ्या
|-
!nowrap |[[आल्फा रोमियो रेसिंग]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|८८&lt;br&gt;३७
| {{flagicon|Poland}}[[रोबेर्ट कुबिचा]]&lt;br&gt;{{flagicon|जर्मनी}}[[मिक शूमाकर]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|२-३, ५, १५, १७&lt;br/&gt;११
|-
![[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|५०
| {{nowrap|{{flagicon|Great Britain}}[[कॅलम इलोट]]}}&lt;br&gt;{{flagicon|जर्मनी}}[[मिक शूमाकर]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|११&lt;br/&gt;१७
|-
![[विलियम्स एफ१]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|४०
| {{flagicon|Great Britain}}[[जॅक एटकेन]]&lt;br&gt;{{flagicon|Israel}}[[रॉय निसानी]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|२&lt;br&gt;६, ८, १५
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; |'''संदर्भ:&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;/&gt;'''
|}

=== संघातील बदल ===
* [[रेड बुल]], जो [[रेड बुल रेसिंग]] आणि [[स्कुदेरिआ टोरो रोसो]] या दोन्ही संघांचा पालक समूह आहे, त्यांनी टोरो रोसोचे नाव बदलून &quot;[[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]]&quot; असे ठेवले. संघ 
* '''अल्फाटौरी''' या कारनिर्माते नावाने स्पर्धा करतो.&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; हे नाव रेड बुलच्या [[अल्फाटौरी (फॅशन ब्रँड)|अल्फाटौरी फॅशन ब्रँड]]वरून घेतले आहे.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/146617/toro-rosso-name-change-for-2020-approved|title=टोरो रोसोचे नाव बदलण्यास २०२० फॉर्म्युला वन हंगामासाठी मंजुरी|first=Scott|last=Mitchell|work=[[Autosport]].com|publisher=[[Motorsport Network]]|date=१६ ऑक्टोबर २०१९|access-date=१६ ऑक्टोबर २०१९|url-access=limited|archive-url=https://web.archive.org/web/20191016120054/https://www.autosport.com/f1/news/146617/toro-rosso-name-change-for-2020-approved|archive-date=१६ ऑक्टोबर २०१९|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== चालक बदल ===
* एका वर्षाच्या अनुपस्थितीनंतर, [[एस्टेबन ओकॉन]] यांनी [[रेनॉल्ट फॉर्म्युला वन|रेनॉल्ट]]सोबत करार करून फॉर्म्युला वनमध्ये पुनरागमन केले, त्यांनी [[निको हल्केनबर्ग]] यांची जागा घेतली.&lt;ref name=&quot;ocon&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.renaultsport.com/esteban-ocon-joins-renault-f1-team.html|title=एस्टेबन ओकॉन रेनॉल्ट एफ.१ संघात सामील|date=२९ ऑगस्ट २०१९|access-date=२९ ऑगस्ट २०१९|work=renaultsport.com|publisher=[[रेनॉल्ट फॉर्म्युला वन|रेनॉल्ट स्पोर्ट]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190829121216/https://www.renaultsport.com/esteban-ocon-joins-renault-f1-team.html|archive-date=२९ ऑगस्ट २०१९|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[रोबेर्ट कुबिचा]] यांनी [[विलियम्स ग्रांप्री इंजिनिअरिंग|विलियम्स]] संघ सोडला आणि [[आल्फा रोमियो रेसिंग]]मध्ये राखीव चालक म्हणून सामील झाले.&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;
* [[निकोलस लतीफी]], [[२०१९ फॉर्म्युला २ अजिंक्यपद]] उपविजेता, यांनी विलियम्स संघात कुबिचा यांची जागा घेतली.&lt;ref name=&quot;Latifi&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.latifi-to-williams-for-2020-f2-racer-replaces-kubica.3GkU6EaImKmzKt6qZU0eiF.html|title=२०२०साठी विलियम्समध्ये लतीफी: एफ२ चालक कुबिचाची जागा घेईल|date=२८ नोव्हेंबर २०१९|website=F1|access-date=२८ नोव्हेंबर २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128091835/https://www.formula1.com/en/latest/article.latifi-to-williams-for-2020-f2-racer-replaces-kubica.3GkU6EaImKmzKt6qZU0eiF.html|archive-date=२८ नोव्हेंबर २०१९|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kubica&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/146094/kubica-announces-williams-exit-after-2019|title=रोबेर्ट कुबिचा यांनी २०१९ हंगामानंतर विलियम्समधून एक्झिट जाहीर केली|last=कूपर|first=आदम|date=१९ सप्टेंबर २०१९|work=[[Autosport]].com|access-date=१९ सप्टेंबर २०१९|url-access=limited|archive-url=https://web.archive.org/web/20190919194502/https://www.autosport.com/f1/news/146094/kubica-announces-williams-exit-after-2019|archive-date=१९ सप्टेंबर २०१९}}&lt;/ref&gt;

=== हंगामातील बदल ===
[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री]] सप्ताहांताच्या एक दिवस आधी, [[रेसिंग पॉइंट एफ.१ संघ|रेसिंग पॉइंट]] चालक [[सर्गिओ पेरेझ]] यांचा [[कोविड-१९]] चा चाचणी अहवाल पॉझिटिव्ह आला आणि त्यांना शर्यतीसाठी अपात्र ठरवण्यात आले.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=सर्गिओ पेरेझ कोविड-१९ च्या पॉझिटिव्ह चाचणीमुळे ब्रिटिश ग्रांप्रीमधून बाहेर|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-ruled-out-of-british-grand-prix-after-testing-positive-for.4MLhBq01mPizIDrg3jrWXJ.html|access-date=३० जुलै २०२०|website=एफ.१|date=३० जुलै २०२०|archive-date=३० जुलै २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200730191519/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-ruled-out-of-british-grand-prix-after-testing-positive-for.4MLhBq01mPizIDrg3jrWXJ.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[पब्लिक हेल्थ इंग्लंड]] कडून स्पष्टीकरण मिळवल्यानंतर, रेसिंग पॉइंटने सांगितले की पेरेझने पुढच्या आठवड्यातील [[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]] मध्ये कोरोना नकारात्मक आल्यास तो शर्यत करू शकेल.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=रेसिंग पॉइंट म्हणते सर्गिओ पेरेझ ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री मध्ये नेगेटिव्ह टेस्ट आल्यास शर्यत करेल|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.racing-point-say-perez-will-race-in-70th-anniversary-gp-pending-negative.6xIByUDrMKDb41z3LfkHYy.html|access-date=७ ऑगस्ट २०२०|website=एफ.१|date=६ ऑगस्ट २०२०|archive-date=७ ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807224548/https://www.formula1.com/en/latest/article.racing-point-say-perez-will-race-in-70th-anniversary-gp-pending-negative.6xIByUDrMKDb41z3LfkHYy.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; दुसरी चाचणी देखील पॉझिटिव्ह आल्याने पेरेझ ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री मधून देखील बाहेर पडला. या दोन्ही शर्यतींसाठी त्यांची जागा [[निको हल्केनबर्ग]] ने घेतली, ज्यांनी यापूर्वी संघाच्या पूर्वीच्या [[फोर्स इंडिया]] या नावाने {{F1|२०१२}}, आणि {{F1|२०१४}} ते {{F1|२०१६}} दरम्यान शर्यत केली होती, आणि शेवटचे एफ.१ शर्यत [[२०१९ अबु धाबी ग्रांप्री]] मध्ये केली होती.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=रेन्केन |first1=डायटर |last2=कोलंटाइन |first2=कीथ |title=अधिकृत: रेसिंग पॉइंटने पेरेझच्या जागी ब्रिटिश ग्रांप्री साठी 'सुपर सब' हल्केनबर्गची निवड केली|url=https://www.racefans.net/2020/07/31/official-racing-point-name-hulkenberg-as-perezs-replacement-for-british-grand-prix/ |website=RaceFans |date=३१ जुलै २०२० |access-date=३१ जुलै २०२० |archive-date=१८ ऑक्टोबर २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211018103922/https://www.racefans.net/2020/07/31/official-racing-point-name-hulkenberg-as-perezs-replacement-for-british-grand-prix/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.confirmed-hulkenberg-to-stand-in-for-perez-at-racing-point-at-70th.2YNIHBSSTSPV4B83hsC5vN.html|title=हल्केनबर्ग ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री साठी रेसिंग पॉइंटमध्ये पेरेझच्या जागी|date=७ ऑगस्ट २०२०|website=एफ.१|access-date=७ ऑगस्ट २०२०|archive-date=७ ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807101203/https://www.formula1.com/en/latest/article.confirmed-hulkenberg-to-stand-in-for-perez-at-racing-point-at-70th.2YNIHBSSTSPV4B83hsC5vN.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री]] च्या आठवड्याआधी पेरेझचा कोरोना अहवाल निगेटिव्ह आला आणि [[एफआयए]] कडून परवानगी मिळाल्यावर त्यांनी पुन्हा शर्यत केली.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=सर्गिओ पेरेझ स्पॅनिश ग्रांप्री साठी पुन्हा शर्यतीस पात्र|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-will-compete-in-spanish-gp-weekend-after-testing-negative-for.5xCHxe9XrVYLTPR9pAio7k.html|access-date=१३ ऑगस्ट २०२०|website=एफ.१|archive-date=१७ ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200817110853/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-will-compete-in-spanish-gp-weekend-after-testing-negative-for.5xCHxe9XrVYLTPR9pAio7k.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; पेरेझचे रेसिंग पॉइंट सहकारी [[लान्स स्ट्रोल]] [[२०२० आयफेल ग्रांप्री]]च्या दिवशी आजारी वाटल्याने कोरोना पॉझिटिव्ह आले. हल्केनबर्गने पुन्हा संघासाठी शर्यत केली.&lt;ref&gt;{{cite web |last=स्मिथ |first=ल्यूक |title=हल्केनबर्गने आयफेल ग्रांप्री मध्ये आजारी असलेल्या स्ट्रोलच्या जागी शर्यत केली|url=https://www.autosport.com/f1/news/152694/hulkenberg-to-replace-unwell-stroll-at-f1-eifel-gp |website=[[Autosport]] |publisher=[[Motorsport Network]] |access-date=१० ऑक्टोबर २०२० |archive-date=१२ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201212040106/https://www.autosport.com/f1/news/152694/hulkenberg-to-replace-unwell-stroll-at-f1-eifel-gp |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Stroll&quot;/&gt;

[[रोमन ग्रोसजीन]] यांच्या [[२०२० बहरैन ग्रांप्री]] मधील अपघातानंतर त्यांच्या हातांना भाजले गेले, म्हणून [[हास एफ.१ संघ|हास]] ने त्यांच्या चाचणी चालक [[पिएट्रो फिट्टीपल्डी]] ला [[२०२० साखिर ग्रांप्री]] साठी पदार्पणाची संधी दिली.&lt;ref&gt;{{cite web |title=हास एफ.१ संघाने साखिर ग्रांप्री साठी फिट्टीपल्डीची घोषणा केली|url=https://www.haasf1team.com/news/haas-f1-team-confirms-fittipaldi-sakhir-grand-prix |publisher=[[हास एफ.१ संघ]] |access-date=३० नोव्हेंबर २०२० |archive-date=३० नोव्हेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130110156/https://www.haasf1team.com/news/haas-f1-team-confirms-fittipaldi-sakhir-grand-prix |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ग्रोसजीनने [[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री]] ही शर्यत देखील चुकवली, त्यामुळे फिट्टीपल्डी पुन्हा संघासाठी शर्यत केली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-grosjean-announces-he-will-miss-abu-dhabi-gp-to-focus-on-recovery.hO85GVQ5eU3927lFFAM5W.html|title=ग्रोसजीनने सांगितले की तो अबु धाबी ग्रांप्री साठी अनुपस्थित राहील, आणि त्याचे हास कारकिर्द संपेल|website=एफ.१|date=६ डिसेंबर २०२०|access-date=६ डिसेंबर २०२०|archive-date=१९ डिसेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201219140903/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-grosjean-announces-he-will-miss-abu-dhabi-gp-to-focus-on-recovery.hO85GVQ5eU3927lFFAM5W.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[लुइस हॅमिल्टन]] [[२०२० साखिर ग्रांप्री]]च्या आधी कोरोना पॉझिटिव्ह आल्याने त्यांना शर्यतीतून बाहेर पडावे लागले.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/153866/hamilton-to-miss-sakhir-gp-after-positive-covid19-test|title=हॅमिल्टन कोविड-१९ पॉझिटिव्हमुळे साखिर ग्रांप्रीमध्ये अनुपस्थित|work=[[Autosport]]|last=कूपर|first=आदम|date=१ डिसेंबर २०२०|access-date=१ डिसेंबर २०२०|archive-date=१ डिसेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201073312/https://www.autosport.com/f1/news/153866/hamilton-to-miss-sakhir-gp-after-positive-covid19-test|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=मर्सिडीज-एएमजी पेट्रोनास एफ.१ संघाची घोषणा|url=https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-sakhir-grand-prix/mercedes-amg-f1-team-announcement/ |publisher=[[मर्सिडीज-बेंझ फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज-एएमजी पेट्रोनास एफ.१ संघ]] |access-date=१ डिसेंबर २०२० |archive-date=६ फेब्रुवारी २०२३ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206060715/https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-sakhir-grand-prix/mercedes-amg-f1-team-announcement/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; त्यांच्या जागी [[जॉर्ज रसल]] ने मर्सिडीजसाठी शर्यत केली, आणि [[जॅक एटकेन]] ने रसलच्या जागी [[विलियम्स]] संघात पदार्पण केले.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=२ डिसेंबर २०२०|title=जॉर्ज रसल साखिर ग्रांप्री साठी मर्सिडीजमध्ये हॅमिल्टनच्या जागी|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-george-russell-to-replace-hamilton-at-mercedes-for-sakhir-grand.5vMOKRppSzFMz7RZzdzmxs.html|access-date=२ डिसेंबर २०२०|website=एफ.१|archive-date=२ डिसेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202070841/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-george-russell-to-replace-hamilton-at-mercedes-for-sakhir-grand.5vMOKRppSzFMz7RZzdzmxs.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/153890/russell-joins-mercedes-for-sakhir-gp|url-access=limited|date=२ डिसेंबर २०२०|access-date=२ डिसेंबर २०२०|work=[[Autosport]]|title=रसल साखिर ग्रांप्री साठी मर्सिडीजमध्ये, एटकेनचे विलियम्समध्ये पदार्पण|last=स्मिथ|first=ल्यूक|archive-date=२२ जानेवारी २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122012945/https://www.autosport.com/f1/news/153890/russell-joins-mercedes-for-sakhir-gp|url-status=live}}&lt;/ref&gt; हॅमिल्टनने [[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री]] मध्ये पुन्हा मर्सिडीजसाठी शर्यत केली, कारण त्यांच्या कोरोना चाचणीचा अहवाल निगेटिव्ह आला होता, आणि रसल पुन्हा विलियम्सकडे परतला.&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-to-make-mercedes-return-in-abu-dhabi-after-testing-covid-negative.6crMz5aWmfElFkpMdTpLwL.html| title=हॅमिल्टन कोविड निगेटिव्ह आल्यानंतर अबु धाबी ग्रांप्री मध्ये पुन्हा मर्सिडीजमध्ये, रसल परत विलियम्सकडे| website=formula1.com| date=१० डिसेंबर २०२०| access-date=१० डिसेंबर २०२०| archive-date=१० डिसेंबर २०२०| archive-url=https://web.archive.org/web/20201210174506/https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-to-make-mercedes-return-in-abu-dhabi-after-testing-covid-negative.6crMz5aWmfElFkpMdTpLwL.html| url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==हंगामाचे वेळपत्रक==
[[एफ.आय.ए]] संघटनेने २०२० फॉर्म्युला वन हंगामाचे वेळपत्रक [[नोव्हेंबर १०]], [[इ.स. २०२०]] रोजी जाहीर केला. 
२२ ग्रांप्री मूळतः २०२० वर्ल्ड चॅम्पियनशिपसाठी नियोजित होत्या.&lt;ref name=&quot;original&quot;/&gt; मात्र [[कोव्हिड-१९ महामारी]]मुळे अनेक शर्यती रद्द किंवा पुढे ढकलण्यात आल्या. नव्याने ठरवलेल्या कॅलेंडरमध्ये १७ ग्रांप्री होत्या—मूळ २०२० कॅलेंडरमधील नऊ आणि आणखी आठ ग्रांप्री—तर उर्वरित तेरा मूळ २०२० शर्यती रद्द झाल्या. त्यामुळे हंगामाची सुरुवात [[ऑस्ट्रिया]] येथे दोन शर्यतींनी झाली, आणि नंतरच्या हंगामात [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]] तसेच [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे प्रत्येकी दोन शर्यती झाल्या. प्रत्येक शर्यतीमध्ये किमान फेऱ्या असतात, ज्या एकूण अंतर {{cvt|३०५|km|१}} पेक्षा जास्त कापतात. क्रीडा नियमांनुसार, हंगामाला अजिंक्यपद म्हणून मान्यता मिळवण्यासाठी किमान आठ शर्यती होणे आवश्यक आहे.&lt;ref name=&quot;wc minimum&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दिनांक=१९ जून २०२०|title=२०२० फॉर्म्युला वन Sporting Regulations|दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/2020_formula_1_sporting_regulations_-_iss_9_-_2020-06-19_0.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20200712054833/https://www.fia.com/sites/default/files/2020_formula_1_sporting_regulations_-_iss_9_-_2020-06-19_0.pdf|archive-date=१२ जुलै २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ जुलै २०२०|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|page=३१|}}&lt;/ref&gt;{{refn|group=टीप|FIA च्या आंतरराष्ट्रीय क्रीडा संहितेनुसार, कोणत्याही हंगामाला वर्ल्ड चॅम्पियनशिप म्हणून मान्यता मिळवण्यासाठी तीन खंडांमध्ये शर्यती होणे आवश्यक असते. हंगाम अधिकृतपणे पूर्ण झाल्याची खात्री करण्यासाठी FIA ने आंतरराष्ट्रीय क्रीडा संहितेतील तीन खंडांत शर्यती होण्याची अट शिथिल केली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/148887/how-many-races-does-f1-need-to-declare-a-season |title=How many races does फॉर्म्युला वन need to declare a season? |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ जून २०२० | archive-date=४ जून २०२० | archive-url=https://web.archive.org/web/20200604212101/https://www.autosport.com/f1/news/148887/how-many-races-does-f1-need-to-declare-a-season |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/149786/brawn-european-calendar-counts-as-world-championship|title=एफ.१ News: युरोपियन calendar would count as world championship, says Brawn|प्रकाशक=autosport.com|प्रकाशक=Motorsport Network|दिनांक=४ जून २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जून २०२०|archive-date=४ जून २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604222922/https://www.autosport.com/f1/news/149786/brawn-european-calendar-counts-as-world-championship|}}&lt;/ref&gt;}} परिणामी, रद्द आणि बदलांमुळे, २००९ [[२००९ फॉर्म्युला वन हंगाम|हंगाम]]नंतर प्रथमच उत्तर अमेरिकेत कोणतीही फेरी झाली नाही.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;| फेरी  
!rowspan=&quot;2&quot;| अधिक्रुत रेस नाव 
!rowspan=&quot;2&quot;| [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]]
!rowspan=&quot;2&quot;| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]]
!rowspan=&quot;2&quot;| शहर 
!rowspan=&quot;2&quot;| तारिख 
!colspan=&quot;2&quot;| वेळ 
|-
! [[प्रमाणवेळ|स्थानिय]]
! [[ग्रीनविच प्रमाणवेळ|GMT]]
|-
!१
|
|[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]]
|[[स्पीलबर्ग]]
|५ जुलै
|-
!२
|
|[[स्टायरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]]
|[[स्पीलबर्ग]]
|१२ जुलै
|-
!३
|
|[[हंगेरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|HUN}} [[हंगरोरिंग]]
|[[मोग्योरोद]]
|१९ जुलै{{refn|group=टीप|हंगेरियन ग्रांप्री मुळात २ ऑगस्ट रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला आणि ब्रिटिश ग्रांप्रीच्या तारखेवर घेण्यात आली.}}
|-
!४
|
|[[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|GBR}} [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]]
| rowspan=&quot;2&quot;|[[सिल्वेरस्टोन]]
|२ ऑगस्ट{{refn|group=टीप|ब्रिटिश ग्रांप्री मुळात १९ जुलै रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला आणि हंगेरियन ग्रांप्रीच्या तारखेवर घेण्यात आली.}}
|-
!५
|
| nowrap|[[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]]
|९ ऑगस्ट
|-
!६
|
|[[स्पॅनिश ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|ESP}} [[सर्किट डी बार्सिलोना-काटलुन्या]]
|[[मॉन्टमेलो]]
|१६ ऑगस्ट{{refn|group=टीप|स्पॅनिश ग्रांप्री मुळात १० मे रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला.}}
|-
!७
|
|[[बेल्जियम ग्रांप्री]]
|{{flagicon|BEL}} [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]]
|[[बेल्जियम]]
|३० ऑगस्ट
|-
!८
|
|[[इटालियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|ITA}} [[अटोड्रोमो नझिओनल डी मोंझा]]
| [[मोंझा]]
|६ सप्टेंबर
|-
!९
|
|[[टस्कन ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|ITA}} [[अटोड्रोमो इंटरनाझिओनाले डेल म्युजेलो]]
|{{Nowrap|[[स्कारपेरिया ए सान पिएरो]]}}
|१३ सप्टेंबर
|-
!१०
|
|[[रशियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|RUS}} [[सोची ऑतोद्रोम]]
|[[सोत्शी]]
|२७ सप्टेंबर
|-
!११
|
|[[आयफेल ग्रांप्री]]
|{{flagicon|DEU}} [[नुर्बुर्गरिंग]]
|[[नुर्बुर्ग]]
|११ ऑक्टोबर
|-
!१२
|
|[[पोर्तुगीज ग्रांप्री]]
|{{flagicon|POR}} [[अटोड्रोमो इंटरनॅशनल दो अल्गार्वे]]
|[[पोर्टीमाओ]]
|२५ ऑक्टोबर
|-
!१३
|
|[[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]
|{{flagicon|ITA}} [[अटोड्रोमो इंटरनाझिनोल एन्झो ई डिनो फेरारी]]
|[[इमोला]]
|१ नोव्हेंबर
|-
!१४
|
|[[तुर्की ग्रांप्री]]
|{{flagicon|TUR}} [[इस्तंबूल पार्क]]
|[[टुझला, इस्तांबुल|टुझला]]
|१५ नोव्हेंबर
|-
!१५
|
|[[बहरैन ग्रांप्री]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|BHR}} [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[साखिर]]{{refn|group=टीप|बहरैन ग्रांप्री पारंपारिक &quot;ग्रांप्री सर्किट&quot; लेआउटवर झाली, तर साखिर ग्रांप्री वेगळ्या &quot;आउटर सर्किट&quot; लेआउटवर झाली.}}
|{{nowrap|२९ नोव्हेंबर}}{{refn|group=टीप|बहरैन ग्रांप्री मुळात २२ मार्च रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला आणि अबु धाबी ग्रांप्रीच्या तारखेवर घेण्यात आली.}}
|-
!१६
|
|[[साखिर ग्रांप्री]]
|६ डिसेंबर
|-
!१७
|
|[[अबु धाबी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|UAE}} [[यास मरिना सर्किट]]
| [[अबु धाबी]]
|{{nowrap|१३ डिसेंबर}}{{refn|group=टीप|अबु धाबी ग्रांप्री मुळात २९ नोव्हेंबर रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला.}}
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;8&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; align=&quot;bottom&quot; |'''संदर्भ:'''&lt;ref name=&quot;New calendar&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.एफ.1-confirms-first-8-races-of-revised-2020-calendar-starting-with-austria.36X98qZnFFhNxQ8O2WdCON.html|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ जून २०२० |प्रकाशक=एफ.१ |archive-date=९ जून २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609102620/https://www.formula1.com/en/latest/article.एफ.1-confirms-first-8-races-of-revised-2020-calendar-starting-with-austria.36X98qZnFFhNxQ8O2WdCON.html|}}&lt;/ref&gt;
|}


===रद्द झालेल्या ग्रांप्री===
खालील फेऱ्या मूळ कॅलेंडरमध्ये [[World Motor Sport Council]] यांनी प्रकाशित केल्या होत्या, परंतु COVID-19 महामारीमुळे रद्द करण्यात आल्या:

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
![[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]]
!scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot;| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]]
!nowrap|नियोजित दिनांक
|-
|[[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUS}} [[आल्बर्ट पार्क सर्किट]], [[मेलबर्न]]
|१५ मार्च
|-
|nowrap|[[व्हियेतनामी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|VIE}} [[हनोई सर्किट]], [[हनोई]]
|५ एप्रिल
|-
|[[चिनी ग्रांप्री]]
| nowrap |{{flagicon|CHN}} [[शांघाय आंतरराष्ट्रीय सर्किट]], [[शांघाय]]
|१९ एप्रिल
|-
|[[डच ग्रांप्री]]
|{{flagicon|NLD}} [[सर्किट झॉन्डवुर्ट]], [[झॉन्डवुर्ट]]
|३ मे
|-
|[[मोनॅको ग्रांप्री]]
|{{flagicon|MCO}} [[सर्किट डी मोनॅको]], [[मॉन्टे कार्लो]]
|२४ मे
|-
|[[अझरबैजान ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AZE}} [[बाकु सिटी सर्किट]], [[बाकु]]
|७ जून
|-
|[[कॅनेडियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|CAN}} [[सर्किट गिलेस व्हिलनव्ह]], [[माँत्रियाल]]
|१४ जून
|-
|[[फ्रेंच ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FRA}} [[सर्किट पॉल रिकार्ड]], [[ले कास्टेललेट]]
|२८ जून
|-
|[[सिंगापूर ग्रांप्री]]
|{{flagicon|SIN}} [[मरीना बे स्ट्रीट सर्किट]], [[सिंगापूर]]
|२० सप्टेंबर
|-
|[[जपानी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|JPN}} [[सुझुका आंतरराष्ट्रीय रेसिंग कोर्स]], [[सुझुका, सुझुका]]
|११ ऑक्टोबर
|-
| nowrap |[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]]
|{{flagicon|USA}} [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]], [[ऑस्टिन]]
|२५ ऑक्टोबर
|-
|[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]]
|{{nowrap|{{flagicon|MEX}} [[अटोड्रोमो हर्मानोस रॉड्रिगेझ]], [[मेक्सिको शहर]]}}
|१ नोव्हेंबर
|-
|[[ब्राझिलियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|BRA}} [[अटोड्रोम जोस कार्लोस पेस]], [[साओ पाउलो]]
|१५ नोव्हेंबर
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; align=&quot;bottom&quot; |'''स्रोतः'''&lt;ref name=&quot;ausTBA&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/148667/australian-gp-could-still-be-rescheduled|title=Australian GP organisers seek to reschedule F1 race|date=14 March 2020|website=Autosport.com|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200323132345/https://www.autosport.com/f1/news/148667/australian-gp-could-still-be-rescheduled|archive-date=23 March 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BAHVIE&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.bahrain-and-vietnam-grands-prix-postponed.6M04wEKPBevqVc6Mg2kfgH.html|title=Bahrain and Vietnam Grands Prix postponed|website=F1|date=13 March 2020|access-date=14 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200315034259/https://www.formula1.com/en/latest/article.bahrain-and-vietnam-grands-prix-postponed.6M04wEKPBevqVc6Mg2kfgH.html|archive-date=15 March 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CHN postponed&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.chinese-grand-prix-postponed-due-to-coronavirus-outbreak.3g2y5Ngyrk1MbNxQB9hj4s.html|title=2020 F1 Chinese Grand Prix postponed due to novel coronavirus outbreak|date=12 February 2020|website=F1|publisher=Formula One World Championship Limited|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200212184109/https://www.formula1.com/en/latest/article.chinese-grand-prix-postponed-due-to-coronavirus-outbreak.3g2y5Ngyrk1MbNxQB9hj4s.html|archive-date=12 February 2020|access-date=12 February 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NEDMONESP&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.dutch-spanish-and-monaco-grands-prix-postponed.5CggooJeHoDchKkFehkrkY.html|title=Dutch and Spanish Grands Prix postponed, Monaco cancelled|website=F1|date=19 March 2020|access-date=22 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200319155814/https://www.formula1.com/en/latest/article.dutch-spanish-and-monaco-grands-prix-postponed.5CggooJeHoDchKkFehkrkY.html|archive-date=19 March 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CAN postponed&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.canadian-grand-prix-organisers-announce-postponement-of-2020-race.7rkpGKnxnRQVe6uPcZSRbP.html|title=Canadian Grand Prix organisers announce postponement of 2020 race|website=F1|date=7 April 2020|access-date=7 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407181830/https://www.formula1.com/en/latest/article.canadian-grand-prix-organisers-announce-postponement-of-2020-race.7rkpGKnxnRQVe6uPcZSRbP.html|archive-date=7 April 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FRA cancelled&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.organisers-confirm-2020-french-grand-prix-will-not-go-ahead.6kEi9Sb68ZPJxlxgsgm4nQ.html|title=Organisers confirm 2020 French Grand Prix will not go ahead|website=F1|date=27 April 2020|access-date=27 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200427141456/https://www.formula1.com/en/latest/article.organisers-confirm-2020-french-grand-prix-will-not-go-ahead.6kEi9Sb68ZPJxlxgsgm4nQ.html|archive-date=27 April 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

=== वेळपत्रकामधील विस्तार आणि बदल ===

== हंगामाचा सारांश ==
===पूर्वहंगाम चाचणी===
=== सुरुवातीच्या फेऱ्या ===
=== मधल्या फेऱ्या ===
=== अंतिम फेऱ्या ===
=== हंगामाचा नंतरचे विश्लेषण ===

==हंगामाचे निकाल==
===ग्रांप्री===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! शर्यत क्र.
! ग्रांप्री
! पोल पोझिशन
! जलद फेरी
! विजेता चालक
! विजेता कारनिर्माता
! माहिती
|-
!१
|{{flagicon|AUT}} [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!२
|{{flagicon|AUT}} [[स्टायरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!३
|{{flagicon|HUN}} [[हंगेरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!४
|{{flagicon|GBR}} [[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!५
|{{Flagicon|GBR}} [[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
|align=center|[[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!६
|{{flagicon|ESP}} [[स्पॅनिश ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!७
|{{flagicon|BEL}} [[बेल्जियम ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!८
|{{flagicon|ITA}} [[इटालियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|FRA}} [[पियर गॅस्ली]]
|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]] - [[होंडा]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!९
|{{flagicon|ITA}} [[टस्कन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१०
|{{flagicon|RUS}} [[रशियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० रशियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!११
|{{flagicon|DEU}} [[आयफेल ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१२
|{{flagicon|POR}} [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१३
|{{flagicon|ITA}} [[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१४
|{{flagicon|TUR}} [[तुर्की ग्रांप्री]]
|{{flagicon|CAN}} [[लान्स स्ट्रोल]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१५
|{{flagicon|BHR}} [[बहरैन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१६
|{{flagicon|BHR}} [[साखिर ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]
|{{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]
|{{flagicon|GBR}} [[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० साखिर ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१७
|{{flagicon|UAE}} [[अबु धाबी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|माहिती]]
|-class=&quot;sortbottom&quot;
|colspan=&quot;7&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''संदर्भ:&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=फॉर्म्युला वन Results २०२०|दुवा=https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/results/2020|प्रकाशक=Motorsport Stats|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ डिसेंबर २०२१|archive-date=१३ डिसेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213090410/https://motorsportstats.com/series/formula-one/results/2020|}}&lt;/ref&gt;'''
|}

===गुण प्रणाली===
मुख्य शर्यतीत पहिल्या १० वर्गीकृत चालक आणि सर्वात जलद फेरी नोंदवणाऱ्या चालकाला गुण देण्यात आले. स्प्रिन्ट शर्यतीत पहिल्या ८ वर्गीकृत चालकांना खालिल रचना वापरून प्रत्येक शर्यतीत असे गुण देण्यात आले.&lt;ref name=&quot;points regs&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |दिनांक=१९ जुलै २०२२ |title=२०२२ फॉर्म्युला वन sporting regulations |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२२ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |at=Articles ६.४-६.५|archive-date=७ ऑक्टोबर २०२२ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007084259/https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable&quot;
!निकालातील स्थान
|style=&quot;background-color:#ffffbf&quot; align=&quot;center&quot;|'''१ला'''
|style=&quot;background-color:#dfdfdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''२रा'''
|style=&quot;background-color:#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;|'''३रा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''४था'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''५वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''६वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''७वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''८वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''९वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''१०वा'''
|-
!गुण
|style=&quot;background-color:#ffffbf&quot; align=&quot;center&quot;|२५
|style=&quot;background-color:#dfdfdf&quot; align=&quot;center&quot;|१८
|style=&quot;background-color:#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;|१५
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१२
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१०
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|८
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|६
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|४
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|२
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१
|-
!स्प्रिन्ट
| align=&quot;center&quot;| ८
| align=&quot;center&quot;| ७
| align=&quot;center&quot;| ६
| align=&quot;center&quot;| ५
| align=&quot;center&quot;| ४
| align=&quot;center&quot;| ३
| align=&quot;center&quot;| २
| align=&quot;center&quot;| १
| align=&quot;center&quot;| -
| align=&quot;center&quot;| -
|}


===चालक===
{|
|-
|
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%&quot;
!valign=&quot;middle&quot;| स्थान
!valign=&quot;middle&quot;| चालक
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
!१
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| id=&quot;४४&quot; align=&quot;center&quot; | ४४
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|points}}'''
|-
!२
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
| id=&quot;७७&quot; align=&quot;center&quot; | ७७
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|points}}'''
|-
!३
|{{flagicon|NLD}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| id=&quot;१&quot; align=&quot;center&quot; | १
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|points}}'''
|-
!४
|{{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]
| id=&quot;११&quot; align=&quot;center&quot; | ११
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|points}}'''
|-
!५
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]
| id=&quot;३&quot; align=&quot;center&quot; | ३
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|points}}'''
|-
!६
|{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]]
| id=&quot;५५&quot; align=&quot;center&quot; | ५५
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|points}}'''
|-
!७
|{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]
| id=&quot;२३&quot; align=&quot;center&quot; | २३
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|points}}'''
|-
!८
|{{flagicon|MCO}} [[शार्ल लक्लेर]]
| id=&quot;१६&quot; align=&quot;center&quot; | १६
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|points}}'''
|-
!९
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
| id=&quot;४&quot; align=&quot;center&quot; | ४
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|points}}'''
|-
!१०
|{{flagicon|FRA}} [[पियर गॅस्ली]]
| id=&quot;१०&quot; align=&quot;center&quot; | १०
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|points}}'''
|-
!११
|{{flagicon|CAN}} [[लान्स स्ट्रोल]]
| id=&quot;१८&quot; align=&quot;center&quot; | १८
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|points}}'''
|-
!१२
|{{flagicon|FRA}} [[एस्टेबन ओकन]]
| id=&quot;३१&quot; align=&quot;center&quot; | ३१
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|points}}'''
|-
!१३
|{{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| id=&quot;५&quot; align=&quot;center&quot; | ५
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|points}}'''
|-
!१४
|{{flagicon|RUS}} [[डॅनिल क्व्याट]]
| id=&quot;२६&quot; align=&quot;center&quot; | २६
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|points}}'''
|-
!१५
|{{flagicon|DEU}} [[निको हल्केनबर्ग]]
| id=&quot;२७&quot; align=&quot;center&quot; | २७
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|points}}'''
|-
!१६
|{{flagicon|FIN}} [[किमी रायकोन्नेन]]
| id=&quot;७&quot; align=&quot;center&quot; | ७
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|points}}'''
|-
!१७
| nowrap|{{flagicon|ITA}} [[अँटोनियो गियोविन्झी]]
| id=&quot;९९&quot; align=&quot;center&quot; | ९९
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|points}}'''
|-
!१८
|{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]
| id=&quot;६३&quot; align=&quot;center&quot; | ६३
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|points}}'''
|-
!१९
|{{flagicon|FRA}} [[रोमन ग्रोस्जीन]]
| id=&quot;८&quot; align=&quot;center&quot; | ८
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|points}}'''
|-
!२०
|{{flagicon|DNK}} [[केविन मॅग्नुसेन]]
| id=&quot;२०&quot; align=&quot;center&quot; | २०
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|points}}'''
|-
!२१
|{{flagicon|CAN}} [[निकोलस लतीफी]]
| id=&quot;६&quot; align=&quot;center&quot; | ६
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|points}}'''
|-
!२२
|{{flagicon|GBR}} [[जॅक एटकेन]]
| id=&quot;८९&quot; align=&quot;center&quot; | ८९
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|points}}'''
|-
!२३
|{{flagicon|BRA}} [[पिएट्रो फिट्टीपल्डी]]
| id=&quot;५१&quot; align=&quot;center&quot; | ५१
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|points}}'''
|-
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|स्थान
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|चालक
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
! colspan=&quot;31&quot; |संदर्भ:&lt;ref name=&quot;fia classification&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=२०२० Classifications|दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/2020-classifications|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ डिसेंबर २०२०|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|archive-date=१६ नोव्हेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116165110/https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/2020-classifications|}}&lt;/ref&gt;
|}
|valign=&quot;top&quot;|
{{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}}
|}
'''तळटिपा:'''
† चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले.

===कारनिर्माते===
{|
|-
|
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%;&quot;
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|स्थान
!style=&quot;vertical-align:middle;background&quot;| कारनिर्माता
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|१
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#४४|४४]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''५७३'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#७७|७७]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|२
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; nowrap|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
| align=&quot;center&quot; | [[#३३|३३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''३१९'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२३|२३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|३
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[रेनोल्ट एफ१]]
| align=&quot;center&quot; | [[#४|४]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''२०२'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#५५|५५]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|४
|rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; nowrap|{{flagicon|GBR}} [[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] - [[बि.डब्ल्यु.टी. मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#११|११]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|'''१९५ {{efn|name=RP points|[[Racing Point F1 Team|Racing Point]] drivers scored {{sum|{{F1R2020|HUL|points}}|{{F1R2020|PER|points}}|{{F1R2020|STR|points}}}} points, but the constructor was deducted 15 points after a protest from [[Renault in Formula One|Renault]] was upheld regarding the legality of [[Racing Point RP20|their car]].&lt;ref&gt;{{Cite web|date=7 August 2020|title=Racing Point deducted 15 points and fined heavily as Renault protest into car legality upheld|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-racing-point-deducted-15-points-and-fined-heavily-as-renault.7j9tsLSAm7rXnWHxH1Uy9c.html|access-date=7 August 2020|website=F1|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807092858/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-racing-point-deducted-15-points-and-fined-heavily-as-renault.7j9tsLSAm7rXnWHxH1Uy9c.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#१८|१८]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२७|२७]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|५
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|FRA}} [[रेनोल्ट एफ१]]
| align=&quot;center&quot; | [[#३|३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''१८१'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#३१|३१]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|६
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#१६|१६]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''१३१'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#५|५]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|७
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{nowrap|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]] - [[होंडा]]}}
| align=&quot;center&quot; | [[#१०|१०]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''१०७'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२६|२६]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|८
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|CHE}} [[आल्फा रोमियो रेसिंग]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#९९|९९]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''८'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#७|७]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|९
|rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|USA}} [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#८|८]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|'''३'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२०|२०]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ABU}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#५१|५१]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|१०
|rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|GBR}} [[विलियम्स एफ१]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#६३|६३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|'''०'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#६|६]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ABU}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#८९|८९]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ABU}}
|-
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|स्थान
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;| कारनिर्माता
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
| colspan=&quot;29&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; |'''संदर्भ:'''&lt;ref name=&quot;fia classification&quot;/&gt;
|}
|valign=&quot;top&quot;|
{{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}}
|}
† चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले.

== हे सुद्धा पहा ==
# [[फॉर्म्युला वन]]
# [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]]

== संदर्भ ==
{{reflist}}

==तळटीप==
{{reflist|group=टीप}}

== बाह्य दुवे ==
# [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ]

{{२०२० फॉर्म्युला वन हंगाम}}
{{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}}

[[वर्ग:फॉर्म्युला वन हंगाम]]</text>
      <sha1>1fkf7ht5itda2v5cirdku3l7yg5we2m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721743</id>
      <parentid>2721742</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:36:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Koolkrazy</username>
        <id>1591</id>
      </contributor>
      <comment>/* ग्रांप्री */</comment>
      <origin>2721743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="175506" sha1="hs5q2x6icosgb6znchcxnu4bkbqj129" xml:space="preserve">{{एफ१ हंगाम
| मागील_हंगाम = २०१९
| सद्य_हंगाम = २०२०
| पुढील_हंगाम = २०२१
}}

[[चित्र:Lewis Hamilton 2016 Malaysia 2.jpg|thumb|[[लुइस हॅमिल्टन]], ३४७ गुणांसोबत २०२० फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा विजेता व पहिला क्रमांक.]]
[[चित्र:F12019 Schloss Gabelhofen (20) (cropped).jpg|thumb|[[वालट्टेरी बोट्टास]], २२३ गुणांसोबत २०२० फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा उपविजेता व दुसरा क्रमांक.]]
[[चित्र:Max Verstappen 2017 Malaysia 2.jpg|thumb|[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]], २१४ गुणांसोबत २०२० फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा गत विजेता व तिसरा क्रमांक.]]

'''२०२० फॉर्म्युला वन हंगाम''' हा [[आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|एफ.आय.ए.]] [[फॉर्म्युला वन]] शर्यतीचा ७१ वा हंगाम होता. ह्या हंगामामध्ये १७ शर्यती खेळवल्या गेल्या ज्यात १० संघांच्या एकूण २५ चालकांनी सहभाग घेतला. ५ जुलै २०२० रोजी [[ऑस्ट्रिया]] मध्ये पहिली तर १३ डिसेंबर २०२० रोजी [[अबु धाबी]] मध्ये अखेरची शर्यत खेळवली गेली.

==संघ आणि चालक==
२०२० फॉर्म्युला वन हंगामात एकुन १० संघांनी भाग घेतला. खालील यादीत २०२० हंगामात भाग घेतेलेल्या सर्व संघ व संघांच्या चालकांची माहिती आहे. चालकांचे क्रमांक फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२० हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहेत. सर्व संघाची माहिती सुद्धा फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२० हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहे. काही ऐतिहासिक रुढिंमुळे क्रमांक १३ कोणत्याही चालकाला दिले गेले नव्हते.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
|-
!संघ
!कारनिर्माता 
!चेसिस 
!इंजिन† 
!चालक क्र.
!चालक 
!शर्यत क्र.
|-
|-
|{{flagicon|CHE}} आल्फा रोमियो रेसिंग [[ऑर्लेन]]&lt;!-- Do not capitalise &quot;Orlen&quot; per consensus --&gt;&lt;ref name=&quot;:३&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/alfa-romeo-kubica-orlen-reserve/4617950/|title=आल्फा रोमियो एफ.१ team rebranded as Kubica joins in reserve role|दिनांक=१ जानेवारी २०२०|प्रकाशक=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200101120120/https://www.motorsport.com/f1/news/alfa-romeo-kubica-orlen-reserve/4617950/|archive-date=१ जानेवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
!|[[आल्फा रोमियो रेसिंग]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|आल्फा रोमियो रेसिंग सि.३९&lt;ref name=&quot;:३&quot;/&gt;
|फेरारी ०६५
| align=&quot;center&quot;|७&lt;br&gt;९९
|nowrap|{{flagicon|FIN}} [[किमी रायकोन्नेन]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}} [[अँटोनियो गियोविन्झी]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|ITA}} स्कुदेरिआ अल्फाटौरी होंडा
!|[[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]] - [[होंडा]]
|अल्फाटौरी ऐ.टि.०१&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.redbullcontentpool.com/motorsports/AP-232XFSD5W2111|title=स्कुदेरिआ अल्फाटौरी reveals new फॉर्म्युला वन car|प्रकाशक=रेड बुल Content Pool|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|प्रकाशक=रेड बुल GmbH|अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200211140430/https://www.redbullcontentpool.com/motorsports/AP-232XFSD5W2111|archive-date=११ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|nowrap|होंडा आर.ए.६२०एच.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.gptoday.net/en/news/f1/253992/hear-the-2020-honda-power-unit-fire-up|title=Hear the २०२० होंडा power unit fire up|प्रकाशक=GPToday.net|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215000020/https://www.gptoday.net/en/news/f1/253992/hear-the-2020-honda-power-unit-fire-up|archive-date=१५ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|१०&lt;br&gt;२६
|{{flagicon|FRA}} [[पियर गॅस्ली]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}} [[डॅनिल क्व्याट]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|ITA}} स्कुदेरिआ फेरारी
!|[[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|फेरारी एफ.१०००&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.vettel-and-leclerc-reveal-ferraris-2020-f1-car-the-sएफ.1000.XQ64BRkNj4fo1jHG0V7on.html|title=Gallery: फेरारी एस.एफ.१००० launch: फेरारी unveil their २०२० एफ.१ car|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२० |प्रकाशक=एफ.१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216160153/https://www.formula1.com/en/latest/article.vettel-and-leclerc-reveal-ferraris-2020-f1-car-the-sएफ.1000.XQ64BRkNj4fo1jHG0V7on.html|archive-date=१६ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|फेरारी ०६५&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.ferrari.com/en-EN/articles/welcome-to-the-new-sएफ.1000|title=Sएफ.१००० Launched in Reggio Emilia|प्रकाशक=ferrari.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213074447/https://www.ferrari.com/en-EN/articles/welcome-to-the-new-sएफ.1000|archive-date=१३ फेब्रुवारी २०२०|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|५&lt;br&gt;१६
|{{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]&lt;br&gt;{{flagicon|MCO}} [[शार्ल लक्लेर]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|USA}} हास एफ.१ संघ
!|[[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|हास व्हि.एफ.२०&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-to-reveal-2020-f1-car-on-morning-of-testing.70wEyEoQwu2HzGdbgFIgaC.html|प्रकाशक=एफ.१|दिनांक=२८ जानेवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२८ जानेवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128201503/https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-to-reveal-2020-f1-car-on-morning-of-testing.70wEyEoQwu2HzGdbgFIgaC.html|archive-date=२८ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|फेरारी ०६५
| align=&quot;center&quot;|८&lt;br&gt;५१&lt;br&gt;२०
|{{flagicon|FRA}} [[रोमन ग्रोस्जीन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BRA}} [[पिएट्रो फिट्टीपल्डी]]&lt;br&gt;{{flagicon|DEN}} [[केविन मॅग्नुसेन]]
|align=&quot;center&quot;|१-१५&lt;br/&gt;१६-१७&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|GBR}} मॅकलारेन एफ.१ संघ
!|[[मॅकलारेन]] - [[रेनोल्ट एफ१]]
|मॅकलारेन एम.सी.एल.३५&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://एफ.1i.com/news/358596-mclaren-set-for-decent-step-with-2020-design-seidl.html|title=मॅकलारेन set for 'decent step' with २०२० design - Seidl|दिनांक=१८ ऑक्टोबर २०१९|प्रकाशक=एफ.१i.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20191114220431/https://एफ.1i.com/news/358596-mclaren-set-for-decent-step-with-2020-design-seidl.html|archive-date=१४ नोव्हेंबर २०१९|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ नोव्हेंबर २०१९|}}&lt;/ref&gt;
|{{Nowrap|रेनोल्ट ई-टेक २०}}&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.mclaren.com/racing/2020/car-launch/mclaren-mcl35-technical-specification/|title=मॅकलारेन एम.सी.एल.३५ technical specification|दिनांक=१२ फेब्रुवारी २०२०|प्रकाशक=mclaren.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213080414/https://www.mclaren.com/racing/2020/car-launch/mclaren-mcl35-technical-specification/|archive-date=१३ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|४&lt;br&gt;५५
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|DEU}} मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी [[पेट्रोनास]] एफ.१ संघ
!|[[मर्सिडीज-बेंझ]]
|nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ डब्ल्यू.११&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-f1-launch/एफ.1-mercedes-2020-shakedown-welcome-w11/|प्रकाशक=mercedesamgf1.com|दिनांक=१४ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216111529/https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-f1-launch/एफ.1-mercedes-2020-shakedown-welcome-w11/|archive-date=१६ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|{{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.११&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.mercedesamgf1.com/en/car/एफ.1-m11-eq-performance/|title=मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.११ EQ Performance|प्रकाशक=mercedesamgf1.com|अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ मार्च २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200217150716/https://www.mercedesamgf1.com/en/car/एफ.1-m11-eq-performance/|archive-date=१७ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;}}
| align=&quot;center&quot;|४४&lt;br&gt;६३&lt;br&gt;७७
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]&lt;br&gt;{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|align=&quot;center&quot;|१-१५, १७&lt;br/&gt;१६&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|GBR}} [[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/racing-point-2020-livery-launched-bwt/4687019/|title=रेसींग पॉइन्ट debuts २०२० livery, names BWT as title sponsor |प्रकाशक=motorsport.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१७ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200217145302/https://www.motorsport.com/f1/news/racing-point-2020-livery-launched-bwt/4687019/|archive-date=१७ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
! nowrap|[[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|रेसींग पॉइन्ट आर.पी.२०&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://formulaspy.com/f1/racing-point-to-launch-on-february-17th-67110|title=फॉर्म्युला वन - रेसींग पॉइन्ट to launch on फेब्रुवारी १७th|दिनांक=२२ जानेवारी २०२०|प्रकाशक=FormulaSpy|अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200123044057/https://formulaspy.com/f1/racing-point-to-launch-on-february-17th-67110|archive-date=२३ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|बि.डब्ल्यु.टी.  मर्सिडीज-बेंझ]]{{efn|Racing Point F1 Team used Mercedes-AMG F1 M11 power units. For sponsorship purposes, these engines were rebadged as &quot;[[BWT AG|BWT]] Mercedes&quot;.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/moteur-bwt-mercedes.aspx|title=Engine BWT मर्सिडीज-बेंझ|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मार्च २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328120418/https://www.statsf1.com/en/moteur-bwt-mercedes.aspx|archive-date=२८ मार्च २०१९|}}&lt;/ref&gt;|name=|group=}}
| align=&quot;center&quot;|११&lt;br&gt;२७&lt;br&gt;१८&lt;br&gt;२७ &lt;!-- See talkpage. Hülkenberg twice is the agreed way of presenting information. --&gt;
|nowrap|{{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]&lt;br&gt;{{flagicon|DEU}} [[निको हल्केनबर्ग]]&lt;br&gt;{{flagicon|CAN}} [[लान्स स्ट्रोल]]&lt;br&gt;{{flagicon|DEU}} [[निको हल्केनबर्ग]]{{refn|group=टीप|When Hülkenberg raced for [[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] for the [[२०२० आयफेल ग्रांप्री]], he drove the car that was previously entered for [[लान्स स्ट्रोल]], rather than the car he had driven in the fourth and fifth rounds.}}
|align=&quot;center&quot; nowrap|१-४, ६-१७{{refn|group=टीप|Pérez was entered into the [[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री]], but later withdrew after testing positive for the [[Severe acute respiratory syndrome coronavirus २|coronavirus]].}}&lt;br/&gt;४-५&lt;br/&gt;सर्व{{refn|group=टीप|Stroll was entered into the [[२०२० आयफेल ग्रांप्री]], but later withdrew after feeling unwell and testing positive for the [[Severe acute respiratory syndrome coronavirus २|coronavirus]] onthe day of the race.&lt;ref name=&quot;Stroll&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |title=Stroll tested positive after Eifel Grand Prix |प्रकाशक=बि.बि.सी स्पोर्ट |दुवा=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/54626704 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ ऑक्टोबर २०२० |दिनांक=२१ ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२१ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021102405/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/54626704 |}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br/&gt;११ &lt;!-- DO NOT CHANGE STROLL'S OR PEREZ'S ENTRIES (ROUNDS ४ and ११) OR CONDENSE HÜLKENBERG INTO A SINGLE ROW PER WP:एफ.१ CONSENSUS. SEE TALK PAGE --&gt;
|-
|{{flagicon|AUT}} [[अ‍ॅस्टन मार्टिन]] रेड बुल रेसिंग
!|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
|रेड बुल रेसिंग आर.बी.१६&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsportweek.com/news/id/25663|title=रेड बुल ahead of schedule with 'great concept' for २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ डिसेंबर २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219152632/https://www.motorsportweek.com/news/id/25663|archive-date=१९ डिसेंबर २०१९|}}&lt;/ref&gt;
|होंडा आर.ए.६२०एच.
| align=&quot;center&quot;|२३&lt;br&gt;३३
|{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]&lt;br&gt;{{flagicon|NLD}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|FRA}} रेनॉल्ट डि.पी.वर्ल्ड् एफ.१ संघ&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.speedcafe.com/2020/03/11/renault-unveils-2020-race-livery-in-albert-park/|title=Renault unveils २०२० race livery in Albert Park|दिनांक=११ मार्च २०२०|प्रकाशक=स्पिड कॅफे डॉट कॉम|archive-url=https://web.archive.org/web/20200322142533/https://www.speedcafe.com/2020/03/11/renault-unveils-2020-race-livery-in-albert-park/|archive-date=२२ मार्च २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ मार्च २०२०|}}&lt;/ref&gt;
!|[[रेनोल्ट एफ१]]
|रेनोल्ट आर.एस.२०&lt;ref name=&quot;:२&quot;/&gt;
|रेनोल्ट ई-टेक २०&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.renaultsport.com/-formula-1-car-.html#techspecs-engine-modale|title=फॉर्म्युला वन - Car|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ फेब्रुवारी २०२०|प्रकाशक=renaultsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180302164742/https://www.renaultsport.com/-formula-1-car-.html#techspecs-engine-modale|archive-date=२ मार्च २०१८|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|३&lt;br&gt;३१
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]&lt;br&gt;{{flagicon|FRA}} [[एस्टेबन ओकन]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|GBR}} विलियम्स रेसींग&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.williams-could-sell-f1-team-as-board-announces-gbp13m-loss-in-2019-and-split.455wGjds3WOQf7gdSuqJRf.html |title=विलियम्स could sell एफ.१ team as board announces GBP१३m loss in २०१९ and split from title sponsor |प्रकाशक=एफ.१  |दिनांक=२९ मे २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२९ मे २०२० |archive-date=३० मे २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530030337/https://www.formula1.com/en/latest/article.williams-could-sell-f1-team-as-board-announces-gbp13m-loss-in-2019-and-split.455wGjds3WOQf7gdSuqJRf.html |}}&lt;/ref&gt;{{efn|entered pre-season testing as &quot;ROKiT विलियम्स रेसींग&quot;.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://corp.फॉर्म्युला वन डॉट कॉम/formula-1-pre-season-testing-media-information/|title=फॉर्म्युला वन Pre-Season Testing - Media Information|प्रकाशक=एफ.१|दिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ जुलै २०२४|6=}}{{मृत दुवा|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;}}
!|[[विलियम्स एफ१]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|विलियम्स एफ.डब्ल्यु.४३&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.williamsf1.com/racing/news/2020/01/rokit-williams-racing-announces-new-partnership-with-lavazza|title=ROKiT विलियम्स रेसींग Announces New Partnership with Lavazza |प्रकाशक=विलियम्स रेसींग |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ जानेवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113065621/https://www.williamsf1.com/racing/news/2020/01/rokit-williams-racing-announces-new-partnership-with-lavazza|archive-date=१३ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|{{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.११&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |title=विलियम्स extends मर्सिडीज-बेंझ एफ.१ power unit deal through २०२५ |दुवा=https://motorsportweek.com/news/id/24415 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ सप्टेंबर २०१९ |प्रकाशक=motorsportweek.com |प्रकाशक=Motorsport Media Services Ltd |दिनांक=१३ सप्टेंबर २०१९ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190921211835/https://motorsportweek.com/news/id/24415 |archive-date=२१ सप्टेंबर २०१९ |}}&lt;/ref&gt;}}
| align=&quot;center&quot;|६&lt;br&gt;६३&lt;br&gt;८९
|{{flagicon|CAN}} [[निकोलस लतीफी]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}} [[जॅक एटकेन]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;१-१५, १७&lt;br/&gt;१६
|-class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;9&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; |'''संदर्भ:&lt;ref name=&quot;:२&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |title=२०२० FIA फॉर्म्युला वन हंगाम - पात्रता फेरी निकाल |दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/entry-list-2020 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ फेब्रुवारी २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१९ फेब्रुवारी २०२० |archive-date=१७ फेब्रुवारी २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200217142410/https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/entry-list-2020 |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;&gt;Official entry lists:
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20ऑस्ट्रियाn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716164205/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20ऑस्ट्रियाn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |archive-date=१६ जुलै २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20श्टायरमार्कn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० स्टायरियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=९ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200719202841/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20श्टायरमार्कn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |archive-date=१९ जुलै २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Hungarian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० हंगेरियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१६ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जुलै २०२० |archive-date=१६ जुलै २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716164453/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Hungarian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३० जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807201218/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |archive-date=७ ऑगस्ट २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Revised%20Entry%20List.pdf |title=२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री - Revised पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३१ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807201249/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Revised%20Entry%20List.pdf |archive-date=७ ऑगस्ट २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३१ जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/70TH%20Anniversary%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=६ ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ ऑगस्ट २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913030042/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/70TH%20Anniversary%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Spanish%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१३ ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ ऑगस्ट २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913031940/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Spanish%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20बेल्जियम%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० बेल्जियम ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२७ ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ ऑगस्ट २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913024658/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20बेल्जियम%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Italian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० इटालियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३ सप्टेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ सप्टेंबर २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913033450/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Italian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Tuscan%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० टस्कन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१० सप्टेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० सप्टेंबर २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913035924/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Tuscan%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20रशियन%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० रशियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२४ सप्टेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ सप्टेंबर २०२० |archive-date=२७ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027033539/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20रशियन%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० आयफेल ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=८ ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२६ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026160017/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Decision%20-%20चालक%20change%20request%20car%2018.pdf |title=२०२० आयफेल ग्रांप्री - Decision - चालक change request car १८ |दिनांक=१० ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२० |archive-date=४ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204194156/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Decision%20-%20चालक%20change%20request%20car%2018.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20पोर्तुगीज%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२२ ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२६ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026174828/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20पोर्तुगीज%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Emilia%20Romagna%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३० ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२ नोव्हेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201102214447/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Emilia%20Romagna%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20तुर्की%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० तुर्की ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२० |archive-date=१७ नोव्हेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117064055/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20तुर्की%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Bahrain%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० बहरैन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२६ नोव्हेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२६ नोव्हेंबर २०२० |archive-date=४ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204201342/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Bahrain%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20साखिर%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० साखिर ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३ डिसेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ डिसेंबर २०२० |archive-date=३ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201203192938/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20साखिर%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Abu%20Dhabi%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० अबु धाबी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१० डिसेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० डिसेंबर २०२० |archive-date=३ जुलै २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210703165211/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Abu%20Dhabi%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}&lt;/ref&gt;'''
|}


=== सराव चालक ===
हंगामभर, चार चालकांनी सराव किंवा तिसऱ्या चालकाच्या भूमिकेत फ्री प्रॅक्टिस सत्रात सहभाग घेतला. [[जॅक एटकेन]] आणि [[रॉय निसानी]] यांनी अनुक्रमे एक आणि तीन ग्रांप्रीसाठी [[विलियम्स एफ१]] साठी चालवले, [[रोबेर्ट कुबिचा]] ने [[आल्फा रोमियो रेसिंग]] साठी पाच ग्रांप्रीमध्ये आणि [[मिक शूमाकर]] ने [[हास एफ.१ संघ]] साठी एका ग्रांप्रीमध्ये सहभाग घेतला.&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;/&gt;

शूमाकर आणि [[कॅलम इलोट]] यांना [[२०२० आइफेल ग्रांप्री]]च्या पहिल्या सराव सत्रात [[आल्फा रोमियो रेसिंग]] आणि हास साठी धावण्याची संधी मिळाली होती,&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;/&gt; परंतु खराब हवामानामुळे ते सत्र रद्द करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.bad-weather-at-the-nurburgring-prevents-any-running-in-first-practice-for.5HhZ8X5TxXWDJ148LI8lR3.html|अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ ऑक्टोबर २०२०|दिनांक=९ ऑक्टोबर २०२०|प्रकाशक=एफ.१|archive-date=११ जानेवारी २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210111062009/https://www.formula1.com/en/latest/article.bad-weather-at-the-nurburgring-prevents-any-running-in-first-practice-for.5HhZ8X5TxXWDJ148LI8lR3.html|}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
|+ {{nowrap|२०२० हंगामातील फ्री प्रॅक्टिस सत्रात सहभागी झालेले चालक}}
!scope=&quot;col&quot;| कारनिर्माते
!scope=&quot;col&quot;|क्र.
!scope=&quot;col&quot;|चालक
!फेऱ्या
|-
!nowrap |[[आल्फा रोमियो रेसिंग]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|८८&lt;br&gt;३७
| {{flagicon|Poland}}[[रोबेर्ट कुबिचा]]&lt;br&gt;{{flagicon|जर्मनी}}[[मिक शूमाकर]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|२-३, ५, १५, १७&lt;br/&gt;११
|-
![[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|५०
| {{nowrap|{{flagicon|Great Britain}}[[कॅलम इलोट]]}}&lt;br&gt;{{flagicon|जर्मनी}}[[मिक शूमाकर]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|११&lt;br/&gt;१७
|-
![[विलियम्स एफ१]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|४०
| {{flagicon|Great Britain}}[[जॅक एटकेन]]&lt;br&gt;{{flagicon|Israel}}[[रॉय निसानी]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|२&lt;br&gt;६, ८, १५
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; |'''संदर्भ:&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;/&gt;'''
|}

=== संघातील बदल ===
* [[रेड बुल]], जो [[रेड बुल रेसिंग]] आणि [[स्कुदेरिआ टोरो रोसो]] या दोन्ही संघांचा पालक समूह आहे, त्यांनी टोरो रोसोचे नाव बदलून &quot;[[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]]&quot; असे ठेवले. संघ 
* '''अल्फाटौरी''' या कारनिर्माते नावाने स्पर्धा करतो.&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; हे नाव रेड बुलच्या [[अल्फाटौरी (फॅशन ब्रँड)|अल्फाटौरी फॅशन ब्रँड]]वरून घेतले आहे.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/146617/toro-rosso-name-change-for-2020-approved|title=टोरो रोसोचे नाव बदलण्यास २०२० फॉर्म्युला वन हंगामासाठी मंजुरी|first=Scott|last=Mitchell|work=[[Autosport]].com|publisher=[[Motorsport Network]]|date=१६ ऑक्टोबर २०१९|access-date=१६ ऑक्टोबर २०१९|url-access=limited|archive-url=https://web.archive.org/web/20191016120054/https://www.autosport.com/f1/news/146617/toro-rosso-name-change-for-2020-approved|archive-date=१६ ऑक्टोबर २०१९|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== चालक बदल ===
* एका वर्षाच्या अनुपस्थितीनंतर, [[एस्टेबन ओकॉन]] यांनी [[रेनॉल्ट फॉर्म्युला वन|रेनॉल्ट]]सोबत करार करून फॉर्म्युला वनमध्ये पुनरागमन केले, त्यांनी [[निको हल्केनबर्ग]] यांची जागा घेतली.&lt;ref name=&quot;ocon&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.renaultsport.com/esteban-ocon-joins-renault-f1-team.html|title=एस्टेबन ओकॉन रेनॉल्ट एफ.१ संघात सामील|date=२९ ऑगस्ट २०१९|access-date=२९ ऑगस्ट २०१९|work=renaultsport.com|publisher=[[रेनॉल्ट फॉर्म्युला वन|रेनॉल्ट स्पोर्ट]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190829121216/https://www.renaultsport.com/esteban-ocon-joins-renault-f1-team.html|archive-date=२९ ऑगस्ट २०१९|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[रोबेर्ट कुबिचा]] यांनी [[विलियम्स ग्रांप्री इंजिनिअरिंग|विलियम्स]] संघ सोडला आणि [[आल्फा रोमियो रेसिंग]]मध्ये राखीव चालक म्हणून सामील झाले.&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;
* [[निकोलस लतीफी]], [[२०१९ फॉर्म्युला २ अजिंक्यपद]] उपविजेता, यांनी विलियम्स संघात कुबिचा यांची जागा घेतली.&lt;ref name=&quot;Latifi&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.latifi-to-williams-for-2020-f2-racer-replaces-kubica.3GkU6EaImKmzKt6qZU0eiF.html|title=२०२०साठी विलियम्समध्ये लतीफी: एफ२ चालक कुबिचाची जागा घेईल|date=२८ नोव्हेंबर २०१९|website=F1|access-date=२८ नोव्हेंबर २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128091835/https://www.formula1.com/en/latest/article.latifi-to-williams-for-2020-f2-racer-replaces-kubica.3GkU6EaImKmzKt6qZU0eiF.html|archive-date=२८ नोव्हेंबर २०१९|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kubica&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/146094/kubica-announces-williams-exit-after-2019|title=रोबेर्ट कुबिचा यांनी २०१९ हंगामानंतर विलियम्समधून एक्झिट जाहीर केली|last=कूपर|first=आदम|date=१९ सप्टेंबर २०१९|work=[[Autosport]].com|access-date=१९ सप्टेंबर २०१९|url-access=limited|archive-url=https://web.archive.org/web/20190919194502/https://www.autosport.com/f1/news/146094/kubica-announces-williams-exit-after-2019|archive-date=१९ सप्टेंबर २०१९}}&lt;/ref&gt;

=== हंगामातील बदल ===
[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री]] सप्ताहांताच्या एक दिवस आधी, [[रेसिंग पॉइंट एफ.१ संघ|रेसिंग पॉइंट]] चालक [[सर्गिओ पेरेझ]] यांचा [[कोविड-१९]] चा चाचणी अहवाल पॉझिटिव्ह आला आणि त्यांना शर्यतीसाठी अपात्र ठरवण्यात आले.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=सर्गिओ पेरेझ कोविड-१९ च्या पॉझिटिव्ह चाचणीमुळे ब्रिटिश ग्रांप्रीमधून बाहेर|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-ruled-out-of-british-grand-prix-after-testing-positive-for.4MLhBq01mPizIDrg3jrWXJ.html|access-date=३० जुलै २०२०|website=एफ.१|date=३० जुलै २०२०|archive-date=३० जुलै २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200730191519/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-ruled-out-of-british-grand-prix-after-testing-positive-for.4MLhBq01mPizIDrg3jrWXJ.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[पब्लिक हेल्थ इंग्लंड]] कडून स्पष्टीकरण मिळवल्यानंतर, रेसिंग पॉइंटने सांगितले की पेरेझने पुढच्या आठवड्यातील [[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]] मध्ये कोरोना नकारात्मक आल्यास तो शर्यत करू शकेल.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=रेसिंग पॉइंट म्हणते सर्गिओ पेरेझ ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री मध्ये नेगेटिव्ह टेस्ट आल्यास शर्यत करेल|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.racing-point-say-perez-will-race-in-70th-anniversary-gp-pending-negative.6xIByUDrMKDb41z3LfkHYy.html|access-date=७ ऑगस्ट २०२०|website=एफ.१|date=६ ऑगस्ट २०२०|archive-date=७ ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807224548/https://www.formula1.com/en/latest/article.racing-point-say-perez-will-race-in-70th-anniversary-gp-pending-negative.6xIByUDrMKDb41z3LfkHYy.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; दुसरी चाचणी देखील पॉझिटिव्ह आल्याने पेरेझ ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री मधून देखील बाहेर पडला. या दोन्ही शर्यतींसाठी त्यांची जागा [[निको हल्केनबर्ग]] ने घेतली, ज्यांनी यापूर्वी संघाच्या पूर्वीच्या [[फोर्स इंडिया]] या नावाने {{F1|२०१२}}, आणि {{F1|२०१४}} ते {{F1|२०१६}} दरम्यान शर्यत केली होती, आणि शेवटचे एफ.१ शर्यत [[२०१९ अबु धाबी ग्रांप्री]] मध्ये केली होती.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=रेन्केन |first1=डायटर |last2=कोलंटाइन |first2=कीथ |title=अधिकृत: रेसिंग पॉइंटने पेरेझच्या जागी ब्रिटिश ग्रांप्री साठी 'सुपर सब' हल्केनबर्गची निवड केली|url=https://www.racefans.net/2020/07/31/official-racing-point-name-hulkenberg-as-perezs-replacement-for-british-grand-prix/ |website=RaceFans |date=३१ जुलै २०२० |access-date=३१ जुलै २०२० |archive-date=१८ ऑक्टोबर २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211018103922/https://www.racefans.net/2020/07/31/official-racing-point-name-hulkenberg-as-perezs-replacement-for-british-grand-prix/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.confirmed-hulkenberg-to-stand-in-for-perez-at-racing-point-at-70th.2YNIHBSSTSPV4B83hsC5vN.html|title=हल्केनबर्ग ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री साठी रेसिंग पॉइंटमध्ये पेरेझच्या जागी|date=७ ऑगस्ट २०२०|website=एफ.१|access-date=७ ऑगस्ट २०२०|archive-date=७ ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807101203/https://www.formula1.com/en/latest/article.confirmed-hulkenberg-to-stand-in-for-perez-at-racing-point-at-70th.2YNIHBSSTSPV4B83hsC5vN.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री]] च्या आठवड्याआधी पेरेझचा कोरोना अहवाल निगेटिव्ह आला आणि [[एफआयए]] कडून परवानगी मिळाल्यावर त्यांनी पुन्हा शर्यत केली.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=सर्गिओ पेरेझ स्पॅनिश ग्रांप्री साठी पुन्हा शर्यतीस पात्र|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-will-compete-in-spanish-gp-weekend-after-testing-negative-for.5xCHxe9XrVYLTPR9pAio7k.html|access-date=१३ ऑगस्ट २०२०|website=एफ.१|archive-date=१७ ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200817110853/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-will-compete-in-spanish-gp-weekend-after-testing-negative-for.5xCHxe9XrVYLTPR9pAio7k.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; पेरेझचे रेसिंग पॉइंट सहकारी [[लान्स स्ट्रोल]] [[२०२० आयफेल ग्रांप्री]]च्या दिवशी आजारी वाटल्याने कोरोना पॉझिटिव्ह आले. हल्केनबर्गने पुन्हा संघासाठी शर्यत केली.&lt;ref&gt;{{cite web |last=स्मिथ |first=ल्यूक |title=हल्केनबर्गने आयफेल ग्रांप्री मध्ये आजारी असलेल्या स्ट्रोलच्या जागी शर्यत केली|url=https://www.autosport.com/f1/news/152694/hulkenberg-to-replace-unwell-stroll-at-f1-eifel-gp |website=[[Autosport]] |publisher=[[Motorsport Network]] |access-date=१० ऑक्टोबर २०२० |archive-date=१२ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201212040106/https://www.autosport.com/f1/news/152694/hulkenberg-to-replace-unwell-stroll-at-f1-eifel-gp |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Stroll&quot;/&gt;

[[रोमन ग्रोसजीन]] यांच्या [[२०२० बहरैन ग्रांप्री]] मधील अपघातानंतर त्यांच्या हातांना भाजले गेले, म्हणून [[हास एफ.१ संघ|हास]] ने त्यांच्या चाचणी चालक [[पिएट्रो फिट्टीपल्डी]] ला [[२०२० साखिर ग्रांप्री]] साठी पदार्पणाची संधी दिली.&lt;ref&gt;{{cite web |title=हास एफ.१ संघाने साखिर ग्रांप्री साठी फिट्टीपल्डीची घोषणा केली|url=https://www.haasf1team.com/news/haas-f1-team-confirms-fittipaldi-sakhir-grand-prix |publisher=[[हास एफ.१ संघ]] |access-date=३० नोव्हेंबर २०२० |archive-date=३० नोव्हेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130110156/https://www.haasf1team.com/news/haas-f1-team-confirms-fittipaldi-sakhir-grand-prix |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ग्रोसजीनने [[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री]] ही शर्यत देखील चुकवली, त्यामुळे फिट्टीपल्डी पुन्हा संघासाठी शर्यत केली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-grosjean-announces-he-will-miss-abu-dhabi-gp-to-focus-on-recovery.hO85GVQ5eU3927lFFAM5W.html|title=ग्रोसजीनने सांगितले की तो अबु धाबी ग्रांप्री साठी अनुपस्थित राहील, आणि त्याचे हास कारकिर्द संपेल|website=एफ.१|date=६ डिसेंबर २०२०|access-date=६ डिसेंबर २०२०|archive-date=१९ डिसेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201219140903/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-grosjean-announces-he-will-miss-abu-dhabi-gp-to-focus-on-recovery.hO85GVQ5eU3927lFFAM5W.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[लुइस हॅमिल्टन]] [[२०२० साखिर ग्रांप्री]]च्या आधी कोरोना पॉझिटिव्ह आल्याने त्यांना शर्यतीतून बाहेर पडावे लागले.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/153866/hamilton-to-miss-sakhir-gp-after-positive-covid19-test|title=हॅमिल्टन कोविड-१९ पॉझिटिव्हमुळे साखिर ग्रांप्रीमध्ये अनुपस्थित|work=[[Autosport]]|last=कूपर|first=आदम|date=१ डिसेंबर २०२०|access-date=१ डिसेंबर २०२०|archive-date=१ डिसेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201073312/https://www.autosport.com/f1/news/153866/hamilton-to-miss-sakhir-gp-after-positive-covid19-test|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=मर्सिडीज-एएमजी पेट्रोनास एफ.१ संघाची घोषणा|url=https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-sakhir-grand-prix/mercedes-amg-f1-team-announcement/ |publisher=[[मर्सिडीज-बेंझ फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज-एएमजी पेट्रोनास एफ.१ संघ]] |access-date=१ डिसेंबर २०२० |archive-date=६ फेब्रुवारी २०२३ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206060715/https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-sakhir-grand-prix/mercedes-amg-f1-team-announcement/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; त्यांच्या जागी [[जॉर्ज रसल]] ने मर्सिडीजसाठी शर्यत केली, आणि [[जॅक एटकेन]] ने रसलच्या जागी [[विलियम्स]] संघात पदार्पण केले.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=२ डिसेंबर २०२०|title=जॉर्ज रसल साखिर ग्रांप्री साठी मर्सिडीजमध्ये हॅमिल्टनच्या जागी|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-george-russell-to-replace-hamilton-at-mercedes-for-sakhir-grand.5vMOKRppSzFMz7RZzdzmxs.html|access-date=२ डिसेंबर २०२०|website=एफ.१|archive-date=२ डिसेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202070841/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-george-russell-to-replace-hamilton-at-mercedes-for-sakhir-grand.5vMOKRppSzFMz7RZzdzmxs.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/153890/russell-joins-mercedes-for-sakhir-gp|url-access=limited|date=२ डिसेंबर २०२०|access-date=२ डिसेंबर २०२०|work=[[Autosport]]|title=रसल साखिर ग्रांप्री साठी मर्सिडीजमध्ये, एटकेनचे विलियम्समध्ये पदार्पण|last=स्मिथ|first=ल्यूक|archive-date=२२ जानेवारी २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122012945/https://www.autosport.com/f1/news/153890/russell-joins-mercedes-for-sakhir-gp|url-status=live}}&lt;/ref&gt; हॅमिल्टनने [[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री]] मध्ये पुन्हा मर्सिडीजसाठी शर्यत केली, कारण त्यांच्या कोरोना चाचणीचा अहवाल निगेटिव्ह आला होता, आणि रसल पुन्हा विलियम्सकडे परतला.&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-to-make-mercedes-return-in-abu-dhabi-after-testing-covid-negative.6crMz5aWmfElFkpMdTpLwL.html| title=हॅमिल्टन कोविड निगेटिव्ह आल्यानंतर अबु धाबी ग्रांप्री मध्ये पुन्हा मर्सिडीजमध्ये, रसल परत विलियम्सकडे| website=formula1.com| date=१० डिसेंबर २०२०| access-date=१० डिसेंबर २०२०| archive-date=१० डिसेंबर २०२०| archive-url=https://web.archive.org/web/20201210174506/https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-to-make-mercedes-return-in-abu-dhabi-after-testing-covid-negative.6crMz5aWmfElFkpMdTpLwL.html| url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==हंगामाचे वेळपत्रक==
[[एफ.आय.ए]] संघटनेने २०२० फॉर्म्युला वन हंगामाचे वेळपत्रक [[नोव्हेंबर १०]], [[इ.स. २०२०]] रोजी जाहीर केला. 
२२ ग्रांप्री मूळतः २०२० वर्ल्ड चॅम्पियनशिपसाठी नियोजित होत्या.&lt;ref name=&quot;original&quot;/&gt; मात्र [[कोव्हिड-१९ महामारी]]मुळे अनेक शर्यती रद्द किंवा पुढे ढकलण्यात आल्या. नव्याने ठरवलेल्या कॅलेंडरमध्ये १७ ग्रांप्री होत्या—मूळ २०२० कॅलेंडरमधील नऊ आणि आणखी आठ ग्रांप्री—तर उर्वरित तेरा मूळ २०२० शर्यती रद्द झाल्या. त्यामुळे हंगामाची सुरुवात [[ऑस्ट्रिया]] येथे दोन शर्यतींनी झाली, आणि नंतरच्या हंगामात [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]] तसेच [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे प्रत्येकी दोन शर्यती झाल्या. प्रत्येक शर्यतीमध्ये किमान फेऱ्या असतात, ज्या एकूण अंतर {{cvt|३०५|km|१}} पेक्षा जास्त कापतात. क्रीडा नियमांनुसार, हंगामाला अजिंक्यपद म्हणून मान्यता मिळवण्यासाठी किमान आठ शर्यती होणे आवश्यक आहे.&lt;ref name=&quot;wc minimum&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दिनांक=१९ जून २०२०|title=२०२० फॉर्म्युला वन Sporting Regulations|दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/2020_formula_1_sporting_regulations_-_iss_9_-_2020-06-19_0.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20200712054833/https://www.fia.com/sites/default/files/2020_formula_1_sporting_regulations_-_iss_9_-_2020-06-19_0.pdf|archive-date=१२ जुलै २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ जुलै २०२०|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|page=३१|}}&lt;/ref&gt;{{refn|group=टीप|FIA च्या आंतरराष्ट्रीय क्रीडा संहितेनुसार, कोणत्याही हंगामाला वर्ल्ड चॅम्पियनशिप म्हणून मान्यता मिळवण्यासाठी तीन खंडांमध्ये शर्यती होणे आवश्यक असते. हंगाम अधिकृतपणे पूर्ण झाल्याची खात्री करण्यासाठी FIA ने आंतरराष्ट्रीय क्रीडा संहितेतील तीन खंडांत शर्यती होण्याची अट शिथिल केली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/148887/how-many-races-does-f1-need-to-declare-a-season |title=How many races does फॉर्म्युला वन need to declare a season? |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ जून २०२० | archive-date=४ जून २०२० | archive-url=https://web.archive.org/web/20200604212101/https://www.autosport.com/f1/news/148887/how-many-races-does-f1-need-to-declare-a-season |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/149786/brawn-european-calendar-counts-as-world-championship|title=एफ.१ News: युरोपियन calendar would count as world championship, says Brawn|प्रकाशक=autosport.com|प्रकाशक=Motorsport Network|दिनांक=४ जून २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जून २०२०|archive-date=४ जून २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604222922/https://www.autosport.com/f1/news/149786/brawn-european-calendar-counts-as-world-championship|}}&lt;/ref&gt;}} परिणामी, रद्द आणि बदलांमुळे, २००९ [[२००९ फॉर्म्युला वन हंगाम|हंगाम]]नंतर प्रथमच उत्तर अमेरिकेत कोणतीही फेरी झाली नाही.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;| फेरी  
!rowspan=&quot;2&quot;| अधिक्रुत रेस नाव 
!rowspan=&quot;2&quot;| [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]]
!rowspan=&quot;2&quot;| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]]
!rowspan=&quot;2&quot;| शहर 
!rowspan=&quot;2&quot;| तारिख 
!colspan=&quot;2&quot;| वेळ 
|-
! [[प्रमाणवेळ|स्थानिय]]
! [[ग्रीनविच प्रमाणवेळ|GMT]]
|-
!१
|
|[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]]
|[[स्पीलबर्ग]]
|५ जुलै
|-
!२
|
|[[स्टायरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]]
|[[स्पीलबर्ग]]
|१२ जुलै
|-
!३
|
|[[हंगेरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|HUN}} [[हंगरोरिंग]]
|[[मोग्योरोद]]
|१९ जुलै{{refn|group=टीप|हंगेरियन ग्रांप्री मुळात २ ऑगस्ट रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला आणि ब्रिटिश ग्रांप्रीच्या तारखेवर घेण्यात आली.}}
|-
!४
|
|[[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|GBR}} [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]]
| rowspan=&quot;2&quot;|[[सिल्वेरस्टोन]]
|२ ऑगस्ट{{refn|group=टीप|ब्रिटिश ग्रांप्री मुळात १९ जुलै रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला आणि हंगेरियन ग्रांप्रीच्या तारखेवर घेण्यात आली.}}
|-
!५
|
| nowrap|[[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]]
|९ ऑगस्ट
|-
!६
|
|[[स्पॅनिश ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|ESP}} [[सर्किट डी बार्सिलोना-काटलुन्या]]
|[[मॉन्टमेलो]]
|१६ ऑगस्ट{{refn|group=टीप|स्पॅनिश ग्रांप्री मुळात १० मे रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला.}}
|-
!७
|
|[[बेल्जियम ग्रांप्री]]
|{{flagicon|BEL}} [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]]
|[[बेल्जियम]]
|३० ऑगस्ट
|-
!८
|
|[[इटालियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|ITA}} [[अटोड्रोमो नझिओनल डी मोंझा]]
| [[मोंझा]]
|६ सप्टेंबर
|-
!९
|
|[[टस्कन ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|ITA}} [[अटोड्रोमो इंटरनाझिओनाले डेल म्युजेलो]]
|{{Nowrap|[[स्कारपेरिया ए सान पिएरो]]}}
|१३ सप्टेंबर
|-
!१०
|
|[[रशियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|RUS}} [[सोची ऑतोद्रोम]]
|[[सोत्शी]]
|२७ सप्टेंबर
|-
!११
|
|[[आयफेल ग्रांप्री]]
|{{flagicon|DEU}} [[नुर्बुर्गरिंग]]
|[[नुर्बुर्ग]]
|११ ऑक्टोबर
|-
!१२
|
|[[पोर्तुगीज ग्रांप्री]]
|{{flagicon|POR}} [[अटोड्रोमो इंटरनॅशनल दो अल्गार्वे]]
|[[पोर्टीमाओ]]
|२५ ऑक्टोबर
|-
!१३
|
|[[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]
|{{flagicon|ITA}} [[अटोड्रोमो इंटरनाझिनोल एन्झो ई डिनो फेरारी]]
|[[इमोला]]
|१ नोव्हेंबर
|-
!१४
|
|[[तुर्की ग्रांप्री]]
|{{flagicon|TUR}} [[इस्तंबूल पार्क]]
|[[टुझला, इस्तांबुल|टुझला]]
|१५ नोव्हेंबर
|-
!१५
|
|[[बहरैन ग्रांप्री]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|BHR}} [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[साखिर]]{{refn|group=टीप|बहरैन ग्रांप्री पारंपारिक &quot;ग्रांप्री सर्किट&quot; लेआउटवर झाली, तर साखिर ग्रांप्री वेगळ्या &quot;आउटर सर्किट&quot; लेआउटवर झाली.}}
|{{nowrap|२९ नोव्हेंबर}}{{refn|group=टीप|बहरैन ग्रांप्री मुळात २२ मार्च रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला आणि अबु धाबी ग्रांप्रीच्या तारखेवर घेण्यात आली.}}
|-
!१६
|
|[[साखिर ग्रांप्री]]
|६ डिसेंबर
|-
!१७
|
|[[अबु धाबी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|UAE}} [[यास मरिना सर्किट]]
| [[अबु धाबी]]
|{{nowrap|१३ डिसेंबर}}{{refn|group=टीप|अबु धाबी ग्रांप्री मुळात २९ नोव्हेंबर रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला.}}
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;8&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; align=&quot;bottom&quot; |'''संदर्भ:'''&lt;ref name=&quot;New calendar&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.एफ.1-confirms-first-8-races-of-revised-2020-calendar-starting-with-austria.36X98qZnFFhNxQ8O2WdCON.html|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ जून २०२० |प्रकाशक=एफ.१ |archive-date=९ जून २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609102620/https://www.formula1.com/en/latest/article.एफ.1-confirms-first-8-races-of-revised-2020-calendar-starting-with-austria.36X98qZnFFhNxQ8O2WdCON.html|}}&lt;/ref&gt;
|}


===रद्द झालेल्या ग्रांप्री===
खालील फेऱ्या मूळ कॅलेंडरमध्ये [[World Motor Sport Council]] यांनी प्रकाशित केल्या होत्या, परंतु COVID-19 महामारीमुळे रद्द करण्यात आल्या:

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
![[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]]
!scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot;| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]]
!nowrap|नियोजित दिनांक
|-
|[[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUS}} [[आल्बर्ट पार्क सर्किट]], [[मेलबर्न]]
|१५ मार्च
|-
|nowrap|[[व्हियेतनामी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|VIE}} [[हनोई सर्किट]], [[हनोई]]
|५ एप्रिल
|-
|[[चिनी ग्रांप्री]]
| nowrap |{{flagicon|CHN}} [[शांघाय आंतरराष्ट्रीय सर्किट]], [[शांघाय]]
|१९ एप्रिल
|-
|[[डच ग्रांप्री]]
|{{flagicon|NLD}} [[सर्किट झॉन्डवुर्ट]], [[झॉन्डवुर्ट]]
|३ मे
|-
|[[मोनॅको ग्रांप्री]]
|{{flagicon|MCO}} [[सर्किट डी मोनॅको]], [[मॉन्टे कार्लो]]
|२४ मे
|-
|[[अझरबैजान ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AZE}} [[बाकु सिटी सर्किट]], [[बाकु]]
|७ जून
|-
|[[कॅनेडियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|CAN}} [[सर्किट गिलेस व्हिलनव्ह]], [[माँत्रियाल]]
|१४ जून
|-
|[[फ्रेंच ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FRA}} [[सर्किट पॉल रिकार्ड]], [[ले कास्टेललेट]]
|२८ जून
|-
|[[सिंगापूर ग्रांप्री]]
|{{flagicon|SIN}} [[मरीना बे स्ट्रीट सर्किट]], [[सिंगापूर]]
|२० सप्टेंबर
|-
|[[जपानी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|JPN}} [[सुझुका आंतरराष्ट्रीय रेसिंग कोर्स]], [[सुझुका, सुझुका]]
|११ ऑक्टोबर
|-
| nowrap |[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]]
|{{flagicon|USA}} [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]], [[ऑस्टिन]]
|२५ ऑक्टोबर
|-
|[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]]
|{{nowrap|{{flagicon|MEX}} [[अटोड्रोमो हर्मानोस रॉड्रिगेझ]], [[मेक्सिको शहर]]}}
|१ नोव्हेंबर
|-
|[[ब्राझिलियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|BRA}} [[अटोड्रोम जोस कार्लोस पेस]], [[साओ पाउलो]]
|१५ नोव्हेंबर
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; align=&quot;bottom&quot; |'''स्रोतः'''&lt;ref name=&quot;ausTBA&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/148667/australian-gp-could-still-be-rescheduled|title=Australian GP organisers seek to reschedule F1 race|date=14 March 2020|website=Autosport.com|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200323132345/https://www.autosport.com/f1/news/148667/australian-gp-could-still-be-rescheduled|archive-date=23 March 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BAHVIE&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.bahrain-and-vietnam-grands-prix-postponed.6M04wEKPBevqVc6Mg2kfgH.html|title=Bahrain and Vietnam Grands Prix postponed|website=F1|date=13 March 2020|access-date=14 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200315034259/https://www.formula1.com/en/latest/article.bahrain-and-vietnam-grands-prix-postponed.6M04wEKPBevqVc6Mg2kfgH.html|archive-date=15 March 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CHN postponed&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.chinese-grand-prix-postponed-due-to-coronavirus-outbreak.3g2y5Ngyrk1MbNxQB9hj4s.html|title=2020 F1 Chinese Grand Prix postponed due to novel coronavirus outbreak|date=12 February 2020|website=F1|publisher=Formula One World Championship Limited|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200212184109/https://www.formula1.com/en/latest/article.chinese-grand-prix-postponed-due-to-coronavirus-outbreak.3g2y5Ngyrk1MbNxQB9hj4s.html|archive-date=12 February 2020|access-date=12 February 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NEDMONESP&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.dutch-spanish-and-monaco-grands-prix-postponed.5CggooJeHoDchKkFehkrkY.html|title=Dutch and Spanish Grands Prix postponed, Monaco cancelled|website=F1|date=19 March 2020|access-date=22 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200319155814/https://www.formula1.com/en/latest/article.dutch-spanish-and-monaco-grands-prix-postponed.5CggooJeHoDchKkFehkrkY.html|archive-date=19 March 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CAN postponed&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.canadian-grand-prix-organisers-announce-postponement-of-2020-race.7rkpGKnxnRQVe6uPcZSRbP.html|title=Canadian Grand Prix organisers announce postponement of 2020 race|website=F1|date=7 April 2020|access-date=7 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407181830/https://www.formula1.com/en/latest/article.canadian-grand-prix-organisers-announce-postponement-of-2020-race.7rkpGKnxnRQVe6uPcZSRbP.html|archive-date=7 April 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FRA cancelled&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.organisers-confirm-2020-french-grand-prix-will-not-go-ahead.6kEi9Sb68ZPJxlxgsgm4nQ.html|title=Organisers confirm 2020 French Grand Prix will not go ahead|website=F1|date=27 April 2020|access-date=27 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200427141456/https://www.formula1.com/en/latest/article.organisers-confirm-2020-french-grand-prix-will-not-go-ahead.6kEi9Sb68ZPJxlxgsgm4nQ.html|archive-date=27 April 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

=== वेळपत्रकामधील विस्तार आणि बदल ===

== हंगामाचा सारांश ==
===पूर्वहंगाम चाचणी===
=== सुरुवातीच्या फेऱ्या ===
=== मधल्या फेऱ्या ===
=== अंतिम फेऱ्या ===
=== हंगामाचा नंतरचे विश्लेषण ===

==हंगामाचे निकाल==
===ग्रांप्री===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! शर्यत क्र.
! ग्रांप्री
! पोल पोझिशन
! जलद फेरी
! विजेता चालक
! विजेता कारनिर्माता
! माहिती
|-
!१
|{{flagicon|AUT}} [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!२
|{{flagicon|AUT}} [[स्टायरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!३
|{{flagicon|HUN}} [[हंगेरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!४
|{{flagicon|GBR}} [[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!५
|{{Flagicon|GBR}} [[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
|align=center|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!६
|{{flagicon|ESP}} [[स्पॅनिश ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!७
|{{flagicon|BEL}} [[बेल्जियम ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!८
|{{flagicon|ITA}} [[इटालियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|FRA}} [[पियर गॅस्ली]]
|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]] - [[होंडा]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!९
|{{flagicon|ITA}} [[टस्कन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१०
|{{flagicon|RUS}} [[रशियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० रशियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!११
|{{flagicon|DEU}} [[आयफेल ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१२
|{{flagicon|POR}} [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१३
|{{flagicon|ITA}} [[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१४
|{{flagicon|TUR}} [[तुर्की ग्रांप्री]]
|{{flagicon|CAN}} [[लान्स स्ट्रोल]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१५
|{{flagicon|BHR}} [[बहरैन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१६
|{{flagicon|BHR}} [[साखिर ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]
|{{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]
|{{flagicon|GBR}} [[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० साखिर ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१७
|{{flagicon|UAE}} [[अबु धाबी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|माहिती]]
|-class=&quot;sortbottom&quot;
|colspan=&quot;7&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''संदर्भ:&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=फॉर्म्युला वन Results २०२०|दुवा=https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/results/2020|प्रकाशक=Motorsport Stats|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ डिसेंबर २०२१|archive-date=१३ डिसेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213090410/https://motorsportstats.com/series/formula-one/results/2020|}}&lt;/ref&gt;'''
|}

===गुण प्रणाली===
मुख्य शर्यतीत पहिल्या १० वर्गीकृत चालक आणि सर्वात जलद फेरी नोंदवणाऱ्या चालकाला गुण देण्यात आले. स्प्रिन्ट शर्यतीत पहिल्या ८ वर्गीकृत चालकांना खालिल रचना वापरून प्रत्येक शर्यतीत असे गुण देण्यात आले.&lt;ref name=&quot;points regs&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |दिनांक=१९ जुलै २०२२ |title=२०२२ फॉर्म्युला वन sporting regulations |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२२ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |at=Articles ६.४-६.५|archive-date=७ ऑक्टोबर २०२२ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007084259/https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable&quot;
!निकालातील स्थान
|style=&quot;background-color:#ffffbf&quot; align=&quot;center&quot;|'''१ला'''
|style=&quot;background-color:#dfdfdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''२रा'''
|style=&quot;background-color:#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;|'''३रा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''४था'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''५वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''६वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''७वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''८वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''९वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''१०वा'''
|-
!गुण
|style=&quot;background-color:#ffffbf&quot; align=&quot;center&quot;|२५
|style=&quot;background-color:#dfdfdf&quot; align=&quot;center&quot;|१८
|style=&quot;background-color:#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;|१५
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१२
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१०
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|८
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|६
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|४
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|२
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१
|-
!स्प्रिन्ट
| align=&quot;center&quot;| ८
| align=&quot;center&quot;| ७
| align=&quot;center&quot;| ६
| align=&quot;center&quot;| ५
| align=&quot;center&quot;| ४
| align=&quot;center&quot;| ३
| align=&quot;center&quot;| २
| align=&quot;center&quot;| १
| align=&quot;center&quot;| -
| align=&quot;center&quot;| -
|}


===चालक===
{|
|-
|
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%&quot;
!valign=&quot;middle&quot;| स्थान
!valign=&quot;middle&quot;| चालक
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
!१
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| id=&quot;४४&quot; align=&quot;center&quot; | ४४
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|points}}'''
|-
!२
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
| id=&quot;७७&quot; align=&quot;center&quot; | ७७
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|points}}'''
|-
!३
|{{flagicon|NLD}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| id=&quot;१&quot; align=&quot;center&quot; | १
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|points}}'''
|-
!४
|{{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]
| id=&quot;११&quot; align=&quot;center&quot; | ११
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|points}}'''
|-
!५
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]
| id=&quot;३&quot; align=&quot;center&quot; | ३
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|points}}'''
|-
!६
|{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]]
| id=&quot;५५&quot; align=&quot;center&quot; | ५५
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|points}}'''
|-
!७
|{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]
| id=&quot;२३&quot; align=&quot;center&quot; | २३
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|points}}'''
|-
!८
|{{flagicon|MCO}} [[शार्ल लक्लेर]]
| id=&quot;१६&quot; align=&quot;center&quot; | १६
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|points}}'''
|-
!९
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
| id=&quot;४&quot; align=&quot;center&quot; | ४
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|points}}'''
|-
!१०
|{{flagicon|FRA}} [[पियर गॅस्ली]]
| id=&quot;१०&quot; align=&quot;center&quot; | १०
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|points}}'''
|-
!११
|{{flagicon|CAN}} [[लान्स स्ट्रोल]]
| id=&quot;१८&quot; align=&quot;center&quot; | १८
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|points}}'''
|-
!१२
|{{flagicon|FRA}} [[एस्टेबन ओकन]]
| id=&quot;३१&quot; align=&quot;center&quot; | ३१
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|points}}'''
|-
!१३
|{{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| id=&quot;५&quot; align=&quot;center&quot; | ५
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|points}}'''
|-
!१४
|{{flagicon|RUS}} [[डॅनिल क्व्याट]]
| id=&quot;२६&quot; align=&quot;center&quot; | २६
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|points}}'''
|-
!१५
|{{flagicon|DEU}} [[निको हल्केनबर्ग]]
| id=&quot;२७&quot; align=&quot;center&quot; | २७
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|points}}'''
|-
!१६
|{{flagicon|FIN}} [[किमी रायकोन्नेन]]
| id=&quot;७&quot; align=&quot;center&quot; | ७
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|points}}'''
|-
!१७
| nowrap|{{flagicon|ITA}} [[अँटोनियो गियोविन्झी]]
| id=&quot;९९&quot; align=&quot;center&quot; | ९९
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|points}}'''
|-
!१८
|{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]
| id=&quot;६३&quot; align=&quot;center&quot; | ६३
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|points}}'''
|-
!१९
|{{flagicon|FRA}} [[रोमन ग्रोस्जीन]]
| id=&quot;८&quot; align=&quot;center&quot; | ८
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|points}}'''
|-
!२०
|{{flagicon|DNK}} [[केविन मॅग्नुसेन]]
| id=&quot;२०&quot; align=&quot;center&quot; | २०
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|points}}'''
|-
!२१
|{{flagicon|CAN}} [[निकोलस लतीफी]]
| id=&quot;६&quot; align=&quot;center&quot; | ६
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|points}}'''
|-
!२२
|{{flagicon|GBR}} [[जॅक एटकेन]]
| id=&quot;८९&quot; align=&quot;center&quot; | ८९
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|points}}'''
|-
!२३
|{{flagicon|BRA}} [[पिएट्रो फिट्टीपल्डी]]
| id=&quot;५१&quot; align=&quot;center&quot; | ५१
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|points}}'''
|-
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|स्थान
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|चालक
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
! colspan=&quot;31&quot; |संदर्भ:&lt;ref name=&quot;fia classification&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=२०२० Classifications|दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/2020-classifications|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ डिसेंबर २०२०|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|archive-date=१६ नोव्हेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116165110/https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/2020-classifications|}}&lt;/ref&gt;
|}
|valign=&quot;top&quot;|
{{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}}
|}
'''तळटिपा:'''
† चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले.

===कारनिर्माते===
{|
|-
|
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%;&quot;
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|स्थान
!style=&quot;vertical-align:middle;background&quot;| कारनिर्माता
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|१
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#४४|४४]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''५७३'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#७७|७७]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|२
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; nowrap|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
| align=&quot;center&quot; | [[#३३|३३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''३१९'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२३|२३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|३
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[रेनोल्ट एफ१]]
| align=&quot;center&quot; | [[#४|४]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''२०२'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#५५|५५]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|४
|rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; nowrap|{{flagicon|GBR}} [[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] - [[बि.डब्ल्यु.टी. मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#११|११]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|'''१९५ {{efn|name=RP points|[[Racing Point F1 Team|Racing Point]] drivers scored {{sum|{{F1R2020|HUL|points}}|{{F1R2020|PER|points}}|{{F1R2020|STR|points}}}} points, but the constructor was deducted 15 points after a protest from [[Renault in Formula One|Renault]] was upheld regarding the legality of [[Racing Point RP20|their car]].&lt;ref&gt;{{Cite web|date=7 August 2020|title=Racing Point deducted 15 points and fined heavily as Renault protest into car legality upheld|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-racing-point-deducted-15-points-and-fined-heavily-as-renault.7j9tsLSAm7rXnWHxH1Uy9c.html|access-date=7 August 2020|website=F1|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807092858/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-racing-point-deducted-15-points-and-fined-heavily-as-renault.7j9tsLSAm7rXnWHxH1Uy9c.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#१८|१८]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२७|२७]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|५
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|FRA}} [[रेनोल्ट एफ१]]
| align=&quot;center&quot; | [[#३|३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''१८१'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#३१|३१]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|६
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#१६|१६]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''१३१'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#५|५]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|७
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{nowrap|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]] - [[होंडा]]}}
| align=&quot;center&quot; | [[#१०|१०]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''१०७'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२६|२६]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|८
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|CHE}} [[आल्फा रोमियो रेसिंग]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#९९|९९]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''८'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#७|७]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|९
|rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|USA}} [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#८|८]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|'''३'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२०|२०]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ABU}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#५१|५१]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|१०
|rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|GBR}} [[विलियम्स एफ१]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#६३|६३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|'''०'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#६|६]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ABU}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#८९|८९]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ABU}}
|-
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|स्थान
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;| कारनिर्माता
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
| colspan=&quot;29&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; |'''संदर्भ:'''&lt;ref name=&quot;fia classification&quot;/&gt;
|}
|valign=&quot;top&quot;|
{{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}}
|}
† चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले.

== हे सुद्धा पहा ==
# [[फॉर्म्युला वन]]
# [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]]

== संदर्भ ==
{{reflist}}

==तळटीप==
{{reflist|group=टीप}}

== बाह्य दुवे ==
# [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ]

{{२०२० फॉर्म्युला वन हंगाम}}
{{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}}

[[वर्ग:फॉर्म्युला वन हंगाम]]</text>
      <sha1>hs5q2x6icosgb6znchcxnu4bkbqj129</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721750</id>
      <parentid>2721743</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:45:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Koolkrazy</username>
        <id>1591</id>
      </contributor>
      <comment>/* संघ आणि चालक */</comment>
      <origin>2721750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="175521" sha1="t7t8fh4uymiugrq1jiipyjpe6tz5bpb" xml:space="preserve">{{एफ१ हंगाम
| मागील_हंगाम = २०१९
| सद्य_हंगाम = २०२०
| पुढील_हंगाम = २०२१
}}

[[चित्र:Lewis Hamilton 2016 Malaysia 2.jpg|thumb|[[लुइस हॅमिल्टन]], ३४७ गुणांसोबत २०२० फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा विजेता व पहिला क्रमांक.]]
[[चित्र:F12019 Schloss Gabelhofen (20) (cropped).jpg|thumb|[[वालट्टेरी बोट्टास]], २२३ गुणांसोबत २०२० फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा उपविजेता व दुसरा क्रमांक.]]
[[चित्र:Max Verstappen 2017 Malaysia 2.jpg|thumb|[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]], २१४ गुणांसोबत २०२० फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा गत विजेता व तिसरा क्रमांक.]]

'''२०२० फॉर्म्युला वन हंगाम''' हा [[आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|एफ.आय.ए.]] [[फॉर्म्युला वन]] शर्यतीचा ७१ वा हंगाम होता. ह्या हंगामामध्ये १७ शर्यती खेळवल्या गेल्या ज्यात १० संघांच्या एकूण २५ चालकांनी सहभाग घेतला. ५ जुलै २०२० रोजी [[ऑस्ट्रिया]] मध्ये पहिली तर १३ डिसेंबर २०२० रोजी [[अबु धाबी]] मध्ये अखेरची शर्यत खेळवली गेली.

==संघ आणि चालक==
२०२० फॉर्म्युला वन हंगामात एकुन १० संघांनी भाग घेतला. खालील यादीत २०२० हंगामात भाग घेतेलेल्या सर्व संघ व संघांच्या चालकांची माहिती आहे. चालकांचे क्रमांक फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२० हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहेत. सर्व संघाची माहिती सुद्धा फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२० हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहे. काही ऐतिहासिक रुढिंमुळे क्रमांक १३ कोणत्याही चालकाला दिले गेले नव्हते.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
|-
!संघ
!कारनिर्माता 
!चेसिस 
!इंजिन† 
!चालक क्र.
!चालक 
!शर्यत क्र.
|-
|-
|{{flagicon|CHE}} आल्फा रोमियो रेसिंग [[ऑर्लेन]]&lt;!-- Do not capitalise &quot;Orlen&quot; per consensus --&gt;&lt;ref name=&quot;:३&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/alfa-romeo-kubica-orlen-reserve/4617950/|title=आल्फा रोमियो एफ.१ team rebranded as Kubica joins in reserve role|दिनांक=१ जानेवारी २०२०|प्रकाशक=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200101120120/https://www.motorsport.com/f1/news/alfa-romeo-kubica-orlen-reserve/4617950/|archive-date=१ जानेवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
!|[[आल्फा रोमियो रेसिंग]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|आल्फा रोमियो रेसिंग सि.३९&lt;ref name=&quot;:३&quot;/&gt;
|फेरारी ०६५
| align=&quot;center&quot;|७&lt;br&gt;९९
|nowrap|{{flagicon|FIN}} [[किमी रायकोन्नेन]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}} [[अँटोनियो गियोविन्झी]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|ITA}} स्कुदेरिआ अल्फाटौरी होंडा
!|[[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]] - [[होंडा]]
|अल्फाटौरी ऐ.टि.०१&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.redbullcontentpool.com/motorsports/AP-232XFSD5W2111|title=स्कुदेरिआ अल्फाटौरी reveals new फॉर्म्युला वन car|प्रकाशक=रेड बुल Content Pool|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|प्रकाशक=रेड बुल GmbH|अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200211140430/https://www.redbullcontentpool.com/motorsports/AP-232XFSD5W2111|archive-date=११ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|nowrap|होंडा आर.ए.६२०एच.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.gptoday.net/en/news/f1/253992/hear-the-2020-honda-power-unit-fire-up|title=Hear the २०२० होंडा power unit fire up|प्रकाशक=GPToday.net|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215000020/https://www.gptoday.net/en/news/f1/253992/hear-the-2020-honda-power-unit-fire-up|archive-date=१५ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|१०&lt;br&gt;२६
|{{flagicon|FRA}} [[पियर गॅस्ली]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}} [[डॅनिल क्व्याट]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|ITA}} स्कुदेरिआ फेरारी
!|[[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|फेरारी एफ.१०००&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.vettel-and-leclerc-reveal-ferraris-2020-f1-car-the-sएफ.1000.XQ64BRkNj4fo1jHG0V7on.html|title=Gallery: फेरारी एस.एफ.१००० launch: फेरारी unveil their २०२० एफ.१ car|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२० |प्रकाशक=एफ.१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216160153/https://www.formula1.com/en/latest/article.vettel-and-leclerc-reveal-ferraris-2020-f1-car-the-sएफ.1000.XQ64BRkNj4fo1jHG0V7on.html|archive-date=१६ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|फेरारी ०६५&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.ferrari.com/en-EN/articles/welcome-to-the-new-sएफ.1000|title=Sएफ.१००० Launched in Reggio Emilia|प्रकाशक=ferrari.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213074447/https://www.ferrari.com/en-EN/articles/welcome-to-the-new-sएफ.1000|archive-date=१३ फेब्रुवारी २०२०|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|५&lt;br&gt;१६
|{{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]&lt;br&gt;{{flagicon|MCO}} [[शार्ल लक्लेर]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|USA}} हास एफ.१ संघ
!|[[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|हास व्हि.एफ.२०&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-to-reveal-2020-f1-car-on-morning-of-testing.70wEyEoQwu2HzGdbgFIgaC.html|प्रकाशक=एफ.१|दिनांक=२८ जानेवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२८ जानेवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128201503/https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-to-reveal-2020-f1-car-on-morning-of-testing.70wEyEoQwu2HzGdbgFIgaC.html|archive-date=२८ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|फेरारी ०६५
| align=&quot;center&quot;|८&lt;br&gt;५१&lt;br&gt;२०
|{{flagicon|FRA}} [[रोमन ग्रोस्जीन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BRA}} [[पिएट्रो फिट्टीपल्डी]]&lt;br&gt;{{flagicon|DEN}} [[केविन मॅग्नुसेन]]
|align=&quot;center&quot;|१-१५&lt;br/&gt;१६-१७&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|GBR}} मॅकलारेन एफ.१ संघ
!|[[मॅकलारेन]] - [[रेनोल्ट एफ१]]
|मॅकलारेन एम.सी.एल.३५&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://एफ.1i.com/news/358596-mclaren-set-for-decent-step-with-2020-design-seidl.html|title=मॅकलारेन set for 'decent step' with २०२० design - Seidl|दिनांक=१८ ऑक्टोबर २०१९|प्रकाशक=एफ.१i.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20191114220431/https://एफ.1i.com/news/358596-mclaren-set-for-decent-step-with-2020-design-seidl.html|archive-date=१४ नोव्हेंबर २०१९|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ नोव्हेंबर २०१९|}}&lt;/ref&gt;
|{{Nowrap|रेनोल्ट ई-टेक २०}}&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.mclaren.com/racing/2020/car-launch/mclaren-mcl35-technical-specification/|title=मॅकलारेन एम.सी.एल.३५ technical specification|दिनांक=१२ फेब्रुवारी २०२०|प्रकाशक=mclaren.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213080414/https://www.mclaren.com/racing/2020/car-launch/mclaren-mcl35-technical-specification/|archive-date=१३ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|४&lt;br&gt;५५
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|DEU}} मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी [[पेट्रोनास]] एफ.१ संघ
!|[[मर्सिडीज-बेंझ]]
|nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ डब्ल्यू.११&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-f1-launch/एफ.1-mercedes-2020-shakedown-welcome-w11/|प्रकाशक=mercedesamgf1.com|दिनांक=१४ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216111529/https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-f1-launch/एफ.1-mercedes-2020-shakedown-welcome-w11/|archive-date=१६ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|{{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.११&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.mercedesamgf1.com/en/car/एफ.1-m11-eq-performance/|title=मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.११ EQ Performance|प्रकाशक=mercedesamgf1.com|अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ मार्च २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200217150716/https://www.mercedesamgf1.com/en/car/f1-m11-eq-performance/|archive-date=१७ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;}}
| align=&quot;center&quot;|४४&lt;br&gt;६३&lt;br&gt;७७
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]&lt;br&gt;{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|align=&quot;center&quot;|१-१५, १७&lt;br/&gt;१६&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|GBR}} [[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/racing-point-2020-livery-launched-bwt/4687019/|title=रेसींग पॉइन्ट debuts २०२० livery, names BWT as title sponsor |प्रकाशक=motorsport.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१७ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200217145302/https://www.motorsport.com/f1/news/racing-point-2020-livery-launched-bwt/4687019/|archive-date=१७ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
! nowrap|[[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|रेसींग पॉइन्ट आर.पी.२०&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://formulaspy.com/f1/racing-point-to-launch-on-february-17th-67110|title=फॉर्म्युला वन - रेसींग पॉइन्ट to launch on फेब्रुवारी १७th|दिनांक=२२ जानेवारी २०२०|प्रकाशक=FormulaSpy|अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200123044057/https://formulaspy.com/f1/racing-point-to-launch-on-february-17th-67110|archive-date=२३ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|बि.डब्ल्यु.टी. मर्सिडीज-बेंझ]]{{refn|group=टीप|Racing Point F1 Team used Mercedes-AMG F1 M11 power units. For sponsorship purposes, these engines were rebadged as &quot;[[BWT AG|BWT]] Mercedes&quot;.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/moteur-bwt-mercedes.aspx|title=Engine BWT मर्सिडीज-बेंझ|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मार्च २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328120418/https://www.statsf1.com/en/moteur-bwt-mercedes.aspx|archive-date=२८ मार्च २०१९|}}&lt;/ref&gt;}}
| align=&quot;center&quot;|११&lt;br&gt;२७&lt;br&gt;१८&lt;br&gt;२७ &lt;!-- See talkpage. Hülkenberg twice is the agreed way of presenting information. --&gt;
|nowrap|{{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]&lt;br&gt;{{flagicon|DEU}} [[निको हल्केनबर्ग]]&lt;br&gt;{{flagicon|CAN}} [[लान्स स्ट्रोल]]&lt;br&gt;{{flagicon|DEU}} [[निको हल्केनबर्ग]]{{refn|group=टीप|When Hülkenberg raced for [[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] for the [[२०२० आयफेल ग्रांप्री]], he drove the car that was previously entered for [[लान्स स्ट्रोल]], rather than the car he had driven in the fourth and fifth rounds.}}
|align=&quot;center&quot; nowrap|१-४, ६-१७{{refn|group=टीप|Pérez was entered into the [[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री]], but later withdrew after testing positive for the [[Severe acute respiratory syndrome coronavirus २|coronavirus]].}}&lt;br/&gt;४-५&lt;br/&gt;सर्व{{refn|group=टीप|Stroll was entered into the [[२०२० आयफेल ग्रांप्री]], but later withdrew after feeling unwell and testing positive for the [[Severe acute respiratory syndrome coronavirus २|coronavirus]] onthe day of the race.&lt;ref name=&quot;Stroll&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |title=Stroll tested positive after Eifel Grand Prix |प्रकाशक=बि.बि.सी स्पोर्ट |दुवा=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/54626704 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ ऑक्टोबर २०२० |दिनांक=२१ ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२१ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021102405/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/54626704 |}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br/&gt;११ &lt;!-- DO NOT CHANGE STROLL'S OR PEREZ'S ENTRIES (ROUNDS ४ and ११) OR CONDENSE HÜLKENBERG INTO A SINGLE ROW PER WP:एफ.१ CONSENSUS. SEE TALK PAGE --&gt;
|-
|{{flagicon|AUT}} [[अ‍ॅस्टन मार्टिन]] रेड बुल रेसिंग
!|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
|रेड बुल रेसिंग आर.बी.१६&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsportweek.com/news/id/25663|title=रेड बुल ahead of schedule with 'great concept' for २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ डिसेंबर २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219152632/https://www.motorsportweek.com/news/id/25663|archive-date=१९ डिसेंबर २०१९|}}&lt;/ref&gt;
|होंडा आर.ए.६२०एच.
| align=&quot;center&quot;|२३&lt;br&gt;३३
|{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]&lt;br&gt;{{flagicon|NLD}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|FRA}} रेनॉल्ट डि.पी.वर्ल्ड् एफ.१ संघ&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.speedcafe.com/2020/03/11/renault-unveils-2020-race-livery-in-albert-park/|title=Renault unveils २०२० race livery in Albert Park|दिनांक=११ मार्च २०२०|प्रकाशक=स्पिड कॅफे डॉट कॉम|archive-url=https://web.archive.org/web/20200322142533/https://www.speedcafe.com/2020/03/11/renault-unveils-2020-race-livery-in-albert-park/|archive-date=२२ मार्च २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ मार्च २०२०|}}&lt;/ref&gt;
!|[[रेनोल्ट एफ१]]
|रेनोल्ट आर.एस.२०&lt;ref name=&quot;:२&quot;/&gt;
|रेनोल्ट ई-टेक २०&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.renaultsport.com/-formula-1-car-.html#techspecs-engine-modale|title=फॉर्म्युला वन - Car|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ फेब्रुवारी २०२०|प्रकाशक=renaultsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180302164742/https://www.renaultsport.com/-formula-1-car-.html#techspecs-engine-modale|archive-date=२ मार्च २०१८|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|३&lt;br&gt;३१
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]&lt;br&gt;{{flagicon|FRA}} [[एस्टेबन ओकन]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|GBR}} विलियम्स रेसींग&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.williams-could-sell-f1-team-as-board-announces-gbp13m-loss-in-2019-and-split.455wGjds3WOQf7gdSuqJRf.html |title=विलियम्स could sell एफ.१ team as board announces GBP१३m loss in २०१९ and split from title sponsor |प्रकाशक=एफ.१  |दिनांक=२९ मे २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२९ मे २०२० |archive-date=३० मे २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530030337/https://www.formula1.com/en/latest/article.williams-could-sell-f1-team-as-board-announces-gbp13m-loss-in-2019-and-split.455wGjds3WOQf7gdSuqJRf.html |}}&lt;/ref&gt;{{refn|group=टीप||entered pre-season testing as &quot;ROKiT विलियम्स रेसींग&quot;.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://corp.फॉर्म्युला वन डॉट कॉम/formula-1-pre-season-testing-media-information/|title=फॉर्म्युला वन Pre-Season Testing - Media Information|प्रकाशक=एफ.१|दिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ जुलै २०२४|6=}}{{मृत दुवा|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;}}
!|[[विलियम्स एफ१]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|विलियम्स एफ.डब्ल्यु.४३&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.williamsf1.com/racing/news/2020/01/rokit-williams-racing-announces-new-partnership-with-lavazza|title=ROKiT विलियम्स रेसींग Announces New Partnership with Lavazza |प्रकाशक=विलियम्स रेसींग |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ जानेवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113065621/https://www.williamsf1.com/racing/news/2020/01/rokit-williams-racing-announces-new-partnership-with-lavazza|archive-date=१३ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|{{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.११&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |title=विलियम्स extends मर्सिडीज-बेंझ एफ.१ power unit deal through २०२५ |दुवा=https://motorsportweek.com/news/id/24415 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ सप्टेंबर २०१९ |प्रकाशक=motorsportweek.com |प्रकाशक=Motorsport Media Services Ltd |दिनांक=१३ सप्टेंबर २०१९ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190921211835/https://motorsportweek.com/news/id/24415 |archive-date=२१ सप्टेंबर २०१९ |}}&lt;/ref&gt;}}
| align=&quot;center&quot;|६&lt;br&gt;६३&lt;br&gt;८९
|{{flagicon|CAN}} [[निकोलस लतीफी]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}} [[जॅक एटकेन]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;१-१५, १७&lt;br/&gt;१६
|-class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;9&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; |'''संदर्भ:&lt;ref name=&quot;:२&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |title=२०२० FIA फॉर्म्युला वन हंगाम - पात्रता फेरी निकाल |दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/entry-list-2020 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ फेब्रुवारी २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१९ फेब्रुवारी २०२० |archive-date=१७ फेब्रुवारी २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200217142410/https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/entry-list-2020 |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;&gt;Official entry lists:
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20ऑस्ट्रियाn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716164205/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20ऑस्ट्रियाn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |archive-date=१६ जुलै २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20श्टायरमार्कn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० स्टायरियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=९ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200719202841/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20श्टायरमार्कn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |archive-date=१९ जुलै २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Hungarian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० हंगेरियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१६ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जुलै २०२० |archive-date=१६ जुलै २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716164453/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Hungarian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३० जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807201218/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |archive-date=७ ऑगस्ट २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Revised%20Entry%20List.pdf |title=२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री - Revised पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३१ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807201249/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Revised%20Entry%20List.pdf |archive-date=७ ऑगस्ट २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३१ जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/70TH%20Anniversary%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=६ ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ ऑगस्ट २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913030042/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/70TH%20Anniversary%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Spanish%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१३ ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ ऑगस्ट २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913031940/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Spanish%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20बेल्जियम%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० बेल्जियम ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२७ ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ ऑगस्ट २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913024658/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20बेल्जियम%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Italian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० इटालियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३ सप्टेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ सप्टेंबर २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913033450/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Italian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Tuscan%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० टस्कन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१० सप्टेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० सप्टेंबर २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913035924/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Tuscan%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20रशियन%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० रशियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२४ सप्टेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ सप्टेंबर २०२० |archive-date=२७ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027033539/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20रशियन%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० आयफेल ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=८ ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२६ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026160017/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Decision%20-%20चालक%20change%20request%20car%2018.pdf |title=२०२० आयफेल ग्रांप्री - Decision - चालक change request car १८ |दिनांक=१० ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२० |archive-date=४ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204194156/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Decision%20-%20चालक%20change%20request%20car%2018.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20पोर्तुगीज%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२२ ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२६ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026174828/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20पोर्तुगीज%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Emilia%20Romagna%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३० ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२ नोव्हेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201102214447/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Emilia%20Romagna%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20तुर्की%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० तुर्की ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२० |archive-date=१७ नोव्हेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117064055/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20तुर्की%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Bahrain%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० बहरैन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२६ नोव्हेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२६ नोव्हेंबर २०२० |archive-date=४ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204201342/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Bahrain%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20साखिर%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० साखिर ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३ डिसेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ डिसेंबर २०२० |archive-date=३ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201203192938/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20साखिर%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Abu%20Dhabi%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० अबु धाबी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१० डिसेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० डिसेंबर २०२० |archive-date=३ जुलै २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210703165211/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Abu%20Dhabi%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}&lt;/ref&gt;'''
|}


=== सराव चालक ===
हंगामभर, चार चालकांनी सराव किंवा तिसऱ्या चालकाच्या भूमिकेत फ्री प्रॅक्टिस सत्रात सहभाग घेतला. [[जॅक एटकेन]] आणि [[रॉय निसानी]] यांनी अनुक्रमे एक आणि तीन ग्रांप्रीसाठी [[विलियम्स एफ१]] साठी चालवले, [[रोबेर्ट कुबिचा]] ने [[आल्फा रोमियो रेसिंग]] साठी पाच ग्रांप्रीमध्ये आणि [[मिक शूमाकर]] ने [[हास एफ.१ संघ]] साठी एका ग्रांप्रीमध्ये सहभाग घेतला.&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;/&gt;

शूमाकर आणि [[कॅलम इलोट]] यांना [[२०२० आइफेल ग्रांप्री]]च्या पहिल्या सराव सत्रात [[आल्फा रोमियो रेसिंग]] आणि हास साठी धावण्याची संधी मिळाली होती,&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;/&gt; परंतु खराब हवामानामुळे ते सत्र रद्द करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.bad-weather-at-the-nurburgring-prevents-any-running-in-first-practice-for.5HhZ8X5TxXWDJ148LI8lR3.html|अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ ऑक्टोबर २०२०|दिनांक=९ ऑक्टोबर २०२०|प्रकाशक=एफ.१|archive-date=११ जानेवारी २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210111062009/https://www.formula1.com/en/latest/article.bad-weather-at-the-nurburgring-prevents-any-running-in-first-practice-for.5HhZ8X5TxXWDJ148LI8lR3.html|}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
|+ {{nowrap|२०२० हंगामातील फ्री प्रॅक्टिस सत्रात सहभागी झालेले चालक}}
!scope=&quot;col&quot;| कारनिर्माते
!scope=&quot;col&quot;|क्र.
!scope=&quot;col&quot;|चालक
!फेऱ्या
|-
!nowrap |[[आल्फा रोमियो रेसिंग]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|८८&lt;br&gt;३७
| {{flagicon|Poland}}[[रोबेर्ट कुबिचा]]&lt;br&gt;{{flagicon|जर्मनी}}[[मिक शूमाकर]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|२-३, ५, १५, १७&lt;br/&gt;११
|-
![[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|५०
| {{nowrap|{{flagicon|Great Britain}}[[कॅलम इलोट]]}}&lt;br&gt;{{flagicon|जर्मनी}}[[मिक शूमाकर]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|११&lt;br/&gt;१७
|-
![[विलियम्स एफ१]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|४०
| {{flagicon|Great Britain}}[[जॅक एटकेन]]&lt;br&gt;{{flagicon|Israel}}[[रॉय निसानी]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|२&lt;br&gt;६, ८, १५
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; |'''संदर्भ:&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;/&gt;'''
|}

=== संघातील बदल ===
* [[रेड बुल]], जो [[रेड बुल रेसिंग]] आणि [[स्कुदेरिआ टोरो रोसो]] या दोन्ही संघांचा पालक समूह आहे, त्यांनी टोरो रोसोचे नाव बदलून &quot;[[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]]&quot; असे ठेवले. संघ 
* '''अल्फाटौरी''' या कारनिर्माते नावाने स्पर्धा करतो.&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; हे नाव रेड बुलच्या [[अल्फाटौरी (फॅशन ब्रँड)|अल्फाटौरी फॅशन ब्रँड]]वरून घेतले आहे.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/146617/toro-rosso-name-change-for-2020-approved|title=टोरो रोसोचे नाव बदलण्यास २०२० फॉर्म्युला वन हंगामासाठी मंजुरी|first=Scott|last=Mitchell|work=[[Autosport]].com|publisher=[[Motorsport Network]]|date=१६ ऑक्टोबर २०१९|access-date=१६ ऑक्टोबर २०१९|url-access=limited|archive-url=https://web.archive.org/web/20191016120054/https://www.autosport.com/f1/news/146617/toro-rosso-name-change-for-2020-approved|archive-date=१६ ऑक्टोबर २०१९|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== चालक बदल ===
* एका वर्षाच्या अनुपस्थितीनंतर, [[एस्टेबन ओकॉन]] यांनी [[रेनॉल्ट फॉर्म्युला वन|रेनॉल्ट]]सोबत करार करून फॉर्म्युला वनमध्ये पुनरागमन केले, त्यांनी [[निको हल्केनबर्ग]] यांची जागा घेतली.&lt;ref name=&quot;ocon&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.renaultsport.com/esteban-ocon-joins-renault-f1-team.html|title=एस्टेबन ओकॉन रेनॉल्ट एफ.१ संघात सामील|date=२९ ऑगस्ट २०१९|access-date=२९ ऑगस्ट २०१९|work=renaultsport.com|publisher=[[रेनॉल्ट फॉर्म्युला वन|रेनॉल्ट स्पोर्ट]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190829121216/https://www.renaultsport.com/esteban-ocon-joins-renault-f1-team.html|archive-date=२९ ऑगस्ट २०१९|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[रोबेर्ट कुबिचा]] यांनी [[विलियम्स ग्रांप्री इंजिनिअरिंग|विलियम्स]] संघ सोडला आणि [[आल्फा रोमियो रेसिंग]]मध्ये राखीव चालक म्हणून सामील झाले.&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;
* [[निकोलस लतीफी]], [[२०१९ फॉर्म्युला २ अजिंक्यपद]] उपविजेता, यांनी विलियम्स संघात कुबिचा यांची जागा घेतली.&lt;ref name=&quot;Latifi&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.latifi-to-williams-for-2020-f2-racer-replaces-kubica.3GkU6EaImKmzKt6qZU0eiF.html|title=२०२०साठी विलियम्समध्ये लतीफी: एफ२ चालक कुबिचाची जागा घेईल|date=२८ नोव्हेंबर २०१९|website=F1|access-date=२८ नोव्हेंबर २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128091835/https://www.formula1.com/en/latest/article.latifi-to-williams-for-2020-f2-racer-replaces-kubica.3GkU6EaImKmzKt6qZU0eiF.html|archive-date=२८ नोव्हेंबर २०१९|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kubica&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/146094/kubica-announces-williams-exit-after-2019|title=रोबेर्ट कुबिचा यांनी २०१९ हंगामानंतर विलियम्समधून एक्झिट जाहीर केली|last=कूपर|first=आदम|date=१९ सप्टेंबर २०१९|work=[[Autosport]].com|access-date=१९ सप्टेंबर २०१९|url-access=limited|archive-url=https://web.archive.org/web/20190919194502/https://www.autosport.com/f1/news/146094/kubica-announces-williams-exit-after-2019|archive-date=१९ सप्टेंबर २०१९}}&lt;/ref&gt;

=== हंगामातील बदल ===
[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री]] सप्ताहांताच्या एक दिवस आधी, [[रेसिंग पॉइंट एफ.१ संघ|रेसिंग पॉइंट]] चालक [[सर्गिओ पेरेझ]] यांचा [[कोविड-१९]] चा चाचणी अहवाल पॉझिटिव्ह आला आणि त्यांना शर्यतीसाठी अपात्र ठरवण्यात आले.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=सर्गिओ पेरेझ कोविड-१९ च्या पॉझिटिव्ह चाचणीमुळे ब्रिटिश ग्रांप्रीमधून बाहेर|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-ruled-out-of-british-grand-prix-after-testing-positive-for.4MLhBq01mPizIDrg3jrWXJ.html|access-date=३० जुलै २०२०|website=एफ.१|date=३० जुलै २०२०|archive-date=३० जुलै २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200730191519/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-ruled-out-of-british-grand-prix-after-testing-positive-for.4MLhBq01mPizIDrg3jrWXJ.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[पब्लिक हेल्थ इंग्लंड]] कडून स्पष्टीकरण मिळवल्यानंतर, रेसिंग पॉइंटने सांगितले की पेरेझने पुढच्या आठवड्यातील [[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]] मध्ये कोरोना नकारात्मक आल्यास तो शर्यत करू शकेल.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=रेसिंग पॉइंट म्हणते सर्गिओ पेरेझ ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री मध्ये नेगेटिव्ह टेस्ट आल्यास शर्यत करेल|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.racing-point-say-perez-will-race-in-70th-anniversary-gp-pending-negative.6xIByUDrMKDb41z3LfkHYy.html|access-date=७ ऑगस्ट २०२०|website=एफ.१|date=६ ऑगस्ट २०२०|archive-date=७ ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807224548/https://www.formula1.com/en/latest/article.racing-point-say-perez-will-race-in-70th-anniversary-gp-pending-negative.6xIByUDrMKDb41z3LfkHYy.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; दुसरी चाचणी देखील पॉझिटिव्ह आल्याने पेरेझ ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री मधून देखील बाहेर पडला. या दोन्ही शर्यतींसाठी त्यांची जागा [[निको हल्केनबर्ग]] ने घेतली, ज्यांनी यापूर्वी संघाच्या पूर्वीच्या [[फोर्स इंडिया]] या नावाने {{F1|२०१२}}, आणि {{F1|२०१४}} ते {{F1|२०१६}} दरम्यान शर्यत केली होती, आणि शेवटचे एफ.१ शर्यत [[२०१९ अबु धाबी ग्रांप्री]] मध्ये केली होती.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=रेन्केन |first1=डायटर |last2=कोलंटाइन |first2=कीथ |title=अधिकृत: रेसिंग पॉइंटने पेरेझच्या जागी ब्रिटिश ग्रांप्री साठी 'सुपर सब' हल्केनबर्गची निवड केली|url=https://www.racefans.net/2020/07/31/official-racing-point-name-hulkenberg-as-perezs-replacement-for-british-grand-prix/ |website=RaceFans |date=३१ जुलै २०२० |access-date=३१ जुलै २०२० |archive-date=१८ ऑक्टोबर २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211018103922/https://www.racefans.net/2020/07/31/official-racing-point-name-hulkenberg-as-perezs-replacement-for-british-grand-prix/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.confirmed-hulkenberg-to-stand-in-for-perez-at-racing-point-at-70th.2YNIHBSSTSPV4B83hsC5vN.html|title=हल्केनबर्ग ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री साठी रेसिंग पॉइंटमध्ये पेरेझच्या जागी|date=७ ऑगस्ट २०२०|website=एफ.१|access-date=७ ऑगस्ट २०२०|archive-date=७ ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807101203/https://www.formula1.com/en/latest/article.confirmed-hulkenberg-to-stand-in-for-perez-at-racing-point-at-70th.2YNIHBSSTSPV4B83hsC5vN.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री]] च्या आठवड्याआधी पेरेझचा कोरोना अहवाल निगेटिव्ह आला आणि [[एफआयए]] कडून परवानगी मिळाल्यावर त्यांनी पुन्हा शर्यत केली.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=सर्गिओ पेरेझ स्पॅनिश ग्रांप्री साठी पुन्हा शर्यतीस पात्र|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-will-compete-in-spanish-gp-weekend-after-testing-negative-for.5xCHxe9XrVYLTPR9pAio7k.html|access-date=१३ ऑगस्ट २०२०|website=एफ.१|archive-date=१७ ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200817110853/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-will-compete-in-spanish-gp-weekend-after-testing-negative-for.5xCHxe9XrVYLTPR9pAio7k.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; पेरेझचे रेसिंग पॉइंट सहकारी [[लान्स स्ट्रोल]] [[२०२० आयफेल ग्रांप्री]]च्या दिवशी आजारी वाटल्याने कोरोना पॉझिटिव्ह आले. हल्केनबर्गने पुन्हा संघासाठी शर्यत केली.&lt;ref&gt;{{cite web |last=स्मिथ |first=ल्यूक |title=हल्केनबर्गने आयफेल ग्रांप्री मध्ये आजारी असलेल्या स्ट्रोलच्या जागी शर्यत केली|url=https://www.autosport.com/f1/news/152694/hulkenberg-to-replace-unwell-stroll-at-f1-eifel-gp |website=[[Autosport]] |publisher=[[Motorsport Network]] |access-date=१० ऑक्टोबर २०२० |archive-date=१२ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201212040106/https://www.autosport.com/f1/news/152694/hulkenberg-to-replace-unwell-stroll-at-f1-eifel-gp |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Stroll&quot;/&gt;

[[रोमन ग्रोसजीन]] यांच्या [[२०२० बहरैन ग्रांप्री]] मधील अपघातानंतर त्यांच्या हातांना भाजले गेले, म्हणून [[हास एफ.१ संघ|हास]] ने त्यांच्या चाचणी चालक [[पिएट्रो फिट्टीपल्डी]] ला [[२०२० साखिर ग्रांप्री]] साठी पदार्पणाची संधी दिली.&lt;ref&gt;{{cite web |title=हास एफ.१ संघाने साखिर ग्रांप्री साठी फिट्टीपल्डीची घोषणा केली|url=https://www.haasf1team.com/news/haas-f1-team-confirms-fittipaldi-sakhir-grand-prix |publisher=[[हास एफ.१ संघ]] |access-date=३० नोव्हेंबर २०२० |archive-date=३० नोव्हेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130110156/https://www.haasf1team.com/news/haas-f1-team-confirms-fittipaldi-sakhir-grand-prix |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ग्रोसजीनने [[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री]] ही शर्यत देखील चुकवली, त्यामुळे फिट्टीपल्डी पुन्हा संघासाठी शर्यत केली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-grosjean-announces-he-will-miss-abu-dhabi-gp-to-focus-on-recovery.hO85GVQ5eU3927lFFAM5W.html|title=ग्रोसजीनने सांगितले की तो अबु धाबी ग्रांप्री साठी अनुपस्थित राहील, आणि त्याचे हास कारकिर्द संपेल|website=एफ.१|date=६ डिसेंबर २०२०|access-date=६ डिसेंबर २०२०|archive-date=१९ डिसेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201219140903/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-grosjean-announces-he-will-miss-abu-dhabi-gp-to-focus-on-recovery.hO85GVQ5eU3927lFFAM5W.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[लुइस हॅमिल्टन]] [[२०२० साखिर ग्रांप्री]]च्या आधी कोरोना पॉझिटिव्ह आल्याने त्यांना शर्यतीतून बाहेर पडावे लागले.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/153866/hamilton-to-miss-sakhir-gp-after-positive-covid19-test|title=हॅमिल्टन कोविड-१९ पॉझिटिव्हमुळे साखिर ग्रांप्रीमध्ये अनुपस्थित|work=[[Autosport]]|last=कूपर|first=आदम|date=१ डिसेंबर २०२०|access-date=१ डिसेंबर २०२०|archive-date=१ डिसेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201073312/https://www.autosport.com/f1/news/153866/hamilton-to-miss-sakhir-gp-after-positive-covid19-test|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=मर्सिडीज-एएमजी पेट्रोनास एफ.१ संघाची घोषणा|url=https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-sakhir-grand-prix/mercedes-amg-f1-team-announcement/ |publisher=[[मर्सिडीज-बेंझ फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज-एएमजी पेट्रोनास एफ.१ संघ]] |access-date=१ डिसेंबर २०२० |archive-date=६ फेब्रुवारी २०२३ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206060715/https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-sakhir-grand-prix/mercedes-amg-f1-team-announcement/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; त्यांच्या जागी [[जॉर्ज रसल]] ने मर्सिडीजसाठी शर्यत केली, आणि [[जॅक एटकेन]] ने रसलच्या जागी [[विलियम्स]] संघात पदार्पण केले.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=२ डिसेंबर २०२०|title=जॉर्ज रसल साखिर ग्रांप्री साठी मर्सिडीजमध्ये हॅमिल्टनच्या जागी|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-george-russell-to-replace-hamilton-at-mercedes-for-sakhir-grand.5vMOKRppSzFMz7RZzdzmxs.html|access-date=२ डिसेंबर २०२०|website=एफ.१|archive-date=२ डिसेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202070841/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-george-russell-to-replace-hamilton-at-mercedes-for-sakhir-grand.5vMOKRppSzFMz7RZzdzmxs.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/153890/russell-joins-mercedes-for-sakhir-gp|url-access=limited|date=२ डिसेंबर २०२०|access-date=२ डिसेंबर २०२०|work=[[Autosport]]|title=रसल साखिर ग्रांप्री साठी मर्सिडीजमध्ये, एटकेनचे विलियम्समध्ये पदार्पण|last=स्मिथ|first=ल्यूक|archive-date=२२ जानेवारी २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122012945/https://www.autosport.com/f1/news/153890/russell-joins-mercedes-for-sakhir-gp|url-status=live}}&lt;/ref&gt; हॅमिल्टनने [[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री]] मध्ये पुन्हा मर्सिडीजसाठी शर्यत केली, कारण त्यांच्या कोरोना चाचणीचा अहवाल निगेटिव्ह आला होता, आणि रसल पुन्हा विलियम्सकडे परतला.&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-to-make-mercedes-return-in-abu-dhabi-after-testing-covid-negative.6crMz5aWmfElFkpMdTpLwL.html| title=हॅमिल्टन कोविड निगेटिव्ह आल्यानंतर अबु धाबी ग्रांप्री मध्ये पुन्हा मर्सिडीजमध्ये, रसल परत विलियम्सकडे| website=formula1.com| date=१० डिसेंबर २०२०| access-date=१० डिसेंबर २०२०| archive-date=१० डिसेंबर २०२०| archive-url=https://web.archive.org/web/20201210174506/https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-to-make-mercedes-return-in-abu-dhabi-after-testing-covid-negative.6crMz5aWmfElFkpMdTpLwL.html| url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==हंगामाचे वेळपत्रक==
[[एफ.आय.ए]] संघटनेने २०२० फॉर्म्युला वन हंगामाचे वेळपत्रक [[नोव्हेंबर १०]], [[इ.स. २०२०]] रोजी जाहीर केला. 
२२ ग्रांप्री मूळतः २०२० वर्ल्ड चॅम्पियनशिपसाठी नियोजित होत्या.&lt;ref name=&quot;original&quot;/&gt; मात्र [[कोव्हिड-१९ महामारी]]मुळे अनेक शर्यती रद्द किंवा पुढे ढकलण्यात आल्या. नव्याने ठरवलेल्या कॅलेंडरमध्ये १७ ग्रांप्री होत्या—मूळ २०२० कॅलेंडरमधील नऊ आणि आणखी आठ ग्रांप्री—तर उर्वरित तेरा मूळ २०२० शर्यती रद्द झाल्या. त्यामुळे हंगामाची सुरुवात [[ऑस्ट्रिया]] येथे दोन शर्यतींनी झाली, आणि नंतरच्या हंगामात [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]] तसेच [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे प्रत्येकी दोन शर्यती झाल्या. प्रत्येक शर्यतीमध्ये किमान फेऱ्या असतात, ज्या एकूण अंतर {{cvt|३०५|km|१}} पेक्षा जास्त कापतात. क्रीडा नियमांनुसार, हंगामाला अजिंक्यपद म्हणून मान्यता मिळवण्यासाठी किमान आठ शर्यती होणे आवश्यक आहे.&lt;ref name=&quot;wc minimum&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दिनांक=१९ जून २०२०|title=२०२० फॉर्म्युला वन Sporting Regulations|दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/2020_formula_1_sporting_regulations_-_iss_9_-_2020-06-19_0.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20200712054833/https://www.fia.com/sites/default/files/2020_formula_1_sporting_regulations_-_iss_9_-_2020-06-19_0.pdf|archive-date=१२ जुलै २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ जुलै २०२०|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|page=३१|}}&lt;/ref&gt;{{refn|group=टीप|FIA च्या आंतरराष्ट्रीय क्रीडा संहितेनुसार, कोणत्याही हंगामाला वर्ल्ड चॅम्पियनशिप म्हणून मान्यता मिळवण्यासाठी तीन खंडांमध्ये शर्यती होणे आवश्यक असते. हंगाम अधिकृतपणे पूर्ण झाल्याची खात्री करण्यासाठी FIA ने आंतरराष्ट्रीय क्रीडा संहितेतील तीन खंडांत शर्यती होण्याची अट शिथिल केली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/148887/how-many-races-does-f1-need-to-declare-a-season |title=How many races does फॉर्म्युला वन need to declare a season? |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ जून २०२० | archive-date=४ जून २०२० | archive-url=https://web.archive.org/web/20200604212101/https://www.autosport.com/f1/news/148887/how-many-races-does-f1-need-to-declare-a-season |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/149786/brawn-european-calendar-counts-as-world-championship|title=एफ.१ News: युरोपियन calendar would count as world championship, says Brawn|प्रकाशक=autosport.com|प्रकाशक=Motorsport Network|दिनांक=४ जून २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जून २०२०|archive-date=४ जून २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604222922/https://www.autosport.com/f1/news/149786/brawn-european-calendar-counts-as-world-championship|}}&lt;/ref&gt;}} परिणामी, रद्द आणि बदलांमुळे, २००९ [[२००९ फॉर्म्युला वन हंगाम|हंगाम]]नंतर प्रथमच उत्तर अमेरिकेत कोणतीही फेरी झाली नाही.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;| फेरी  
!rowspan=&quot;2&quot;| अधिक्रुत रेस नाव 
!rowspan=&quot;2&quot;| [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]]
!rowspan=&quot;2&quot;| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]]
!rowspan=&quot;2&quot;| शहर 
!rowspan=&quot;2&quot;| तारिख 
!colspan=&quot;2&quot;| वेळ 
|-
! [[प्रमाणवेळ|स्थानिय]]
! [[ग्रीनविच प्रमाणवेळ|GMT]]
|-
!१
|
|[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]]
|[[स्पीलबर्ग]]
|५ जुलै
|-
!२
|
|[[स्टायरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]]
|[[स्पीलबर्ग]]
|१२ जुलै
|-
!३
|
|[[हंगेरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|HUN}} [[हंगरोरिंग]]
|[[मोग्योरोद]]
|१९ जुलै{{refn|group=टीप|हंगेरियन ग्रांप्री मुळात २ ऑगस्ट रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला आणि ब्रिटिश ग्रांप्रीच्या तारखेवर घेण्यात आली.}}
|-
!४
|
|[[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|GBR}} [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]]
| rowspan=&quot;2&quot;|[[सिल्वेरस्टोन]]
|२ ऑगस्ट{{refn|group=टीप|ब्रिटिश ग्रांप्री मुळात १९ जुलै रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला आणि हंगेरियन ग्रांप्रीच्या तारखेवर घेण्यात आली.}}
|-
!५
|
| nowrap|[[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]]
|९ ऑगस्ट
|-
!६
|
|[[स्पॅनिश ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|ESP}} [[सर्किट डी बार्सिलोना-काटलुन्या]]
|[[मॉन्टमेलो]]
|१६ ऑगस्ट{{refn|group=टीप|स्पॅनिश ग्रांप्री मुळात १० मे रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला.}}
|-
!७
|
|[[बेल्जियम ग्रांप्री]]
|{{flagicon|BEL}} [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]]
|[[बेल्जियम]]
|३० ऑगस्ट
|-
!८
|
|[[इटालियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|ITA}} [[अटोड्रोमो नझिओनल डी मोंझा]]
| [[मोंझा]]
|६ सप्टेंबर
|-
!९
|
|[[टस्कन ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|ITA}} [[अटोड्रोमो इंटरनाझिओनाले डेल म्युजेलो]]
|{{Nowrap|[[स्कारपेरिया ए सान पिएरो]]}}
|१३ सप्टेंबर
|-
!१०
|
|[[रशियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|RUS}} [[सोची ऑतोद्रोम]]
|[[सोत्शी]]
|२७ सप्टेंबर
|-
!११
|
|[[आयफेल ग्रांप्री]]
|{{flagicon|DEU}} [[नुर्बुर्गरिंग]]
|[[नुर्बुर्ग]]
|११ ऑक्टोबर
|-
!१२
|
|[[पोर्तुगीज ग्रांप्री]]
|{{flagicon|POR}} [[अटोड्रोमो इंटरनॅशनल दो अल्गार्वे]]
|[[पोर्टीमाओ]]
|२५ ऑक्टोबर
|-
!१३
|
|[[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]
|{{flagicon|ITA}} [[अटोड्रोमो इंटरनाझिनोल एन्झो ई डिनो फेरारी]]
|[[इमोला]]
|१ नोव्हेंबर
|-
!१४
|
|[[तुर्की ग्रांप्री]]
|{{flagicon|TUR}} [[इस्तंबूल पार्क]]
|[[टुझला, इस्तांबुल|टुझला]]
|१५ नोव्हेंबर
|-
!१५
|
|[[बहरैन ग्रांप्री]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|BHR}} [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[साखिर]]{{refn|group=टीप|बहरैन ग्रांप्री पारंपारिक &quot;ग्रांप्री सर्किट&quot; लेआउटवर झाली, तर साखिर ग्रांप्री वेगळ्या &quot;आउटर सर्किट&quot; लेआउटवर झाली.}}
|{{nowrap|२९ नोव्हेंबर}}{{refn|group=टीप|बहरैन ग्रांप्री मुळात २२ मार्च रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला आणि अबु धाबी ग्रांप्रीच्या तारखेवर घेण्यात आली.}}
|-
!१६
|
|[[साखिर ग्रांप्री]]
|६ डिसेंबर
|-
!१७
|
|[[अबु धाबी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|UAE}} [[यास मरिना सर्किट]]
| [[अबु धाबी]]
|{{nowrap|१३ डिसेंबर}}{{refn|group=टीप|अबु धाबी ग्रांप्री मुळात २९ नोव्हेंबर रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला.}}
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;8&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; align=&quot;bottom&quot; |'''संदर्भ:'''&lt;ref name=&quot;New calendar&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.एफ.1-confirms-first-8-races-of-revised-2020-calendar-starting-with-austria.36X98qZnFFhNxQ8O2WdCON.html|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ जून २०२० |प्रकाशक=एफ.१ |archive-date=९ जून २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609102620/https://www.formula1.com/en/latest/article.एफ.1-confirms-first-8-races-of-revised-2020-calendar-starting-with-austria.36X98qZnFFhNxQ8O2WdCON.html|}}&lt;/ref&gt;
|}


===रद्द झालेल्या ग्रांप्री===
खालील फेऱ्या मूळ कॅलेंडरमध्ये [[World Motor Sport Council]] यांनी प्रकाशित केल्या होत्या, परंतु COVID-19 महामारीमुळे रद्द करण्यात आल्या:

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
![[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]]
!scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot;| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]]
!nowrap|नियोजित दिनांक
|-
|[[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUS}} [[आल्बर्ट पार्क सर्किट]], [[मेलबर्न]]
|१५ मार्च
|-
|nowrap|[[व्हियेतनामी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|VIE}} [[हनोई सर्किट]], [[हनोई]]
|५ एप्रिल
|-
|[[चिनी ग्रांप्री]]
| nowrap |{{flagicon|CHN}} [[शांघाय आंतरराष्ट्रीय सर्किट]], [[शांघाय]]
|१९ एप्रिल
|-
|[[डच ग्रांप्री]]
|{{flagicon|NLD}} [[सर्किट झॉन्डवुर्ट]], [[झॉन्डवुर्ट]]
|३ मे
|-
|[[मोनॅको ग्रांप्री]]
|{{flagicon|MCO}} [[सर्किट डी मोनॅको]], [[मॉन्टे कार्लो]]
|२४ मे
|-
|[[अझरबैजान ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AZE}} [[बाकु सिटी सर्किट]], [[बाकु]]
|७ जून
|-
|[[कॅनेडियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|CAN}} [[सर्किट गिलेस व्हिलनव्ह]], [[माँत्रियाल]]
|१४ जून
|-
|[[फ्रेंच ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FRA}} [[सर्किट पॉल रिकार्ड]], [[ले कास्टेललेट]]
|२८ जून
|-
|[[सिंगापूर ग्रांप्री]]
|{{flagicon|SIN}} [[मरीना बे स्ट्रीट सर्किट]], [[सिंगापूर]]
|२० सप्टेंबर
|-
|[[जपानी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|JPN}} [[सुझुका आंतरराष्ट्रीय रेसिंग कोर्स]], [[सुझुका, सुझुका]]
|११ ऑक्टोबर
|-
| nowrap |[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]]
|{{flagicon|USA}} [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]], [[ऑस्टिन]]
|२५ ऑक्टोबर
|-
|[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]]
|{{nowrap|{{flagicon|MEX}} [[अटोड्रोमो हर्मानोस रॉड्रिगेझ]], [[मेक्सिको शहर]]}}
|१ नोव्हेंबर
|-
|[[ब्राझिलियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|BRA}} [[अटोड्रोम जोस कार्लोस पेस]], [[साओ पाउलो]]
|१५ नोव्हेंबर
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; align=&quot;bottom&quot; |'''स्रोतः'''&lt;ref name=&quot;ausTBA&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/148667/australian-gp-could-still-be-rescheduled|title=Australian GP organisers seek to reschedule F1 race|date=14 March 2020|website=Autosport.com|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200323132345/https://www.autosport.com/f1/news/148667/australian-gp-could-still-be-rescheduled|archive-date=23 March 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BAHVIE&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.bahrain-and-vietnam-grands-prix-postponed.6M04wEKPBevqVc6Mg2kfgH.html|title=Bahrain and Vietnam Grands Prix postponed|website=F1|date=13 March 2020|access-date=14 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200315034259/https://www.formula1.com/en/latest/article.bahrain-and-vietnam-grands-prix-postponed.6M04wEKPBevqVc6Mg2kfgH.html|archive-date=15 March 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CHN postponed&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.chinese-grand-prix-postponed-due-to-coronavirus-outbreak.3g2y5Ngyrk1MbNxQB9hj4s.html|title=2020 F1 Chinese Grand Prix postponed due to novel coronavirus outbreak|date=12 February 2020|website=F1|publisher=Formula One World Championship Limited|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200212184109/https://www.formula1.com/en/latest/article.chinese-grand-prix-postponed-due-to-coronavirus-outbreak.3g2y5Ngyrk1MbNxQB9hj4s.html|archive-date=12 February 2020|access-date=12 February 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NEDMONESP&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.dutch-spanish-and-monaco-grands-prix-postponed.5CggooJeHoDchKkFehkrkY.html|title=Dutch and Spanish Grands Prix postponed, Monaco cancelled|website=F1|date=19 March 2020|access-date=22 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200319155814/https://www.formula1.com/en/latest/article.dutch-spanish-and-monaco-grands-prix-postponed.5CggooJeHoDchKkFehkrkY.html|archive-date=19 March 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CAN postponed&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.canadian-grand-prix-organisers-announce-postponement-of-2020-race.7rkpGKnxnRQVe6uPcZSRbP.html|title=Canadian Grand Prix organisers announce postponement of 2020 race|website=F1|date=7 April 2020|access-date=7 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407181830/https://www.formula1.com/en/latest/article.canadian-grand-prix-organisers-announce-postponement-of-2020-race.7rkpGKnxnRQVe6uPcZSRbP.html|archive-date=7 April 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FRA cancelled&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.organisers-confirm-2020-french-grand-prix-will-not-go-ahead.6kEi9Sb68ZPJxlxgsgm4nQ.html|title=Organisers confirm 2020 French Grand Prix will not go ahead|website=F1|date=27 April 2020|access-date=27 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200427141456/https://www.formula1.com/en/latest/article.organisers-confirm-2020-french-grand-prix-will-not-go-ahead.6kEi9Sb68ZPJxlxgsgm4nQ.html|archive-date=27 April 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

=== वेळपत्रकामधील विस्तार आणि बदल ===

== हंगामाचा सारांश ==
===पूर्वहंगाम चाचणी===
=== सुरुवातीच्या फेऱ्या ===
=== मधल्या फेऱ्या ===
=== अंतिम फेऱ्या ===
=== हंगामाचा नंतरचे विश्लेषण ===

==हंगामाचे निकाल==
===ग्रांप्री===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! शर्यत क्र.
! ग्रांप्री
! पोल पोझिशन
! जलद फेरी
! विजेता चालक
! विजेता कारनिर्माता
! माहिती
|-
!१
|{{flagicon|AUT}} [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!२
|{{flagicon|AUT}} [[स्टायरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!३
|{{flagicon|HUN}} [[हंगेरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!४
|{{flagicon|GBR}} [[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!५
|{{Flagicon|GBR}} [[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
|align=center|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!६
|{{flagicon|ESP}} [[स्पॅनिश ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!७
|{{flagicon|BEL}} [[बेल्जियम ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!८
|{{flagicon|ITA}} [[इटालियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|FRA}} [[पियर गॅस्ली]]
|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]] - [[होंडा]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!९
|{{flagicon|ITA}} [[टस्कन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१०
|{{flagicon|RUS}} [[रशियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० रशियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!११
|{{flagicon|DEU}} [[आयफेल ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१२
|{{flagicon|POR}} [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१३
|{{flagicon|ITA}} [[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१४
|{{flagicon|TUR}} [[तुर्की ग्रांप्री]]
|{{flagicon|CAN}} [[लान्स स्ट्रोल]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१५
|{{flagicon|BHR}} [[बहरैन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१६
|{{flagicon|BHR}} [[साखिर ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]
|{{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]
|{{flagicon|GBR}} [[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० साखिर ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१७
|{{flagicon|UAE}} [[अबु धाबी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|माहिती]]
|-class=&quot;sortbottom&quot;
|colspan=&quot;7&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''संदर्भ:&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=फॉर्म्युला वन Results २०२०|दुवा=https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/results/2020|प्रकाशक=Motorsport Stats|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ डिसेंबर २०२१|archive-date=१३ डिसेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213090410/https://motorsportstats.com/series/formula-one/results/2020|}}&lt;/ref&gt;'''
|}

===गुण प्रणाली===
मुख्य शर्यतीत पहिल्या १० वर्गीकृत चालक आणि सर्वात जलद फेरी नोंदवणाऱ्या चालकाला गुण देण्यात आले. स्प्रिन्ट शर्यतीत पहिल्या ८ वर्गीकृत चालकांना खालिल रचना वापरून प्रत्येक शर्यतीत असे गुण देण्यात आले.&lt;ref name=&quot;points regs&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |दिनांक=१९ जुलै २०२२ |title=२०२२ फॉर्म्युला वन sporting regulations |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२२ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |at=Articles ६.४-६.५|archive-date=७ ऑक्टोबर २०२२ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007084259/https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable&quot;
!निकालातील स्थान
|style=&quot;background-color:#ffffbf&quot; align=&quot;center&quot;|'''१ला'''
|style=&quot;background-color:#dfdfdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''२रा'''
|style=&quot;background-color:#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;|'''३रा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''४था'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''५वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''६वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''७वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''८वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''९वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''१०वा'''
|-
!गुण
|style=&quot;background-color:#ffffbf&quot; align=&quot;center&quot;|२५
|style=&quot;background-color:#dfdfdf&quot; align=&quot;center&quot;|१८
|style=&quot;background-color:#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;|१५
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१२
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१०
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|८
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|६
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|४
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|२
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१
|-
!स्प्रिन्ट
| align=&quot;center&quot;| ८
| align=&quot;center&quot;| ७
| align=&quot;center&quot;| ६
| align=&quot;center&quot;| ५
| align=&quot;center&quot;| ४
| align=&quot;center&quot;| ३
| align=&quot;center&quot;| २
| align=&quot;center&quot;| १
| align=&quot;center&quot;| -
| align=&quot;center&quot;| -
|}


===चालक===
{|
|-
|
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%&quot;
!valign=&quot;middle&quot;| स्थान
!valign=&quot;middle&quot;| चालक
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
!१
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| id=&quot;४४&quot; align=&quot;center&quot; | ४४
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|points}}'''
|-
!२
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
| id=&quot;७७&quot; align=&quot;center&quot; | ७७
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|points}}'''
|-
!३
|{{flagicon|NLD}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| id=&quot;१&quot; align=&quot;center&quot; | १
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|points}}'''
|-
!४
|{{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]
| id=&quot;११&quot; align=&quot;center&quot; | ११
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|points}}'''
|-
!५
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]
| id=&quot;३&quot; align=&quot;center&quot; | ३
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|points}}'''
|-
!६
|{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]]
| id=&quot;५५&quot; align=&quot;center&quot; | ५५
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|points}}'''
|-
!७
|{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]
| id=&quot;२३&quot; align=&quot;center&quot; | २३
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|points}}'''
|-
!८
|{{flagicon|MCO}} [[शार्ल लक्लेर]]
| id=&quot;१६&quot; align=&quot;center&quot; | १६
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|points}}'''
|-
!९
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
| id=&quot;४&quot; align=&quot;center&quot; | ४
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|points}}'''
|-
!१०
|{{flagicon|FRA}} [[पियर गॅस्ली]]
| id=&quot;१०&quot; align=&quot;center&quot; | १०
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|points}}'''
|-
!११
|{{flagicon|CAN}} [[लान्स स्ट्रोल]]
| id=&quot;१८&quot; align=&quot;center&quot; | १८
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|points}}'''
|-
!१२
|{{flagicon|FRA}} [[एस्टेबन ओकन]]
| id=&quot;३१&quot; align=&quot;center&quot; | ३१
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|points}}'''
|-
!१३
|{{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| id=&quot;५&quot; align=&quot;center&quot; | ५
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|points}}'''
|-
!१४
|{{flagicon|RUS}} [[डॅनिल क्व्याट]]
| id=&quot;२६&quot; align=&quot;center&quot; | २६
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|points}}'''
|-
!१५
|{{flagicon|DEU}} [[निको हल्केनबर्ग]]
| id=&quot;२७&quot; align=&quot;center&quot; | २७
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|points}}'''
|-
!१६
|{{flagicon|FIN}} [[किमी रायकोन्नेन]]
| id=&quot;७&quot; align=&quot;center&quot; | ७
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|points}}'''
|-
!१७
| nowrap|{{flagicon|ITA}} [[अँटोनियो गियोविन्झी]]
| id=&quot;९९&quot; align=&quot;center&quot; | ९९
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|points}}'''
|-
!१८
|{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]
| id=&quot;६३&quot; align=&quot;center&quot; | ६३
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|points}}'''
|-
!१९
|{{flagicon|FRA}} [[रोमन ग्रोस्जीन]]
| id=&quot;८&quot; align=&quot;center&quot; | ८
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|points}}'''
|-
!२०
|{{flagicon|DNK}} [[केविन मॅग्नुसेन]]
| id=&quot;२०&quot; align=&quot;center&quot; | २०
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|points}}'''
|-
!२१
|{{flagicon|CAN}} [[निकोलस लतीफी]]
| id=&quot;६&quot; align=&quot;center&quot; | ६
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|points}}'''
|-
!२२
|{{flagicon|GBR}} [[जॅक एटकेन]]
| id=&quot;८९&quot; align=&quot;center&quot; | ८९
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|points}}'''
|-
!२३
|{{flagicon|BRA}} [[पिएट्रो फिट्टीपल्डी]]
| id=&quot;५१&quot; align=&quot;center&quot; | ५१
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|points}}'''
|-
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|स्थान
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|चालक
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
! colspan=&quot;31&quot; |संदर्भ:&lt;ref name=&quot;fia classification&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=२०२० Classifications|दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/2020-classifications|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ डिसेंबर २०२०|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|archive-date=१६ नोव्हेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116165110/https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/2020-classifications|}}&lt;/ref&gt;
|}
|valign=&quot;top&quot;|
{{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}}
|}
'''तळटिपा:'''
† चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले.

===कारनिर्माते===
{|
|-
|
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%;&quot;
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|स्थान
!style=&quot;vertical-align:middle;background&quot;| कारनिर्माता
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|१
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#४४|४४]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''५७३'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#७७|७७]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|२
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; nowrap|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
| align=&quot;center&quot; | [[#३३|३३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''३१९'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२३|२३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|३
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[रेनोल्ट एफ१]]
| align=&quot;center&quot; | [[#४|४]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''२०२'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#५५|५५]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|४
|rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; nowrap|{{flagicon|GBR}} [[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] - [[बि.डब्ल्यु.टी. मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#११|११]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|'''१९५ {{efn|name=RP points|[[Racing Point F1 Team|Racing Point]] drivers scored {{sum|{{F1R2020|HUL|points}}|{{F1R2020|PER|points}}|{{F1R2020|STR|points}}}} points, but the constructor was deducted 15 points after a protest from [[Renault in Formula One|Renault]] was upheld regarding the legality of [[Racing Point RP20|their car]].&lt;ref&gt;{{Cite web|date=7 August 2020|title=Racing Point deducted 15 points and fined heavily as Renault protest into car legality upheld|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-racing-point-deducted-15-points-and-fined-heavily-as-renault.7j9tsLSAm7rXnWHxH1Uy9c.html|access-date=7 August 2020|website=F1|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807092858/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-racing-point-deducted-15-points-and-fined-heavily-as-renault.7j9tsLSAm7rXnWHxH1Uy9c.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#१८|१८]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२७|२७]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|५
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|FRA}} [[रेनोल्ट एफ१]]
| align=&quot;center&quot; | [[#३|३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''१८१'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#३१|३१]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|६
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#१६|१६]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''१३१'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#५|५]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|७
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{nowrap|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]] - [[होंडा]]}}
| align=&quot;center&quot; | [[#१०|१०]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''१०७'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२६|२६]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|८
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|CHE}} [[आल्फा रोमियो रेसिंग]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#९९|९९]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''८'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#७|७]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|९
|rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|USA}} [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#८|८]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|'''३'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२०|२०]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ABU}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#५१|५१]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|१०
|rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|GBR}} [[विलियम्स एफ१]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#६३|६३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|'''०'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#६|६]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ABU}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#८९|८९]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ABU}}
|-
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|स्थान
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;| कारनिर्माता
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
| colspan=&quot;29&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; |'''संदर्भ:'''&lt;ref name=&quot;fia classification&quot;/&gt;
|}
|valign=&quot;top&quot;|
{{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}}
|}
† चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले.

== हे सुद्धा पहा ==
# [[फॉर्म्युला वन]]
# [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]]

== संदर्भ ==
{{reflist}}

==तळटीप==
{{reflist|group=टीप}}

== बाह्य दुवे ==
# [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ]

{{२०२० फॉर्म्युला वन हंगाम}}
{{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}}

[[वर्ग:फॉर्म्युला वन हंगाम]]</text>
      <sha1>t7t8fh4uymiugrq1jiipyjpe6tz5bpb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721759</id>
      <parentid>2721750</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:55:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Koolkrazy</username>
        <id>1591</id>
      </contributor>
      <origin>2721759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="176182" sha1="pc6jyj0mwpo2eazd9s64crzcct9zvkd" xml:space="preserve">{{एफ१ हंगाम
| मागील_हंगाम = २०१९
| सद्य_हंगाम = २०२०
| पुढील_हंगाम = २०२१
}}

[[चित्र:Lewis Hamilton 2016 Malaysia 2.jpg|thumb|[[लुइस हॅमिल्टन]], ३४७ गुणांसोबत २०२० फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा विजेता व पहिला क्रमांक.]]
[[चित्र:F12019 Schloss Gabelhofen (20) (cropped).jpg|thumb|[[वालट्टेरी बोट्टास]], २२३ गुणांसोबत २०२० फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा उपविजेता व दुसरा क्रमांक.]]
[[चित्र:Max Verstappen 2017 Malaysia 2.jpg|thumb|[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]], २१४ गुणांसोबत २०२० फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा गत विजेता व तिसरा क्रमांक.]]

'''२०२० फॉर्म्युला वन हंगाम''' हा [[आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|एफ.आय.ए.]] [[फॉर्म्युला वन]] शर्यतीचा ७१ वा हंगाम होता. ह्या हंगामामध्ये १७ शर्यती खेळवल्या गेल्या ज्यात १० संघांच्या एकूण २५ चालकांनी सहभाग घेतला. ५ जुलै २०२० रोजी [[ऑस्ट्रिया]] मध्ये पहिली तर १३ डिसेंबर २०२० रोजी [[अबु धाबी]] मध्ये अखेरची शर्यत खेळवली गेली.

==संघ आणि चालक==
२०२० फॉर्म्युला वन हंगामात एकुन १० संघांनी भाग घेतला. खालील यादीत २०२० हंगामात भाग घेतेलेल्या सर्व संघ व संघांच्या चालकांची माहिती आहे. चालकांचे क्रमांक फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२० हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहेत. सर्व संघाची माहिती सुद्धा फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२० हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहे. काही ऐतिहासिक रुढिंमुळे क्रमांक १३ कोणत्याही चालकाला दिले गेले नव्हते.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
|-
!संघ
!कारनिर्माता 
!चेसिस 
!इंजिन† 
!चालक क्र.
!चालक 
!शर्यत क्र.
|-
|-
|{{flagicon|CHE}} आल्फा रोमियो रेसिंग [[ऑर्लेन]]&lt;!-- Do not capitalise &quot;Orlen&quot; per consensus --&gt;&lt;ref name=&quot;:३&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/alfa-romeo-kubica-orlen-reserve/4617950/|title=आल्फा रोमियो एफ.१ team rebranded as Kubica joins in reserve role|दिनांक=१ जानेवारी २०२०|प्रकाशक=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200101120120/https://www.motorsport.com/f1/news/alfa-romeo-kubica-orlen-reserve/4617950/|archive-date=१ जानेवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
!|[[आल्फा रोमियो रेसिंग]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|आल्फा रोमियो रेसिंग सि.३९&lt;ref name=&quot;:३&quot;/&gt;
|फेरारी ०६५
| align=&quot;center&quot;|७&lt;br&gt;९९
|nowrap|{{flagicon|FIN}} [[किमी रायकोन्नेन]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}} [[अँटोनियो गियोविन्झी]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|ITA}} स्कुदेरिआ अल्फाटौरी होंडा
!|[[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]] - [[होंडा]]
|अल्फाटौरी ऐ.टि.०१&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.redbullcontentpool.com/motorsports/AP-232XFSD5W2111|title=स्कुदेरिआ अल्फाटौरी reveals new फॉर्म्युला वन car|प्रकाशक=रेड बुल Content Pool|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|प्रकाशक=रेड बुल GmbH|अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200211140430/https://www.redbullcontentpool.com/motorsports/AP-232XFSD5W2111|archive-date=११ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|nowrap|होंडा आर.ए.६२०एच.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.gptoday.net/en/news/f1/253992/hear-the-2020-honda-power-unit-fire-up|title=Hear the २०२० होंडा power unit fire up|प्रकाशक=GPToday.net|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215000020/https://www.gptoday.net/en/news/f1/253992/hear-the-2020-honda-power-unit-fire-up|archive-date=१५ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|१०&lt;br&gt;२६
|{{flagicon|FRA}} [[पियर गॅस्ली]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}} [[डॅनिल क्व्याट]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|ITA}} स्कुदेरिआ फेरारी
!|[[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|फेरारी एफ.१०००&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.vettel-and-leclerc-reveal-ferraris-2020-f1-car-the-sएफ.1000.XQ64BRkNj4fo1jHG0V7on.html|title=Gallery: फेरारी एस.एफ.१००० launch: फेरारी unveil their २०२० एफ.१ car|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२० |प्रकाशक=एफ.१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216160153/https://www.formula1.com/en/latest/article.vettel-and-leclerc-reveal-ferraris-2020-f1-car-the-sएफ.1000.XQ64BRkNj4fo1jHG0V7on.html|archive-date=१६ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|फेरारी ०६५&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.ferrari.com/en-EN/articles/welcome-to-the-new-sएफ.1000|title=Sएफ.१००० Launched in Reggio Emilia|प्रकाशक=ferrari.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213074447/https://www.ferrari.com/en-EN/articles/welcome-to-the-new-sएफ.1000|archive-date=१३ फेब्रुवारी २०२०|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|५&lt;br&gt;१६
|{{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]&lt;br&gt;{{flagicon|MCO}} [[शार्ल लक्लेर]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|USA}} हास एफ.१ संघ
!|[[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|हास व्हि.एफ.२०&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-to-reveal-2020-f1-car-on-morning-of-testing.70wEyEoQwu2HzGdbgFIgaC.html|प्रकाशक=एफ.१|दिनांक=२८ जानेवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२८ जानेवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128201503/https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-to-reveal-2020-f1-car-on-morning-of-testing.70wEyEoQwu2HzGdbgFIgaC.html|archive-date=२८ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|फेरारी ०६५
| align=&quot;center&quot;|८&lt;br&gt;५१&lt;br&gt;२०
|{{flagicon|FRA}} [[रोमन ग्रोस्जीन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BRA}} [[पिएट्रो फिट्टीपल्डी]]&lt;br&gt;{{flagicon|DEN}} [[केविन मॅग्नुसेन]]
|align=&quot;center&quot;|१-१५&lt;br/&gt;१६-१७&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|GBR}} मॅकलारेन एफ.१ संघ
!|[[मॅकलारेन]] - [[रेनोल्ट एफ१]]
|मॅकलारेन एम.सी.एल.३५&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://एफ.1i.com/news/358596-mclaren-set-for-decent-step-with-2020-design-seidl.html|title=मॅकलारेन set for 'decent step' with २०२० design - Seidl|दिनांक=१८ ऑक्टोबर २०१९|प्रकाशक=एफ.१i.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20191114220431/https://एफ.1i.com/news/358596-mclaren-set-for-decent-step-with-2020-design-seidl.html|archive-date=१४ नोव्हेंबर २०१९|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ नोव्हेंबर २०१९|}}&lt;/ref&gt;
|{{Nowrap|रेनोल्ट ई-टेक २०}}&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.mclaren.com/racing/2020/car-launch/mclaren-mcl35-technical-specification/|title=मॅकलारेन एम.सी.एल.३५ technical specification|दिनांक=१२ फेब्रुवारी २०२०|प्रकाशक=mclaren.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213080414/https://www.mclaren.com/racing/2020/car-launch/mclaren-mcl35-technical-specification/|archive-date=१३ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|४&lt;br&gt;५५
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|DEU}} मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी [[पेट्रोनास]] एफ.१ संघ
!|[[मर्सिडीज-बेंझ]]
|nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ डब्ल्यू.११&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-f1-launch/एफ.1-mercedes-2020-shakedown-welcome-w11/|प्रकाशक=mercedesamgf1.com|दिनांक=१४ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216111529/https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-f1-launch/एफ.1-mercedes-2020-shakedown-welcome-w11/|archive-date=१६ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|{{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.११&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.mercedesamgf1.com/en/car/एफ.1-m11-eq-performance/|title=मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.११ EQ Performance|प्रकाशक=mercedesamgf1.com|अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ मार्च २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200217150716/https://www.mercedesamgf1.com/en/car/f1-m11-eq-performance/|archive-date=१७ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;}}
| align=&quot;center&quot;|४४&lt;br&gt;६३&lt;br&gt;७७
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]&lt;br&gt;{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|align=&quot;center&quot;|१-१५, १७&lt;br/&gt;१६&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|GBR}} [[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/racing-point-2020-livery-launched-bwt/4687019/|title=रेसींग पॉइन्ट debuts २०२० livery, names BWT as title sponsor |प्रकाशक=motorsport.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१७ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200217145302/https://www.motorsport.com/f1/news/racing-point-2020-livery-launched-bwt/4687019/|archive-date=१७ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
! nowrap|[[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|रेसींग पॉइन्ट आर.पी.२०&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://formulaspy.com/f1/racing-point-to-launch-on-february-17th-67110|title=फॉर्म्युला वन - रेसींग पॉइन्ट to launch on फेब्रुवारी १७th|दिनांक=२२ जानेवारी २०२०|प्रकाशक=FormulaSpy|अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200123044057/https://formulaspy.com/f1/racing-point-to-launch-on-february-17th-67110|archive-date=२३ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|बि.डब्ल्यु.टी. मर्सिडीज-बेंझ]]{{refn|group=टीप|Racing Point F1 Team used Mercedes-AMG F1 M11 power units. For sponsorship purposes, these engines were rebadged as &quot;[[BWT AG|BWT]] Mercedes&quot;.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/moteur-bwt-mercedes.aspx|title=Engine BWT मर्सिडीज-बेंझ|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मार्च २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328120418/https://www.statsf1.com/en/moteur-bwt-mercedes.aspx|archive-date=२८ मार्च २०१९|}}&lt;/ref&gt;}}
| align=&quot;center&quot;|११&lt;br&gt;२७&lt;br&gt;१८&lt;br&gt;२७ &lt;!-- See talkpage. Hülkenberg twice is the agreed way of presenting information. --&gt;
|nowrap|{{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]&lt;br&gt;{{flagicon|DEU}} [[निको हल्केनबर्ग]]&lt;br&gt;{{flagicon|CAN}} [[लान्स स्ट्रोल]]&lt;br&gt;{{flagicon|DEU}} [[निको हल्केनबर्ग]]{{refn|group=टीप|When Hülkenberg raced for [[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] for the [[२०२० आयफेल ग्रांप्री]], he drove the car that was previously entered for [[लान्स स्ट्रोल]], rather than the car he had driven in the fourth and fifth rounds.}}
|align=&quot;center&quot; nowrap|१-४, ६-१७{{refn|group=टीप|Pérez was entered into the [[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री]], but later withdrew after testing positive for the [[Severe acute respiratory syndrome coronavirus २|coronavirus]].}}&lt;br/&gt;४-५&lt;br/&gt;सर्व{{refn|group=टीप|Stroll was entered into the [[२०२० आयफेल ग्रांप्री]], but later withdrew after feeling unwell and testing positive for the [[Severe acute respiratory syndrome coronavirus २|coronavirus]] onthe day of the race.&lt;ref name=&quot;Stroll&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |title=Stroll tested positive after Eifel Grand Prix |प्रकाशक=बि.बि.सी स्पोर्ट |दुवा=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/54626704 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ ऑक्टोबर २०२० |दिनांक=२१ ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२१ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021102405/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/54626704 |}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br/&gt;११ &lt;!-- DO NOT CHANGE STROLL'S OR PEREZ'S ENTRIES (ROUNDS ४ and ११) OR CONDENSE HÜLKENBERG INTO A SINGLE ROW PER WP:एफ.१ CONSENSUS. SEE TALK PAGE --&gt;
|-
|{{flagicon|AUT}} [[अ‍ॅस्टन मार्टिन]] रेड बुल रेसिंग
!|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
|रेड बुल रेसिंग आर.बी.१६&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsportweek.com/news/id/25663|title=रेड बुल ahead of schedule with 'great concept' for २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ डिसेंबर २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219152632/https://www.motorsportweek.com/news/id/25663|archive-date=१९ डिसेंबर २०१९|}}&lt;/ref&gt;
|होंडा आर.ए.६२०एच.
| align=&quot;center&quot;|२३&lt;br&gt;३३
|{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]&lt;br&gt;{{flagicon|NLD}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|FRA}} रेनॉल्ट डि.पी.वर्ल्ड् एफ.१ संघ&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.speedcafe.com/2020/03/11/renault-unveils-2020-race-livery-in-albert-park/|title=Renault unveils २०२० race livery in Albert Park|दिनांक=११ मार्च २०२०|प्रकाशक=स्पिड कॅफे डॉट कॉम|archive-url=https://web.archive.org/web/20200322142533/https://www.speedcafe.com/2020/03/11/renault-unveils-2020-race-livery-in-albert-park/|archive-date=२२ मार्च २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ मार्च २०२०|}}&lt;/ref&gt;
!|[[रेनोल्ट एफ१]]
|रेनोल्ट आर.एस.२०&lt;ref name=&quot;:२&quot;/&gt;
|रेनोल्ट ई-टेक २०&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.renaultsport.com/-formula-1-car-.html#techspecs-engine-modale|title=फॉर्म्युला वन - Car|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ फेब्रुवारी २०२०|प्रकाशक=renaultsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180302164742/https://www.renaultsport.com/-formula-1-car-.html#techspecs-engine-modale|archive-date=२ मार्च २०१८|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|३&lt;br&gt;३१
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]&lt;br&gt;{{flagicon|FRA}} [[एस्टेबन ओकन]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|GBR}} विलियम्स रेसींग&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.williams-could-sell-f1-team-as-board-announces-gbp13m-loss-in-2019-and-split.455wGjds3WOQf7gdSuqJRf.html |title=विलियम्स could sell एफ.१ team as board announces GBP१३m loss in २०१९ and split from title sponsor |प्रकाशक=एफ.१  |दिनांक=२९ मे २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२९ मे २०२० |archive-date=३० मे २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530030337/https://www.formula1.com/en/latest/article.williams-could-sell-f1-team-as-board-announces-gbp13m-loss-in-2019-and-split.455wGjds3WOQf7gdSuqJRf.html}}&lt;/ref&gt;

{{refn|group=टीप|entered pre-season testing as &quot;ROKiT विलियम्स रेसींग&quot;.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://corp.formula1.com/formula-1-pre-season-testing-media-information/|title=फॉर्म्युला वन Pre-Season Testing - Media Information|प्रकाशक=एफ.१|दिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ जुलै २०२४}}&lt;/ref&gt;}}
!|[[विलियम्स एफ१]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|विलियम्स एफ.डब्ल्यु.४३&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.williamsf1.com/racing/news/2020/01/rokit-williams-racing-announces-new-partnership-with-lavazza|title=ROKiT विलियम्स रेसींग Announces New Partnership with Lavazza |प्रकाशक=विलियम्स रेसींग |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ जानेवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113065621/https://www.williamsf1.com/racing/news/2020/01/rokit-williams-racing-announces-new-partnership-with-lavazza|archive-date=१३ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|{{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.११&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |title=विलियम्स extends मर्सिडीज-बेंझ एफ.१ power unit deal through २०२५ |दुवा=https://motorsportweek.com/news/id/24415 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ सप्टेंबर २०१९ |प्रकाशक=motorsportweek.com |प्रकाशक=Motorsport Media Services Ltd |दिनांक=१३ सप्टेंबर २०१९ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190921211835/https://motorsportweek.com/news/id/24415 |archive-date=२१ सप्टेंबर २०१९ |}}&lt;/ref&gt;}}
| align=&quot;center&quot;|६&lt;br&gt;६३&lt;br&gt;८९
|{{flagicon|CAN}} [[निकोलस लतीफी]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}} [[जॅक एटकेन]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;१-१५, १७&lt;br/&gt;१६
|-class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;9&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; |'''संदर्भ:&lt;ref name=&quot;:२&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |title=२०२० FIA फॉर्म्युला वन हंगाम - पात्रता फेरी निकाल |दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/entry-list-2020 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ फेब्रुवारी २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१९ फेब्रुवारी २०२० |archive-date=१७ फेब्रुवारी २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200217142410/https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/entry-list-2020 |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;&gt;Official entry lists:
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20ऑस्ट्रियाn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716164205/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20ऑस्ट्रियाn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |archive-date=१६ जुलै २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20श्टायरमार्कn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० स्टायरियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=९ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200719202841/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20श्टायरमार्कn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |archive-date=१९ जुलै २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Hungarian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० हंगेरियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१६ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जुलै २०२० |archive-date=१६ जुलै २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716164453/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Hungarian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३० जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807201218/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |archive-date=७ ऑगस्ट २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Revised%20Entry%20List.pdf |title=२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री - Revised पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३१ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807201249/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Revised%20Entry%20List.pdf |archive-date=७ ऑगस्ट २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३१ जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/70TH%20Anniversary%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=६ ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ ऑगस्ट २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913030042/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/70TH%20Anniversary%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Spanish%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१३ ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ ऑगस्ट २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913031940/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Spanish%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20बेल्जियम%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० बेल्जियम ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२७ ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ ऑगस्ट २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913024658/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20बेल्जियम%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Italian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० इटालियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३ सप्टेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ सप्टेंबर २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913033450/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Italian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Tuscan%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० टस्कन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१० सप्टेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० सप्टेंबर २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913035924/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Tuscan%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20रशियन%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० रशियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२४ सप्टेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ सप्टेंबर २०२० |archive-date=२७ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027033539/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20रशियन%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० आयफेल ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=८ ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२६ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026160017/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Decision%20-%20चालक%20change%20request%20car%2018.pdf |title=२०२० आयफेल ग्रांप्री - Decision - चालक change request car १८ |दिनांक=१० ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२० |archive-date=४ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204194156/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Decision%20-%20चालक%20change%20request%20car%2018.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20पोर्तुगीज%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२२ ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२६ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026174828/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20पोर्तुगीज%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Emilia%20Romagna%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३० ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२ नोव्हेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201102214447/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Emilia%20Romagna%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20तुर्की%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० तुर्की ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२० |archive-date=१७ नोव्हेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117064055/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20तुर्की%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Bahrain%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० बहरैन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२६ नोव्हेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२६ नोव्हेंबर २०२० |archive-date=४ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204201342/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Bahrain%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20साखिर%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० साखिर ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३ डिसेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ डिसेंबर २०२० |archive-date=३ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201203192938/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20साखिर%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Abu%20Dhabi%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० अबु धाबी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१० डिसेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० डिसेंबर २०२० |archive-date=३ जुलै २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210703165211/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Abu%20Dhabi%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}&lt;/ref&gt;'''
|}


=== सराव चालक ===
हंगामभर, चार चालकांनी सराव किंवा तिसऱ्या चालकाच्या भूमिकेत फ्री प्रॅक्टिस सत्रात सहभाग घेतला. [[जॅक एटकेन]] आणि [[रॉय निसानी]] यांनी अनुक्रमे एक आणि तीन ग्रांप्रीसाठी [[विलियम्स एफ१]] साठी चालवले, [[रोबेर्ट कुबिचा]] ने [[आल्फा रोमियो रेसिंग]] साठी पाच ग्रांप्रीमध्ये आणि [[मिक शूमाकर]] ने [[हास एफ.१ संघ]] साठी एका ग्रांप्रीमध्ये सहभाग घेतला.&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;/&gt;

शूमाकर आणि [[कॅलम इलोट]] यांना [[२०२० आइफेल ग्रांप्री]]च्या पहिल्या सराव सत्रात [[आल्फा रोमियो रेसिंग]] आणि हास साठी धावण्याची संधी मिळाली होती,&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;/&gt; परंतु खराब हवामानामुळे ते सत्र रद्द करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.bad-weather-at-the-nurburgring-prevents-any-running-in-first-practice-for.5HhZ8X5TxXWDJ148LI8lR3.html|अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ ऑक्टोबर २०२०|दिनांक=९ ऑक्टोबर २०२०|प्रकाशक=एफ.१|archive-date=११ जानेवारी २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210111062009/https://www.formula1.com/en/latest/article.bad-weather-at-the-nurburgring-prevents-any-running-in-first-practice-for.5HhZ8X5TxXWDJ148LI8lR3.html|}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
|+ {{nowrap|२०२० हंगामातील फ्री प्रॅक्टिस सत्रात सहभागी झालेले चालक}}
!scope=&quot;col&quot;| कारनिर्माते
!scope=&quot;col&quot;|क्र.
!scope=&quot;col&quot;|चालक
!फेऱ्या
|-
!nowrap |[[आल्फा रोमियो रेसिंग]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|८८&lt;br&gt;३७
| {{flagicon|Poland}}[[रोबेर्ट कुबिचा]]&lt;br&gt;{{flagicon|जर्मनी}}[[मिक शूमाकर]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|२-३, ५, १५, १७&lt;br/&gt;११
|-
![[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|५०
| {{nowrap|{{flagicon|Great Britain}}[[कॅलम इलोट]]}}&lt;br&gt;{{flagicon|जर्मनी}}[[मिक शूमाकर]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|११&lt;br/&gt;१७
|-
![[विलियम्स एफ१]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|४०
| {{flagicon|Great Britain}}[[जॅक एटकेन]]&lt;br&gt;{{flagicon|Israel}}[[रॉय निसानी]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|२&lt;br&gt;६, ८, १५
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; |'''संदर्भ:&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;/&gt;'''
|}

=== संघातील बदल ===
* [[रेड बुल]], जो [[रेड बुल रेसिंग]] आणि [[स्कुदेरिआ टोरो रोसो]] या दोन्ही संघांचा पालक समूह आहे, त्यांनी टोरो रोसोचे नाव बदलून &quot;[[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]]&quot; असे ठेवले. संघ 
* '''अल्फाटौरी''' या कारनिर्माते नावाने स्पर्धा करतो.&lt;ref name=&quot;:२&quot;/&gt; हे नाव रेड बुलच्या [[अल्फाटौरी (फॅशन ब्रँड)|अल्फाटौरी फॅशन ब्रँड]]वरून घेतले आहे.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/146617/toro-rosso-name-change-for-2020-approved|title=टोरो रोसोचे नाव बदलण्यास २०२० फॉर्म्युला वन हंगामासाठी मंजुरी|first=Scott|last=Mitchell|work=[[Autosport]].com|publisher=[[Motorsport Network]]|date=१६ ऑक्टोबर २०१९|access-date=१६ ऑक्टोबर २०१९|url-access=limited|archive-url=https://web.archive.org/web/20191016120054/https://www.autosport.com/f1/news/146617/toro-rosso-name-change-for-2020-approved|archive-date=१६ ऑक्टोबर २०१९|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== चालक बदल ===
* एका वर्षाच्या अनुपस्थितीनंतर, [[एस्टेबन ओकॉन]] यांनी [[रेनॉल्ट फॉर्म्युला वन|रेनॉल्ट]]सोबत करार करून फॉर्म्युला वनमध्ये पुनरागमन केले, त्यांनी [[निको हल्केनबर्ग]] यांची जागा घेतली.&lt;ref name=&quot;ocon&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.renaultsport.com/esteban-ocon-joins-renault-f1-team.html|title=एस्टेबन ओकॉन रेनॉल्ट एफ.१ संघात सामील|date=२९ ऑगस्ट २०१९|access-date=२९ ऑगस्ट २०१९|work=renaultsport.com|publisher=[[रेनॉल्ट फॉर्म्युला वन|रेनॉल्ट स्पोर्ट]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190829121216/https://www.renaultsport.com/esteban-ocon-joins-renault-f1-team.html|archive-date=२९ ऑगस्ट २०१९|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[रोबेर्ट कुबिचा]] यांनी [[विलियम्स ग्रांप्री इंजिनिअरिंग|विलियम्स]] संघ सोडला आणि [[आल्फा रोमियो रेसिंग]]मध्ये राखीव चालक म्हणून सामील झाले.&lt;ref name=&quot;:३&quot;/&gt;
* [[निकोलस लतीफी]], [[२०१९ फॉर्म्युला २ अजिंक्यपद]] उपविजेता, यांनी विलियम्स संघात कुबिचा यांची जागा घेतली.&lt;ref name=&quot;Latifi&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.latifi-to-williams-for-2020-f2-racer-replaces-kubica.3GkU6EaImKmzKt6qZU0eiF.html|title=२०२०साठी विलियम्समध्ये लतीफी: एफ२ चालक कुबिचाची जागा घेईल|date=२८ नोव्हेंबर २०१९|website=F1|access-date=२८ नोव्हेंबर २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128091835/https://www.formula1.com/en/latest/article.latifi-to-williams-for-2020-f2-racer-replaces-kubica.3GkU6EaImKmzKt6qZU0eiF.html|archive-date=२८ नोव्हेंबर २०१९|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kubica&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/146094/kubica-announces-williams-exit-after-2019|title=रोबेर्ट कुबिचा यांनी २०१९ हंगामानंतर विलियम्समधून एक्झिट जाहीर केली|last=कूपर|first=आदम|date=१९ सप्टेंबर २०१९|work=[[Autosport]].com|access-date=१९ सप्टेंबर २०१९|url-access=limited|archive-url=https://web.archive.org/web/20190919194502/https://www.autosport.com/f1/news/146094/kubica-announces-williams-exit-after-2019|archive-date=१९ सप्टेंबर २०१९}}&lt;/ref&gt;

=== हंगामातील बदल ===
[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री]] सप्ताहांताच्या एक दिवस आधी, [[रेसिंग पॉइंट एफ.१ संघ|रेसिंग पॉइंट]] चालक [[सर्गिओ पेरेझ]] यांचा [[कोविड-१९]] चा चाचणी अहवाल पॉझिटिव्ह आला आणि त्यांना शर्यतीसाठी अपात्र ठरवण्यात आले.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=सर्गिओ पेरेझ कोविड-१९ च्या पॉझिटिव्ह चाचणीमुळे ब्रिटिश ग्रांप्रीमधून बाहेर|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-ruled-out-of-british-grand-prix-after-testing-positive-for.4MLhBq01mPizIDrg3jrWXJ.html|access-date=३० जुलै २०२०|website=एफ.१|date=३० जुलै २०२०|archive-date=३० जुलै २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200730191519/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-ruled-out-of-british-grand-prix-after-testing-positive-for.4MLhBq01mPizIDrg3jrWXJ.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[पब्लिक हेल्थ इंग्लंड]] कडून स्पष्टीकरण मिळवल्यानंतर, रेसिंग पॉइंटने सांगितले की पेरेझने पुढच्या आठवड्यातील [[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]] मध्ये कोरोना नकारात्मक आल्यास तो शर्यत करू शकेल.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=रेसिंग पॉइंट म्हणते सर्गिओ पेरेझ ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री मध्ये नेगेटिव्ह टेस्ट आल्यास शर्यत करेल|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.racing-point-say-perez-will-race-in-70th-anniversary-gp-pending-negative.6xIByUDrMKDb41z3LfkHYy.html|access-date=७ ऑगस्ट २०२०|website=एफ.१|date=६ ऑगस्ट २०२०|archive-date=७ ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807224548/https://www.formula1.com/en/latest/article.racing-point-say-perez-will-race-in-70th-anniversary-gp-pending-negative.6xIByUDrMKDb41z3LfkHYy.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; दुसरी चाचणी देखील पॉझिटिव्ह आल्याने पेरेझ ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री मधून देखील बाहेर पडला. या दोन्ही शर्यतींसाठी त्यांची जागा [[निको हल्केनबर्ग]] ने घेतली, ज्यांनी यापूर्वी संघाच्या पूर्वीच्या [[फोर्स इंडिया]] या नावाने {{F1|२०१२}}, आणि {{F1|२०१४}} ते {{F1|२०१६}} दरम्यान शर्यत केली होती, आणि शेवटचे एफ.१ शर्यत [[२०१९ अबु धाबी ग्रांप्री]] मध्ये केली होती.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=रेन्केन |first1=डायटर |last2=कोलंटाइन |first2=कीथ |title=अधिकृत: रेसिंग पॉइंटने पेरेझच्या जागी ब्रिटिश ग्रांप्री साठी 'सुपर सब' हल्केनबर्गची निवड केली|url=https://www.racefans.net/2020/07/31/official-racing-point-name-hulkenberg-as-perezs-replacement-for-british-grand-prix/ |website=RaceFans |date=३१ जुलै २०२० |access-date=३१ जुलै २०२० |archive-date=१८ ऑक्टोबर २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211018103922/https://www.racefans.net/2020/07/31/official-racing-point-name-hulkenberg-as-perezs-replacement-for-british-grand-prix/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.confirmed-hulkenberg-to-stand-in-for-perez-at-racing-point-at-70th.2YNIHBSSTSPV4B83hsC5vN.html|title=हल्केनबर्ग ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री साठी रेसिंग पॉइंटमध्ये पेरेझच्या जागी|date=७ ऑगस्ट २०२०|website=एफ.१|access-date=७ ऑगस्ट २०२०|archive-date=७ ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807101203/https://www.formula1.com/en/latest/article.confirmed-hulkenberg-to-stand-in-for-perez-at-racing-point-at-70th.2YNIHBSSTSPV4B83hsC5vN.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री]] च्या आठवड्याआधी पेरेझचा कोरोना अहवाल निगेटिव्ह आला आणि [[एफआयए]] कडून परवानगी मिळाल्यावर त्यांनी पुन्हा शर्यत केली.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=सर्गिओ पेरेझ स्पॅनिश ग्रांप्री साठी पुन्हा शर्यतीस पात्र|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-will-compete-in-spanish-gp-weekend-after-testing-negative-for.5xCHxe9XrVYLTPR9pAio7k.html|access-date=१३ ऑगस्ट २०२०|website=एफ.१|archive-date=१७ ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200817110853/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-will-compete-in-spanish-gp-weekend-after-testing-negative-for.5xCHxe9XrVYLTPR9pAio7k.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; पेरेझचे रेसिंग पॉइंट सहकारी [[लान्स स्ट्रोल]] [[२०२० आयफेल ग्रांप्री]]च्या दिवशी आजारी वाटल्याने कोरोना पॉझिटिव्ह आले. हल्केनबर्गने पुन्हा संघासाठी शर्यत केली.&lt;ref&gt;{{cite web |last=स्मिथ |first=ल्यूक |title=हल्केनबर्गने आयफेल ग्रांप्री मध्ये आजारी असलेल्या स्ट्रोलच्या जागी शर्यत केली|url=https://www.autosport.com/f1/news/152694/hulkenberg-to-replace-unwell-stroll-at-f1-eifel-gp |website=[[Autosport]] |publisher=[[Motorsport Network]] |access-date=१० ऑक्टोबर २०२० |archive-date=१२ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201212040106/https://www.autosport.com/f1/news/152694/hulkenberg-to-replace-unwell-stroll-at-f1-eifel-gp |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Stroll&quot;/&gt;

[[रोमन ग्रोसजीन]] यांच्या [[२०२० बहरैन ग्रांप्री]] मधील अपघातानंतर त्यांच्या हातांना भाजले गेले, म्हणून [[हास एफ.१ संघ|हास]] ने त्यांच्या चाचणी चालक [[पिएट्रो फिट्टीपल्डी]] ला [[२०२० साखिर ग्रांप्री]] साठी पदार्पणाची संधी दिली.&lt;ref&gt;{{cite web |title=हास एफ.१ संघाने साखिर ग्रांप्री साठी फिट्टीपल्डीची घोषणा केली|url=https://www.haasf1team.com/news/haas-f1-team-confirms-fittipaldi-sakhir-grand-prix |publisher=[[हास एफ.१ संघ]] |access-date=३० नोव्हेंबर २०२० |archive-date=३० नोव्हेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130110156/https://www.haasf1team.com/news/haas-f1-team-confirms-fittipaldi-sakhir-grand-prix |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ग्रोसजीनने [[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री]] ही शर्यत देखील चुकवली, त्यामुळे फिट्टीपल्डी पुन्हा संघासाठी शर्यत केली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-grosjean-announces-he-will-miss-abu-dhabi-gp-to-focus-on-recovery.hO85GVQ5eU3927lFFAM5W.html|title=ग्रोसजीनने सांगितले की तो अबु धाबी ग्रांप्री साठी अनुपस्थित राहील, आणि त्याचे हास कारकिर्द संपेल|website=एफ.१|date=६ डिसेंबर २०२०|access-date=६ डिसेंबर २०२०|archive-date=१९ डिसेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201219140903/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-grosjean-announces-he-will-miss-abu-dhabi-gp-to-focus-on-recovery.hO85GVQ5eU3927lFFAM5W.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[लुइस हॅमिल्टन]] [[२०२० साखिर ग्रांप्री]]च्या आधी कोरोना पॉझिटिव्ह आल्याने त्यांना शर्यतीतून बाहेर पडावे लागले.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/153866/hamilton-to-miss-sakhir-gp-after-positive-covid19-test|title=हॅमिल्टन कोविड-१९ पॉझिटिव्हमुळे साखिर ग्रांप्रीमध्ये अनुपस्थित|work=[[Autosport]]|last=कूपर|first=आदम|date=१ डिसेंबर २०२०|access-date=१ डिसेंबर २०२०|archive-date=१ डिसेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201073312/https://www.autosport.com/f1/news/153866/hamilton-to-miss-sakhir-gp-after-positive-covid19-test|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=मर्सिडीज-एएमजी पेट्रोनास एफ.१ संघाची घोषणा|url=https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-sakhir-grand-prix/mercedes-amg-f1-team-announcement/ |publisher=[[मर्सिडीज-बेंझ फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज-एएमजी पेट्रोनास एफ.१ संघ]] |access-date=१ डिसेंबर २०२० |archive-date=६ फेब्रुवारी २०२३ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206060715/https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-sakhir-grand-prix/mercedes-amg-f1-team-announcement/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; त्यांच्या जागी [[जॉर्ज रसल]] ने मर्सिडीजसाठी शर्यत केली, आणि [[जॅक एटकेन]] ने रसलच्या जागी [[विलियम्स]] संघात पदार्पण केले.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=२ डिसेंबर २०२०|title=जॉर्ज रसल साखिर ग्रांप्री साठी मर्सिडीजमध्ये हॅमिल्टनच्या जागी|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-george-russell-to-replace-hamilton-at-mercedes-for-sakhir-grand.5vMOKRppSzFMz7RZzdzmxs.html|access-date=२ डिसेंबर २०२०|website=एफ.१|archive-date=२ डिसेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202070841/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-george-russell-to-replace-hamilton-at-mercedes-for-sakhir-grand.5vMOKRppSzFMz7RZzdzmxs.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/153890/russell-joins-mercedes-for-sakhir-gp|url-access=limited|date=२ डिसेंबर २०२०|access-date=२ डिसेंबर २०२०|work=[[Autosport]]|title=रसल साखिर ग्रांप्री साठी मर्सिडीजमध्ये, एटकेनचे विलियम्समध्ये पदार्पण|last=स्मिथ|first=ल्यूक|archive-date=२२ जानेवारी २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122012945/https://www.autosport.com/f1/news/153890/russell-joins-mercedes-for-sakhir-gp|url-status=live}}&lt;/ref&gt; हॅमिल्टनने [[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री]] मध्ये पुन्हा मर्सिडीजसाठी शर्यत केली, कारण त्यांच्या कोरोना चाचणीचा अहवाल निगेटिव्ह आला होता, आणि रसल पुन्हा विलियम्सकडे परतला.&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-to-make-mercedes-return-in-abu-dhabi-after-testing-covid-negative.6crMz5aWmfElFkpMdTpLwL.html| title=हॅमिल्टन कोविड निगेटिव्ह आल्यानंतर अबु धाबी ग्रांप्री मध्ये पुन्हा मर्सिडीजमध्ये, रसल परत विलियम्सकडे| website=formula1.com| date=१० डिसेंबर २०२०| access-date=१० डिसेंबर २०२०| archive-date=१० डिसेंबर २०२०| archive-url=https://web.archive.org/web/20201210174506/https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-to-make-mercedes-return-in-abu-dhabi-after-testing-covid-negative.6crMz5aWmfElFkpMdTpLwL.html| url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==हंगामाचे वेळपत्रक==
[[एफ.आय.ए]] संघटनेने २०२० फॉर्म्युला वन हंगामाचे वेळपत्रक [[नोव्हेंबर १०]], [[इ.स. २०२०]] रोजी जाहीर केला. 
२२ ग्रांप्री मूळतः २०२० वर्ल्ड चॅम्पियनशिपसाठी नियोजित होत्या.&lt;ref name=&quot;original&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.diary-dates-the-2020-f1-calendar-pre-season-testing-details-and-f1-car.OVjDBOcx61q0HtYFZq7hH.html|title=नोंदवून ठेवा: २०२० चे एफ.१ दिनदर्शिका, हंगामपूर्व चाचण्यांचे तपशील आणि एफ.१ कार सादरीकरणाचे वेळापत्रक|date=१२ डिसेंबर २०१९|website=F1i.com|access-date=३ जून २०२०|archive-date=२७ मे २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200527080121/https://www.formula1.com/en/latest/article.diary-dates-the-2020-f1-calendar-pre-season-testing-details-and-f1-car.OVjDBOcx61q0HtYFZq7hH.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; मात्र [[कोव्हिड-१९ महामारी]]मुळे अनेक शर्यती रद्द किंवा पुढे ढकलण्यात आल्या. नव्याने ठरवलेल्या कॅलेंडरमध्ये १७ ग्रांप्री होत्या—मूळ २०२० कॅलेंडरमधील नऊ आणि आणखी आठ ग्रांप्री—तर उर्वरित तेरा मूळ २०२० शर्यती रद्द झाल्या. त्यामुळे हंगामाची सुरुवात [[ऑस्ट्रिया]] येथे दोन शर्यतींनी झाली, आणि नंतरच्या हंगामात [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]] तसेच [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे प्रत्येकी दोन शर्यती झाल्या. प्रत्येक शर्यतीमध्ये किमान फेऱ्या असतात, ज्या एकूण अंतर {{cvt|३०५|km|१}} पेक्षा जास्त कापतात. क्रीडा नियमांनुसार, हंगामाला अजिंक्यपद म्हणून मान्यता मिळवण्यासाठी किमान आठ शर्यती होणे आवश्यक आहे.&lt;ref name=&quot;wc minimum&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दिनांक=१९ जून २०२०|title=२०२० फॉर्म्युला वन Sporting Regulations|दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/2020_formula_1_sporting_regulations_-_iss_9_-_2020-06-19_0.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20200712054833/https://www.fia.com/sites/default/files/2020_formula_1_sporting_regulations_-_iss_9_-_2020-06-19_0.pdf|archive-date=१२ जुलै २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ जुलै २०२०|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|page=३१|}}&lt;/ref&gt;{{refn|group=टीप|FIA च्या आंतरराष्ट्रीय क्रीडा संहितेनुसार, कोणत्याही हंगामाला वर्ल्ड चॅम्पियनशिप म्हणून मान्यता मिळवण्यासाठी तीन खंडांमध्ये शर्यती होणे आवश्यक असते. हंगाम अधिकृतपणे पूर्ण झाल्याची खात्री करण्यासाठी FIA ने आंतरराष्ट्रीय क्रीडा संहितेतील तीन खंडांत शर्यती होण्याची अट शिथिल केली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/148887/how-many-races-does-f1-need-to-declare-a-season |title=How many races does फॉर्म्युला वन need to declare a season? |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ जून २०२० | archive-date=४ जून २०२० | archive-url=https://web.archive.org/web/20200604212101/https://www.autosport.com/f1/news/148887/how-many-races-does-f1-need-to-declare-a-season |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/149786/brawn-european-calendar-counts-as-world-championship|title=एफ.१ News: युरोपियन calendar would count as world championship, says Brawn|प्रकाशक=autosport.com|प्रकाशक=Motorsport Network|दिनांक=४ जून २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जून २०२०|archive-date=४ जून २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604222922/https://www.autosport.com/f1/news/149786/brawn-european-calendar-counts-as-world-championship|}}&lt;/ref&gt;}} परिणामी, रद्द आणि बदलांमुळे, २००९ [[२००९ फॉर्म्युला वन हंगाम|हंगाम]]नंतर प्रथमच उत्तर अमेरिकेत कोणतीही फेरी झाली नाही.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;| फेरी  
!rowspan=&quot;2&quot;| अधिक्रुत रेस नाव 
!rowspan=&quot;2&quot;| [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]]
!rowspan=&quot;2&quot;| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]]
!rowspan=&quot;2&quot;| शहर 
!rowspan=&quot;2&quot;| तारिख 
!colspan=&quot;2&quot;| वेळ 
|-
! [[प्रमाणवेळ|स्थानिय]]
! [[ग्रीनविच प्रमाणवेळ|GMT]]
|-
!१
|
|[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]]
|[[स्पीलबर्ग]]
|५ जुलै
|-
!२
|
|[[स्टायरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]]
|[[स्पीलबर्ग]]
|१२ जुलै
|-
!३
|
|[[हंगेरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|HUN}} [[हंगरोरिंग]]
|[[मोग्योरोद]]
|१९ जुलै{{refn|group=टीप|हंगेरियन ग्रांप्री मुळात २ ऑगस्ट रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला आणि ब्रिटिश ग्रांप्रीच्या तारखेवर घेण्यात आली.}}
|-
!४
|
|[[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|GBR}} [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]]
| rowspan=&quot;2&quot;|[[सिल्वेरस्टोन]]
|२ ऑगस्ट{{refn|group=टीप|ब्रिटिश ग्रांप्री मुळात १९ जुलै रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला आणि हंगेरियन ग्रांप्रीच्या तारखेवर घेण्यात आली.}}
|-
!५
|
| nowrap|[[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]]
|९ ऑगस्ट
|-
!६
|
|[[स्पॅनिश ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|ESP}} [[सर्किट डी बार्सिलोना-काटलुन्या]]
|[[मॉन्टमेलो]]
|१६ ऑगस्ट{{refn|group=टीप|स्पॅनिश ग्रांप्री मुळात १० मे रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला.}}
|-
!७
|
|[[बेल्जियम ग्रांप्री]]
|{{flagicon|BEL}} [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]]
|[[बेल्जियम]]
|३० ऑगस्ट
|-
!८
|
|[[इटालियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|ITA}} [[अटोड्रोमो नझिओनल डी मोंझा]]
| [[मोंझा]]
|६ सप्टेंबर
|-
!९
|
|[[टस्कन ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|ITA}} [[अटोड्रोमो इंटरनाझिओनाले डेल म्युजेलो]]
|{{Nowrap|[[स्कारपेरिया ए सान पिएरो]]}}
|१३ सप्टेंबर
|-
!१०
|
|[[रशियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|RUS}} [[सोची ऑतोद्रोम]]
|[[सोत्शी]]
|२७ सप्टेंबर
|-
!११
|
|[[आयफेल ग्रांप्री]]
|{{flagicon|DEU}} [[नुर्बुर्गरिंग]]
|[[नुर्बुर्ग]]
|११ ऑक्टोबर
|-
!१२
|
|[[पोर्तुगीज ग्रांप्री]]
|{{flagicon|POR}} [[अटोड्रोमो इंटरनॅशनल दो अल्गार्वे]]
|[[पोर्टीमाओ]]
|२५ ऑक्टोबर
|-
!१३
|
|[[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]
|{{flagicon|ITA}} [[अटोड्रोमो इंटरनाझिनोल एन्झो ई डिनो फेरारी]]
|[[इमोला]]
|१ नोव्हेंबर
|-
!१४
|
|[[तुर्की ग्रांप्री]]
|{{flagicon|TUR}} [[इस्तंबूल पार्क]]
|[[टुझला, इस्तांबुल|टुझला]]
|१५ नोव्हेंबर
|-
!१५
|
|[[बहरैन ग्रांप्री]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|BHR}} [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[साखिर]]{{refn|group=टीप|बहरैन ग्रांप्री पारंपारिक &quot;ग्रांप्री सर्किट&quot; लेआउटवर झाली, तर साखिर ग्रांप्री वेगळ्या &quot;आउटर सर्किट&quot; लेआउटवर झाली.}}
|{{nowrap|२९ नोव्हेंबर}}{{refn|group=टीप|बहरैन ग्रांप्री मुळात २२ मार्च रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला आणि अबु धाबी ग्रांप्रीच्या तारखेवर घेण्यात आली.}}
|-
!१६
|
|[[साखिर ग्रांप्री]]
|६ डिसेंबर
|-
!१७
|
|[[अबु धाबी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|UAE}} [[यास मरिना सर्किट]]
| [[अबु धाबी]]
|{{nowrap|१३ डिसेंबर}}{{refn|group=टीप|अबु धाबी ग्रांप्री मुळात २९ नोव्हेंबर रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला.}}
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;8&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; align=&quot;bottom&quot; |'''संदर्भ:'''&lt;ref name=&quot;New calendar&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.एफ.1-confirms-first-8-races-of-revised-2020-calendar-starting-with-austria.36X98qZnFFhNxQ8O2WdCON.html|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ जून २०२० |प्रकाशक=एफ.१ |archive-date=९ जून २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609102620/https://www.formula1.com/en/latest/article.एफ.1-confirms-first-8-races-of-revised-2020-calendar-starting-with-austria.36X98qZnFFhNxQ8O2WdCON.html|}}&lt;/ref&gt;
|}


===रद्द झालेल्या ग्रांप्री===
खालील फेऱ्या मूळ कॅलेंडरमध्ये [[World Motor Sport Council]] यांनी प्रकाशित केल्या होत्या, परंतु COVID-19 महामारीमुळे रद्द करण्यात आल्या:

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
![[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]]
!scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot;| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]]
!nowrap|नियोजित दिनांक
|-
|[[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUS}} [[आल्बर्ट पार्क सर्किट]], [[मेलबर्न]]
|१५ मार्च
|-
|nowrap|[[व्हियेतनामी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|VIE}} [[हनोई सर्किट]], [[हनोई]]
|५ एप्रिल
|-
|[[चिनी ग्रांप्री]]
| nowrap |{{flagicon|CHN}} [[शांघाय आंतरराष्ट्रीय सर्किट]], [[शांघाय]]
|१९ एप्रिल
|-
|[[डच ग्रांप्री]]
|{{flagicon|NLD}} [[सर्किट झॉन्डवुर्ट]], [[झॉन्डवुर्ट]]
|३ मे
|-
|[[मोनॅको ग्रांप्री]]
|{{flagicon|MCO}} [[सर्किट डी मोनॅको]], [[मॉन्टे कार्लो]]
|२४ मे
|-
|[[अझरबैजान ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AZE}} [[बाकु सिटी सर्किट]], [[बाकु]]
|७ जून
|-
|[[कॅनेडियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|CAN}} [[सर्किट गिलेस व्हिलनव्ह]], [[माँत्रियाल]]
|१४ जून
|-
|[[फ्रेंच ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FRA}} [[सर्किट पॉल रिकार्ड]], [[ले कास्टेललेट]]
|२८ जून
|-
|[[सिंगापूर ग्रांप्री]]
|{{flagicon|SIN}} [[मरीना बे स्ट्रीट सर्किट]], [[सिंगापूर]]
|२० सप्टेंबर
|-
|[[जपानी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|JPN}} [[सुझुका आंतरराष्ट्रीय रेसिंग कोर्स]], [[सुझुका, सुझुका]]
|११ ऑक्टोबर
|-
| nowrap |[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]]
|{{flagicon|USA}} [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]], [[ऑस्टिन]]
|२५ ऑक्टोबर
|-
|[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]]
|{{nowrap|{{flagicon|MEX}} [[अटोड्रोमो हर्मानोस रॉड्रिगेझ]], [[मेक्सिको शहर]]}}
|१ नोव्हेंबर
|-
|[[ब्राझिलियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|BRA}} [[अटोड्रोम जोस कार्लोस पेस]], [[साओ पाउलो]]
|१५ नोव्हेंबर
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; align=&quot;bottom&quot; |'''स्रोतः'''&lt;ref name=&quot;ausTBA&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/148667/australian-gp-could-still-be-rescheduled|title=Australian GP organisers seek to reschedule F1 race|date=14 March 2020|website=Autosport.com|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200323132345/https://www.autosport.com/f1/news/148667/australian-gp-could-still-be-rescheduled|archive-date=23 March 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BAHVIE&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.bahrain-and-vietnam-grands-prix-postponed.6M04wEKPBevqVc6Mg2kfgH.html|title=Bahrain and Vietnam Grands Prix postponed|website=F1|date=13 March 2020|access-date=14 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200315034259/https://www.formula1.com/en/latest/article.bahrain-and-vietnam-grands-prix-postponed.6M04wEKPBevqVc6Mg2kfgH.html|archive-date=15 March 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CHN postponed&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.chinese-grand-prix-postponed-due-to-coronavirus-outbreak.3g2y5Ngyrk1MbNxQB9hj4s.html|title=2020 F1 Chinese Grand Prix postponed due to novel coronavirus outbreak|date=12 February 2020|website=F1|publisher=Formula One World Championship Limited|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200212184109/https://www.formula1.com/en/latest/article.chinese-grand-prix-postponed-due-to-coronavirus-outbreak.3g2y5Ngyrk1MbNxQB9hj4s.html|archive-date=12 February 2020|access-date=12 February 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NEDMONESP&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.dutch-spanish-and-monaco-grands-prix-postponed.5CggooJeHoDchKkFehkrkY.html|title=Dutch and Spanish Grands Prix postponed, Monaco cancelled|website=F1|date=19 March 2020|access-date=22 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200319155814/https://www.formula1.com/en/latest/article.dutch-spanish-and-monaco-grands-prix-postponed.5CggooJeHoDchKkFehkrkY.html|archive-date=19 March 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CAN postponed&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.canadian-grand-prix-organisers-announce-postponement-of-2020-race.7rkpGKnxnRQVe6uPcZSRbP.html|title=Canadian Grand Prix organisers announce postponement of 2020 race|website=F1|date=7 April 2020|access-date=7 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407181830/https://www.formula1.com/en/latest/article.canadian-grand-prix-organisers-announce-postponement-of-2020-race.7rkpGKnxnRQVe6uPcZSRbP.html|archive-date=7 April 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FRA cancelled&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.organisers-confirm-2020-french-grand-prix-will-not-go-ahead.6kEi9Sb68ZPJxlxgsgm4nQ.html|title=Organisers confirm 2020 French Grand Prix will not go ahead|website=F1|date=27 April 2020|access-date=27 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200427141456/https://www.formula1.com/en/latest/article.organisers-confirm-2020-french-grand-prix-will-not-go-ahead.6kEi9Sb68ZPJxlxgsgm4nQ.html|archive-date=27 April 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

=== वेळपत्रकामधील विस्तार आणि बदल ===

== हंगामाचा सारांश ==
===पूर्वहंगाम चाचणी===
=== सुरुवातीच्या फेऱ्या ===
=== मधल्या फेऱ्या ===
=== अंतिम फेऱ्या ===
=== हंगामाचा नंतरचे विश्लेषण ===

==हंगामाचे निकाल==
===ग्रांप्री===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! शर्यत क्र.
! ग्रांप्री
! पोल पोझिशन
! जलद फेरी
! विजेता चालक
! विजेता कारनिर्माता
! माहिती
|-
!१
|{{flagicon|AUT}} [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!२
|{{flagicon|AUT}} [[स्टायरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!३
|{{flagicon|HUN}} [[हंगेरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!४
|{{flagicon|GBR}} [[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!५
|{{Flagicon|GBR}} [[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
|align=center|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!६
|{{flagicon|ESP}} [[स्पॅनिश ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!७
|{{flagicon|BEL}} [[बेल्जियम ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!८
|{{flagicon|ITA}} [[इटालियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|FRA}} [[पियर गॅस्ली]]
|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]] - [[होंडा]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!९
|{{flagicon|ITA}} [[टस्कन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१०
|{{flagicon|RUS}} [[रशियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० रशियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!११
|{{flagicon|DEU}} [[आयफेल ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१२
|{{flagicon|POR}} [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१३
|{{flagicon|ITA}} [[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१४
|{{flagicon|TUR}} [[तुर्की ग्रांप्री]]
|{{flagicon|CAN}} [[लान्स स्ट्रोल]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१५
|{{flagicon|BHR}} [[बहरैन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१६
|{{flagicon|BHR}} [[साखिर ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]
|{{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]
|{{flagicon|GBR}} [[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० साखिर ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१७
|{{flagicon|UAE}} [[अबु धाबी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|माहिती]]
|-class=&quot;sortbottom&quot;
|colspan=&quot;7&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''संदर्भ:&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=फॉर्म्युला वन Results २०२०|दुवा=https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/results/2020|प्रकाशक=Motorsport Stats|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ डिसेंबर २०२१|archive-date=१३ डिसेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213090410/https://motorsportstats.com/series/formula-one/results/2020|}}&lt;/ref&gt;'''
|}

===गुण प्रणाली===
मुख्य शर्यतीत पहिल्या १० वर्गीकृत चालक आणि सर्वात जलद फेरी नोंदवणाऱ्या चालकाला गुण देण्यात आले. स्प्रिन्ट शर्यतीत पहिल्या ८ वर्गीकृत चालकांना खालिल रचना वापरून प्रत्येक शर्यतीत असे गुण देण्यात आले.&lt;ref name=&quot;points regs&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |दिनांक=१९ जुलै २०२२ |title=२०२२ फॉर्म्युला वन sporting regulations |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२२ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |at=Articles ६.४-६.५|archive-date=७ ऑक्टोबर २०२२ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007084259/https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable&quot;
!निकालातील स्थान
|style=&quot;background-color:#ffffbf&quot; align=&quot;center&quot;|'''१ला'''
|style=&quot;background-color:#dfdfdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''२रा'''
|style=&quot;background-color:#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;|'''३रा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''४था'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''५वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''६वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''७वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''८वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''९वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''१०वा'''
|-
!गुण
|style=&quot;background-color:#ffffbf&quot; align=&quot;center&quot;|२५
|style=&quot;background-color:#dfdfdf&quot; align=&quot;center&quot;|१८
|style=&quot;background-color:#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;|१५
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१२
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१०
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|८
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|६
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|४
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|२
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१
|-
!स्प्रिन्ट
| align=&quot;center&quot;| ८
| align=&quot;center&quot;| ७
| align=&quot;center&quot;| ६
| align=&quot;center&quot;| ५
| align=&quot;center&quot;| ४
| align=&quot;center&quot;| ३
| align=&quot;center&quot;| २
| align=&quot;center&quot;| १
| align=&quot;center&quot;| -
| align=&quot;center&quot;| -
|}


===चालक===
{|
|-
|
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%&quot;
!valign=&quot;middle&quot;| स्थान
!valign=&quot;middle&quot;| चालक
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
!१
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| id=&quot;४४&quot; align=&quot;center&quot; | ४४
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|points}}'''
|-
!२
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
| id=&quot;७७&quot; align=&quot;center&quot; | ७७
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|points}}'''
|-
!३
|{{flagicon|NLD}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| id=&quot;१&quot; align=&quot;center&quot; | १
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|points}}'''
|-
!४
|{{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]
| id=&quot;११&quot; align=&quot;center&quot; | ११
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|points}}'''
|-
!५
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]
| id=&quot;३&quot; align=&quot;center&quot; | ३
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|points}}'''
|-
!६
|{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]]
| id=&quot;५५&quot; align=&quot;center&quot; | ५५
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|points}}'''
|-
!७
|{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]
| id=&quot;२३&quot; align=&quot;center&quot; | २३
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|points}}'''
|-
!८
|{{flagicon|MCO}} [[शार्ल लक्लेर]]
| id=&quot;१६&quot; align=&quot;center&quot; | १६
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|points}}'''
|-
!९
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
| id=&quot;४&quot; align=&quot;center&quot; | ४
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|points}}'''
|-
!१०
|{{flagicon|FRA}} [[पियर गॅस्ली]]
| id=&quot;१०&quot; align=&quot;center&quot; | १०
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|points}}'''
|-
!११
|{{flagicon|CAN}} [[लान्स स्ट्रोल]]
| id=&quot;१८&quot; align=&quot;center&quot; | १८
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|points}}'''
|-
!१२
|{{flagicon|FRA}} [[एस्टेबन ओकन]]
| id=&quot;३१&quot; align=&quot;center&quot; | ३१
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|points}}'''
|-
!१३
|{{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| id=&quot;५&quot; align=&quot;center&quot; | ५
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|points}}'''
|-
!१४
|{{flagicon|RUS}} [[डॅनिल क्व्याट]]
| id=&quot;२६&quot; align=&quot;center&quot; | २६
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|points}}'''
|-
!१५
|{{flagicon|DEU}} [[निको हल्केनबर्ग]]
| id=&quot;२७&quot; align=&quot;center&quot; | २७
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|points}}'''
|-
!१६
|{{flagicon|FIN}} [[किमी रायकोन्नेन]]
| id=&quot;७&quot; align=&quot;center&quot; | ७
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|points}}'''
|-
!१७
| nowrap|{{flagicon|ITA}} [[अँटोनियो गियोविन्झी]]
| id=&quot;९९&quot; align=&quot;center&quot; | ९९
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|points}}'''
|-
!१८
|{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]
| id=&quot;६३&quot; align=&quot;center&quot; | ६३
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|points}}'''
|-
!१९
|{{flagicon|FRA}} [[रोमन ग्रोस्जीन]]
| id=&quot;८&quot; align=&quot;center&quot; | ८
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|points}}'''
|-
!२०
|{{flagicon|DNK}} [[केविन मॅग्नुसेन]]
| id=&quot;२०&quot; align=&quot;center&quot; | २०
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|points}}'''
|-
!२१
|{{flagicon|CAN}} [[निकोलस लतीफी]]
| id=&quot;६&quot; align=&quot;center&quot; | ६
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|points}}'''
|-
!२२
|{{flagicon|GBR}} [[जॅक एटकेन]]
| id=&quot;८९&quot; align=&quot;center&quot; | ८९
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|points}}'''
|-
!२३
|{{flagicon|BRA}} [[पिएट्रो फिट्टीपल्डी]]
| id=&quot;५१&quot; align=&quot;center&quot; | ५१
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|points}}'''
|-
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|स्थान
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|चालक
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
! colspan=&quot;31&quot; |संदर्भ:&lt;ref name=&quot;fia classification&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=२०२० Classifications|दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/2020-classifications|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ डिसेंबर २०२०|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|archive-date=१६ नोव्हेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116165110/https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/2020-classifications|}}&lt;/ref&gt;
|}
|valign=&quot;top&quot;|
{{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}}
|}
'''तळटिपा:'''
† चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले.

===कारनिर्माते===
{|
|-
|
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%;&quot;
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|स्थान
!style=&quot;vertical-align:middle;background&quot;| कारनिर्माता
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|१
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#४४|४४]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''५७३'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#७७|७७]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|२
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; nowrap|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
| align=&quot;center&quot; | [[#३३|३३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''३१९'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२३|२३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|३
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[रेनोल्ट एफ१]]
| align=&quot;center&quot; | [[#४|४]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''२०२'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#५५|५५]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|४
|rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; nowrap|{{flagicon|GBR}} [[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] - [[बि.डब्ल्यु.टी. मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#११|११]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|'''१९५ {{refn|name=टीप|[[Racing Point F1 Team|Racing Point]] drivers scored {{sum|{{F1R2020|HUL|points}}|{{F1R2020|PER|points}}|{{F1R2020|STR|points}}}} points, but the constructor was deducted 15 points after a protest from [[Renault in Formula One|Renault]] was upheld regarding the legality of [[Racing Point RP20|their car]].&lt;ref&gt;{{Cite web|date=7 August 2020|title=Racing Point deducted 15 points and fined heavily as Renault protest into car legality upheld|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-racing-point-deducted-15-points-and-fined-heavily-as-renault.7j9tsLSAm7rXnWHxH1Uy9c.html|access-date=7 August 2020|website=F1|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807092858/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-racing-point-deducted-15-points-and-fined-heavily-as-renault.7j9tsLSAm7rXnWHxH1Uy9c.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#१८|१८]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२७|२७]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|५
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|FRA}} [[रेनोल्ट एफ१]]
| align=&quot;center&quot; | [[#३|३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''१८१'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#३१|३१]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|६
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#१६|१६]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''१३१'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#५|५]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|७
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{nowrap|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]] - [[होंडा]]}}
| align=&quot;center&quot; | [[#१०|१०]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''१०७'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२६|२६]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|८
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|CHE}} [[आल्फा रोमियो रेसिंग]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#९९|९९]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''८'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#७|७]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|९
|rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|USA}} [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#८|८]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|'''३'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२०|२०]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ABU}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#५१|५१]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|१०
|rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|GBR}} [[विलियम्स एफ१]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#६३|६३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|'''०'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#६|६]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ABU}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#८९|८९]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ABU}}
|-
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|स्थान
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;| कारनिर्माता
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
| colspan=&quot;29&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; |'''संदर्भ:'''&lt;ref name=&quot;fia classification&quot;/&gt;
|}
|valign=&quot;top&quot;|
{{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}}
|}
† चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले.

== हे सुद्धा पहा ==
# [[फॉर्म्युला वन]]
# [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]]

== संदर्भ ==
{{reflist}}

==तळटीप==
{{reflist|group=टीप}}

== बाह्य दुवे ==
# [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ]

{{२०२० फॉर्म्युला वन हंगाम}}
{{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}}

[[वर्ग:फॉर्म्युला वन हंगाम]]</text>
      <sha1>pc6jyj0mwpo2eazd9s64crzcct9zvkd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721762</id>
      <parentid>2721759</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:59:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Koolkrazy</username>
        <id>1591</id>
      </contributor>
      <comment>/* हंगामाचे वेळपत्रक */</comment>
      <origin>2721762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="177366" sha1="7h0o5vip0ujwjd9wajnu2hj1mqigaen" xml:space="preserve">{{एफ१ हंगाम
| मागील_हंगाम = २०१९
| सद्य_हंगाम = २०२०
| पुढील_हंगाम = २०२१
}}

[[चित्र:Lewis Hamilton 2016 Malaysia 2.jpg|thumb|[[लुइस हॅमिल्टन]], ३४७ गुणांसोबत २०२० फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा विजेता व पहिला क्रमांक.]]
[[चित्र:F12019 Schloss Gabelhofen (20) (cropped).jpg|thumb|[[वालट्टेरी बोट्टास]], २२३ गुणांसोबत २०२० फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा उपविजेता व दुसरा क्रमांक.]]
[[चित्र:Max Verstappen 2017 Malaysia 2.jpg|thumb|[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]], २१४ गुणांसोबत २०२० फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा गत विजेता व तिसरा क्रमांक.]]

'''२०२० फॉर्म्युला वन हंगाम''' हा [[आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|एफ.आय.ए.]] [[फॉर्म्युला वन]] शर्यतीचा ७१ वा हंगाम होता. ह्या हंगामामध्ये १७ शर्यती खेळवल्या गेल्या ज्यात १० संघांच्या एकूण २५ चालकांनी सहभाग घेतला. ५ जुलै २०२० रोजी [[ऑस्ट्रिया]] मध्ये पहिली तर १३ डिसेंबर २०२० रोजी [[अबु धाबी]] मध्ये अखेरची शर्यत खेळवली गेली.

==संघ आणि चालक==
२०२० फॉर्म्युला वन हंगामात एकुन १० संघांनी भाग घेतला. खालील यादीत २०२० हंगामात भाग घेतेलेल्या सर्व संघ व संघांच्या चालकांची माहिती आहे. चालकांचे क्रमांक फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२० हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहेत. सर्व संघाची माहिती सुद्धा फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२० हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहे. काही ऐतिहासिक रुढिंमुळे क्रमांक १३ कोणत्याही चालकाला दिले गेले नव्हते.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
|-
!संघ
!कारनिर्माता 
!चेसिस 
!इंजिन† 
!चालक क्र.
!चालक 
!शर्यत क्र.
|-
|-
|{{flagicon|CHE}} आल्फा रोमियो रेसिंग [[ऑर्लेन]]&lt;!-- Do not capitalise &quot;Orlen&quot; per consensus --&gt;&lt;ref name=&quot;:३&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/alfa-romeo-kubica-orlen-reserve/4617950/|title=आल्फा रोमियो एफ.१ team rebranded as Kubica joins in reserve role|दिनांक=१ जानेवारी २०२०|प्रकाशक=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200101120120/https://www.motorsport.com/f1/news/alfa-romeo-kubica-orlen-reserve/4617950/|archive-date=१ जानेवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
!|[[आल्फा रोमियो रेसिंग]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|आल्फा रोमियो रेसिंग सि.३९&lt;ref name=&quot;:३&quot;/&gt;
|फेरारी ०६५
| align=&quot;center&quot;|७&lt;br&gt;९९
|nowrap|{{flagicon|FIN}} [[किमी रायकोन्नेन]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}} [[अँटोनियो गियोविन्झी]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|ITA}} स्कुदेरिआ अल्फाटौरी होंडा
!|[[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]] - [[होंडा]]
|अल्फाटौरी ऐ.टि.०१&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.redbullcontentpool.com/motorsports/AP-232XFSD5W2111|title=स्कुदेरिआ अल्फाटौरी reveals new फॉर्म्युला वन car|प्रकाशक=रेड बुल Content Pool|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|प्रकाशक=रेड बुल GmbH|अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200211140430/https://www.redbullcontentpool.com/motorsports/AP-232XFSD5W2111|archive-date=११ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|nowrap|होंडा आर.ए.६२०एच.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.gptoday.net/en/news/f1/253992/hear-the-2020-honda-power-unit-fire-up|title=Hear the २०२० होंडा power unit fire up|प्रकाशक=GPToday.net|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215000020/https://www.gptoday.net/en/news/f1/253992/hear-the-2020-honda-power-unit-fire-up|archive-date=१५ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|१०&lt;br&gt;२६
|{{flagicon|FRA}} [[पियर गॅस्ली]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}} [[डॅनिल क्व्याट]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|ITA}} स्कुदेरिआ फेरारी
!|[[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|फेरारी एफ.१०००&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.vettel-and-leclerc-reveal-ferraris-2020-f1-car-the-sएफ.1000.XQ64BRkNj4fo1jHG0V7on.html|title=Gallery: फेरारी एस.एफ.१००० launch: फेरारी unveil their २०२० एफ.१ car|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२० |प्रकाशक=एफ.१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216160153/https://www.formula1.com/en/latest/article.vettel-and-leclerc-reveal-ferraris-2020-f1-car-the-sएफ.1000.XQ64BRkNj4fo1jHG0V7on.html|archive-date=१६ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|फेरारी ०६५&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.ferrari.com/en-EN/articles/welcome-to-the-new-sएफ.1000|title=Sएफ.१००० Launched in Reggio Emilia|प्रकाशक=ferrari.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213074447/https://www.ferrari.com/en-EN/articles/welcome-to-the-new-sएफ.1000|archive-date=१३ फेब्रुवारी २०२०|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|५&lt;br&gt;१६
|{{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]&lt;br&gt;{{flagicon|MCO}} [[शार्ल लक्लेर]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|USA}} हास एफ.१ संघ
!|[[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|हास व्हि.एफ.२०&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-to-reveal-2020-f1-car-on-morning-of-testing.70wEyEoQwu2HzGdbgFIgaC.html|प्रकाशक=एफ.१|दिनांक=२८ जानेवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२८ जानेवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128201503/https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-to-reveal-2020-f1-car-on-morning-of-testing.70wEyEoQwu2HzGdbgFIgaC.html|archive-date=२८ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|फेरारी ०६५
| align=&quot;center&quot;|८&lt;br&gt;५१&lt;br&gt;२०
|{{flagicon|FRA}} [[रोमन ग्रोस्जीन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BRA}} [[पिएट्रो फिट्टीपल्डी]]&lt;br&gt;{{flagicon|DEN}} [[केविन मॅग्नुसेन]]
|align=&quot;center&quot;|१-१५&lt;br/&gt;१६-१७&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|GBR}} मॅकलारेन एफ.१ संघ
!|[[मॅकलारेन]] - [[रेनोल्ट एफ१]]
|मॅकलारेन एम.सी.एल.३५&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://एफ.1i.com/news/358596-mclaren-set-for-decent-step-with-2020-design-seidl.html|title=मॅकलारेन set for 'decent step' with २०२० design - Seidl|दिनांक=१८ ऑक्टोबर २०१९|प्रकाशक=एफ.१i.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20191114220431/https://एफ.1i.com/news/358596-mclaren-set-for-decent-step-with-2020-design-seidl.html|archive-date=१४ नोव्हेंबर २०१९|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ नोव्हेंबर २०१९|}}&lt;/ref&gt;
|{{Nowrap|रेनोल्ट ई-टेक २०}}&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.mclaren.com/racing/2020/car-launch/mclaren-mcl35-technical-specification/|title=मॅकलारेन एम.सी.एल.३५ technical specification|दिनांक=१२ फेब्रुवारी २०२०|प्रकाशक=mclaren.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213080414/https://www.mclaren.com/racing/2020/car-launch/mclaren-mcl35-technical-specification/|archive-date=१३ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|४&lt;br&gt;५५
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|DEU}} मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी [[पेट्रोनास]] एफ.१ संघ
!|[[मर्सिडीज-बेंझ]]
|nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ डब्ल्यू.११&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-f1-launch/एफ.1-mercedes-2020-shakedown-welcome-w11/|प्रकाशक=mercedesamgf1.com|दिनांक=१४ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216111529/https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-f1-launch/एफ.1-mercedes-2020-shakedown-welcome-w11/|archive-date=१६ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|{{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.११&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.mercedesamgf1.com/en/car/एफ.1-m11-eq-performance/|title=मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.११ EQ Performance|प्रकाशक=mercedesamgf1.com|अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ मार्च २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200217150716/https://www.mercedesamgf1.com/en/car/f1-m11-eq-performance/|archive-date=१७ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;}}
| align=&quot;center&quot;|४४&lt;br&gt;६३&lt;br&gt;७७
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]&lt;br&gt;{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|align=&quot;center&quot;|१-१५, १७&lt;br/&gt;१६&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|GBR}} [[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/racing-point-2020-livery-launched-bwt/4687019/|title=रेसींग पॉइन्ट debuts २०२० livery, names BWT as title sponsor |प्रकाशक=motorsport.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१७ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200217145302/https://www.motorsport.com/f1/news/racing-point-2020-livery-launched-bwt/4687019/|archive-date=१७ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
! nowrap|[[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|रेसींग पॉइन्ट आर.पी.२०&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://formulaspy.com/f1/racing-point-to-launch-on-february-17th-67110|title=फॉर्म्युला वन - रेसींग पॉइन्ट to launch on फेब्रुवारी १७th|दिनांक=२२ जानेवारी २०२०|प्रकाशक=FormulaSpy|अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200123044057/https://formulaspy.com/f1/racing-point-to-launch-on-february-17th-67110|archive-date=२३ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|बि.डब्ल्यु.टी. मर्सिडीज-बेंझ]]{{refn|group=टीप|Racing Point F1 Team used Mercedes-AMG F1 M11 power units. For sponsorship purposes, these engines were rebadged as &quot;[[BWT AG|BWT]] Mercedes&quot;.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/moteur-bwt-mercedes.aspx|title=Engine BWT मर्सिडीज-बेंझ|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मार्च २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328120418/https://www.statsf1.com/en/moteur-bwt-mercedes.aspx|archive-date=२८ मार्च २०१९|}}&lt;/ref&gt;}}
| align=&quot;center&quot;|११&lt;br&gt;२७&lt;br&gt;१८&lt;br&gt;२७ &lt;!-- See talkpage. Hülkenberg twice is the agreed way of presenting information. --&gt;
|nowrap|{{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]&lt;br&gt;{{flagicon|DEU}} [[निको हल्केनबर्ग]]&lt;br&gt;{{flagicon|CAN}} [[लान्स स्ट्रोल]]&lt;br&gt;{{flagicon|DEU}} [[निको हल्केनबर्ग]]{{refn|group=टीप|When Hülkenberg raced for [[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] for the [[२०२० आयफेल ग्रांप्री]], he drove the car that was previously entered for [[लान्स स्ट्रोल]], rather than the car he had driven in the fourth and fifth rounds.}}
|align=&quot;center&quot; nowrap|१-४, ६-१७{{refn|group=टीप|Pérez was entered into the [[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री]], but later withdrew after testing positive for the [[Severe acute respiratory syndrome coronavirus २|coronavirus]].}}&lt;br/&gt;४-५&lt;br/&gt;सर्व{{refn|group=टीप|Stroll was entered into the [[२०२० आयफेल ग्रांप्री]], but later withdrew after feeling unwell and testing positive for the [[Severe acute respiratory syndrome coronavirus २|coronavirus]] onthe day of the race.&lt;ref name=&quot;Stroll&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |title=Stroll tested positive after Eifel Grand Prix |प्रकाशक=बि.बि.सी स्पोर्ट |दुवा=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/54626704 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ ऑक्टोबर २०२० |दिनांक=२१ ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२१ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021102405/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/54626704 |}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br/&gt;११ &lt;!-- DO NOT CHANGE STROLL'S OR PEREZ'S ENTRIES (ROUNDS ४ and ११) OR CONDENSE HÜLKENBERG INTO A SINGLE ROW PER WP:एफ.१ CONSENSUS. SEE TALK PAGE --&gt;
|-
|{{flagicon|AUT}} [[अ‍ॅस्टन मार्टिन]] रेड बुल रेसिंग
!|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
|रेड बुल रेसिंग आर.बी.१६&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsportweek.com/news/id/25663|title=रेड बुल ahead of schedule with 'great concept' for २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ डिसेंबर २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219152632/https://www.motorsportweek.com/news/id/25663|archive-date=१९ डिसेंबर २०१९|}}&lt;/ref&gt;
|होंडा आर.ए.६२०एच.
| align=&quot;center&quot;|२३&lt;br&gt;३३
|{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]&lt;br&gt;{{flagicon|NLD}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|FRA}} रेनॉल्ट डि.पी.वर्ल्ड् एफ.१ संघ&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.speedcafe.com/2020/03/11/renault-unveils-2020-race-livery-in-albert-park/|title=Renault unveils २०२० race livery in Albert Park|दिनांक=११ मार्च २०२०|प्रकाशक=स्पिड कॅफे डॉट कॉम|archive-url=https://web.archive.org/web/20200322142533/https://www.speedcafe.com/2020/03/11/renault-unveils-2020-race-livery-in-albert-park/|archive-date=२२ मार्च २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ मार्च २०२०|}}&lt;/ref&gt;
!|[[रेनोल्ट एफ१]]
|रेनोल्ट आर.एस.२०&lt;ref name=&quot;:२&quot;/&gt;
|रेनोल्ट ई-टेक २०&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.renaultsport.com/-formula-1-car-.html#techspecs-engine-modale|title=फॉर्म्युला वन - Car|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ फेब्रुवारी २०२०|प्रकाशक=renaultsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180302164742/https://www.renaultsport.com/-formula-1-car-.html#techspecs-engine-modale|archive-date=२ मार्च २०१८|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|३&lt;br&gt;३१
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]&lt;br&gt;{{flagicon|FRA}} [[एस्टेबन ओकन]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|GBR}} विलियम्स रेसींग&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.williams-could-sell-f1-team-as-board-announces-gbp13m-loss-in-2019-and-split.455wGjds3WOQf7gdSuqJRf.html |title=विलियम्स could sell एफ.१ team as board announces GBP१३m loss in २०१९ and split from title sponsor |प्रकाशक=एफ.१  |दिनांक=२९ मे २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२९ मे २०२० |archive-date=३० मे २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530030337/https://www.formula1.com/en/latest/article.williams-could-sell-f1-team-as-board-announces-gbp13m-loss-in-2019-and-split.455wGjds3WOQf7gdSuqJRf.html}}&lt;/ref&gt;

{{refn|group=टीप|entered pre-season testing as &quot;ROKiT विलियम्स रेसींग&quot;.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://corp.formula1.com/formula-1-pre-season-testing-media-information/|title=फॉर्म्युला वन Pre-Season Testing - Media Information|प्रकाशक=एफ.१|दिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ जुलै २०२४}}&lt;/ref&gt;}}
!|[[विलियम्स एफ१]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|विलियम्स एफ.डब्ल्यु.४३&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.williamsf1.com/racing/news/2020/01/rokit-williams-racing-announces-new-partnership-with-lavazza|title=ROKiT विलियम्स रेसींग Announces New Partnership with Lavazza |प्रकाशक=विलियम्स रेसींग |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ जानेवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113065621/https://www.williamsf1.com/racing/news/2020/01/rokit-williams-racing-announces-new-partnership-with-lavazza|archive-date=१३ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|{{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.११&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |title=विलियम्स extends मर्सिडीज-बेंझ एफ.१ power unit deal through २०२५ |दुवा=https://motorsportweek.com/news/id/24415 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ सप्टेंबर २०१९ |प्रकाशक=motorsportweek.com |प्रकाशक=Motorsport Media Services Ltd |दिनांक=१३ सप्टेंबर २०१९ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190921211835/https://motorsportweek.com/news/id/24415 |archive-date=२१ सप्टेंबर २०१९ |}}&lt;/ref&gt;}}
| align=&quot;center&quot;|६&lt;br&gt;६३&lt;br&gt;८९
|{{flagicon|CAN}} [[निकोलस लतीफी]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}} [[जॅक एटकेन]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;१-१५, १७&lt;br/&gt;१६
|-class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;9&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; |'''संदर्भ:&lt;ref name=&quot;:२&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |title=२०२० FIA फॉर्म्युला वन हंगाम - पात्रता फेरी निकाल |दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/entry-list-2020 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ फेब्रुवारी २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१९ फेब्रुवारी २०२० |archive-date=१७ फेब्रुवारी २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200217142410/https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/entry-list-2020 |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;&gt;Official entry lists:
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20ऑस्ट्रियाn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716164205/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20ऑस्ट्रियाn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |archive-date=१६ जुलै २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20श्टायरमार्कn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० स्टायरियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=९ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200719202841/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20श्टायरमार्कn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |archive-date=१९ जुलै २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Hungarian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० हंगेरियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१६ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जुलै २०२० |archive-date=१६ जुलै २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716164453/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Hungarian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३० जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807201218/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |archive-date=७ ऑगस्ट २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Revised%20Entry%20List.pdf |title=२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री - Revised पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३१ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807201249/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Revised%20Entry%20List.pdf |archive-date=७ ऑगस्ट २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३१ जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/70TH%20Anniversary%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=६ ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ ऑगस्ट २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913030042/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/70TH%20Anniversary%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Spanish%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१३ ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ ऑगस्ट २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913031940/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Spanish%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20बेल्जियम%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० बेल्जियम ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२७ ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ ऑगस्ट २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913024658/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20बेल्जियम%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Italian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० इटालियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३ सप्टेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ सप्टेंबर २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913033450/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Italian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Tuscan%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० टस्कन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१० सप्टेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० सप्टेंबर २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913035924/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Tuscan%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20रशियन%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० रशियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२४ सप्टेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ सप्टेंबर २०२० |archive-date=२७ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027033539/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20रशियन%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० आयफेल ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=८ ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२६ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026160017/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Decision%20-%20चालक%20change%20request%20car%2018.pdf |title=२०२० आयफेल ग्रांप्री - Decision - चालक change request car १८ |दिनांक=१० ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२० |archive-date=४ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204194156/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Decision%20-%20चालक%20change%20request%20car%2018.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20पोर्तुगीज%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२२ ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२६ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026174828/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20पोर्तुगीज%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Emilia%20Romagna%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३० ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२ नोव्हेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201102214447/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Emilia%20Romagna%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20तुर्की%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० तुर्की ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२० |archive-date=१७ नोव्हेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117064055/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20तुर्की%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Bahrain%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० बहरैन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२६ नोव्हेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२६ नोव्हेंबर २०२० |archive-date=४ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204201342/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Bahrain%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20साखिर%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० साखिर ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३ डिसेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ डिसेंबर २०२० |archive-date=३ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201203192938/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20साखिर%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Abu%20Dhabi%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० अबु धाबी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१० डिसेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० डिसेंबर २०२० |archive-date=३ जुलै २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210703165211/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Abu%20Dhabi%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}&lt;/ref&gt;'''
|}


=== सराव चालक ===
हंगामभर, चार चालकांनी सराव किंवा तिसऱ्या चालकाच्या भूमिकेत फ्री प्रॅक्टिस सत्रात सहभाग घेतला. [[जॅक एटकेन]] आणि [[रॉय निसानी]] यांनी अनुक्रमे एक आणि तीन ग्रांप्रीसाठी [[विलियम्स एफ१]] साठी चालवले, [[रोबेर्ट कुबिचा]] ने [[आल्फा रोमियो रेसिंग]] साठी पाच ग्रांप्रीमध्ये आणि [[मिक शूमाकर]] ने [[हास एफ.१ संघ]] साठी एका ग्रांप्रीमध्ये सहभाग घेतला.&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;/&gt;

शूमाकर आणि [[कॅलम इलोट]] यांना [[२०२० आइफेल ग्रांप्री]]च्या पहिल्या सराव सत्रात [[आल्फा रोमियो रेसिंग]] आणि हास साठी धावण्याची संधी मिळाली होती,&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;/&gt; परंतु खराब हवामानामुळे ते सत्र रद्द करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.bad-weather-at-the-nurburgring-prevents-any-running-in-first-practice-for.5HhZ8X5TxXWDJ148LI8lR3.html|अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ ऑक्टोबर २०२०|दिनांक=९ ऑक्टोबर २०२०|प्रकाशक=एफ.१|archive-date=११ जानेवारी २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210111062009/https://www.formula1.com/en/latest/article.bad-weather-at-the-nurburgring-prevents-any-running-in-first-practice-for.5HhZ8X5TxXWDJ148LI8lR3.html|}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
|+ {{nowrap|२०२० हंगामातील फ्री प्रॅक्टिस सत्रात सहभागी झालेले चालक}}
!scope=&quot;col&quot;| कारनिर्माते
!scope=&quot;col&quot;|क्र.
!scope=&quot;col&quot;|चालक
!फेऱ्या
|-
!nowrap |[[आल्फा रोमियो रेसिंग]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|८८&lt;br&gt;३७
| {{flagicon|Poland}}[[रोबेर्ट कुबिचा]]&lt;br&gt;{{flagicon|जर्मनी}}[[मिक शूमाकर]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|२-३, ५, १५, १७&lt;br/&gt;११
|-
![[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|५०
| {{nowrap|{{flagicon|Great Britain}}[[कॅलम इलोट]]}}&lt;br&gt;{{flagicon|जर्मनी}}[[मिक शूमाकर]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|११&lt;br/&gt;१७
|-
![[विलियम्स एफ१]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|४०
| {{flagicon|Great Britain}}[[जॅक एटकेन]]&lt;br&gt;{{flagicon|Israel}}[[रॉय निसानी]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|२&lt;br&gt;६, ८, १५
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; |'''संदर्भ:&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;/&gt;'''
|}

=== संघातील बदल ===
* [[रेड बुल]], जो [[रेड बुल रेसिंग]] आणि [[स्कुदेरिआ टोरो रोसो]] या दोन्ही संघांचा पालक समूह आहे, त्यांनी टोरो रोसोचे नाव बदलून &quot;[[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]]&quot; असे ठेवले. संघ 
* '''अल्फाटौरी''' या कारनिर्माते नावाने स्पर्धा करतो.&lt;ref name=&quot;:२&quot;/&gt; हे नाव रेड बुलच्या [[अल्फाटौरी (फॅशन ब्रँड)|अल्फाटौरी फॅशन ब्रँड]]वरून घेतले आहे.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/146617/toro-rosso-name-change-for-2020-approved|title=टोरो रोसोचे नाव बदलण्यास २०२० फॉर्म्युला वन हंगामासाठी मंजुरी|first=Scott|last=Mitchell|work=[[Autosport]].com|publisher=[[Motorsport Network]]|date=१६ ऑक्टोबर २०१९|access-date=१६ ऑक्टोबर २०१९|url-access=limited|archive-url=https://web.archive.org/web/20191016120054/https://www.autosport.com/f1/news/146617/toro-rosso-name-change-for-2020-approved|archive-date=१६ ऑक्टोबर २०१९|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== चालक बदल ===
* एका वर्षाच्या अनुपस्थितीनंतर, [[एस्टेबन ओकॉन]] यांनी [[रेनॉल्ट फॉर्म्युला वन|रेनॉल्ट]]सोबत करार करून फॉर्म्युला वनमध्ये पुनरागमन केले, त्यांनी [[निको हल्केनबर्ग]] यांची जागा घेतली.&lt;ref name=&quot;ocon&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.renaultsport.com/esteban-ocon-joins-renault-f1-team.html|title=एस्टेबन ओकॉन रेनॉल्ट एफ.१ संघात सामील|date=२९ ऑगस्ट २०१९|access-date=२९ ऑगस्ट २०१९|work=renaultsport.com|publisher=[[रेनॉल्ट फॉर्म्युला वन|रेनॉल्ट स्पोर्ट]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190829121216/https://www.renaultsport.com/esteban-ocon-joins-renault-f1-team.html|archive-date=२९ ऑगस्ट २०१९|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[रोबेर्ट कुबिचा]] यांनी [[विलियम्स ग्रांप्री इंजिनिअरिंग|विलियम्स]] संघ सोडला आणि [[आल्फा रोमियो रेसिंग]]मध्ये राखीव चालक म्हणून सामील झाले.&lt;ref name=&quot;:३&quot;/&gt;
* [[निकोलस लतीफी]], [[२०१९ फॉर्म्युला २ अजिंक्यपद]] उपविजेता, यांनी विलियम्स संघात कुबिचा यांची जागा घेतली.&lt;ref name=&quot;Latifi&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.latifi-to-williams-for-2020-f2-racer-replaces-kubica.3GkU6EaImKmzKt6qZU0eiF.html|title=२०२०साठी विलियम्समध्ये लतीफी: एफ२ चालक कुबिचाची जागा घेईल|date=२८ नोव्हेंबर २०१९|website=F1|access-date=२८ नोव्हेंबर २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128091835/https://www.formula1.com/en/latest/article.latifi-to-williams-for-2020-f2-racer-replaces-kubica.3GkU6EaImKmzKt6qZU0eiF.html|archive-date=२८ नोव्हेंबर २०१९|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kubica&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/146094/kubica-announces-williams-exit-after-2019|title=रोबेर्ट कुबिचा यांनी २०१९ हंगामानंतर विलियम्समधून एक्झिट जाहीर केली|last=कूपर|first=आदम|date=१९ सप्टेंबर २०१९|work=[[Autosport]].com|access-date=१९ सप्टेंबर २०१९|url-access=limited|archive-url=https://web.archive.org/web/20190919194502/https://www.autosport.com/f1/news/146094/kubica-announces-williams-exit-after-2019|archive-date=१९ सप्टेंबर २०१९}}&lt;/ref&gt;

=== हंगामातील बदल ===
[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री]] सप्ताहांताच्या एक दिवस आधी, [[रेसिंग पॉइंट एफ.१ संघ|रेसिंग पॉइंट]] चालक [[सर्गिओ पेरेझ]] यांचा [[कोविड-१९]] चा चाचणी अहवाल पॉझिटिव्ह आला आणि त्यांना शर्यतीसाठी अपात्र ठरवण्यात आले.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=सर्गिओ पेरेझ कोविड-१९ च्या पॉझिटिव्ह चाचणीमुळे ब्रिटिश ग्रांप्रीमधून बाहेर|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-ruled-out-of-british-grand-prix-after-testing-positive-for.4MLhBq01mPizIDrg3jrWXJ.html|access-date=३० जुलै २०२०|website=एफ.१|date=३० जुलै २०२०|archive-date=३० जुलै २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200730191519/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-ruled-out-of-british-grand-prix-after-testing-positive-for.4MLhBq01mPizIDrg3jrWXJ.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[पब्लिक हेल्थ इंग्लंड]] कडून स्पष्टीकरण मिळवल्यानंतर, रेसिंग पॉइंटने सांगितले की पेरेझने पुढच्या आठवड्यातील [[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]] मध्ये कोरोना नकारात्मक आल्यास तो शर्यत करू शकेल.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=रेसिंग पॉइंट म्हणते सर्गिओ पेरेझ ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री मध्ये नेगेटिव्ह टेस्ट आल्यास शर्यत करेल|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.racing-point-say-perez-will-race-in-70th-anniversary-gp-pending-negative.6xIByUDrMKDb41z3LfkHYy.html|access-date=७ ऑगस्ट २०२०|website=एफ.१|date=६ ऑगस्ट २०२०|archive-date=७ ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807224548/https://www.formula1.com/en/latest/article.racing-point-say-perez-will-race-in-70th-anniversary-gp-pending-negative.6xIByUDrMKDb41z3LfkHYy.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; दुसरी चाचणी देखील पॉझिटिव्ह आल्याने पेरेझ ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री मधून देखील बाहेर पडला. या दोन्ही शर्यतींसाठी त्यांची जागा [[निको हल्केनबर्ग]] ने घेतली, ज्यांनी यापूर्वी संघाच्या पूर्वीच्या [[फोर्स इंडिया]] या नावाने {{F1|२०१२}}, आणि {{F1|२०१४}} ते {{F1|२०१६}} दरम्यान शर्यत केली होती, आणि शेवटचे एफ.१ शर्यत [[२०१९ अबु धाबी ग्रांप्री]] मध्ये केली होती.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=रेन्केन |first1=डायटर |last2=कोलंटाइन |first2=कीथ |title=अधिकृत: रेसिंग पॉइंटने पेरेझच्या जागी ब्रिटिश ग्रांप्री साठी 'सुपर सब' हल्केनबर्गची निवड केली|url=https://www.racefans.net/2020/07/31/official-racing-point-name-hulkenberg-as-perezs-replacement-for-british-grand-prix/ |website=RaceFans |date=३१ जुलै २०२० |access-date=३१ जुलै २०२० |archive-date=१८ ऑक्टोबर २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211018103922/https://www.racefans.net/2020/07/31/official-racing-point-name-hulkenberg-as-perezs-replacement-for-british-grand-prix/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.confirmed-hulkenberg-to-stand-in-for-perez-at-racing-point-at-70th.2YNIHBSSTSPV4B83hsC5vN.html|title=हल्केनबर्ग ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री साठी रेसिंग पॉइंटमध्ये पेरेझच्या जागी|date=७ ऑगस्ट २०२०|website=एफ.१|access-date=७ ऑगस्ट २०२०|archive-date=७ ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807101203/https://www.formula1.com/en/latest/article.confirmed-hulkenberg-to-stand-in-for-perez-at-racing-point-at-70th.2YNIHBSSTSPV4B83hsC5vN.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री]] च्या आठवड्याआधी पेरेझचा कोरोना अहवाल निगेटिव्ह आला आणि [[एफआयए]] कडून परवानगी मिळाल्यावर त्यांनी पुन्हा शर्यत केली.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=सर्गिओ पेरेझ स्पॅनिश ग्रांप्री साठी पुन्हा शर्यतीस पात्र|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-will-compete-in-spanish-gp-weekend-after-testing-negative-for.5xCHxe9XrVYLTPR9pAio7k.html|access-date=१३ ऑगस्ट २०२०|website=एफ.१|archive-date=१७ ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200817110853/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-will-compete-in-spanish-gp-weekend-after-testing-negative-for.5xCHxe9XrVYLTPR9pAio7k.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; पेरेझचे रेसिंग पॉइंट सहकारी [[लान्स स्ट्रोल]] [[२०२० आयफेल ग्रांप्री]]च्या दिवशी आजारी वाटल्याने कोरोना पॉझिटिव्ह आले. हल्केनबर्गने पुन्हा संघासाठी शर्यत केली.&lt;ref&gt;{{cite web |last=स्मिथ |first=ल्यूक |title=हल्केनबर्गने आयफेल ग्रांप्री मध्ये आजारी असलेल्या स्ट्रोलच्या जागी शर्यत केली|url=https://www.autosport.com/f1/news/152694/hulkenberg-to-replace-unwell-stroll-at-f1-eifel-gp |website=[[Autosport]] |publisher=[[Motorsport Network]] |access-date=१० ऑक्टोबर २०२० |archive-date=१२ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201212040106/https://www.autosport.com/f1/news/152694/hulkenberg-to-replace-unwell-stroll-at-f1-eifel-gp |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Stroll&quot;/&gt;

[[रोमन ग्रोसजीन]] यांच्या [[२०२० बहरैन ग्रांप्री]] मधील अपघातानंतर त्यांच्या हातांना भाजले गेले, म्हणून [[हास एफ.१ संघ|हास]] ने त्यांच्या चाचणी चालक [[पिएट्रो फिट्टीपल्डी]] ला [[२०२० साखिर ग्रांप्री]] साठी पदार्पणाची संधी दिली.&lt;ref&gt;{{cite web |title=हास एफ.१ संघाने साखिर ग्रांप्री साठी फिट्टीपल्डीची घोषणा केली|url=https://www.haasf1team.com/news/haas-f1-team-confirms-fittipaldi-sakhir-grand-prix |publisher=[[हास एफ.१ संघ]] |access-date=३० नोव्हेंबर २०२० |archive-date=३० नोव्हेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130110156/https://www.haasf1team.com/news/haas-f1-team-confirms-fittipaldi-sakhir-grand-prix |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ग्रोसजीनने [[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री]] ही शर्यत देखील चुकवली, त्यामुळे फिट्टीपल्डी पुन्हा संघासाठी शर्यत केली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-grosjean-announces-he-will-miss-abu-dhabi-gp-to-focus-on-recovery.hO85GVQ5eU3927lFFAM5W.html|title=ग्रोसजीनने सांगितले की तो अबु धाबी ग्रांप्री साठी अनुपस्थित राहील, आणि त्याचे हास कारकिर्द संपेल|website=एफ.१|date=६ डिसेंबर २०२०|access-date=६ डिसेंबर २०२०|archive-date=१९ डिसेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201219140903/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-grosjean-announces-he-will-miss-abu-dhabi-gp-to-focus-on-recovery.hO85GVQ5eU3927lFFAM5W.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[लुइस हॅमिल्टन]] [[२०२० साखिर ग्रांप्री]]च्या आधी कोरोना पॉझिटिव्ह आल्याने त्यांना शर्यतीतून बाहेर पडावे लागले.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/153866/hamilton-to-miss-sakhir-gp-after-positive-covid19-test|title=हॅमिल्टन कोविड-१९ पॉझिटिव्हमुळे साखिर ग्रांप्रीमध्ये अनुपस्थित|work=[[Autosport]]|last=कूपर|first=आदम|date=१ डिसेंबर २०२०|access-date=१ डिसेंबर २०२०|archive-date=१ डिसेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201073312/https://www.autosport.com/f1/news/153866/hamilton-to-miss-sakhir-gp-after-positive-covid19-test|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=मर्सिडीज-एएमजी पेट्रोनास एफ.१ संघाची घोषणा|url=https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-sakhir-grand-prix/mercedes-amg-f1-team-announcement/ |publisher=[[मर्सिडीज-बेंझ फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज-एएमजी पेट्रोनास एफ.१ संघ]] |access-date=१ डिसेंबर २०२० |archive-date=६ फेब्रुवारी २०२३ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206060715/https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-sakhir-grand-prix/mercedes-amg-f1-team-announcement/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; त्यांच्या जागी [[जॉर्ज रसल]] ने मर्सिडीजसाठी शर्यत केली, आणि [[जॅक एटकेन]] ने रसलच्या जागी [[विलियम्स]] संघात पदार्पण केले.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=२ डिसेंबर २०२०|title=जॉर्ज रसल साखिर ग्रांप्री साठी मर्सिडीजमध्ये हॅमिल्टनच्या जागी|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-george-russell-to-replace-hamilton-at-mercedes-for-sakhir-grand.5vMOKRppSzFMz7RZzdzmxs.html|access-date=२ डिसेंबर २०२०|website=एफ.१|archive-date=२ डिसेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202070841/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-george-russell-to-replace-hamilton-at-mercedes-for-sakhir-grand.5vMOKRppSzFMz7RZzdzmxs.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/153890/russell-joins-mercedes-for-sakhir-gp|url-access=limited|date=२ डिसेंबर २०२०|access-date=२ डिसेंबर २०२०|work=[[Autosport]]|title=रसल साखिर ग्रांप्री साठी मर्सिडीजमध्ये, एटकेनचे विलियम्समध्ये पदार्पण|last=स्मिथ|first=ल्यूक|archive-date=२२ जानेवारी २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122012945/https://www.autosport.com/f1/news/153890/russell-joins-mercedes-for-sakhir-gp|url-status=live}}&lt;/ref&gt; हॅमिल्टनने [[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री]] मध्ये पुन्हा मर्सिडीजसाठी शर्यत केली, कारण त्यांच्या कोरोना चाचणीचा अहवाल निगेटिव्ह आला होता, आणि रसल पुन्हा विलियम्सकडे परतला.&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-to-make-mercedes-return-in-abu-dhabi-after-testing-covid-negative.6crMz5aWmfElFkpMdTpLwL.html| title=हॅमिल्टन कोविड निगेटिव्ह आल्यानंतर अबु धाबी ग्रांप्री मध्ये पुन्हा मर्सिडीजमध्ये, रसल परत विलियम्सकडे| website=formula1.com| date=१० डिसेंबर २०२०| access-date=१० डिसेंबर २०२०| archive-date=१० डिसेंबर २०२०| archive-url=https://web.archive.org/web/20201210174506/https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-to-make-mercedes-return-in-abu-dhabi-after-testing-covid-negative.6crMz5aWmfElFkpMdTpLwL.html| url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==हंगामाचे वेळपत्रक==
[[एफ.आय.ए]] संघटनेने २०२० फॉर्म्युला वन हंगामाचे वेळपत्रक [[नोव्हेंबर १०]], [[इ.स. २०२०]] रोजी जाहीर केला. 
२२ ग्रांप्री मूळतः २०२० वर्ल्ड चॅम्पियनशिपसाठी नियोजित होत्या.&lt;ref name=&quot;original&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.diary-dates-the-2020-f1-calendar-pre-season-testing-details-and-f1-car.OVjDBOcx61q0HtYFZq7hH.html|title=नोंदवून ठेवा: २०२० चे एफ.१ दिनदर्शिका, हंगामपूर्व चाचण्यांचे तपशील आणि एफ.१ कार सादरीकरणाचे वेळापत्रक|date=१२ डिसेंबर २०१९|website=F1i.com|access-date=३ जून २०२०|archive-date=२७ मे २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200527080121/https://www.formula1.com/en/latest/article.diary-dates-the-2020-f1-calendar-pre-season-testing-details-and-f1-car.OVjDBOcx61q0HtYFZq7hH.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; मात्र [[कोव्हिड-१९ महामारी]]मुळे अनेक शर्यती रद्द किंवा पुढे ढकलण्यात आल्या. नव्याने ठरवलेल्या कॅलेंडरमध्ये १७ ग्रांप्री होत्या—मूळ २०२० कॅलेंडरमधील नऊ आणि आणखी आठ ग्रांप्री—तर उर्वरित तेरा मूळ २०२० शर्यती रद्द झाल्या. त्यामुळे हंगामाची सुरुवात [[ऑस्ट्रिया]] येथे दोन शर्यतींनी झाली, आणि नंतरच्या हंगामात [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]] तसेच [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे प्रत्येकी दोन शर्यती झाल्या. प्रत्येक शर्यतीमध्ये किमान फेऱ्या असतात, ज्या एकूण अंतर {{cvt|३०५|km|१}} पेक्षा जास्त कापतात. क्रीडा नियमांनुसार, हंगामाला अजिंक्यपद म्हणून मान्यता मिळवण्यासाठी किमान आठ शर्यती होणे आवश्यक आहे.&lt;ref name=&quot;wc minimum&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दिनांक=१९ जून २०२०|title=२०२० फॉर्म्युला वन Sporting Regulations|दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/2020_formula_1_sporting_regulations_-_iss_9_-_2020-06-19_0.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20200712054833/https://www.fia.com/sites/default/files/2020_formula_1_sporting_regulations_-_iss_9_-_2020-06-19_0.pdf|archive-date=१२ जुलै २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ जुलै २०२०|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|page=३१|}}&lt;/ref&gt;{{refn|group=टीप|FIA च्या आंतरराष्ट्रीय क्रीडा संहितेनुसार, कोणत्याही हंगामाला वर्ल्ड चॅम्पियनशिप म्हणून मान्यता मिळवण्यासाठी तीन खंडांमध्ये शर्यती होणे आवश्यक असते. हंगाम अधिकृतपणे पूर्ण झाल्याची खात्री करण्यासाठी FIA ने आंतरराष्ट्रीय क्रीडा संहितेतील तीन खंडांत शर्यती होण्याची अट शिथिल केली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/148887/how-many-races-does-f1-need-to-declare-a-season |title=How many races does फॉर्म्युला वन need to declare a season? |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ जून २०२० | archive-date=४ जून २०२० | archive-url=https://web.archive.org/web/20200604212101/https://www.autosport.com/f1/news/148887/how-many-races-does-f1-need-to-declare-a-season |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/149786/brawn-european-calendar-counts-as-world-championship|title=एफ.१ News: युरोपियन calendar would count as world championship, says Brawn|प्रकाशक=autosport.com|प्रकाशक=Motorsport Network|दिनांक=४ जून २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जून २०२०|archive-date=४ जून २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604222922/https://www.autosport.com/f1/news/149786/brawn-european-calendar-counts-as-world-championship|}}&lt;/ref&gt;}} परिणामी, रद्द आणि बदलांमुळे, २००९ [[२००९ फॉर्म्युला वन हंगाम|हंगाम]]नंतर प्रथमच उत्तर अमेरिकेत कोणतीही फेरी झाली नाही.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;| फेरी  
!rowspan=&quot;2&quot;| अधिक्रुत रेस नाव 
!rowspan=&quot;2&quot;| [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]]
!rowspan=&quot;2&quot;| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]]
!rowspan=&quot;2&quot;| शहर 
!rowspan=&quot;2&quot;| तारिख 
!colspan=&quot;2&quot;| वेळ 
|-
! [[प्रमाणवेळ|स्थानिय]]
! [[ग्रीनविच प्रमाणवेळ|GMT]]
|-
!१
|
|[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]]
|[[स्पीलबर्ग]]
|५ जुलै
|-
!२
|
|[[स्टायरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]]
|[[स्पीलबर्ग]]
|१२ जुलै
|-
!३
|
|[[हंगेरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|HUN}} [[हंगरोरिंग]]
|[[मोग्योरोद]]
|१९ जुलै{{refn|group=टीप|हंगेरियन ग्रांप्री मुळात २ ऑगस्ट रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला आणि ब्रिटिश ग्रांप्रीच्या तारखेवर घेण्यात आली.}}
|-
!४
|
|[[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|GBR}} [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]]
| rowspan=&quot;2&quot;|[[सिल्वेरस्टोन]]
|२ ऑगस्ट{{refn|group=टीप|ब्रिटिश ग्रांप्री मुळात १९ जुलै रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला आणि हंगेरियन ग्रांप्रीच्या तारखेवर घेण्यात आली.}}
|-
!५
|
| nowrap|[[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]]
|९ ऑगस्ट
|-
!६
|
|[[स्पॅनिश ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|ESP}} [[सर्किट डी बार्सिलोना-काटलुन्या]]
|[[मॉन्टमेलो]]
|१६ ऑगस्ट{{refn|group=टीप|स्पॅनिश ग्रांप्री मुळात १० मे रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला.}}
|-
!७
|
|[[बेल्जियम ग्रांप्री]]
|{{flagicon|BEL}} [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]]
|[[बेल्जियम]]
|३० ऑगस्ट
|-
!८
|
|[[इटालियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|ITA}} [[अटोड्रोमो नझिओनल डी मोंझा]]
| [[मोंझा]]
|६ सप्टेंबर
|-
!९
|
|[[टस्कन ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|ITA}} [[अटोड्रोमो इंटरनाझिओनाले डेल म्युजेलो]]
|{{Nowrap|[[स्कारपेरिया ए सान पिएरो]]}}
|१३ सप्टेंबर
|-
!१०
|
|[[रशियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|RUS}} [[सोची ऑतोद्रोम]]
|[[सोत्शी]]
|२७ सप्टेंबर
|-
!११
|
|[[आयफेल ग्रांप्री]]
|{{flagicon|DEU}} [[नुर्बुर्गरिंग]]
|[[नुर्बुर्ग]]
|११ ऑक्टोबर
|-
!१२
|
|[[पोर्तुगीज ग्रांप्री]]
|{{flagicon|POR}} [[अटोड्रोमो इंटरनॅशनल दो अल्गार्वे]]
|[[पोर्टीमाओ]]
|२५ ऑक्टोबर
|-
!१३
|
|[[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]
|{{flagicon|ITA}} [[अटोड्रोमो इंटरनाझिनोल एन्झो ई डिनो फेरारी]]
|[[इमोला]]
|१ नोव्हेंबर
|-
!१४
|
|[[तुर्की ग्रांप्री]]
|{{flagicon|TUR}} [[इस्तंबूल पार्क]]
|[[टुझला, इस्तांबुल|टुझला]]
|१५ नोव्हेंबर
|-
!१५
|
|[[बहरैन ग्रांप्री]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|BHR}} [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[साखिर]]{{refn|group=टीप|बहरैन ग्रांप्री पारंपारिक &quot;ग्रांप्री सर्किट&quot; लेआउटवर झाली, तर साखिर ग्रांप्री वेगळ्या &quot;आउटर सर्किट&quot; लेआउटवर झाली.}}
|{{nowrap|२९ नोव्हेंबर}}{{refn|group=टीप|बहरैन ग्रांप्री मुळात २२ मार्च रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला आणि अबु धाबी ग्रांप्रीच्या तारखेवर घेण्यात आली.}}
|-
!१६
|
|[[साखिर ग्रांप्री]]
|६ डिसेंबर
|-
!१७
|
|[[अबु धाबी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|UAE}} [[यास मरिना सर्किट]]
| [[अबु धाबी]]
|{{nowrap|१३ डिसेंबर}}{{refn|group=टीप|अबु धाबी ग्रांप्री मुळात २९ नोव्हेंबर रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला.}}
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;8&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; align=&quot;bottom&quot; |'''संदर्भ:'''&lt;ref name=&quot;New calendar&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=२०२० हंगामाचे वेळपत्रक|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.f1-confirms-first-8-races-of-revised-2020-calendar-starting-with-austria.36X98qZnFFhNxQ8O2WdCON.html|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ जून २०२० |प्रकाशक=एफ.१ |archive-date=९ जून २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609102620/https://www.formula1.com/en/latest/article.f1-confirms-first-8-races-of-revised-2020-calendar-starting-with-austria.36X98qZnFFhNxQ8O2WdCON.html|}}&lt;/ref&gt;
|}


===रद्द झालेल्या ग्रांप्री===
खालील फेऱ्या मूळ कॅलेंडरमध्ये [[World Motor Sport Council]] यांनी प्रकाशित केल्या होत्या, परंतु COVID-19 महामारीमुळे रद्द करण्यात आल्या:

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
![[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]]
!scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot;| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]]
!nowrap|नियोजित दिनांक
|-
|[[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUS}} [[आल्बर्ट पार्क सर्किट]], [[मेलबर्न]]
|१५ मार्च
|-
|nowrap|[[व्हियेतनामी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|VIE}} [[हनोई सर्किट]], [[हनोई]]
|५ एप्रिल
|-
|[[चिनी ग्रांप्री]]
| nowrap |{{flagicon|CHN}} [[शांघाय आंतरराष्ट्रीय सर्किट]], [[शांघाय]]
|१९ एप्रिल
|-
|[[डच ग्रांप्री]]
|{{flagicon|NLD}} [[सर्किट झॉन्डवुर्ट]], [[झॉन्डवुर्ट]]
|३ मे
|-
|[[मोनॅको ग्रांप्री]]
|{{flagicon|MCO}} [[सर्किट डी मोनॅको]], [[मॉन्टे कार्लो]]
|२४ मे
|-
|[[अझरबैजान ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AZE}} [[बाकु सिटी सर्किट]], [[बाकु]]
|७ जून
|-
|[[कॅनेडियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|CAN}} [[सर्किट गिलेस व्हिलनव्ह]], [[माँत्रियाल]]
|१४ जून
|-
|[[फ्रेंच ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FRA}} [[सर्किट पॉल रिकार्ड]], [[ले कास्टेललेट]]
|२८ जून
|-
|[[सिंगापूर ग्रांप्री]]
|{{flagicon|SIN}} [[मरीना बे स्ट्रीट सर्किट]], [[सिंगापूर]]
|२० सप्टेंबर
|-
|[[जपानी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|JPN}} [[सुझुका आंतरराष्ट्रीय रेसिंग कोर्स]], [[सुझुका, सुझुका]]
|११ ऑक्टोबर
|-
| nowrap |[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]]
|{{flagicon|USA}} [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]], [[ऑस्टिन]]
|२५ ऑक्टोबर
|-
|[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]]
|{{nowrap|{{flagicon|MEX}} [[अटोड्रोमो हर्मानोस रॉड्रिगेझ]], [[मेक्सिको शहर]]}}
|१ नोव्हेंबर
|-
|[[ब्राझिलियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|BRA}} [[अटोड्रोम जोस कार्लोस पेस]], [[साओ पाउलो]]
|१५ नोव्हेंबर
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; align=&quot;bottom&quot; |'''संदर्भ'''&lt;ref name=&quot;ausTBA&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/148667/australian-gp-could-still-be-rescheduled|title=ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री आयोजक एफ.१ शर्यतीचे पुनर्नियोजन करण्याचा प्रयत्न करत आहेत|date=१४ मार्च २०२०|website=Autosport.com|access-date=२३ मार्च २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200323132345/https://www.autosport.com/f1/news/148667/australian-gp-could-still-be-rescheduled|archive-date=२३ मार्च २०२०|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BAHVIE&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.bahrain-and-vietnam-grands-prix-postponed.6M04wEKPBevqVc6Mg2kfgH.html|title=बहारीन आणि व्हिएतनाम ग्रांप्री पुढे ढकलल्या|website=F1|date=१३ मार्च २०२०|access-date=१४ मार्च २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200315034259/https://www.formula1.com/en/latest/article.bahrain-and-vietnam-grands-prix-postponed.6M04wEKPBevqVc6Mg2kfgH.html|archive-date=१५ मार्च २०२०|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CHN postponed&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.chinese-grand-prix-postponed-due-to-coronavirus-outbreak.3g2y5Ngyrk1MbNxQB9hj4s.html|title=नवीन कोरोना विषाणूच्या उद्रेकामुळे २०२० चीनी ग्रांप्री पुढे ढकलली|date=१२ फेब्रुवारी २०२०|website=F1|publisher=Formula One World Championship Limited|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200212184109/https://www.formula1.com/en/latest/article.chinese-grand-prix-postponed-due-to-coronavirus-outbreak.3g2y5Ngyrk1MbNxQB9hj4s.html|archive-date=१२ फेब्रुवारी २०२०|access-date=१२ फेब्रुवारी २०२०}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NEDMONESP&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.dutch-spanish-and-monaco-grands-prix-postponed.5CggooJeHoDchKkFehkrkY.html|title=डच आणि स्पॅनिश ग्रांप्री पुढे ढकलल्या; मोनॅको ग्रांप्री रद्द|website=F1|date=१९ मार्च २०२०|access-date=२२ मार्च २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200319155814/https://www.formula1.com/en/latest/article.dutch-spanish-and-monaco-grands-prix-postponed.5CggooJeHoDchKkFehkrkY.html|archive-date=१९ मार्च २०२०|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CAN postponed&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.canadian-grand-prix-organisers-announce-postponement-of-2020-race.7rkpGKnxnRQVe6uPcZSRbP.html|title=कॅनेडियन ग्रांप्री आयोजकांनी २०२० ची शर्यत पुढे ढकलल्याची घोषणा केली|website=F1|date=७ एप्रिल २०२०|access-date=७ एप्रिल २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407181830/https://www.formula1.com/en/latest/article.canadian-grand-prix-organisers-announce-postponement-of-2020-race.7rkpGKnxnRQVe6uPcZSRbP.html|archive-date=७ एप्रिल २०२०|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FRA cancelled&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.organisers-confirm-2020-french-grand-prix-will-not-go-ahead.6kEi9Sb68ZPJxlxgsgm4nQ.html|title=२०२० फ्रेंच ग्रांप्री होणार नसल्याचे आयोजकांनी निश्चित केले|website=F1|date=२७ एप्रिल २०२०|access-date=२७ एप्रिल २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200427141456/https://www.formula1.com/en/latest/article.organisers-confirm-2020-french-grand-prix-will-not-go-ahead.6kEi9Sb68ZPJxlxgsgm4nQ.html|archive-date=२७ एप्रिल २०२०|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

=== वेळपत्रकामधील विस्तार आणि बदल ===

== हंगामाचा सारांश ==
===पूर्वहंगाम चाचणी===
=== सुरुवातीच्या फेऱ्या ===
=== मधल्या फेऱ्या ===
=== अंतिम फेऱ्या ===
=== हंगामाचा नंतरचे विश्लेषण ===

==हंगामाचे निकाल==
===ग्रांप्री===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! शर्यत क्र.
! ग्रांप्री
! पोल पोझिशन
! जलद फेरी
! विजेता चालक
! विजेता कारनिर्माता
! माहिती
|-
!१
|{{flagicon|AUT}} [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!२
|{{flagicon|AUT}} [[स्टायरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!३
|{{flagicon|HUN}} [[हंगेरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!४
|{{flagicon|GBR}} [[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!५
|{{Flagicon|GBR}} [[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
|align=center|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!६
|{{flagicon|ESP}} [[स्पॅनिश ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!७
|{{flagicon|BEL}} [[बेल्जियम ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!८
|{{flagicon|ITA}} [[इटालियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|FRA}} [[पियर गॅस्ली]]
|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]] - [[होंडा]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!९
|{{flagicon|ITA}} [[टस्कन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१०
|{{flagicon|RUS}} [[रशियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० रशियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!११
|{{flagicon|DEU}} [[आयफेल ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१२
|{{flagicon|POR}} [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१३
|{{flagicon|ITA}} [[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१४
|{{flagicon|TUR}} [[तुर्की ग्रांप्री]]
|{{flagicon|CAN}} [[लान्स स्ट्रोल]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१५
|{{flagicon|BHR}} [[बहरैन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१६
|{{flagicon|BHR}} [[साखिर ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]
|{{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]
|{{flagicon|GBR}} [[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० साखिर ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१७
|{{flagicon|UAE}} [[अबु धाबी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|माहिती]]
|-class=&quot;sortbottom&quot;
|colspan=&quot;7&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''संदर्भ:&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=फॉर्म्युला वन Results २०२०|दुवा=https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/results/2020|प्रकाशक=Motorsport Stats|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ डिसेंबर २०२१|archive-date=१३ डिसेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213090410/https://motorsportstats.com/series/formula-one/results/2020|}}&lt;/ref&gt;'''
|}

===गुण प्रणाली===
मुख्य शर्यतीत पहिल्या १० वर्गीकृत चालक आणि सर्वात जलद फेरी नोंदवणाऱ्या चालकाला गुण देण्यात आले. स्प्रिन्ट शर्यतीत पहिल्या ८ वर्गीकृत चालकांना खालिल रचना वापरून प्रत्येक शर्यतीत असे गुण देण्यात आले.&lt;ref name=&quot;points regs&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |दिनांक=१९ जुलै २०२२ |title=२०२२ फॉर्म्युला वन sporting regulations |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२२ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |at=Articles ६.४-६.५|archive-date=७ ऑक्टोबर २०२२ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007084259/https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable&quot;
!निकालातील स्थान
|style=&quot;background-color:#ffffbf&quot; align=&quot;center&quot;|'''१ला'''
|style=&quot;background-color:#dfdfdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''२रा'''
|style=&quot;background-color:#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;|'''३रा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''४था'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''५वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''६वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''७वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''८वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''९वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''१०वा'''
|-
!गुण
|style=&quot;background-color:#ffffbf&quot; align=&quot;center&quot;|२५
|style=&quot;background-color:#dfdfdf&quot; align=&quot;center&quot;|१८
|style=&quot;background-color:#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;|१५
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१२
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१०
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|८
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|६
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|४
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|२
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१
|-
!स्प्रिन्ट
| align=&quot;center&quot;| ८
| align=&quot;center&quot;| ७
| align=&quot;center&quot;| ६
| align=&quot;center&quot;| ५
| align=&quot;center&quot;| ४
| align=&quot;center&quot;| ३
| align=&quot;center&quot;| २
| align=&quot;center&quot;| १
| align=&quot;center&quot;| -
| align=&quot;center&quot;| -
|}


===चालक===
{|
|-
|
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%&quot;
!valign=&quot;middle&quot;| स्थान
!valign=&quot;middle&quot;| चालक
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
!१
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| id=&quot;४४&quot; align=&quot;center&quot; | ४४
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|points}}'''
|-
!२
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
| id=&quot;७७&quot; align=&quot;center&quot; | ७७
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|points}}'''
|-
!३
|{{flagicon|NLD}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| id=&quot;१&quot; align=&quot;center&quot; | १
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|points}}'''
|-
!४
|{{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]
| id=&quot;११&quot; align=&quot;center&quot; | ११
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|points}}'''
|-
!५
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]
| id=&quot;३&quot; align=&quot;center&quot; | ३
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|points}}'''
|-
!६
|{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]]
| id=&quot;५५&quot; align=&quot;center&quot; | ५५
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|points}}'''
|-
!७
|{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]
| id=&quot;२३&quot; align=&quot;center&quot; | २३
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|points}}'''
|-
!८
|{{flagicon|MCO}} [[शार्ल लक्लेर]]
| id=&quot;१६&quot; align=&quot;center&quot; | १६
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|points}}'''
|-
!९
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
| id=&quot;४&quot; align=&quot;center&quot; | ४
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|points}}'''
|-
!१०
|{{flagicon|FRA}} [[पियर गॅस्ली]]
| id=&quot;१०&quot; align=&quot;center&quot; | १०
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|points}}'''
|-
!११
|{{flagicon|CAN}} [[लान्स स्ट्रोल]]
| id=&quot;१८&quot; align=&quot;center&quot; | १८
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|points}}'''
|-
!१२
|{{flagicon|FRA}} [[एस्टेबन ओकन]]
| id=&quot;३१&quot; align=&quot;center&quot; | ३१
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|points}}'''
|-
!१३
|{{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| id=&quot;५&quot; align=&quot;center&quot; | ५
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|points}}'''
|-
!१४
|{{flagicon|RUS}} [[डॅनिल क्व्याट]]
| id=&quot;२६&quot; align=&quot;center&quot; | २६
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|points}}'''
|-
!१५
|{{flagicon|DEU}} [[निको हल्केनबर्ग]]
| id=&quot;२७&quot; align=&quot;center&quot; | २७
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|points}}'''
|-
!१६
|{{flagicon|FIN}} [[किमी रायकोन्नेन]]
| id=&quot;७&quot; align=&quot;center&quot; | ७
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|points}}'''
|-
!१७
| nowrap|{{flagicon|ITA}} [[अँटोनियो गियोविन्झी]]
| id=&quot;९९&quot; align=&quot;center&quot; | ९९
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|points}}'''
|-
!१८
|{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]
| id=&quot;६३&quot; align=&quot;center&quot; | ६३
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|points}}'''
|-
!१९
|{{flagicon|FRA}} [[रोमन ग्रोस्जीन]]
| id=&quot;८&quot; align=&quot;center&quot; | ८
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|points}}'''
|-
!२०
|{{flagicon|DNK}} [[केविन मॅग्नुसेन]]
| id=&quot;२०&quot; align=&quot;center&quot; | २०
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|points}}'''
|-
!२१
|{{flagicon|CAN}} [[निकोलस लतीफी]]
| id=&quot;६&quot; align=&quot;center&quot; | ६
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|points}}'''
|-
!२२
|{{flagicon|GBR}} [[जॅक एटकेन]]
| id=&quot;८९&quot; align=&quot;center&quot; | ८९
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|points}}'''
|-
!२३
|{{flagicon|BRA}} [[पिएट्रो फिट्टीपल्डी]]
| id=&quot;५१&quot; align=&quot;center&quot; | ५१
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|points}}'''
|-
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|स्थान
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|चालक
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
! colspan=&quot;31&quot; |संदर्भ:&lt;ref name=&quot;fia classification&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=२०२० Classifications|दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/2020-classifications|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ डिसेंबर २०२०|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|archive-date=१६ नोव्हेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116165110/https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/2020-classifications|}}&lt;/ref&gt;
|}
|valign=&quot;top&quot;|
{{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}}
|}
'''तळटिपा:'''
† चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले.

===कारनिर्माते===
{|
|-
|
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%;&quot;
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|स्थान
!style=&quot;vertical-align:middle;background&quot;| कारनिर्माता
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|१
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#४४|४४]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''५७३'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#७७|७७]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|२
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; nowrap|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
| align=&quot;center&quot; | [[#३३|३३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''३१९'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२३|२३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|३
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[रेनोल्ट एफ१]]
| align=&quot;center&quot; | [[#४|४]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''२०२'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#५५|५५]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|४
|rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; nowrap|{{flagicon|GBR}} [[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] - [[बि.डब्ल्यु.टी. मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#११|११]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|'''१९५ {{refn|name=टीप|[[Racing Point F1 Team|Racing Point]] drivers scored {{sum|{{F1R2020|HUL|points}}|{{F1R2020|PER|points}}|{{F1R2020|STR|points}}}} points, but the constructor was deducted 15 points after a protest from [[Renault in Formula One|Renault]] was upheld regarding the legality of [[Racing Point RP20|their car]].&lt;ref&gt;{{Cite web|date=7 August 2020|title=Racing Point deducted 15 points and fined heavily as Renault protest into car legality upheld|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-racing-point-deducted-15-points-and-fined-heavily-as-renault.7j9tsLSAm7rXnWHxH1Uy9c.html|access-date=7 August 2020|website=F1|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807092858/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-racing-point-deducted-15-points-and-fined-heavily-as-renault.7j9tsLSAm7rXnWHxH1Uy9c.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#१८|१८]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२७|२७]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|५
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|FRA}} [[रेनोल्ट एफ१]]
| align=&quot;center&quot; | [[#३|३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''१८१'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#३१|३१]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|६
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#१६|१६]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''१३१'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#५|५]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|७
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{nowrap|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]] - [[होंडा]]}}
| align=&quot;center&quot; | [[#१०|१०]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''१०७'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२६|२६]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|८
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|CHE}} [[आल्फा रोमियो रेसिंग]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#९९|९९]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''८'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#७|७]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|९
|rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|USA}} [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#८|८]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|'''३'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२०|२०]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ABU}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#५१|५१]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|१०
|rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|GBR}} [[विलियम्स एफ१]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#६३|६३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|'''०'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#६|६]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ABU}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#८९|८९]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ABU}}
|-
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|स्थान
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;| कारनिर्माता
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
| colspan=&quot;29&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; |'''संदर्भ:'''&lt;ref name=&quot;fia classification&quot;/&gt;
|}
|valign=&quot;top&quot;|
{{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}}
|}
† चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले.

== हे सुद्धा पहा ==
# [[फॉर्म्युला वन]]
# [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]]

== संदर्भ ==
{{reflist}}

==तळटीप==
{{reflist|group=टीप}}

== बाह्य दुवे ==
# [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ]

{{२०२० फॉर्म्युला वन हंगाम}}
{{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}}

[[वर्ग:फॉर्म्युला वन हंगाम]]</text>
      <sha1>7h0o5vip0ujwjd9wajnu2hj1mqigaen</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721763</id>
      <parentid>2721762</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T17:03:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Koolkrazy</username>
        <id>1591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* संघ आणि चालक */</comment>
      <origin>2721763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="177518" sha1="jsd0r16eoioobebldu5taf2p00t6602" xml:space="preserve">{{एफ१ हंगाम
| मागील_हंगाम = २०१९
| सद्य_हंगाम = २०२०
| पुढील_हंगाम = २०२१
}}

[[चित्र:Lewis Hamilton 2016 Malaysia 2.jpg|thumb|[[लुइस हॅमिल्टन]], ३४७ गुणांसोबत २०२० फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा विजेता व पहिला क्रमांक.]]
[[चित्र:F12019 Schloss Gabelhofen (20) (cropped).jpg|thumb|[[वालट्टेरी बोट्टास]], २२३ गुणांसोबत २०२० फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा उपविजेता व दुसरा क्रमांक.]]
[[चित्र:Max Verstappen 2017 Malaysia 2.jpg|thumb|[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]], २१४ गुणांसोबत २०२० फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा गत विजेता व तिसरा क्रमांक.]]

'''२०२० फॉर्म्युला वन हंगाम''' हा [[आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|एफ.आय.ए.]] [[फॉर्म्युला वन]] शर्यतीचा ७१ वा हंगाम होता. ह्या हंगामामध्ये १७ शर्यती खेळवल्या गेल्या ज्यात १० संघांच्या एकूण २५ चालकांनी सहभाग घेतला. ५ जुलै २०२० रोजी [[ऑस्ट्रिया]] मध्ये पहिली तर १३ डिसेंबर २०२० रोजी [[अबु धाबी]] मध्ये अखेरची शर्यत खेळवली गेली.

==संघ आणि चालक==
२०२० फॉर्म्युला वन हंगामात एकुन १० संघांनी भाग घेतला. खालील यादीत २०२० हंगामात भाग घेतेलेल्या सर्व संघ व संघांच्या चालकांची माहिती आहे. चालकांचे क्रमांक फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२० हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहेत. सर्व संघाची माहिती सुद्धा फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२० हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहे. काही ऐतिहासिक रुढिंमुळे क्रमांक १३ कोणत्याही चालकाला दिले गेले नव्हते.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
|-
!संघ
!कारनिर्माता 
!चेसिस 
!इंजिन† 
!चालक क्र.
!चालक 
!शर्यत क्र.
|-
|-
|{{flagicon|CHE}} आल्फा रोमियो रेसिंग [[ऑर्लेन]]&lt;!-- Do not capitalise &quot;Orlen&quot; per consensus --&gt;&lt;ref name=&quot;:३&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/alfa-romeo-kubica-orlen-reserve/4617950/|title=आल्फा रोमियो एफ.१ team rebranded as Kubica joins in reserve role|दिनांक=१ जानेवारी २०२०|प्रकाशक=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200101120120/https://www.motorsport.com/f1/news/alfa-romeo-kubica-orlen-reserve/4617950/|archive-date=१ जानेवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
!|[[आल्फा रोमियो रेसिंग]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|आल्फा रोमियो रेसिंग सि.३९&lt;ref name=&quot;:३&quot;/&gt;
|फेरारी ०६५
| align=&quot;center&quot;|७&lt;br&gt;९९
|nowrap|{{flagicon|FIN}} [[किमी रायकोन्नेन]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}} [[अँटोनियो गियोविन्झी]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|ITA}} स्कुदेरिआ अल्फाटौरी होंडा
!|[[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]] - [[होंडा]]
|अल्फाटौरी ऐ.टि.०१&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.redbullcontentpool.com/motorsports/AP-232XFSD5W2111|title=स्कुदेरिआ अल्फाटौरी reveals new फॉर्म्युला वन car|प्रकाशक=रेड बुल Content Pool|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|प्रकाशक=रेड बुल GmbH|अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200211140430/https://www.redbullcontentpool.com/motorsports/AP-232XFSD5W2111|archive-date=११ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|nowrap|होंडा आर.ए.६२०एच.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.gptoday.net/en/news/f1/253992/hear-the-2020-honda-power-unit-fire-up|title=Hear the २०२० होंडा power unit fire up|प्रकाशक=GPToday.net|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215000020/https://www.gptoday.net/en/news/f1/253992/hear-the-2020-honda-power-unit-fire-up|archive-date=१५ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|१०&lt;br&gt;२६
|{{flagicon|FRA}} [[पियर गॅस्ली]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}} [[डॅनिल क्व्याट]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|ITA}} स्कुदेरिआ फेरारी
!|[[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|फेरारी एफ.१०००&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.vettel-and-leclerc-reveal-ferraris-2020-f1-car-the-sएफ.1000.XQ64BRkNj4fo1jHG0V7on.html|title=Gallery: फेरारी एस.एफ.१००० launch: फेरारी unveil their २०२० एफ.१ car|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२० |प्रकाशक=एफ.१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216160153/https://www.formula1.com/en/latest/article.vettel-and-leclerc-reveal-ferraris-2020-f1-car-the-sएफ.1000.XQ64BRkNj4fo1jHG0V7on.html|archive-date=१६ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|फेरारी ०६५&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.ferrari.com/en-EN/articles/welcome-to-the-new-sएफ.1000|title=Sएफ.१००० Launched in Reggio Emilia|प्रकाशक=ferrari.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213074447/https://www.ferrari.com/en-EN/articles/welcome-to-the-new-sएफ.1000|archive-date=१३ फेब्रुवारी २०२०|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|५&lt;br&gt;१६
|{{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]&lt;br&gt;{{flagicon|MCO}} [[शार्ल लक्लेर]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|USA}} हास एफ.१ संघ
!|[[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|हास व्हि.एफ.२०&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=हास चाचणीच्या पहिल्या सकाळी २०२० ची एफ.१ कार सादर करणार|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-to-reveal-2020-f1-car-on-morning-of-testing.70wEyEoQwu2HzGdbgFIgaC.html|प्रकाशक=एफ.१|दिनांक=२८ जानेवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२८ जानेवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128201503/https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-to-reveal-2020-f1-car-on-morning-of-testing.70wEyEoQwu2HzGdbgFIgaC.html|archive-date=२८ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|फेरारी ०६५
| align=&quot;center&quot;|८&lt;br&gt;५१&lt;br&gt;२०
|{{flagicon|FRA}} [[रोमन ग्रोस्जीन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BRA}} [[पिएट्रो फिट्टीपल्डी]]&lt;br&gt;{{flagicon|DEN}} [[केविन मॅग्नुसेन]]
|align=&quot;center&quot;|१-१५&lt;br/&gt;१६-१७&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|GBR}} मॅकलारेन एफ.१ संघ
!|[[मॅकलारेन]] - [[रेनोल्ट एफ१]]
|मॅकलारेन एम.सी.एल.३५&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://एफ.1i.com/news/358596-mclaren-set-for-decent-step-with-2020-design-seidl.html|title=मॅकलारेन set for 'decent step' with २०२० design - Seidl|दिनांक=१८ ऑक्टोबर २०१९|प्रकाशक=एफ.१i.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20191114220431/https://एफ.1i.com/news/358596-mclaren-set-for-decent-step-with-2020-design-seidl.html|archive-date=१४ नोव्हेंबर २०१९|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ नोव्हेंबर २०१९|}}&lt;/ref&gt;
|{{Nowrap|रेनोल्ट ई-टेक २०}}&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.mclaren.com/racing/2020/car-launch/mclaren-mcl35-technical-specification/|title=मॅकलारेन एम.सी.एल.३५ technical specification|दिनांक=१२ फेब्रुवारी २०२०|प्रकाशक=mclaren.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213080414/https://www.mclaren.com/racing/2020/car-launch/mclaren-mcl35-technical-specification/|archive-date=१३ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|४&lt;br&gt;५५
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|DEU}} मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी [[पेट्रोनास]] एफ.१ संघ
!|[[मर्सिडीज-बेंझ]]
|nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ डब्ल्यू.११&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-f1-launch/एफ.1-mercedes-2020-shakedown-welcome-w11/|प्रकाशक=mercedesamgf1.com|दिनांक=१४ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216111529/https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-f1-launch/एफ.1-mercedes-2020-shakedown-welcome-w11/|archive-date=१६ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|{{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.११&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.mercedesamgf1.com/en/car/एफ.1-m11-eq-performance/|title=मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.११ EQ Performance|प्रकाशक=mercedesamgf1.com|अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ मार्च २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200217150716/https://www.mercedesamgf1.com/en/car/f1-m11-eq-performance/|archive-date=१७ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;}}
| align=&quot;center&quot;|४४&lt;br&gt;६३&lt;br&gt;७७
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]&lt;br&gt;{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|align=&quot;center&quot;|१-१५, १७&lt;br/&gt;१६&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|GBR}} [[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/racing-point-2020-livery-launched-bwt/4687019/|title=रेसींग पॉइन्ट debuts २०२० livery, names BWT as title sponsor |प्रकाशक=motorsport.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१७ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200217145302/https://www.motorsport.com/f1/news/racing-point-2020-livery-launched-bwt/4687019/|archive-date=१७ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
! nowrap|[[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|रेसींग पॉइन्ट आर.पी.२०&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://formulaspy.com/f1/racing-point-to-launch-on-february-17th-67110|title=फॉर्म्युला वन - रेसींग पॉइन्ट to launch on फेब्रुवारी १७th|दिनांक=२२ जानेवारी २०२०|प्रकाशक=FormulaSpy|अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200123044057/https://formulaspy.com/f1/racing-point-to-launch-on-february-17th-67110|archive-date=२३ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|बि.डब्ल्यु.टी. मर्सिडीज-बेंझ]]{{refn|group=टीप|Racing Point F1 Team used Mercedes-AMG F1 M11 power units. For sponsorship purposes, these engines were rebadged as &quot;[[BWT AG|BWT]] Mercedes&quot;.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/moteur-bwt-mercedes.aspx|title=Engine BWT मर्सिडीज-बेंझ|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मार्च २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328120418/https://www.statsf1.com/en/moteur-bwt-mercedes.aspx|archive-date=२८ मार्च २०१९|}}&lt;/ref&gt;}}
| align=&quot;center&quot;|११&lt;br&gt;२७&lt;br&gt;१८&lt;br&gt;२७ &lt;!-- See talkpage. Hülkenberg twice is the agreed way of presenting information. --&gt;
|nowrap|{{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]&lt;br&gt;{{flagicon|DEU}} [[निको हल्केनबर्ग]]&lt;br&gt;{{flagicon|CAN}} [[लान्स स्ट्रोल]]&lt;br&gt;{{flagicon|DEU}} [[निको हल्केनबर्ग]]{{refn|group=टीप|When Hülkenberg raced for [[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] for the [[२०२० आयफेल ग्रांप्री]], he drove the car that was previously entered for [[लान्स स्ट्रोल]], rather than the car he had driven in the fourth and fifth rounds.}}
|align=&quot;center&quot; nowrap|१-४, ६-१७{{refn|group=टीप|Pérez was entered into the [[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री]], but later withdrew after testing positive for the [[Severe acute respiratory syndrome coronavirus २|coronavirus]].}}&lt;br/&gt;४-५&lt;br/&gt;सर्व{{refn|group=टीप|Stroll was entered into the [[२०२० आयफेल ग्रांप्री]], but later withdrew after feeling unwell and testing positive for the [[Severe acute respiratory syndrome coronavirus २|coronavirus]] onthe day of the race.&lt;ref name=&quot;Stroll&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |title=Stroll tested positive after Eifel Grand Prix |प्रकाशक=बि.बि.सी स्पोर्ट |दुवा=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/54626704 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ ऑक्टोबर २०२० |दिनांक=२१ ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२१ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021102405/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/54626704 |}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br/&gt;११ &lt;!-- DO NOT CHANGE STROLL'S OR PEREZ'S ENTRIES (ROUNDS ४ and ११) OR CONDENSE HÜLKENBERG INTO A SINGLE ROW PER WP:एफ.१ CONSENSUS. SEE TALK PAGE --&gt;
|-
|{{flagicon|AUT}} [[अ‍ॅस्टन मार्टिन]] रेड बुल रेसिंग
!|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
|रेड बुल रेसिंग आर.बी.१६&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsportweek.com/news/id/25663|title=रेड बुल ahead of schedule with 'great concept' for २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ डिसेंबर २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219152632/https://www.motorsportweek.com/news/id/25663|archive-date=१९ डिसेंबर २०१९|}}&lt;/ref&gt;
|होंडा आर.ए.६२०एच.
| align=&quot;center&quot;|२३&lt;br&gt;३३
|{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]&lt;br&gt;{{flagicon|NLD}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|FRA}} रेनॉल्ट डि.पी.वर्ल्ड् एफ.१ संघ&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.speedcafe.com/2020/03/11/renault-unveils-2020-race-livery-in-albert-park/|title=Renault unveils २०२० race livery in Albert Park|दिनांक=११ मार्च २०२०|प्रकाशक=स्पिड कॅफे डॉट कॉम|archive-url=https://web.archive.org/web/20200322142533/https://www.speedcafe.com/2020/03/11/renault-unveils-2020-race-livery-in-albert-park/|archive-date=२२ मार्च २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ मार्च २०२०|}}&lt;/ref&gt;
!|[[रेनोल्ट एफ१]]
|रेनोल्ट आर.एस.२०&lt;ref name=&quot;:२&quot;/&gt;
|रेनोल्ट ई-टेक २०&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.renaultsport.com/-formula-1-car-.html#techspecs-engine-modale|title=फॉर्म्युला वन - Car|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ फेब्रुवारी २०२०|प्रकाशक=renaultsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180302164742/https://www.renaultsport.com/-formula-1-car-.html#techspecs-engine-modale|archive-date=२ मार्च २०१८|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|३&lt;br&gt;३१
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]&lt;br&gt;{{flagicon|FRA}} [[एस्टेबन ओकन]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|GBR}} विलियम्स रेसींग&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.williams-could-sell-f1-team-as-board-announces-gbp13m-loss-in-2019-and-split.455wGjds3WOQf7gdSuqJRf.html |title=विलियम्स could sell एफ.१ team as board announces GBP१३m loss in २०१९ and split from title sponsor |प्रकाशक=एफ.१  |दिनांक=२९ मे २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२९ मे २०२० |archive-date=३० मे २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530030337/https://www.formula1.com/en/latest/article.williams-could-sell-f1-team-as-board-announces-gbp13m-loss-in-2019-and-split.455wGjds3WOQf7gdSuqJRf.html}}&lt;/ref&gt;

{{refn|group=टीप|entered pre-season testing as &quot;ROKiT विलियम्स रेसींग&quot;.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://corp.formula1.com/formula-1-pre-season-testing-media-information/|title=फॉर्म्युला वन Pre-Season Testing - Media Information|प्रकाशक=एफ.१|दिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ जुलै २०२४}}&lt;/ref&gt;}}
!|[[विलियम्स एफ१]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|विलियम्स एफ.डब्ल्यु.४३&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.williamsf1.com/racing/news/2020/01/rokit-williams-racing-announces-new-partnership-with-lavazza|title=ROKiT विलियम्स रेसींग Announces New Partnership with Lavazza |प्रकाशक=विलियम्स रेसींग |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ जानेवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113065621/https://www.williamsf1.com/racing/news/2020/01/rokit-williams-racing-announces-new-partnership-with-lavazza|archive-date=१३ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|{{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.११&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |title=विलियम्स extends मर्सिडीज-बेंझ एफ.१ power unit deal through २०२५ |दुवा=https://motorsportweek.com/news/id/24415 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ सप्टेंबर २०१९ |प्रकाशक=motorsportweek.com |प्रकाशक=Motorsport Media Services Ltd |दिनांक=१३ सप्टेंबर २०१९ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190921211835/https://motorsportweek.com/news/id/24415 |archive-date=२१ सप्टेंबर २०१९ |}}&lt;/ref&gt;}}
| align=&quot;center&quot;|६&lt;br&gt;६३&lt;br&gt;८९
|{{flagicon|CAN}} [[निकोलस लतीफी]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}} [[जॅक एटकेन]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;१-१५, १७&lt;br/&gt;१६
|-class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;9&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; |'''संदर्भ:&lt;ref name=&quot;:२&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |title=२०२० FIA फॉर्म्युला वन हंगाम - पात्रता फेरी निकाल |दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/entry-list-2020 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ फेब्रुवारी २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१९ फेब्रुवारी २०२० |archive-date=१७ फेब्रुवारी २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200217142410/https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/entry-list-2020 |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;&gt;Official entry lists:
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20ऑस्ट्रियाn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716164205/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20ऑस्ट्रियाn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |archive-date=१६ जुलै २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20श्टायरमार्कn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० स्टायरियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=९ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200719202841/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20श्टायरमार्कn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |archive-date=१९ जुलै २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Hungarian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० हंगेरियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१६ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जुलै २०२० |archive-date=१६ जुलै २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716164453/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Hungarian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३० जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807201218/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |archive-date=७ ऑगस्ट २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Revised%20Entry%20List.pdf |title=२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री - Revised पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३१ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807201249/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Revised%20Entry%20List.pdf |archive-date=७ ऑगस्ट २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३१ जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/70TH%20Anniversary%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=६ ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ ऑगस्ट २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913030042/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/70TH%20Anniversary%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Spanish%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१३ ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ ऑगस्ट २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913031940/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Spanish%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20बेल्जियम%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० बेल्जियम ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२७ ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ ऑगस्ट २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913024658/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20बेल्जियम%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Italian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० इटालियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३ सप्टेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ सप्टेंबर २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913033450/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Italian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Tuscan%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० टस्कन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१० सप्टेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० सप्टेंबर २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913035924/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Tuscan%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20रशियन%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० रशियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२४ सप्टेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ सप्टेंबर २०२० |archive-date=२७ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027033539/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20रशियन%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० आयफेल ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=८ ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२६ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026160017/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Decision%20-%20चालक%20change%20request%20car%2018.pdf |title=२०२० आयफेल ग्रांप्री - Decision - चालक change request car १८ |दिनांक=१० ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२० |archive-date=४ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204194156/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Decision%20-%20चालक%20change%20request%20car%2018.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20पोर्तुगीज%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२२ ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२६ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026174828/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20पोर्तुगीज%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Emilia%20Romagna%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३० ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२ नोव्हेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201102214447/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Emilia%20Romagna%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20तुर्की%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० तुर्की ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२० |archive-date=१७ नोव्हेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117064055/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20तुर्की%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Bahrain%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० बहरैन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२६ नोव्हेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२६ नोव्हेंबर २०२० |archive-date=४ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204201342/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Bahrain%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20साखिर%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० साखिर ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३ डिसेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ डिसेंबर २०२० |archive-date=३ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201203192938/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20साखिर%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Abu%20Dhabi%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० अबु धाबी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१० डिसेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० डिसेंबर २०२० |archive-date=३ जुलै २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210703165211/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Abu%20Dhabi%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}&lt;/ref&gt;'''
|}


=== सराव चालक ===
हंगामभर, चार चालकांनी सराव किंवा तिसऱ्या चालकाच्या भूमिकेत फ्री प्रॅक्टिस सत्रात सहभाग घेतला. [[जॅक एटकेन]] आणि [[रॉय निसानी]] यांनी अनुक्रमे एक आणि तीन ग्रांप्रीसाठी [[विलियम्स एफ१]] साठी चालवले, [[रोबेर्ट कुबिचा]] ने [[आल्फा रोमियो रेसिंग]] साठी पाच ग्रांप्रीमध्ये आणि [[मिक शूमाकर]] ने [[हास एफ.१ संघ]] साठी एका ग्रांप्रीमध्ये सहभाग घेतला.&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;/&gt;

शूमाकर आणि [[कॅलम इलोट]] यांना [[२०२० आइफेल ग्रांप्री]]च्या पहिल्या सराव सत्रात [[आल्फा रोमियो रेसिंग]] आणि हास साठी धावण्याची संधी मिळाली होती,&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;/&gt; परंतु खराब हवामानामुळे ते सत्र रद्द करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.bad-weather-at-the-nurburgring-prevents-any-running-in-first-practice-for.5HhZ8X5TxXWDJ148LI8lR3.html|अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ ऑक्टोबर २०२०|दिनांक=९ ऑक्टोबर २०२०|प्रकाशक=एफ.१|archive-date=११ जानेवारी २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210111062009/https://www.formula1.com/en/latest/article.bad-weather-at-the-nurburgring-prevents-any-running-in-first-practice-for.5HhZ8X5TxXWDJ148LI8lR3.html|}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
|+ {{nowrap|२०२० हंगामातील फ्री प्रॅक्टिस सत्रात सहभागी झालेले चालक}}
!scope=&quot;col&quot;| कारनिर्माते
!scope=&quot;col&quot;|क्र.
!scope=&quot;col&quot;|चालक
!फेऱ्या
|-
!nowrap |[[आल्फा रोमियो रेसिंग]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|८८&lt;br&gt;३७
| {{flagicon|Poland}}[[रोबेर्ट कुबिचा]]&lt;br&gt;{{flagicon|जर्मनी}}[[मिक शूमाकर]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|२-३, ५, १५, १७&lt;br/&gt;११
|-
![[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|५०
| {{nowrap|{{flagicon|Great Britain}}[[कॅलम इलोट]]}}&lt;br&gt;{{flagicon|जर्मनी}}[[मिक शूमाकर]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|११&lt;br/&gt;१७
|-
![[विलियम्स एफ१]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|४०
| {{flagicon|Great Britain}}[[जॅक एटकेन]]&lt;br&gt;{{flagicon|Israel}}[[रॉय निसानी]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|२&lt;br&gt;६, ८, १५
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; |'''संदर्भ:&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;/&gt;'''
|}

=== संघातील बदल ===
* [[रेड बुल]], जो [[रेड बुल रेसिंग]] आणि [[स्कुदेरिआ टोरो रोसो]] या दोन्ही संघांचा पालक समूह आहे, त्यांनी टोरो रोसोचे नाव बदलून &quot;[[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]]&quot; असे ठेवले. संघ 
* '''अल्फाटौरी''' या कारनिर्माते नावाने स्पर्धा करतो.&lt;ref name=&quot;:२&quot;/&gt; हे नाव रेड बुलच्या [[अल्फाटौरी (फॅशन ब्रँड)|अल्फाटौरी फॅशन ब्रँड]]वरून घेतले आहे.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/146617/toro-rosso-name-change-for-2020-approved|title=टोरो रोसोचे नाव बदलण्यास २०२० फॉर्म्युला वन हंगामासाठी मंजुरी|first=Scott|last=Mitchell|work=[[Autosport]].com|publisher=[[Motorsport Network]]|date=१६ ऑक्टोबर २०१९|access-date=१६ ऑक्टोबर २०१९|url-access=limited|archive-url=https://web.archive.org/web/20191016120054/https://www.autosport.com/f1/news/146617/toro-rosso-name-change-for-2020-approved|archive-date=१६ ऑक्टोबर २०१९|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== चालक बदल ===
* एका वर्षाच्या अनुपस्थितीनंतर, [[एस्टेबन ओकॉन]] यांनी [[रेनॉल्ट फॉर्म्युला वन|रेनॉल्ट]]सोबत करार करून फॉर्म्युला वनमध्ये पुनरागमन केले, त्यांनी [[निको हल्केनबर्ग]] यांची जागा घेतली.&lt;ref name=&quot;ocon&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.renaultsport.com/esteban-ocon-joins-renault-f1-team.html|title=एस्टेबन ओकॉन रेनॉल्ट एफ.१ संघात सामील|date=२९ ऑगस्ट २०१९|access-date=२९ ऑगस्ट २०१९|work=renaultsport.com|publisher=[[रेनॉल्ट फॉर्म्युला वन|रेनॉल्ट स्पोर्ट]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190829121216/https://www.renaultsport.com/esteban-ocon-joins-renault-f1-team.html|archive-date=२९ ऑगस्ट २०१९|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[रोबेर्ट कुबिचा]] यांनी [[विलियम्स ग्रांप्री इंजिनिअरिंग|विलियम्स]] संघ सोडला आणि [[आल्फा रोमियो रेसिंग]]मध्ये राखीव चालक म्हणून सामील झाले.&lt;ref name=&quot;:३&quot;/&gt;
* [[निकोलस लतीफी]], [[२०१९ फॉर्म्युला २ अजिंक्यपद]] उपविजेता, यांनी विलियम्स संघात कुबिचा यांची जागा घेतली.&lt;ref name=&quot;Latifi&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.latifi-to-williams-for-2020-f2-racer-replaces-kubica.3GkU6EaImKmzKt6qZU0eiF.html|title=२०२०साठी विलियम्समध्ये लतीफी: एफ२ चालक कुबिचाची जागा घेईल|date=२८ नोव्हेंबर २०१९|website=F1|access-date=२८ नोव्हेंबर २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128091835/https://www.formula1.com/en/latest/article.latifi-to-williams-for-2020-f2-racer-replaces-kubica.3GkU6EaImKmzKt6qZU0eiF.html|archive-date=२८ नोव्हेंबर २०१९|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kubica&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/146094/kubica-announces-williams-exit-after-2019|title=रोबेर्ट कुबिचा यांनी २०१९ हंगामानंतर विलियम्समधून एक्झिट जाहीर केली|last=कूपर|first=आदम|date=१९ सप्टेंबर २०१९|work=[[Autosport]].com|access-date=१९ सप्टेंबर २०१९|url-access=limited|archive-url=https://web.archive.org/web/20190919194502/https://www.autosport.com/f1/news/146094/kubica-announces-williams-exit-after-2019|archive-date=१९ सप्टेंबर २०१९}}&lt;/ref&gt;

=== हंगामातील बदल ===
[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री]] सप्ताहांताच्या एक दिवस आधी, [[रेसिंग पॉइंट एफ.१ संघ|रेसिंग पॉइंट]] चालक [[सर्गिओ पेरेझ]] यांचा [[कोविड-१९]] चा चाचणी अहवाल पॉझिटिव्ह आला आणि त्यांना शर्यतीसाठी अपात्र ठरवण्यात आले.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=सर्गिओ पेरेझ कोविड-१९ च्या पॉझिटिव्ह चाचणीमुळे ब्रिटिश ग्रांप्रीमधून बाहेर|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-ruled-out-of-british-grand-prix-after-testing-positive-for.4MLhBq01mPizIDrg3jrWXJ.html|access-date=३० जुलै २०२०|website=एफ.१|date=३० जुलै २०२०|archive-date=३० जुलै २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200730191519/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-ruled-out-of-british-grand-prix-after-testing-positive-for.4MLhBq01mPizIDrg3jrWXJ.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[पब्लिक हेल्थ इंग्लंड]] कडून स्पष्टीकरण मिळवल्यानंतर, रेसिंग पॉइंटने सांगितले की पेरेझने पुढच्या आठवड्यातील [[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]] मध्ये कोरोना नकारात्मक आल्यास तो शर्यत करू शकेल.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=रेसिंग पॉइंट म्हणते सर्गिओ पेरेझ ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री मध्ये नेगेटिव्ह टेस्ट आल्यास शर्यत करेल|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.racing-point-say-perez-will-race-in-70th-anniversary-gp-pending-negative.6xIByUDrMKDb41z3LfkHYy.html|access-date=७ ऑगस्ट २०२०|website=एफ.१|date=६ ऑगस्ट २०२०|archive-date=७ ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807224548/https://www.formula1.com/en/latest/article.racing-point-say-perez-will-race-in-70th-anniversary-gp-pending-negative.6xIByUDrMKDb41z3LfkHYy.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; दुसरी चाचणी देखील पॉझिटिव्ह आल्याने पेरेझ ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री मधून देखील बाहेर पडला. या दोन्ही शर्यतींसाठी त्यांची जागा [[निको हल्केनबर्ग]] ने घेतली, ज्यांनी यापूर्वी संघाच्या पूर्वीच्या [[फोर्स इंडिया]] या नावाने {{F1|२०१२}}, आणि {{F1|२०१४}} ते {{F1|२०१६}} दरम्यान शर्यत केली होती, आणि शेवटचे एफ.१ शर्यत [[२०१९ अबु धाबी ग्रांप्री]] मध्ये केली होती.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=रेन्केन |first1=डायटर |last2=कोलंटाइन |first2=कीथ |title=अधिकृत: रेसिंग पॉइंटने पेरेझच्या जागी ब्रिटिश ग्रांप्री साठी 'सुपर सब' हल्केनबर्गची निवड केली|url=https://www.racefans.net/2020/07/31/official-racing-point-name-hulkenberg-as-perezs-replacement-for-british-grand-prix/ |website=RaceFans |date=३१ जुलै २०२० |access-date=३१ जुलै २०२० |archive-date=१८ ऑक्टोबर २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211018103922/https://www.racefans.net/2020/07/31/official-racing-point-name-hulkenberg-as-perezs-replacement-for-british-grand-prix/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.confirmed-hulkenberg-to-stand-in-for-perez-at-racing-point-at-70th.2YNIHBSSTSPV4B83hsC5vN.html|title=हल्केनबर्ग ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री साठी रेसिंग पॉइंटमध्ये पेरेझच्या जागी|date=७ ऑगस्ट २०२०|website=एफ.१|access-date=७ ऑगस्ट २०२०|archive-date=७ ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807101203/https://www.formula1.com/en/latest/article.confirmed-hulkenberg-to-stand-in-for-perez-at-racing-point-at-70th.2YNIHBSSTSPV4B83hsC5vN.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री]] च्या आठवड्याआधी पेरेझचा कोरोना अहवाल निगेटिव्ह आला आणि [[एफआयए]] कडून परवानगी मिळाल्यावर त्यांनी पुन्हा शर्यत केली.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=सर्गिओ पेरेझ स्पॅनिश ग्रांप्री साठी पुन्हा शर्यतीस पात्र|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-will-compete-in-spanish-gp-weekend-after-testing-negative-for.5xCHxe9XrVYLTPR9pAio7k.html|access-date=१३ ऑगस्ट २०२०|website=एफ.१|archive-date=१७ ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200817110853/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-will-compete-in-spanish-gp-weekend-after-testing-negative-for.5xCHxe9XrVYLTPR9pAio7k.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; पेरेझचे रेसिंग पॉइंट सहकारी [[लान्स स्ट्रोल]] [[२०२० आयफेल ग्रांप्री]]च्या दिवशी आजारी वाटल्याने कोरोना पॉझिटिव्ह आले. हल्केनबर्गने पुन्हा संघासाठी शर्यत केली.&lt;ref&gt;{{cite web |last=स्मिथ |first=ल्यूक |title=हल्केनबर्गने आयफेल ग्रांप्री मध्ये आजारी असलेल्या स्ट्रोलच्या जागी शर्यत केली|url=https://www.autosport.com/f1/news/152694/hulkenberg-to-replace-unwell-stroll-at-f1-eifel-gp |website=[[Autosport]] |publisher=[[Motorsport Network]] |access-date=१० ऑक्टोबर २०२० |archive-date=१२ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201212040106/https://www.autosport.com/f1/news/152694/hulkenberg-to-replace-unwell-stroll-at-f1-eifel-gp |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Stroll&quot;/&gt;

[[रोमन ग्रोसजीन]] यांच्या [[२०२० बहरैन ग्रांप्री]] मधील अपघातानंतर त्यांच्या हातांना भाजले गेले, म्हणून [[हास एफ.१ संघ|हास]] ने त्यांच्या चाचणी चालक [[पिएट्रो फिट्टीपल्डी]] ला [[२०२० साखिर ग्रांप्री]] साठी पदार्पणाची संधी दिली.&lt;ref&gt;{{cite web |title=हास एफ.१ संघाने साखिर ग्रांप्री साठी फिट्टीपल्डीची घोषणा केली|url=https://www.haasf1team.com/news/haas-f1-team-confirms-fittipaldi-sakhir-grand-prix |publisher=[[हास एफ.१ संघ]] |access-date=३० नोव्हेंबर २०२० |archive-date=३० नोव्हेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130110156/https://www.haasf1team.com/news/haas-f1-team-confirms-fittipaldi-sakhir-grand-prix |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ग्रोसजीनने [[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री]] ही शर्यत देखील चुकवली, त्यामुळे फिट्टीपल्डी पुन्हा संघासाठी शर्यत केली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-grosjean-announces-he-will-miss-abu-dhabi-gp-to-focus-on-recovery.hO85GVQ5eU3927lFFAM5W.html|title=ग्रोसजीनने सांगितले की तो अबु धाबी ग्रांप्री साठी अनुपस्थित राहील, आणि त्याचे हास कारकिर्द संपेल|website=एफ.१|date=६ डिसेंबर २०२०|access-date=६ डिसेंबर २०२०|archive-date=१९ डिसेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201219140903/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-grosjean-announces-he-will-miss-abu-dhabi-gp-to-focus-on-recovery.hO85GVQ5eU3927lFFAM5W.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[लुइस हॅमिल्टन]] [[२०२० साखिर ग्रांप्री]]च्या आधी कोरोना पॉझिटिव्ह आल्याने त्यांना शर्यतीतून बाहेर पडावे लागले.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/153866/hamilton-to-miss-sakhir-gp-after-positive-covid19-test|title=हॅमिल्टन कोविड-१९ पॉझिटिव्हमुळे साखिर ग्रांप्रीमध्ये अनुपस्थित|work=[[Autosport]]|last=कूपर|first=आदम|date=१ डिसेंबर २०२०|access-date=१ डिसेंबर २०२०|archive-date=१ डिसेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201073312/https://www.autosport.com/f1/news/153866/hamilton-to-miss-sakhir-gp-after-positive-covid19-test|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=मर्सिडीज-एएमजी पेट्रोनास एफ.१ संघाची घोषणा|url=https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-sakhir-grand-prix/mercedes-amg-f1-team-announcement/ |publisher=[[मर्सिडीज-बेंझ फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज-एएमजी पेट्रोनास एफ.१ संघ]] |access-date=१ डिसेंबर २०२० |archive-date=६ फेब्रुवारी २०२३ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206060715/https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-sakhir-grand-prix/mercedes-amg-f1-team-announcement/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; त्यांच्या जागी [[जॉर्ज रसल]] ने मर्सिडीजसाठी शर्यत केली, आणि [[जॅक एटकेन]] ने रसलच्या जागी [[विलियम्स]] संघात पदार्पण केले.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=२ डिसेंबर २०२०|title=जॉर्ज रसल साखिर ग्रांप्री साठी मर्सिडीजमध्ये हॅमिल्टनच्या जागी|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-george-russell-to-replace-hamilton-at-mercedes-for-sakhir-grand.5vMOKRppSzFMz7RZzdzmxs.html|access-date=२ डिसेंबर २०२०|website=एफ.१|archive-date=२ डिसेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202070841/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-george-russell-to-replace-hamilton-at-mercedes-for-sakhir-grand.5vMOKRppSzFMz7RZzdzmxs.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/153890/russell-joins-mercedes-for-sakhir-gp|url-access=limited|date=२ डिसेंबर २०२०|access-date=२ डिसेंबर २०२०|work=[[Autosport]]|title=रसल साखिर ग्रांप्री साठी मर्सिडीजमध्ये, एटकेनचे विलियम्समध्ये पदार्पण|last=स्मिथ|first=ल्यूक|archive-date=२२ जानेवारी २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122012945/https://www.autosport.com/f1/news/153890/russell-joins-mercedes-for-sakhir-gp|url-status=live}}&lt;/ref&gt; हॅमिल्टनने [[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री]] मध्ये पुन्हा मर्सिडीजसाठी शर्यत केली, कारण त्यांच्या कोरोना चाचणीचा अहवाल निगेटिव्ह आला होता, आणि रसल पुन्हा विलियम्सकडे परतला.&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-to-make-mercedes-return-in-abu-dhabi-after-testing-covid-negative.6crMz5aWmfElFkpMdTpLwL.html| title=हॅमिल्टन कोविड निगेटिव्ह आल्यानंतर अबु धाबी ग्रांप्री मध्ये पुन्हा मर्सिडीजमध्ये, रसल परत विलियम्सकडे| website=formula1.com| date=१० डिसेंबर २०२०| access-date=१० डिसेंबर २०२०| archive-date=१० डिसेंबर २०२०| archive-url=https://web.archive.org/web/20201210174506/https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-to-make-mercedes-return-in-abu-dhabi-after-testing-covid-negative.6crMz5aWmfElFkpMdTpLwL.html| url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==हंगामाचे वेळपत्रक==
[[एफ.आय.ए]] संघटनेने २०२० फॉर्म्युला वन हंगामाचे वेळपत्रक [[नोव्हेंबर १०]], [[इ.स. २०२०]] रोजी जाहीर केला. 
२२ ग्रांप्री मूळतः २०२० वर्ल्ड चॅम्पियनशिपसाठी नियोजित होत्या.&lt;ref name=&quot;original&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.diary-dates-the-2020-f1-calendar-pre-season-testing-details-and-f1-car.OVjDBOcx61q0HtYFZq7hH.html|title=नोंदवून ठेवा: २०२० चे एफ.१ दिनदर्शिका, हंगामपूर्व चाचण्यांचे तपशील आणि एफ.१ कार सादरीकरणाचे वेळापत्रक|date=१२ डिसेंबर २०१९|website=F1i.com|access-date=३ जून २०२०|archive-date=२७ मे २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200527080121/https://www.formula1.com/en/latest/article.diary-dates-the-2020-f1-calendar-pre-season-testing-details-and-f1-car.OVjDBOcx61q0HtYFZq7hH.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; मात्र [[कोव्हिड-१९ महामारी]]मुळे अनेक शर्यती रद्द किंवा पुढे ढकलण्यात आल्या. नव्याने ठरवलेल्या कॅलेंडरमध्ये १७ ग्रांप्री होत्या—मूळ २०२० कॅलेंडरमधील नऊ आणि आणखी आठ ग्रांप्री—तर उर्वरित तेरा मूळ २०२० शर्यती रद्द झाल्या. त्यामुळे हंगामाची सुरुवात [[ऑस्ट्रिया]] येथे दोन शर्यतींनी झाली, आणि नंतरच्या हंगामात [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]] तसेच [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे प्रत्येकी दोन शर्यती झाल्या. प्रत्येक शर्यतीमध्ये किमान फेऱ्या असतात, ज्या एकूण अंतर {{cvt|३०५|km|१}} पेक्षा जास्त कापतात. क्रीडा नियमांनुसार, हंगामाला अजिंक्यपद म्हणून मान्यता मिळवण्यासाठी किमान आठ शर्यती होणे आवश्यक आहे.&lt;ref name=&quot;wc minimum&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दिनांक=१९ जून २०२०|title=२०२० फॉर्म्युला वन Sporting Regulations|दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/2020_formula_1_sporting_regulations_-_iss_9_-_2020-06-19_0.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20200712054833/https://www.fia.com/sites/default/files/2020_formula_1_sporting_regulations_-_iss_9_-_2020-06-19_0.pdf|archive-date=१२ जुलै २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ जुलै २०२०|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|page=३१|}}&lt;/ref&gt;{{refn|group=टीप|FIA च्या आंतरराष्ट्रीय क्रीडा संहितेनुसार, कोणत्याही हंगामाला वर्ल्ड चॅम्पियनशिप म्हणून मान्यता मिळवण्यासाठी तीन खंडांमध्ये शर्यती होणे आवश्यक असते. हंगाम अधिकृतपणे पूर्ण झाल्याची खात्री करण्यासाठी FIA ने आंतरराष्ट्रीय क्रीडा संहितेतील तीन खंडांत शर्यती होण्याची अट शिथिल केली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/148887/how-many-races-does-f1-need-to-declare-a-season |title=How many races does फॉर्म्युला वन need to declare a season? |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ जून २०२० | archive-date=४ जून २०२० | archive-url=https://web.archive.org/web/20200604212101/https://www.autosport.com/f1/news/148887/how-many-races-does-f1-need-to-declare-a-season |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/149786/brawn-european-calendar-counts-as-world-championship|title=एफ.१ News: युरोपियन calendar would count as world championship, says Brawn|प्रकाशक=autosport.com|प्रकाशक=Motorsport Network|दिनांक=४ जून २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जून २०२०|archive-date=४ जून २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604222922/https://www.autosport.com/f1/news/149786/brawn-european-calendar-counts-as-world-championship|}}&lt;/ref&gt;}} परिणामी, रद्द आणि बदलांमुळे, २००९ [[२००९ फॉर्म्युला वन हंगाम|हंगाम]]नंतर प्रथमच उत्तर अमेरिकेत कोणतीही फेरी झाली नाही.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;| फेरी  
!rowspan=&quot;2&quot;| अधिक्रुत रेस नाव 
!rowspan=&quot;2&quot;| [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]]
!rowspan=&quot;2&quot;| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]]
!rowspan=&quot;2&quot;| शहर 
!rowspan=&quot;2&quot;| तारिख 
!colspan=&quot;2&quot;| वेळ 
|-
! [[प्रमाणवेळ|स्थानिय]]
! [[ग्रीनविच प्रमाणवेळ|GMT]]
|-
!१
|
|[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]]
|[[स्पीलबर्ग]]
|५ जुलै
|-
!२
|
|[[स्टायरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]]
|[[स्पीलबर्ग]]
|१२ जुलै
|-
!३
|
|[[हंगेरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|HUN}} [[हंगरोरिंग]]
|[[मोग्योरोद]]
|१९ जुलै{{refn|group=टीप|हंगेरियन ग्रांप्री मुळात २ ऑगस्ट रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला आणि ब्रिटिश ग्रांप्रीच्या तारखेवर घेण्यात आली.}}
|-
!४
|
|[[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|GBR}} [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]]
| rowspan=&quot;2&quot;|[[सिल्वेरस्टोन]]
|२ ऑगस्ट{{refn|group=टीप|ब्रिटिश ग्रांप्री मुळात १९ जुलै रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला आणि हंगेरियन ग्रांप्रीच्या तारखेवर घेण्यात आली.}}
|-
!५
|
| nowrap|[[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]]
|९ ऑगस्ट
|-
!६
|
|[[स्पॅनिश ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|ESP}} [[सर्किट डी बार्सिलोना-काटलुन्या]]
|[[मॉन्टमेलो]]
|१६ ऑगस्ट{{refn|group=टीप|स्पॅनिश ग्रांप्री मुळात १० मे रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला.}}
|-
!७
|
|[[बेल्जियम ग्रांप्री]]
|{{flagicon|BEL}} [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]]
|[[बेल्जियम]]
|३० ऑगस्ट
|-
!८
|
|[[इटालियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|ITA}} [[अटोड्रोमो नझिओनल डी मोंझा]]
| [[मोंझा]]
|६ सप्टेंबर
|-
!९
|
|[[टस्कन ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|ITA}} [[अटोड्रोमो इंटरनाझिओनाले डेल म्युजेलो]]
|{{Nowrap|[[स्कारपेरिया ए सान पिएरो]]}}
|१३ सप्टेंबर
|-
!१०
|
|[[रशियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|RUS}} [[सोची ऑतोद्रोम]]
|[[सोत्शी]]
|२७ सप्टेंबर
|-
!११
|
|[[आयफेल ग्रांप्री]]
|{{flagicon|DEU}} [[नुर्बुर्गरिंग]]
|[[नुर्बुर्ग]]
|११ ऑक्टोबर
|-
!१२
|
|[[पोर्तुगीज ग्रांप्री]]
|{{flagicon|POR}} [[अटोड्रोमो इंटरनॅशनल दो अल्गार्वे]]
|[[पोर्टीमाओ]]
|२५ ऑक्टोबर
|-
!१३
|
|[[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]
|{{flagicon|ITA}} [[अटोड्रोमो इंटरनाझिनोल एन्झो ई डिनो फेरारी]]
|[[इमोला]]
|१ नोव्हेंबर
|-
!१४
|
|[[तुर्की ग्रांप्री]]
|{{flagicon|TUR}} [[इस्तंबूल पार्क]]
|[[टुझला, इस्तांबुल|टुझला]]
|१५ नोव्हेंबर
|-
!१५
|
|[[बहरैन ग्रांप्री]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|BHR}} [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[साखिर]]{{refn|group=टीप|बहरैन ग्रांप्री पारंपारिक &quot;ग्रांप्री सर्किट&quot; लेआउटवर झाली, तर साखिर ग्रांप्री वेगळ्या &quot;आउटर सर्किट&quot; लेआउटवर झाली.}}
|{{nowrap|२९ नोव्हेंबर}}{{refn|group=टीप|बहरैन ग्रांप्री मुळात २२ मार्च रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला आणि अबु धाबी ग्रांप्रीच्या तारखेवर घेण्यात आली.}}
|-
!१६
|
|[[साखिर ग्रांप्री]]
|६ डिसेंबर
|-
!१७
|
|[[अबु धाबी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|UAE}} [[यास मरिना सर्किट]]
| [[अबु धाबी]]
|{{nowrap|१३ डिसेंबर}}{{refn|group=टीप|अबु धाबी ग्रांप्री मुळात २९ नोव्हेंबर रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला.}}
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;8&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; align=&quot;bottom&quot; |'''संदर्भ:'''&lt;ref name=&quot;New calendar&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=२०२० हंगामाचे वेळपत्रक|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.f1-confirms-first-8-races-of-revised-2020-calendar-starting-with-austria.36X98qZnFFhNxQ8O2WdCON.html|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ जून २०२० |प्रकाशक=एफ.१ |archive-date=९ जून २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609102620/https://www.formula1.com/en/latest/article.f1-confirms-first-8-races-of-revised-2020-calendar-starting-with-austria.36X98qZnFFhNxQ8O2WdCON.html|}}&lt;/ref&gt;
|}


===रद्द झालेल्या ग्रांप्री===
खालील फेऱ्या मूळ कॅलेंडरमध्ये [[World Motor Sport Council]] यांनी प्रकाशित केल्या होत्या, परंतु COVID-19 महामारीमुळे रद्द करण्यात आल्या:

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
![[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]]
!scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot;| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]]
!nowrap|नियोजित दिनांक
|-
|[[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUS}} [[आल्बर्ट पार्क सर्किट]], [[मेलबर्न]]
|१५ मार्च
|-
|nowrap|[[व्हियेतनामी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|VIE}} [[हनोई सर्किट]], [[हनोई]]
|५ एप्रिल
|-
|[[चिनी ग्रांप्री]]
| nowrap |{{flagicon|CHN}} [[शांघाय आंतरराष्ट्रीय सर्किट]], [[शांघाय]]
|१९ एप्रिल
|-
|[[डच ग्रांप्री]]
|{{flagicon|NLD}} [[सर्किट झॉन्डवुर्ट]], [[झॉन्डवुर्ट]]
|३ मे
|-
|[[मोनॅको ग्रांप्री]]
|{{flagicon|MCO}} [[सर्किट डी मोनॅको]], [[मॉन्टे कार्लो]]
|२४ मे
|-
|[[अझरबैजान ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AZE}} [[बाकु सिटी सर्किट]], [[बाकु]]
|७ जून
|-
|[[कॅनेडियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|CAN}} [[सर्किट गिलेस व्हिलनव्ह]], [[माँत्रियाल]]
|१४ जून
|-
|[[फ्रेंच ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FRA}} [[सर्किट पॉल रिकार्ड]], [[ले कास्टेललेट]]
|२८ जून
|-
|[[सिंगापूर ग्रांप्री]]
|{{flagicon|SIN}} [[मरीना बे स्ट्रीट सर्किट]], [[सिंगापूर]]
|२० सप्टेंबर
|-
|[[जपानी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|JPN}} [[सुझुका आंतरराष्ट्रीय रेसिंग कोर्स]], [[सुझुका, सुझुका]]
|११ ऑक्टोबर
|-
| nowrap |[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]]
|{{flagicon|USA}} [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]], [[ऑस्टिन]]
|२५ ऑक्टोबर
|-
|[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]]
|{{nowrap|{{flagicon|MEX}} [[अटोड्रोमो हर्मानोस रॉड्रिगेझ]], [[मेक्सिको शहर]]}}
|१ नोव्हेंबर
|-
|[[ब्राझिलियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|BRA}} [[अटोड्रोम जोस कार्लोस पेस]], [[साओ पाउलो]]
|१५ नोव्हेंबर
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; align=&quot;bottom&quot; |'''संदर्भ'''&lt;ref name=&quot;ausTBA&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/148667/australian-gp-could-still-be-rescheduled|title=ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री आयोजक एफ.१ शर्यतीचे पुनर्नियोजन करण्याचा प्रयत्न करत आहेत|date=१४ मार्च २०२०|website=Autosport.com|access-date=२३ मार्च २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200323132345/https://www.autosport.com/f1/news/148667/australian-gp-could-still-be-rescheduled|archive-date=२३ मार्च २०२०|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BAHVIE&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.bahrain-and-vietnam-grands-prix-postponed.6M04wEKPBevqVc6Mg2kfgH.html|title=बहारीन आणि व्हिएतनाम ग्रांप्री पुढे ढकलल्या|website=F1|date=१३ मार्च २०२०|access-date=१४ मार्च २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200315034259/https://www.formula1.com/en/latest/article.bahrain-and-vietnam-grands-prix-postponed.6M04wEKPBevqVc6Mg2kfgH.html|archive-date=१५ मार्च २०२०|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CHN postponed&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.chinese-grand-prix-postponed-due-to-coronavirus-outbreak.3g2y5Ngyrk1MbNxQB9hj4s.html|title=नवीन कोरोना विषाणूच्या उद्रेकामुळे २०२० चीनी ग्रांप्री पुढे ढकलली|date=१२ फेब्रुवारी २०२०|website=F1|publisher=Formula One World Championship Limited|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200212184109/https://www.formula1.com/en/latest/article.chinese-grand-prix-postponed-due-to-coronavirus-outbreak.3g2y5Ngyrk1MbNxQB9hj4s.html|archive-date=१२ फेब्रुवारी २०२०|access-date=१२ फेब्रुवारी २०२०}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NEDMONESP&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.dutch-spanish-and-monaco-grands-prix-postponed.5CggooJeHoDchKkFehkrkY.html|title=डच आणि स्पॅनिश ग्रांप्री पुढे ढकलल्या; मोनॅको ग्रांप्री रद्द|website=F1|date=१९ मार्च २०२०|access-date=२२ मार्च २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200319155814/https://www.formula1.com/en/latest/article.dutch-spanish-and-monaco-grands-prix-postponed.5CggooJeHoDchKkFehkrkY.html|archive-date=१९ मार्च २०२०|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CAN postponed&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.canadian-grand-prix-organisers-announce-postponement-of-2020-race.7rkpGKnxnRQVe6uPcZSRbP.html|title=कॅनेडियन ग्रांप्री आयोजकांनी २०२० ची शर्यत पुढे ढकलल्याची घोषणा केली|website=F1|date=७ एप्रिल २०२०|access-date=७ एप्रिल २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407181830/https://www.formula1.com/en/latest/article.canadian-grand-prix-organisers-announce-postponement-of-2020-race.7rkpGKnxnRQVe6uPcZSRbP.html|archive-date=७ एप्रिल २०२०|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FRA cancelled&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.organisers-confirm-2020-french-grand-prix-will-not-go-ahead.6kEi9Sb68ZPJxlxgsgm4nQ.html|title=२०२० फ्रेंच ग्रांप्री होणार नसल्याचे आयोजकांनी निश्चित केले|website=F1|date=२७ एप्रिल २०२०|access-date=२७ एप्रिल २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200427141456/https://www.formula1.com/en/latest/article.organisers-confirm-2020-french-grand-prix-will-not-go-ahead.6kEi9Sb68ZPJxlxgsgm4nQ.html|archive-date=२७ एप्रिल २०२०|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

=== वेळपत्रकामधील विस्तार आणि बदल ===

== हंगामाचा सारांश ==
===पूर्वहंगाम चाचणी===
=== सुरुवातीच्या फेऱ्या ===
=== मधल्या फेऱ्या ===
=== अंतिम फेऱ्या ===
=== हंगामाचा नंतरचे विश्लेषण ===

==हंगामाचे निकाल==
===ग्रांप्री===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! शर्यत क्र.
! ग्रांप्री
! पोल पोझिशन
! जलद फेरी
! विजेता चालक
! विजेता कारनिर्माता
! माहिती
|-
!१
|{{flagicon|AUT}} [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!२
|{{flagicon|AUT}} [[स्टायरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!३
|{{flagicon|HUN}} [[हंगेरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!४
|{{flagicon|GBR}} [[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!५
|{{Flagicon|GBR}} [[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
|align=center|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!६
|{{flagicon|ESP}} [[स्पॅनिश ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!७
|{{flagicon|BEL}} [[बेल्जियम ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!८
|{{flagicon|ITA}} [[इटालियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|FRA}} [[पियर गॅस्ली]]
|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]] - [[होंडा]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!९
|{{flagicon|ITA}} [[टस्कन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१०
|{{flagicon|RUS}} [[रशियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० रशियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!११
|{{flagicon|DEU}} [[आयफेल ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१२
|{{flagicon|POR}} [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१३
|{{flagicon|ITA}} [[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१४
|{{flagicon|TUR}} [[तुर्की ग्रांप्री]]
|{{flagicon|CAN}} [[लान्स स्ट्रोल]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१५
|{{flagicon|BHR}} [[बहरैन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१६
|{{flagicon|BHR}} [[साखिर ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]
|{{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]
|{{flagicon|GBR}} [[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० साखिर ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१७
|{{flagicon|UAE}} [[अबु धाबी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|माहिती]]
|-class=&quot;sortbottom&quot;
|colspan=&quot;7&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''संदर्भ:&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=फॉर्म्युला वन Results २०२०|दुवा=https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/results/2020|प्रकाशक=Motorsport Stats|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ डिसेंबर २०२१|archive-date=१३ डिसेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213090410/https://motorsportstats.com/series/formula-one/results/2020|}}&lt;/ref&gt;'''
|}

===गुण प्रणाली===
मुख्य शर्यतीत पहिल्या १० वर्गीकृत चालक आणि सर्वात जलद फेरी नोंदवणाऱ्या चालकाला गुण देण्यात आले. स्प्रिन्ट शर्यतीत पहिल्या ८ वर्गीकृत चालकांना खालिल रचना वापरून प्रत्येक शर्यतीत असे गुण देण्यात आले.&lt;ref name=&quot;points regs&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |दिनांक=१९ जुलै २०२२ |title=२०२२ फॉर्म्युला वन sporting regulations |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२२ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |at=Articles ६.४-६.५|archive-date=७ ऑक्टोबर २०२२ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007084259/https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable&quot;
!निकालातील स्थान
|style=&quot;background-color:#ffffbf&quot; align=&quot;center&quot;|'''१ला'''
|style=&quot;background-color:#dfdfdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''२रा'''
|style=&quot;background-color:#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;|'''३रा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''४था'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''५वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''६वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''७वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''८वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''९वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''१०वा'''
|-
!गुण
|style=&quot;background-color:#ffffbf&quot; align=&quot;center&quot;|२५
|style=&quot;background-color:#dfdfdf&quot; align=&quot;center&quot;|१८
|style=&quot;background-color:#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;|१५
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१२
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१०
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|८
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|६
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|४
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|२
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१
|-
!स्प्रिन्ट
| align=&quot;center&quot;| ८
| align=&quot;center&quot;| ७
| align=&quot;center&quot;| ६
| align=&quot;center&quot;| ५
| align=&quot;center&quot;| ४
| align=&quot;center&quot;| ३
| align=&quot;center&quot;| २
| align=&quot;center&quot;| १
| align=&quot;center&quot;| -
| align=&quot;center&quot;| -
|}


===चालक===
{|
|-
|
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%&quot;
!valign=&quot;middle&quot;| स्थान
!valign=&quot;middle&quot;| चालक
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
!१
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| id=&quot;४४&quot; align=&quot;center&quot; | ४४
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|points}}'''
|-
!२
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
| id=&quot;७७&quot; align=&quot;center&quot; | ७७
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|points}}'''
|-
!३
|{{flagicon|NLD}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| id=&quot;१&quot; align=&quot;center&quot; | १
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|points}}'''
|-
!४
|{{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]
| id=&quot;११&quot; align=&quot;center&quot; | ११
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|points}}'''
|-
!५
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]
| id=&quot;३&quot; align=&quot;center&quot; | ३
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|points}}'''
|-
!६
|{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]]
| id=&quot;५५&quot; align=&quot;center&quot; | ५५
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|points}}'''
|-
!७
|{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]
| id=&quot;२३&quot; align=&quot;center&quot; | २३
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|points}}'''
|-
!८
|{{flagicon|MCO}} [[शार्ल लक्लेर]]
| id=&quot;१६&quot; align=&quot;center&quot; | १६
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|points}}'''
|-
!९
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
| id=&quot;४&quot; align=&quot;center&quot; | ४
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|points}}'''
|-
!१०
|{{flagicon|FRA}} [[पियर गॅस्ली]]
| id=&quot;१०&quot; align=&quot;center&quot; | १०
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|points}}'''
|-
!११
|{{flagicon|CAN}} [[लान्स स्ट्रोल]]
| id=&quot;१८&quot; align=&quot;center&quot; | १८
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|points}}'''
|-
!१२
|{{flagicon|FRA}} [[एस्टेबन ओकन]]
| id=&quot;३१&quot; align=&quot;center&quot; | ३१
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|points}}'''
|-
!१३
|{{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| id=&quot;५&quot; align=&quot;center&quot; | ५
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|points}}'''
|-
!१४
|{{flagicon|RUS}} [[डॅनिल क्व्याट]]
| id=&quot;२६&quot; align=&quot;center&quot; | २६
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|points}}'''
|-
!१५
|{{flagicon|DEU}} [[निको हल्केनबर्ग]]
| id=&quot;२७&quot; align=&quot;center&quot; | २७
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|points}}'''
|-
!१६
|{{flagicon|FIN}} [[किमी रायकोन्नेन]]
| id=&quot;७&quot; align=&quot;center&quot; | ७
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|points}}'''
|-
!१७
| nowrap|{{flagicon|ITA}} [[अँटोनियो गियोविन्झी]]
| id=&quot;९९&quot; align=&quot;center&quot; | ९९
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|points}}'''
|-
!१८
|{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]
| id=&quot;६३&quot; align=&quot;center&quot; | ६३
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|points}}'''
|-
!१९
|{{flagicon|FRA}} [[रोमन ग्रोस्जीन]]
| id=&quot;८&quot; align=&quot;center&quot; | ८
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|points}}'''
|-
!२०
|{{flagicon|DNK}} [[केविन मॅग्नुसेन]]
| id=&quot;२०&quot; align=&quot;center&quot; | २०
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|points}}'''
|-
!२१
|{{flagicon|CAN}} [[निकोलस लतीफी]]
| id=&quot;६&quot; align=&quot;center&quot; | ६
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|points}}'''
|-
!२२
|{{flagicon|GBR}} [[जॅक एटकेन]]
| id=&quot;८९&quot; align=&quot;center&quot; | ८९
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|points}}'''
|-
!२३
|{{flagicon|BRA}} [[पिएट्रो फिट्टीपल्डी]]
| id=&quot;५१&quot; align=&quot;center&quot; | ५१
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|points}}'''
|-
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|स्थान
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|चालक
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
! colspan=&quot;31&quot; |संदर्भ:&lt;ref name=&quot;fia classification&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=२०२० Classifications|दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/2020-classifications|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ डिसेंबर २०२०|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|archive-date=१६ नोव्हेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116165110/https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/2020-classifications|}}&lt;/ref&gt;
|}
|valign=&quot;top&quot;|
{{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}}
|}
'''तळटिपा:'''
† चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले.

===कारनिर्माते===
{|
|-
|
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%;&quot;
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|स्थान
!style=&quot;vertical-align:middle;background&quot;| कारनिर्माता
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|१
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#४४|४४]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''५७३'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#७७|७७]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|२
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; nowrap|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
| align=&quot;center&quot; | [[#३३|३३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''३१९'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२३|२३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|३
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[रेनोल्ट एफ१]]
| align=&quot;center&quot; | [[#४|४]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''२०२'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#५५|५५]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|४
|rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; nowrap|{{flagicon|GBR}} [[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] - [[बि.डब्ल्यु.टी. मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#११|११]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|'''१९५ {{refn|name=टीप|[[Racing Point F1 Team|Racing Point]] drivers scored {{sum|{{F1R2020|HUL|points}}|{{F1R2020|PER|points}}|{{F1R2020|STR|points}}}} points, but the constructor was deducted 15 points after a protest from [[Renault in Formula One|Renault]] was upheld regarding the legality of [[Racing Point RP20|their car]].&lt;ref&gt;{{Cite web|date=7 August 2020|title=Racing Point deducted 15 points and fined heavily as Renault protest into car legality upheld|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-racing-point-deducted-15-points-and-fined-heavily-as-renault.7j9tsLSAm7rXnWHxH1Uy9c.html|access-date=7 August 2020|website=F1|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807092858/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-racing-point-deducted-15-points-and-fined-heavily-as-renault.7j9tsLSAm7rXnWHxH1Uy9c.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#१८|१८]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२७|२७]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|५
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|FRA}} [[रेनोल्ट एफ१]]
| align=&quot;center&quot; | [[#३|३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''१८१'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#३१|३१]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|६
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#१६|१६]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''१३१'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#५|५]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|७
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{nowrap|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]] - [[होंडा]]}}
| align=&quot;center&quot; | [[#१०|१०]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''१०७'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२६|२६]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|८
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|CHE}} [[आल्फा रोमियो रेसिंग]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#९९|९९]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''८'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#७|७]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|९
|rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|USA}} [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#८|८]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|'''३'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२०|२०]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ABU}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#५१|५१]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|१०
|rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|GBR}} [[विलियम्स एफ१]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#६३|६३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|'''०'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#६|६]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ABU}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#८९|८९]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ABU}}
|-
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|स्थान
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;| कारनिर्माता
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
| colspan=&quot;29&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; |'''संदर्भ:'''&lt;ref name=&quot;fia classification&quot;/&gt;
|}
|valign=&quot;top&quot;|
{{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}}
|}
† चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले.

== हे सुद्धा पहा ==
# [[फॉर्म्युला वन]]
# [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]]

== संदर्भ ==
{{reflist}}

==तळटीप==
{{reflist|group=टीप}}

== बाह्य दुवे ==
# [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ]

{{२०२० फॉर्म्युला वन हंगाम}}
{{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}}

[[वर्ग:फॉर्म्युला वन हंगाम]]</text>
      <sha1>jsd0r16eoioobebldu5taf2p00t6602</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721764</id>
      <parentid>2721763</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T17:05:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Koolkrazy</username>
        <id>1591</id>
      </contributor>
      <comment>/* संघ आणि चालक */</comment>
      <origin>2721764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="177720" sha1="jsidby76edx2cocl7f84spyn2iu1obf" xml:space="preserve">{{एफ१ हंगाम
| मागील_हंगाम = २०१९
| सद्य_हंगाम = २०२०
| पुढील_हंगाम = २०२१
}}

[[चित्र:Lewis Hamilton 2016 Malaysia 2.jpg|thumb|[[लुइस हॅमिल्टन]], ३४७ गुणांसोबत २०२० फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा विजेता व पहिला क्रमांक.]]
[[चित्र:F12019 Schloss Gabelhofen (20) (cropped).jpg|thumb|[[वालट्टेरी बोट्टास]], २२३ गुणांसोबत २०२० फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा उपविजेता व दुसरा क्रमांक.]]
[[चित्र:Max Verstappen 2017 Malaysia 2.jpg|thumb|[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]], २१४ गुणांसोबत २०२० फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा गत विजेता व तिसरा क्रमांक.]]

'''२०२० फॉर्म्युला वन हंगाम''' हा [[आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|एफ.आय.ए.]] [[फॉर्म्युला वन]] शर्यतीचा ७१ वा हंगाम होता. ह्या हंगामामध्ये १७ शर्यती खेळवल्या गेल्या ज्यात १० संघांच्या एकूण २५ चालकांनी सहभाग घेतला. ५ जुलै २०२० रोजी [[ऑस्ट्रिया]] मध्ये पहिली तर १३ डिसेंबर २०२० रोजी [[अबु धाबी]] मध्ये अखेरची शर्यत खेळवली गेली.

==संघ आणि चालक==
२०२० फॉर्म्युला वन हंगामात एकुन १० संघांनी भाग घेतला. खालील यादीत २०२० हंगामात भाग घेतेलेल्या सर्व संघ व संघांच्या चालकांची माहिती आहे. चालकांचे क्रमांक फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२० हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहेत. सर्व संघाची माहिती सुद्धा फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२० हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहे. काही ऐतिहासिक रुढिंमुळे क्रमांक १३ कोणत्याही चालकाला दिले गेले नव्हते.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
|-
!संघ
!कारनिर्माता 
!चेसिस 
!इंजिन† 
!चालक क्र.
!चालक 
!शर्यत क्र.
|-
|-
|{{flagicon|CHE}} आल्फा रोमियो रेसिंग [[ऑर्लेन]]&lt;!-- Do not capitalise &quot;Orlen&quot; per consensus --&gt;&lt;ref name=&quot;:३&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/alfa-romeo-kubica-orlen-reserve/4617950/|title=आल्फा रोमियो एफ.१ team rebranded as Kubica joins in reserve role|दिनांक=१ जानेवारी २०२०|प्रकाशक=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200101120120/https://www.motorsport.com/f1/news/alfa-romeo-kubica-orlen-reserve/4617950/|archive-date=१ जानेवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
!|[[आल्फा रोमियो रेसिंग]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|आल्फा रोमियो रेसिंग सि.३९&lt;ref name=&quot;:३&quot;/&gt;
|फेरारी ०६५
| align=&quot;center&quot;|७&lt;br&gt;९९
|nowrap|{{flagicon|FIN}} [[किमी रायकोन्नेन]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}} [[अँटोनियो गियोविन्झी]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|ITA}} स्कुदेरिआ अल्फाटौरी होंडा
!|[[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]] - [[होंडा]]
|अल्फाटौरी ऐ.टि.०१&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.redbullcontentpool.com/motorsports/AP-232XFSD5W2111|title=स्कुदेरिआ अल्फाटौरी reveals new फॉर्म्युला वन car|प्रकाशक=रेड बुल Content Pool|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|प्रकाशक=रेड बुल GmbH|अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200211140430/https://www.redbullcontentpool.com/motorsports/AP-232XFSD5W2111|archive-date=११ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|nowrap|होंडा आर.ए.६२०एच.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.gptoday.net/en/news/f1/253992/hear-the-2020-honda-power-unit-fire-up|title=Hear the २०२० होंडा power unit fire up|प्रकाशक=GPToday.net|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215000020/https://www.gptoday.net/en/news/f1/253992/hear-the-2020-honda-power-unit-fire-up|archive-date=१५ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|१०&lt;br&gt;२६
|{{flagicon|FRA}} [[पियर गॅस्ली]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}} [[डॅनिल क्व्याट]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|ITA}} स्कुदेरिआ फेरारी
!|[[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|फेरारी एफ.१०००&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.vettel-and-leclerc-reveal-ferraris-2020-f1-car-the-sएफ.1000.XQ64BRkNj4fo1jHG0V7on.html|title=Gallery: फेरारी एस.एफ.१००० launch: फेरारी unveil their २०२० एफ.१ car|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२० |प्रकाशक=एफ.१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216160153/https://www.formula1.com/en/latest/article.vettel-and-leclerc-reveal-ferraris-2020-f1-car-the-sएफ.1000.XQ64BRkNj4fo1jHG0V7on.html|archive-date=१६ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|फेरारी ०६५&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.ferrari.com/en-EN/articles/welcome-to-the-new-sएफ.1000|title=Sएफ.१००० Launched in Reggio Emilia|प्रकाशक=ferrari.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213074447/https://www.ferrari.com/en-EN/articles/welcome-to-the-new-sएफ.1000|archive-date=१३ फेब्रुवारी २०२०|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|५&lt;br&gt;१६
|{{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]&lt;br&gt;{{flagicon|MCO}} [[शार्ल लक्लेर]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|USA}} हास एफ.१ संघ
!|[[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|हास व्हि.एफ.२०&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=हास चाचणीच्या पहिल्या सकाळी २०२० ची एफ.१ कार सादर करणार|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-to-reveal-2020-f1-car-on-morning-of-testing.70wEyEoQwu2HzGdbgFIgaC.html|प्रकाशक=एफ.१|दिनांक=२८ जानेवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२८ जानेवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128201503/https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-to-reveal-2020-f1-car-on-morning-of-testing.70wEyEoQwu2HzGdbgFIgaC.html|archive-date=२८ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|फेरारी ०६५
| align=&quot;center&quot;|८&lt;br&gt;५१&lt;br&gt;२०
|{{flagicon|FRA}} [[रोमन ग्रोस्जीन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BRA}} [[पिएट्रो फिट्टीपल्डी]]&lt;br&gt;{{flagicon|DEN}} [[केविन मॅग्नुसेन]]
|align=&quot;center&quot;|१-१५&lt;br/&gt;१६-१७&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|GBR}} मॅकलारेन एफ.१ संघ
!|[[मॅकलारेन]] - [[रेनोल्ट एफ१]]
|मॅकलारेन एम.सी.एल.३५&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://एफ.1i.com/news/358596-mclaren-set-for-decent-step-with-2020-design-seidl.html|title=मॅकलारेन set for 'decent step' with २०२० design - Seidl|दिनांक=१८ ऑक्टोबर २०१९|प्रकाशक=एफ.१i.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20191114220431/https://एफ.1i.com/news/358596-mclaren-set-for-decent-step-with-2020-design-seidl.html|archive-date=१४ नोव्हेंबर २०१९|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ नोव्हेंबर २०१९|}}&lt;/ref&gt;
|{{Nowrap|रेनोल्ट ई-टेक २०}}&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.mclaren.com/racing/2020/car-launch/mclaren-mcl35-technical-specification/|title=मॅकलारेन एम.सी.एल.३५ technical specification|दिनांक=१२ फेब्रुवारी २०२०|प्रकाशक=mclaren.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213080414/https://www.mclaren.com/racing/2020/car-launch/mclaren-mcl35-technical-specification/|archive-date=१३ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|४&lt;br&gt;५५
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|DEU}} मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी [[पेट्रोनास]] एफ.१ संघ
!|[[मर्सिडीज-बेंझ]]
|nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ डब्ल्यू.११&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=मर्सिडीजच्या २०२० च्या एफ.१ कारच्या शेकडाउनची सुरुवात; डब्ल्यू.११ चे स्वागत|दुवा=https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-f1-launch/f1-mercedes-2020-shakedown-welcome-w11/|प्रकाशक=mercedesamgf1.com|दिनांक=१४ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216111529/https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-f1-launch/एफ.1-mercedes-2020-shakedown-welcome-w11/|archive-date=१६ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|{{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.११&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.mercedesamgf1.com/en/car/एफ.1-m11-eq-performance/|title=मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.११ EQ Performance|प्रकाशक=mercedesamgf1.com|अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ मार्च २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200217150716/https://www.mercedesamgf1.com/en/car/f1-m11-eq-performance/|archive-date=१७ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;}}
| align=&quot;center&quot;|४४&lt;br&gt;६३&lt;br&gt;७७
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]&lt;br&gt;{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|align=&quot;center&quot;|१-१५, १७&lt;br/&gt;१६&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|GBR}} [[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/racing-point-2020-livery-launched-bwt/4687019/|title=रेसींग पॉइन्ट debuts २०२० livery, names BWT as title sponsor |प्रकाशक=motorsport.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१७ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200217145302/https://www.motorsport.com/f1/news/racing-point-2020-livery-launched-bwt/4687019/|archive-date=१७ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
! nowrap|[[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|रेसींग पॉइन्ट आर.पी.२०&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://formulaspy.com/f1/racing-point-to-launch-on-february-17th-67110|title=फॉर्म्युला वन - रेसींग पॉइन्ट to launch on फेब्रुवारी १७th|दिनांक=२२ जानेवारी २०२०|प्रकाशक=FormulaSpy|अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200123044057/https://formulaspy.com/f1/racing-point-to-launch-on-february-17th-67110|archive-date=२३ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|बि.डब्ल्यु.टी. मर्सिडीज-बेंझ]]{{refn|group=टीप|Racing Point F1 Team used Mercedes-AMG F1 M11 power units. For sponsorship purposes, these engines were rebadged as &quot;[[BWT AG|BWT]] Mercedes&quot;.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/moteur-bwt-mercedes.aspx|title=Engine BWT मर्सिडीज-बेंझ|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मार्च २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328120418/https://www.statsf1.com/en/moteur-bwt-mercedes.aspx|archive-date=२८ मार्च २०१९|}}&lt;/ref&gt;}}
| align=&quot;center&quot;|११&lt;br&gt;२७&lt;br&gt;१८&lt;br&gt;२७ &lt;!-- See talkpage. Hülkenberg twice is the agreed way of presenting information. --&gt;
|nowrap|{{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]&lt;br&gt;{{flagicon|DEU}} [[निको हल्केनबर्ग]]&lt;br&gt;{{flagicon|CAN}} [[लान्स स्ट्रोल]]&lt;br&gt;{{flagicon|DEU}} [[निको हल्केनबर्ग]]{{refn|group=टीप|When Hülkenberg raced for [[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] for the [[२०२० आयफेल ग्रांप्री]], he drove the car that was previously entered for [[लान्स स्ट्रोल]], rather than the car he had driven in the fourth and fifth rounds.}}
|align=&quot;center&quot; nowrap|१-४, ६-१७{{refn|group=टीप|Pérez was entered into the [[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री]], but later withdrew after testing positive for the [[Severe acute respiratory syndrome coronavirus २|coronavirus]].}}&lt;br/&gt;४-५&lt;br/&gt;सर्व{{refn|group=टीप|Stroll was entered into the [[२०२० आयफेल ग्रांप्री]], but later withdrew after feeling unwell and testing positive for the [[Severe acute respiratory syndrome coronavirus २|coronavirus]] onthe day of the race.&lt;ref name=&quot;Stroll&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |title=Stroll tested positive after Eifel Grand Prix |प्रकाशक=बि.बि.सी स्पोर्ट |दुवा=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/54626704 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ ऑक्टोबर २०२० |दिनांक=२१ ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२१ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021102405/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/54626704 |}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br/&gt;११ &lt;!-- DO NOT CHANGE STROLL'S OR PEREZ'S ENTRIES (ROUNDS ४ and ११) OR CONDENSE HÜLKENBERG INTO A SINGLE ROW PER WP:एफ.१ CONSENSUS. SEE TALK PAGE --&gt;
|-
|{{flagicon|AUT}} [[अ‍ॅस्टन मार्टिन]] रेड बुल रेसिंग
!|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
|रेड बुल रेसिंग आर.बी.१६&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsportweek.com/news/id/25663|title=रेड बुल ahead of schedule with 'great concept' for २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ डिसेंबर २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219152632/https://www.motorsportweek.com/news/id/25663|archive-date=१९ डिसेंबर २०१९|}}&lt;/ref&gt;
|होंडा आर.ए.६२०एच.
| align=&quot;center&quot;|२३&lt;br&gt;३३
|{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]&lt;br&gt;{{flagicon|NLD}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|FRA}} रेनॉल्ट डि.पी.वर्ल्ड् एफ.१ संघ&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.speedcafe.com/2020/03/11/renault-unveils-2020-race-livery-in-albert-park/|title=Renault unveils २०२० race livery in Albert Park|दिनांक=११ मार्च २०२०|प्रकाशक=स्पिड कॅफे डॉट कॉम|archive-url=https://web.archive.org/web/20200322142533/https://www.speedcafe.com/2020/03/11/renault-unveils-2020-race-livery-in-albert-park/|archive-date=२२ मार्च २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ मार्च २०२०|}}&lt;/ref&gt;
!|[[रेनोल्ट एफ१]]
|रेनोल्ट आर.एस.२०&lt;ref name=&quot;:२&quot;/&gt;
|रेनोल्ट ई-टेक २०&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.renaultsport.com/-formula-1-car-.html#techspecs-engine-modale|title=फॉर्म्युला वन - Car|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ फेब्रुवारी २०२०|प्रकाशक=renaultsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180302164742/https://www.renaultsport.com/-formula-1-car-.html#techspecs-engine-modale|archive-date=२ मार्च २०१८|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|३&lt;br&gt;३१
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]&lt;br&gt;{{flagicon|FRA}} [[एस्टेबन ओकन]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|GBR}} विलियम्स रेसींग&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.williams-could-sell-f1-team-as-board-announces-gbp13m-loss-in-2019-and-split.455wGjds3WOQf7gdSuqJRf.html |title=विलियम्स could sell एफ.१ team as board announces GBP१३m loss in २०१९ and split from title sponsor |प्रकाशक=एफ.१  |दिनांक=२९ मे २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२९ मे २०२० |archive-date=३० मे २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530030337/https://www.formula1.com/en/latest/article.williams-could-sell-f1-team-as-board-announces-gbp13m-loss-in-2019-and-split.455wGjds3WOQf7gdSuqJRf.html}}&lt;/ref&gt;

{{refn|group=टीप|entered pre-season testing as &quot;ROKiT विलियम्स रेसींग&quot;.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://corp.formula1.com/formula-1-pre-season-testing-media-information/|title=फॉर्म्युला वन Pre-Season Testing - Media Information|प्रकाशक=एफ.१|दिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ जुलै २०२४}}&lt;/ref&gt;}}
!|[[विलियम्स एफ१]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|विलियम्स एफ.डब्ल्यु.४३&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.williamsf1.com/racing/news/2020/01/rokit-williams-racing-announces-new-partnership-with-lavazza|title=ROKiT विलियम्स रेसींग Announces New Partnership with Lavazza |प्रकाशक=विलियम्स रेसींग |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ जानेवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113065621/https://www.williamsf1.com/racing/news/2020/01/rokit-williams-racing-announces-new-partnership-with-lavazza|archive-date=१३ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|{{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.११&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |title=विलियम्स extends मर्सिडीज-बेंझ एफ.१ power unit deal through २०२५ |दुवा=https://motorsportweek.com/news/id/24415 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ सप्टेंबर २०१९ |प्रकाशक=motorsportweek.com |प्रकाशक=Motorsport Media Services Ltd |दिनांक=१३ सप्टेंबर २०१९ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190921211835/https://motorsportweek.com/news/id/24415 |archive-date=२१ सप्टेंबर २०१९ |}}&lt;/ref&gt;}}
| align=&quot;center&quot;|६&lt;br&gt;६३&lt;br&gt;८९
|{{flagicon|CAN}} [[निकोलस लतीफी]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}} [[जॅक एटकेन]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;१-१५, १७&lt;br/&gt;१६
|-class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;9&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; |'''संदर्भ:&lt;ref name=&quot;:२&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |title=२०२० FIA फॉर्म्युला वन हंगाम - पात्रता फेरी निकाल |दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/entry-list-2020 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ फेब्रुवारी २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१९ फेब्रुवारी २०२० |archive-date=१७ फेब्रुवारी २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200217142410/https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/entry-list-2020 |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;&gt;Official entry lists:
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20ऑस्ट्रियाn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716164205/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20ऑस्ट्रियाn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |archive-date=१६ जुलै २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20श्टायरमार्कn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० स्टायरियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=९ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200719202841/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20श्टायरमार्कn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |archive-date=१९ जुलै २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Hungarian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० हंगेरियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१६ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जुलै २०२० |archive-date=१६ जुलै २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716164453/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Hungarian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३० जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807201218/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |archive-date=७ ऑगस्ट २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Revised%20Entry%20List.pdf |title=२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री - Revised पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३१ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807201249/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Revised%20Entry%20List.pdf |archive-date=७ ऑगस्ट २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३१ जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/70TH%20Anniversary%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=६ ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ ऑगस्ट २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913030042/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/70TH%20Anniversary%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Spanish%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१३ ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ ऑगस्ट २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913031940/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Spanish%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20बेल्जियम%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० बेल्जियम ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२७ ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ ऑगस्ट २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913024658/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20बेल्जियम%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Italian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० इटालियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३ सप्टेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ सप्टेंबर २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913033450/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Italian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Tuscan%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० टस्कन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१० सप्टेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० सप्टेंबर २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913035924/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Tuscan%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20रशियन%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० रशियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२४ सप्टेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ सप्टेंबर २०२० |archive-date=२७ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027033539/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20रशियन%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० आयफेल ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=८ ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२६ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026160017/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Decision%20-%20चालक%20change%20request%20car%2018.pdf |title=२०२० आयफेल ग्रांप्री - Decision - चालक change request car १८ |दिनांक=१० ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२० |archive-date=४ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204194156/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Decision%20-%20चालक%20change%20request%20car%2018.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20पोर्तुगीज%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२२ ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२६ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026174828/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20पोर्तुगीज%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Emilia%20Romagna%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३० ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२ नोव्हेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201102214447/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Emilia%20Romagna%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20तुर्की%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० तुर्की ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२० |archive-date=१७ नोव्हेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117064055/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20तुर्की%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Bahrain%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० बहरैन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२६ नोव्हेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२६ नोव्हेंबर २०२० |archive-date=४ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204201342/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Bahrain%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20साखिर%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० साखिर ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३ डिसेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ डिसेंबर २०२० |archive-date=३ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201203192938/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20साखिर%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Abu%20Dhabi%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० अबु धाबी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१० डिसेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० डिसेंबर २०२० |archive-date=३ जुलै २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210703165211/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Abu%20Dhabi%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}&lt;/ref&gt;'''
|}


=== सराव चालक ===
हंगामभर, चार चालकांनी सराव किंवा तिसऱ्या चालकाच्या भूमिकेत फ्री प्रॅक्टिस सत्रात सहभाग घेतला. [[जॅक एटकेन]] आणि [[रॉय निसानी]] यांनी अनुक्रमे एक आणि तीन ग्रांप्रीसाठी [[विलियम्स एफ१]] साठी चालवले, [[रोबेर्ट कुबिचा]] ने [[आल्फा रोमियो रेसिंग]] साठी पाच ग्रांप्रीमध्ये आणि [[मिक शूमाकर]] ने [[हास एफ.१ संघ]] साठी एका ग्रांप्रीमध्ये सहभाग घेतला.&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;/&gt;

शूमाकर आणि [[कॅलम इलोट]] यांना [[२०२० आइफेल ग्रांप्री]]च्या पहिल्या सराव सत्रात [[आल्फा रोमियो रेसिंग]] आणि हास साठी धावण्याची संधी मिळाली होती,&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;/&gt; परंतु खराब हवामानामुळे ते सत्र रद्द करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.bad-weather-at-the-nurburgring-prevents-any-running-in-first-practice-for.5HhZ8X5TxXWDJ148LI8lR3.html|अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ ऑक्टोबर २०२०|दिनांक=९ ऑक्टोबर २०२०|प्रकाशक=एफ.१|archive-date=११ जानेवारी २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210111062009/https://www.formula1.com/en/latest/article.bad-weather-at-the-nurburgring-prevents-any-running-in-first-practice-for.5HhZ8X5TxXWDJ148LI8lR3.html|}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
|+ {{nowrap|२०२० हंगामातील फ्री प्रॅक्टिस सत्रात सहभागी झालेले चालक}}
!scope=&quot;col&quot;| कारनिर्माते
!scope=&quot;col&quot;|क्र.
!scope=&quot;col&quot;|चालक
!फेऱ्या
|-
!nowrap |[[आल्फा रोमियो रेसिंग]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|८८&lt;br&gt;३७
| {{flagicon|Poland}}[[रोबेर्ट कुबिचा]]&lt;br&gt;{{flagicon|जर्मनी}}[[मिक शूमाकर]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|२-३, ५, १५, १७&lt;br/&gt;११
|-
![[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|५०
| {{nowrap|{{flagicon|Great Britain}}[[कॅलम इलोट]]}}&lt;br&gt;{{flagicon|जर्मनी}}[[मिक शूमाकर]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|११&lt;br/&gt;१७
|-
![[विलियम्स एफ१]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|४०
| {{flagicon|Great Britain}}[[जॅक एटकेन]]&lt;br&gt;{{flagicon|Israel}}[[रॉय निसानी]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|२&lt;br&gt;६, ८, १५
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; |'''संदर्भ:&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;/&gt;'''
|}

=== संघातील बदल ===
* [[रेड बुल]], जो [[रेड बुल रेसिंग]] आणि [[स्कुदेरिआ टोरो रोसो]] या दोन्ही संघांचा पालक समूह आहे, त्यांनी टोरो रोसोचे नाव बदलून &quot;[[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]]&quot; असे ठेवले. संघ 
* '''अल्फाटौरी''' या कारनिर्माते नावाने स्पर्धा करतो.&lt;ref name=&quot;:२&quot;/&gt; हे नाव रेड बुलच्या [[अल्फाटौरी (फॅशन ब्रँड)|अल्फाटौरी फॅशन ब्रँड]]वरून घेतले आहे.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/146617/toro-rosso-name-change-for-2020-approved|title=टोरो रोसोचे नाव बदलण्यास २०२० फॉर्म्युला वन हंगामासाठी मंजुरी|first=Scott|last=Mitchell|work=[[Autosport]].com|publisher=[[Motorsport Network]]|date=१६ ऑक्टोबर २०१९|access-date=१६ ऑक्टोबर २०१९|url-access=limited|archive-url=https://web.archive.org/web/20191016120054/https://www.autosport.com/f1/news/146617/toro-rosso-name-change-for-2020-approved|archive-date=१६ ऑक्टोबर २०१९|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== चालक बदल ===
* एका वर्षाच्या अनुपस्थितीनंतर, [[एस्टेबन ओकॉन]] यांनी [[रेनॉल्ट फॉर्म्युला वन|रेनॉल्ट]]सोबत करार करून फॉर्म्युला वनमध्ये पुनरागमन केले, त्यांनी [[निको हल्केनबर्ग]] यांची जागा घेतली.&lt;ref name=&quot;ocon&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.renaultsport.com/esteban-ocon-joins-renault-f1-team.html|title=एस्टेबन ओकॉन रेनॉल्ट एफ.१ संघात सामील|date=२९ ऑगस्ट २०१९|access-date=२९ ऑगस्ट २०१९|work=renaultsport.com|publisher=[[रेनॉल्ट फॉर्म्युला वन|रेनॉल्ट स्पोर्ट]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190829121216/https://www.renaultsport.com/esteban-ocon-joins-renault-f1-team.html|archive-date=२९ ऑगस्ट २०१९|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[रोबेर्ट कुबिचा]] यांनी [[विलियम्स ग्रांप्री इंजिनिअरिंग|विलियम्स]] संघ सोडला आणि [[आल्फा रोमियो रेसिंग]]मध्ये राखीव चालक म्हणून सामील झाले.&lt;ref name=&quot;:३&quot;/&gt;
* [[निकोलस लतीफी]], [[२०१९ फॉर्म्युला २ अजिंक्यपद]] उपविजेता, यांनी विलियम्स संघात कुबिचा यांची जागा घेतली.&lt;ref name=&quot;Latifi&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.latifi-to-williams-for-2020-f2-racer-replaces-kubica.3GkU6EaImKmzKt6qZU0eiF.html|title=२०२०साठी विलियम्समध्ये लतीफी: एफ२ चालक कुबिचाची जागा घेईल|date=२८ नोव्हेंबर २०१९|website=F1|access-date=२८ नोव्हेंबर २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128091835/https://www.formula1.com/en/latest/article.latifi-to-williams-for-2020-f2-racer-replaces-kubica.3GkU6EaImKmzKt6qZU0eiF.html|archive-date=२८ नोव्हेंबर २०१९|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kubica&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/146094/kubica-announces-williams-exit-after-2019|title=रोबेर्ट कुबिचा यांनी २०१९ हंगामानंतर विलियम्समधून एक्झिट जाहीर केली|last=कूपर|first=आदम|date=१९ सप्टेंबर २०१९|work=[[Autosport]].com|access-date=१९ सप्टेंबर २०१९|url-access=limited|archive-url=https://web.archive.org/web/20190919194502/https://www.autosport.com/f1/news/146094/kubica-announces-williams-exit-after-2019|archive-date=१९ सप्टेंबर २०१९}}&lt;/ref&gt;

=== हंगामातील बदल ===
[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री]] सप्ताहांताच्या एक दिवस आधी, [[रेसिंग पॉइंट एफ.१ संघ|रेसिंग पॉइंट]] चालक [[सर्गिओ पेरेझ]] यांचा [[कोविड-१९]] चा चाचणी अहवाल पॉझिटिव्ह आला आणि त्यांना शर्यतीसाठी अपात्र ठरवण्यात आले.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=सर्गिओ पेरेझ कोविड-१९ च्या पॉझिटिव्ह चाचणीमुळे ब्रिटिश ग्रांप्रीमधून बाहेर|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-ruled-out-of-british-grand-prix-after-testing-positive-for.4MLhBq01mPizIDrg3jrWXJ.html|access-date=३० जुलै २०२०|website=एफ.१|date=३० जुलै २०२०|archive-date=३० जुलै २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200730191519/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-ruled-out-of-british-grand-prix-after-testing-positive-for.4MLhBq01mPizIDrg3jrWXJ.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[पब्लिक हेल्थ इंग्लंड]] कडून स्पष्टीकरण मिळवल्यानंतर, रेसिंग पॉइंटने सांगितले की पेरेझने पुढच्या आठवड्यातील [[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]] मध्ये कोरोना नकारात्मक आल्यास तो शर्यत करू शकेल.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=रेसिंग पॉइंट म्हणते सर्गिओ पेरेझ ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री मध्ये नेगेटिव्ह टेस्ट आल्यास शर्यत करेल|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.racing-point-say-perez-will-race-in-70th-anniversary-gp-pending-negative.6xIByUDrMKDb41z3LfkHYy.html|access-date=७ ऑगस्ट २०२०|website=एफ.१|date=६ ऑगस्ट २०२०|archive-date=७ ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807224548/https://www.formula1.com/en/latest/article.racing-point-say-perez-will-race-in-70th-anniversary-gp-pending-negative.6xIByUDrMKDb41z3LfkHYy.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; दुसरी चाचणी देखील पॉझिटिव्ह आल्याने पेरेझ ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री मधून देखील बाहेर पडला. या दोन्ही शर्यतींसाठी त्यांची जागा [[निको हल्केनबर्ग]] ने घेतली, ज्यांनी यापूर्वी संघाच्या पूर्वीच्या [[फोर्स इंडिया]] या नावाने {{F1|२०१२}}, आणि {{F1|२०१४}} ते {{F1|२०१६}} दरम्यान शर्यत केली होती, आणि शेवटचे एफ.१ शर्यत [[२०१९ अबु धाबी ग्रांप्री]] मध्ये केली होती.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=रेन्केन |first1=डायटर |last2=कोलंटाइन |first2=कीथ |title=अधिकृत: रेसिंग पॉइंटने पेरेझच्या जागी ब्रिटिश ग्रांप्री साठी 'सुपर सब' हल्केनबर्गची निवड केली|url=https://www.racefans.net/2020/07/31/official-racing-point-name-hulkenberg-as-perezs-replacement-for-british-grand-prix/ |website=RaceFans |date=३१ जुलै २०२० |access-date=३१ जुलै २०२० |archive-date=१८ ऑक्टोबर २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211018103922/https://www.racefans.net/2020/07/31/official-racing-point-name-hulkenberg-as-perezs-replacement-for-british-grand-prix/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.confirmed-hulkenberg-to-stand-in-for-perez-at-racing-point-at-70th.2YNIHBSSTSPV4B83hsC5vN.html|title=हल्केनबर्ग ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री साठी रेसिंग पॉइंटमध्ये पेरेझच्या जागी|date=७ ऑगस्ट २०२०|website=एफ.१|access-date=७ ऑगस्ट २०२०|archive-date=७ ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807101203/https://www.formula1.com/en/latest/article.confirmed-hulkenberg-to-stand-in-for-perez-at-racing-point-at-70th.2YNIHBSSTSPV4B83hsC5vN.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री]] च्या आठवड्याआधी पेरेझचा कोरोना अहवाल निगेटिव्ह आला आणि [[एफआयए]] कडून परवानगी मिळाल्यावर त्यांनी पुन्हा शर्यत केली.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=सर्गिओ पेरेझ स्पॅनिश ग्रांप्री साठी पुन्हा शर्यतीस पात्र|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-will-compete-in-spanish-gp-weekend-after-testing-negative-for.5xCHxe9XrVYLTPR9pAio7k.html|access-date=१३ ऑगस्ट २०२०|website=एफ.१|archive-date=१७ ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200817110853/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-will-compete-in-spanish-gp-weekend-after-testing-negative-for.5xCHxe9XrVYLTPR9pAio7k.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; पेरेझचे रेसिंग पॉइंट सहकारी [[लान्स स्ट्रोल]] [[२०२० आयफेल ग्रांप्री]]च्या दिवशी आजारी वाटल्याने कोरोना पॉझिटिव्ह आले. हल्केनबर्गने पुन्हा संघासाठी शर्यत केली.&lt;ref&gt;{{cite web |last=स्मिथ |first=ल्यूक |title=हल्केनबर्गने आयफेल ग्रांप्री मध्ये आजारी असलेल्या स्ट्रोलच्या जागी शर्यत केली|url=https://www.autosport.com/f1/news/152694/hulkenberg-to-replace-unwell-stroll-at-f1-eifel-gp |website=[[Autosport]] |publisher=[[Motorsport Network]] |access-date=१० ऑक्टोबर २०२० |archive-date=१२ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201212040106/https://www.autosport.com/f1/news/152694/hulkenberg-to-replace-unwell-stroll-at-f1-eifel-gp |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Stroll&quot;/&gt;

[[रोमन ग्रोसजीन]] यांच्या [[२०२० बहरैन ग्रांप्री]] मधील अपघातानंतर त्यांच्या हातांना भाजले गेले, म्हणून [[हास एफ.१ संघ|हास]] ने त्यांच्या चाचणी चालक [[पिएट्रो फिट्टीपल्डी]] ला [[२०२० साखिर ग्रांप्री]] साठी पदार्पणाची संधी दिली.&lt;ref&gt;{{cite web |title=हास एफ.१ संघाने साखिर ग्रांप्री साठी फिट्टीपल्डीची घोषणा केली|url=https://www.haasf1team.com/news/haas-f1-team-confirms-fittipaldi-sakhir-grand-prix |publisher=[[हास एफ.१ संघ]] |access-date=३० नोव्हेंबर २०२० |archive-date=३० नोव्हेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130110156/https://www.haasf1team.com/news/haas-f1-team-confirms-fittipaldi-sakhir-grand-prix |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ग्रोसजीनने [[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री]] ही शर्यत देखील चुकवली, त्यामुळे फिट्टीपल्डी पुन्हा संघासाठी शर्यत केली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-grosjean-announces-he-will-miss-abu-dhabi-gp-to-focus-on-recovery.hO85GVQ5eU3927lFFAM5W.html|title=ग्रोसजीनने सांगितले की तो अबु धाबी ग्रांप्री साठी अनुपस्थित राहील, आणि त्याचे हास कारकिर्द संपेल|website=एफ.१|date=६ डिसेंबर २०२०|access-date=६ डिसेंबर २०२०|archive-date=१९ डिसेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201219140903/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-grosjean-announces-he-will-miss-abu-dhabi-gp-to-focus-on-recovery.hO85GVQ5eU3927lFFAM5W.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[लुइस हॅमिल्टन]] [[२०२० साखिर ग्रांप्री]]च्या आधी कोरोना पॉझिटिव्ह आल्याने त्यांना शर्यतीतून बाहेर पडावे लागले.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/153866/hamilton-to-miss-sakhir-gp-after-positive-covid19-test|title=हॅमिल्टन कोविड-१९ पॉझिटिव्हमुळे साखिर ग्रांप्रीमध्ये अनुपस्थित|work=[[Autosport]]|last=कूपर|first=आदम|date=१ डिसेंबर २०२०|access-date=१ डिसेंबर २०२०|archive-date=१ डिसेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201073312/https://www.autosport.com/f1/news/153866/hamilton-to-miss-sakhir-gp-after-positive-covid19-test|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=मर्सिडीज-एएमजी पेट्रोनास एफ.१ संघाची घोषणा|url=https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-sakhir-grand-prix/mercedes-amg-f1-team-announcement/ |publisher=[[मर्सिडीज-बेंझ फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज-एएमजी पेट्रोनास एफ.१ संघ]] |access-date=१ डिसेंबर २०२० |archive-date=६ फेब्रुवारी २०२३ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206060715/https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-sakhir-grand-prix/mercedes-amg-f1-team-announcement/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; त्यांच्या जागी [[जॉर्ज रसल]] ने मर्सिडीजसाठी शर्यत केली, आणि [[जॅक एटकेन]] ने रसलच्या जागी [[विलियम्स]] संघात पदार्पण केले.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=२ डिसेंबर २०२०|title=जॉर्ज रसल साखिर ग्रांप्री साठी मर्सिडीजमध्ये हॅमिल्टनच्या जागी|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-george-russell-to-replace-hamilton-at-mercedes-for-sakhir-grand.5vMOKRppSzFMz7RZzdzmxs.html|access-date=२ डिसेंबर २०२०|website=एफ.१|archive-date=२ डिसेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202070841/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-george-russell-to-replace-hamilton-at-mercedes-for-sakhir-grand.5vMOKRppSzFMz7RZzdzmxs.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/153890/russell-joins-mercedes-for-sakhir-gp|url-access=limited|date=२ डिसेंबर २०२०|access-date=२ डिसेंबर २०२०|work=[[Autosport]]|title=रसल साखिर ग्रांप्री साठी मर्सिडीजमध्ये, एटकेनचे विलियम्समध्ये पदार्पण|last=स्मिथ|first=ल्यूक|archive-date=२२ जानेवारी २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122012945/https://www.autosport.com/f1/news/153890/russell-joins-mercedes-for-sakhir-gp|url-status=live}}&lt;/ref&gt; हॅमिल्टनने [[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री]] मध्ये पुन्हा मर्सिडीजसाठी शर्यत केली, कारण त्यांच्या कोरोना चाचणीचा अहवाल निगेटिव्ह आला होता, आणि रसल पुन्हा विलियम्सकडे परतला.&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-to-make-mercedes-return-in-abu-dhabi-after-testing-covid-negative.6crMz5aWmfElFkpMdTpLwL.html| title=हॅमिल्टन कोविड निगेटिव्ह आल्यानंतर अबु धाबी ग्रांप्री मध्ये पुन्हा मर्सिडीजमध्ये, रसल परत विलियम्सकडे| website=formula1.com| date=१० डिसेंबर २०२०| access-date=१० डिसेंबर २०२०| archive-date=१० डिसेंबर २०२०| archive-url=https://web.archive.org/web/20201210174506/https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-to-make-mercedes-return-in-abu-dhabi-after-testing-covid-negative.6crMz5aWmfElFkpMdTpLwL.html| url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==हंगामाचे वेळपत्रक==
[[एफ.आय.ए]] संघटनेने २०२० फॉर्म्युला वन हंगामाचे वेळपत्रक [[नोव्हेंबर १०]], [[इ.स. २०२०]] रोजी जाहीर केला. 
२२ ग्रांप्री मूळतः २०२० वर्ल्ड चॅम्पियनशिपसाठी नियोजित होत्या.&lt;ref name=&quot;original&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.diary-dates-the-2020-f1-calendar-pre-season-testing-details-and-f1-car.OVjDBOcx61q0HtYFZq7hH.html|title=नोंदवून ठेवा: २०२० चे एफ.१ दिनदर्शिका, हंगामपूर्व चाचण्यांचे तपशील आणि एफ.१ कार सादरीकरणाचे वेळापत्रक|date=१२ डिसेंबर २०१९|website=F1i.com|access-date=३ जून २०२०|archive-date=२७ मे २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200527080121/https://www.formula1.com/en/latest/article.diary-dates-the-2020-f1-calendar-pre-season-testing-details-and-f1-car.OVjDBOcx61q0HtYFZq7hH.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; मात्र [[कोव्हिड-१९ महामारी]]मुळे अनेक शर्यती रद्द किंवा पुढे ढकलण्यात आल्या. नव्याने ठरवलेल्या कॅलेंडरमध्ये १७ ग्रांप्री होत्या—मूळ २०२० कॅलेंडरमधील नऊ आणि आणखी आठ ग्रांप्री—तर उर्वरित तेरा मूळ २०२० शर्यती रद्द झाल्या. त्यामुळे हंगामाची सुरुवात [[ऑस्ट्रिया]] येथे दोन शर्यतींनी झाली, आणि नंतरच्या हंगामात [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]] तसेच [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे प्रत्येकी दोन शर्यती झाल्या. प्रत्येक शर्यतीमध्ये किमान फेऱ्या असतात, ज्या एकूण अंतर {{cvt|३०५|km|१}} पेक्षा जास्त कापतात. क्रीडा नियमांनुसार, हंगामाला अजिंक्यपद म्हणून मान्यता मिळवण्यासाठी किमान आठ शर्यती होणे आवश्यक आहे.&lt;ref name=&quot;wc minimum&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दिनांक=१९ जून २०२०|title=२०२० फॉर्म्युला वन Sporting Regulations|दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/2020_formula_1_sporting_regulations_-_iss_9_-_2020-06-19_0.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20200712054833/https://www.fia.com/sites/default/files/2020_formula_1_sporting_regulations_-_iss_9_-_2020-06-19_0.pdf|archive-date=१२ जुलै २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ जुलै २०२०|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|page=३१|}}&lt;/ref&gt;{{refn|group=टीप|FIA च्या आंतरराष्ट्रीय क्रीडा संहितेनुसार, कोणत्याही हंगामाला वर्ल्ड चॅम्पियनशिप म्हणून मान्यता मिळवण्यासाठी तीन खंडांमध्ये शर्यती होणे आवश्यक असते. हंगाम अधिकृतपणे पूर्ण झाल्याची खात्री करण्यासाठी FIA ने आंतरराष्ट्रीय क्रीडा संहितेतील तीन खंडांत शर्यती होण्याची अट शिथिल केली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/148887/how-many-races-does-f1-need-to-declare-a-season |title=How many races does फॉर्म्युला वन need to declare a season? |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ जून २०२० | archive-date=४ जून २०२० | archive-url=https://web.archive.org/web/20200604212101/https://www.autosport.com/f1/news/148887/how-many-races-does-f1-need-to-declare-a-season |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/149786/brawn-european-calendar-counts-as-world-championship|title=एफ.१ News: युरोपियन calendar would count as world championship, says Brawn|प्रकाशक=autosport.com|प्रकाशक=Motorsport Network|दिनांक=४ जून २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जून २०२०|archive-date=४ जून २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604222922/https://www.autosport.com/f1/news/149786/brawn-european-calendar-counts-as-world-championship|}}&lt;/ref&gt;}} परिणामी, रद्द आणि बदलांमुळे, २००९ [[२००९ फॉर्म्युला वन हंगाम|हंगाम]]नंतर प्रथमच उत्तर अमेरिकेत कोणतीही फेरी झाली नाही.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;| फेरी  
!rowspan=&quot;2&quot;| अधिक्रुत रेस नाव 
!rowspan=&quot;2&quot;| [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]]
!rowspan=&quot;2&quot;| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]]
!rowspan=&quot;2&quot;| शहर 
!rowspan=&quot;2&quot;| तारिख 
!colspan=&quot;2&quot;| वेळ 
|-
! [[प्रमाणवेळ|स्थानिय]]
! [[ग्रीनविच प्रमाणवेळ|GMT]]
|-
!१
|
|[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]]
|[[स्पीलबर्ग]]
|५ जुलै
|-
!२
|
|[[स्टायरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]]
|[[स्पीलबर्ग]]
|१२ जुलै
|-
!३
|
|[[हंगेरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|HUN}} [[हंगरोरिंग]]
|[[मोग्योरोद]]
|१९ जुलै{{refn|group=टीप|हंगेरियन ग्रांप्री मुळात २ ऑगस्ट रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला आणि ब्रिटिश ग्रांप्रीच्या तारखेवर घेण्यात आली.}}
|-
!४
|
|[[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|GBR}} [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]]
| rowspan=&quot;2&quot;|[[सिल्वेरस्टोन]]
|२ ऑगस्ट{{refn|group=टीप|ब्रिटिश ग्रांप्री मुळात १९ जुलै रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला आणि हंगेरियन ग्रांप्रीच्या तारखेवर घेण्यात आली.}}
|-
!५
|
| nowrap|[[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]]
|९ ऑगस्ट
|-
!६
|
|[[स्पॅनिश ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|ESP}} [[सर्किट डी बार्सिलोना-काटलुन्या]]
|[[मॉन्टमेलो]]
|१६ ऑगस्ट{{refn|group=टीप|स्पॅनिश ग्रांप्री मुळात १० मे रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला.}}
|-
!७
|
|[[बेल्जियम ग्रांप्री]]
|{{flagicon|BEL}} [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]]
|[[बेल्जियम]]
|३० ऑगस्ट
|-
!८
|
|[[इटालियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|ITA}} [[अटोड्रोमो नझिओनल डी मोंझा]]
| [[मोंझा]]
|६ सप्टेंबर
|-
!९
|
|[[टस्कन ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|ITA}} [[अटोड्रोमो इंटरनाझिओनाले डेल म्युजेलो]]
|{{Nowrap|[[स्कारपेरिया ए सान पिएरो]]}}
|१३ सप्टेंबर
|-
!१०
|
|[[रशियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|RUS}} [[सोची ऑतोद्रोम]]
|[[सोत्शी]]
|२७ सप्टेंबर
|-
!११
|
|[[आयफेल ग्रांप्री]]
|{{flagicon|DEU}} [[नुर्बुर्गरिंग]]
|[[नुर्बुर्ग]]
|११ ऑक्टोबर
|-
!१२
|
|[[पोर्तुगीज ग्रांप्री]]
|{{flagicon|POR}} [[अटोड्रोमो इंटरनॅशनल दो अल्गार्वे]]
|[[पोर्टीमाओ]]
|२५ ऑक्टोबर
|-
!१३
|
|[[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]
|{{flagicon|ITA}} [[अटोड्रोमो इंटरनाझिनोल एन्झो ई डिनो फेरारी]]
|[[इमोला]]
|१ नोव्हेंबर
|-
!१४
|
|[[तुर्की ग्रांप्री]]
|{{flagicon|TUR}} [[इस्तंबूल पार्क]]
|[[टुझला, इस्तांबुल|टुझला]]
|१५ नोव्हेंबर
|-
!१५
|
|[[बहरैन ग्रांप्री]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|BHR}} [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[साखिर]]{{refn|group=टीप|बहरैन ग्रांप्री पारंपारिक &quot;ग्रांप्री सर्किट&quot; लेआउटवर झाली, तर साखिर ग्रांप्री वेगळ्या &quot;आउटर सर्किट&quot; लेआउटवर झाली.}}
|{{nowrap|२९ नोव्हेंबर}}{{refn|group=टीप|बहरैन ग्रांप्री मुळात २२ मार्च रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला आणि अबु धाबी ग्रांप्रीच्या तारखेवर घेण्यात आली.}}
|-
!१६
|
|[[साखिर ग्रांप्री]]
|६ डिसेंबर
|-
!१७
|
|[[अबु धाबी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|UAE}} [[यास मरिना सर्किट]]
| [[अबु धाबी]]
|{{nowrap|१३ डिसेंबर}}{{refn|group=टीप|अबु धाबी ग्रांप्री मुळात २९ नोव्हेंबर रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला.}}
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;8&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; align=&quot;bottom&quot; |'''संदर्भ:'''&lt;ref name=&quot;New calendar&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=२०२० हंगामाचे वेळपत्रक|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.f1-confirms-first-8-races-of-revised-2020-calendar-starting-with-austria.36X98qZnFFhNxQ8O2WdCON.html|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ जून २०२० |प्रकाशक=एफ.१ |archive-date=९ जून २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609102620/https://www.formula1.com/en/latest/article.f1-confirms-first-8-races-of-revised-2020-calendar-starting-with-austria.36X98qZnFFhNxQ8O2WdCON.html|}}&lt;/ref&gt;
|}


===रद्द झालेल्या ग्रांप्री===
खालील फेऱ्या मूळ कॅलेंडरमध्ये [[World Motor Sport Council]] यांनी प्रकाशित केल्या होत्या, परंतु COVID-19 महामारीमुळे रद्द करण्यात आल्या:

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
![[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]]
!scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot;| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]]
!nowrap|नियोजित दिनांक
|-
|[[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUS}} [[आल्बर्ट पार्क सर्किट]], [[मेलबर्न]]
|१५ मार्च
|-
|nowrap|[[व्हियेतनामी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|VIE}} [[हनोई सर्किट]], [[हनोई]]
|५ एप्रिल
|-
|[[चिनी ग्रांप्री]]
| nowrap |{{flagicon|CHN}} [[शांघाय आंतरराष्ट्रीय सर्किट]], [[शांघाय]]
|१९ एप्रिल
|-
|[[डच ग्रांप्री]]
|{{flagicon|NLD}} [[सर्किट झॉन्डवुर्ट]], [[झॉन्डवुर्ट]]
|३ मे
|-
|[[मोनॅको ग्रांप्री]]
|{{flagicon|MCO}} [[सर्किट डी मोनॅको]], [[मॉन्टे कार्लो]]
|२४ मे
|-
|[[अझरबैजान ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AZE}} [[बाकु सिटी सर्किट]], [[बाकु]]
|७ जून
|-
|[[कॅनेडियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|CAN}} [[सर्किट गिलेस व्हिलनव्ह]], [[माँत्रियाल]]
|१४ जून
|-
|[[फ्रेंच ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FRA}} [[सर्किट पॉल रिकार्ड]], [[ले कास्टेललेट]]
|२८ जून
|-
|[[सिंगापूर ग्रांप्री]]
|{{flagicon|SIN}} [[मरीना बे स्ट्रीट सर्किट]], [[सिंगापूर]]
|२० सप्टेंबर
|-
|[[जपानी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|JPN}} [[सुझुका आंतरराष्ट्रीय रेसिंग कोर्स]], [[सुझुका, सुझुका]]
|११ ऑक्टोबर
|-
| nowrap |[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]]
|{{flagicon|USA}} [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]], [[ऑस्टिन]]
|२५ ऑक्टोबर
|-
|[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]]
|{{nowrap|{{flagicon|MEX}} [[अटोड्रोमो हर्मानोस रॉड्रिगेझ]], [[मेक्सिको शहर]]}}
|१ नोव्हेंबर
|-
|[[ब्राझिलियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|BRA}} [[अटोड्रोम जोस कार्लोस पेस]], [[साओ पाउलो]]
|१५ नोव्हेंबर
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; align=&quot;bottom&quot; |'''संदर्भ'''&lt;ref name=&quot;ausTBA&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/148667/australian-gp-could-still-be-rescheduled|title=ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री आयोजक एफ.१ शर्यतीचे पुनर्नियोजन करण्याचा प्रयत्न करत आहेत|date=१४ मार्च २०२०|website=Autosport.com|access-date=२३ मार्च २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200323132345/https://www.autosport.com/f1/news/148667/australian-gp-could-still-be-rescheduled|archive-date=२३ मार्च २०२०|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BAHVIE&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.bahrain-and-vietnam-grands-prix-postponed.6M04wEKPBevqVc6Mg2kfgH.html|title=बहारीन आणि व्हिएतनाम ग्रांप्री पुढे ढकलल्या|website=F1|date=१३ मार्च २०२०|access-date=१४ मार्च २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200315034259/https://www.formula1.com/en/latest/article.bahrain-and-vietnam-grands-prix-postponed.6M04wEKPBevqVc6Mg2kfgH.html|archive-date=१५ मार्च २०२०|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CHN postponed&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.chinese-grand-prix-postponed-due-to-coronavirus-outbreak.3g2y5Ngyrk1MbNxQB9hj4s.html|title=नवीन कोरोना विषाणूच्या उद्रेकामुळे २०२० चीनी ग्रांप्री पुढे ढकलली|date=१२ फेब्रुवारी २०२०|website=F1|publisher=Formula One World Championship Limited|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200212184109/https://www.formula1.com/en/latest/article.chinese-grand-prix-postponed-due-to-coronavirus-outbreak.3g2y5Ngyrk1MbNxQB9hj4s.html|archive-date=१२ फेब्रुवारी २०२०|access-date=१२ फेब्रुवारी २०२०}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NEDMONESP&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.dutch-spanish-and-monaco-grands-prix-postponed.5CggooJeHoDchKkFehkrkY.html|title=डच आणि स्पॅनिश ग्रांप्री पुढे ढकलल्या; मोनॅको ग्रांप्री रद्द|website=F1|date=१९ मार्च २०२०|access-date=२२ मार्च २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200319155814/https://www.formula1.com/en/latest/article.dutch-spanish-and-monaco-grands-prix-postponed.5CggooJeHoDchKkFehkrkY.html|archive-date=१९ मार्च २०२०|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CAN postponed&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.canadian-grand-prix-organisers-announce-postponement-of-2020-race.7rkpGKnxnRQVe6uPcZSRbP.html|title=कॅनेडियन ग्रांप्री आयोजकांनी २०२० ची शर्यत पुढे ढकलल्याची घोषणा केली|website=F1|date=७ एप्रिल २०२०|access-date=७ एप्रिल २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407181830/https://www.formula1.com/en/latest/article.canadian-grand-prix-organisers-announce-postponement-of-2020-race.7rkpGKnxnRQVe6uPcZSRbP.html|archive-date=७ एप्रिल २०२०|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FRA cancelled&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.organisers-confirm-2020-french-grand-prix-will-not-go-ahead.6kEi9Sb68ZPJxlxgsgm4nQ.html|title=२०२० फ्रेंच ग्रांप्री होणार नसल्याचे आयोजकांनी निश्चित केले|website=F1|date=२७ एप्रिल २०२०|access-date=२७ एप्रिल २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200427141456/https://www.formula1.com/en/latest/article.organisers-confirm-2020-french-grand-prix-will-not-go-ahead.6kEi9Sb68ZPJxlxgsgm4nQ.html|archive-date=२७ एप्रिल २०२०|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

=== वेळपत्रकामधील विस्तार आणि बदल ===

== हंगामाचा सारांश ==
===पूर्वहंगाम चाचणी===
=== सुरुवातीच्या फेऱ्या ===
=== मधल्या फेऱ्या ===
=== अंतिम फेऱ्या ===
=== हंगामाचा नंतरचे विश्लेषण ===

==हंगामाचे निकाल==
===ग्रांप्री===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! शर्यत क्र.
! ग्रांप्री
! पोल पोझिशन
! जलद फेरी
! विजेता चालक
! विजेता कारनिर्माता
! माहिती
|-
!१
|{{flagicon|AUT}} [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!२
|{{flagicon|AUT}} [[स्टायरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!३
|{{flagicon|HUN}} [[हंगेरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!४
|{{flagicon|GBR}} [[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!५
|{{Flagicon|GBR}} [[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
|align=center|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!६
|{{flagicon|ESP}} [[स्पॅनिश ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!७
|{{flagicon|BEL}} [[बेल्जियम ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!८
|{{flagicon|ITA}} [[इटालियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|FRA}} [[पियर गॅस्ली]]
|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]] - [[होंडा]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!९
|{{flagicon|ITA}} [[टस्कन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१०
|{{flagicon|RUS}} [[रशियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० रशियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!११
|{{flagicon|DEU}} [[आयफेल ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१२
|{{flagicon|POR}} [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१३
|{{flagicon|ITA}} [[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१४
|{{flagicon|TUR}} [[तुर्की ग्रांप्री]]
|{{flagicon|CAN}} [[लान्स स्ट्रोल]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१५
|{{flagicon|BHR}} [[बहरैन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१६
|{{flagicon|BHR}} [[साखिर ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]
|{{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]
|{{flagicon|GBR}} [[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० साखिर ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१७
|{{flagicon|UAE}} [[अबु धाबी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|माहिती]]
|-class=&quot;sortbottom&quot;
|colspan=&quot;7&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''संदर्भ:&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=फॉर्म्युला वन Results २०२०|दुवा=https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/results/2020|प्रकाशक=Motorsport Stats|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ डिसेंबर २०२१|archive-date=१३ डिसेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213090410/https://motorsportstats.com/series/formula-one/results/2020|}}&lt;/ref&gt;'''
|}

===गुण प्रणाली===
मुख्य शर्यतीत पहिल्या १० वर्गीकृत चालक आणि सर्वात जलद फेरी नोंदवणाऱ्या चालकाला गुण देण्यात आले. स्प्रिन्ट शर्यतीत पहिल्या ८ वर्गीकृत चालकांना खालिल रचना वापरून प्रत्येक शर्यतीत असे गुण देण्यात आले.&lt;ref name=&quot;points regs&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |दिनांक=१९ जुलै २०२२ |title=२०२२ फॉर्म्युला वन sporting regulations |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२२ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |at=Articles ६.४-६.५|archive-date=७ ऑक्टोबर २०२२ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007084259/https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable&quot;
!निकालातील स्थान
|style=&quot;background-color:#ffffbf&quot; align=&quot;center&quot;|'''१ला'''
|style=&quot;background-color:#dfdfdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''२रा'''
|style=&quot;background-color:#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;|'''३रा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''४था'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''५वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''६वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''७वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''८वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''९वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''१०वा'''
|-
!गुण
|style=&quot;background-color:#ffffbf&quot; align=&quot;center&quot;|२५
|style=&quot;background-color:#dfdfdf&quot; align=&quot;center&quot;|१८
|style=&quot;background-color:#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;|१५
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१२
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१०
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|८
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|६
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|४
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|२
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१
|-
!स्प्रिन्ट
| align=&quot;center&quot;| ८
| align=&quot;center&quot;| ७
| align=&quot;center&quot;| ६
| align=&quot;center&quot;| ५
| align=&quot;center&quot;| ४
| align=&quot;center&quot;| ३
| align=&quot;center&quot;| २
| align=&quot;center&quot;| १
| align=&quot;center&quot;| -
| align=&quot;center&quot;| -
|}


===चालक===
{|
|-
|
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%&quot;
!valign=&quot;middle&quot;| स्थान
!valign=&quot;middle&quot;| चालक
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
!१
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| id=&quot;४४&quot; align=&quot;center&quot; | ४४
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|points}}'''
|-
!२
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
| id=&quot;७७&quot; align=&quot;center&quot; | ७७
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|points}}'''
|-
!३
|{{flagicon|NLD}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| id=&quot;१&quot; align=&quot;center&quot; | १
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|points}}'''
|-
!४
|{{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]
| id=&quot;११&quot; align=&quot;center&quot; | ११
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|points}}'''
|-
!५
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]
| id=&quot;३&quot; align=&quot;center&quot; | ३
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|points}}'''
|-
!६
|{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]]
| id=&quot;५५&quot; align=&quot;center&quot; | ५५
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|points}}'''
|-
!७
|{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]
| id=&quot;२३&quot; align=&quot;center&quot; | २३
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|points}}'''
|-
!८
|{{flagicon|MCO}} [[शार्ल लक्लेर]]
| id=&quot;१६&quot; align=&quot;center&quot; | १६
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|points}}'''
|-
!९
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
| id=&quot;४&quot; align=&quot;center&quot; | ४
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|points}}'''
|-
!१०
|{{flagicon|FRA}} [[पियर गॅस्ली]]
| id=&quot;१०&quot; align=&quot;center&quot; | १०
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|points}}'''
|-
!११
|{{flagicon|CAN}} [[लान्स स्ट्रोल]]
| id=&quot;१८&quot; align=&quot;center&quot; | १८
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|points}}'''
|-
!१२
|{{flagicon|FRA}} [[एस्टेबन ओकन]]
| id=&quot;३१&quot; align=&quot;center&quot; | ३१
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|points}}'''
|-
!१३
|{{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| id=&quot;५&quot; align=&quot;center&quot; | ५
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|points}}'''
|-
!१४
|{{flagicon|RUS}} [[डॅनिल क्व्याट]]
| id=&quot;२६&quot; align=&quot;center&quot; | २६
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|points}}'''
|-
!१५
|{{flagicon|DEU}} [[निको हल्केनबर्ग]]
| id=&quot;२७&quot; align=&quot;center&quot; | २७
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|points}}'''
|-
!१६
|{{flagicon|FIN}} [[किमी रायकोन्नेन]]
| id=&quot;७&quot; align=&quot;center&quot; | ७
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|points}}'''
|-
!१७
| nowrap|{{flagicon|ITA}} [[अँटोनियो गियोविन्झी]]
| id=&quot;९९&quot; align=&quot;center&quot; | ९९
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|points}}'''
|-
!१८
|{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]
| id=&quot;६३&quot; align=&quot;center&quot; | ६३
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|points}}'''
|-
!१९
|{{flagicon|FRA}} [[रोमन ग्रोस्जीन]]
| id=&quot;८&quot; align=&quot;center&quot; | ८
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|points}}'''
|-
!२०
|{{flagicon|DNK}} [[केविन मॅग्नुसेन]]
| id=&quot;२०&quot; align=&quot;center&quot; | २०
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|points}}'''
|-
!२१
|{{flagicon|CAN}} [[निकोलस लतीफी]]
| id=&quot;६&quot; align=&quot;center&quot; | ६
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|points}}'''
|-
!२२
|{{flagicon|GBR}} [[जॅक एटकेन]]
| id=&quot;८९&quot; align=&quot;center&quot; | ८९
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|points}}'''
|-
!२३
|{{flagicon|BRA}} [[पिएट्रो फिट्टीपल्डी]]
| id=&quot;५१&quot; align=&quot;center&quot; | ५१
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|points}}'''
|-
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|स्थान
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|चालक
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
! colspan=&quot;31&quot; |संदर्भ:&lt;ref name=&quot;fia classification&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=२०२० Classifications|दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/2020-classifications|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ डिसेंबर २०२०|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|archive-date=१६ नोव्हेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116165110/https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/2020-classifications|}}&lt;/ref&gt;
|}
|valign=&quot;top&quot;|
{{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}}
|}
'''तळटिपा:'''
† चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले.

===कारनिर्माते===
{|
|-
|
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%;&quot;
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|स्थान
!style=&quot;vertical-align:middle;background&quot;| कारनिर्माता
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|१
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#४४|४४]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''५७३'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#७७|७७]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|२
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; nowrap|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
| align=&quot;center&quot; | [[#३३|३३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''३१९'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२३|२३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|३
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[रेनोल्ट एफ१]]
| align=&quot;center&quot; | [[#४|४]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''२०२'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#५५|५५]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|४
|rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; nowrap|{{flagicon|GBR}} [[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] - [[बि.डब्ल्यु.टी. मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#११|११]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|'''१९५ {{refn|name=टीप|[[Racing Point F1 Team|Racing Point]] drivers scored {{sum|{{F1R2020|HUL|points}}|{{F1R2020|PER|points}}|{{F1R2020|STR|points}}}} points, but the constructor was deducted 15 points after a protest from [[Renault in Formula One|Renault]] was upheld regarding the legality of [[Racing Point RP20|their car]].&lt;ref&gt;{{Cite web|date=7 August 2020|title=Racing Point deducted 15 points and fined heavily as Renault protest into car legality upheld|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-racing-point-deducted-15-points-and-fined-heavily-as-renault.7j9tsLSAm7rXnWHxH1Uy9c.html|access-date=7 August 2020|website=F1|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807092858/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-racing-point-deducted-15-points-and-fined-heavily-as-renault.7j9tsLSAm7rXnWHxH1Uy9c.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#१८|१८]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२७|२७]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|५
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|FRA}} [[रेनोल्ट एफ१]]
| align=&quot;center&quot; | [[#३|३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''१८१'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#३१|३१]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|६
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#१६|१६]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''१३१'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#५|५]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|७
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{nowrap|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]] - [[होंडा]]}}
| align=&quot;center&quot; | [[#१०|१०]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''१०७'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२६|२६]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|८
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|CHE}} [[आल्फा रोमियो रेसिंग]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#९९|९९]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''८'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#७|७]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|९
|rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|USA}} [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#८|८]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|'''३'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२०|२०]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ABU}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#५१|५१]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|१०
|rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|GBR}} [[विलियम्स एफ१]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#६३|६३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|'''०'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#६|६]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ABU}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#८९|८९]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ABU}}
|-
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|स्थान
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;| कारनिर्माता
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
| colspan=&quot;29&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; |'''संदर्भ:'''&lt;ref name=&quot;fia classification&quot;/&gt;
|}
|valign=&quot;top&quot;|
{{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}}
|}
† चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले.

== हे सुद्धा पहा ==
# [[फॉर्म्युला वन]]
# [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]]

== संदर्भ ==
{{reflist}}

==तळटीप==
{{reflist|group=टीप}}

== बाह्य दुवे ==
# [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ]

{{२०२० फॉर्म्युला वन हंगाम}}
{{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}}

[[वर्ग:फॉर्म्युला वन हंगाम]]</text>
      <sha1>jsidby76edx2cocl7f84spyn2iu1obf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721766</id>
      <parentid>2721764</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T17:06:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Koolkrazy</username>
        <id>1591</id>
      </contributor>
      <comment>/* संघ आणि चालक */</comment>
      <origin>2721766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="177700" sha1="n27gppindmafug337ykmoabpsw5nnp9" xml:space="preserve">{{एफ१ हंगाम
| मागील_हंगाम = २०१९
| सद्य_हंगाम = २०२०
| पुढील_हंगाम = २०२१
}}

[[चित्र:Lewis Hamilton 2016 Malaysia 2.jpg|thumb|[[लुइस हॅमिल्टन]], ३४७ गुणांसोबत २०२० फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा विजेता व पहिला क्रमांक.]]
[[चित्र:F12019 Schloss Gabelhofen (20) (cropped).jpg|thumb|[[वालट्टेरी बोट्टास]], २२३ गुणांसोबत २०२० फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा उपविजेता व दुसरा क्रमांक.]]
[[चित्र:Max Verstappen 2017 Malaysia 2.jpg|thumb|[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]], २१४ गुणांसोबत २०२० फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा गत विजेता व तिसरा क्रमांक.]]

'''२०२० फॉर्म्युला वन हंगाम''' हा [[आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|एफ.आय.ए.]] [[फॉर्म्युला वन]] शर्यतीचा ७१ वा हंगाम होता. ह्या हंगामामध्ये १७ शर्यती खेळवल्या गेल्या ज्यात १० संघांच्या एकूण २५ चालकांनी सहभाग घेतला. ५ जुलै २०२० रोजी [[ऑस्ट्रिया]] मध्ये पहिली तर १३ डिसेंबर २०२० रोजी [[अबु धाबी]] मध्ये अखेरची शर्यत खेळवली गेली.

==संघ आणि चालक==
२०२० फॉर्म्युला वन हंगामात एकुन १० संघांनी भाग घेतला. खालील यादीत २०२० हंगामात भाग घेतेलेल्या सर्व संघ व संघांच्या चालकांची माहिती आहे. चालकांचे क्रमांक फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२० हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहेत. सर्व संघाची माहिती सुद्धा फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२० हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहे. काही ऐतिहासिक रुढिंमुळे क्रमांक १३ कोणत्याही चालकाला दिले गेले नव्हते.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
|-
!संघ
!कारनिर्माता 
!चेसिस 
!इंजिन† 
!चालक क्र.
!चालक 
!शर्यत क्र.
|-
|-
|{{flagicon|CHE}} आल्फा रोमियो रेसिंग [[ऑर्लेन]]&lt;!-- Do not capitalise &quot;Orlen&quot; per consensus --&gt;&lt;ref name=&quot;:३&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/alfa-romeo-kubica-orlen-reserve/4617950/|title=आल्फा रोमियो एफ.१ team rebranded as Kubica joins in reserve role|दिनांक=१ जानेवारी २०२०|प्रकाशक=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200101120120/https://www.motorsport.com/f1/news/alfa-romeo-kubica-orlen-reserve/4617950/|archive-date=१ जानेवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
!|[[आल्फा रोमियो रेसिंग]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|आल्फा रोमियो रेसिंग सि.३९&lt;ref name=&quot;:३&quot;/&gt;
|फेरारी ०६५
| align=&quot;center&quot;|७&lt;br&gt;९९
|nowrap|{{flagicon|FIN}} [[किमी रायकोन्नेन]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}} [[अँटोनियो गियोविन्झी]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|ITA}} स्कुदेरिआ अल्फाटौरी होंडा
!|[[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]] - [[होंडा]]
|अल्फाटौरी ऐ.टि.०१&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.redbullcontentpool.com/motorsports/AP-232XFSD5W2111|title=स्कुदेरिआ अल्फाटौरी reveals new फॉर्म्युला वन car|प्रकाशक=रेड बुल Content Pool|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|प्रकाशक=रेड बुल GmbH|अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200211140430/https://www.redbullcontentpool.com/motorsports/AP-232XFSD5W2111|archive-date=११ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|nowrap|होंडा आर.ए.६२०एच.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.gptoday.net/en/news/f1/253992/hear-the-2020-honda-power-unit-fire-up|title=Hear the २०२० होंडा power unit fire up|प्रकाशक=GPToday.net|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215000020/https://www.gptoday.net/en/news/f1/253992/hear-the-2020-honda-power-unit-fire-up|archive-date=१५ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|१०&lt;br&gt;२६
|{{flagicon|FRA}} [[पियर गॅस्ली]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}} [[डॅनिल क्व्याट]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|ITA}} स्कुदेरिआ फेरारी
!|[[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|फेरारी एफ.१०००&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.vettel-and-leclerc-reveal-ferraris-2020-f1-car-the-sएफ.1000.XQ64BRkNj4fo1jHG0V7on.html|title=Gallery: फेरारी एस.एफ.१००० launch: फेरारी unveil their २०२० एफ.१ car|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२० |प्रकाशक=एफ.१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216160153/https://www.formula1.com/en/latest/article.vettel-and-leclerc-reveal-ferraris-2020-f1-car-the-sएफ.1000.XQ64BRkNj4fo1jHG0V7on.html|archive-date=१६ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|फेरारी ०६५&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.ferrari.com/en-EN/articles/welcome-to-the-new-sएफ.1000|title=Sएफ.१००० Launched in Reggio Emilia|प्रकाशक=ferrari.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213074447/https://www.ferrari.com/en-EN/articles/welcome-to-the-new-sएफ.1000|archive-date=१३ फेब्रुवारी २०२०|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|५&lt;br&gt;१६
|{{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]&lt;br&gt;{{flagicon|MCO}} [[शार्ल लक्लेर]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|USA}} हास एफ.१ संघ
!|[[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|हास व्हि.एफ.२०&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=हास चाचणीच्या पहिल्या सकाळी २०२० ची एफ.१ कार सादर करणार|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-to-reveal-2020-f1-car-on-morning-of-testing.70wEyEoQwu2HzGdbgFIgaC.html|प्रकाशक=एफ.१|दिनांक=२८ जानेवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२८ जानेवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128201503/https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-to-reveal-2020-f1-car-on-morning-of-testing.70wEyEoQwu2HzGdbgFIgaC.html|archive-date=२८ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|फेरारी ०६५
| align=&quot;center&quot;|८&lt;br&gt;५१&lt;br&gt;२०
|{{flagicon|FRA}} [[रोमन ग्रोस्जीन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BRA}} [[पिएट्रो फिट्टीपल्डी]]&lt;br&gt;{{flagicon|DEN}} [[केविन मॅग्नुसेन]]
|align=&quot;center&quot;|१-१५&lt;br/&gt;१६-१७&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|GBR}} मॅकलारेन एफ.१ संघ
!|[[मॅकलारेन]] - [[रेनोल्ट एफ१]]
|मॅकलारेन एम.सी.एल.३५&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://f1i.com/news/358596-mclaren-set-for-decent-step-with-2020-design-seidl.html|title=मॅकलारेन set for 'decent step' with २०२० design - Seidl|दिनांक=१८ ऑक्टोबर २०१९|प्रकाशक=f1i.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20191114220431/https://f1i.com/news/358596-mclaren-set-for-decent-step-with-2020-design-seidl.html|archive-date=१४ नोव्हेंबर २०१९|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ नोव्हेंबर २०१९|}}&lt;/ref&gt;
|{{Nowrap|रेनोल्ट ई-टेक २०}}&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.mclaren.com/racing/2020/car-launch/mclaren-mcl35-technical-specification/|title=मॅकलारेन एम.सी.एल.३५ technical specification|दिनांक=१२ फेब्रुवारी २०२०|प्रकाशक=mclaren.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213080414/https://www.mclaren.com/racing/2020/car-launch/mclaren-mcl35-technical-specification/|archive-date=१३ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|४&lt;br&gt;५५
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|DEU}} मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी [[पेट्रोनास]] एफ.१ संघ
!|[[मर्सिडीज-बेंझ]]
|nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ डब्ल्यू.११&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=मर्सिडीजच्या २०२० च्या एफ.१ कारच्या शेकडाउनची सुरुवात; डब्ल्यू.११ चे स्वागत|दुवा=https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-f1-launch/f1-mercedes-2020-shakedown-welcome-w11/|प्रकाशक=mercedesamgf1.com|दिनांक=१४ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216111529/https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-f1-launch/एफ.1-mercedes-2020-shakedown-welcome-w11/|archive-date=१६ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|{{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.११&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.mercedesamgf1.com/en/car/एफ.1-m11-eq-performance/|title=मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.११ EQ Performance|प्रकाशक=mercedesamgf1.com|अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ मार्च २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200217150716/https://www.mercedesamgf1.com/en/car/f1-m11-eq-performance/|archive-date=१७ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;}}
| align=&quot;center&quot;|४४&lt;br&gt;६३&lt;br&gt;७७
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]&lt;br&gt;{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|align=&quot;center&quot;|१-१५, १७&lt;br/&gt;१६&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|GBR}} [[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/racing-point-2020-livery-launched-bwt/4687019/|title=रेसींग पॉइन्ट debuts २०२० livery, names BWT as title sponsor |प्रकाशक=motorsport.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१७ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200217145302/https://www.motorsport.com/f1/news/racing-point-2020-livery-launched-bwt/4687019/|archive-date=१७ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
! nowrap|[[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|रेसींग पॉइन्ट आर.पी.२०&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://formulaspy.com/f1/racing-point-to-launch-on-february-17th-67110|title=फॉर्म्युला वन - रेसींग पॉइन्ट to launch on फेब्रुवारी १७th|दिनांक=२२ जानेवारी २०२०|प्रकाशक=FormulaSpy|अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200123044057/https://formulaspy.com/f1/racing-point-to-launch-on-february-17th-67110|archive-date=२३ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|बि.डब्ल्यु.टी. मर्सिडीज-बेंझ]]{{refn|group=टीप|Racing Point F1 Team used Mercedes-AMG F1 M11 power units. For sponsorship purposes, these engines were rebadged as &quot;[[BWT AG|BWT]] Mercedes&quot;.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/moteur-bwt-mercedes.aspx|title=Engine BWT मर्सिडीज-बेंझ|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मार्च २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328120418/https://www.statsf1.com/en/moteur-bwt-mercedes.aspx|archive-date=२८ मार्च २०१९|}}&lt;/ref&gt;}}
| align=&quot;center&quot;|११&lt;br&gt;२७&lt;br&gt;१८&lt;br&gt;२७ &lt;!-- See talkpage. Hülkenberg twice is the agreed way of presenting information. --&gt;
|nowrap|{{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]&lt;br&gt;{{flagicon|DEU}} [[निको हल्केनबर्ग]]&lt;br&gt;{{flagicon|CAN}} [[लान्स स्ट्रोल]]&lt;br&gt;{{flagicon|DEU}} [[निको हल्केनबर्ग]]{{refn|group=टीप|When Hülkenberg raced for [[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] for the [[२०२० आयफेल ग्रांप्री]], he drove the car that was previously entered for [[लान्स स्ट्रोल]], rather than the car he had driven in the fourth and fifth rounds.}}
|align=&quot;center&quot; nowrap|१-४, ६-१७{{refn|group=टीप|Pérez was entered into the [[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री]], but later withdrew after testing positive for the [[Severe acute respiratory syndrome coronavirus २|coronavirus]].}}&lt;br/&gt;४-५&lt;br/&gt;सर्व{{refn|group=टीप|Stroll was entered into the [[२०२० आयफेल ग्रांप्री]], but later withdrew after feeling unwell and testing positive for the [[Severe acute respiratory syndrome coronavirus २|coronavirus]] onthe day of the race.&lt;ref name=&quot;Stroll&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |title=Stroll tested positive after Eifel Grand Prix |प्रकाशक=बि.बि.सी स्पोर्ट |दुवा=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/54626704 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ ऑक्टोबर २०२० |दिनांक=२१ ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२१ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021102405/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/54626704 |}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br/&gt;११ &lt;!-- DO NOT CHANGE STROLL'S OR PEREZ'S ENTRIES (ROUNDS ४ and ११) OR CONDENSE HÜLKENBERG INTO A SINGLE ROW PER WP:एफ.१ CONSENSUS. SEE TALK PAGE --&gt;
|-
|{{flagicon|AUT}} [[अ‍ॅस्टन मार्टिन]] रेड बुल रेसिंग
!|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
|रेड बुल रेसिंग आर.बी.१६&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsportweek.com/news/id/25663|title=रेड बुल ahead of schedule with 'great concept' for २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ डिसेंबर २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219152632/https://www.motorsportweek.com/news/id/25663|archive-date=१९ डिसेंबर २०१९|}}&lt;/ref&gt;
|होंडा आर.ए.६२०एच.
| align=&quot;center&quot;|२३&lt;br&gt;३३
|{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]&lt;br&gt;{{flagicon|NLD}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|FRA}} रेनॉल्ट डि.पी.वर्ल्ड् एफ.१ संघ&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.speedcafe.com/2020/03/11/renault-unveils-2020-race-livery-in-albert-park/|title=Renault unveils २०२० race livery in Albert Park|दिनांक=११ मार्च २०२०|प्रकाशक=स्पिड कॅफे डॉट कॉम|archive-url=https://web.archive.org/web/20200322142533/https://www.speedcafe.com/2020/03/11/renault-unveils-2020-race-livery-in-albert-park/|archive-date=२२ मार्च २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ मार्च २०२०|}}&lt;/ref&gt;
!|[[रेनोल्ट एफ१]]
|रेनोल्ट आर.एस.२०&lt;ref name=&quot;:२&quot;/&gt;
|रेनोल्ट ई-टेक २०&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.renaultsport.com/-formula-1-car-.html#techspecs-engine-modale|title=फॉर्म्युला वन - Car|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ फेब्रुवारी २०२०|प्रकाशक=renaultsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180302164742/https://www.renaultsport.com/-formula-1-car-.html#techspecs-engine-modale|archive-date=२ मार्च २०१८|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|३&lt;br&gt;३१
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]&lt;br&gt;{{flagicon|FRA}} [[एस्टेबन ओकन]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|GBR}} विलियम्स रेसींग&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.williams-could-sell-f1-team-as-board-announces-gbp13m-loss-in-2019-and-split.455wGjds3WOQf7gdSuqJRf.html |title=विलियम्स could sell एफ.१ team as board announces GBP१३m loss in २०१९ and split from title sponsor |प्रकाशक=एफ.१  |दिनांक=२९ मे २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२९ मे २०२० |archive-date=३० मे २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530030337/https://www.formula1.com/en/latest/article.williams-could-sell-f1-team-as-board-announces-gbp13m-loss-in-2019-and-split.455wGjds3WOQf7gdSuqJRf.html}}&lt;/ref&gt;

{{refn|group=टीप|entered pre-season testing as &quot;ROKiT विलियम्स रेसींग&quot;.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://corp.formula1.com/formula-1-pre-season-testing-media-information/|title=फॉर्म्युला वन Pre-Season Testing - Media Information|प्रकाशक=एफ.१|दिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ जुलै २०२४}}&lt;/ref&gt;}}
!|[[विलियम्स एफ१]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|विलियम्स एफ.डब्ल्यु.४३&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.williamsf1.com/racing/news/2020/01/rokit-williams-racing-announces-new-partnership-with-lavazza|title=ROKiT विलियम्स रेसींग Announces New Partnership with Lavazza |प्रकाशक=विलियम्स रेसींग |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ जानेवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113065621/https://www.williamsf1.com/racing/news/2020/01/rokit-williams-racing-announces-new-partnership-with-lavazza|archive-date=१३ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|{{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.११&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |title=विलियम्स extends मर्सिडीज-बेंझ एफ.१ power unit deal through २०२५ |दुवा=https://motorsportweek.com/news/id/24415 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ सप्टेंबर २०१९ |प्रकाशक=motorsportweek.com |प्रकाशक=Motorsport Media Services Ltd |दिनांक=१३ सप्टेंबर २०१९ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190921211835/https://motorsportweek.com/news/id/24415 |archive-date=२१ सप्टेंबर २०१९ |}}&lt;/ref&gt;}}
| align=&quot;center&quot;|६&lt;br&gt;६३&lt;br&gt;८९
|{{flagicon|CAN}} [[निकोलस लतीफी]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}} [[जॅक एटकेन]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;१-१५, १७&lt;br/&gt;१६
|-class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;9&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; |'''संदर्भ:&lt;ref name=&quot;:२&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |title=२०२० FIA फॉर्म्युला वन हंगाम - पात्रता फेरी निकाल |दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/entry-list-2020 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ फेब्रुवारी २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१९ फेब्रुवारी २०२० |archive-date=१७ फेब्रुवारी २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200217142410/https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/entry-list-2020 |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;&gt;Official entry lists:
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20ऑस्ट्रियाn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716164205/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20ऑस्ट्रियाn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |archive-date=१६ जुलै २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20श्टायरमार्कn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० स्टायरियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=९ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200719202841/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20श्टायरमार्कn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |archive-date=१९ जुलै २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Hungarian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० हंगेरियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१६ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जुलै २०२० |archive-date=१६ जुलै २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716164453/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Hungarian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३० जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807201218/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |archive-date=७ ऑगस्ट २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Revised%20Entry%20List.pdf |title=२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री - Revised पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३१ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807201249/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Revised%20Entry%20List.pdf |archive-date=७ ऑगस्ट २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३१ जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/70TH%20Anniversary%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=६ ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ ऑगस्ट २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913030042/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/70TH%20Anniversary%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Spanish%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१३ ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ ऑगस्ट २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913031940/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Spanish%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20बेल्जियम%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० बेल्जियम ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२७ ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ ऑगस्ट २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913024658/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20बेल्जियम%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Italian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० इटालियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३ सप्टेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ सप्टेंबर २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913033450/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Italian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Tuscan%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० टस्कन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१० सप्टेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० सप्टेंबर २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913035924/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Tuscan%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20रशियन%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० रशियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२४ सप्टेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ सप्टेंबर २०२० |archive-date=२७ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027033539/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20रशियन%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० आयफेल ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=८ ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२६ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026160017/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Decision%20-%20चालक%20change%20request%20car%2018.pdf |title=२०२० आयफेल ग्रांप्री - Decision - चालक change request car १८ |दिनांक=१० ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२० |archive-date=४ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204194156/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Decision%20-%20चालक%20change%20request%20car%2018.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20पोर्तुगीज%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२२ ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२६ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026174828/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20पोर्तुगीज%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Emilia%20Romagna%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३० ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२ नोव्हेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201102214447/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Emilia%20Romagna%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20तुर्की%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० तुर्की ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२० |archive-date=१७ नोव्हेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117064055/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20तुर्की%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Bahrain%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० बहरैन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२६ नोव्हेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२६ नोव्हेंबर २०२० |archive-date=४ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204201342/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Bahrain%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20साखिर%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० साखिर ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३ डिसेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ डिसेंबर २०२० |archive-date=३ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201203192938/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20साखिर%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Abu%20Dhabi%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० अबु धाबी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१० डिसेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० डिसेंबर २०२० |archive-date=३ जुलै २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210703165211/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Abu%20Dhabi%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}&lt;/ref&gt;'''
|}


=== सराव चालक ===
हंगामभर, चार चालकांनी सराव किंवा तिसऱ्या चालकाच्या भूमिकेत फ्री प्रॅक्टिस सत्रात सहभाग घेतला. [[जॅक एटकेन]] आणि [[रॉय निसानी]] यांनी अनुक्रमे एक आणि तीन ग्रांप्रीसाठी [[विलियम्स एफ१]] साठी चालवले, [[रोबेर्ट कुबिचा]] ने [[आल्फा रोमियो रेसिंग]] साठी पाच ग्रांप्रीमध्ये आणि [[मिक शूमाकर]] ने [[हास एफ.१ संघ]] साठी एका ग्रांप्रीमध्ये सहभाग घेतला.&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;/&gt;

शूमाकर आणि [[कॅलम इलोट]] यांना [[२०२० आइफेल ग्रांप्री]]च्या पहिल्या सराव सत्रात [[आल्फा रोमियो रेसिंग]] आणि हास साठी धावण्याची संधी मिळाली होती,&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;/&gt; परंतु खराब हवामानामुळे ते सत्र रद्द करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.bad-weather-at-the-nurburgring-prevents-any-running-in-first-practice-for.5HhZ8X5TxXWDJ148LI8lR3.html|अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ ऑक्टोबर २०२०|दिनांक=९ ऑक्टोबर २०२०|प्रकाशक=एफ.१|archive-date=११ जानेवारी २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210111062009/https://www.formula1.com/en/latest/article.bad-weather-at-the-nurburgring-prevents-any-running-in-first-practice-for.5HhZ8X5TxXWDJ148LI8lR3.html|}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
|+ {{nowrap|२०२० हंगामातील फ्री प्रॅक्टिस सत्रात सहभागी झालेले चालक}}
!scope=&quot;col&quot;| कारनिर्माते
!scope=&quot;col&quot;|क्र.
!scope=&quot;col&quot;|चालक
!फेऱ्या
|-
!nowrap |[[आल्फा रोमियो रेसिंग]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|८८&lt;br&gt;३७
| {{flagicon|Poland}}[[रोबेर्ट कुबिचा]]&lt;br&gt;{{flagicon|जर्मनी}}[[मिक शूमाकर]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|२-३, ५, १५, १७&lt;br/&gt;११
|-
![[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|५०
| {{nowrap|{{flagicon|Great Britain}}[[कॅलम इलोट]]}}&lt;br&gt;{{flagicon|जर्मनी}}[[मिक शूमाकर]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|११&lt;br/&gt;१७
|-
![[विलियम्स एफ१]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|४०
| {{flagicon|Great Britain}}[[जॅक एटकेन]]&lt;br&gt;{{flagicon|Israel}}[[रॉय निसानी]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|२&lt;br&gt;६, ८, १५
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; |'''संदर्भ:&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;/&gt;'''
|}

=== संघातील बदल ===
* [[रेड बुल]], जो [[रेड बुल रेसिंग]] आणि [[स्कुदेरिआ टोरो रोसो]] या दोन्ही संघांचा पालक समूह आहे, त्यांनी टोरो रोसोचे नाव बदलून &quot;[[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]]&quot; असे ठेवले. संघ 
* '''अल्फाटौरी''' या कारनिर्माते नावाने स्पर्धा करतो.&lt;ref name=&quot;:२&quot;/&gt; हे नाव रेड बुलच्या [[अल्फाटौरी (फॅशन ब्रँड)|अल्फाटौरी फॅशन ब्रँड]]वरून घेतले आहे.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/146617/toro-rosso-name-change-for-2020-approved|title=टोरो रोसोचे नाव बदलण्यास २०२० फॉर्म्युला वन हंगामासाठी मंजुरी|first=Scott|last=Mitchell|work=[[Autosport]].com|publisher=[[Motorsport Network]]|date=१६ ऑक्टोबर २०१९|access-date=१६ ऑक्टोबर २०१९|url-access=limited|archive-url=https://web.archive.org/web/20191016120054/https://www.autosport.com/f1/news/146617/toro-rosso-name-change-for-2020-approved|archive-date=१६ ऑक्टोबर २०१९|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== चालक बदल ===
* एका वर्षाच्या अनुपस्थितीनंतर, [[एस्टेबन ओकॉन]] यांनी [[रेनॉल्ट फॉर्म्युला वन|रेनॉल्ट]]सोबत करार करून फॉर्म्युला वनमध्ये पुनरागमन केले, त्यांनी [[निको हल्केनबर्ग]] यांची जागा घेतली.&lt;ref name=&quot;ocon&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.renaultsport.com/esteban-ocon-joins-renault-f1-team.html|title=एस्टेबन ओकॉन रेनॉल्ट एफ.१ संघात सामील|date=२९ ऑगस्ट २०१९|access-date=२९ ऑगस्ट २०१९|work=renaultsport.com|publisher=[[रेनॉल्ट फॉर्म्युला वन|रेनॉल्ट स्पोर्ट]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190829121216/https://www.renaultsport.com/esteban-ocon-joins-renault-f1-team.html|archive-date=२९ ऑगस्ट २०१९|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[रोबेर्ट कुबिचा]] यांनी [[विलियम्स ग्रांप्री इंजिनिअरिंग|विलियम्स]] संघ सोडला आणि [[आल्फा रोमियो रेसिंग]]मध्ये राखीव चालक म्हणून सामील झाले.&lt;ref name=&quot;:३&quot;/&gt;
* [[निकोलस लतीफी]], [[२०१९ फॉर्म्युला २ अजिंक्यपद]] उपविजेता, यांनी विलियम्स संघात कुबिचा यांची जागा घेतली.&lt;ref name=&quot;Latifi&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.latifi-to-williams-for-2020-f2-racer-replaces-kubica.3GkU6EaImKmzKt6qZU0eiF.html|title=२०२०साठी विलियम्समध्ये लतीफी: एफ२ चालक कुबिचाची जागा घेईल|date=२८ नोव्हेंबर २०१९|website=F1|access-date=२८ नोव्हेंबर २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128091835/https://www.formula1.com/en/latest/article.latifi-to-williams-for-2020-f2-racer-replaces-kubica.3GkU6EaImKmzKt6qZU0eiF.html|archive-date=२८ नोव्हेंबर २०१९|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kubica&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/146094/kubica-announces-williams-exit-after-2019|title=रोबेर्ट कुबिचा यांनी २०१९ हंगामानंतर विलियम्समधून एक्झिट जाहीर केली|last=कूपर|first=आदम|date=१९ सप्टेंबर २०१९|work=[[Autosport]].com|access-date=१९ सप्टेंबर २०१९|url-access=limited|archive-url=https://web.archive.org/web/20190919194502/https://www.autosport.com/f1/news/146094/kubica-announces-williams-exit-after-2019|archive-date=१९ सप्टेंबर २०१९}}&lt;/ref&gt;

=== हंगामातील बदल ===
[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री]] सप्ताहांताच्या एक दिवस आधी, [[रेसिंग पॉइंट एफ.१ संघ|रेसिंग पॉइंट]] चालक [[सर्गिओ पेरेझ]] यांचा [[कोविड-१९]] चा चाचणी अहवाल पॉझिटिव्ह आला आणि त्यांना शर्यतीसाठी अपात्र ठरवण्यात आले.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=सर्गिओ पेरेझ कोविड-१९ च्या पॉझिटिव्ह चाचणीमुळे ब्रिटिश ग्रांप्रीमधून बाहेर|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-ruled-out-of-british-grand-prix-after-testing-positive-for.4MLhBq01mPizIDrg3jrWXJ.html|access-date=३० जुलै २०२०|website=एफ.१|date=३० जुलै २०२०|archive-date=३० जुलै २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200730191519/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-ruled-out-of-british-grand-prix-after-testing-positive-for.4MLhBq01mPizIDrg3jrWXJ.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[पब्लिक हेल्थ इंग्लंड]] कडून स्पष्टीकरण मिळवल्यानंतर, रेसिंग पॉइंटने सांगितले की पेरेझने पुढच्या आठवड्यातील [[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]] मध्ये कोरोना नकारात्मक आल्यास तो शर्यत करू शकेल.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=रेसिंग पॉइंट म्हणते सर्गिओ पेरेझ ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री मध्ये नेगेटिव्ह टेस्ट आल्यास शर्यत करेल|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.racing-point-say-perez-will-race-in-70th-anniversary-gp-pending-negative.6xIByUDrMKDb41z3LfkHYy.html|access-date=७ ऑगस्ट २०२०|website=एफ.१|date=६ ऑगस्ट २०२०|archive-date=७ ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807224548/https://www.formula1.com/en/latest/article.racing-point-say-perez-will-race-in-70th-anniversary-gp-pending-negative.6xIByUDrMKDb41z3LfkHYy.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; दुसरी चाचणी देखील पॉझिटिव्ह आल्याने पेरेझ ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री मधून देखील बाहेर पडला. या दोन्ही शर्यतींसाठी त्यांची जागा [[निको हल्केनबर्ग]] ने घेतली, ज्यांनी यापूर्वी संघाच्या पूर्वीच्या [[फोर्स इंडिया]] या नावाने {{F1|२०१२}}, आणि {{F1|२०१४}} ते {{F1|२०१६}} दरम्यान शर्यत केली होती, आणि शेवटचे एफ.१ शर्यत [[२०१९ अबु धाबी ग्रांप्री]] मध्ये केली होती.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=रेन्केन |first1=डायटर |last2=कोलंटाइन |first2=कीथ |title=अधिकृत: रेसिंग पॉइंटने पेरेझच्या जागी ब्रिटिश ग्रांप्री साठी 'सुपर सब' हल्केनबर्गची निवड केली|url=https://www.racefans.net/2020/07/31/official-racing-point-name-hulkenberg-as-perezs-replacement-for-british-grand-prix/ |website=RaceFans |date=३१ जुलै २०२० |access-date=३१ जुलै २०२० |archive-date=१८ ऑक्टोबर २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211018103922/https://www.racefans.net/2020/07/31/official-racing-point-name-hulkenberg-as-perezs-replacement-for-british-grand-prix/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.confirmed-hulkenberg-to-stand-in-for-perez-at-racing-point-at-70th.2YNIHBSSTSPV4B83hsC5vN.html|title=हल्केनबर्ग ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री साठी रेसिंग पॉइंटमध्ये पेरेझच्या जागी|date=७ ऑगस्ट २०२०|website=एफ.१|access-date=७ ऑगस्ट २०२०|archive-date=७ ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807101203/https://www.formula1.com/en/latest/article.confirmed-hulkenberg-to-stand-in-for-perez-at-racing-point-at-70th.2YNIHBSSTSPV4B83hsC5vN.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री]] च्या आठवड्याआधी पेरेझचा कोरोना अहवाल निगेटिव्ह आला आणि [[एफआयए]] कडून परवानगी मिळाल्यावर त्यांनी पुन्हा शर्यत केली.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=सर्गिओ पेरेझ स्पॅनिश ग्रांप्री साठी पुन्हा शर्यतीस पात्र|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-will-compete-in-spanish-gp-weekend-after-testing-negative-for.5xCHxe9XrVYLTPR9pAio7k.html|access-date=१३ ऑगस्ट २०२०|website=एफ.१|archive-date=१७ ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200817110853/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-will-compete-in-spanish-gp-weekend-after-testing-negative-for.5xCHxe9XrVYLTPR9pAio7k.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; पेरेझचे रेसिंग पॉइंट सहकारी [[लान्स स्ट्रोल]] [[२०२० आयफेल ग्रांप्री]]च्या दिवशी आजारी वाटल्याने कोरोना पॉझिटिव्ह आले. हल्केनबर्गने पुन्हा संघासाठी शर्यत केली.&lt;ref&gt;{{cite web |last=स्मिथ |first=ल्यूक |title=हल्केनबर्गने आयफेल ग्रांप्री मध्ये आजारी असलेल्या स्ट्रोलच्या जागी शर्यत केली|url=https://www.autosport.com/f1/news/152694/hulkenberg-to-replace-unwell-stroll-at-f1-eifel-gp |website=[[Autosport]] |publisher=[[Motorsport Network]] |access-date=१० ऑक्टोबर २०२० |archive-date=१२ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201212040106/https://www.autosport.com/f1/news/152694/hulkenberg-to-replace-unwell-stroll-at-f1-eifel-gp |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Stroll&quot;/&gt;

[[रोमन ग्रोसजीन]] यांच्या [[२०२० बहरैन ग्रांप्री]] मधील अपघातानंतर त्यांच्या हातांना भाजले गेले, म्हणून [[हास एफ.१ संघ|हास]] ने त्यांच्या चाचणी चालक [[पिएट्रो फिट्टीपल्डी]] ला [[२०२० साखिर ग्रांप्री]] साठी पदार्पणाची संधी दिली.&lt;ref&gt;{{cite web |title=हास एफ.१ संघाने साखिर ग्रांप्री साठी फिट्टीपल्डीची घोषणा केली|url=https://www.haasf1team.com/news/haas-f1-team-confirms-fittipaldi-sakhir-grand-prix |publisher=[[हास एफ.१ संघ]] |access-date=३० नोव्हेंबर २०२० |archive-date=३० नोव्हेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130110156/https://www.haasf1team.com/news/haas-f1-team-confirms-fittipaldi-sakhir-grand-prix |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ग्रोसजीनने [[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री]] ही शर्यत देखील चुकवली, त्यामुळे फिट्टीपल्डी पुन्हा संघासाठी शर्यत केली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-grosjean-announces-he-will-miss-abu-dhabi-gp-to-focus-on-recovery.hO85GVQ5eU3927lFFAM5W.html|title=ग्रोसजीनने सांगितले की तो अबु धाबी ग्रांप्री साठी अनुपस्थित राहील, आणि त्याचे हास कारकिर्द संपेल|website=एफ.१|date=६ डिसेंबर २०२०|access-date=६ डिसेंबर २०२०|archive-date=१९ डिसेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201219140903/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-grosjean-announces-he-will-miss-abu-dhabi-gp-to-focus-on-recovery.hO85GVQ5eU3927lFFAM5W.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[लुइस हॅमिल्टन]] [[२०२० साखिर ग्रांप्री]]च्या आधी कोरोना पॉझिटिव्ह आल्याने त्यांना शर्यतीतून बाहेर पडावे लागले.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/153866/hamilton-to-miss-sakhir-gp-after-positive-covid19-test|title=हॅमिल्टन कोविड-१९ पॉझिटिव्हमुळे साखिर ग्रांप्रीमध्ये अनुपस्थित|work=[[Autosport]]|last=कूपर|first=आदम|date=१ डिसेंबर २०२०|access-date=१ डिसेंबर २०२०|archive-date=१ डिसेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201073312/https://www.autosport.com/f1/news/153866/hamilton-to-miss-sakhir-gp-after-positive-covid19-test|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=मर्सिडीज-एएमजी पेट्रोनास एफ.१ संघाची घोषणा|url=https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-sakhir-grand-prix/mercedes-amg-f1-team-announcement/ |publisher=[[मर्सिडीज-बेंझ फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज-एएमजी पेट्रोनास एफ.१ संघ]] |access-date=१ डिसेंबर २०२० |archive-date=६ फेब्रुवारी २०२३ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206060715/https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-sakhir-grand-prix/mercedes-amg-f1-team-announcement/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; त्यांच्या जागी [[जॉर्ज रसल]] ने मर्सिडीजसाठी शर्यत केली, आणि [[जॅक एटकेन]] ने रसलच्या जागी [[विलियम्स]] संघात पदार्पण केले.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=२ डिसेंबर २०२०|title=जॉर्ज रसल साखिर ग्रांप्री साठी मर्सिडीजमध्ये हॅमिल्टनच्या जागी|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-george-russell-to-replace-hamilton-at-mercedes-for-sakhir-grand.5vMOKRppSzFMz7RZzdzmxs.html|access-date=२ डिसेंबर २०२०|website=एफ.१|archive-date=२ डिसेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202070841/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-george-russell-to-replace-hamilton-at-mercedes-for-sakhir-grand.5vMOKRppSzFMz7RZzdzmxs.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/153890/russell-joins-mercedes-for-sakhir-gp|url-access=limited|date=२ डिसेंबर २०२०|access-date=२ डिसेंबर २०२०|work=[[Autosport]]|title=रसल साखिर ग्रांप्री साठी मर्सिडीजमध्ये, एटकेनचे विलियम्समध्ये पदार्पण|last=स्मिथ|first=ल्यूक|archive-date=२२ जानेवारी २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122012945/https://www.autosport.com/f1/news/153890/russell-joins-mercedes-for-sakhir-gp|url-status=live}}&lt;/ref&gt; हॅमिल्टनने [[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री]] मध्ये पुन्हा मर्सिडीजसाठी शर्यत केली, कारण त्यांच्या कोरोना चाचणीचा अहवाल निगेटिव्ह आला होता, आणि रसल पुन्हा विलियम्सकडे परतला.&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-to-make-mercedes-return-in-abu-dhabi-after-testing-covid-negative.6crMz5aWmfElFkpMdTpLwL.html| title=हॅमिल्टन कोविड निगेटिव्ह आल्यानंतर अबु धाबी ग्रांप्री मध्ये पुन्हा मर्सिडीजमध्ये, रसल परत विलियम्सकडे| website=formula1.com| date=१० डिसेंबर २०२०| access-date=१० डिसेंबर २०२०| archive-date=१० डिसेंबर २०२०| archive-url=https://web.archive.org/web/20201210174506/https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-to-make-mercedes-return-in-abu-dhabi-after-testing-covid-negative.6crMz5aWmfElFkpMdTpLwL.html| url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==हंगामाचे वेळपत्रक==
[[एफ.आय.ए]] संघटनेने २०२० फॉर्म्युला वन हंगामाचे वेळपत्रक [[नोव्हेंबर १०]], [[इ.स. २०२०]] रोजी जाहीर केला. 
२२ ग्रांप्री मूळतः २०२० वर्ल्ड चॅम्पियनशिपसाठी नियोजित होत्या.&lt;ref name=&quot;original&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.diary-dates-the-2020-f1-calendar-pre-season-testing-details-and-f1-car.OVjDBOcx61q0HtYFZq7hH.html|title=नोंदवून ठेवा: २०२० चे एफ.१ दिनदर्शिका, हंगामपूर्व चाचण्यांचे तपशील आणि एफ.१ कार सादरीकरणाचे वेळापत्रक|date=१२ डिसेंबर २०१९|website=F1i.com|access-date=३ जून २०२०|archive-date=२७ मे २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200527080121/https://www.formula1.com/en/latest/article.diary-dates-the-2020-f1-calendar-pre-season-testing-details-and-f1-car.OVjDBOcx61q0HtYFZq7hH.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; मात्र [[कोव्हिड-१९ महामारी]]मुळे अनेक शर्यती रद्द किंवा पुढे ढकलण्यात आल्या. नव्याने ठरवलेल्या कॅलेंडरमध्ये १७ ग्रांप्री होत्या—मूळ २०२० कॅलेंडरमधील नऊ आणि आणखी आठ ग्रांप्री—तर उर्वरित तेरा मूळ २०२० शर्यती रद्द झाल्या. त्यामुळे हंगामाची सुरुवात [[ऑस्ट्रिया]] येथे दोन शर्यतींनी झाली, आणि नंतरच्या हंगामात [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]] तसेच [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे प्रत्येकी दोन शर्यती झाल्या. प्रत्येक शर्यतीमध्ये किमान फेऱ्या असतात, ज्या एकूण अंतर {{cvt|३०५|km|१}} पेक्षा जास्त कापतात. क्रीडा नियमांनुसार, हंगामाला अजिंक्यपद म्हणून मान्यता मिळवण्यासाठी किमान आठ शर्यती होणे आवश्यक आहे.&lt;ref name=&quot;wc minimum&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दिनांक=१९ जून २०२०|title=२०२० फॉर्म्युला वन Sporting Regulations|दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/2020_formula_1_sporting_regulations_-_iss_9_-_2020-06-19_0.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20200712054833/https://www.fia.com/sites/default/files/2020_formula_1_sporting_regulations_-_iss_9_-_2020-06-19_0.pdf|archive-date=१२ जुलै २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ जुलै २०२०|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|page=३१|}}&lt;/ref&gt;{{refn|group=टीप|FIA च्या आंतरराष्ट्रीय क्रीडा संहितेनुसार, कोणत्याही हंगामाला वर्ल्ड चॅम्पियनशिप म्हणून मान्यता मिळवण्यासाठी तीन खंडांमध्ये शर्यती होणे आवश्यक असते. हंगाम अधिकृतपणे पूर्ण झाल्याची खात्री करण्यासाठी FIA ने आंतरराष्ट्रीय क्रीडा संहितेतील तीन खंडांत शर्यती होण्याची अट शिथिल केली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/148887/how-many-races-does-f1-need-to-declare-a-season |title=How many races does फॉर्म्युला वन need to declare a season? |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ जून २०२० | archive-date=४ जून २०२० | archive-url=https://web.archive.org/web/20200604212101/https://www.autosport.com/f1/news/148887/how-many-races-does-f1-need-to-declare-a-season |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/149786/brawn-european-calendar-counts-as-world-championship|title=एफ.१ News: युरोपियन calendar would count as world championship, says Brawn|प्रकाशक=autosport.com|प्रकाशक=Motorsport Network|दिनांक=४ जून २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जून २०२०|archive-date=४ जून २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604222922/https://www.autosport.com/f1/news/149786/brawn-european-calendar-counts-as-world-championship|}}&lt;/ref&gt;}} परिणामी, रद्द आणि बदलांमुळे, २००९ [[२००९ फॉर्म्युला वन हंगाम|हंगाम]]नंतर प्रथमच उत्तर अमेरिकेत कोणतीही फेरी झाली नाही.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;| फेरी  
!rowspan=&quot;2&quot;| अधिक्रुत रेस नाव 
!rowspan=&quot;2&quot;| [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]]
!rowspan=&quot;2&quot;| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]]
!rowspan=&quot;2&quot;| शहर 
!rowspan=&quot;2&quot;| तारिख 
!colspan=&quot;2&quot;| वेळ 
|-
! [[प्रमाणवेळ|स्थानिय]]
! [[ग्रीनविच प्रमाणवेळ|GMT]]
|-
!१
|
|[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]]
|[[स्पीलबर्ग]]
|५ जुलै
|-
!२
|
|[[स्टायरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]]
|[[स्पीलबर्ग]]
|१२ जुलै
|-
!३
|
|[[हंगेरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|HUN}} [[हंगरोरिंग]]
|[[मोग्योरोद]]
|१९ जुलै{{refn|group=टीप|हंगेरियन ग्रांप्री मुळात २ ऑगस्ट रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला आणि ब्रिटिश ग्रांप्रीच्या तारखेवर घेण्यात आली.}}
|-
!४
|
|[[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|GBR}} [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]]
| rowspan=&quot;2&quot;|[[सिल्वेरस्टोन]]
|२ ऑगस्ट{{refn|group=टीप|ब्रिटिश ग्रांप्री मुळात १९ जुलै रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला आणि हंगेरियन ग्रांप्रीच्या तारखेवर घेण्यात आली.}}
|-
!५
|
| nowrap|[[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]]
|९ ऑगस्ट
|-
!६
|
|[[स्पॅनिश ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|ESP}} [[सर्किट डी बार्सिलोना-काटलुन्या]]
|[[मॉन्टमेलो]]
|१६ ऑगस्ट{{refn|group=टीप|स्पॅनिश ग्रांप्री मुळात १० मे रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला.}}
|-
!७
|
|[[बेल्जियम ग्रांप्री]]
|{{flagicon|BEL}} [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]]
|[[बेल्जियम]]
|३० ऑगस्ट
|-
!८
|
|[[इटालियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|ITA}} [[अटोड्रोमो नझिओनल डी मोंझा]]
| [[मोंझा]]
|६ सप्टेंबर
|-
!९
|
|[[टस्कन ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|ITA}} [[अटोड्रोमो इंटरनाझिओनाले डेल म्युजेलो]]
|{{Nowrap|[[स्कारपेरिया ए सान पिएरो]]}}
|१३ सप्टेंबर
|-
!१०
|
|[[रशियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|RUS}} [[सोची ऑतोद्रोम]]
|[[सोत्शी]]
|२७ सप्टेंबर
|-
!११
|
|[[आयफेल ग्रांप्री]]
|{{flagicon|DEU}} [[नुर्बुर्गरिंग]]
|[[नुर्बुर्ग]]
|११ ऑक्टोबर
|-
!१२
|
|[[पोर्तुगीज ग्रांप्री]]
|{{flagicon|POR}} [[अटोड्रोमो इंटरनॅशनल दो अल्गार्वे]]
|[[पोर्टीमाओ]]
|२५ ऑक्टोबर
|-
!१३
|
|[[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]
|{{flagicon|ITA}} [[अटोड्रोमो इंटरनाझिनोल एन्झो ई डिनो फेरारी]]
|[[इमोला]]
|१ नोव्हेंबर
|-
!१४
|
|[[तुर्की ग्रांप्री]]
|{{flagicon|TUR}} [[इस्तंबूल पार्क]]
|[[टुझला, इस्तांबुल|टुझला]]
|१५ नोव्हेंबर
|-
!१५
|
|[[बहरैन ग्रांप्री]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|BHR}} [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[साखिर]]{{refn|group=टीप|बहरैन ग्रांप्री पारंपारिक &quot;ग्रांप्री सर्किट&quot; लेआउटवर झाली, तर साखिर ग्रांप्री वेगळ्या &quot;आउटर सर्किट&quot; लेआउटवर झाली.}}
|{{nowrap|२९ नोव्हेंबर}}{{refn|group=टीप|बहरैन ग्रांप्री मुळात २२ मार्च रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला आणि अबु धाबी ग्रांप्रीच्या तारखेवर घेण्यात आली.}}
|-
!१६
|
|[[साखिर ग्रांप्री]]
|६ डिसेंबर
|-
!१७
|
|[[अबु धाबी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|UAE}} [[यास मरिना सर्किट]]
| [[अबु धाबी]]
|{{nowrap|१३ डिसेंबर}}{{refn|group=टीप|अबु धाबी ग्रांप्री मुळात २९ नोव्हेंबर रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला.}}
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;8&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; align=&quot;bottom&quot; |'''संदर्भ:'''&lt;ref name=&quot;New calendar&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=२०२० हंगामाचे वेळपत्रक|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.f1-confirms-first-8-races-of-revised-2020-calendar-starting-with-austria.36X98qZnFFhNxQ8O2WdCON.html|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ जून २०२० |प्रकाशक=एफ.१ |archive-date=९ जून २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609102620/https://www.formula1.com/en/latest/article.f1-confirms-first-8-races-of-revised-2020-calendar-starting-with-austria.36X98qZnFFhNxQ8O2WdCON.html|}}&lt;/ref&gt;
|}


===रद्द झालेल्या ग्रांप्री===
खालील फेऱ्या मूळ कॅलेंडरमध्ये [[World Motor Sport Council]] यांनी प्रकाशित केल्या होत्या, परंतु COVID-19 महामारीमुळे रद्द करण्यात आल्या:

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
![[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]]
!scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot;| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]]
!nowrap|नियोजित दिनांक
|-
|[[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUS}} [[आल्बर्ट पार्क सर्किट]], [[मेलबर्न]]
|१५ मार्च
|-
|nowrap|[[व्हियेतनामी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|VIE}} [[हनोई सर्किट]], [[हनोई]]
|५ एप्रिल
|-
|[[चिनी ग्रांप्री]]
| nowrap |{{flagicon|CHN}} [[शांघाय आंतरराष्ट्रीय सर्किट]], [[शांघाय]]
|१९ एप्रिल
|-
|[[डच ग्रांप्री]]
|{{flagicon|NLD}} [[सर्किट झॉन्डवुर्ट]], [[झॉन्डवुर्ट]]
|३ मे
|-
|[[मोनॅको ग्रांप्री]]
|{{flagicon|MCO}} [[सर्किट डी मोनॅको]], [[मॉन्टे कार्लो]]
|२४ मे
|-
|[[अझरबैजान ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AZE}} [[बाकु सिटी सर्किट]], [[बाकु]]
|७ जून
|-
|[[कॅनेडियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|CAN}} [[सर्किट गिलेस व्हिलनव्ह]], [[माँत्रियाल]]
|१४ जून
|-
|[[फ्रेंच ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FRA}} [[सर्किट पॉल रिकार्ड]], [[ले कास्टेललेट]]
|२८ जून
|-
|[[सिंगापूर ग्रांप्री]]
|{{flagicon|SIN}} [[मरीना बे स्ट्रीट सर्किट]], [[सिंगापूर]]
|२० सप्टेंबर
|-
|[[जपानी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|JPN}} [[सुझुका आंतरराष्ट्रीय रेसिंग कोर्स]], [[सुझुका, सुझुका]]
|११ ऑक्टोबर
|-
| nowrap |[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]]
|{{flagicon|USA}} [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]], [[ऑस्टिन]]
|२५ ऑक्टोबर
|-
|[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]]
|{{nowrap|{{flagicon|MEX}} [[अटोड्रोमो हर्मानोस रॉड्रिगेझ]], [[मेक्सिको शहर]]}}
|१ नोव्हेंबर
|-
|[[ब्राझिलियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|BRA}} [[अटोड्रोम जोस कार्लोस पेस]], [[साओ पाउलो]]
|१५ नोव्हेंबर
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; align=&quot;bottom&quot; |'''संदर्भ'''&lt;ref name=&quot;ausTBA&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/148667/australian-gp-could-still-be-rescheduled|title=ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री आयोजक एफ.१ शर्यतीचे पुनर्नियोजन करण्याचा प्रयत्न करत आहेत|date=१४ मार्च २०२०|website=Autosport.com|access-date=२३ मार्च २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200323132345/https://www.autosport.com/f1/news/148667/australian-gp-could-still-be-rescheduled|archive-date=२३ मार्च २०२०|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BAHVIE&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.bahrain-and-vietnam-grands-prix-postponed.6M04wEKPBevqVc6Mg2kfgH.html|title=बहारीन आणि व्हिएतनाम ग्रांप्री पुढे ढकलल्या|website=F1|date=१३ मार्च २०२०|access-date=१४ मार्च २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200315034259/https://www.formula1.com/en/latest/article.bahrain-and-vietnam-grands-prix-postponed.6M04wEKPBevqVc6Mg2kfgH.html|archive-date=१५ मार्च २०२०|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CHN postponed&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.chinese-grand-prix-postponed-due-to-coronavirus-outbreak.3g2y5Ngyrk1MbNxQB9hj4s.html|title=नवीन कोरोना विषाणूच्या उद्रेकामुळे २०२० चीनी ग्रांप्री पुढे ढकलली|date=१२ फेब्रुवारी २०२०|website=F1|publisher=Formula One World Championship Limited|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200212184109/https://www.formula1.com/en/latest/article.chinese-grand-prix-postponed-due-to-coronavirus-outbreak.3g2y5Ngyrk1MbNxQB9hj4s.html|archive-date=१२ फेब्रुवारी २०२०|access-date=१२ फेब्रुवारी २०२०}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NEDMONESP&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.dutch-spanish-and-monaco-grands-prix-postponed.5CggooJeHoDchKkFehkrkY.html|title=डच आणि स्पॅनिश ग्रांप्री पुढे ढकलल्या; मोनॅको ग्रांप्री रद्द|website=F1|date=१९ मार्च २०२०|access-date=२२ मार्च २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200319155814/https://www.formula1.com/en/latest/article.dutch-spanish-and-monaco-grands-prix-postponed.5CggooJeHoDchKkFehkrkY.html|archive-date=१९ मार्च २०२०|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CAN postponed&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.canadian-grand-prix-organisers-announce-postponement-of-2020-race.7rkpGKnxnRQVe6uPcZSRbP.html|title=कॅनेडियन ग्रांप्री आयोजकांनी २०२० ची शर्यत पुढे ढकलल्याची घोषणा केली|website=F1|date=७ एप्रिल २०२०|access-date=७ एप्रिल २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407181830/https://www.formula1.com/en/latest/article.canadian-grand-prix-organisers-announce-postponement-of-2020-race.7rkpGKnxnRQVe6uPcZSRbP.html|archive-date=७ एप्रिल २०२०|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FRA cancelled&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.organisers-confirm-2020-french-grand-prix-will-not-go-ahead.6kEi9Sb68ZPJxlxgsgm4nQ.html|title=२०२० फ्रेंच ग्रांप्री होणार नसल्याचे आयोजकांनी निश्चित केले|website=F1|date=२७ एप्रिल २०२०|access-date=२७ एप्रिल २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200427141456/https://www.formula1.com/en/latest/article.organisers-confirm-2020-french-grand-prix-will-not-go-ahead.6kEi9Sb68ZPJxlxgsgm4nQ.html|archive-date=२७ एप्रिल २०२०|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

=== वेळपत्रकामधील विस्तार आणि बदल ===

== हंगामाचा सारांश ==
===पूर्वहंगाम चाचणी===
=== सुरुवातीच्या फेऱ्या ===
=== मधल्या फेऱ्या ===
=== अंतिम फेऱ्या ===
=== हंगामाचा नंतरचे विश्लेषण ===

==हंगामाचे निकाल==
===ग्रांप्री===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! शर्यत क्र.
! ग्रांप्री
! पोल पोझिशन
! जलद फेरी
! विजेता चालक
! विजेता कारनिर्माता
! माहिती
|-
!१
|{{flagicon|AUT}} [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!२
|{{flagicon|AUT}} [[स्टायरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!३
|{{flagicon|HUN}} [[हंगेरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!४
|{{flagicon|GBR}} [[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!५
|{{Flagicon|GBR}} [[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
|align=center|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!६
|{{flagicon|ESP}} [[स्पॅनिश ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!७
|{{flagicon|BEL}} [[बेल्जियम ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!८
|{{flagicon|ITA}} [[इटालियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|FRA}} [[पियर गॅस्ली]]
|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]] - [[होंडा]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!९
|{{flagicon|ITA}} [[टस्कन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१०
|{{flagicon|RUS}} [[रशियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० रशियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!११
|{{flagicon|DEU}} [[आयफेल ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१२
|{{flagicon|POR}} [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१३
|{{flagicon|ITA}} [[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१४
|{{flagicon|TUR}} [[तुर्की ग्रांप्री]]
|{{flagicon|CAN}} [[लान्स स्ट्रोल]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१५
|{{flagicon|BHR}} [[बहरैन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१६
|{{flagicon|BHR}} [[साखिर ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]
|{{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]
|{{flagicon|GBR}} [[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० साखिर ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१७
|{{flagicon|UAE}} [[अबु धाबी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|माहिती]]
|-class=&quot;sortbottom&quot;
|colspan=&quot;7&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''संदर्भ:&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=फॉर्म्युला वन Results २०२०|दुवा=https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/results/2020|प्रकाशक=Motorsport Stats|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ डिसेंबर २०२१|archive-date=१३ डिसेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213090410/https://motorsportstats.com/series/formula-one/results/2020|}}&lt;/ref&gt;'''
|}

===गुण प्रणाली===
मुख्य शर्यतीत पहिल्या १० वर्गीकृत चालक आणि सर्वात जलद फेरी नोंदवणाऱ्या चालकाला गुण देण्यात आले. स्प्रिन्ट शर्यतीत पहिल्या ८ वर्गीकृत चालकांना खालिल रचना वापरून प्रत्येक शर्यतीत असे गुण देण्यात आले.&lt;ref name=&quot;points regs&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |दिनांक=१९ जुलै २०२२ |title=२०२२ फॉर्म्युला वन sporting regulations |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२२ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |at=Articles ६.४-६.५|archive-date=७ ऑक्टोबर २०२२ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007084259/https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable&quot;
!निकालातील स्थान
|style=&quot;background-color:#ffffbf&quot; align=&quot;center&quot;|'''१ला'''
|style=&quot;background-color:#dfdfdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''२रा'''
|style=&quot;background-color:#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;|'''३रा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''४था'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''५वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''६वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''७वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''८वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''९वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''१०वा'''
|-
!गुण
|style=&quot;background-color:#ffffbf&quot; align=&quot;center&quot;|२५
|style=&quot;background-color:#dfdfdf&quot; align=&quot;center&quot;|१८
|style=&quot;background-color:#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;|१५
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१२
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१०
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|८
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|६
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|४
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|२
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१
|-
!स्प्रिन्ट
| align=&quot;center&quot;| ८
| align=&quot;center&quot;| ७
| align=&quot;center&quot;| ६
| align=&quot;center&quot;| ५
| align=&quot;center&quot;| ४
| align=&quot;center&quot;| ३
| align=&quot;center&quot;| २
| align=&quot;center&quot;| १
| align=&quot;center&quot;| -
| align=&quot;center&quot;| -
|}


===चालक===
{|
|-
|
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%&quot;
!valign=&quot;middle&quot;| स्थान
!valign=&quot;middle&quot;| चालक
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
!१
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| id=&quot;४४&quot; align=&quot;center&quot; | ४४
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|points}}'''
|-
!२
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
| id=&quot;७७&quot; align=&quot;center&quot; | ७७
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|points}}'''
|-
!३
|{{flagicon|NLD}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| id=&quot;१&quot; align=&quot;center&quot; | १
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|points}}'''
|-
!४
|{{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]
| id=&quot;११&quot; align=&quot;center&quot; | ११
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|points}}'''
|-
!५
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]
| id=&quot;३&quot; align=&quot;center&quot; | ३
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|points}}'''
|-
!६
|{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]]
| id=&quot;५५&quot; align=&quot;center&quot; | ५५
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|points}}'''
|-
!७
|{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]
| id=&quot;२३&quot; align=&quot;center&quot; | २३
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|points}}'''
|-
!८
|{{flagicon|MCO}} [[शार्ल लक्लेर]]
| id=&quot;१६&quot; align=&quot;center&quot; | १६
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|points}}'''
|-
!९
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
| id=&quot;४&quot; align=&quot;center&quot; | ४
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|points}}'''
|-
!१०
|{{flagicon|FRA}} [[पियर गॅस्ली]]
| id=&quot;१०&quot; align=&quot;center&quot; | १०
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|points}}'''
|-
!११
|{{flagicon|CAN}} [[लान्स स्ट्रोल]]
| id=&quot;१८&quot; align=&quot;center&quot; | १८
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|points}}'''
|-
!१२
|{{flagicon|FRA}} [[एस्टेबन ओकन]]
| id=&quot;३१&quot; align=&quot;center&quot; | ३१
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|points}}'''
|-
!१३
|{{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| id=&quot;५&quot; align=&quot;center&quot; | ५
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|points}}'''
|-
!१४
|{{flagicon|RUS}} [[डॅनिल क्व्याट]]
| id=&quot;२६&quot; align=&quot;center&quot; | २६
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|points}}'''
|-
!१५
|{{flagicon|DEU}} [[निको हल्केनबर्ग]]
| id=&quot;२७&quot; align=&quot;center&quot; | २७
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|points}}'''
|-
!१६
|{{flagicon|FIN}} [[किमी रायकोन्नेन]]
| id=&quot;७&quot; align=&quot;center&quot; | ७
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|points}}'''
|-
!१७
| nowrap|{{flagicon|ITA}} [[अँटोनियो गियोविन्झी]]
| id=&quot;९९&quot; align=&quot;center&quot; | ९९
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|points}}'''
|-
!१८
|{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]
| id=&quot;६३&quot; align=&quot;center&quot; | ६३
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|points}}'''
|-
!१९
|{{flagicon|FRA}} [[रोमन ग्रोस्जीन]]
| id=&quot;८&quot; align=&quot;center&quot; | ८
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|points}}'''
|-
!२०
|{{flagicon|DNK}} [[केविन मॅग्नुसेन]]
| id=&quot;२०&quot; align=&quot;center&quot; | २०
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|points}}'''
|-
!२१
|{{flagicon|CAN}} [[निकोलस लतीफी]]
| id=&quot;६&quot; align=&quot;center&quot; | ६
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|points}}'''
|-
!२२
|{{flagicon|GBR}} [[जॅक एटकेन]]
| id=&quot;८९&quot; align=&quot;center&quot; | ८९
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|points}}'''
|-
!२३
|{{flagicon|BRA}} [[पिएट्रो फिट्टीपल्डी]]
| id=&quot;५१&quot; align=&quot;center&quot; | ५१
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|points}}'''
|-
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|स्थान
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|चालक
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
! colspan=&quot;31&quot; |संदर्भ:&lt;ref name=&quot;fia classification&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=२०२० Classifications|दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/2020-classifications|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ डिसेंबर २०२०|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|archive-date=१६ नोव्हेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116165110/https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/2020-classifications|}}&lt;/ref&gt;
|}
|valign=&quot;top&quot;|
{{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}}
|}
'''तळटिपा:'''
† चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले.

===कारनिर्माते===
{|
|-
|
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%;&quot;
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|स्थान
!style=&quot;vertical-align:middle;background&quot;| कारनिर्माता
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|१
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#४४|४४]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''५७३'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#७७|७७]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|२
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; nowrap|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
| align=&quot;center&quot; | [[#३३|३३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''३१९'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२३|२३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|३
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[रेनोल्ट एफ१]]
| align=&quot;center&quot; | [[#४|४]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''२०२'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#५५|५५]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|४
|rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; nowrap|{{flagicon|GBR}} [[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] - [[बि.डब्ल्यु.टी. मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#११|११]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|'''१९५ {{refn|name=टीप|[[Racing Point F1 Team|Racing Point]] drivers scored {{sum|{{F1R2020|HUL|points}}|{{F1R2020|PER|points}}|{{F1R2020|STR|points}}}} points, but the constructor was deducted 15 points after a protest from [[Renault in Formula One|Renault]] was upheld regarding the legality of [[Racing Point RP20|their car]].&lt;ref&gt;{{Cite web|date=7 August 2020|title=Racing Point deducted 15 points and fined heavily as Renault protest into car legality upheld|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-racing-point-deducted-15-points-and-fined-heavily-as-renault.7j9tsLSAm7rXnWHxH1Uy9c.html|access-date=7 August 2020|website=F1|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807092858/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-racing-point-deducted-15-points-and-fined-heavily-as-renault.7j9tsLSAm7rXnWHxH1Uy9c.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#१८|१८]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२७|२७]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|५
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|FRA}} [[रेनोल्ट एफ१]]
| align=&quot;center&quot; | [[#३|३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''१८१'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#३१|३१]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|६
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#१६|१६]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''१३१'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#५|५]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|७
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{nowrap|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]] - [[होंडा]]}}
| align=&quot;center&quot; | [[#१०|१०]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''१०७'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२६|२६]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|८
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|CHE}} [[आल्फा रोमियो रेसिंग]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#९९|९९]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''८'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#७|७]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|९
|rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|USA}} [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#८|८]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|'''३'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२०|२०]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ABU}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#५१|५१]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|१०
|rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|GBR}} [[विलियम्स एफ१]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#६३|६३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|'''०'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#६|६]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ABU}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#८९|८९]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ABU}}
|-
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|स्थान
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;| कारनिर्माता
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
| colspan=&quot;29&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; |'''संदर्भ:'''&lt;ref name=&quot;fia classification&quot;/&gt;
|}
|valign=&quot;top&quot;|
{{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}}
|}
† चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले.

== हे सुद्धा पहा ==
# [[फॉर्म्युला वन]]
# [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]]

== संदर्भ ==
{{reflist}}

==तळटीप==
{{reflist|group=टीप}}

== बाह्य दुवे ==
# [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ]

{{२०२० फॉर्म्युला वन हंगाम}}
{{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}}

[[वर्ग:फॉर्म्युला वन हंगाम]]</text>
      <sha1>n27gppindmafug337ykmoabpsw5nnp9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721769</id>
      <parentid>2721766</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T17:13:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Koolkrazy</username>
        <id>1591</id>
      </contributor>
      <comment>/* संघ आणि चालक */</comment>
      <origin>2721769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="177849" sha1="odo4ylo3ree2c88qxpiiwupulb1fg5x" xml:space="preserve">{{एफ१ हंगाम
| मागील_हंगाम = २०१९
| सद्य_हंगाम = २०२०
| पुढील_हंगाम = २०२१
}}

[[चित्र:Lewis Hamilton 2016 Malaysia 2.jpg|thumb|[[लुइस हॅमिल्टन]], ३४७ गुणांसोबत २०२० फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा विजेता व पहिला क्रमांक.]]
[[चित्र:F12019 Schloss Gabelhofen (20) (cropped).jpg|thumb|[[वालट्टेरी बोट्टास]], २२३ गुणांसोबत २०२० फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा उपविजेता व दुसरा क्रमांक.]]
[[चित्र:Max Verstappen 2017 Malaysia 2.jpg|thumb|[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]], २१४ गुणांसोबत २०२० फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा गत विजेता व तिसरा क्रमांक.]]

'''२०२० फॉर्म्युला वन हंगाम''' हा [[आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|एफ.आय.ए.]] [[फॉर्म्युला वन]] शर्यतीचा ७१ वा हंगाम होता. ह्या हंगामामध्ये १७ शर्यती खेळवल्या गेल्या ज्यात १० संघांच्या एकूण २५ चालकांनी सहभाग घेतला. ५ जुलै २०२० रोजी [[ऑस्ट्रिया]] मध्ये पहिली तर १३ डिसेंबर २०२० रोजी [[अबु धाबी]] मध्ये अखेरची शर्यत खेळवली गेली.

==संघ आणि चालक==
२०२० फॉर्म्युला वन हंगामात एकुन १० संघांनी भाग घेतला. खालील यादीत २०२० हंगामात भाग घेतेलेल्या सर्व संघ व संघांच्या चालकांची माहिती आहे. चालकांचे क्रमांक फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२० हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहेत. सर्व संघाची माहिती सुद्धा फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२० हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहे. काही ऐतिहासिक रुढिंमुळे क्रमांक १३ कोणत्याही चालकाला दिले गेले नव्हते.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
|-
!संघ
!कारनिर्माता 
!चेसिस 
!इंजिन† 
!चालक क्र.
!चालक 
!शर्यत क्र.
|-
|-
|{{flagicon|CHE}} आल्फा रोमियो रेसिंग [[ऑर्लेन]]&lt;!-- Do not capitalise &quot;Orlen&quot; per consensus --&gt;&lt;ref name=&quot;:३&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/alfa-romeo-kubica-orlen-reserve/4617950/|title=आल्फा रोमियो एफ.१ team rebranded as Kubica joins in reserve role|दिनांक=१ जानेवारी २०२०|प्रकाशक=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200101120120/https://www.motorsport.com/f1/news/alfa-romeo-kubica-orlen-reserve/4617950/|archive-date=१ जानेवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
!|[[आल्फा रोमियो रेसिंग]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|आल्फा रोमियो रेसिंग सि.३९&lt;ref name=&quot;:३&quot;/&gt;
|फेरारी ०६५
| align=&quot;center&quot;|७&lt;br&gt;९९
|nowrap|{{flagicon|FIN}} [[किमी रायकोन्नेन]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}} [[अँटोनियो गियोविन्झी]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|ITA}} स्कुदेरिआ अल्फाटौरी होंडा
!|[[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]] - [[होंडा]]
|अल्फाटौरी ऐ.टि.०१&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.redbullcontentpool.com/motorsports/AP-232XFSD5W2111|title=स्कुदेरिआ अल्फाटौरीने नवीन फॉर्म्युला वन कारचे अनावरण केले|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|प्रकाशक=रेड बुल जीएमबीएच|अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200211140430/https://www.redbullcontentpool.com/motorsports/AP-232XFSD5W2111|archive-date=११ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|nowrap|होंडा आर.ए.६२०एच.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.gptoday.net/en/news/f1/253992/hear-the-2020-honda-power-unit-fire-up|title=२०२० च्या होंडा पॉवर युनिटचा आवाज ऐका|प्रकाशक=जीपीटुडे.नेट|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215000020/https://www.gptoday.net/en/news/f1/253992/hear-the-2020-honda-power-unit-fire-up|archive-date=१५ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|१०&lt;br&gt;२६
|{{flagicon|FRA}} [[पियर गॅस्ली]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}} [[डॅनिल क्व्याट]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|ITA}} स्कुदेरिआ फेरारी
!|[[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|फेरारी एफ.१०००&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.vettel-and-leclerc-reveal-ferraris-2020-f1-car-the-sएफ.1000.XQ64BRkNj4fo1jHG0V7on.html|title=Gallery: फेरारी एस.एफ.१००० launch: फेरारी unveil their २०२० एफ.१ car|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२० |प्रकाशक=एफ.१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216160153/https://www.formula1.com/en/latest/article.vettel-and-leclerc-reveal-ferraris-2020-f1-car-the-sएफ.1000.XQ64BRkNj4fo1jHG0V7on.html|archive-date=१६ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|फेरारी ०६५&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.ferrari.com/en-EN/articles/welcome-to-the-new-sएफ.1000|title=Sएफ.१००० Launched in Reggio Emilia|प्रकाशक=ferrari.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213074447/https://www.ferrari.com/en-EN/articles/welcome-to-the-new-sएफ.1000|archive-date=१३ फेब्रुवारी २०२०|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|५&lt;br&gt;१६
|{{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]&lt;br&gt;{{flagicon|MCO}} [[शार्ल लक्लेर]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|USA}} हास एफ.१ संघ
!|[[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|हास व्हि.एफ.२०&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=हास चाचणीच्या पहिल्या सकाळी २०२० ची एफ.१ कार सादर करणार|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-to-reveal-2020-f1-car-on-morning-of-testing.70wEyEoQwu2HzGdbgFIgaC.html|प्रकाशक=एफ.१|दिनांक=२८ जानेवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२८ जानेवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128201503/https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-to-reveal-2020-f1-car-on-morning-of-testing.70wEyEoQwu2HzGdbgFIgaC.html|archive-date=२८ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|फेरारी ०६५
| align=&quot;center&quot;|८&lt;br&gt;५१&lt;br&gt;२०
|{{flagicon|FRA}} [[रोमन ग्रोस्जीन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BRA}} [[पिएट्रो फिट्टीपल्डी]]&lt;br&gt;{{flagicon|DEN}} [[केविन मॅग्नुसेन]]
|align=&quot;center&quot;|१-१५&lt;br/&gt;१६-१७&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|GBR}} मॅकलारेन एफ.१ संघ
!|[[मॅकलारेन]] - [[रेनोल्ट एफ१]]
|मॅकलारेन एम.सी.एल.३५&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://f1i.com/news/358596-mclaren-set-for-decent-step-with-2020-design-seidl.html|title=मॅकलारेन set for 'decent step' with २०२० design - Seidl|दिनांक=१८ ऑक्टोबर २०१९|प्रकाशक=f1i.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20191114220431/https://f1i.com/news/358596-mclaren-set-for-decent-step-with-2020-design-seidl.html|archive-date=१४ नोव्हेंबर २०१९|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ नोव्हेंबर २०१९|}}&lt;/ref&gt;
|{{Nowrap|रेनोल्ट ई-टेक २०}}&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.mclaren.com/racing/2020/car-launch/mclaren-mcl35-technical-specification/|title=मॅकलारेन एम.सी.एल.३५ technical specification|दिनांक=१२ फेब्रुवारी २०२०|प्रकाशक=mclaren.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213080414/https://www.mclaren.com/racing/2020/car-launch/mclaren-mcl35-technical-specification/|archive-date=१३ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|४&lt;br&gt;५५
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|DEU}} मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी [[पेट्रोनास]] एफ.१ संघ
!|[[मर्सिडीज-बेंझ]]
|nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ डब्ल्यू.११&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=मर्सिडीजच्या २०२० च्या एफ.१ कारच्या शेकडाउनची सुरुवात; डब्ल्यू.११ चे स्वागत|दुवा=https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-f1-launch/f1-mercedes-2020-shakedown-welcome-w11/|प्रकाशक=mercedesamgf1.com|दिनांक=१४ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216111529/https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-f1-launch/एफ.1-mercedes-2020-shakedown-welcome-w11/|archive-date=१६ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|{{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.११&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.mercedesamgf1.com/en/car/f1-m11-eq-performance/|title=मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.११ ईक्यू परफॉर्मन्स|प्रकाशक=मर्सिडीजएएमजीएफ१.कॉम|अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ मार्च २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200217150716/https://www.mercedesamgf1.com/en/car/f1-m11-eq-performance/|archive-date=१७ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;}}
| align=&quot;center&quot;|४४&lt;br&gt;६३&lt;br&gt;७७
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]&lt;br&gt;{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|align=&quot;center&quot;|१-१५, १७&lt;br/&gt;१६&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|GBR}} [[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/racing-point-2020-livery-launched-bwt/4687019/|title=रेसींग पॉइन्ट debuts २०२० livery, names BWT as title sponsor |प्रकाशक=motorsport.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१७ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200217145302/https://www.motorsport.com/f1/news/racing-point-2020-livery-launched-bwt/4687019/|archive-date=१७ फेब्रुवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
! nowrap|[[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|रेसींग पॉइन्ट आर.पी.२०&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://formulaspy.com/f1/racing-point-to-launch-on-february-17th-67110|title=फॉर्म्युला वन - रेसींग पॉइन्ट to launch on फेब्रुवारी १७th|दिनांक=२२ जानेवारी २०२०|प्रकाशक=FormulaSpy|अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200123044057/https://formulaspy.com/f1/racing-point-to-launch-on-february-17th-67110|archive-date=२३ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|बि.डब्ल्यु.टी. मर्सिडीज-बेंझ]]{{refn|group=टीप|Racing Point F1 Team used Mercedes-AMG F1 M11 power units. For sponsorship purposes, these engines were rebadged as &quot;[[BWT AG|BWT]] Mercedes&quot;.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/moteur-bwt-mercedes.aspx|title=Engine BWT मर्सिडीज-बेंझ|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मार्च २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328120418/https://www.statsf1.com/en/moteur-bwt-mercedes.aspx|archive-date=२८ मार्च २०१९|}}&lt;/ref&gt;}}
| align=&quot;center&quot;|११&lt;br&gt;२७&lt;br&gt;१८&lt;br&gt;२७ &lt;!-- See talkpage. Hülkenberg twice is the agreed way of presenting information. --&gt;
|nowrap|{{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]&lt;br&gt;{{flagicon|DEU}} [[निको हल्केनबर्ग]]&lt;br&gt;{{flagicon|CAN}} [[लान्स स्ट्रोल]]&lt;br&gt;{{flagicon|DEU}} [[निको हल्केनबर्ग]]{{refn|group=टीप|When Hülkenberg raced for [[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] for the [[२०२० आयफेल ग्रांप्री]], he drove the car that was previously entered for [[लान्स स्ट्रोल]], rather than the car he had driven in the fourth and fifth rounds.}}
|align=&quot;center&quot; nowrap|१-४, ६-१७{{refn|group=टीप|Pérez was entered into the [[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री]], but later withdrew after testing positive for the [[Severe acute respiratory syndrome coronavirus २|coronavirus]].}}&lt;br/&gt;४-५&lt;br/&gt;सर्व{{refn|group=टीप|Stroll was entered into the [[२०२० आयफेल ग्रांप्री]], but later withdrew after feeling unwell and testing positive for the [[Severe acute respiratory syndrome coronavirus २|coronavirus]] onthe day of the race.&lt;ref name=&quot;Stroll&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |title=Stroll tested positive after Eifel Grand Prix |प्रकाशक=बि.बि.सी स्पोर्ट |दुवा=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/54626704 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ ऑक्टोबर २०२० |दिनांक=२१ ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२१ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021102405/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/54626704 |}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br/&gt;११ &lt;!-- DO NOT CHANGE STROLL'S OR PEREZ'S ENTRIES (ROUNDS ४ and ११) OR CONDENSE HÜLKENBERG INTO A SINGLE ROW PER WP:एफ.१ CONSENSUS. SEE TALK PAGE --&gt;
|-
|{{flagicon|AUT}} [[अ‍ॅस्टन मार्टिन]] रेड बुल रेसिंग
!|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
|रेड बुल रेसिंग आर.बी.१६&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsportweek.com/news/id/25663|title=रेड बुल ahead of schedule with 'great concept' for २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ डिसेंबर २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219152632/https://www.motorsportweek.com/news/id/25663|archive-date=१९ डिसेंबर २०१९|}}&lt;/ref&gt;
|होंडा आर.ए.६२०एच.
| align=&quot;center&quot;|२३&lt;br&gt;३३
|{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]&lt;br&gt;{{flagicon|NLD}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|FRA}} रेनॉल्ट डि.पी.वर्ल्ड् एफ.१ संघ&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.speedcafe.com/2020/03/11/renault-unveils-2020-race-livery-in-albert-park/|title=Renault unveils २०२० race livery in Albert Park|दिनांक=११ मार्च २०२०|प्रकाशक=स्पिड कॅफे डॉट कॉम|archive-url=https://web.archive.org/web/20200322142533/https://www.speedcafe.com/2020/03/11/renault-unveils-2020-race-livery-in-albert-park/|archive-date=२२ मार्च २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ मार्च २०२०|}}&lt;/ref&gt;
!|[[रेनोल्ट एफ१]]
|रेनोल्ट आर.एस.२०&lt;ref name=&quot;:२&quot;/&gt;
|रेनोल्ट ई-टेक २०&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.renaultsport.com/-formula-1-car-.html#techspecs-engine-modale|title=फॉर्म्युला वन - Car|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ फेब्रुवारी २०२०|प्रकाशक=renaultsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180302164742/https://www.renaultsport.com/-formula-1-car-.html#techspecs-engine-modale|archive-date=२ मार्च २०१८|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|३&lt;br&gt;३१
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]&lt;br&gt;{{flagicon|FRA}} [[एस्टेबन ओकन]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;सर्व
|-
|{{flagicon|GBR}} विलियम्स रेसींग&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.williams-could-sell-f1-team-as-board-announces-gbp13m-loss-in-2019-and-split.455wGjds3WOQf7gdSuqJRf.html |title=विलियम्स could sell एफ.१ team as board announces GBP१३m loss in २०१९ and split from title sponsor |प्रकाशक=एफ.१  |दिनांक=२९ मे २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२९ मे २०२० |archive-date=३० मे २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530030337/https://www.formula1.com/en/latest/article.williams-could-sell-f1-team-as-board-announces-gbp13m-loss-in-2019-and-split.455wGjds3WOQf7gdSuqJRf.html}}&lt;/ref&gt;

{{refn|group=टीप|entered pre-season testing as &quot;ROKiT विलियम्स रेसींग&quot;.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://corp.formula1.com/formula-1-pre-season-testing-media-information/|title=फॉर्म्युला वन Pre-Season Testing - Media Information|प्रकाशक=एफ.१|दिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ जुलै २०२४}}&lt;/ref&gt;}}
!|[[विलियम्स एफ१]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|विलियम्स एफ.डब्ल्यु.४३&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.williamsf1.com/racing/news/2020/01/rokit-williams-racing-announces-new-partnership-with-lavazza|title=ROKiT विलियम्स रेसींग Announces New Partnership with Lavazza |प्रकाशक=विलियम्स रेसींग |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ जानेवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113065621/https://www.williamsf1.com/racing/news/2020/01/rokit-williams-racing-announces-new-partnership-with-lavazza|archive-date=१३ जानेवारी २०२०|}}&lt;/ref&gt;
|{{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.११&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |title=विलियम्स extends मर्सिडीज-बेंझ एफ.१ power unit deal through २०२५ |दुवा=https://motorsportweek.com/news/id/24415 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ सप्टेंबर २०१९ |प्रकाशक=motorsportweek.com |प्रकाशक=Motorsport Media Services Ltd |दिनांक=१३ सप्टेंबर २०१९ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190921211835/https://motorsportweek.com/news/id/24415 |archive-date=२१ सप्टेंबर २०१९ |}}&lt;/ref&gt;}}
| align=&quot;center&quot;|६&lt;br&gt;६३&lt;br&gt;८९
|{{flagicon|CAN}} [[निकोलस लतीफी]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}} [[जॅक एटकेन]]
|align=&quot;center&quot;|सर्व&lt;br/&gt;१-१५, १७&lt;br/&gt;१६
|-class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;9&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; |'''संदर्भ:&lt;ref name=&quot;:२&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |title=२०२० FIA फॉर्म्युला वन हंगाम - पात्रता फेरी निकाल |दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/entry-list-2020 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ फेब्रुवारी २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१९ फेब्रुवारी २०२० |archive-date=१७ फेब्रुवारी २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200217142410/https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/entry-list-2020 |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;&gt;Official entry lists:
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20ऑस्ट्रियाn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716164205/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20ऑस्ट्रियाn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |archive-date=१६ जुलै २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20श्टायरमार्कn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० स्टायरियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=९ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200719202841/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20श्टायरमार्कn%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |archive-date=१९ जुलै २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Hungarian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० हंगेरियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१६ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जुलै २०२० |archive-date=१६ जुलै २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716164453/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Hungarian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३० जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807201218/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |archive-date=७ ऑगस्ट २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Revised%20Entry%20List.pdf |title=२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री - Revised पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३१ जुलै २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807201249/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20British%20Grand%20Prix%20-%20Revised%20Entry%20List.pdf |archive-date=७ ऑगस्ट २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३१ जुलै २०२० |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/70TH%20Anniversary%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=६ ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ ऑगस्ट २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913030042/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/70TH%20Anniversary%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Spanish%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१३ ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ ऑगस्ट २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913031940/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Spanish%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20बेल्जियम%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० बेल्जियम ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२७ ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ ऑगस्ट २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913024658/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20बेल्जियम%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Italian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० इटालियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३ सप्टेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ सप्टेंबर २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913033450/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Italian%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Tuscan%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० टस्कन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१० सप्टेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० सप्टेंबर २०२० |archive-date=१३ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913035924/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Tuscan%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20रशियन%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० रशियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२४ सप्टेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ सप्टेंबर २०२० |archive-date=२७ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027033539/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20रशियन%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० आयफेल ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=८ ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२६ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026160017/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Decision%20-%20चालक%20change%20request%20car%2018.pdf |title=२०२० आयफेल ग्रांप्री - Decision - चालक change request car १८ |दिनांक=१० ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२० |archive-date=४ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204194156/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Eifel%20Grand%20Prix%20-%20Decision%20-%20चालक%20change%20request%20car%2018.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20पोर्तुगीज%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२२ ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२६ ऑक्टोबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026174828/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20पोर्तुगीज%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Emilia%20Romagna%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३० ऑक्टोबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० ऑक्टोबर २०२० |archive-date=२ नोव्हेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201102214447/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Emilia%20Romagna%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20तुर्की%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० तुर्की ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२० |archive-date=१७ नोव्हेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117064055/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20तुर्की%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Bahrain%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० बहरैन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=२६ नोव्हेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२६ नोव्हेंबर २०२० |archive-date=४ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204201342/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Bahrain%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20साखिर%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० साखिर ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=३ डिसेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ डिसेंबर २०२० |archive-date=३ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201203192938/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20साखिर%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}
* {{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Abu%20Dhabi%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |title=२०२० अबु धाबी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल |दिनांक=१० डिसेंबर २०२० |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० डिसेंबर २०२० |archive-date=३ जुलै २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210703165211/https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2020%20Abu%20Dhabi%20Grand%20Prix%20-%20Entry%20List.pdf |}}&lt;/ref&gt;'''
|}


=== सराव चालक ===
हंगामभर, चार चालकांनी सराव किंवा तिसऱ्या चालकाच्या भूमिकेत फ्री प्रॅक्टिस सत्रात सहभाग घेतला. [[जॅक एटकेन]] आणि [[रॉय निसानी]] यांनी अनुक्रमे एक आणि तीन ग्रांप्रीसाठी [[विलियम्स एफ१]] साठी चालवले, [[रोबेर्ट कुबिचा]] ने [[आल्फा रोमियो रेसिंग]] साठी पाच ग्रांप्रीमध्ये आणि [[मिक शूमाकर]] ने [[हास एफ.१ संघ]] साठी एका ग्रांप्रीमध्ये सहभाग घेतला.&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;/&gt;

शूमाकर आणि [[कॅलम इलोट]] यांना [[२०२० आइफेल ग्रांप्री]]च्या पहिल्या सराव सत्रात [[आल्फा रोमियो रेसिंग]] आणि हास साठी धावण्याची संधी मिळाली होती,&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;/&gt; परंतु खराब हवामानामुळे ते सत्र रद्द करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.bad-weather-at-the-nurburgring-prevents-any-running-in-first-practice-for.5HhZ8X5TxXWDJ148LI8lR3.html|अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ ऑक्टोबर २०२०|दिनांक=९ ऑक्टोबर २०२०|प्रकाशक=एफ.१|archive-date=११ जानेवारी २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210111062009/https://www.formula1.com/en/latest/article.bad-weather-at-the-nurburgring-prevents-any-running-in-first-practice-for.5HhZ8X5TxXWDJ148LI8lR3.html|}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
|+ {{nowrap|२०२० हंगामातील फ्री प्रॅक्टिस सत्रात सहभागी झालेले चालक}}
!scope=&quot;col&quot;| कारनिर्माते
!scope=&quot;col&quot;|क्र.
!scope=&quot;col&quot;|चालक
!फेऱ्या
|-
!nowrap |[[आल्फा रोमियो रेसिंग]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|८८&lt;br&gt;३७
| {{flagicon|Poland}}[[रोबेर्ट कुबिचा]]&lt;br&gt;{{flagicon|जर्मनी}}[[मिक शूमाकर]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|२-३, ५, १५, १७&lt;br/&gt;११
|-
![[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|५०
| {{nowrap|{{flagicon|Great Britain}}[[कॅलम इलोट]]}}&lt;br&gt;{{flagicon|जर्मनी}}[[मिक शूमाकर]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|११&lt;br/&gt;१७
|-
![[विलियम्स एफ१]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|४०
| {{flagicon|Great Britain}}[[जॅक एटकेन]]&lt;br&gt;{{flagicon|Israel}}[[रॉय निसानी]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|२&lt;br&gt;६, ८, १५
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; |'''संदर्भ:&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;/&gt;'''
|}

=== संघातील बदल ===
* [[रेड बुल]], जो [[रेड बुल रेसिंग]] आणि [[स्कुदेरिआ टोरो रोसो]] या दोन्ही संघांचा पालक समूह आहे, त्यांनी टोरो रोसोचे नाव बदलून &quot;[[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]]&quot; असे ठेवले. संघ 
* '''अल्फाटौरी''' या कारनिर्माते नावाने स्पर्धा करतो.&lt;ref name=&quot;:२&quot;/&gt; हे नाव रेड बुलच्या [[अल्फाटौरी (फॅशन ब्रँड)|अल्फाटौरी फॅशन ब्रँड]]वरून घेतले आहे.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/146617/toro-rosso-name-change-for-2020-approved|title=टोरो रोसोचे नाव बदलण्यास २०२० फॉर्म्युला वन हंगामासाठी मंजुरी|first=Scott|last=Mitchell|work=[[Autosport]].com|publisher=[[Motorsport Network]]|date=१६ ऑक्टोबर २०१९|access-date=१६ ऑक्टोबर २०१९|url-access=limited|archive-url=https://web.archive.org/web/20191016120054/https://www.autosport.com/f1/news/146617/toro-rosso-name-change-for-2020-approved|archive-date=१६ ऑक्टोबर २०१९|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== चालक बदल ===
* एका वर्षाच्या अनुपस्थितीनंतर, [[एस्टेबन ओकॉन]] यांनी [[रेनॉल्ट फॉर्म्युला वन|रेनॉल्ट]]सोबत करार करून फॉर्म्युला वनमध्ये पुनरागमन केले, त्यांनी [[निको हल्केनबर्ग]] यांची जागा घेतली.&lt;ref name=&quot;ocon&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.renaultsport.com/esteban-ocon-joins-renault-f1-team.html|title=एस्टेबन ओकॉन रेनॉल्ट एफ.१ संघात सामील|date=२९ ऑगस्ट २०१९|access-date=२९ ऑगस्ट २०१९|work=renaultsport.com|publisher=[[रेनॉल्ट फॉर्म्युला वन|रेनॉल्ट स्पोर्ट]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190829121216/https://www.renaultsport.com/esteban-ocon-joins-renault-f1-team.html|archive-date=२९ ऑगस्ट २०१९|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[रोबेर्ट कुबिचा]] यांनी [[विलियम्स ग्रांप्री इंजिनिअरिंग|विलियम्स]] संघ सोडला आणि [[आल्फा रोमियो रेसिंग]]मध्ये राखीव चालक म्हणून सामील झाले.&lt;ref name=&quot;:३&quot;/&gt;
* [[निकोलस लतीफी]], [[२०१९ फॉर्म्युला २ अजिंक्यपद]] उपविजेता, यांनी विलियम्स संघात कुबिचा यांची जागा घेतली.&lt;ref name=&quot;Latifi&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.latifi-to-williams-for-2020-f2-racer-replaces-kubica.3GkU6EaImKmzKt6qZU0eiF.html|title=२०२०साठी विलियम्समध्ये लतीफी: एफ२ चालक कुबिचाची जागा घेईल|date=२८ नोव्हेंबर २०१९|website=F1|access-date=२८ नोव्हेंबर २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128091835/https://www.formula1.com/en/latest/article.latifi-to-williams-for-2020-f2-racer-replaces-kubica.3GkU6EaImKmzKt6qZU0eiF.html|archive-date=२८ नोव्हेंबर २०१९|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kubica&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/146094/kubica-announces-williams-exit-after-2019|title=रोबेर्ट कुबिचा यांनी २०१९ हंगामानंतर विलियम्समधून एक्झिट जाहीर केली|last=कूपर|first=आदम|date=१९ सप्टेंबर २०१९|work=[[Autosport]].com|access-date=१९ सप्टेंबर २०१९|url-access=limited|archive-url=https://web.archive.org/web/20190919194502/https://www.autosport.com/f1/news/146094/kubica-announces-williams-exit-after-2019|archive-date=१९ सप्टेंबर २०१९}}&lt;/ref&gt;

=== हंगामातील बदल ===
[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री]] सप्ताहांताच्या एक दिवस आधी, [[रेसिंग पॉइंट एफ.१ संघ|रेसिंग पॉइंट]] चालक [[सर्गिओ पेरेझ]] यांचा [[कोविड-१९]] चा चाचणी अहवाल पॉझिटिव्ह आला आणि त्यांना शर्यतीसाठी अपात्र ठरवण्यात आले.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=सर्गिओ पेरेझ कोविड-१९ च्या पॉझिटिव्ह चाचणीमुळे ब्रिटिश ग्रांप्रीमधून बाहेर|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-ruled-out-of-british-grand-prix-after-testing-positive-for.4MLhBq01mPizIDrg3jrWXJ.html|access-date=३० जुलै २०२०|website=एफ.१|date=३० जुलै २०२०|archive-date=३० जुलै २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200730191519/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-ruled-out-of-british-grand-prix-after-testing-positive-for.4MLhBq01mPizIDrg3jrWXJ.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[पब्लिक हेल्थ इंग्लंड]] कडून स्पष्टीकरण मिळवल्यानंतर, रेसिंग पॉइंटने सांगितले की पेरेझने पुढच्या आठवड्यातील [[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]] मध्ये कोरोना नकारात्मक आल्यास तो शर्यत करू शकेल.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=रेसिंग पॉइंट म्हणते सर्गिओ पेरेझ ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री मध्ये नेगेटिव्ह टेस्ट आल्यास शर्यत करेल|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.racing-point-say-perez-will-race-in-70th-anniversary-gp-pending-negative.6xIByUDrMKDb41z3LfkHYy.html|access-date=७ ऑगस्ट २०२०|website=एफ.१|date=६ ऑगस्ट २०२०|archive-date=७ ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807224548/https://www.formula1.com/en/latest/article.racing-point-say-perez-will-race-in-70th-anniversary-gp-pending-negative.6xIByUDrMKDb41z3LfkHYy.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; दुसरी चाचणी देखील पॉझिटिव्ह आल्याने पेरेझ ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री मधून देखील बाहेर पडला. या दोन्ही शर्यतींसाठी त्यांची जागा [[निको हल्केनबर्ग]] ने घेतली, ज्यांनी यापूर्वी संघाच्या पूर्वीच्या [[फोर्स इंडिया]] या नावाने {{F1|२०१२}}, आणि {{F1|२०१४}} ते {{F1|२०१६}} दरम्यान शर्यत केली होती, आणि शेवटचे एफ.१ शर्यत [[२०१९ अबु धाबी ग्रांप्री]] मध्ये केली होती.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=रेन्केन |first1=डायटर |last2=कोलंटाइन |first2=कीथ |title=अधिकृत: रेसिंग पॉइंटने पेरेझच्या जागी ब्रिटिश ग्रांप्री साठी 'सुपर सब' हल्केनबर्गची निवड केली|url=https://www.racefans.net/2020/07/31/official-racing-point-name-hulkenberg-as-perezs-replacement-for-british-grand-prix/ |website=RaceFans |date=३१ जुलै २०२० |access-date=३१ जुलै २०२० |archive-date=१८ ऑक्टोबर २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211018103922/https://www.racefans.net/2020/07/31/official-racing-point-name-hulkenberg-as-perezs-replacement-for-british-grand-prix/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.confirmed-hulkenberg-to-stand-in-for-perez-at-racing-point-at-70th.2YNIHBSSTSPV4B83hsC5vN.html|title=हल्केनबर्ग ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री साठी रेसिंग पॉइंटमध्ये पेरेझच्या जागी|date=७ ऑगस्ट २०२०|website=एफ.१|access-date=७ ऑगस्ट २०२०|archive-date=७ ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807101203/https://www.formula1.com/en/latest/article.confirmed-hulkenberg-to-stand-in-for-perez-at-racing-point-at-70th.2YNIHBSSTSPV4B83hsC5vN.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री]] च्या आठवड्याआधी पेरेझचा कोरोना अहवाल निगेटिव्ह आला आणि [[एफआयए]] कडून परवानगी मिळाल्यावर त्यांनी पुन्हा शर्यत केली.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=सर्गिओ पेरेझ स्पॅनिश ग्रांप्री साठी पुन्हा शर्यतीस पात्र|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-will-compete-in-spanish-gp-weekend-after-testing-negative-for.5xCHxe9XrVYLTPR9pAio7k.html|access-date=१३ ऑगस्ट २०२०|website=एफ.१|archive-date=१७ ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200817110853/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-will-compete-in-spanish-gp-weekend-after-testing-negative-for.5xCHxe9XrVYLTPR9pAio7k.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; पेरेझचे रेसिंग पॉइंट सहकारी [[लान्स स्ट्रोल]] [[२०२० आयफेल ग्रांप्री]]च्या दिवशी आजारी वाटल्याने कोरोना पॉझिटिव्ह आले. हल्केनबर्गने पुन्हा संघासाठी शर्यत केली.&lt;ref&gt;{{cite web |last=स्मिथ |first=ल्यूक |title=हल्केनबर्गने आयफेल ग्रांप्री मध्ये आजारी असलेल्या स्ट्रोलच्या जागी शर्यत केली|url=https://www.autosport.com/f1/news/152694/hulkenberg-to-replace-unwell-stroll-at-f1-eifel-gp |website=[[Autosport]] |publisher=[[Motorsport Network]] |access-date=१० ऑक्टोबर २०२० |archive-date=१२ डिसेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201212040106/https://www.autosport.com/f1/news/152694/hulkenberg-to-replace-unwell-stroll-at-f1-eifel-gp |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Stroll&quot;/&gt;

[[रोमन ग्रोसजीन]] यांच्या [[२०२० बहरैन ग्रांप्री]] मधील अपघातानंतर त्यांच्या हातांना भाजले गेले, म्हणून [[हास एफ.१ संघ|हास]] ने त्यांच्या चाचणी चालक [[पिएट्रो फिट्टीपल्डी]] ला [[२०२० साखिर ग्रांप्री]] साठी पदार्पणाची संधी दिली.&lt;ref&gt;{{cite web |title=हास एफ.१ संघाने साखिर ग्रांप्री साठी फिट्टीपल्डीची घोषणा केली|url=https://www.haasf1team.com/news/haas-f1-team-confirms-fittipaldi-sakhir-grand-prix |publisher=[[हास एफ.१ संघ]] |access-date=३० नोव्हेंबर २०२० |archive-date=३० नोव्हेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130110156/https://www.haasf1team.com/news/haas-f1-team-confirms-fittipaldi-sakhir-grand-prix |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ग्रोसजीनने [[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री]] ही शर्यत देखील चुकवली, त्यामुळे फिट्टीपल्डी पुन्हा संघासाठी शर्यत केली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-grosjean-announces-he-will-miss-abu-dhabi-gp-to-focus-on-recovery.hO85GVQ5eU3927lFFAM5W.html|title=ग्रोसजीनने सांगितले की तो अबु धाबी ग्रांप्री साठी अनुपस्थित राहील, आणि त्याचे हास कारकिर्द संपेल|website=एफ.१|date=६ डिसेंबर २०२०|access-date=६ डिसेंबर २०२०|archive-date=१९ डिसेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201219140903/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-grosjean-announces-he-will-miss-abu-dhabi-gp-to-focus-on-recovery.hO85GVQ5eU3927lFFAM5W.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[लुइस हॅमिल्टन]] [[२०२० साखिर ग्रांप्री]]च्या आधी कोरोना पॉझिटिव्ह आल्याने त्यांना शर्यतीतून बाहेर पडावे लागले.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/153866/hamilton-to-miss-sakhir-gp-after-positive-covid19-test|title=हॅमिल्टन कोविड-१९ पॉझिटिव्हमुळे साखिर ग्रांप्रीमध्ये अनुपस्थित|work=[[Autosport]]|last=कूपर|first=आदम|date=१ डिसेंबर २०२०|access-date=१ डिसेंबर २०२०|archive-date=१ डिसेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201073312/https://www.autosport.com/f1/news/153866/hamilton-to-miss-sakhir-gp-after-positive-covid19-test|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=मर्सिडीज-एएमजी पेट्रोनास एफ.१ संघाची घोषणा|url=https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-sakhir-grand-prix/mercedes-amg-f1-team-announcement/ |publisher=[[मर्सिडीज-बेंझ फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज-एएमजी पेट्रोनास एफ.१ संघ]] |access-date=१ डिसेंबर २०२० |archive-date=६ फेब्रुवारी २०२३ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206060715/https://www.mercedesamgf1.com/en/news/2020/2020-sakhir-grand-prix/mercedes-amg-f1-team-announcement/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; त्यांच्या जागी [[जॉर्ज रसल]] ने मर्सिडीजसाठी शर्यत केली, आणि [[जॅक एटकेन]] ने रसलच्या जागी [[विलियम्स]] संघात पदार्पण केले.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=२ डिसेंबर २०२०|title=जॉर्ज रसल साखिर ग्रांप्री साठी मर्सिडीजमध्ये हॅमिल्टनच्या जागी|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-george-russell-to-replace-hamilton-at-mercedes-for-sakhir-grand.5vMOKRppSzFMz7RZzdzmxs.html|access-date=२ डिसेंबर २०२०|website=एफ.१|archive-date=२ डिसेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202070841/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-george-russell-to-replace-hamilton-at-mercedes-for-sakhir-grand.5vMOKRppSzFMz7RZzdzmxs.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/153890/russell-joins-mercedes-for-sakhir-gp|url-access=limited|date=२ डिसेंबर २०२०|access-date=२ डिसेंबर २०२०|work=[[Autosport]]|title=रसल साखिर ग्रांप्री साठी मर्सिडीजमध्ये, एटकेनचे विलियम्समध्ये पदार्पण|last=स्मिथ|first=ल्यूक|archive-date=२२ जानेवारी २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122012945/https://www.autosport.com/f1/news/153890/russell-joins-mercedes-for-sakhir-gp|url-status=live}}&lt;/ref&gt; हॅमिल्टनने [[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री]] मध्ये पुन्हा मर्सिडीजसाठी शर्यत केली, कारण त्यांच्या कोरोना चाचणीचा अहवाल निगेटिव्ह आला होता, आणि रसल पुन्हा विलियम्सकडे परतला.&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-to-make-mercedes-return-in-abu-dhabi-after-testing-covid-negative.6crMz5aWmfElFkpMdTpLwL.html| title=हॅमिल्टन कोविड निगेटिव्ह आल्यानंतर अबु धाबी ग्रांप्री मध्ये पुन्हा मर्सिडीजमध्ये, रसल परत विलियम्सकडे| website=formula1.com| date=१० डिसेंबर २०२०| access-date=१० डिसेंबर २०२०| archive-date=१० डिसेंबर २०२०| archive-url=https://web.archive.org/web/20201210174506/https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-to-make-mercedes-return-in-abu-dhabi-after-testing-covid-negative.6crMz5aWmfElFkpMdTpLwL.html| url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==हंगामाचे वेळपत्रक==
[[एफ.आय.ए]] संघटनेने २०२० फॉर्म्युला वन हंगामाचे वेळपत्रक [[नोव्हेंबर १०]], [[इ.स. २०२०]] रोजी जाहीर केला. 
२२ ग्रांप्री मूळतः २०२० वर्ल्ड चॅम्पियनशिपसाठी नियोजित होत्या.&lt;ref name=&quot;original&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.diary-dates-the-2020-f1-calendar-pre-season-testing-details-and-f1-car.OVjDBOcx61q0HtYFZq7hH.html|title=नोंदवून ठेवा: २०२० चे एफ.१ दिनदर्शिका, हंगामपूर्व चाचण्यांचे तपशील आणि एफ.१ कार सादरीकरणाचे वेळापत्रक|date=१२ डिसेंबर २०१९|website=F1i.com|access-date=३ जून २०२०|archive-date=२७ मे २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200527080121/https://www.formula1.com/en/latest/article.diary-dates-the-2020-f1-calendar-pre-season-testing-details-and-f1-car.OVjDBOcx61q0HtYFZq7hH.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; मात्र [[कोव्हिड-१९ महामारी]]मुळे अनेक शर्यती रद्द किंवा पुढे ढकलण्यात आल्या. नव्याने ठरवलेल्या कॅलेंडरमध्ये १७ ग्रांप्री होत्या—मूळ २०२० कॅलेंडरमधील नऊ आणि आणखी आठ ग्रांप्री—तर उर्वरित तेरा मूळ २०२० शर्यती रद्द झाल्या. त्यामुळे हंगामाची सुरुवात [[ऑस्ट्रिया]] येथे दोन शर्यतींनी झाली, आणि नंतरच्या हंगामात [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]] तसेच [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे प्रत्येकी दोन शर्यती झाल्या. प्रत्येक शर्यतीमध्ये किमान फेऱ्या असतात, ज्या एकूण अंतर {{cvt|३०५|km|१}} पेक्षा जास्त कापतात. क्रीडा नियमांनुसार, हंगामाला अजिंक्यपद म्हणून मान्यता मिळवण्यासाठी किमान आठ शर्यती होणे आवश्यक आहे.&lt;ref name=&quot;wc minimum&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दिनांक=१९ जून २०२०|title=२०२० फॉर्म्युला वन Sporting Regulations|दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/2020_formula_1_sporting_regulations_-_iss_9_-_2020-06-19_0.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20200712054833/https://www.fia.com/sites/default/files/2020_formula_1_sporting_regulations_-_iss_9_-_2020-06-19_0.pdf|archive-date=१२ जुलै २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ जुलै २०२०|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|page=३१|}}&lt;/ref&gt;{{refn|group=टीप|FIA च्या आंतरराष्ट्रीय क्रीडा संहितेनुसार, कोणत्याही हंगामाला वर्ल्ड चॅम्पियनशिप म्हणून मान्यता मिळवण्यासाठी तीन खंडांमध्ये शर्यती होणे आवश्यक असते. हंगाम अधिकृतपणे पूर्ण झाल्याची खात्री करण्यासाठी FIA ने आंतरराष्ट्रीय क्रीडा संहितेतील तीन खंडांत शर्यती होण्याची अट शिथिल केली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/148887/how-many-races-does-f1-need-to-declare-a-season |title=How many races does फॉर्म्युला वन need to declare a season? |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ जून २०२० | archive-date=४ जून २०२० | archive-url=https://web.archive.org/web/20200604212101/https://www.autosport.com/f1/news/148887/how-many-races-does-f1-need-to-declare-a-season |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/149786/brawn-european-calendar-counts-as-world-championship|title=एफ.१ News: युरोपियन calendar would count as world championship, says Brawn|प्रकाशक=autosport.com|प्रकाशक=Motorsport Network|दिनांक=४ जून २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जून २०२०|archive-date=४ जून २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604222922/https://www.autosport.com/f1/news/149786/brawn-european-calendar-counts-as-world-championship|}}&lt;/ref&gt;}} परिणामी, रद्द आणि बदलांमुळे, २००९ [[२००९ फॉर्म्युला वन हंगाम|हंगाम]]नंतर प्रथमच उत्तर अमेरिकेत कोणतीही फेरी झाली नाही.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;| फेरी  
!rowspan=&quot;2&quot;| अधिक्रुत रेस नाव 
!rowspan=&quot;2&quot;| [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]]
!rowspan=&quot;2&quot;| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]]
!rowspan=&quot;2&quot;| शहर 
!rowspan=&quot;2&quot;| तारिख 
!colspan=&quot;2&quot;| वेळ 
|-
! [[प्रमाणवेळ|स्थानिय]]
! [[ग्रीनविच प्रमाणवेळ|GMT]]
|-
!१
|
|[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]]
|[[स्पीलबर्ग]]
|५ जुलै
|-
!२
|
|[[स्टायरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]]
|[[स्पीलबर्ग]]
|१२ जुलै
|-
!३
|
|[[हंगेरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|HUN}} [[हंगरोरिंग]]
|[[मोग्योरोद]]
|१९ जुलै{{refn|group=टीप|हंगेरियन ग्रांप्री मुळात २ ऑगस्ट रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला आणि ब्रिटिश ग्रांप्रीच्या तारखेवर घेण्यात आली.}}
|-
!४
|
|[[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|GBR}} [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]]
| rowspan=&quot;2&quot;|[[सिल्वेरस्टोन]]
|२ ऑगस्ट{{refn|group=टीप|ब्रिटिश ग्रांप्री मुळात १९ जुलै रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला आणि हंगेरियन ग्रांप्रीच्या तारखेवर घेण्यात आली.}}
|-
!५
|
| nowrap|[[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]]
|९ ऑगस्ट
|-
!६
|
|[[स्पॅनिश ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|ESP}} [[सर्किट डी बार्सिलोना-काटलुन्या]]
|[[मॉन्टमेलो]]
|१६ ऑगस्ट{{refn|group=टीप|स्पॅनिश ग्रांप्री मुळात १० मे रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला.}}
|-
!७
|
|[[बेल्जियम ग्रांप्री]]
|{{flagicon|BEL}} [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]]
|[[बेल्जियम]]
|३० ऑगस्ट
|-
!८
|
|[[इटालियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|ITA}} [[अटोड्रोमो नझिओनल डी मोंझा]]
| [[मोंझा]]
|६ सप्टेंबर
|-
!९
|
|[[टस्कन ग्रांप्री]]
| nowrap|{{flagicon|ITA}} [[अटोड्रोमो इंटरनाझिओनाले डेल म्युजेलो]]
|{{Nowrap|[[स्कारपेरिया ए सान पिएरो]]}}
|१३ सप्टेंबर
|-
!१०
|
|[[रशियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|RUS}} [[सोची ऑतोद्रोम]]
|[[सोत्शी]]
|२७ सप्टेंबर
|-
!११
|
|[[आयफेल ग्रांप्री]]
|{{flagicon|DEU}} [[नुर्बुर्गरिंग]]
|[[नुर्बुर्ग]]
|११ ऑक्टोबर
|-
!१२
|
|[[पोर्तुगीज ग्रांप्री]]
|{{flagicon|POR}} [[अटोड्रोमो इंटरनॅशनल दो अल्गार्वे]]
|[[पोर्टीमाओ]]
|२५ ऑक्टोबर
|-
!१३
|
|[[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]
|{{flagicon|ITA}} [[अटोड्रोमो इंटरनाझिनोल एन्झो ई डिनो फेरारी]]
|[[इमोला]]
|१ नोव्हेंबर
|-
!१४
|
|[[तुर्की ग्रांप्री]]
|{{flagicon|TUR}} [[इस्तंबूल पार्क]]
|[[टुझला, इस्तांबुल|टुझला]]
|१५ नोव्हेंबर
|-
!१५
|
|[[बहरैन ग्रांप्री]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|BHR}} [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[साखिर]]{{refn|group=टीप|बहरैन ग्रांप्री पारंपारिक &quot;ग्रांप्री सर्किट&quot; लेआउटवर झाली, तर साखिर ग्रांप्री वेगळ्या &quot;आउटर सर्किट&quot; लेआउटवर झाली.}}
|{{nowrap|२९ नोव्हेंबर}}{{refn|group=टीप|बहरैन ग्रांप्री मुळात २२ मार्च रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला आणि अबु धाबी ग्रांप्रीच्या तारखेवर घेण्यात आली.}}
|-
!१६
|
|[[साखिर ग्रांप्री]]
|६ डिसेंबर
|-
!१७
|
|[[अबु धाबी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|UAE}} [[यास मरिना सर्किट]]
| [[अबु धाबी]]
|{{nowrap|१३ डिसेंबर}}{{refn|group=टीप|अबु धाबी ग्रांप्री मुळात २९ नोव्हेंबर रोजी होणार होती, पण कोव्हिड-१९ महामारीमुळे बदल करण्यात आला.}}
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;8&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; align=&quot;bottom&quot; |'''संदर्भ:'''&lt;ref name=&quot;New calendar&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=२०२० हंगामाचे वेळपत्रक|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.f1-confirms-first-8-races-of-revised-2020-calendar-starting-with-austria.36X98qZnFFhNxQ8O2WdCON.html|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ जून २०२० |प्रकाशक=एफ.१ |archive-date=९ जून २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609102620/https://www.formula1.com/en/latest/article.f1-confirms-first-8-races-of-revised-2020-calendar-starting-with-austria.36X98qZnFFhNxQ8O2WdCON.html|}}&lt;/ref&gt;
|}


===रद्द झालेल्या ग्रांप्री===
खालील फेऱ्या मूळ कॅलेंडरमध्ये [[World Motor Sport Council]] यांनी प्रकाशित केल्या होत्या, परंतु COVID-19 महामारीमुळे रद्द करण्यात आल्या:

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
![[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]]
!scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot;| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]]
!nowrap|नियोजित दिनांक
|-
|[[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUS}} [[आल्बर्ट पार्क सर्किट]], [[मेलबर्न]]
|१५ मार्च
|-
|nowrap|[[व्हियेतनामी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|VIE}} [[हनोई सर्किट]], [[हनोई]]
|५ एप्रिल
|-
|[[चिनी ग्रांप्री]]
| nowrap |{{flagicon|CHN}} [[शांघाय आंतरराष्ट्रीय सर्किट]], [[शांघाय]]
|१९ एप्रिल
|-
|[[डच ग्रांप्री]]
|{{flagicon|NLD}} [[सर्किट झॉन्डवुर्ट]], [[झॉन्डवुर्ट]]
|३ मे
|-
|[[मोनॅको ग्रांप्री]]
|{{flagicon|MCO}} [[सर्किट डी मोनॅको]], [[मॉन्टे कार्लो]]
|२४ मे
|-
|[[अझरबैजान ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AZE}} [[बाकु सिटी सर्किट]], [[बाकु]]
|७ जून
|-
|[[कॅनेडियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|CAN}} [[सर्किट गिलेस व्हिलनव्ह]], [[माँत्रियाल]]
|१४ जून
|-
|[[फ्रेंच ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FRA}} [[सर्किट पॉल रिकार्ड]], [[ले कास्टेललेट]]
|२८ जून
|-
|[[सिंगापूर ग्रांप्री]]
|{{flagicon|SIN}} [[मरीना बे स्ट्रीट सर्किट]], [[सिंगापूर]]
|२० सप्टेंबर
|-
|[[जपानी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|JPN}} [[सुझुका आंतरराष्ट्रीय रेसिंग कोर्स]], [[सुझुका, सुझुका]]
|११ ऑक्टोबर
|-
| nowrap |[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]]
|{{flagicon|USA}} [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]], [[ऑस्टिन]]
|२५ ऑक्टोबर
|-
|[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]]
|{{nowrap|{{flagicon|MEX}} [[अटोड्रोमो हर्मानोस रॉड्रिगेझ]], [[मेक्सिको शहर]]}}
|१ नोव्हेंबर
|-
|[[ब्राझिलियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|BRA}} [[अटोड्रोम जोस कार्लोस पेस]], [[साओ पाउलो]]
|१५ नोव्हेंबर
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; align=&quot;bottom&quot; |'''संदर्भ'''&lt;ref name=&quot;ausTBA&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/148667/australian-gp-could-still-be-rescheduled|title=ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री आयोजक एफ.१ शर्यतीचे पुनर्नियोजन करण्याचा प्रयत्न करत आहेत|date=१४ मार्च २०२०|website=Autosport.com|access-date=२३ मार्च २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200323132345/https://www.autosport.com/f1/news/148667/australian-gp-could-still-be-rescheduled|archive-date=२३ मार्च २०२०|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BAHVIE&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.bahrain-and-vietnam-grands-prix-postponed.6M04wEKPBevqVc6Mg2kfgH.html|title=बहारीन आणि व्हिएतनाम ग्रांप्री पुढे ढकलल्या|website=F1|date=१३ मार्च २०२०|access-date=१४ मार्च २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200315034259/https://www.formula1.com/en/latest/article.bahrain-and-vietnam-grands-prix-postponed.6M04wEKPBevqVc6Mg2kfgH.html|archive-date=१५ मार्च २०२०|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CHN postponed&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.chinese-grand-prix-postponed-due-to-coronavirus-outbreak.3g2y5Ngyrk1MbNxQB9hj4s.html|title=नवीन कोरोना विषाणूच्या उद्रेकामुळे २०२० चीनी ग्रांप्री पुढे ढकलली|date=१२ फेब्रुवारी २०२०|website=F1|publisher=Formula One World Championship Limited|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200212184109/https://www.formula1.com/en/latest/article.chinese-grand-prix-postponed-due-to-coronavirus-outbreak.3g2y5Ngyrk1MbNxQB9hj4s.html|archive-date=१२ फेब्रुवारी २०२०|access-date=१२ फेब्रुवारी २०२०}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NEDMONESP&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.dutch-spanish-and-monaco-grands-prix-postponed.5CggooJeHoDchKkFehkrkY.html|title=डच आणि स्पॅनिश ग्रांप्री पुढे ढकलल्या; मोनॅको ग्रांप्री रद्द|website=F1|date=१९ मार्च २०२०|access-date=२२ मार्च २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200319155814/https://www.formula1.com/en/latest/article.dutch-spanish-and-monaco-grands-prix-postponed.5CggooJeHoDchKkFehkrkY.html|archive-date=१९ मार्च २०२०|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CAN postponed&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.canadian-grand-prix-organisers-announce-postponement-of-2020-race.7rkpGKnxnRQVe6uPcZSRbP.html|title=कॅनेडियन ग्रांप्री आयोजकांनी २०२० ची शर्यत पुढे ढकलल्याची घोषणा केली|website=F1|date=७ एप्रिल २०२०|access-date=७ एप्रिल २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407181830/https://www.formula1.com/en/latest/article.canadian-grand-prix-organisers-announce-postponement-of-2020-race.7rkpGKnxnRQVe6uPcZSRbP.html|archive-date=७ एप्रिल २०२०|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FRA cancelled&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.organisers-confirm-2020-french-grand-prix-will-not-go-ahead.6kEi9Sb68ZPJxlxgsgm4nQ.html|title=२०२० फ्रेंच ग्रांप्री होणार नसल्याचे आयोजकांनी निश्चित केले|website=F1|date=२७ एप्रिल २०२०|access-date=२७ एप्रिल २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200427141456/https://www.formula1.com/en/latest/article.organisers-confirm-2020-french-grand-prix-will-not-go-ahead.6kEi9Sb68ZPJxlxgsgm4nQ.html|archive-date=२७ एप्रिल २०२०|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

=== वेळपत्रकामधील विस्तार आणि बदल ===

== हंगामाचा सारांश ==
===पूर्वहंगाम चाचणी===
=== सुरुवातीच्या फेऱ्या ===
=== मधल्या फेऱ्या ===
=== अंतिम फेऱ्या ===
=== हंगामाचा नंतरचे विश्लेषण ===

==हंगामाचे निकाल==
===ग्रांप्री===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! शर्यत क्र.
! ग्रांप्री
! पोल पोझिशन
! जलद फेरी
! विजेता चालक
! विजेता कारनिर्माता
! माहिती
|-
!१
|{{flagicon|AUT}} [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!२
|{{flagicon|AUT}} [[स्टायरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!३
|{{flagicon|HUN}} [[हंगेरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!४
|{{flagicon|GBR}} [[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!५
|{{Flagicon|GBR}} [[७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
|align=center|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!६
|{{flagicon|ESP}} [[स्पॅनिश ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=center|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!७
|{{flagicon|BEL}} [[बेल्जियम ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!८
|{{flagicon|ITA}} [[इटालियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|FRA}} [[पियर गॅस्ली]]
|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]] - [[होंडा]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!९
|{{flagicon|ITA}} [[टस्कन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१०
|{{flagicon|RUS}} [[रशियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० रशियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!११
|{{flagicon|DEU}} [[आयफेल ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१२
|{{flagicon|POR}} [[पोर्तुगीज ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१३
|{{flagicon|ITA}} [[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१४
|{{flagicon|TUR}} [[तुर्की ग्रांप्री]]
|{{flagicon|CAN}} [[लान्स स्ट्रोल]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१५
|{{flagicon|BHR}} [[बहरैन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१६
|{{flagicon|BHR}} [[साखिर ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]
|{{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]
|{{flagicon|GBR}} [[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|align=&quot;center&quot; |[[२०२० साखिर ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!१७
|{{flagicon|UAE}} [[अबु धाबी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
| align=&quot;center&quot; |[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|माहिती]]
|-class=&quot;sortbottom&quot;
|colspan=&quot;7&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''संदर्भ:&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=फॉर्म्युला वन Results २०२०|दुवा=https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/results/2020|प्रकाशक=Motorsport Stats|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ डिसेंबर २०२१|archive-date=१३ डिसेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213090410/https://motorsportstats.com/series/formula-one/results/2020|}}&lt;/ref&gt;'''
|}

===गुण प्रणाली===
मुख्य शर्यतीत पहिल्या १० वर्गीकृत चालक आणि सर्वात जलद फेरी नोंदवणाऱ्या चालकाला गुण देण्यात आले. स्प्रिन्ट शर्यतीत पहिल्या ८ वर्गीकृत चालकांना खालिल रचना वापरून प्रत्येक शर्यतीत असे गुण देण्यात आले.&lt;ref name=&quot;points regs&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |दिनांक=१९ जुलै २०२२ |title=२०२२ फॉर्म्युला वन sporting regulations |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२२ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |at=Articles ६.४-६.५|archive-date=७ ऑक्टोबर २०२२ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007084259/https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable&quot;
!निकालातील स्थान
|style=&quot;background-color:#ffffbf&quot; align=&quot;center&quot;|'''१ला'''
|style=&quot;background-color:#dfdfdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''२रा'''
|style=&quot;background-color:#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;|'''३रा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''४था'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''५वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''६वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''७वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''८वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''९वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''१०वा'''
|-
!गुण
|style=&quot;background-color:#ffffbf&quot; align=&quot;center&quot;|२५
|style=&quot;background-color:#dfdfdf&quot; align=&quot;center&quot;|१८
|style=&quot;background-color:#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;|१५
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१२
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१०
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|८
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|६
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|४
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|२
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१
|-
!स्प्रिन्ट
| align=&quot;center&quot;| ८
| align=&quot;center&quot;| ७
| align=&quot;center&quot;| ६
| align=&quot;center&quot;| ५
| align=&quot;center&quot;| ४
| align=&quot;center&quot;| ३
| align=&quot;center&quot;| २
| align=&quot;center&quot;| १
| align=&quot;center&quot;| -
| align=&quot;center&quot;| -
|}


===चालक===
{|
|-
|
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%&quot;
!valign=&quot;middle&quot;| स्थान
!valign=&quot;middle&quot;| चालक
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
!१
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| id=&quot;४४&quot; align=&quot;center&quot; | ४४
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|points}}'''
|-
!२
|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
| id=&quot;७७&quot; align=&quot;center&quot; | ७७
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|points}}'''
|-
!३
|{{flagicon|NLD}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| id=&quot;१&quot; align=&quot;center&quot; | १
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|points}}'''
|-
!४
|{{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]
| id=&quot;११&quot; align=&quot;center&quot; | ११
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|points}}'''
|-
!५
|{{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]
| id=&quot;३&quot; align=&quot;center&quot; | ३
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|points}}'''
|-
!६
|{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]]
| id=&quot;५५&quot; align=&quot;center&quot; | ५५
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|points}}'''
|-
!७
|{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]
| id=&quot;२३&quot; align=&quot;center&quot; | २३
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|points}}'''
|-
!८
|{{flagicon|MCO}} [[शार्ल लक्लेर]]
| id=&quot;१६&quot; align=&quot;center&quot; | १६
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|points}}'''
|-
!९
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
| id=&quot;४&quot; align=&quot;center&quot; | ४
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|points}}'''
|-
!१०
|{{flagicon|FRA}} [[पियर गॅस्ली]]
| id=&quot;१०&quot; align=&quot;center&quot; | १०
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|points}}'''
|-
!११
|{{flagicon|CAN}} [[लान्स स्ट्रोल]]
| id=&quot;१८&quot; align=&quot;center&quot; | १८
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|points}}'''
|-
!१२
|{{flagicon|FRA}} [[एस्टेबन ओकन]]
| id=&quot;३१&quot; align=&quot;center&quot; | ३१
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|points}}'''
|-
!१३
|{{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| id=&quot;५&quot; align=&quot;center&quot; | ५
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|points}}'''
|-
!१४
|{{flagicon|RUS}} [[डॅनिल क्व्याट]]
| id=&quot;२६&quot; align=&quot;center&quot; | २६
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|points}}'''
|-
!१५
|{{flagicon|DEU}} [[निको हल्केनबर्ग]]
| id=&quot;२७&quot; align=&quot;center&quot; | २७
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|points}}'''
|-
!१६
|{{flagicon|FIN}} [[किमी रायकोन्नेन]]
| id=&quot;७&quot; align=&quot;center&quot; | ७
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|points}}'''
|-
!१७
| nowrap|{{flagicon|ITA}} [[अँटोनियो गियोविन्झी]]
| id=&quot;९९&quot; align=&quot;center&quot; | ९९
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|points}}'''
|-
!१८
|{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]
| id=&quot;६३&quot; align=&quot;center&quot; | ६३
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|points}}'''
|-
!१९
|{{flagicon|FRA}} [[रोमन ग्रोस्जीन]]
| id=&quot;८&quot; align=&quot;center&quot; | ८
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|points}}'''
|-
!२०
|{{flagicon|DNK}} [[केविन मॅग्नुसेन]]
| id=&quot;२०&quot; align=&quot;center&quot; | २०
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|points}}'''
|-
!२१
|{{flagicon|CAN}} [[निकोलस लतीफी]]
| id=&quot;६&quot; align=&quot;center&quot; | ६
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|points}}'''
|-
!२२
|{{flagicon|GBR}} [[जॅक एटकेन]]
| id=&quot;८९&quot; align=&quot;center&quot; | ८९
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|points}}'''
|-
!२३
|{{flagicon|BRA}} [[पिएट्रो फिट्टीपल्डी]]
| id=&quot;५१&quot; align=&quot;center&quot; | ५१
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|points}}'''
|-
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|स्थान
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|चालक
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
! colspan=&quot;31&quot; |संदर्भ:&lt;ref name=&quot;fia classification&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=२०२० Classifications|दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/2020-classifications|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ डिसेंबर २०२०|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|archive-date=१६ नोव्हेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116165110/https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2020/2020-classifications|}}&lt;/ref&gt;
|}
|valign=&quot;top&quot;|
{{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}}
|}
'''तळटिपा:'''
† चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले.

===कारनिर्माते===
{|
|-
|
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%;&quot;
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|स्थान
!style=&quot;vertical-align:middle;background&quot;| कारनिर्माता
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|१
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|DEU}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#४४|४४]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''५७३'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#७७|७७]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|BOT|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|२
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; nowrap|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा]]
| align=&quot;center&quot; | [[#३३|३३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''३१९'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२३|२३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|३
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[रेनोल्ट एफ१]]
| align=&quot;center&quot; | [[#४|४]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''२०२'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#५५|५५]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|४
|rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; nowrap|{{flagicon|GBR}} [[रेसींग पॉइन्ट एफ.१ संघ]] - [[बि.डब्ल्यु.टी. मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#११|११]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|PER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|'''१९५ {{refn|name=टीप|[[Racing Point F1 Team|Racing Point]] drivers scored {{sum|{{F1R2020|HUL|points}}|{{F1R2020|PER|points}}|{{F1R2020|STR|points}}}} points, but the constructor was deducted 15 points after a protest from [[Renault in Formula One|Renault]] was upheld regarding the legality of [[Racing Point RP20|their car]].&lt;ref&gt;{{Cite web|date=7 August 2020|title=Racing Point deducted 15 points and fined heavily as Renault protest into car legality upheld|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-racing-point-deducted-15-points-and-fined-heavily-as-renault.7j9tsLSAm7rXnWHxH1Uy9c.html|access-date=7 August 2020|website=F1|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807092858/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-racing-point-deducted-15-points-and-fined-heavily-as-renault.7j9tsLSAm7rXnWHxH1Uy9c.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#१८|१८]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२७|२७]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|५
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|FRA}} [[रेनोल्ट एफ१]]
| align=&quot;center&quot; | [[#३|३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RIC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''१८१'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#३१|३१]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|६
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#१६|१६]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''१३१'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#५|५]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|VET|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|७
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{nowrap|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ अल्फाटौरी]] - [[होंडा]]}}
| align=&quot;center&quot; | [[#१०|१०]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''१०७'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२६|२६]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|KVY|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|८
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|CHE}} [[आल्फा रोमियो रेसिंग]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#९९|९९]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GIO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|'''८'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#७|७]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RAI|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|९
|rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|USA}} [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#८|८]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|GRO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|'''३'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२०|२०]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|MAG|ABU}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#५१|५१]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|FIT|ABU}}
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|१०
|rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;|{{flagicon|GBR}} [[विलियम्स एफ१]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#६३|६३]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|'''०'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#६|६]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|LAT|ABU}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#८९|८९]]
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|AUT}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|STY}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|HUN}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|GBR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|७०A}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ESP}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BEL}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ITA}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|RUS}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EIF}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|POR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|EMI}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|TUR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|BHR}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|SKH}}
|{{एफ.१. २०२० हंगाम आकडेवारी|AIT|ABU}}
|-
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|स्थान
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;| कारनिर्माता
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्टायरियन ग्रांप्री|स्टाय]]&lt;br&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० ७०वी वर्धापनदिन ग्रांप्री|७०]]&lt;br&gt;{{flagicon|GBR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br&gt;{{flagicon|ESP}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br&gt;{{flagicon|BEL}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० टस्कन ग्रांप्री|टस्क]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० रशियन ग्रांप्री|रशिया]]&lt;br&gt;{{flagicon|RUS}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० आयफेल ग्रांप्री|आयफे]]&lt;br&gt;{{flagicon|GER}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० पोर्तुगीज ग्रांप्री|पोर्तुगी]]&lt;br&gt;{{flagicon|POR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० तुर्की ग्रांप्री|तुर्की]]&lt;br&gt;{{flagicon|TUR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० साखिर ग्रांप्री|साखिर]]&lt;br&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२० अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br&gt;{{flagicon|ARE}}
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|गुण
|-
| colspan=&quot;29&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; |'''संदर्भ:'''&lt;ref name=&quot;fia classification&quot;/&gt;
|}
|valign=&quot;top&quot;|
{{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}}
|}
† चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले.

== हे सुद्धा पहा ==
# [[फॉर्म्युला वन]]
# [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]]

== संदर्भ ==
{{reflist}}

==तळटीप==
{{reflist|group=टीप}}

== बाह्य दुवे ==
# [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ]

{{२०२० फॉर्म्युला वन हंगाम}}
{{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}}

[[वर्ग:फॉर्म्युला वन हंगाम]]</text>
      <sha1>odo4ylo3ree2c88qxpiiwupulb1fg5x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>जिंदल स्टील लिमिटेड</title>
    <ns>0</ns>
    <id>369742</id>
    <revision>
      <id>2721689</id>
      <parentid>2718031</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T14:43:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khirid Harshad</username>
        <id>138639</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Khirid Harshad ने पुनर्निर्देशन ठेउन लेख [[जिन्दल स्टील लिमिटेड]] वरुन [[जिंदल स्टील लिमिटेड]] ला हलविला</comment>
      <origin>2707309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4134" sha1="pwd8ore66gxt96t4mjmbrc3496k4jwm" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''जिन्दल स्टील लिमिटेड''' ( '''जेएसएल''' ) ही [[नवी दिल्ली]] येथे स्थित एक भारतीय [[पोलाद|स्टील]] कंपनी आहे.&lt;ref name=&quot;Forbes&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.forbes.com/companies/jindal-steel-power/|title=Jindal Steel &amp; Power on the Forbes Global 2000 List|date=31 May 2013|website=Forbes|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202235620/http://www.forbes.com/companies/jindal-steel-power/|archive-date=2 December 2013|access-date=1 December 2013}}&lt;/ref&gt; जेएसएल ही [[OP Jindal Group|ओपी जिन्दल ग्रुपचा]] एक भाग आहे.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last=Lancelot Joseph|url=https://businessindia.co/magazine/amazing-turnaround-of-jspl|title=Amazing turnaround of JSPL|date=28 June 2021|work=businessindia.co|access-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220519075546/https://www.businessindia.co/magazine/amazing-turnaround-of-jspl|archive-date=19 May 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

टनेजच्या बाबतीत, ही भारतातील तिसरी सर्वात मोठी खाजगी स्टील उत्पादक कंपनी आहे आणि रेलचे उत्पादन करणारी भारतातील एकमेव खाजगी कंपनी आहे. ही कंपनी स्पंज आयर्न, माइल्ड स्टील स्लॅब, रेल, माइल्ड स्टील, स्ट्रक्चरल, हॉट रोल्ड प्लेट्स, आयर्न ओर पेलेट्स आणि कॉइल्सचे उत्पादन आणि विक्री करते. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://www.business-standard.com/company/jindal-steel-20287/information/company-history|title=Jindal Steel &amp; Power Ltd|work=Business Standard India|access-date=9 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220209120005/https://www.business-standard.com/company/jindal-steel-20287/information/company-history|archive-date=9 February 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt; जिंदाल स्टीलचा ओडिशातील अंगुल येथे प्लांट स्थानिक पातळीवर उपलब्ध आणि स्वस्त हाय-ॲश कोळसा वापरतो आणि स्टील बनवण्यासाठी त्याचे संश्लेषण वायूमध्ये रूपांतर करतो, ज्यामुळे आयात केलेल्या कोकिंग कोळशावरील अवलंबित्व कमी होते.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/jspl-s-coal-gas-based-steel-tech-in-harvard-case-study-115011800659_1.html|title=JSPL's coal gas-based steel tech in Harvard case study|date=18 January 2015|work=Business Standard India|access-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220608040109/https://www.business-standard.com/article/pti-stories/jspl-s-coal-gas-based-steel-tech-in-harvard-case-study-115011800659_1.html|archive-date=8 June 2022|url-status=live|agency=Press Trust of India}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:मुंबई रोखे बाजारातील नोंदणीकृत कंपन्या]]
[[वर्ग:भारताच्या राष्ट्रीय शेअर बाजारावर सूचीबद्ध कंपन्या]]
[[वर्ग:हिसार]]
[[वर्ग:भारतातील स्टील कंपन्या]]
[[वर्ग:इ.स. १९५२ मधील निर्मिती]]
[[वर्ग:निफ्टी ५० माजी घटक]]</text>
      <sha1>pwd8ore66gxt96t4mjmbrc3496k4jwm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:Sarvesh E Naik</title>
    <ns>3</ns>
    <id>373032</id>
    <revision>
      <id>2721688</id>
      <parentid>2718326</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T14:41:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khirid Harshad</username>
        <id>138639</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Sarvesh E Naik|Sarvesh E Naik]] ([[User talk:Sarvesh E Naik|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले.</comment>
      <origin>2625985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="287" sha1="odkqcgu5h9xd3iom2gpvwy2w9ieose5" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Sarvesh E Naik}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १९:४८, २९ ऑक्टोबर २०२५ (IST)</text>
      <sha1>odkqcgu5h9xd3iom2gpvwy2w9ieose5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721932</id>
      <parentid>2721688</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T11:00:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvesh E Naik</username>
        <id>176170</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Reply</comment>
      <origin>2721932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="474" sha1="cn4kzx71311v871075zv4ynshv7r30r" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Sarvesh E Naik}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १९:४८, २९ ऑक्टोबर २०२५ (IST)

:hi [[सदस्य:Sarvesh E Naik|Sarvesh E Naik]] ([[सदस्य चर्चा:Sarvesh E Naik|चर्चा]]) १६:३०, १५ ऑक्टोबर २०२६ (IST)</text>
      <sha1>cn4kzx71311v871075zv4ynshv7r30r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>इ.स. १९७६ मधील मराठी चित्रपटांची यादी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>376236</id>
    <revision>
      <id>2721705</id>
      <parentid>2718280</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T15:02:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khirid Harshad</username>
        <id>138639</id>
      </contributor>
      <origin>2721705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4240" sha1="hu473cadhv0hd9pvumvyxhb66hjv36b" xml:space="preserve">{{मराठी चित्रपट}}
'''१९७६ मध्ये प्रदर्शित [[मराठी भाषा|मराठी]] चित्रपटांची यादी''' येथे आहे.

== चित्रपट ==
{| class=&quot;wikitable sortable collapsible&quot;
! style=&quot;width: 05%;&quot; |वर्ष
! style=&quot;width: 15%;&quot; | चित्रपट
! style=&quot;width: 15%;&quot; | संचालक
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width: 40%;&quot; | कलाकार
! style=&quot;width: 10%;&quot; | प्रकाशन तारीख
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width: 15%;&quot; | निर्माता
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width: 15%;&quot; | नोट्स
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width: 15%;&quot; | स्रोत
|-
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; | १९७६
| ''आराम हराम आहे''
| [[कमलाकर विष्णू तोरणे]]
| [[रवींद्र महाजनी]], [[रुही बेर्डे]], [[राम वर्धे]], [[सुरेश भागवत]], [[पद्मा चव्हाण]]
| २६ ऑक्टोबर १९७६
| प्रेम चित्र
|
| 
|-
| ''[[हा खेळ सावल्यांचा]]''
| [[वसंत जोगळेकर]]
| [[काशिनाथ घाणेकर]], [[आशा काळे]], [[लालन सारंग]], [[राजा गोसावी]], [[धुमाळ]], [[श्रीकांत मोघे]], [[देवेन वर्मा]], [[जयराम कुलकर्णी]]
| २१ मे १९७६
| मधु चित्रपट
|
| &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.imdb.com/title/tt0230266/|title=Ha Khel Savlyancha (1976)|website=IMDb}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[पाहुणी (चित्रपट)|पाहुणी]]
| [[अनंत माने]]
|
|
|
|
| &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.imdb.com/title/tt0238490/|title=Pahuni (1976)|website=IMDb}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[जवळ ये लाजू नको]]
| [[अरुण वासुदेव कर्नाटकी]]
| [[अशोक सराफ]]
|
|
|
| &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.imdb.com/title/tt0231815/|title=Jawal Ye Laju Nako (1976)|website=IMDb}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[चोरीचा मामला (१९७६ चित्रपट)|चोरीचा मामला]]
| [[बाबासाहेब एस. फत्तेलाल]]
| [[ललिता पवार]]
|
|
|
| &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.imdb.com/title/tt0357544/|title=Choricha Mamla (1976)|website=IMDb}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[फरारी (मराठी चित्रपट)|फरारी]]
| [[अनंत माने]]
|
|
|
|
| &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.imdb.com/title/tt0238219/|title=Farari (1976)|website=IMDb}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[घाशीराम कोतवाल (चित्रपट)|घाशीराम कोतवाल]]
| [[के. हरिहरन]], [[मणि कौल]]
| [[मोहन आगाशे]], [[रजनी चव्हाण]], [[वंदना पंडित]]
|
| युक्त फिल्म को-ऑप.
| हे [[विजय तेंडुलकर]] यांच्या मराठी नाटक [[घाशीराम कोतवाल (नाटक)|घाशीराम कोतवाल]] चे रूपांतर आहे.
| &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.imdb.com/title/tt0137685/|title=Ghashiram Kotwal (1976)|website=IMDb}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[तुमचं आमचं जमलं]]
| [[दादा कोंडके]]
| [[दादा कोंडके]]
|
|
|
| &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.imdb.com/title/tt0232863/|title=Tumcha Aamcha Jamla (1976)|website=IMDb}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी|3}}

[[वर्ग:मराठी चित्रपट यादी]]
[[वर्ग:इ.स. १९७६ मधील मराठी चित्रपट|यादी]]
{{मराठी चित्रपटसृष्टी}}</text>
      <sha1>hu473cadhv0hd9pvumvyxhb66hjv36b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>इ.स. १९७७ मधील मराठी चित्रपटांची यादी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>376240</id>
    <revision>
      <id>2721706</id>
      <parentid>2718278</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T15:02:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khirid Harshad</username>
        <id>138639</id>
      </contributor>
      <origin>2721706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6303" sha1="dquun2vw1xtkcrbu52505yd43j7xgbd" xml:space="preserve">{{मराठी चित्रपट}}
'''१९७७ मध्ये प्रदर्शित [[मराठी भाषा|मराठी]] चित्रपटांची यादी''' येथे आहे.

== चित्रपट ==
{| class =&quot;wikitable sortable collapsible&quot;
! style=&quot;width: 05%;&quot; |क्र
! style=&quot;width: 20%;&quot; |चित्रपट
! style=&quot;width: 15%;&quot; |दिग्दर्शक
! style=&quot;width: 20%;&quot; class=&quot;unsortable&quot; |कलाकार
! style=&quot;width: 10%;&quot; |प्रदर्शन तारीख
! style=&quot;width: 15%;&quot; class=&quot;unsortable&quot; |निर्माता
! style=&quot;width: 15%;&quot; class=&quot;unsortable&quot; |नोंदी
! style=&quot;width: 15%;&quot; class=&quot;unsortable&quot; |स्रोत
|-
| १
| ''[[चानी (चित्रपट)|चानी]]  || [[व्ही. शांताराम]] || [[रंजना देशमुख|रंजना]], [[यशवंत दत्त]], [[सिद्धार्थ रे]]|| || ||त्याच नावाने [[हिंदी भाषा|हिंदीत]] डब करण्यात आले. ||&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.imdb.com/title/tt0312538/ |title=Chaani (1977)|work=IMDb}}&lt;/ref&gt;
|-
| २
| ''[[जैत रे जैत]]'' || [[जब्बार पटेल|डॉ. जब्बार पटेल]] || [[स्मिता पाटील]], [[मोहन आगाशे]], [[निळू फुले]], [[सुलभा देशपांडे]]|| || || १९७७ मधील [[राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट मराठी चित्रपट|सर्वोत्कृष्ट मराठी फिचर फिल्मसाठी राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार]].||&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.imdb.com/title/tt0251151/ |title=Jait Re Jait (1977)|author=anirudh-patil-stuff|work=IMDb}}&lt;/ref&gt;
|-
| ३
| ''[[नाव मोठं लक्षण खोटं (चित्रपट)|नाव मोठं लक्षण खोटं]]''||मुरलीधर कापडी || [[उषा चव्हाण]], [[धुमाळ (अभिनेता)|धुमाळ]], [[निळू फुले]] || |||| ||&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.imdb.com/title/tt0232151/ |title=Naav Motha Lakshan Khota (1977)|work=IMDb}}&lt;/ref&gt;
|-
| ४
| ''[[देवकी नंदन गोपाळा (चित्रपट)|देवकी नंदन गोपाळा]]'' || [[राजदत्त]]  || [[डॉ. श्रीराम लागू]] || |||| ||&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.imdb.com/title/tt0258520/ |title=Devaki Nandan Gopala (1977)|work=IMDb}}&lt;/ref&gt;
|-
| ५
| [[राम राम गंगाराम]] || [[दादा कोंडके]] || [[भगवान दादा|मास्टर भगवान]], [[उषा चव्हाण]], [[दादा कोंडके]]||  || [[दादा कोंडके]]|| ||&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.imdb.com/title/tt0076597/ |title=Ram Ram Gangaram (1977)|work=IMDb}}&lt;/ref&gt;
|-
| ६
| [[बाळा गाऊ कशी अंगाई]] || [[कमलाकर तोरणे]] || राजा बापट, [[वत्सला देशमुख]], [[विक्रम गोखले]], [[आशा काळे]]|| १४ एप्रिल १९७७ (भारत) || [[एव्हरेस्ट एंटरटेनमेंट]]|| ||&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.imdb.com/title/tt2645086/ |title=Bala Gau Kashi Angai (1977)|date=14 April 1977|work=IMDb}}&lt;/ref&gt;
|-
| ७
| ''[[नवरा माझा ब्रह्मचारी (चित्रपट)|नवरा माझा ब्रह्मचारी]]'' || [[दत्ता केशव कुलकर्णी]] || यशवंत दत्त|| |||| ||&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.imdb.com/title/tt0213110/ |title=Navra Mazha Brahmachari (1977)|work=IMDb}}&lt;/ref&gt;
|-
| ८
| [[भिंगरी (चित्रपट)|भिंगरी]] || [[दत्ता केशव कुलकर्णी]] || || |||| ||&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.imdb.com/title/tt0212814/ |title=Bhingri (1977)|work=IMDb}}&lt;/ref&gt;
|-
| ९
| [[पदराच्या सावलीत (चित्रपट)|पदराच्या सावलीत]] || [[प्रभाकर नाईक]]  || [[निळू फुले]] || |||| ||&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.imdb.com/title/tt0248279/ |title=Padarachya Savleet (1977)|work=IMDb}}&lt;/ref&gt;
|-
| १०
| [[माणसा परीस मेंढरं बरी (चित्रपट)|माणसा परीस मेंढरं बरी]] || [[प्रभाकर नाईक]] || || |||| ||&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.imdb.com/title/tt0248170/ |title=Mansa Paris Mendhare Bari (1977)|work=IMDb}}&lt;/ref&gt;
|-
| ११
| [[बदला (मराठी चित्रपट)|बदला]] || [[दत्ता केशव कुलकर्णी]] || || |||| ||&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.imdb.com/title/tt0212791/ |title=Badla (1977)|work=IMDb}}&lt;/ref&gt;
|-
| १२
| [[असला नवरा नको गं बाई (चित्रपट)|असला नवरा नको गं बाई]] || [[अनंत माने]] || || |||| ||&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.imdb.com/title/tt0238047/ |title=Asla Navra Nakoga Bai (1977)|work=IMDb}}&lt;/ref&gt;
|-
| १३
| [[तूच माझी राणी (चित्रपट)|तूच माझी राणी]] || [[दत्ता केशव कुलकर्णी]] || मधु आपटे, [[पद्मा चव्हाण]], [[अमोल पालेकर]]  || १ जानेवारी १९७७ (भारत) |||| ||&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.imdb.com/title/tt2624084/ |title=तूच माझी राणी (१९७७)|date=1 January 1977|work=IMDb}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी|3}}

[[वर्ग:मराठी चित्रपट यादी]]
[[वर्ग:इ.स. १९७७ मधील मराठी चित्रपट|यादी]]
{{मराठी चित्रपटसृष्टी}}</text>
      <sha1>dquun2vw1xtkcrbu52505yd43j7xgbd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>यशवन्त विष्णु चन्द्रचूड</title>
    <ns>0</ns>
    <id>376670</id>
    <redirect title="य.वि. चंद्रचूड" />
    <revision>
      <id>2721814</id>
      <parentid>2686505</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T00:59:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[य. वि. चंद्रचूड]] to [[य.वि. चंद्रचूड]]</comment>
      <origin>2721814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81" sha1="72o2wdwirruxin5jxot32b5t4ghdfgp" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[य.वि. चंद्रचूड]]</text>
      <sha1>72o2wdwirruxin5jxot32b5t4ghdfgp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>धुरंधर: द रिव्हेंज</title>
    <ns>0</ns>
    <id>378691</id>
    <revision>
      <id>2721707</id>
      <parentid>2677614</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T15:03:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khirid Harshad</username>
        <id>138639</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:हिंदी भाषेमधील चित्रपट]] - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2721707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56466" sha1="kuk3p40sfzbfow8sbf6w9klz5wu38ap" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''धुरंधर: द रिव्हेंज''' हा २०२६ मधील [[हिंदी]]-भाषेतील [[हेरपट]]-मारधाड चित्रपट चित्रपट आहे. या चित्रपटाचे लेखन आणि दिग्दर्शन [[आदित्य धर]] यांनी केले आहे. याची निर्मिती धर, लोकेश धर आणि [[ज्योती देशपांडे]] यांनी [[जिओ प्लॅटफॉर्म्स|जिओ स्टुडिओज]] आणि B62 स्टुडिओज अंतर्गत केली आहे. हा २०२५ च्या ''[[धुरंधर (चित्रपट) |धुरंधर]]'' चित्रपटाचा सिक्वेल आणि या द्वयी मालिकेतील शेवटचा भाग आहे. या चित्रपटात [[रणवीर सिंग]], [[अर्जुन रामपाल]], [[संजय दत्त]], [[आर. माधवन]], [[सारा अर्जुन]], [[राकेश बेदी]], [[गौरव गेरा]], [[दानिश पांडोर]] आणि [[मानव गोहिल]] यांच्या भूमिका असून, अनेक कलाकारांनी पहिल्या चित्रपटातील आपल्या भूमिका पुन्हा साकारल्या आहेत. हा चित्रपट एका अंडरकव्हर [[गुप्तचर विभाग|भारतीय गुप्तचर यंत्रणा]] एजंटचे अनुसरण करतो जो [[कराची]]मधील गुन्हेगारी सिंडिकेट आणि पाकिस्तानी राजकारणात आपली घुसखोरी सुरू ठेवतो आणि [[२६ नोव्हेंबर २००८ चा मुंबईवरील दहशतवादी हल्ला|२६/११ च्या हल्ल्यांचा]] बदला घेताना मोठ्या आव्हानांचा सामना करतो.

चित्रपटाची कथा [[दक्षिण आशिया]]तील अनेक वास्तविक भू-राजकीय घटना आणि संघर्षांना ढोबळमानाने एकत्र गुंफते, ज्यामध्ये ऑपरेशन ल्यारी, [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४ ची भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक]] आणि २०१६ मधील [[भारताच्या चलनाचे विमुद्रीकरण]] यांचा समावेश आहे. पहिल्या चित्रपटासोबतच लगोलग चित्रीकरण करण्यात आलेल्या या चित्रपटाचे [[चित्रीकरण|मुख्य चित्रीकरण]] जुलै २०२४ मध्ये [[बँकॉक]], [[थायलंड]] येथे सुरू झाले आणि ऑक्टोबर २०२५ मध्ये पूर्ण झाले. चित्रीकरण [[पंजाब, भारत|पंजाब]], [[चंदिगढ]], [[महाराष्ट्र]], [[लडाख]], [[हिमाचल प्रदेश]] आणि थायलंडमध्ये झाले, जिथे काही ठिकाणांचा वापर [[पाकिस्तान]]-सेट सीक्वेन्ससाठी करण्यात आला. पहिल्या चित्रपटाप्रमाणेच शाश्वत सचदेव यांनी चित्रपटाचे संगीत दिग्दर्शन केले आहे. २२९ मिनिटांच्या 'रनटाइम'सह, हा आतापर्यंतचा 'आठवा सर्वात मोठा भारतीय चित्रपट आहे.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=17 March 2026 |title=Ranveer Singh's Dhurandhar: The Revenge Receives A Certificate With 3 hr 49 min Runtime |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/ranveer-singhs-dhurandhar-the-revenge-receives-a-certificate-with-3-hr-49-min-runtime-ws-l-9982965.html |website=News18}}&lt;/ref&gt;

''धुरंधर: द रिव्हेंज'' १९ मार्च २०२६ रोजी [[गुढीपाडवा]], [[उगादी]] आणि [[ईद-उल-फित्र|ईद]]च्या मुहूर्तावर जगभरातील चित्रपटगृहांमध्ये प्रदर्शित झाला. चित्रपटाला उत्तम प्रतिसाद मिळाला, ज्यामध्ये कलाकारांचा अभिनय, कथा आणि संगीत यांचे कौतुक झाले, तर त्यातील हिंसाचार आणि कथित राष्ट्रवादी व कथित [[इस्लामोफोबिया]]वर टीका झाली. त्याच्या पूर्ववर्ती चित्रपटाप्रमाणेच, यावर सर्व [[गल्फ को-ऑपरेशन कौन्सिल]] (GCC) देशांमध्ये बंदी घालण्यात आली.{{efn|&lt;ref name=&quot;k994&quot;&gt;{{cite web | last=Mouli | first=Chandra | title=Pakistanis are watching Dhurandhar 2 despite ban, here's how | website=The Siasat Daily | date=2026-03-20 | url=https://www.siasat.com/dhurandhar-2-reaches-pakistan-despite-ban-videos-go-viral-3438346/amp/ | access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=17 March 2026 |title=Explained: How Dhurandhar part 1 and 2's UAE-GCC ban could cost as much as lifetime numbers of Ghajini, Stree, Gangubai Kathiawadi |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/explained-dhurandhar-part-1-2s-uae-gcc-ban-cost-much-lifetime-numbers-ghajini-stree-gangubai-kathiawadi/ |website=Bollywood Hungama}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hindustan Times-2026&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-03-19 |title=Dhurandhar 2 review: A roller-coaster ride elevated by Ranveer Singh's brilliance, Aditya Dhar's undoubtable restraint |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/dhurandhar-2-review-rollercoaster-ride-elevated-by-ranveer-singh-brilliance-aditya-dhar-undoubtable-restraint-101773862482390.html |access-date=2026-03-20 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;w517&quot;&gt;{{cite web | last=Rajendran | first=Sowmya | title=Dhurandhar 2 review: Angrier, louder, emptier | website=Newslaundry | date=2026-03-19 | url=https://www.newslaundry.com/2026/03/19/dhurandhar-the-revenge-review-hamzas-mission-is-bloodshed-dhars-mission-is-whitewash | access-date=2026-03-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;d500&quot;&gt;{{cite web | last=Yasmin | first=Shahana | title=Dhurandhar 2: The box-office juggernaut that shows hypermasculine nationalism still sells in India | website=The Independent | date=2026-03-19 | url=https://www.independent.co.uk/asia/india/dhurandhar-2-revenge-release-box-office-ranveer-singh-b2941618.html | access-date=2026-03-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;p841&quot;&gt;{{cite web | last=Awasthi | first=Pragati | title=International critics slam Ranveer Singh's Dhurandhar: The Revenge, call it 'sociopathic' | website=Wion | date=2026-03-25 | url=https://www.wionews.com/entertainment/hollywood/international-critics-slam-ranveer-singh-s-dhurandhar-the-revenge-call-it-sociopathic-1774427716170 | access-date=2026-03-26 | archive-date=26 March 2026 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260326051157/https://www.wionews.com/entertainment/hollywood/international-critics-slam-ranveer-singh-s-dhurandhar-the-revenge-call-it-sociopathic-1774427716170 | url-status=live }}&lt;/ref&gt;}} असे असूनही, चित्रपटाने बॉक्स ऑफिसवर वेगाने यश मिळवले आणि एका आठवड्यात {{INR}}१००० कोटींहून अधिक कमाई केली.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=26 March 2026 |title=Dhurandhar 2 joins the 1000-crore club at box office; surpasses Ranbir Kapoor’s Animal |url=https://www.cinemaexpress.com/hindi/news/2026/Mar/26/dhurandhar-2-joins-the-1000-crore-club-at-box-office-surpasses-ranbir-kapoors-animal |website=Cinema Express}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-26 |title=Dhurandhar 2 worldwide box office collection day 7: Ranveer Singh film mints ₹1000 cr in a week; outpaces Baahubali, RRR |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/dhurandhar-2-worldwide-box-office-collection-day-7-ranveer-singh-aditya-dhar-film-1000-crore-outpaces-baahubali-rrr-101774492427070.html |access-date=2026-03-26 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt; हा सध्याचा चौथा सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट, जगभरात आणि देशांतर्गत सर्वाधिक कमाई करणारा दुसरा हिंदी चित्रपट, [[भारतातील सर्वाधिक कमाई करणाऱ्या चित्रपटांची यादी|भारतातील तिसरा सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट]], २०२६ चा सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट आणि २०२६ मधील एकूणच नववा सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट आहे.

== कथानक ==
कथेचा नायक जस्कीरत सिंग रंगी (रणवीर सिंग) हा भारतीय सैन्याच्या 'पंजाब रेजिमेंट'चा एक धाडसी जवान असतो. एका अत्यंत गोपनीय मिशनसाठी तो आपले नाव बदलून 'हमजा अली मजारी' या ओळखीने पाकिस्तानात प्रवेश करतो. तिथे तो केवळ एक हेर म्हणून राहत नाही, तर तिथल्या व्यवस्थेत इतका मिसळून जातो की तो पाकिस्तानी राजकारणी जमील जमाली (राकेश बेदी) यांच्या मुलीशी, यलिनाशी (सारा अर्जुन) लग्न करतो. चित्रपटाचा मोठा भाग कराचीतील 'ल्यारी' भागात घडतो. तिथे हमजा आपला हँडलर मोहम्मद आलम (गौरव गेरा) याच्या मदतीने अंडरवर्ल्ड आणि दहशतवादी कारवायांची माहिती गोळा करतो. यामध्ये त्याला स्थानिक गुंड उझैर बलोच आणि पोलीस अधिकारी चौधरी अस्लम (संजय दत्त) यांच्याशी सामना करावा लागतो.

जेव्हा भारतावर होणाऱ्या दहशतवादी हल्ल्यांचे (उदा. २६/११ चा संदर्भ) धागेदोरे आयएसआय (ISI) अधिकारी मेजर इक्बाल (अर्जुन रामपाल) आणि 'बडे साहब' म्हणजेच दाऊद इब्राहिमपर्यंत पोहोचतात, तेव्हा भारतीय गुप्तचर संस्था (IB) या नेटवर्कला उद्ध्वस्त करण्याचा निर्णय घेते.

क्लायमॅक्स: जस्कीरत ऊर्फ हमजाला आपली खरी ओळख, आपले कुटुंब आणि देशाचे कर्तव्य यांच्यात समतोल राखताना अनेक आव्हानांना सामोरे जावे लागते. आपल्या देशाचा अपमान करणाऱ्या आणि सीमेपलीकडून कारवाया करणाऱ्या शत्रूंचा शोध घेऊन त्यांचा खात्मा करणे, हा या चित्रपटाचा मुख्य गाभा आहे.

थोडक्यात, हा चित्रपट एका भारतीय सैनिकाच्या बलिदानाची, त्याच्या छुप्या मिशनची आणि शत्रूच्या घरात शिरून घेतलेल्या सूडाची चित्तथरारक कथा आहे. यात अजित डोवाल आणि अस्लम खान यांसारख्या खऱ्या पात्रांवर आधारित व्यक्तिरेखा असल्याने कथेला वास्तववादी जोड मिळाली आहे.

== कलाकार ==
* [[रणवीर सिंग]] - हमजा अली मजारी / जस्कीरत सिंग रंगी (पंजाब रेजिमेंट) च्या भूमिकेत
* [[अर्जुन रामपाल]] - मेजर इक्बाल (आयएसआय अधिकारी) च्या भूमिकेत. (हे पात्र [[इलियास काश्मिरी]] आणि मेजर इक्बाल यांच्यावर आधारित आहे)
* [[संजय दत्त]] - एसएसपी चौधरी अस्लम (ल्यारी टास्क फोर्स, सिंध पोलीस) च्या भूमिकेत
* [[आर. माधवन]] - अजय सन्याल (आयबी प्रमुख) च्या भूमिकेत. (हे पात्र [[अजित डोवाल]] यांच्यावर आधारित आहे)
* [[सारा अर्जुन]] - यलिना जमाली (हमजाची पत्नी) च्या भूमिकेत
* [[राकेश बेदी]] - जमील जमाली (यलिनाचा पिता) च्या भूमिकेत. ते एक भारतीय हेर आणि पाकिस्तानी आवामी पार्टीचे (PAP) वरिष्ठ राजकारणी आहेत
* [[गौरव गेरा]] - मोहम्मद आलम (ल्यारीतील एका ज्यूस सेंटरचा मालक आणि हमजाचा हँडलर) च्या भूमिकेत
* [[मानव गोहिल]] - सुशांत बन्सल (आयबीचे उपसंचालक) च्या भूमिकेत
* [[दानिश पांडोर]] - उझैर बलोच (बलोच टोळीचा नेता) च्या भूमिकेत
* विमल ओबेरॉय - शिरानी ([[बलुचिस्तान मुक्तिसेना|बलोचिस्तान युनायटेड फोर्स]]चा नेता) च्या भूमिकेत
* दानिश इक्बाल - [[दाऊद इब्राहिम]] / बडे साहबच्या भूमिकेत
* [[राज झुत्शी]] - लेफ्टनंट जनरल शमशाद हसन (आयएसआयचे महासंचालक) च्या भूमिकेत
* उदयबीर संधू - गुरबाझ &quot;पिंडा&quot; सिंगच्या भूमिकेत. (हे पात्र हरविंदर सिंग संधू &quot;रिंडा&quot; वर आधारित आहे)
* मुस्तफा अहमद - रिझवान शाहच्या भूमिकेत
* मधुरजीत सर्घी - प्रभनीत कौर रंगी (जस्कीरतची आई) च्या भूमिकेत
* गितिका गंजू धर - शबनम जमाली (जमीलची पत्नी) च्या भूमिकेत
* आदित्य उप्पल - एएसपी ओमर हैदरच्या भूमिकेत. (हे पात्र ओमर शाहिद हमीदवर आधारित आहे)
* सलीम सिद्दीकी - आतिफ अहमदच्या भूमिकेत. (हे पात्र [[अतिक अहमद]]वर आधारित आहे)
* राम चंदर - अश्फाक अहमदच्या भूमिकेत. (हे पात्र खालिद अझीमवर आधारित आहे)
* अश्विन धर - अर्शद पप्पू (पठाण टोळीचा नेता) च्या भूमिकेत
* अभय अरोरा - यासिर अराफात (पप्पूचा धाकटा भाऊ) च्या भूमिकेत
* अंकित सागर - जावेद खनानीच्या भूमिकेत
* विनोद थरानी - आझम चीमाच्या भूमिकेत
* फैज खान - साजिद मीरच्या भूमिकेत
* संजय मेहता - अब्दुल भट्टोवीच्या भूमिकेत
* राजेश डोग्रा - अब्दुल रहमान मक्कीच्या भूमिकेत
* सुविंदर विकी - ब्रिगेडियर जहांगीर (इक्बालचे वडील) च्या भूमिकेत
* [[सौम्या टंडन]] - उल्फत (रहमानची विधवा) च्या भूमिकेत
* उमैर नवीद निर्बान - झयान (हमजा आणि यलिनाचा मुलगा) च्या भूमिकेत
* परी पांढेर - जसलीन कौर रंगीच्या भूमिकेत
* हितिका बाली - हरलीन कौर रंगीच्या भूमिकेत
* आशिष दुग्गल - आमदार सुखविंदर सिंगच्या भूमिकेत
* भाषा सुंबली - वकील वीणाच्या भूमिकेत
* विजेंदर सिंग - अमरजित सिंगच्या भूमिकेत
* विवेक सिन्हा - जहूर मिस्त्रीच्या भूमिकेत
* अमनदीप सिंग - सुनप्रीत सिंग &quot;सनी डीव्हीडी&quot; च्या भूमिकेत
* मशहूर अमरोही - नवाब शफीकच्या भूमिकेत. (हे पात्र [[नवाझ शरीफ]] यांच्यावर आधारित आहे)
* संजय मेंदिरत्ता - आकिब अली झरवारी (पाकिस्तानचे राष्ट्राध्यक्ष) च्या भूमिकेत. (हे पात्र [[आसिफ अली झरदारी]] यांच्यावर आधारित आहे)
* हिमांशू गोखानी - डीजीपी संजय कुमार (उत्तर प्रदेश पोलीस) च्या भूमिकेत
* [[अक्षय खन्ना]] - रहमान डकैतच्या भूमिकेत (शरीर प्रदर्शन/विशेष भूमिका)
* [[यामी गौतम]] - शाझिया बानो (पाहुणी कलाकार)

== निर्मिती ==
हा उत्तरभाग 'धुरंधर' या चित्रपटाचा अंतिम भाग म्हणून विकसित करण्यात आला. सुरुवातीला एकाच चित्रपटाची निर्मिती करण्यात येणार होती. परंतु पूर्ण  कथानकासाठी हा चित्रपट दोन भागांत प्रदर्शित करण्याचा निर्णय घेण्यात आला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=19 November 2025 |title=INSIDE SCOOP: The REAL REASON why Aditya Dhar is releasing Ranveer Singh's Dhurandhar in two parts |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/inside-scoop-real-reason-aditya-dhar-releasing-ranveer-singhs-dhurandhar-two-parts/ |work=Bollywood Hungama |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119172110/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/inside-scoop-real-reason-aditya-dhar-releasing-ranveer-singhs-dhurandhar-two-parts/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; या दोन्ही भागांचे चित्रीकरण एकाच वेळी सलगपणे करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=20 November 2025 |title='Dhurandhar': Here's the REAL REASON why Aditya Dhar split Ranveer Singh's film into two parts |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/dhurandhar-heres-the-real-reason-why-aditya-dhar-split-ranveer-singhs-film-into-two-parts/articleshow/125458076.cms |work=The Times of India |archive-date=6 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206102647/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/dhurandhar-heres-the-real-reason-why-aditya-dhar-split-ranveer-singhs-film-into-two-parts/articleshow/125458076.cms |url-status=live }}&lt;/ref&gt; मुळात एकच चित्रपट प्रदर्शित करण्याचा मानस होता, परंतु चित्रपटाचे फुटेज, व्याप्ती आणि कथेतील गुंतागुंत यामुळे उत्तर-निर्मिती प्रक्रियेदरम्यान निर्मात्यांनी चित्रपटाचे दोन भाग करण्याचा निर्णय घेतला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=20 November 2025 |title=Why Is Ranveer Singh's Dhurandhar Releasing In 2 Parts? Here's Why Aditya Dhar Took This Decision |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/why-is-ranveer-singh-dhurandhar-releasing-in-2-parts-heres-why-aditya-dhar-took-this-decision-ws-l-9719512.html |work=News18 |archive-date=30 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251230132647/https://www.news18.com/movies/bollywood/why-is-ranveer-singh-dhurandhar-releasing-in-2-parts-heres-why-aditya-dhar-took-this-decision-ws-l-9719512.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=4 December 2025 |title=Rakesh Bedi confirms Dhurandhar Part 2 is ready: 'It will release in a month or two' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/rakesh-bedi-confirms-dhurandhar-part-2-is-ready-it-will-release-in-a-month-or-two-10401614/ |work=The Indian Express |archive-date=31 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251231161850/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/rakesh-bedi-confirms-dhurandhar-part-2-is-ready-it-will-release-in-a-month-or-two-10401614/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; दोन्ही चित्रपटांचे मुख्य चित्रीकरण जुलै २०२४ ते ऑक्टोबर २०२५ दरम्यान भारत आणि [[थायलंड]]मध्ये पार पडले.&lt;ref&gt;{{cite web |date=11 February 2025 |title=Ranveer Singh and Akshaye Khanna spotted shooting for Aditya Dhar's 'Dhurandhar' – Exclusive Pics |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ranveer-singh-and-akshaye-khanna-spotted-shooting-for-aditya-dhars-dhurandhar-exclusive-pics/articleshow/118142712.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250211095815/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ranveer-singh-and-akshaye-khanna-spotted-shooting-for-aditya-dhars-dhurandhar-exclusive-pics/articleshow/118142712.cms |archive-date=11 February 2025 |access-date=11 February 2025 |work=Times of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=17 December 2025 |title=Dhurandhar Shooting Locations: Ranveer Singh and Aditya Dhar's Action Thriller Filmed Across Bangkok, Amritsar, Mumbai and Ladakh |url=https://www.timesnownews.com/travel/dhurandhar-shooting-locations-ranveer-singh-and-aditya-dhar-action-thriller-filmed-across-bangkok-amritsar-mumbai-and-ladakh-article-153241174 |website=Times Now |archive-date=19 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251219075859/https://www.timesnownews.com/travel/dhurandhar-shooting-locations-ranveer-singh-and-aditya-dhar-action-thriller-filmed-across-bangkok-amritsar-mumbai-and-ladakh-article-153241174 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; दुसऱ्या भागाचे उर्वरित चित्रीकरण जानेवारी आणि फेब्रुवारी २०२६ मध्ये देखील करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=1 February 2026 |title='Dhurandhar 2 The Revenge': Sanjay Dutt and Arjun Rampal SPOTTED filming in Mumbai ahead of sequel release |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/dhurandhar-2-the-revenge-sanjay-dutt-and-arjun-rampal-spotted-filming-in-mumbai-ahead-of-sequel-release/articleshow/127831461.cms |website=Times of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=5 February 2026 |title=Exclusive: Yami Gautam Joins Aditya Dhar's Dhurandhar 2, Wraps Up Shoot |url=https://www.ndtv.com/entertainment/exclusive-yami-gautam-joins-aditya-dhars-dhurandhar-2-wraps-up-shoot-10951533 |website=NDTV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=3 February 2026 |title=BREAKING: Mumbai Police files FIR against Dhurandhar The Revenge location manager for flying drone in high security Fort area of South Mumbai without permission |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-mumbai-police-files-fir-dhurandhar-revenge-location-manager-flying-drone-high-security-fort-area-south-mumbai-without-permission |website=Bollywood Hungama}}&lt;/ref&gt;

== संगीत ==
चित्रपटाचे संगीत [[शाश्वत सचदेव]] यांनी संगीतबद्ध केले असून, गाण्याचे बोल [[इर्शाद कामिल]] आणि [[कुमार (गीतकार)|कुमार]] यांनी लिहिले आहेत. ''[[उरी: द सर्जिकल स्ट्राईक]]'' (२०१९) आणि ''[[धुरंधर]]'' (२०२५) नंतर [[आदित्य धर]] यांच्यासोबतचा हा त्यांचा तिसरा प्रकल्प आहे.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=10 March 2026 |title=Dhurandhar 2's soundtrack will feature a DISTINCTIVE twist; Aditya Dhar and Shashwat Sachdev's ambitious plans for the Ranveer Singh movie have been UNVEILED. |url=https://www.zoomtventertainment.com/bollywood/dhurandhar-2-music-shashwat-sachdev-ramana-balachandhran-article-153799365 |website=[[Zoom (Indian TV channel)|Zoom]]}}&lt;/ref&gt;
मागील चित्रपटाप्रमाणेच, या चित्रपटाच्या संगीत अल्बममध्ये देखील अनेक जुन्या क्लासिक हिंदी गाण्यांचा आधुनिक पद्धतीने रिमिक्स आणि सॅम्पलिंग म्हणून वापर करण्यात आला आहे, तसेच यामध्ये पंजाबी गाण्यांचाही समावेश करण्यात आला आहे.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=20 March 2026 |title=Dhurandhar 2: The Way Aditya Dhar Incorporates Classic Hindi Songs in Violent Scenes to Enhance Music-Centric Narrative |url=https://www.zoomtventertainment.com/bollywood/dhurandhar-2-hindi-classics-nostalgia-article-153876112 |website=Zoom}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PRINT&quot;/&gt;

१७ मार्च २०२६ रोजी [[मुंबई]] येथे पार पडलेल्या चित्रपटाच्या ऑडिओ लॉन्च कार्यक्रमाच्या निमित्ताने, टी-सीरीज द्वारे हे संगीत प्रदर्शित करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=18 March 2026 |title=Dhurandhar 2 Album OUT: Grittier, darker and heavier than the first — and every single song earns it |url=https://www.livemint.com/entertainment/dhurandhar-2-album-out-grittier-darker-and-heavier-than-the-first-and-every-single-song-earns-it-11773774370274.html |website=Mint}}&lt;/ref&gt; या अल्बमची विस्तारित आवृत्ती २४ मार्च २०२६ रोजी प्रदर्शित झाली. या चित्रपटाचे संगीत हक्क टी-सीरीज ने ₹२७ कोटींना विकत घेतले असून, त्यांनी सारेगामाची जागा घेतली आहे.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2 February 2026|title=T-Series takes over music rights of Dhurandhar 2, replaces Saregama|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/t-series-takes-music-rights-dhurandhar-2-replaces-saregama-report/ |access-date=3 February 2026 |work=Bollywood  Hungama}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TSERIES&gt;{{cite web |access-date=4 February 2026 |title=FACT CHECK: Variety's Rs. 50–60 cr. Dhurandhar: The Revenge music deal claim BUSTED – real figure is Rs. 27 cr. |url=https://www.tseries.com/news/fact-check-variety%E2%80%99s-rs-50%E2%80%9360-cr-dhurandhar-revenge-music-deal-claim-busted-%E2%80%93-real-figure-rs-27 |website=tseries.com}}&lt;/ref&gt; सुरुवातीला हे संगीत हक्क ₹४५-६० कोटींना विकले गेल्याचे वृत्त समोर आले होते, मात्र नंतर ते चुकीचे ठरले.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=6 February 2026 |title=Ranveer Singh–Aditya Dhar's Dhurandhar 2 Fetches Massive Rs 245 Crore From Non-Theatrical Rights: Report |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/ranveer-singh-aditya-dhars-dhurandhar-2-fetches-massive-rs-245-crore-from-non-theatrical-rights-report-ws-kl-9885416.html |website=News18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TSERIES&quot;/&gt;

=== गाण्यांची सूची ===
{{Track listing
| headline      =
| extra_column  = गायक
| title1        = आरी आरी
| length1       = 3:30
| lyrics1       = [[इर्शाद कामिल]], [[बॉम्बे रॉकर्स]], रेबल, [[टोकन (रॅपर)|टोकन]]
| extra1        = नवतेज सिंग रेहल (बॉम्बे रॉकर्स), [[शाश्वत सचदेव]], खान साहेब, [[जस्मिन सँडलास]], सुधीर यदुवंशी, रेबल, [[टोकन (रॅपर)|टोकन]]
| title2        = मैं और तू
| length2       = 3:30
| lyrics2       = जस्मिन सँडलास, रेबल
| extra2        = जस्मिन सँडलास, रेबल, शाश्वत सचदेव
| title3        = जान से गुझरते हैं
| note3         = सह-संगीतकार: [[नुसरत फतेह अली खान]]
| length3       = 5:31
| lyrics3       = इर्शाद कामिल, नुसरत फतेह अली खान
| extra3        = खान साहेब, शाश्वत सचदेव
| title4        = आखरी इश्क
| length4       = 4:21
| lyrics4       = इर्शाद कामिल
| extra4        = [[जुबिन नौटियाल]]
| title5        = वाईल्ड राइड
| lyrics5       = एलिसार
| extra5        = एलिसार, शाश्वत सचदेव
| length5       = 2:52
| title6        = वारी जावां
| length6       = 4:09
| lyrics6       = जस्मिन सँडलास, रेबल
| extra6        = [[ज्योती नूरां]], रेबल
| title7        = फिर से
| length7       = 5:53
| lyrics7       = इर्शाद कामिल
| extra7        = [[अरिजीत सिंग]]
| title8        = दीदी (शेर-ए-बलोच)
| note8         = संगीतकार: [[खालेद (गायक)|खालेद]]
| length8       = 2:32
| lyrics8       = सन्स ऑफ युसूफ, खालेद
| extra8        = नबील अल हूरी, शाश्वत सचदेव, सन्स ऑफ युसूफ
| title9        = डेस्टिनी – मन अटक्या
| length9       = 3:46
| lyrics9       = टोकन, पारंपारिक
| extra9        = वैभव गुप्ता, शहजाद अली, टोकन, शाश्वत सचदेव
| title10       = रंग दे लाल (ओये ओये)
| note10        = सह-संगीतकार: [[कल्याणजी-आनंदजी]]
| length10      = 3:20
| lyrics10      = जस्मिन सँडलास, रेबल, [[आनंद बक्षी]]
| extra10       = जस्मिन सँडलास, [[अफसाना खान]], रेबल, [[अमित कुमार]], [[सपना मुखर्जी]]
| title11       = जाइये सजना
| length11      = 2:59
| lyrics11      = [[सतिंदर सरताज]], जस्मिन सँडलास
| extra11       = जस्मिन सँडलास, सतिंदर सरताज
| title12       = तेरे इश्क ने
| length12      = 5:38
| lyrics12      = [[कुमार (गीतकार)|कुमार]]
| extra12       = ज्योती नूरां
| title13       = हम प्यार करने वाले
| note13        = सह-संगीतकार: [[आनंद-मिलिंद]]
| length13      = 3:28
| lyrics13      = [[क्वीन हर्बी]], [[समीर अंजान]]
| extra13       = [[अनुराधा पौडवाल]], [[उदित नारायण]], क्वीन हर्बी
| title14       = कन्हैया
| length14      = 4:53
| lyrics14      = नवाब सादिक जंग बहादूर 'हिल्म'
| extra14       = जुबिन नौटियाल
| title15       = बेकसी
| note15        = संगीतकार: [[आर. डी. बर्मन]]
| length15      = 2:09
| lyrics15      = आनंद बक्षी
| extra15       = [[किशोर कुमार]]
| title16       = तम्मा तम्मा
| note16        = संगीतकार: [[बप्पी लहिरी]]
| length16      = 3:58
| lyrics16      = [[इंदीवर]]
| extra16       = अनुराधा पौडवाल, बप्पी लहिरी
| title17       = बारी बरसी
| note17        = संगीतकार: अतुल शर्मा
| length17      = 1:48
| lyrics17      = शमशेर संधू
| extra17       = [[सुरजीत बिंद्राखिया]]
| total_length  = 1:04:17
}}

== प्रदर्शन ==
=== चित्रपटगृह ===
'धुरंधर: द रिव्हेंज' १९ मार्च २०२६ रोजी [[गुढीपाडवा]], [[उगादी]] आणि [[ईद-उल-फित्र]] च्या मुहूर्तावर जगभरात प्रदर्शित झाला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=5 December 2025 |title=Dhurandhar hits theatres: Second part of Ranveer's film to release on this date |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/dhurandhar-part-two-film-release-date-ranveer-singh-aditya-dhar-sanjay-dutt-arjun-rampal-akshaye-khanna-r-madhavan-rakesh-bedi-2831185-2025-12-05 |work=India Today |archive-date=12 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212080202/https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/dhurandhar-part-two-film-release-date-ranveer-singh-aditya-dhar-sanjay-dutt-arjun-rampal-akshaye-khanna-r-madhavan-rakesh-bedi-2831185-2025-12-05 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=5 December 2025 |title=BREAKING: Dhurandhar ends with the promise of a sequel; to release on Eid, on March 19, 2026; clash with Toxic, Dhamaal 4 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-dhurandhar-ends-promise-sequel-release-eid-march-19-2026-clash-toxic-dhamaal-4/ |work=Bollywood Hungama |archive-date=5 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251205102203/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-dhurandhar-ends-promise-sequel-release-eid-march-19-2026-clash-toxic-dhamaal-4/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; प्रेक्षकांच्या प्रचंड मागणीमुळे हा चित्रपट मूळ [[हिंदी भाषा|हिंदी]] व्यतिरिक्त [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]], [[तमिळ भाषा|तमिळ]], [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] आणि [[कन्नड भाषा|कन्नड]] भाषांमध्येही प्रदर्शित करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=24 December 2025 |title=Dhurandhar 2 To Release In 5 , Ranveer Singh's Film Locks Eid Release |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/dhurandhar-2-to-release-in-5-languages-ranveer-singhs-film-locks-eid-release-ws-l-9790173.html |work=News18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 December 2025 |title='Dhurandhar' storm goes Pan-India: Sequel to release on Eid 2026 in five languages following massive demand |url=https://www.deccanherald.com/entertainment/dhurandhar-storm-goes-pan-india-sequel-to-release-on-eid-2026-in-five-languages-following-massive-demand-3841596 |access-date=25 December 2025 |website=[[The Deccan Herald]] |archive-date=24 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251224171931/https://www.deccanherald.com/entertainment/dhurandhar-storm-goes-pan-india-sequel-to-release-on-eid-2026-in-five-languages-following-massive-demand-3841596 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; चित्रपटातील तीव्र हिंसाचारामुळे [[केंद्रीय चित्रपट प्रमाणन मंडळ|सेन्सॉर बोर्डाने (CBFC)]] याला 'A' (फक्त प्रौढांसाठी) प्रमाणपत्र दिले. काही हिंसक दृश्ये आणि शिवराळ भाषेवर कात्री लावल्यानंतर चित्रपटाचा अंतिम कालावधी २२९ मिनिटे निश्चित करण्यात आला.&lt;ref name=CBFC&gt;{{Cite web |first=Fenil |last=Seta |date=17 March 2026 |title=EXCLUSIVE: CBFC reduces visuals in 4 violent scenes in Dhurandhar The Revenge by 34 seconds; censors abusive words |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-cbfc-reduces-visuals-4-violent-scenes-dhurandhar-revenge-34-seconds-censors-abusive-words/ |website=Bollywood Hungama |access-date=17 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-03-18 |title=Dhurandhar 2 loses 6 minutes in India: Beheading, cement block attack &amp; eye-smashing scenes trimmed. Full CBFC 21 edit list inside |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/dhurandhar-2-loses-6-minutes-in-india-beheading-cement-block-attack-eye-smashing-scenes-trimmed-full-cbfc-21-edit-list-inside/articleshow/129647867.cms |access-date=2026-03-19 |work=[[The Economic Times]] |issn=0013-0389}}&lt;/ref&gt; मात्र, परदेशातील प्रदर्शनांमध्ये हा चित्रपट २३५ मिनिटांचा असल्याचे सांगण्यात आले.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-03-18 |title='Dhurandhar: The Revenge': Ranveer Singh starrer faces CBFC cuts; violent scenes and runtime reduced ahead of release |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/dhurandhar-2-the-revenge-ranveer-singh-starrer-faces-cbfc-cuts-violent-scenes-and-runtime-reduced-ahead-of-release/articleshow/129641796.cms#:~:text=The%20version%20submitted%20to%20the,3%20hours%20and%2055%20minutes. |access-date=2026-03-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257 |archive-date=18 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260318043338/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/dhurandhar-2-the-revenge-ranveer-singh-starrer-faces-cbfc-cuts-violent-scenes-and-runtime-reduced-ahead-of-release/articleshow/129641796.cms#:~:text=The%20version%20submitted%20to%20the,3%20hours%20and%2055%20minutes. |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Choudhury |first=Anjali |date=March 17, 2026 |title=Dhurandhar 2 India Version Is 6 Minutes Shorter Than Overseas, 3 Hour 49 Minutes vs 3 Hour 55 Minutes |url=https://www.ndtv.com/entertainment/dhurandhar-2-india-version-is-6-minutes-shorter-than-overseas-3-hour-49-minutes-vs-3-hour-55-minutes-11229790 |website=[[NDTV]]}}&lt;/ref&gt; सर्व भाषांमध्ये १८ मार्चच्या संध्याकाळी 'पेड प्रिव्ह्यू' शो आयोजित केले होते, परंतु तांत्रिक आणि सेन्सॉरशीपच्या समस्यांमुळे अनेक शो लांबणीवर पडले किंवा रद्द झाले, ज्याचा फटका प्रामुख्याने कन्नड आणि मल्याळम शोना बसला.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-18 |title=EXCLUSIVE: Dhurandhar: The Revenge kicks off Hindi, Tamil &amp; Telugu premieres on March 18; Malayalam &amp; Kannada delayed due to censor issues |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/exclusives/exclusive-dhurandhar-the-revenge-hindi-tamil-telugu-begins-premieres-on-march-18-2026-while-malayalam-and-kannada-versions-get-delayed-due-to-censor-delay-1401588 |access-date=2026-03-19 |website=PINKVILLA |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=6 March 2026 |title=BREAKING: Dhurandhar: The Revenge to have paid previews on March 18 from 5:00 pm onwards |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-dhurandhar-the-revenge-to-have-paid-previews-on-march-18-from-500-pm-onwards/ |website=Bollywood Hungama |archive-date=6 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260306162713/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-dhurandhar-the-revenge-to-have-paid-previews-on-march-18-from-500-pm-onwards/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-03-18 |title=Aditya Dhar issues apology as Dhurandhar 2: The Revenge premieres hit by delays, Kannada, Malayalam shows cancelled |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/aditya-dhar-issues-apology-as-dhurandhar-2-the-revenge-premieres-hit-by-delays-kannada-malayalam-shows-cancelled/articleshow/129660314.cms |access-date=2026-03-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; मागील भागाप्रमाणेच, या चित्रपटावरही [[खाडी सहकार्य परिषद|गल्फ (GCC)]] देशांमध्ये बंदी घालण्यात आली.&lt;ref name=&quot;k994&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;bollywoodhungama.com&quot;&gt;{{cite web |access-date=17 March 2026 |title=Explained: How Dhurandhar part 1 and 2's UAE-GCC ban could cost as much as lifetime numbers of Ghajini, Stree, Gangubai Kathiawadi |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/explained-dhurandhar-part-1-2s-uae-gcc-ban-cost-much-lifetime-numbers-ghajini-stree-gangubai-kathiawadi/ |website=Bollywood Hungama}}&lt;/ref&gt;

=== होम मीडिया ===
चित्रपटाचे प्रदर्शनानंतरचे डिजिटल स्ट्रीमिंग हक्क (ओटीटी हक्क) जियो हॉटस्टार ने १५० कोटी रुपयांना विकत घेतले. या मालिकेतील मागील चित्रपटाचे हक्क [[नेटफ्लिक्स]] कडे होते, मात्र यावेळेस जिओ हॉटस्टारने बाजी मारली.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=4 February 2026 |title=SCOOP: Dhurandhar 2 OTT rights EXPLODE to Rs. 150 cr; Ranveer Singh creates yet another RECORD as Jio Hotstar wins big! |url=https://www.bollywoodhungama.com/amp/news/bollywood/scoop-dhurandhar-2-ott-rights-explode-to-rs-150-cr-ranveer-singh-creates-yet-another-record-as-jio-hotstar-wins-big/ |website=Bollywood Hungama}}&lt;/ref&gt;

== बॉक्स ऑफिस (गल्ला) ==
अधिकृत प्रदर्शनाच्या आदल्या दिवशी निवडक चित्रपटगृहांमध्ये झालेल्या 'पेड प्रिव्ह्यू'मधून या चित्रपटाने ₹७५ कोटींची कमाई केली. कोणत्याही भारतीय चित्रपटासाठी ही आतापर्यंतची सर्वोच्च कमाई असून, याने ''स्त्री २'' (२०२४) आणि ''दे कॉल हिम ओजी'' (२०२५) चे पूर्वीचे विक्रम मोडीत काढले.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Mar 19, 2026 |title=Dhurandhar 2 worldwide box office collection: Film mints ₹75 cr in previews, beats Baaghi 4 lifetime even before release |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/dhurandhar-2-worldwide-box-office-collection-ranveer-singh-aditya-dhar-film-mints-75-crore-paid-previews-beats-baaghi-4-101773897042484.html |access-date=Mar 20, 2026 |website=Hindustan Times |language=en|last=Mathur|first=Abhimanyu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dhurandhar 2 collection: Ranveer Singh film opens at Rs 240 crore globally |url=https://www.deccanherald.com/entertainment/dhurandhar-2-day-1-collection-aditya-dhars-espionage-drama-opens-at-rs-240-crore-globally-3938515 |access-date=2026-03-20 |website=Deccan Herald |language=en}}&lt;/ref&gt; प्रिव्ह्यूसह या चित्रपटाने जगभरात ₹१९६–२४० कोटींची सलामी दिली, जी कोणत्याही बॉलिवूड चित्रपटासाठीची सर्वोच्च सुरुवातीची कमाई आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dhurandhar 2 Emerges WORLDWIDE Day One Champion |url=https://www.boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=9681 |access-date=2026-03-21 |website=[[Box Office India]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Mar 20, 2026 |title=All box office records Ranveer Singh, Aditya Dhar's Dhurandhar 2 broke on day 1 with earth-shattering ₹240 crore start |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/all-box-office-records-ranveer-singh-aditya-dhar-dhurandhar-2-broke-on-day-1-jawan-baahubali-pushpa-2-bollywood-101773995774153.html |access-date=March 20, 2026 |website=Hindustan Times |language=en|last=Mathur|first=Abhimanyu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260320190639/https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/all-box-office-records-ranveer-singh-aditya-dhar-dhurandhar-2-broke-on-day-1-jawan-baahubali-pushpa-2-bollywood-101773995774153.html|archive-date=March 20, 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Palat |first=Lakshana N. |date=2026-03-20 |title=Dhurandhar 2 crosses Rs 2.4 billion worldwide, overtakes Baahubali 2 as biggest Indian opener ever |url=https://gulfnews.com/entertainment/dhurandhar-2-crosses-rs-24-billion-worldwide-overtakes-baahubali-2-as-biggest-indian-opener-ever-1.500480785 |access-date=2026-03-20 |website=[[Gulf News]] |language=en}}&lt;/ref&gt; पहिल्या आठवड्याच्या अखेरीस , चित्रपटाने जगभरात ₹७५९.९१ कोटी कमावले, ज्यामध्ये परदेशातील कमाई सुमारे ₹२०९.६० कोटी होती.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-23 |title=GLOBAL DOMINATION: Dhurandhar The Revenge storms the world box office with Rs. 759.91 crore worldwide gross; Ranveer Singh crowned 'King Of The World' |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/global-domination-dhurandhar-revenge-storms-world-box-office-rs-759-91-crore-worldwide-gross-ranveer-singh-crowned-king-world/ |access-date=2026-03-24 |website=Bollywood Hungama |language=en |archive-date=24 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260324133658/https://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/global-domination-dhurandhar-revenge-storms-world-box-office-rs-759-91-crore-worldwide-gross-ranveer-singh-crowned-king-world/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
'धुरंधर: द रिव्हेंज'ने पहिल्याच आठवड्यात जगभरात ₹१,००६ कोटींचा टप्पा ओलांडला. यामुळे [[एस.एस. राजामौली]] यांच्यानंतर सलग दोन चित्रपट ₹१,००० कोटींच्या क्लबमध्ये नेणारे आदित्य धर हे दुसरे भारतीय दिग्दर्शक ठरले.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=26 March 2026 |title=Dhurandhar 2 joins the 1000-crore club at box office; surpasses Ranbir Kapoor’s Animal |url=https://www.cinemaexpress.com/hindi/news/2026/Mar/26/dhurandhar-2-joins-the-1000-crore-club-at-box-office-surpasses-ranbir-kapoors-animal |website=Cinema Express}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-26 |title=Dhurandhar 2 worldwide box office collection day 7: Ranveer Singh film mints ₹1000 cr in a week; outpaces Baahubali, RRR |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/dhurandhar-2-worldwide-box-office-collection-day-7-ranveer-singh-aditya-dhar-film-1000-crore-outpaces-baahubali-rrr-101774492427070.html |access-date=2026-03-26 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt; चित्रपटाने ९ दिवसांत उत्तर अमेरिकेत २०.८० दशलक्ष डॉलर्सची कमाई केली,&lt;ref&gt;{{Cite news |title='Dhurandhar 2' Box Office Collection Day 11: Ranveer Singh film surpasses lifetime collection of first part, becomes 4th biggest Indian film of all time |url=https://www.firstpost.com/entertainment/dhurandhar-2-box-office-collection-day-11-ranveer-singh-film-surpasses-lifetime-collection-of-first-part-becomes-4th-biggest-indian-film-of-all-time-13994486.html |access-date=2026-03-30 |work=Firstpost}}&lt;/ref&gt; आणि ''[[बाहुबली २: द कन्क्लुजन]]''चा २०.७८ दशलक्ष डॉलर्सचा त्या प्रदेशातील आजीवन  विक्रम मोडला.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-29 |title=Baahubali Producer Reacts as Dhurandhar Shatters Long-standing Record |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/baahubali-producer-reacts-as-dhurandhar-shatters-long-standing-record-1947044 |access-date=2026-03-29 |website=Deccan Chronicle |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-29 |title=Dhurandhar The Revenge Box Office: Surpasses Baahubali: The Conclusion in North America |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/dhurandhar-revenge-box-office-surpasses-baahubali-conclusion-north-america/ |access-date=2026-03-29 |website=Bollywood Hungama |language=en}}&lt;/ref&gt; अवघ्या ११ दिवसांत जगभरात ₹१,३६५ कोटी कमावून या चित्रपटाने पहिल्या भागाच्या एकूण कमाईला मागे टाकले.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ramachandran |first=Naman |date=2026-03-30 |title=Ranveer Singh’s ‘Dhurandhar: The Revenge’ Tops $147 Million Globally, Becomes Highest-Grossing Indian Film in North America Surpassing ‘Baahubali 2’ |url=https://variety.com/2026/film/box-office/ranveer-singh-dhurandhar-the-revenge-147-million-baahubali-2-1236702346/ |access-date=2026-03-30 |website=Variety |language=en-US}}&lt;/ref&gt; तसेच तो [[ऑस्ट्रेलिया]]मध्ये सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट ठरला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=30 March 2026 |title=Dhurandhar The Revenge becomes the Highest-Grossing Indian film of all time in Australia |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/dhurandhar-revenge-becomes-highest-grossing-indian-film-time-australia/ |website=Bollywood Hungama}}&lt;/ref&gt; दुसऱ्या आठवड्याच्या अखेरीस चित्रपटाची जागतिक कमाई ₹१,४३५ कोटींवर पोहोचली आणि प्रदर्शनाच्या दुसऱ्याच आठवड्यात याने ₹१,५०० कोटींचा टप्पा पार केला.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-01 |title=Dhurandhar 2 worldwide box office collection day 13: Ranveer Singh film becomes 1st from Bollywood to cross ₹1400 crore |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/dhurandhar-2-worldwide-box-office-collection-day-13-ranveer-singh-aditya-dhar-film-1st-from-bollywood-1400-crore-101775012657428.html |access-date=2026-04-02 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dhurandhar 2 box office collection: Ranveer Singh's film crosses Rs 1500 crore worldwide, inches closer to Rs 1000 crore net in India |url=https://www.moneycontrol.com/entertainment/dhurandhar-2-box-office-collection-ranveer-singh-s-film-crosses-rs-1500-crore-worldwide-inches-closer-to-rs-1000-crore-net-in-india-article-13878949.html |access-date=2026-04-03 |website=Moneycontrol}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
== नोंदी ==
{{Notelist}}

[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील चित्रपट]]
[[वर्ग:भारतीय ॲक्शन ड्रामा चित्रपट]]
[[वर्ग:भारतीय अ‍ॅक्शन थ्रिलर चित्रपट]]</text>
      <sha1>kuk3p40sfzbfow8sbf6w9klz5wu38ap</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721708</id>
      <parentid>2721707</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T15:03:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT</username>
        <id>139572</id>
      </contributor>
      <comment>दुव्यांमधील AMP ट्रॅकिंग काढले ([[:m:User:KiranBOT/AMP|माहिती]]) ([[User talk:Usernamekiran|त्रुटी नोंदवा]]) v3.1.1s</comment>
      <origin>2721708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56458" sha1="mhbqnkp4lmksf8qb1fccifmbtp3qar2" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''धुरंधर: द रिव्हेंज''' हा २०२६ मधील [[हिंदी]]-भाषेतील [[हेरपट]]-मारधाड चित्रपट चित्रपट आहे. या चित्रपटाचे लेखन आणि दिग्दर्शन [[आदित्य धर]] यांनी केले आहे. याची निर्मिती धर, लोकेश धर आणि [[ज्योती देशपांडे]] यांनी [[जिओ प्लॅटफॉर्म्स|जिओ स्टुडिओज]] आणि B62 स्टुडिओज अंतर्गत केली आहे. हा २०२५ च्या ''[[धुरंधर (चित्रपट) |धुरंधर]]'' चित्रपटाचा सिक्वेल आणि या द्वयी मालिकेतील शेवटचा भाग आहे. या चित्रपटात [[रणवीर सिंग]], [[अर्जुन रामपाल]], [[संजय दत्त]], [[आर. माधवन]], [[सारा अर्जुन]], [[राकेश बेदी]], [[गौरव गेरा]], [[दानिश पांडोर]] आणि [[मानव गोहिल]] यांच्या भूमिका असून, अनेक कलाकारांनी पहिल्या चित्रपटातील आपल्या भूमिका पुन्हा साकारल्या आहेत. हा चित्रपट एका अंडरकव्हर [[गुप्तचर विभाग|भारतीय गुप्तचर यंत्रणा]] एजंटचे अनुसरण करतो जो [[कराची]]मधील गुन्हेगारी सिंडिकेट आणि पाकिस्तानी राजकारणात आपली घुसखोरी सुरू ठेवतो आणि [[२६ नोव्हेंबर २००८ चा मुंबईवरील दहशतवादी हल्ला|२६/११ च्या हल्ल्यांचा]] बदला घेताना मोठ्या आव्हानांचा सामना करतो.

चित्रपटाची कथा [[दक्षिण आशिया]]तील अनेक वास्तविक भू-राजकीय घटना आणि संघर्षांना ढोबळमानाने एकत्र गुंफते, ज्यामध्ये ऑपरेशन ल्यारी, [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४ ची भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक]] आणि २०१६ मधील [[भारताच्या चलनाचे विमुद्रीकरण]] यांचा समावेश आहे. पहिल्या चित्रपटासोबतच लगोलग चित्रीकरण करण्यात आलेल्या या चित्रपटाचे [[चित्रीकरण|मुख्य चित्रीकरण]] जुलै २०२४ मध्ये [[बँकॉक]], [[थायलंड]] येथे सुरू झाले आणि ऑक्टोबर २०२५ मध्ये पूर्ण झाले. चित्रीकरण [[पंजाब, भारत|पंजाब]], [[चंदिगढ]], [[महाराष्ट्र]], [[लडाख]], [[हिमाचल प्रदेश]] आणि थायलंडमध्ये झाले, जिथे काही ठिकाणांचा वापर [[पाकिस्तान]]-सेट सीक्वेन्ससाठी करण्यात आला. पहिल्या चित्रपटाप्रमाणेच शाश्वत सचदेव यांनी चित्रपटाचे संगीत दिग्दर्शन केले आहे. २२९ मिनिटांच्या 'रनटाइम'सह, हा आतापर्यंतचा 'आठवा सर्वात मोठा भारतीय चित्रपट आहे.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=17 March 2026 |title=Ranveer Singh's Dhurandhar: The Revenge Receives A Certificate With 3 hr 49 min Runtime |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/ranveer-singhs-dhurandhar-the-revenge-receives-a-certificate-with-3-hr-49-min-runtime-ws-l-9982965.html |website=News18}}&lt;/ref&gt;

''धुरंधर: द रिव्हेंज'' १९ मार्च २०२६ रोजी [[गुढीपाडवा]], [[उगादी]] आणि [[ईद-उल-फित्र|ईद]]च्या मुहूर्तावर जगभरातील चित्रपटगृहांमध्ये प्रदर्शित झाला. चित्रपटाला उत्तम प्रतिसाद मिळाला, ज्यामध्ये कलाकारांचा अभिनय, कथा आणि संगीत यांचे कौतुक झाले, तर त्यातील हिंसाचार आणि कथित राष्ट्रवादी व कथित [[इस्लामोफोबिया]]वर टीका झाली. त्याच्या पूर्ववर्ती चित्रपटाप्रमाणेच, यावर सर्व [[गल्फ को-ऑपरेशन कौन्सिल]] (GCC) देशांमध्ये बंदी घालण्यात आली.{{efn|&lt;ref name=&quot;k994&quot;&gt;{{cite web | last=Mouli | first=Chandra | title=Pakistanis are watching Dhurandhar 2 despite ban, here's how | website=The Siasat Daily | date=2026-03-20 | url=https://www.siasat.com/dhurandhar-2-reaches-pakistan-despite-ban-videos-go-viral-3438346/ | access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=17 March 2026 |title=Explained: How Dhurandhar part 1 and 2's UAE-GCC ban could cost as much as lifetime numbers of Ghajini, Stree, Gangubai Kathiawadi |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/explained-dhurandhar-part-1-2s-uae-gcc-ban-cost-much-lifetime-numbers-ghajini-stree-gangubai-kathiawadi/ |website=Bollywood Hungama}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hindustan Times-2026&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-03-19 |title=Dhurandhar 2 review: A roller-coaster ride elevated by Ranveer Singh's brilliance, Aditya Dhar's undoubtable restraint |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/dhurandhar-2-review-rollercoaster-ride-elevated-by-ranveer-singh-brilliance-aditya-dhar-undoubtable-restraint-101773862482390.html |access-date=2026-03-20 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;w517&quot;&gt;{{cite web | last=Rajendran | first=Sowmya | title=Dhurandhar 2 review: Angrier, louder, emptier | website=Newslaundry | date=2026-03-19 | url=https://www.newslaundry.com/2026/03/19/dhurandhar-the-revenge-review-hamzas-mission-is-bloodshed-dhars-mission-is-whitewash | access-date=2026-03-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;d500&quot;&gt;{{cite web | last=Yasmin | first=Shahana | title=Dhurandhar 2: The box-office juggernaut that shows hypermasculine nationalism still sells in India | website=The Independent | date=2026-03-19 | url=https://www.independent.co.uk/asia/india/dhurandhar-2-revenge-release-box-office-ranveer-singh-b2941618.html | access-date=2026-03-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;p841&quot;&gt;{{cite web | last=Awasthi | first=Pragati | title=International critics slam Ranveer Singh's Dhurandhar: The Revenge, call it 'sociopathic' | website=Wion | date=2026-03-25 | url=https://www.wionews.com/entertainment/hollywood/international-critics-slam-ranveer-singh-s-dhurandhar-the-revenge-call-it-sociopathic-1774427716170 | access-date=2026-03-26 | archive-date=26 March 2026 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260326051157/https://www.wionews.com/entertainment/hollywood/international-critics-slam-ranveer-singh-s-dhurandhar-the-revenge-call-it-sociopathic-1774427716170 | url-status=live }}&lt;/ref&gt;}} असे असूनही, चित्रपटाने बॉक्स ऑफिसवर वेगाने यश मिळवले आणि एका आठवड्यात {{INR}}१००० कोटींहून अधिक कमाई केली.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=26 March 2026 |title=Dhurandhar 2 joins the 1000-crore club at box office; surpasses Ranbir Kapoor’s Animal |url=https://www.cinemaexpress.com/hindi/news/2026/Mar/26/dhurandhar-2-joins-the-1000-crore-club-at-box-office-surpasses-ranbir-kapoors-animal |website=Cinema Express}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-26 |title=Dhurandhar 2 worldwide box office collection day 7: Ranveer Singh film mints ₹1000 cr in a week; outpaces Baahubali, RRR |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/dhurandhar-2-worldwide-box-office-collection-day-7-ranveer-singh-aditya-dhar-film-1000-crore-outpaces-baahubali-rrr-101774492427070.html |access-date=2026-03-26 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt; हा सध्याचा चौथा सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट, जगभरात आणि देशांतर्गत सर्वाधिक कमाई करणारा दुसरा हिंदी चित्रपट, [[भारतातील सर्वाधिक कमाई करणाऱ्या चित्रपटांची यादी|भारतातील तिसरा सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट]], २०२६ चा सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट आणि २०२६ मधील एकूणच नववा सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट आहे.

== कथानक ==
कथेचा नायक जस्कीरत सिंग रंगी (रणवीर सिंग) हा भारतीय सैन्याच्या 'पंजाब रेजिमेंट'चा एक धाडसी जवान असतो. एका अत्यंत गोपनीय मिशनसाठी तो आपले नाव बदलून 'हमजा अली मजारी' या ओळखीने पाकिस्तानात प्रवेश करतो. तिथे तो केवळ एक हेर म्हणून राहत नाही, तर तिथल्या व्यवस्थेत इतका मिसळून जातो की तो पाकिस्तानी राजकारणी जमील जमाली (राकेश बेदी) यांच्या मुलीशी, यलिनाशी (सारा अर्जुन) लग्न करतो. चित्रपटाचा मोठा भाग कराचीतील 'ल्यारी' भागात घडतो. तिथे हमजा आपला हँडलर मोहम्मद आलम (गौरव गेरा) याच्या मदतीने अंडरवर्ल्ड आणि दहशतवादी कारवायांची माहिती गोळा करतो. यामध्ये त्याला स्थानिक गुंड उझैर बलोच आणि पोलीस अधिकारी चौधरी अस्लम (संजय दत्त) यांच्याशी सामना करावा लागतो.

जेव्हा भारतावर होणाऱ्या दहशतवादी हल्ल्यांचे (उदा. २६/११ चा संदर्भ) धागेदोरे आयएसआय (ISI) अधिकारी मेजर इक्बाल (अर्जुन रामपाल) आणि 'बडे साहब' म्हणजेच दाऊद इब्राहिमपर्यंत पोहोचतात, तेव्हा भारतीय गुप्तचर संस्था (IB) या नेटवर्कला उद्ध्वस्त करण्याचा निर्णय घेते.

क्लायमॅक्स: जस्कीरत ऊर्फ हमजाला आपली खरी ओळख, आपले कुटुंब आणि देशाचे कर्तव्य यांच्यात समतोल राखताना अनेक आव्हानांना सामोरे जावे लागते. आपल्या देशाचा अपमान करणाऱ्या आणि सीमेपलीकडून कारवाया करणाऱ्या शत्रूंचा शोध घेऊन त्यांचा खात्मा करणे, हा या चित्रपटाचा मुख्य गाभा आहे.

थोडक्यात, हा चित्रपट एका भारतीय सैनिकाच्या बलिदानाची, त्याच्या छुप्या मिशनची आणि शत्रूच्या घरात शिरून घेतलेल्या सूडाची चित्तथरारक कथा आहे. यात अजित डोवाल आणि अस्लम खान यांसारख्या खऱ्या पात्रांवर आधारित व्यक्तिरेखा असल्याने कथेला वास्तववादी जोड मिळाली आहे.

== कलाकार ==
* [[रणवीर सिंग]] - हमजा अली मजारी / जस्कीरत सिंग रंगी (पंजाब रेजिमेंट) च्या भूमिकेत
* [[अर्जुन रामपाल]] - मेजर इक्बाल (आयएसआय अधिकारी) च्या भूमिकेत. (हे पात्र [[इलियास काश्मिरी]] आणि मेजर इक्बाल यांच्यावर आधारित आहे)
* [[संजय दत्त]] - एसएसपी चौधरी अस्लम (ल्यारी टास्क फोर्स, सिंध पोलीस) च्या भूमिकेत
* [[आर. माधवन]] - अजय सन्याल (आयबी प्रमुख) च्या भूमिकेत. (हे पात्र [[अजित डोवाल]] यांच्यावर आधारित आहे)
* [[सारा अर्जुन]] - यलिना जमाली (हमजाची पत्नी) च्या भूमिकेत
* [[राकेश बेदी]] - जमील जमाली (यलिनाचा पिता) च्या भूमिकेत. ते एक भारतीय हेर आणि पाकिस्तानी आवामी पार्टीचे (PAP) वरिष्ठ राजकारणी आहेत
* [[गौरव गेरा]] - मोहम्मद आलम (ल्यारीतील एका ज्यूस सेंटरचा मालक आणि हमजाचा हँडलर) च्या भूमिकेत
* [[मानव गोहिल]] - सुशांत बन्सल (आयबीचे उपसंचालक) च्या भूमिकेत
* [[दानिश पांडोर]] - उझैर बलोच (बलोच टोळीचा नेता) च्या भूमिकेत
* विमल ओबेरॉय - शिरानी ([[बलुचिस्तान मुक्तिसेना|बलोचिस्तान युनायटेड फोर्स]]चा नेता) च्या भूमिकेत
* दानिश इक्बाल - [[दाऊद इब्राहिम]] / बडे साहबच्या भूमिकेत
* [[राज झुत्शी]] - लेफ्टनंट जनरल शमशाद हसन (आयएसआयचे महासंचालक) च्या भूमिकेत
* उदयबीर संधू - गुरबाझ &quot;पिंडा&quot; सिंगच्या भूमिकेत. (हे पात्र हरविंदर सिंग संधू &quot;रिंडा&quot; वर आधारित आहे)
* मुस्तफा अहमद - रिझवान शाहच्या भूमिकेत
* मधुरजीत सर्घी - प्रभनीत कौर रंगी (जस्कीरतची आई) च्या भूमिकेत
* गितिका गंजू धर - शबनम जमाली (जमीलची पत्नी) च्या भूमिकेत
* आदित्य उप्पल - एएसपी ओमर हैदरच्या भूमिकेत. (हे पात्र ओमर शाहिद हमीदवर आधारित आहे)
* सलीम सिद्दीकी - आतिफ अहमदच्या भूमिकेत. (हे पात्र [[अतिक अहमद]]वर आधारित आहे)
* राम चंदर - अश्फाक अहमदच्या भूमिकेत. (हे पात्र खालिद अझीमवर आधारित आहे)
* अश्विन धर - अर्शद पप्पू (पठाण टोळीचा नेता) च्या भूमिकेत
* अभय अरोरा - यासिर अराफात (पप्पूचा धाकटा भाऊ) च्या भूमिकेत
* अंकित सागर - जावेद खनानीच्या भूमिकेत
* विनोद थरानी - आझम चीमाच्या भूमिकेत
* फैज खान - साजिद मीरच्या भूमिकेत
* संजय मेहता - अब्दुल भट्टोवीच्या भूमिकेत
* राजेश डोग्रा - अब्दुल रहमान मक्कीच्या भूमिकेत
* सुविंदर विकी - ब्रिगेडियर जहांगीर (इक्बालचे वडील) च्या भूमिकेत
* [[सौम्या टंडन]] - उल्फत (रहमानची विधवा) च्या भूमिकेत
* उमैर नवीद निर्बान - झयान (हमजा आणि यलिनाचा मुलगा) च्या भूमिकेत
* परी पांढेर - जसलीन कौर रंगीच्या भूमिकेत
* हितिका बाली - हरलीन कौर रंगीच्या भूमिकेत
* आशिष दुग्गल - आमदार सुखविंदर सिंगच्या भूमिकेत
* भाषा सुंबली - वकील वीणाच्या भूमिकेत
* विजेंदर सिंग - अमरजित सिंगच्या भूमिकेत
* विवेक सिन्हा - जहूर मिस्त्रीच्या भूमिकेत
* अमनदीप सिंग - सुनप्रीत सिंग &quot;सनी डीव्हीडी&quot; च्या भूमिकेत
* मशहूर अमरोही - नवाब शफीकच्या भूमिकेत. (हे पात्र [[नवाझ शरीफ]] यांच्यावर आधारित आहे)
* संजय मेंदिरत्ता - आकिब अली झरवारी (पाकिस्तानचे राष्ट्राध्यक्ष) च्या भूमिकेत. (हे पात्र [[आसिफ अली झरदारी]] यांच्यावर आधारित आहे)
* हिमांशू गोखानी - डीजीपी संजय कुमार (उत्तर प्रदेश पोलीस) च्या भूमिकेत
* [[अक्षय खन्ना]] - रहमान डकैतच्या भूमिकेत (शरीर प्रदर्शन/विशेष भूमिका)
* [[यामी गौतम]] - शाझिया बानो (पाहुणी कलाकार)

== निर्मिती ==
हा उत्तरभाग 'धुरंधर' या चित्रपटाचा अंतिम भाग म्हणून विकसित करण्यात आला. सुरुवातीला एकाच चित्रपटाची निर्मिती करण्यात येणार होती. परंतु पूर्ण  कथानकासाठी हा चित्रपट दोन भागांत प्रदर्शित करण्याचा निर्णय घेण्यात आला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=19 November 2025 |title=INSIDE SCOOP: The REAL REASON why Aditya Dhar is releasing Ranveer Singh's Dhurandhar in two parts |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/inside-scoop-real-reason-aditya-dhar-releasing-ranveer-singhs-dhurandhar-two-parts/ |work=Bollywood Hungama |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119172110/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/inside-scoop-real-reason-aditya-dhar-releasing-ranveer-singhs-dhurandhar-two-parts/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; या दोन्ही भागांचे चित्रीकरण एकाच वेळी सलगपणे करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=20 November 2025 |title='Dhurandhar': Here's the REAL REASON why Aditya Dhar split Ranveer Singh's film into two parts |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/dhurandhar-heres-the-real-reason-why-aditya-dhar-split-ranveer-singhs-film-into-two-parts/articleshow/125458076.cms |work=The Times of India |archive-date=6 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206102647/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/dhurandhar-heres-the-real-reason-why-aditya-dhar-split-ranveer-singhs-film-into-two-parts/articleshow/125458076.cms |url-status=live }}&lt;/ref&gt; मुळात एकच चित्रपट प्रदर्शित करण्याचा मानस होता, परंतु चित्रपटाचे फुटेज, व्याप्ती आणि कथेतील गुंतागुंत यामुळे उत्तर-निर्मिती प्रक्रियेदरम्यान निर्मात्यांनी चित्रपटाचे दोन भाग करण्याचा निर्णय घेतला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=20 November 2025 |title=Why Is Ranveer Singh's Dhurandhar Releasing In 2 Parts? Here's Why Aditya Dhar Took This Decision |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/why-is-ranveer-singh-dhurandhar-releasing-in-2-parts-heres-why-aditya-dhar-took-this-decision-ws-l-9719512.html |work=News18 |archive-date=30 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251230132647/https://www.news18.com/movies/bollywood/why-is-ranveer-singh-dhurandhar-releasing-in-2-parts-heres-why-aditya-dhar-took-this-decision-ws-l-9719512.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=4 December 2025 |title=Rakesh Bedi confirms Dhurandhar Part 2 is ready: 'It will release in a month or two' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/rakesh-bedi-confirms-dhurandhar-part-2-is-ready-it-will-release-in-a-month-or-two-10401614/ |work=The Indian Express |archive-date=31 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251231161850/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/rakesh-bedi-confirms-dhurandhar-part-2-is-ready-it-will-release-in-a-month-or-two-10401614/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; दोन्ही चित्रपटांचे मुख्य चित्रीकरण जुलै २०२४ ते ऑक्टोबर २०२५ दरम्यान भारत आणि [[थायलंड]]मध्ये पार पडले.&lt;ref&gt;{{cite web |date=11 February 2025 |title=Ranveer Singh and Akshaye Khanna spotted shooting for Aditya Dhar's 'Dhurandhar' – Exclusive Pics |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ranveer-singh-and-akshaye-khanna-spotted-shooting-for-aditya-dhars-dhurandhar-exclusive-pics/articleshow/118142712.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250211095815/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ranveer-singh-and-akshaye-khanna-spotted-shooting-for-aditya-dhars-dhurandhar-exclusive-pics/articleshow/118142712.cms |archive-date=11 February 2025 |access-date=11 February 2025 |work=Times of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=17 December 2025 |title=Dhurandhar Shooting Locations: Ranveer Singh and Aditya Dhar's Action Thriller Filmed Across Bangkok, Amritsar, Mumbai and Ladakh |url=https://www.timesnownews.com/travel/dhurandhar-shooting-locations-ranveer-singh-and-aditya-dhar-action-thriller-filmed-across-bangkok-amritsar-mumbai-and-ladakh-article-153241174 |website=Times Now |archive-date=19 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251219075859/https://www.timesnownews.com/travel/dhurandhar-shooting-locations-ranveer-singh-and-aditya-dhar-action-thriller-filmed-across-bangkok-amritsar-mumbai-and-ladakh-article-153241174 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; दुसऱ्या भागाचे उर्वरित चित्रीकरण जानेवारी आणि फेब्रुवारी २०२६ मध्ये देखील करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=1 February 2026 |title='Dhurandhar 2 The Revenge': Sanjay Dutt and Arjun Rampal SPOTTED filming in Mumbai ahead of sequel release |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/dhurandhar-2-the-revenge-sanjay-dutt-and-arjun-rampal-spotted-filming-in-mumbai-ahead-of-sequel-release/articleshow/127831461.cms |website=Times of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=5 February 2026 |title=Exclusive: Yami Gautam Joins Aditya Dhar's Dhurandhar 2, Wraps Up Shoot |url=https://www.ndtv.com/entertainment/exclusive-yami-gautam-joins-aditya-dhars-dhurandhar-2-wraps-up-shoot-10951533 |website=NDTV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=3 February 2026 |title=BREAKING: Mumbai Police files FIR against Dhurandhar The Revenge location manager for flying drone in high security Fort area of South Mumbai without permission |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-mumbai-police-files-fir-dhurandhar-revenge-location-manager-flying-drone-high-security-fort-area-south-mumbai-without-permission |website=Bollywood Hungama}}&lt;/ref&gt;

== संगीत ==
चित्रपटाचे संगीत [[शाश्वत सचदेव]] यांनी संगीतबद्ध केले असून, गाण्याचे बोल [[इर्शाद कामिल]] आणि [[कुमार (गीतकार)|कुमार]] यांनी लिहिले आहेत. ''[[उरी: द सर्जिकल स्ट्राईक]]'' (२०१९) आणि ''[[धुरंधर]]'' (२०२५) नंतर [[आदित्य धर]] यांच्यासोबतचा हा त्यांचा तिसरा प्रकल्प आहे.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=10 March 2026 |title=Dhurandhar 2's soundtrack will feature a DISTINCTIVE twist; Aditya Dhar and Shashwat Sachdev's ambitious plans for the Ranveer Singh movie have been UNVEILED. |url=https://www.zoomtventertainment.com/bollywood/dhurandhar-2-music-shashwat-sachdev-ramana-balachandhran-article-153799365 |website=[[Zoom (Indian TV channel)|Zoom]]}}&lt;/ref&gt;
मागील चित्रपटाप्रमाणेच, या चित्रपटाच्या संगीत अल्बममध्ये देखील अनेक जुन्या क्लासिक हिंदी गाण्यांचा आधुनिक पद्धतीने रिमिक्स आणि सॅम्पलिंग म्हणून वापर करण्यात आला आहे, तसेच यामध्ये पंजाबी गाण्यांचाही समावेश करण्यात आला आहे.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=20 March 2026 |title=Dhurandhar 2: The Way Aditya Dhar Incorporates Classic Hindi Songs in Violent Scenes to Enhance Music-Centric Narrative |url=https://www.zoomtventertainment.com/bollywood/dhurandhar-2-hindi-classics-nostalgia-article-153876112 |website=Zoom}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PRINT&quot;/&gt;

१७ मार्च २०२६ रोजी [[मुंबई]] येथे पार पडलेल्या चित्रपटाच्या ऑडिओ लॉन्च कार्यक्रमाच्या निमित्ताने, टी-सीरीज द्वारे हे संगीत प्रदर्शित करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=18 March 2026 |title=Dhurandhar 2 Album OUT: Grittier, darker and heavier than the first — and every single song earns it |url=https://www.livemint.com/entertainment/dhurandhar-2-album-out-grittier-darker-and-heavier-than-the-first-and-every-single-song-earns-it-11773774370274.html |website=Mint}}&lt;/ref&gt; या अल्बमची विस्तारित आवृत्ती २४ मार्च २०२६ रोजी प्रदर्शित झाली. या चित्रपटाचे संगीत हक्क टी-सीरीज ने ₹२७ कोटींना विकत घेतले असून, त्यांनी सारेगामाची जागा घेतली आहे.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2 February 2026|title=T-Series takes over music rights of Dhurandhar 2, replaces Saregama|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/t-series-takes-music-rights-dhurandhar-2-replaces-saregama-report/ |access-date=3 February 2026 |work=Bollywood  Hungama}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TSERIES&gt;{{cite web |access-date=4 February 2026 |title=FACT CHECK: Variety's Rs. 50–60 cr. Dhurandhar: The Revenge music deal claim BUSTED – real figure is Rs. 27 cr. |url=https://www.tseries.com/news/fact-check-variety%E2%80%99s-rs-50%E2%80%9360-cr-dhurandhar-revenge-music-deal-claim-busted-%E2%80%93-real-figure-rs-27 |website=tseries.com}}&lt;/ref&gt; सुरुवातीला हे संगीत हक्क ₹४५-६० कोटींना विकले गेल्याचे वृत्त समोर आले होते, मात्र नंतर ते चुकीचे ठरले.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=6 February 2026 |title=Ranveer Singh–Aditya Dhar's Dhurandhar 2 Fetches Massive Rs 245 Crore From Non-Theatrical Rights: Report |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/ranveer-singh-aditya-dhars-dhurandhar-2-fetches-massive-rs-245-crore-from-non-theatrical-rights-report-ws-kl-9885416.html |website=News18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TSERIES&quot;/&gt;

=== गाण्यांची सूची ===
{{Track listing
| headline      =
| extra_column  = गायक
| title1        = आरी आरी
| length1       = 3:30
| lyrics1       = [[इर्शाद कामिल]], [[बॉम्बे रॉकर्स]], रेबल, [[टोकन (रॅपर)|टोकन]]
| extra1        = नवतेज सिंग रेहल (बॉम्बे रॉकर्स), [[शाश्वत सचदेव]], खान साहेब, [[जस्मिन सँडलास]], सुधीर यदुवंशी, रेबल, [[टोकन (रॅपर)|टोकन]]
| title2        = मैं और तू
| length2       = 3:30
| lyrics2       = जस्मिन सँडलास, रेबल
| extra2        = जस्मिन सँडलास, रेबल, शाश्वत सचदेव
| title3        = जान से गुझरते हैं
| note3         = सह-संगीतकार: [[नुसरत फतेह अली खान]]
| length3       = 5:31
| lyrics3       = इर्शाद कामिल, नुसरत फतेह अली खान
| extra3        = खान साहेब, शाश्वत सचदेव
| title4        = आखरी इश्क
| length4       = 4:21
| lyrics4       = इर्शाद कामिल
| extra4        = [[जुबिन नौटियाल]]
| title5        = वाईल्ड राइड
| lyrics5       = एलिसार
| extra5        = एलिसार, शाश्वत सचदेव
| length5       = 2:52
| title6        = वारी जावां
| length6       = 4:09
| lyrics6       = जस्मिन सँडलास, रेबल
| extra6        = [[ज्योती नूरां]], रेबल
| title7        = फिर से
| length7       = 5:53
| lyrics7       = इर्शाद कामिल
| extra7        = [[अरिजीत सिंग]]
| title8        = दीदी (शेर-ए-बलोच)
| note8         = संगीतकार: [[खालेद (गायक)|खालेद]]
| length8       = 2:32
| lyrics8       = सन्स ऑफ युसूफ, खालेद
| extra8        = नबील अल हूरी, शाश्वत सचदेव, सन्स ऑफ युसूफ
| title9        = डेस्टिनी – मन अटक्या
| length9       = 3:46
| lyrics9       = टोकन, पारंपारिक
| extra9        = वैभव गुप्ता, शहजाद अली, टोकन, शाश्वत सचदेव
| title10       = रंग दे लाल (ओये ओये)
| note10        = सह-संगीतकार: [[कल्याणजी-आनंदजी]]
| length10      = 3:20
| lyrics10      = जस्मिन सँडलास, रेबल, [[आनंद बक्षी]]
| extra10       = जस्मिन सँडलास, [[अफसाना खान]], रेबल, [[अमित कुमार]], [[सपना मुखर्जी]]
| title11       = जाइये सजना
| length11      = 2:59
| lyrics11      = [[सतिंदर सरताज]], जस्मिन सँडलास
| extra11       = जस्मिन सँडलास, सतिंदर सरताज
| title12       = तेरे इश्क ने
| length12      = 5:38
| lyrics12      = [[कुमार (गीतकार)|कुमार]]
| extra12       = ज्योती नूरां
| title13       = हम प्यार करने वाले
| note13        = सह-संगीतकार: [[आनंद-मिलिंद]]
| length13      = 3:28
| lyrics13      = [[क्वीन हर्बी]], [[समीर अंजान]]
| extra13       = [[अनुराधा पौडवाल]], [[उदित नारायण]], क्वीन हर्बी
| title14       = कन्हैया
| length14      = 4:53
| lyrics14      = नवाब सादिक जंग बहादूर 'हिल्म'
| extra14       = जुबिन नौटियाल
| title15       = बेकसी
| note15        = संगीतकार: [[आर. डी. बर्मन]]
| length15      = 2:09
| lyrics15      = आनंद बक्षी
| extra15       = [[किशोर कुमार]]
| title16       = तम्मा तम्मा
| note16        = संगीतकार: [[बप्पी लहिरी]]
| length16      = 3:58
| lyrics16      = [[इंदीवर]]
| extra16       = अनुराधा पौडवाल, बप्पी लहिरी
| title17       = बारी बरसी
| note17        = संगीतकार: अतुल शर्मा
| length17      = 1:48
| lyrics17      = शमशेर संधू
| extra17       = [[सुरजीत बिंद्राखिया]]
| total_length  = 1:04:17
}}

== प्रदर्शन ==
=== चित्रपटगृह ===
'धुरंधर: द रिव्हेंज' १९ मार्च २०२६ रोजी [[गुढीपाडवा]], [[उगादी]] आणि [[ईद-उल-फित्र]] च्या मुहूर्तावर जगभरात प्रदर्शित झाला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=5 December 2025 |title=Dhurandhar hits theatres: Second part of Ranveer's film to release on this date |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/dhurandhar-part-two-film-release-date-ranveer-singh-aditya-dhar-sanjay-dutt-arjun-rampal-akshaye-khanna-r-madhavan-rakesh-bedi-2831185-2025-12-05 |work=India Today |archive-date=12 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212080202/https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/dhurandhar-part-two-film-release-date-ranveer-singh-aditya-dhar-sanjay-dutt-arjun-rampal-akshaye-khanna-r-madhavan-rakesh-bedi-2831185-2025-12-05 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=5 December 2025 |title=BREAKING: Dhurandhar ends with the promise of a sequel; to release on Eid, on March 19, 2026; clash with Toxic, Dhamaal 4 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-dhurandhar-ends-promise-sequel-release-eid-march-19-2026-clash-toxic-dhamaal-4/ |work=Bollywood Hungama |archive-date=5 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251205102203/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-dhurandhar-ends-promise-sequel-release-eid-march-19-2026-clash-toxic-dhamaal-4/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; प्रेक्षकांच्या प्रचंड मागणीमुळे हा चित्रपट मूळ [[हिंदी भाषा|हिंदी]] व्यतिरिक्त [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]], [[तमिळ भाषा|तमिळ]], [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] आणि [[कन्नड भाषा|कन्नड]] भाषांमध्येही प्रदर्शित करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=24 December 2025 |title=Dhurandhar 2 To Release In 5 , Ranveer Singh's Film Locks Eid Release |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/dhurandhar-2-to-release-in-5-languages-ranveer-singhs-film-locks-eid-release-ws-l-9790173.html |work=News18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 December 2025 |title='Dhurandhar' storm goes Pan-India: Sequel to release on Eid 2026 in five languages following massive demand |url=https://www.deccanherald.com/entertainment/dhurandhar-storm-goes-pan-india-sequel-to-release-on-eid-2026-in-five-languages-following-massive-demand-3841596 |access-date=25 December 2025 |website=[[The Deccan Herald]] |archive-date=24 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251224171931/https://www.deccanherald.com/entertainment/dhurandhar-storm-goes-pan-india-sequel-to-release-on-eid-2026-in-five-languages-following-massive-demand-3841596 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; चित्रपटातील तीव्र हिंसाचारामुळे [[केंद्रीय चित्रपट प्रमाणन मंडळ|सेन्सॉर बोर्डाने (CBFC)]] याला 'A' (फक्त प्रौढांसाठी) प्रमाणपत्र दिले. काही हिंसक दृश्ये आणि शिवराळ भाषेवर कात्री लावल्यानंतर चित्रपटाचा अंतिम कालावधी २२९ मिनिटे निश्चित करण्यात आला.&lt;ref name=CBFC&gt;{{Cite web |first=Fenil |last=Seta |date=17 March 2026 |title=EXCLUSIVE: CBFC reduces visuals in 4 violent scenes in Dhurandhar The Revenge by 34 seconds; censors abusive words |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-cbfc-reduces-visuals-4-violent-scenes-dhurandhar-revenge-34-seconds-censors-abusive-words/ |website=Bollywood Hungama |access-date=17 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-03-18 |title=Dhurandhar 2 loses 6 minutes in India: Beheading, cement block attack &amp; eye-smashing scenes trimmed. Full CBFC 21 edit list inside |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/dhurandhar-2-loses-6-minutes-in-india-beheading-cement-block-attack-eye-smashing-scenes-trimmed-full-cbfc-21-edit-list-inside/articleshow/129647867.cms |access-date=2026-03-19 |work=[[The Economic Times]] |issn=0013-0389}}&lt;/ref&gt; मात्र, परदेशातील प्रदर्शनांमध्ये हा चित्रपट २३५ मिनिटांचा असल्याचे सांगण्यात आले.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-03-18 |title='Dhurandhar: The Revenge': Ranveer Singh starrer faces CBFC cuts; violent scenes and runtime reduced ahead of release |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/dhurandhar-2-the-revenge-ranveer-singh-starrer-faces-cbfc-cuts-violent-scenes-and-runtime-reduced-ahead-of-release/articleshow/129641796.cms#:~:text=The%20version%20submitted%20to%20the,3%20hours%20and%2055%20minutes. |access-date=2026-03-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257 |archive-date=18 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260318043338/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/dhurandhar-2-the-revenge-ranveer-singh-starrer-faces-cbfc-cuts-violent-scenes-and-runtime-reduced-ahead-of-release/articleshow/129641796.cms#:~:text=The%20version%20submitted%20to%20the,3%20hours%20and%2055%20minutes. |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Choudhury |first=Anjali |date=March 17, 2026 |title=Dhurandhar 2 India Version Is 6 Minutes Shorter Than Overseas, 3 Hour 49 Minutes vs 3 Hour 55 Minutes |url=https://www.ndtv.com/entertainment/dhurandhar-2-india-version-is-6-minutes-shorter-than-overseas-3-hour-49-minutes-vs-3-hour-55-minutes-11229790 |website=[[NDTV]]}}&lt;/ref&gt; सर्व भाषांमध्ये १८ मार्चच्या संध्याकाळी 'पेड प्रिव्ह्यू' शो आयोजित केले होते, परंतु तांत्रिक आणि सेन्सॉरशीपच्या समस्यांमुळे अनेक शो लांबणीवर पडले किंवा रद्द झाले, ज्याचा फटका प्रामुख्याने कन्नड आणि मल्याळम शोना बसला.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-18 |title=EXCLUSIVE: Dhurandhar: The Revenge kicks off Hindi, Tamil &amp; Telugu premieres on March 18; Malayalam &amp; Kannada delayed due to censor issues |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/exclusives/exclusive-dhurandhar-the-revenge-hindi-tamil-telugu-begins-premieres-on-march-18-2026-while-malayalam-and-kannada-versions-get-delayed-due-to-censor-delay-1401588 |access-date=2026-03-19 |website=PINKVILLA |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=6 March 2026 |title=BREAKING: Dhurandhar: The Revenge to have paid previews on March 18 from 5:00 pm onwards |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-dhurandhar-the-revenge-to-have-paid-previews-on-march-18-from-500-pm-onwards/ |website=Bollywood Hungama |archive-date=6 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260306162713/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-dhurandhar-the-revenge-to-have-paid-previews-on-march-18-from-500-pm-onwards/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-03-18 |title=Aditya Dhar issues apology as Dhurandhar 2: The Revenge premieres hit by delays, Kannada, Malayalam shows cancelled |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/aditya-dhar-issues-apology-as-dhurandhar-2-the-revenge-premieres-hit-by-delays-kannada-malayalam-shows-cancelled/articleshow/129660314.cms |access-date=2026-03-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; मागील भागाप्रमाणेच, या चित्रपटावरही [[खाडी सहकार्य परिषद|गल्फ (GCC)]] देशांमध्ये बंदी घालण्यात आली.&lt;ref name=&quot;k994&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;bollywoodhungama.com&quot;&gt;{{cite web |access-date=17 March 2026 |title=Explained: How Dhurandhar part 1 and 2's UAE-GCC ban could cost as much as lifetime numbers of Ghajini, Stree, Gangubai Kathiawadi |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/explained-dhurandhar-part-1-2s-uae-gcc-ban-cost-much-lifetime-numbers-ghajini-stree-gangubai-kathiawadi/ |website=Bollywood Hungama}}&lt;/ref&gt;

=== होम मीडिया ===
चित्रपटाचे प्रदर्शनानंतरचे डिजिटल स्ट्रीमिंग हक्क (ओटीटी हक्क) जियो हॉटस्टार ने १५० कोटी रुपयांना विकत घेतले. या मालिकेतील मागील चित्रपटाचे हक्क [[नेटफ्लिक्स]] कडे होते, मात्र यावेळेस जिओ हॉटस्टारने बाजी मारली.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=4 February 2026 |title=SCOOP: Dhurandhar 2 OTT rights EXPLODE to Rs. 150 cr; Ranveer Singh creates yet another RECORD as Jio Hotstar wins big! |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/scoop-dhurandhar-2-ott-rights-explode-to-rs-150-cr-ranveer-singh-creates-yet-another-record-as-jio-hotstar-wins-big/ |website=Bollywood Hungama}}&lt;/ref&gt;

== बॉक्स ऑफिस (गल्ला) ==
अधिकृत प्रदर्शनाच्या आदल्या दिवशी निवडक चित्रपटगृहांमध्ये झालेल्या 'पेड प्रिव्ह्यू'मधून या चित्रपटाने ₹७५ कोटींची कमाई केली. कोणत्याही भारतीय चित्रपटासाठी ही आतापर्यंतची सर्वोच्च कमाई असून, याने ''स्त्री २'' (२०२४) आणि ''दे कॉल हिम ओजी'' (२०२५) चे पूर्वीचे विक्रम मोडीत काढले.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Mar 19, 2026 |title=Dhurandhar 2 worldwide box office collection: Film mints ₹75 cr in previews, beats Baaghi 4 lifetime even before release |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/dhurandhar-2-worldwide-box-office-collection-ranveer-singh-aditya-dhar-film-mints-75-crore-paid-previews-beats-baaghi-4-101773897042484.html |access-date=Mar 20, 2026 |website=Hindustan Times |language=en|last=Mathur|first=Abhimanyu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dhurandhar 2 collection: Ranveer Singh film opens at Rs 240 crore globally |url=https://www.deccanherald.com/entertainment/dhurandhar-2-day-1-collection-aditya-dhars-espionage-drama-opens-at-rs-240-crore-globally-3938515 |access-date=2026-03-20 |website=Deccan Herald |language=en}}&lt;/ref&gt; प्रिव्ह्यूसह या चित्रपटाने जगभरात ₹१९६–२४० कोटींची सलामी दिली, जी कोणत्याही बॉलिवूड चित्रपटासाठीची सर्वोच्च सुरुवातीची कमाई आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dhurandhar 2 Emerges WORLDWIDE Day One Champion |url=https://www.boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=9681 |access-date=2026-03-21 |website=[[Box Office India]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Mar 20, 2026 |title=All box office records Ranveer Singh, Aditya Dhar's Dhurandhar 2 broke on day 1 with earth-shattering ₹240 crore start |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/all-box-office-records-ranveer-singh-aditya-dhar-dhurandhar-2-broke-on-day-1-jawan-baahubali-pushpa-2-bollywood-101773995774153.html |access-date=March 20, 2026 |website=Hindustan Times |language=en|last=Mathur|first=Abhimanyu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260320190639/https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/all-box-office-records-ranveer-singh-aditya-dhar-dhurandhar-2-broke-on-day-1-jawan-baahubali-pushpa-2-bollywood-101773995774153.html|archive-date=March 20, 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Palat |first=Lakshana N. |date=2026-03-20 |title=Dhurandhar 2 crosses Rs 2.4 billion worldwide, overtakes Baahubali 2 as biggest Indian opener ever |url=https://gulfnews.com/entertainment/dhurandhar-2-crosses-rs-24-billion-worldwide-overtakes-baahubali-2-as-biggest-indian-opener-ever-1.500480785 |access-date=2026-03-20 |website=[[Gulf News]] |language=en}}&lt;/ref&gt; पहिल्या आठवड्याच्या अखेरीस , चित्रपटाने जगभरात ₹७५९.९१ कोटी कमावले, ज्यामध्ये परदेशातील कमाई सुमारे ₹२०९.६० कोटी होती.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-23 |title=GLOBAL DOMINATION: Dhurandhar The Revenge storms the world box office with Rs. 759.91 crore worldwide gross; Ranveer Singh crowned 'King Of The World' |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/global-domination-dhurandhar-revenge-storms-world-box-office-rs-759-91-crore-worldwide-gross-ranveer-singh-crowned-king-world/ |access-date=2026-03-24 |website=Bollywood Hungama |language=en |archive-date=24 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260324133658/https://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/global-domination-dhurandhar-revenge-storms-world-box-office-rs-759-91-crore-worldwide-gross-ranveer-singh-crowned-king-world/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
'धुरंधर: द रिव्हेंज'ने पहिल्याच आठवड्यात जगभरात ₹१,००६ कोटींचा टप्पा ओलांडला. यामुळे [[एस.एस. राजामौली]] यांच्यानंतर सलग दोन चित्रपट ₹१,००० कोटींच्या क्लबमध्ये नेणारे आदित्य धर हे दुसरे भारतीय दिग्दर्शक ठरले.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=26 March 2026 |title=Dhurandhar 2 joins the 1000-crore club at box office; surpasses Ranbir Kapoor’s Animal |url=https://www.cinemaexpress.com/hindi/news/2026/Mar/26/dhurandhar-2-joins-the-1000-crore-club-at-box-office-surpasses-ranbir-kapoors-animal |website=Cinema Express}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-26 |title=Dhurandhar 2 worldwide box office collection day 7: Ranveer Singh film mints ₹1000 cr in a week; outpaces Baahubali, RRR |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/dhurandhar-2-worldwide-box-office-collection-day-7-ranveer-singh-aditya-dhar-film-1000-crore-outpaces-baahubali-rrr-101774492427070.html |access-date=2026-03-26 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt; चित्रपटाने ९ दिवसांत उत्तर अमेरिकेत २०.८० दशलक्ष डॉलर्सची कमाई केली,&lt;ref&gt;{{Cite news |title='Dhurandhar 2' Box Office Collection Day 11: Ranveer Singh film surpasses lifetime collection of first part, becomes 4th biggest Indian film of all time |url=https://www.firstpost.com/entertainment/dhurandhar-2-box-office-collection-day-11-ranveer-singh-film-surpasses-lifetime-collection-of-first-part-becomes-4th-biggest-indian-film-of-all-time-13994486.html |access-date=2026-03-30 |work=Firstpost}}&lt;/ref&gt; आणि ''[[बाहुबली २: द कन्क्लुजन]]''चा २०.७८ दशलक्ष डॉलर्सचा त्या प्रदेशातील आजीवन  विक्रम मोडला.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-29 |title=Baahubali Producer Reacts as Dhurandhar Shatters Long-standing Record |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/baahubali-producer-reacts-as-dhurandhar-shatters-long-standing-record-1947044 |access-date=2026-03-29 |website=Deccan Chronicle |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-29 |title=Dhurandhar The Revenge Box Office: Surpasses Baahubali: The Conclusion in North America |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/dhurandhar-revenge-box-office-surpasses-baahubali-conclusion-north-america/ |access-date=2026-03-29 |website=Bollywood Hungama |language=en}}&lt;/ref&gt; अवघ्या ११ दिवसांत जगभरात ₹१,३६५ कोटी कमावून या चित्रपटाने पहिल्या भागाच्या एकूण कमाईला मागे टाकले.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ramachandran |first=Naman |date=2026-03-30 |title=Ranveer Singh’s ‘Dhurandhar: The Revenge’ Tops $147 Million Globally, Becomes Highest-Grossing Indian Film in North America Surpassing ‘Baahubali 2’ |url=https://variety.com/2026/film/box-office/ranveer-singh-dhurandhar-the-revenge-147-million-baahubali-2-1236702346/ |access-date=2026-03-30 |website=Variety |language=en-US}}&lt;/ref&gt; तसेच तो [[ऑस्ट्रेलिया]]मध्ये सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट ठरला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=30 March 2026 |title=Dhurandhar The Revenge becomes the Highest-Grossing Indian film of all time in Australia |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/dhurandhar-revenge-becomes-highest-grossing-indian-film-time-australia/ |website=Bollywood Hungama}}&lt;/ref&gt; दुसऱ्या आठवड्याच्या अखेरीस चित्रपटाची जागतिक कमाई ₹१,४३५ कोटींवर पोहोचली आणि प्रदर्शनाच्या दुसऱ्याच आठवड्यात याने ₹१,५०० कोटींचा टप्पा पार केला.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-01 |title=Dhurandhar 2 worldwide box office collection day 13: Ranveer Singh film becomes 1st from Bollywood to cross ₹1400 crore |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/dhurandhar-2-worldwide-box-office-collection-day-13-ranveer-singh-aditya-dhar-film-1st-from-bollywood-1400-crore-101775012657428.html |access-date=2026-04-02 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dhurandhar 2 box office collection: Ranveer Singh's film crosses Rs 1500 crore worldwide, inches closer to Rs 1000 crore net in India |url=https://www.moneycontrol.com/entertainment/dhurandhar-2-box-office-collection-ranveer-singh-s-film-crosses-rs-1500-crore-worldwide-inches-closer-to-rs-1000-crore-net-in-india-article-13878949.html |access-date=2026-04-03 |website=Moneycontrol}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
== नोंदी ==
{{Notelist}}

[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील चित्रपट]]
[[वर्ग:भारतीय ॲक्शन ड्रामा चित्रपट]]
[[वर्ग:भारतीय अ‍ॅक्शन थ्रिलर चित्रपट]]</text>
      <sha1>mhbqnkp4lmksf8qb1fccifmbtp3qar2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>यशवंत विष्णू चंद्रचूड</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380074</id>
    <redirect title="य.वि. चंद्रचूड" />
    <revision>
      <id>2721815</id>
      <parentid>2686401</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T01:00:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[य. वि. चंद्रचूड]] to [[य.वि. चंद्रचूड]]</comment>
      <origin>2721815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81" sha1="72o2wdwirruxin5jxot32b5t4ghdfgp" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[य.वि. चंद्रचूड]]</text>
      <sha1>72o2wdwirruxin5jxot32b5t4ghdfgp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>प्रतोद</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381079</id>
    <revision>
      <id>2721733</id>
      <parentid>2698179</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:30:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52310-38</username>
        <id>187943</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2721733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="845" sha1="tbir9ae732h71km6hvwx399jx3i308c" xml:space="preserve">'''मुख्य प्रतोद''' हे संसदीय कामकाजासंबंधी आयुधाचा वापर करण्यासाठी राजकीय पक्षांकडून अधिकृत [[पक्षादेश|पक्षादेशाचे]] पालन करण्यास विधीमंडळ सदस्यांना अवगत करतात.
* यांना इंग्रजीमध्ये Chief Whip असे म्हणतात, त्यांच्या सहाय्यासाठी ईतर प्रतोद असतात.
''&quot;व्हीप&quot;'' चा शब्दशः अर्थ चाबूक, तर कायदेशीर अर्थ पक्षाचा अधिकृत पदाधिकारी असा होतो.</text>
      <sha1>tbir9ae732h71km6hvwx399jx3i308c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>एच.डी. देवे गौडा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381864</id>
    <redirect title="ह.दो. देवेगौड" />
    <revision>
      <id>2721827</id>
      <parentid>2696716</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T01:01:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[ह. दो. देवेगौड]] to [[ह.दो. देवेगौड]]</comment>
      <origin>2721827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="eiidj9b8kyaruomuyv35fi3ws614hx1" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[ह.दो. देवेगौड]]</text>
      <sha1>eiidj9b8kyaruomuyv35fi3ws614hx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२०२५ आग्नेय आशियाई खेळांमधील क्रिकेट</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382641</id>
    <revision>
      <id>2721857</id>
      <parentid>2707993</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T04:01:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2721857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17033" sha1="6dnxd0t81peolzzgzfw4as6tovm89hi" xml:space="preserve">{{Infobox sports competition event
| event       = क्रिकेट
| games       = २०२५ आग्नेय आशियाई खेळ
| image       = 
| image_size  = 
| caption     =
| venues      = [[तेर्डथाई क्रिकेट मैदान]], [[बँकॉक]]&lt;br/&gt;एशियन इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी मैदान, [[बँकॉक]]
| dates       = ९–१९ डिसेंबर २०२५
| competitors =
| nations     =
| teams       = ५ (पुरुष)&lt;br&gt;६ (महिला)
| gold        = '''पुरुष''': 

* [[ट्वेंटी-२० क्रिकेट|टी२०]]: {{cr|MAS}}
* टी१०: {{cr|MAS}}
'''महिला''':
* [[ट्वेंटी-२० क्रिकेट|टी२०]]: {{crw|THA}}
* टी१०: {{crw|THA}}
  | silver      = '''पुरुष''':
* [[ट्वेंटी-२० क्रिकेट|टी२०]]: {{cr|PHI}}
* टी१०: {{cr|PHI}}
'''महिला''':
* [[ट्वेंटी-२० क्रिकेट|टी२०]]: {{crw|MAS}}
* टी१०: {{crw|IDN}}
  | bronze      = '''पुरुष''':
* [[ट्वेंटी-२० क्रिकेट|टी२०]]: {{cr|SIN}}
* टी१०: {{cr|SIN}}
'''महिला''':
* [[ट्वेंटी-२० क्रिकेट|टी२०]]: {{crw|IDN}}
* टी१०: {{crw|MAS}}
  | prev        =
  | next        =
  }}

'''[[क्रिकेट]]''' स्पर्धा '''२०२५ आग्नेय आशियाई खेळांमध्ये''' ९ ते १९ डिसेंबर २०२५ दरम्यान [[थायलंड]]मधील [[बँकॉक]] येथील [[तेर्डथाई क्रिकेट मैदान]] आणि एशियन इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी मैदान येथे आयोजित करण्यात येतील.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Competition Venues |url=https://www.seagames2025.org/thegames/bangkok |access-date=८ नोव्हेंबर २०२५ |website=www.seagames2025.org |archive-date=2025-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251124003156/https://www.seagames2025.org/thegames/bangkok |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[आशिया क्रिकेट समिती|आशियाई क्रिकेट परिषदेच्या]] पाठिंब्यानंतर डिसेंबर २०२४ मध्ये क्रिकेटचा अधिकृतपणे खेळांमध्ये समावेश करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lavalette |first=Tristan |title=Cricket Included In 2025 Southeast Asian Games |url=https://www.forbes.com/sites/tristanlavalette/2024/12/14/cricket-included-in-2025-southeast-asian-games/ |access-date=२० ऑक्टोबर २०२५ |website=[[फोर्ब्स]] |language=en}}&lt;/ref&gt; क्रिकेटच्या टी१० आणि [[ट्वेंटी-२० क्रिकेट|टी२०]] या दोन प्रकारांमध्ये स्पर्धा खेळवल्या जातील.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cricket — Competition Categories |url=https://www.seagames2025.org/sports/details/-107 |access-date=८ नोव्हेंबर २०२५ |website=www.seagames2025.org |archive-date=2026-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260111033507/https://www.seagames2025.org/sports/details/-107 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

क्रिकेटच्या समावेशाची घोषणा करताना आशियाई क्रिकेट परिषदेचे विकास विभागाचे अध्यक्ष महिंदा वल्लीपुरम यांनी याचे वर्णन &quot;आग्नेय आशियातील या खेळासाठी पुढचे आणखी एक महत्त्वपूर्ण पाऊल&quot; असे केले.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Asian Cricket Council |url=https://www.asiancricket.org/news/2024/18164 |access-date=२० ऑक्टोबर २०२५ |website=www.asiancricket.org}}&lt;/ref&gt;

&lt;!--पुरुष स्पर्धेचा स्वतंत्र लेख तयार झाल्यानंतर हा मजकूर त्या लेखात हलवा--&gt;खेळांच्या तयारीसाठी [[मलेशिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|मलेशिया]] आणि [[थायलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|थायलंड]] (तसेच [[बहरैन राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|बहरैन]]) यांचे पुरुष संघ नोव्हेंबर २०२५ मध्ये मलेशियात टी१० आणि टी२० या दोन्ही प्रकारांमध्ये &quot;[[असोसिएट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६#२०२५ मिनी एसईए गेम्स|मिनी एसईए गेम्स]]&quot; स्पर्धेत सहभागी होतील.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://czarsportzauto.com/malaysia-thailand-bahrain-t20i-tri-series-2025/ |title=Malaysia Cricket to host men's T20I tri-series in November 2025 |access-date=१८ नोव्हेंबर २०२५ |work=Czarsportz}}&lt;/ref&gt;

==स्पर्धेचे वेळापत्रक==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:0.5em auto; font-size:90%; line-height:1.25em;&quot;
|-
|bgcolor=&quot;#FBB&quot; align=center|साखळी/गट||साखळी फेरी/गट फेरी
|bgcolor=&quot;#BBF3BB&quot; align=center|उपांत्य||उपांत्य फेरी
|bgcolor=&quot;#FEDCBA&quot; align=center|कांस्य||कांस्यपदक सामना
|bgcolor=&quot;#FFB&quot; align=center|सुवर्ण||सुवर्णपदक सामना
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:0.5em auto; font-size:90%; line-height:1.25em; text-align:center&quot;
! स्पर्धा !! मंगळवार ९ !! बुधवार १० !! गुरुवार ११ !! colspan=2 | शुक्रवार १२ !! colspan=2 | शनिवार १३ !! रविवार १४ !! सोमवार १५ !! मंगळवार १६ !! colspan=2 | बुधवार १७ !! गुरुवार १८ !! colspan=2 | शुक्रवार १९
|-
| [[२०२५ आग्नेय आशियाई खेळांमधील क्रिकेट - पुरुष स्पर्धा#टी२० स्पर्धा|पुरुष टी२०]] || bgcolor=&quot;#FBB&quot; | साखळी || bgcolor=&quot;#FBB&quot; | साखळी || bgcolor=&quot;#FBB&quot; | साखळी || bgcolor=&quot;#FBB&quot; | साखळी || || bgcolor=&quot;#FBB&quot; | साखळी || bgcolor=&quot;#FFB&quot; | सुवर्ण || || || || colspan=2 | || || colspan=2 |
|-
| पुरुष टी१० || || || || || || colspan=&quot;2&quot; | || || bgcolor=&quot;#FBB&quot; | साखळी || bgcolor=&quot;#FBB&quot; | साखळी || bgcolor=&quot;#FBB&quot; | साखळी || bgcolor=&quot;#FFB&quot; | सुवर्ण || || colspan=2 |
|-
| महिला टी१० || bgcolor=&quot;#FBB&quot; | साखळी || bgcolor=&quot;#FBB&quot; | साखळी || bgcolor=&quot;#BBF3BB&quot; | उपांत्य || bgcolor=&quot;#FEDCBA&quot; | कांस्य || bgcolor=&quot;#FFB&quot; | सुवर्ण || colspan=&quot;2&quot; | || || || || colspan=2 | || || colspan=2 |
|-
| [[२०२५ आग्नेय आशियाई खेळांमधील क्रिकेट - महिला स्पर्धा#टी२० स्पर्धा|महिला टी२०]] || || || || colspan=&quot;2&quot; | || colspan=&quot;2&quot; | || || bgcolor=&quot;#FBB&quot; | साखळी || bgcolor=&quot;#FBB&quot; | साखळी || colspan=2 bgcolor=&quot;#FBB&quot; | साखळी || bgcolor=&quot;#BBF3BB&quot; | उपांत्य || bgcolor=&quot;#FEDCBA&quot; | कांस्य || bgcolor=&quot;#FFB&quot; | सुवर्ण
|}

==सहभागी देश==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; | देश
! colspan=&quot;2&quot; | पुरुष
! colspan=&quot;2&quot; | महिला
|-
! टी१०
! [[आंतरराष्ट्रीय टी२०|टी२०]]
! टी१०
! [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|टी२०]]
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flagicon|IDN}} [[इंडोनेशिया]] || {{ya}} || {{ya}} || {{ya}} || {{ya}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flagicon|MAS}} [[मलेशिया]] || {{ya}} || {{ya}} || {{ya}} || {{ya}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flagicon|MYA}} [[म्यानमार]] || {{na}} || {{na}} || {{ya}} || {{ya}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flagicon|PHI}} [[फिलिपिन्स]] || {{ya}} || {{ya}} || {{ya}} || {{ya}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flagicon|SIN}} [[सिंगापूर]] || {{ya}} || {{ya}} || {{ya}} || {{ya}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flagicon|THA}} [[थायलंड]] || {{ya}} || {{ya}} || {{ya}} || {{ya}}
|}

==पदकविजेते==
{|{{MedalistTable|type=स्पर्धा}}
|-
| पुरुष टी१०&lt;br /&gt;{{DetailsLink|२०२५ आग्नेय आशियाई खेळांमधील क्रिकेट - पुरुष स्पर्धा#टी१० स्पर्धा}}
| nowrap=true valign=center rowspan=2 | {{flagicon|MAS}} [[मलेशिया]]&lt;br /&gt;मुहम्मद हाझिक ऐमान&lt;br /&gt;ऐनूल हाफिझ&lt;br /&gt;[[सय्यद अझीज]]&lt;br /&gt;मुहम्मद अमीर&lt;br /&gt;अझरी अझहर&lt;br /&gt;[[अहमद फैज]]&lt;br /&gt;अमीर खान&lt;br /&gt;अस्लम खान&lt;br /&gt;[[शर्विन मुनिआन्दी]]&lt;br /&gt;[[पवनदीप सिंग]]&lt;br /&gt;[[विरेनदीप सिंग]]&lt;br /&gt;[[मुहम्मद स्याहादत]]&lt;br /&gt;विजय उन्नी&lt;br /&gt;[[मुहम्मद वफिक]]&lt;br /&gt;झुबैदी झुल्किफ्ले
| nowrap=true valign=center rowspan=2 | {{flagicon|PHI}} [[फिलिपिन्स]]&lt;br /&gt;रीस बुरिनागा&lt;br /&gt;मार्क डोअल&lt;br /&gt;जोसेफ डॉक्टोरा&lt;br /&gt;अँड्र्यू डोनोव्हन&lt;br /&gt;क्षितिज खुराना&lt;br /&gt;केप्लर लुकीस&lt;br /&gt;मार्क मनालो&lt;br /&gt;मिगी पोडोस्की&lt;br /&gt;[[ग्रँट रस]]&lt;br /&gt;अमनप्रीत सिराह&lt;br /&gt;[[डॅनियेल स्मिथ]]&lt;br /&gt;ख्रिस्तोफर स्टॅम्प&lt;br /&gt;निवेक टॅनर&lt;br /&gt;जोनाथन टफिन&lt;br /&gt;[[हेन्री टायलर]]&lt;br /&gt;फ्रान्सिस वॉल्श
| nowrap=true valign=center rowspan=2 | {{flagicon|SIN}} [[सिंगापूर]]&lt;br /&gt;माहियू भाटिया&lt;br /&gt;अमन देसाई&lt;br /&gt;रेझ्झा गझनवी&lt;br /&gt;अथर्व गुणे&lt;br /&gt;गिरिन गुणे&lt;br /&gt;अस्लान जाफरी&lt;br /&gt;नील कर्णिक&lt;br /&gt;वेदांत नागपॉल&lt;br /&gt;कन्नुसामी सतीश&lt;br /&gt;ईशान सॉनी&lt;br /&gt;राऊल शर्मा&lt;br /&gt;चिराग शिवकुमार&lt;br /&gt;प्रणव सुदर्शन&lt;br /&gt;दक्ष त्यागी&lt;br /&gt;साई वेणुगोपाल
|-
| पुरुष टी२०&lt;br /&gt;{{DetailsLink|२०२५ आग्नेय आशियाई खेळांमधील क्रिकेट - पुरुष स्पर्धा#टी२० स्पर्धा}}
|-
| महिला टी१०&lt;br /&gt;{{DetailsLink|२०२५ आग्नेय आशियाई खेळांमधील क्रिकेट - महिला स्पर्धा#टी१० स्पर्धा}}
| nowrap=true valign=center rowspan=2 | {{flagicon|THA}} [[थायलंड]]&lt;br /&gt;[[नत्ताया बूचाथम]]&lt;br /&gt;नान्नाफत चैहान&lt;br /&gt;[[नरुएमोल चैवाई]]&lt;br /&gt;[[नत्ताकन चांतम]]&lt;br /&gt;सुनिदा चतुरोंगरत्ताना&lt;br /&gt;[[ओन्निचा कांचोम्पू]]&lt;br /&gt;[[रोझनॅन कानोह]]&lt;br /&gt;[[नान्नापत काँचारोएन्काई]]&lt;br /&gt;[[सुलीपोर्न लाओमी]]&lt;br /&gt;[[फन्नीता माया]]&lt;br /&gt;चयानिसा फेंगपेन&lt;br /&gt;[[थीपचा पुत्थावॉन्ग]]&lt;br /&gt;ओनाउमा सेनानोक&lt;br /&gt;[[अपिसरा सुवांचनरोती]]&lt;br /&gt;[[चानिदा सुत्थिरुआंग]]
| nowrap=true valign=center | {{flagicon|IDN}} [[इंडोनेशिया]]&lt;br /&gt;फातिमा अल्बंजारी&lt;br /&gt;नी अरियानी&lt;br /&gt;मारिया कोराजोन&lt;br /&gt;नी लुह देवी&lt;br /&gt;किसी कासे&lt;br /&gt;सांग मायप्रियानी&lt;br /&gt;रहमावती पंगेस्टुती&lt;br /&gt;दारा परमिता&lt;br /&gt;नी पुतू आयू नंदा सकारिनी&lt;br /&gt;ली किआओ&lt;br /&gt;नी कादेक फित्रिया रादा रानी&lt;br /&gt;नी वायन सारियानी&lt;br /&gt;एमिली सिर्स&lt;br /&gt;नी मादे पुत्री सुवांदेवी&lt;br /&gt;देसी वुलंदारी
| nowrap=true valign=center | {{flagicon|MAS}} [[मलेशिया]]&lt;br /&gt;ऐनूर अमेलिना&lt;br /&gt;[[नूर एरियाना नत्स्या]]&lt;br /&gt;इरदिना बेह नबिल&lt;br /&gt;[[नूर दानिया स्युहदा]]&lt;br /&gt;[[विनिफ्रेड दुराईसिंगम]]&lt;br /&gt;[[ऐस्या एलिसा]]&lt;br /&gt;[[मास एलिसा]]&lt;br /&gt;[[आईन्ना हमीजाह हाशिम]]&lt;br /&gt;नझातुल हिदायाह हुस्ना बिंती रझाली&lt;br /&gt;[[एल्सा हंटर]]&lt;br /&gt;[[माहिरा इज्जती इस्माईल]]&lt;br /&gt;नूर इज्जातुल स्याफिका&lt;br /&gt;[[वॅन ज्युलिया]]&lt;br /&gt;सुआबिका मणिवन्नन&lt;br /&gt;[[धनुश्री मुहुनन]]&lt;br /&gt;[[आयना नजवा]]&lt;br /&gt;मुस्फिराह नूर ऐना&lt;br /&gt;अमालिन सोर्फिना
|-
| महिला टी२०&lt;br /&gt;{{DetailsLink|२०२५ आग्नेय आशियाई खेळांमधील क्रिकेट - महिला स्पर्धा#टी२० स्पर्धा}}
| nowrap=true valign=center | {{flagicon|IDN}} [[इंडोनेशिया]]&lt;br /&gt;फातिमा अल्बंजारी&lt;br /&gt;नी अरियानी&lt;br /&gt;मारिया कोराजोन&lt;br /&gt;नी लुह देवी&lt;br /&gt;किसी कासे&lt;br /&gt;सांग मायप्रियानी&lt;br /&gt;रहमावती पंगेस्टुती&lt;br /&gt;दारा परमिता&lt;br /&gt;नी पुतू आयू नंदा सकारिनी&lt;br /&gt;ली किआओ&lt;br /&gt;नी कादेक फित्रिया रादा रानी&lt;br /&gt;नी वायन सारियानी&lt;br /&gt;एमिली सिर्स&lt;br /&gt;नी मादे पुत्री सुवांदेवी&lt;br /&gt;देसी वुलंदारी
|}

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==

* [https://web.archive.org/web/20260812135706/https://wrs.gmsmate.com/seagames2025/schedule-results%3Fdate%3D%26disciplineId%3Dfde538ba-dfba-4043-8744-85a8f3cfd35c २०२५ आग्नेय आशियाई खेळांच्या अधिकृत संकेतस्थळावरील क्रिकेटचे निकाल]
* [https://www.cricketthailand.org/cricket-plays-its-part-at-33rd-sea-games/ क्रिकेट असोसिएशन ऑफ थायलंडवरील स्पर्धेचे पूर्वावलोकन]

{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}}

[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]]
[[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:थायलंडमधील क्रिकेट]]</text>
      <sha1>6dnxd0t81peolzzgzfw4as6tovm89hi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२०२५ आग्नेय आशियाई खेळांमधील क्रिकेट - पुरुष स्पर्धा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382645</id>
    <revision>
      <id>2721858</id>
      <parentid>2701161</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T04:01:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2721858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24686" sha1="3xbd8vta9bieu1wgs3t1qmetafn3983" xml:space="preserve">[[क्रिकेट|क्रिकेटची]] पुरुष स्पर्धा २०२५ आग्नेय आशियाई खेळांमध्ये [[थायलंड]]मधील [[बँकॉक]] येथे ९ ते १७ डिसेंबर २०२५ दरम्यान दोन मैदानांवर खेळवण्यात आली. या खेळांमध्ये पुरुष आणि महिला क्रिकेटसाठी प्रत्येकी टी१० आणि [[आंतरराष्ट्रीय टी२०|टी२०]] अशा दोन पदक स्पर्धांचा समावेश होता.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lavalette |first=Tristan |title=Cricket Included In 2025 Southeast Asian Games |url=https://www.forbes.com/sites/tristanlavalette/2024/12/14/cricket-included-in-2025-southeast-asian-games/ |access-date=५ डिसेंबर २०२५ |website=[[फोर्ब्स]] |language=en}}&lt;/ref&gt; पुरुषांच्या दोन्ही प्रकारांच्या स्पर्धांमध्ये पाच संघांनी भाग घेतला.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lavalette |first=Tristan |title=Cricket To Be Late Inclusion In 2025 Southeast Asian Games |url=https://www.forbes.com/sites/tristanlavalette/2024/09/25/cricket-to-be-late-inclusion-in-2025-southeast-asian-games/ |access-date=५ डिसेंबर २०२५ |website=[[फोर्ब्स]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

==खेळाडू==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; margin:auto&quot;
|-
!{{cr|IDN}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/share/p/1CJH1ZaH7D/ |title=Memperkenalkan Tim Putra dan Putri yang akan bermain pada ajang SEA Games 2025! Ayo Indonesia, berikan dukungan untuk Tim Nasional Cricket Putra dan Putri yang akan berjuang mengharumkan nama bangsa! |trans-title=२०२५ आग्नेय आशियाई खेळांमध्ये सहभागी होणाऱ्या पुरुष आणि महिला संघांची ओळख! देशाचा गौरव करण्यासाठी खेळणाऱ्या इंडोनेशियाच्या पुरुष आणि महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघांना पाठिंबा द्या! |work=पर्सातुआन क्रिकेट इंडोनेशिया |language=Indonesian |via=फेसबुक |access-date=६ डिसेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
!{{cr|MAS}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.instagram.com/p/DSB_u7XEau7/?utm_source=ig_web_copy_link&amp;igsh=MzRlODBiNWFlZA== |title=Our Troops for the 2025 South East Asian Games. |work=मलेशिया क्रिकेट असोसिएशन |via=इन्स्टाग्राम |access-date=९ डिसेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
!{{cr|PHI}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/share/p/14QnFEMc6qX/ |title=The Philippine Cricket Association is pleased to present our Men’s and Women’s National Team Squads for the upcoming 2025 Southeast Asian Games in Bangkok, Thailand this December 9-20 2025 |work=फिलिपिन्स क्रिकेट असोसिएशन |via=फेसबुक |access-date=९ डिसेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
!{{cr|SIN}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.instagram.com/p/DR1mi_PjaY8/?utm_source=ig_web_copy_link&amp;igsh=MzRlODBiNWFlZA== |title=Singapore men's squad for SEA Games 2025 |work=सिंगापूर क्रिकेट असोसिएशन |via=इन्स्टाग्राम |access-date=९ डिसेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
!{{cr|THA}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cricketthailand.org/cricket-plays-its-part-at-33rd-sea-games/ |title=Cricket plays its part at 33rd SEA Games |work=क्रिकेट असोसिएशन ऑफ थायलंड |access-date=९ डिसेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|

* डॅनिल्सन हावोए ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]])
* गेडे आर्ता
* केतुत आर्तावान
* फर्डिनांडो बानुनाएक
* जुलांग झुल्फिकार
* कादेक गमांतिका
* आंद्रियास हावोए
* धर्मा केसुमा ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]])
* मॅक्सी कोडा
* गेडे प्रियंदाना
* अप्रिलियांडी राहायु
* अहमद रमदोनी ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]])
* अंजार तदारुस
* गेडे विगुना
* देवा विस्वी
  |
* [[सय्यद अझीज]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]])
* मुहम्मद हाझिक ऐमान
* ऐनूल हाफिझ ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]])
* मुहम्मद अमीर
* अझरी अझहर
* [[अहमद फैज]]
* अमीर खान
* अस्लम खान
* [[शर्विन मुनिआन्दी]]
* [[पवनदीप सिंग]]
* [[विरेनदीप सिंग]]
* [[मुहम्मद स्याहादत]]
* विजय उन्नी
* [[मुहम्मद वफिक]]
* झुबैदी झुल्किफ्ले
  |
* [[हेन्री टायलर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]])
* रीस बुरिनागा
* मार्क डोअल
* जोसेफ डॉक्टोरा
* अँड्र्यू डोनोव्हन
* क्षितिज खुराना
* केप्लर लुकीस
* मार्क मनालो
* मिगी पोडोस्की
* [[ग्रँट रस]] ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]])
* अमनप्रीत सिराह
* [[डॅनियेल स्मिथ]]
* ख्रिस्तोफर स्टॅम्प
* निवेक टॅनर
* जोनाथन टफिन
* फ्रान्सिस वॉल्श
  |
* रेझ्झा गझनवी ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]])
* माहियू भाटिया
* अमन देसाई ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]])
* अथर्व गुणे
* गिरिन गुणे
* अस्लान जाफरी
* नील कर्णिक
* वेदांत नागपॉल
* कन्नुसामी सतीश
* ईशान सॉनी
* राऊल शर्मा
* चिराग शिवकुमार
* प्रणव सुदर्शन
* दक्ष त्यागी
* साई वेणुगोपाल
  |
* फिरियाफोंग सुआनचुआई ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]], [[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]])
* चालोएमवोंग चॅटफैसान
* सोरावत देसुंगनोएन
* अनुचा कलासी
* सरावुत मालीवान
* विराफान नगोहुआद
* नारावित नुंतराच
* चांचाई पेंगकुम्ता
* सातारुत रुंगरुआंग
* योदसाक सारानोननाकुन
* कामरोन सेनामोंत्री
* नोप्फोन सेनामोंत्री
* कियातिवुत सुत्तिसान
* फानुफोंग थोंगसा
* थानाफोन योथारात
  |}

==टी२० स्पर्धा==
{{Infobox cricket tournament
| name = २०२५ आग्नेय आशियाई खेळ – पुरुष टी२०
| fromdate = ९
| todate = १३ डिसेंबर २०२५
| image =
| image_size =
| administrator = आग्नेय आशियाई खेळ महासंघ
| cricket format = [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]]
| tournament format = [[साखळी सामने|साखळी]]
| host = थायलंड
| champions = {{cr|MAS}}
| count = १
| runner up = {{cr|PHI}}
| third_place = {{cr|SIN}}
| participants = ५
| matches = १०
| most runs = {{cricon|MAS}} मुहम्मद हाझिक ऐमान (१७६)
| most wickets = {{cricon|MAS}} [[सय्यद अझीज]] (९)&lt;br/&gt;{{cricon|PHI}} केप्लर लुकीस (९)&lt;br/&gt;{{cricon|THA}} नोप्फोन सेनामोंत्री (९)
| player of the series =
| previous_year = २०२३
| previous_tournament = २०२३ आग्नेय आशियाई खेळांमधील क्रिकेट – पुरुष स्पर्धा
| next_year = २०२७
| next_tournament = २०२७ आग्नेय आशियाई खेळांमधील क्रिकेट – पुरुष स्पर्धा
}}

===गुणतालिका===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; margin:auto;&quot;
|-
! स्थान !! संघ !! सामने !! विजय !! पराभव !! निकाल नाही !! गुण !! निव्वळ धावगती !! अंतिम निकाल
|-
| १ || style=&quot;text-align:left;&quot; | {{cr|MAS}} || ४ || ४ || ० || ० || ८ || +५.६८८ || style=&quot;background:#FFD700;&quot; | '''सुवर्णपदक'''
|-
| २ || style=&quot;text-align:left;&quot; | {{cr|PHI}} || ४ || ३ || १ || ० || ६ || −०.२०८ || style=&quot;background:#C0C0C0;&quot; | '''रौप्यपदक'''
|-
| ३ || style=&quot;text-align:left;&quot; | {{cr|SIN}} || ४ || २ || २ || ० || ४ || −०.८२७ || style=&quot;background:#CD7F32;&quot; | '''कांस्यपदक'''
|-
| ४ || style=&quot;text-align:left;&quot; | {{cr|IDN}} || ४ || १ || ३ || ० || २ || −१.८७७ || rowspan=&quot;2&quot; | पदक नाही
|-
| ५ || style=&quot;text-align:left;&quot; | {{cr|THA}} || ४ || ० || ४ || ० || ० || −१.८७२
|}

'''स्रोत:''' [[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]&lt;ref&gt;{{cite web
|title=SEA Games Men's T20 Cricket Competition 2025 - Points Table
|url=https://www.espncricinfo.com/series/sea-games-men-s-t20-cricket-competition-2025-26-1513742/points-table-standings
|access-date=१३ डिसेंबर २०२५
|website=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]
}}&lt;/ref&gt;

===सामने===
{{Single-innings cricket match
| date = ९ डिसेंबर २०२५
| time = ०९:००
| team1 = {{cr-rt|THA}}
| team2 = {{cr|IDN}}
| score1 = ८०/९ (२० षटके)
| runs1 = फानुफोंग थोंगसा १८[[नाबाद|*]] (२० चेंडू)
| wickets1 = फर्डिनांडो बानुनाएक ३/५ (४ षटके)
| score2 = ८१/५ (१६.२ षटके)
| runs2 = गेडे प्रियंदाना २९ (२८ चेंडू)
| wickets2 = नोप्फोन सेनामोंत्री ३/४ (४ षटके)
| result = इंडोनेशियाने ५ गडी राखून सामना जिंकला.
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513824.html धावफलक]
| venue = [[तेर्डथाई क्रिकेट मैदान]], [[बँकॉक]]
| umpires = [[विश्वनादन कालिदास]] (मलेशिया) आणि आनंद नटराजन (सिंगापूर)
| toss = इंडोनेशियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

{{Single-innings cricket match
| date = ९ डिसेंबर २०२५
| time = १३:३०
| team1 = {{cr-rt|MAS}}
| team2 = {{cr|PHI}}
| score1 = २०१/९ (२० षटके)
| runs1 = मुहम्मद हाझिक ऐमान ११३ (५८ चेंडू)
| wickets1 = रीस बुरिनागा ४/३३ (४ षटके)
| score2 = ८७/९ (२० षटके)
| runs2 = मिगी पोडोस्की १६ (२३ चेंडू)
| wickets2 = [[सय्यद अझीज]] ३/११ (४ षटके)
| result = मलेशियाने ११४ धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513825.html धावफलक]
| venue = [[तेर्डथाई क्रिकेट मैदान]], [[बँकॉक]]
| umpires = हरदीप जडेजा (सिंगापूर) आणि अश्वनी कुमार राणा (थायलंड)
| toss = फिलिपिन्सने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
| notes = मुहम्मद हाझिक ऐमानने आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमधील आपले पहिले शतक झळकावले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sportzons.com/muhammad-haziq-aiman-mohd-hafiz-hit-113/ |title=Muhammad Haziq Aiman Mohd Hafiz hit 113 runs against the Philippines |work=Sportzons |access-date=२१ डिसेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
}}

{{Single-innings cricket match
| date = १० डिसेंबर २०२५
| time = ०९:००
| team1 = {{cr-rt|IDN}}
| team2 = {{cr|MAS}}
| score1 = ७५/९ (२० षटके)
| runs1 = गेडे आर्ता १८ (३९ चेंडू)
| wickets1 = मुहम्मद अमीर ३/७ (३ षटके)
| score2 = ७८/३ (९ षटके)
| runs2 = मुहम्मद हाझिक ऐमान ३७ (१६ चेंडू)
| wickets2 = फर्डिनांडो बानुनाएक २/२२ (४ षटके)
| result = मलेशियाने ७ गडी राखून सामना जिंकला.
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513826.html धावफलक]
| venue = [[तेर्डथाई क्रिकेट मैदान]], [[बँकॉक]]
| umpires = आनंद नटराजन (सिंगापूर) आणि अश्वनी कुमार राणा (थायलंड)
| toss = मलेशियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

{{Single-innings cricket match
| date = १० डिसेंबर २०२५
| time = १३:३०
| team1 = {{cr-rt|PHI}}
| team2 = {{cr|SIN}}
| score1 = १४५/९ (२० षटके)
| runs1 = केप्लर लुकीस ४३ (२५ चेंडू)
| wickets1 = अस्लान जाफरी ३/३३ (४ षटके)
| score2 = १३१/६ (२० षटके)
| runs2 = रेझ्झा गझनवी ४४[[नाबाद|*]] (४१ चेंडू)
| wickets2 = केप्लर लुकीस २/२८ (४ षटके)
| result = फिलिपिन्सने १४ धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513827.html धावफलक]
| venue = [[तेर्डथाई क्रिकेट मैदान]], [[बँकॉक]]
| umpires = समद अकबर (थायलंड) आणि [[विश्वनादन कालिदास]] (मलेशिया)
| toss = फिलिपिन्सने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

{{Single-innings cricket match
| date = ११ डिसेंबर २०२५
| time = ०९:००
| team1 = {{cr-rt|SIN}}
| team2 = {{cr|THA}}
| score1 = १५६/८ (२० षटके)
| runs1 = साई वेणुगोपाल ३७ (२३ चेंडू)
| wickets1 = कामरोन सेनामोंत्री ३/२४ (४ षटके)
| score2 = १५२/९ (२० षटके)
| runs2 = अरिया सुत्तिसान ७३ (५० चेंडू)
| wickets2 = कन्नुसामी सतीश २/१९ (४ षटके)
| result = सिंगापूरने ४ धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513828.html धावफलक]
| venue = [[तेर्डथाई क्रिकेट मैदान]], [[बँकॉक]]
| umpires = [[विश्वनादन कालिदास]] (मलेशिया) आणि डेनिश सेवकुमारन (मलेशिया)
| toss = थायलंडने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

{{Single-innings cricket match
| date = ११ डिसेंबर २०२५
| time = १३:३०
| team1 = {{cr-rt|PHI}}
| team2 = {{cr|IDN}}
| score1 = १८२/५ (२० षटके)
| runs1 = [[डॅनियेल स्मिथ]] ६५ (२३ चेंडू)
| wickets1 = देवा विस्वी १/९ (१ षटक)
| score2 = १०४ (१८.५ षटके)
| runs2 = अहमद रमदोनी २४ (३० चेंडू)
| wickets2 = केप्लर लुकीस ३/१३ (३.५ षटके)
| result = फिलिपिन्सने ७८ धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513829.html धावफलक]
| venue = [[तेर्डथाई क्रिकेट मैदान]], [[बँकॉक]]
| umpires = लोगनाथन पूबलन (मलेशिया) आणि सेंथिल कुमार (सिंगापूर)
| toss = फिलिपिन्सने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

{{Single-innings cricket match
| date = १२ डिसेंबर २०२५
| time = ०९:३०
| team1 = {{cr-rt|IDN}}
| team2 = {{cr|SIN}}
| score1 = १५१/९ (२० षटके)
| runs1 = गेडे आर्ता ३२ (२२ चेंडू)
| wickets1 = अस्लान जाफरी ३/१७ (४ षटके)
| score2 = १५५/७ (१९.१ षटके)
| runs2 = राऊल शर्मा ३८[[नाबाद|*]] (२० चेंडू)
| wickets2 = कादेक गमांतिका ३/२६ (४ षटके)
| result = सिंगापूरने ३ गडी राखून सामना जिंकला.
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513830.html धावफलक]
| venue = [[तेर्डथाई क्रिकेट मैदान]], [[बँकॉक]]
| umpires = [[विश्वनादन कालिदास]] (मलेशिया) आणि अश्वनी कुमार राणा (थायलंड)
| toss = सिंगापूरने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

{{Single-innings cricket match
| date = १२ डिसेंबर २०२५
| time = १३:३०
| team1 = {{cr-rt|THA}}
| team2 = {{cr|MAS}}
| score1 = ६२ (१३.३ षटके)
| runs1 = कामरोन सेनामोंत्री १३[[नाबाद|*]] (९ चेंडू)
| wickets1 = [[सय्यद अझीज]] ३/६ (३.३ षटके)
| score2 = ६७/२ (५.४ षटके)
| runs2 = मुहम्मद हाझिक ऐमान २२ (१० चेंडू)
| wickets2 = चांचाई पेंगकुम्ता १/१९ (१ षटक)
| result = मलेशियाने ८ गडी राखून सामना जिंकला.
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513831.html धावफलक]
| venue = [[तेर्डथाई क्रिकेट मैदान]], [[बँकॉक]]
| umpires = हरदीप जडेजा (सिंगापूर) आणि सेंथिल कुमार (सिंगापूर)
| toss = मलेशियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

{{Single-innings cricket match
| date = १३ डिसेंबर २०२५
| time = ०९:००
| team1 = {{cr-rt|THA}}
| team2 = {{cr|PHI}}
| score1 = १५३/७ (२० षटके)
| runs1 = चालोएमवोंग चॅटफैसान ३२ (१४ चेंडू)
| wickets1 = केप्लर लुकीस ४/२० (४ षटके)
| score2 = १५६/९ (१९.४ षटके)
| runs2 = [[डॅनियेल स्मिथ]] ४१ (१५ चेंडू)
| wickets2 = नोप्फोन सेनामोंत्री ४/१९ (४ षटके)
| result = फिलिपिन्सने १ गडी राखून सामना जिंकला.
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513832.html धावफलक]
| venue = [[तेर्डथाई क्रिकेट मैदान]], [[बँकॉक]]
| umpires = [[विश्वनादन कालिदास]] (मलेशिया) आणि आनंद नटराजन (सिंगापूर)
| toss = फिलिपिन्सने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

{{Single-innings cricket match
| date = १३ डिसेंबर २०२५
| time = १३:३०
| team1 = {{cr-rt|SIN}}
| team2 = {{cr|MAS}}
| score1 = ११० (१९.३ षटके)
| runs1 = राऊल शर्मा २४ (२३ चेंडू)
| wickets1 = [[पवनदीप सिंग]] ३/१७ (४ षटके)
| score2 = १११/४ (११.४ षटके)
| runs2 = [[विरेनदीप सिंग]] ६५[[नाबाद|*]] (४० चेंडू)
| wickets2 = दक्ष त्यागी २/३६ (३ षटके)
| result = मलेशियाने ६ गडी राखून सामना जिंकला.
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513833.html धावफलक]
| venue = [[तेर्डथाई क्रिकेट मैदान]], [[बँकॉक]]
| umpires = समद अकबर (थायलंड) आणि अश्वनी कुमार राणा (थायलंड)
| toss = सिंगापूरने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==

* [https://web.archive.org/web/20260812135706/https://wrs.gmsmate.com/seagames2025/schedule-results%3Fdate%3D%26disciplineId%3Dfde538ba-dfba-4043-8744-85a8f3cfd35c २०२५ आग्नेय आशियाई खेळांच्या अधिकृत संकेतस्थळावरील क्रिकेटचे निकाल]
* [https://www.espn.com/cricket/scores/series/17983/season/2025/sea-games-mens-twenty20-cricket-competition ईएसपीएन क्रिकइन्फोवरील पुरुष टी२० स्पर्धेचे पान]

{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}}

[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]]
[[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:थायलंडमधील क्रिकेट]]</text>
      <sha1>3xbd8vta9bieu1wgs3t1qmetafn3983</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६–२७</title>
    <ns>0</ns>
    <id>384660</id>
    <revision>
      <id>2721868</id>
      <parentid>2721674</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T05:05:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <comment>/* वेस्ट इंडीजचा भारत दौरा */</comment>
      <origin>2721868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72344" sha1="c8qmpkemlynnipjehtyt68xn15x7n5b" xml:space="preserve">{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट वर्षे|२०२६|२०२७}}
'''२०२६-२७ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट हंगाम''' सप्टेंबर २०२६ च्या उत्तरार्धापासून ते मार्च २०२७ पर्यंत चालणार आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web |trans-title= पुरुषांचा २०२३ ते २०२७ भविष्यातील दौऱ्यांचा कार्यक्रम|title=Men's Future Tours Programme 2023 to 2027 |url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20221110152130/https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf |archive-date=१० नोव्हेंबर २०२२ |access-date=३० सप्टेंबर २०२६|website=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2747093 |trans-title=|title= २०२३-२०२७ पुरुषांचा भविष्यातील दौऱ्यांचा कार्यक्रम जाहीर | access-date=३० सप्टेंबर २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt; या वेळापत्रकात [[कसोटी सामना|पुरुषांचे कसोटी]], [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय|पुरुषांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] आणि [[आंतरराष्ट्रीय टी२०|पुरुषांचे आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने, तसेच [[महिला कसोटी क्रिकेट|महिलांचे कसोटी]], [[महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय|महिलांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] आणि [[महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० |महिलांचे आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने आणि इतर काही महत्त्वपूर्ण मालिकांचा समावेश असेल.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricinfo.com/ci/engine/series/index.html |trans-title= हंगाम संग्रह |title=Season archive | access-date=३० सप्टेंबर २०२६|work=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt; येथे नमूद केलेल्या सामन्यांव्यतिरिक्त, या कालावधीत 'असोसिएट' (सहयोगी) देशांचा समावेश असलेल्या इतर अनेक आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिकाही खेळल्या जाणार आहेत.

पहिली वहिली [[२०२७ आयसीसी महिला चॅम्पियन्स चषक]] स्पर्धा भारतात फेब्रुवारी २०२७ मध्ये आयोजित करण्याचे नियोजित आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/venues-dates-confirmed-for-inaugural-icc-women-s-champions-trophy |trans-title= पहिल्या महिला चॅम्पियन्स ट्रॉफीसाठी ठिकाणे निश्चित |title=Venues confirmed for first Women's Champions Trophy |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२ सप्टेंबर २०२६ |access-date=३० सप्टेंबर २०२६}}&lt;/ref&gt; 

कसोटी क्रिकेटची १५० वर्षे साजरी करण्यासाठी, मार्च २०२७ मध्ये इंग्लंडविरुद्ध एक [[दिवस-रात्र क्रिकेट|दिवस-रात्र]] कसोटी सामना आयोजित करण्याचे यजमानपद ऑस्ट्रेलियाकडे आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/australia-to-host-england-in-one-off-match-in-2027-to-celebrate-150-years-of-test-cricket |trans-title=कसोटी क्रिकेटच्या १५० वर्षांच्या पूर्ततेनिमित्त २०२७ मध्ये ऑस्ट्रेलिया इंग्लंडविरुद्ध एका विशेष सामन्याचे यजमानपद भूषवणार. |title=Australia to host England in one-off match in 2027 to celebrate 150 years of Test cricket |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=18 August 2024 |access-date=३० सप्टेंबर २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/131339/australia-england-to-play-one-off-match-at-mcg-for-150th-test-anniversary-in-2027 |trans-title=२०२७ मध्ये कसोटी क्रिकेटच्या १५० व्या वर्धापनदिनानिमित्त ऑस्ट्रेलिया आणि इंग्लंड यांच्यात एमसीजीवर एक विशेष कसोटी सामना खेळला जाणार.|title=Australia, England to play one-off match at MCG for 150th Test anniversary in 2027 |work=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=३० सप्टेंबर २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricinfo.com/story/australia-england-150th-anniversary-test-in-2027-to-be-a-pink-ball-day-night-match-at-mcg-1476705 |trans-title= २०२७ मधील ऑस्ट्रेलिया-इंग्लंड यांच्यातील १५० व्या वर्धापन दिनाची कसोटी सामना 'पिंक-बॉल' दिवस-रात्र सामना असेल. |title=Australia-England 150th anniversary Test in 2027 will be a pink-ball day-night match |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=३० सप्टेंबर २०२६}}&lt;/ref&gt;
==मोसम आढावा==
=== पुरुषांचे कार्यक्रम===
{| class=&quot;wikitable ubsortable&quot; style=&quot;text-align:center; white-space:nowrap&quot;
! colspan=6 | आंतरराष्ट्रीय दौरे
|-
! rowspan=2 | आरंभ दिनांक
! rowspan=2 | यजमान संघ
! rowspan=2 | पाहुणा संघ
! colspan=3 | निकाल [सामने]
|-
! width=100 | [[कसोटी क्रिकेट|कसोटी]]
! width=100 | [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय| आं.ए.दि.]]
! width=100 | [[आंतरराष्ट्रीय टी२०|आं.टी२०]]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#ऑस्ट्रेलियाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा |२४ सप्टेंबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|SA}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|AUS}}
| [३] || २–१ [३] || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#वेस्ट इंडीजचा भारत दौरा |२७ सप्टेंबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|IND}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|WIN}}
| {{n/a}} || २–१ [३] || [५]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#बांगलादेश वि अफगाणिस्तान युएईमध्ये|९ ऑक्टोबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{flagicon|UAE}} {{cr|AFG|२०१३}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|BAN}}
| [१] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#श्रीलंकेचा पाकिस्तान दौरा |९ ऑक्टोबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|PAK}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|SRI}}
| [२] || {{n/a}} || २–१ [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#भारताचा न्यू झीलंड दौरा|२२ ऑक्टोबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|NZ}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|IND}}
| [२] || [५] || [५]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#झिम्बाब्वे वि अफगाणिस्तान युएईमध्ये |२७ ऑक्टोबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{flagicon|UAE}} {{cr|AFG|२०१३}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|ZIM}}
| [२] || {{n/a}} || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#वेस्ट इंडीजचा बांगलादेश दौरा |२८ ऑक्टोबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|BAN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|WIN}}
| [२] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#इंग्लंडचा ऑस्ट्रेलिया दौरा|१३ नोव्हेंबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|AUS}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|ENG}}
| [१] || [३] || [५]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#बांगलादेशचा दक्षिण आफ्रिका दौरा|१५ नोव्हेंबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|SA}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|BAN}}
| [२] || [३] || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#न्यू झीलंडचा ऑस्ट्रेलिया दौरा|९ डिसेंबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|AUS}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|NZ}}
| [४] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#श्रीलंकेचा भारत दौरा|१३ डिसेंबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|IND}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|SL}}
| {{n/a}}|| [३] || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#इंग्लंडचा दक्षिण आफ्रिका दौरा |१७ डिसेंबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|SA}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|ENG}}
| [३] || [३] || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#झिम्बाब्वेचा भारत दौरा|३ जानेवारी २०२७]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|IND}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|ZIM}}
| {{n/a}} || [३] || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#श्रीलंकेचा न्यू झीलंड दौरा|१६ जानेवारी २०२७]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|NZ}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|SL}}
| [२] || [३] || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#ऑस्ट्रेलियाचा भारत दौरा|२१ जानेवारी २०२७]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|IND}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|AUS}}
| [५] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#अफगाणिस्तानचा वेस्ट इंडीज दौरा|फेब्रुवारी २०२७]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|WIN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|AFG|२०१३}}
| [१] || [३] || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#इंग्लंडचा बांगलादेश दौरा|फेब्रुवारी २०२७]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|BAN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|ENG}}
| [२] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#दक्षिण आफ्रिकेचा श्रीलंका दौरा| फेब्रुवारी २०२७]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|SL}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|SA}}
| [२] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#आयर्लंड वि अफगाणिस्तान युएई मध्ये|मार्च २०२७]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|AFG|२०१३}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|IRE}}
| [१] || [३] || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#न्यू झीलंडचा पाकिस्तान दौरा| मार्च २०२७]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|PAK}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|NZ}}
| [२] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#बांगलादेशचा नेपाळ दौरा |२६ मार्च २०२७]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|NEP}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|BAN}}
| {{n/a}} || {{n/a}} || [३]
|-
! colspan=6 | आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा
|-
! आरंभ दिनांक
! colspan=4 | स्पर्धा
! विजेते
|- style=&quot;text-align:left&quot;
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#२०२६ अमेरिका तिरंगी मालिका (२२वी फेरी)|५ ऑक्टोबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; colspan=4 | {{flagicon|USA}} [[२०२६ अमेरिका तिरंगी मालिका|२०२६ अमेरिका तिरंगी मालिका (२२वी फेरी)]]
| {{n/a}}
|-
|- style=&quot;text-align:left&quot;
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#२०२६ ओमान तिरंगी मालिका (२३वी फेरी)|९ ऑक्टोबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; colspan=4 | {{flagicon|OMN}} [[२०२६ ओमान तिरंगी मालिका |२०२६ ओमान तिरंगी मालिका (२३वी फेरी)]]
| {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#२०२६ अफगाणिस्तान तिरंगी मालिका|७ ऑक्टोबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; colspan=4 |{{flagicon|UAE}} {{cricon|AFG|२०१३}} [[२०२६ अफगाणिस्तान तिरंगी मालिका]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | 
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#२०२६ पाकिस्तान तिरंगी मालिका |१८ ऑक्टोबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; colspan=4 | {{flagicon|PAK}} [[२०२६ पाकिस्तान तिरंगी मालिका]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | 
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता|२२ फेब्रुवारी २०२७]]
| style=&quot;text-align:left&quot; colspan=4 | {{flagicon image|Flag.svg}} [[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | 
|}

=== महिलांचे कार्यक्रम ===
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; white-space:nowrap&quot;
! colspan=&quot;6&quot; |महिला आंतरराष्ट्रीय दौरे
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |आरंभ दिनांक
! rowspan=&quot;2&quot; |यजमान संघ
! rowspan=&quot;2&quot; |पाहुणा संघ
! colspan=&quot;3&quot; |निकाल [सामने]
|-
! width=80 | [[महिला कसोटी क्रिकेट| म. कसोटी]]
! width=80 | [[महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय|म.आं.ए.दि.]]
! width=80 | [[महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०|म.आं.टी२०]]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#वेस्ट इंडीज महिलांचा झिम्बाब्वे दौरा |२४ सप्टेंबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{crw|ZIM}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{crw|WIN}}
| {{n/a}} || १–२ [३] || ०–३ [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#बांगलादेश महिलांचा ऑस्ट्रेलिया दौरा|९ ऑक्टोबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{crw|AUS}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{crw|BAN}}
| {{n/a}} || ३–० [३] || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#झिम्बाब्वे महिलांचा भारत दौरा |१६ ऑक्टोबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{crw|IND}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{crw|ZIM}}
| {{n/a}} || [३] || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#न्यू झीलंड महिलांचा ऑस्ट्रेलिया दौरा |१८ ऑक्टोबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{crw|AUS}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{crw|NZL}}
| {{n/a}} || [३] || [३] 
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#भारतीय महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा |९ डिसेंबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{crw|RSA}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{crw|IND}}
| [१] || [३] || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#बांगलादेश महिलांचा न्यू झीलंड दौरा |१० डिसेंबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{crw|NZ}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{crw|BAN}}
| {{n/a}} || [३] || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#ऑस्ट्रेलिया महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा |१८ मार्च २०२७]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{crw|RSA}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{crw|AUS}}
| [१] || [३] || [३] 
|-
! scope=colgroup colspan=6 | आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा
|-
! scope=col | आरंभ दिनांक
! scope=colgroup colspan=4 | स्पर्धा
! scope=col | विजेते
|- 
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#२०२७ महिला चॅम्पियन्स चषक|१४ फेब्रुवारी २०२७]]
| style=&quot;text-align:left&quot; colspan=4 | {{nobr|{{flagicon|IND}} [[२०२७ आयसीसी महिला चॅम्पियन्स चषक |२०२७ महिला चॅम्पियन्स चषक]]}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | 
|}

==सप्टेंबर==
===वेस्ट इंडीज महिलांचा झिम्बाब्वे दौरा===
{{main| वेस्ट इंडीज महिला क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२६-२७}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot; | {{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}}
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1554975.html म.आं.ए.दि. १५६५] || २४ सप्टेंबर || [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] || {{crw|WIN}} ९९ धावांनी
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1554976.html म.आं.ए.दि. १५६६] || २७ सप्टेंबर || [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] || {{crw|ZIM}} ४ गडी राखून
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1554977.html म.आं.ए.दि. १५६७] || ३० सप्टेंबर|| [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] || {{crw|WIN}} ९१ धावांनी
|-
! colspan=&quot;4&quot;| म.आं.टी२० मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1554978.html म.आं.टी२० ३०२९] || ३ ऑक्टोबर|| [[ताकशिंगा क्रिकेट क्लब]], [[हरारे]] || {{crw|WIN}} ८ गडी राखून 
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1554979.html म.आं.टी२० ३०३०] || ५ ऑक्टोबर || [[ताकशिंगा क्रिकेट क्लब]], [[हरारे]] || {{crw|WIN}} ८ गडी राखून 
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1554980.html म.आं.टी२० ३०३१] || ७ ऑक्टोबर || [[ताकशिंगा क्रिकेट क्लब]], [[हरारे]] || {{crw|WIN}} ८ गडी राखून 
|}

===ऑस्ट्रेलियाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा===
{{main|ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२६-२७}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot;| आं.ए.दि. मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525655.html आं.ए.दि. ५०१७] || २४ सप्टेंबर || [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान]], [[डर्बन]] || {{cr|SA}} ६७ धावांनी
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525656.html आं.ए.दि. ५०१९] || २७ सप्टेंबर || [[वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SA}} ३२ धावांनी
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525657.html आं.ए.दि. ५०२३] || ३० सप्टेंबर|| [[जे बी मार्क्स ओव्हल]], [[पॉचेफस्ट्रूम]] || {{cr|AUS}} ४५ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]])
|-
! colspan=&quot;4&quot;| {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}}
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525659.html कसोटी २६३७] || ९–१३ ऑक्टोबर|| [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान]], [[डर्बन]] || {{cr|AUS}} २१४ धावांनी 
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525660.html २री कसोटी] || १८–२२ ऑक्टोबर|| [[सेंट जॉर्ज पार्क क्रिकेट मैदान]], [[गेबेर्हा]] || 
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525661.html ३री कसोटी] || २७–३१ऑक्टोबर|| [[न्यूलँड्स क्रिकेट मैदान]], [[केप टाउन]] || 
|}

===वेस्ट इंडीजचा भारत दौरा===
{{main| वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२६-२७}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot;| आं.ए.दि. मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529227.html आं.ए.दि. ५०२०] || २७ सप्टेंबर || [[ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{cr|IND}} ८ गडी राखून 
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529228.html आं.ए.दि. ५०२२] || ३० सप्टेंबर|| [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}} ८ गडी राखून
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529229.html आं.ए.दि. ५०२४] || ३ ऑक्टोबर|| [[महाराजा यादवेंद्र सिंग आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मुल्लनपूर गरीबदास|मुल्लनपूर]] ||{{cr|WIN}} ५ गडी राखून
|-
! colspan=&quot;4&quot;| आं.टी२० मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529230.html आं.टी२० ४१६६] || ६ ऑक्टोबर|| [[इकाना क्रिकेट स्टेडियम]], [[लखनौ]] ||{{cr|IND}} ८ गडी राखून
|-    
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529231.html आं.टी२० ४१७९] || ९ ऑक्टोबर|| [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम संकुल]], [[रांची]] ||{{cr|WIN}} ६ गडी राखून
|-    
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529232.html आं.टी२० ४१८७] || ११ ऑक्टोबर|| [[होळकर स्टेडियम]], [[इंदूर]] ||{{cr|IND}} १४ धावांनी
|-    
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529233.html आं.टी२० ४२०२] || १४ ऑक्टोबर|| [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (हैदराबाद)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हैदराबाद]] ||{{cr|WIN}} २४ धावांनी
|-    
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529234.html ५वा आं.टी२०] || १७ ऑक्टोबर|| [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] ||
|}

==ऑक्टोबर==
===२०२६ अमेरिका तिरंगी मालिका (२२वी फेरी)===
{{main|२०२६ अमेरिका तिरंगी मालिका}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;6&quot; | [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] – तिरंगी मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! संघ १
! संघ २
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1554409.html आं.ए.दि. ५०२५] || ३ ऑक्टोबर|| {{cr|NAM}} || {{cr|UAE}} || [[ग्रँड प्रेरी स्टेडियम]], [[ग्रँड प्रेरी]] ||अनिर्णित
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1554410.html आं.ए.दि. ५०२६] || ५ ऑक्टोबर|| {{cr|USA}} || {{cr|UAE}} || [[ग्रँड प्रेरी स्टेडियम]], [[ग्रँड प्रेरी]] ||{{cr|USA}} ६ गडी राखून
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1554411.html आं.ए.दि. ५०२७] || ७ ऑक्टोबर|| {{cr|USA}} || {{cr|NAM}} || [[ग्रँड प्रेरी स्टेडियम]], [[ग्रँड प्रेरी]] ||{{cr|USA}} ४ गडी राखून
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1554412.html आं.ए.दि. ५०२९] || ९ ऑक्टोबर|| {{cr|NAM}} || {{cr|UAE}} || [[ग्रँड प्रेरी स्टेडियम]], [[ग्रँड प्रेरी]] ||{{cr|NAM}} ८ गडी राखून
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1554413.html आं.ए.दि. ५०३१] || ११ ऑक्टोबर|| {{cr|USA}} || {{cr|UAE}} || [[ग्रँड प्रेरी स्टेडियम]], [[ग्रँड प्रेरी]] ||{{cr|USA}} ५ गडी राखून
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1554414.html आं.ए.दि. ५०३३] || १३ ऑक्टोबर|| {{cr|USA}} || {{cr|NAM}} || [[ग्रँड प्रेरी स्टेडियम]], [[ग्रँड प्रेरी]] ||{{cr|NAM}} ६ धावांनी
|}

===बांगलादेश महिलांचा ऑस्ट्रेलिया दौरा===
{{main| बांगलादेश महिला क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०२६–२७}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot;| {{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}}
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528716.html म.आं.ए.दि. १५६८] || ९ ऑक्टोबर|| [[ॲलन बॉर्डर फिल्ड]], [[ब्रिस्बेन]] || {{crw|AUS}} ७ गडी राखून 
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528717.html म.आं.ए.दि. १५६९] || ११ ऑक्टोबर|| [[ॲलन बॉर्डर फिल्ड]], [[ब्रिस्बेन]] || {{crw|AUS}} ९ गडी राखून 
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528718.html म.आं.ए.दि. १५७०] || १४ ऑक्टोबर|| [[ॲलन बॉर्डर फिल्ड]], [[ब्रिस्बेन]] || {{crw|AUS}} ८ गडी राखून 
|}

===बांगलादेश वि अफगाणिस्तान युएईमध्ये===
{{main| अफगाणिस्तान वि बांगलादेश क्रिकेट संघ युएईमध्ये, २०२६–२७}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; | एकमेव कसोटी
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1555116.html कसोटी २९३६] || ९–१३ ऑक्टोबर|| [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]]||सामना अनिर्णित 
|}

===२०२६ ओमान तिरंगी मालिका (२३वी फेरी)===
{{main|२०२६ ओमान तिरंगी मालिका}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;6&quot; | [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] – तिरंगी मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! संघ १
! संघ २
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1554415.html आं.ए.दि. ५०२८] || ९ ऑक्टोबर|| {{cr|OMN}} || {{cr|CAN}} || [[अल अमारत क्रिकेट स्टेडियम|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ १]], [[अल अमरात]] ||{{cr|OMN}} ४१ धावांनी
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1554416.html आं.ए.दि. ५०३०] || ११ ऑक्टोबर|| {{cr|CAN}} || {{cr|NEP}} || [[अल अमारत क्रिकेट स्टेडियम|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ १]], [[अल अमरात]] ||{{cr|NEP}} २४ धावांनी
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1554417.html आं.ए.दि. ५०३२] || १३ ऑक्टोबर|| {{cr|OMN}} || {{cr|NEP}} || [[अल अमारत क्रिकेट स्टेडियम|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ १]], [[अल अमरात]] ||{{cr|NEP}} ११३ धावांनी
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1554418.html आं.ए.दि. ५०३४] || १५ ऑक्टोबर|| {{cr|OMN}} || {{cr|CAN}} || [[अल अमारत क्रिकेट स्टेडियम|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ १]], [[अल अमरात]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1554419.html ५वा आं.ए.दि.] || १७ ऑक्टोबर|| {{cr|CAN}} || {{cr|NEP}} || [[अल अमारत क्रिकेट स्टेडियम|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ १]], [[अल अमरात]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1554420.html ६वा आं.ए.दि.] || १९ ऑक्टोबर|| {{cr|OMN}} || {{cr|NEP}} || [[अल अमारत क्रिकेट स्टेडियम|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ १]], [[अल अमरात]] ||
|}

===श्रीलंकेचा पाकिस्तान दौरा===
{{main| श्रीलंका क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२६–२७}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot;| आं.टी२० मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550708.html आं.टी२० ४१८०] || ९ ऑक्टोबर|| [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] ||{{cr|PAK}} ४ गडी राखून
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550709.html आं.टी२० ४१८८] || ११ ऑक्टोबर|| [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] ||{{cr|PAK}} ८२ धावांनी
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550710.html आं.टी२० ४१९५] || १३ ऑक्टोबर|| [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] ||{{cr|SL}} ८ गडी राखून
|-
! colspan=&quot;4&quot;| [[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] — कसोटी मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550711.html १ली कसोटी] || ९–१३ नोव्हेंबर || [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] ||
|-    
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550712.html २री कसोटी] || १७–२१ नोव्हेंबर || [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] ||
|}

===झिम्बाब्वे महिलांचा भारत दौरा===
{{main| झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२६–२७}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot;| म.आं.टी२० मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535652.html १ला म.आं.टी२०] || १६ ऑक्टोबर|| [[शहीद वीर नारायण सिंह आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[रायपूर]] || 
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535653.html २रा म.आं.टी२०] || १८ ऑक्टोबर|| [[शहीद वीर नारायण सिंह आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[रायपूर]] || 
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535654.html ३रा म.आं.टी२०] || २० ऑक्टोबर|| [[शहीद वीर नारायण सिंह आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[रायपूर]] || 
|-
! colspan=&quot;4&quot; | {{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}}
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535655.html १ला म.आं.ए.दि.] || २३ ऑक्टोबर|| [[बडोदा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[वडोदरा]] || 
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535656.html २रा म.आं.ए.दि.] || २५ ऑक्टोबर|| [[बडोदा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[वडोदरा]] || 
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535657.html ३रा म.आं.ए.दि.] || २८ ऑक्टोबर|| [[बडोदा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[वडोदरा]] || 
|}

===२०२६ अफगाणिस्तान तिरंगी मालिका===
{{main|२०२६ अफगाणिस्तान तिरंगी मालिका}}

{{#section: २०२६ अफगाणिस्तान तिरंगी मालिका |PTS}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;6&quot; |साखळी सामने
|-
! क्र.
! दिनांक
! संघ १
! संघ २
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1555117.html १ला आं.ए.दि.] || १७ ऑक्टोबर|| {{cr|BAN}} || {{cr|ZIM}} ||  [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]]||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1555118.html २रा आं.ए.दि.] || १९ ऑक्टोबर|| {{cr|AFG|२०१३|२०१३}} || {{cr|ZIM}} ||  [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]]||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1555119.html ३रा आं.ए.दि.] || २१ ऑक्टोबर|| {{cr|AFG|२०१३|२०१३}} || {{cr|BAN}} ||  [[शारजा क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजा]]||
|-
! colspan=&quot;6&quot; |अंतिम सामना
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1556871.html ४था आं.ए.दि.]|| २३ ऑक्टोबर|| TBD || TBD ||  [[शारजा क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजा]]||
|}

===२०२६ पाकिस्तान तिरंगी मालिका===
{{main|२०२६ पाकिस्तान तिरंगी मालिका}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;6&quot; | साखळी सामने
|-
! क्र.
! दिनांक
! संघ १
! संघ २
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550713.html १ला आं.ए.दि.] || १८ ऑक्टोबर|| {{cr|PAK}} || {{cr|SL}} || [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550714.html २रा आं.ए.दि.] || २० ऑक्टोबर|| {{cr|PAK}} || {{cr|ENG}} || [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550715.html ३रा आं.ए.दि.] || २२ ऑक्टोबर|| {{cr|ENG}} || {{cr|SL}} || [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550716.html ४था आं.ए.दि.] || २५ ऑक्टोबर|| {{cr|PAK}} || {{cr|ENG}} || [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || 
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550717.html ५वा आं.ए.दि.] || २७ ऑक्टोबर|| {{cr|PAK}} || {{cr|SL}} || [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || 
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550718.html ६वा आं.ए.दि.] || २९ ऑक्टोबर|| {{cr|ENG}} || {{cr|SL}} || [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || 
|-
! colspan=&quot;6&quot; |अंतिम सामना
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550719.html ७वा आं.ए.दि.] || ३१ ऑक्टोबर|| TBD || TBD || [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || 
|}

===न्यू झीलंड महिलांचा ऑस्ट्रेलिया दौरा===
{{main| न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०२६–२७}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot; | म.आं.टी२० मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528722.html १ला म.आं.टी२०] || १८ ऑक्टोबर|| [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || 
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528723.html २रा म.आं.टी२०] || २० ऑक्टोबर|| [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || 
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528724.html ३रा म.आं.टी२०] || २२ ऑक्टोबर|| [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] ||
|-
! colspan=&quot;4&quot;| {{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}}
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528725.html १ला म.आं.ए.दि.] || ६ मार्च || [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || 
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528726.html २रा म.आं.ए.दि.] || ८ मार्च || [[जंक्शन ओव्हल|सिटीपॉवर सेंटर]], [[मेलबर्न]] || 
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528727.html ३रा म.आं.ए.दि.] || १० मार्च || [[जंक्शन ओव्हल|सिटीपॉवर सेंटर]], [[मेलबर्न]] ||  
|}

===भारताचा न्यू झीलंड दौरा ===

{{main|भारतीय क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२६–२७}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; | आं.टी२० मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539432.html १ला आं.टी२०] || २२ ऑक्टोबर|| [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539433.html २रा आं.टी२०] || २४ ऑक्टोबर|| [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539434.html ३रा आं.टी२०] || २७ ऑक्टोबर|| [[वेलिंग्टन स्थानिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539435.html ४था आं.टी२०] || ३० ऑक्टोबर|| [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539436.html ५वा आं.टी२०] || १ नोव्हेंबर || [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन]] ||
|-
! colspan=&quot;4&quot; | आं.ए.दि. मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539437.html १ला आं.ए.दि.] || ४ नोव्हेंबर || [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539438.html २रा आं.ए.दि.] || ७ नोव्हेंबर || [[वेलिंग्टन स्थानिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539439.html ३रा आं.ए.दि.] || १० नोव्हेंबर || [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539440.html ४था आं.ए.दि.] || १३ नोव्हेंबर || [[बे ओव्हल]], [[तौरंगा]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539441.html ५वा आं.ए.दि.] || १५ नोव्हेंबर || [[बे ओव्हल]], [[तौरंगा]] ||
|-
! colspan=&quot;4&quot;| {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}}
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539442.html १ली कसोटी] || १९–२३ नोव्हेंबर || [[Basin Reserve]], [[Wellington]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539443.html २री कसोटी] || २७ नोव्हेंबर–१ डिसेंबर || [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] ||
|}

===झिम्बाब्वे वि अफगाणिस्तान युएईमध्ये===
{{main|अफगाणिस्तान वि झिम्बाब्वे क्रिकेट संघ युएईमध्ये, २०२६–२७}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; | आं.टी२० मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1555120.html १ला आं.टी२०] || २७ ऑक्टोबर|| ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1555121.html २रा आं.टी२०] || २९ ऑक्टोबर|| ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1555122.html ३रा आं.टी२०] || १ नोव्हेंबर || ||
|-
! colspan=&quot;4&quot;| कसोटी मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1555123.html १ली कसोटी] || ५–९ नोव्हेंबर ||  ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1555124.html २री कसोटी] || १३–१७ नोव्हेंबर ||  ||
|}

===वेस्ट इंडीजचा बांगलादेश दौरा===
{{main|वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६–२७}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot;| {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}}
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1553295.html १ली कसोटी] || २८ ऑक्टोबर–१ नोव्हेंबर || [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1553296.html २री कसोटी] || ५–९ नोव्हेंबर || [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] ||
|}
==नोव्हेंबर==
=== इंग्लंडचा ऑस्ट्रेलिया दौरा===
{{Main|इंग्लंड क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०२६–२७}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot;| आं.ए.दि. मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528703.html १ला आं.ए.दि.] || १३ नोव्हेंबर || [[पर्थ स्टेडियम]], [[पर्थ]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528704.html २रा आं.ए.दि.] || १५ नोव्हेंबर || [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528705.html ३रा आं.ए.दि.] || १८ नोव्हेंबर || [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] ||
|-
! colspan=&quot;4&quot;| आं.टी२० मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528706.html १ला आं.टी२०] || २१ नोव्हेंबर || [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528707.html २रा आं.टी२०] || २४ नोव्हेंबर || [[कॅरारा स्टेडियम]], [[गोल्ड कोस्ट]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528708.html ३रा आं.टी२०] || २७ नोव्हेंबर || [[द गब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528709.html ४था आं.टी२०] || २९ नोव्हेंबर || [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528710.html ५वा आं.टी२०] || २ डिसेंबर || [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] ||
|-
! colspan=&quot;4&quot;| एकमेव कसोटी
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528715.html एकमेव कसोटी] || ११–१५ मार्च|| [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || 
|}

=== बांगलादेशचा दक्षिण आफ्रिका दौरा===
{{Main| बांगलादेश क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२६–२७}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot;| {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}}
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525662.html १ली कसोटी] || १५–१९ नोव्हेंबर || [[वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525663.html २री कसोटी] || २३–२७ नोव्हेंबर || [[सेंच्युरियन पार्क]], [[सेंच्युरियन]] ||
|-
! colspan=&quot;4&quot;| आं.ए.दि. मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525664.html १ला आं.ए.दि.] || १ डिसेंबर || [[बफेलो पार्क]], [[ईस्ट लंडन]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525665.html २रा आं.ए.दि.] || ४ डिसेंबर || [[सेंट जॉर्ज पार्क क्रिकेट मैदान]], [[गेबेर्हा]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525666.html ३रा आं.ए.दि.] || ७ डिसेंबर || [[न्यूलँड्स क्रिकेट मैदान]], [[केप टाउन]] ||
|-
! colspan=&quot;4&quot;| आं.टी२० मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525667.html १ला आं.टी२०] || १० डिसेंबर || [[डि बीयर्स डायमंड ओव्हल]], [[किंबर्ले (नॉदर्न केप)|किंबर्ले]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525668.html २रा आं.टी२०] || १२ डिसेंबर || [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525669.html ३रा आं.टी२०] || १३ डिसेंबर || [[सेंच्युरियन पार्क]], [[सेंच्युरियन]] ||
|}
==डिसेंबर==
===न्यू झीलंडचा ऑस्ट्रेलिया दौरा===
{{main| न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०२६–२७}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot;| {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}}
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528711.html १ली कसोटी] || ९–१३ डिसेंबर || [[पर्थ स्टेडियम]], [[पर्थ]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528712.html २री कसोटी] || १७–२१ डिसेंबर || [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528713.html ३री कसोटी] || २६–३० डिसेंबर || [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528714.html ४थी कसोटी] || ४–८ जानेवारी|| [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] ||
|}

===भारतीय महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा===
{{main| भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२६–२७}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot;| महिला कसोटी सामना
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| एकमेव महिला कसोटी|| ९–१२ डिसेंबर || [[सेंट जॉर्ज पार्क क्रिकेट मैदान]], [[गेबेर्हा]] ||
|-
! colspan=&quot;4&quot;| {{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}}
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
|१ला म.आं.ए.दि. || १६ डिसेंबर || [[बोलँड पार्क]], [[पार्ल]] || 
|-
|२रा म.आं.ए.दि. || १९ डिसेंबर || [[न्यूलँड्स क्रिकेट मैदान]], [[केप टाउन]] || 
|-
|३रा म.आं.ए.दि. || २२ डिसेंबर || [[मँगाँग ओव्हल]], [[ब्लूमफाँटेन]] || 
|-
! colspan=&quot;4&quot;| म.आं.टी२० मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| १ला म.आं.टी२० || २६ डिसेंबर || [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी]] || 
|-
|२रा म.आं.टी२०|| २९ डिसेंबर || [[जे बी मार्क्स ओव्हल]], [[पॉचेफस्ट्रूम]] || 
|-
|३रा म.आं.टी२०|| ३० डिसेंबर || [[जे बी मार्क्स ओव्हल]], [[पॉचेफस्ट्रूम]] || 
|-
|}

===बांगलादेश महिलांचा न्यू झीलंड दौरा===
{{main| बांगलादेश महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२६–२७}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; | म.आं.टी२० मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| १ला म.आं.टी२० || १० डिसेंबर || [[सॅक्स्टन ओव्हल]], [[नेल्सन (न्यू झीलंड) | नेल्सन]] ||
|-
| २रा म.आं.टी२० || १२ डिसेंबर || [[सॅक्स्टन ओव्हल]], [[नेल्सन (न्यू झीलंड) | नेल्सन]] ||
|-
| ३रा म.आं.टी२० || १५ डिसेंबर || [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] ||
|-
! colspan=&quot;4&quot; | म.आं.ए.दि. मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| १ला म.आं.ए.दि. || १८ डिसेंबर || [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] ||
|-
| २रा म.आं.ए.दि. || २१ डिसेंबर || [[बे ओव्हल]], [[तौरंगा]] ||
|-
| ३रा म.आं.ए.दि. || २३ डिसेंबर || [[बे ओव्हल]], [[तौरंगा]] ||
|}

===श्रीलंकेचा भारत दौरा===
{{main| श्रीलंका क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२६–२७}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot;| आं.ए.दि. मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529235.html १ला आं.ए.दि.] || १३ डिसेंबर || [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529236.html २रा आं.ए.दि.] || १६ डिसेंबर || [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529237.html ३रा आं.ए.दि.] || १९ डिसेंबर || [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] ||
|-
! colspan=&quot;4&quot;| आं.टी२० मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529238.html १ला आं.टी२०] || २२ डिसेंबर || [[निरंजन शाह स्टेडियम]], [[राजकोट]] ||
|-    
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529239.html २रा आं.टी२०] || २४ डिसेंबर || [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] ||
|-    
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529240.html ३रा आं.टी२०] || २७ डिसेंबर || [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[पुणे]] ||
|}

===इंग्लंडचा दक्षिण आफ्रिका दौरा===
{{main| इंग्लंड क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२६–२७}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot;| {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}}
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525671.html १ली कसोटी] || १७–२१ डिसेंबर || [[वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || 
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525672.html २री कसोटी] || २६–३० डिसेंबर || [[सेंच्युरियन पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || 
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525673.html ३री कसोटी] || ३–७ जानेवारी || [[न्यूलँड्स क्रिकेट मैदान]], [[केप टाउन]] || 
|-
! colspan=&quot;4&quot;| आं.ए.दि. मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525674.html १ला आं.ए.दि.] || १० जानेवारी || [[बोलँड पार्क]], [[पार्ल]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525675.html २रा आं.ए.दि.] || १३ जानेवारी || [[मँगाँग ओव्हल]], [[ब्लूमफाँटेन]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525676.html ३रा आं.ए.दि.] || १५ जानेवारी || [[मँगाँग ओव्हल]], [[ब्लूमफाँटेन]] ||
|}
==जानेवारी==
===झिम्बाब्वेचा भारत दौरा ===
{{main|झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२६–२७}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot;| आं.ए.दि. मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529241.html १ला आं.ए.दि.] || ३ जानेवारी || [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529242.html २रा आं.ए.दि.] || ६ जानेवारी || [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हैदराबाद]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529243.html ३रा आं.ए.दि.] || ९ जानेवारी || [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] ||
|}

===श्रीलंकेचा न्यू झीलंड दौरा===
{{main| श्रीलंका क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२६–२७}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; | आं.ए.दि. मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539444.html १ला आं.ए.दि.] || १६ जानेवारी || [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539445.html २रा आं.ए.दि.] || १९ जानेवारी || [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539446.html ३रा आं.ए.दि.] || २२ जानेवारी || [[ओटागो विद्यापीठ ओव्हल]], [[ड्युनेडिन]] ||
|-
! colspan=&quot;4&quot; | आं.टी२० मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539447.html १ला आं.टी२०] || २६ जानेवारी || [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539448.html २रा आं.टी२०] || २९ जानेवारी || [[सॅक्स्टन ओव्हल]], [[नेल्सन (न्यू झीलंड) | नेल्सन]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539449.html ३रा आं.टी२०] || ३१ जानेवारी || [[सॅक्स्टन ओव्हल]], [[नेल्सन (न्यू झीलंड) | नेल्सन]] ||
|-
! colspan=&quot;4&quot;| {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}}
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539450.html १ली कसोटी] || 4–8 फेब्रुवारी || [[बे ओव्हल]], [[तौरंगा]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539451.html २री कसोटी] || 12–16 फेब्रुवारी || [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन]] ||
|}

===ऑस्ट्रेलियाचा भारत दौरा===
{{main| ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२६–२७}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot;| {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}}
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529244.html १ली कसोटी] || २१–२५ जानेवारी || [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529245.html २री कसोटी] || २९ जानेवारी–२ फेब्रुवारी || [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529246.html ३री कसोटी] || ११–१५ फेब्रुवारी || [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] ||
|-    
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529247.html ४थी कसोटी] || १९–२३ फेब्रुवारी || [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम संकुल]], [[रांची]] ||
|-    
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529248.html ५वी कसोटी] || २७ फेब्रुवारी–३ मार्च|| [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] ||
|}
==फेब्रुवारी==
===इंग्लंडचा बांगलादेश दौरा===
{{main| इंग्लंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६–२७}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot;| {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}}
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| १ली कसोटी ||  ||  ||
|-
| २री कसोटी ||  ||  ||
|}

===दक्षिण आफ्रिकेचा श्रीलंका दौरा===
{{main| दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२६–२७}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot;| {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}}
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| १ली कसोटी ||  ||  ||
|-
| २री कसोटी ||  ||  ||
|}

===२०२७ महिला चॅम्पियन्स चषक ===
{{main|२०२७ महिला चॅम्पियन्स चषक }}

===२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता===
{{main|२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता}}
==मार्च==
===ऑस्ट्रेलिया महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा===
{{main| ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२६–२७}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot;| म.आं.टी२० मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| १ला म.आं.टी२० || १८ मार्च|| [[डि बीयर्स डायमंड ओव्हल]], [[किंबर्ले (नॉदर्न केप)|किंबर्ले]]||
|-
| २रा म.आं.टी२० || २१ मार्च || [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी]]||
|-
|३रा म.आं.टी२० || २३ मार्च || [[बफेलो पार्क]], [[ईस्ट लंडन]]
|
|-
! colspan=&quot;4&quot;| {{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}}
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| १ला म.आं.ए.दि. || २७ मार्च || [[सेंट जॉर्ज पार्क क्रिकेट मैदान]], [[गेबेर्हा]]||
|-
| २रा म.आं.ए.दि. || ३१ मार्च || [[बोलँड पार्क]], [[पार्ल]]||
|-
| ३रा म.आं.ए.दि. || ३ मार्च || [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान]], [[डर्बन]]||
|-
! colspan=&quot;4&quot;| महिला कसोटी सामना
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| एकमेव महिला कसोटी || ८–११ एप्रिल|| [[जे बी मार्क्स ओव्हल]], [[पॉचेफस्ट्रूम]] ||
|}

===बांगलादेशचा नेपाळ दौरा ===
{{Main| बांगलादेश क्रिकेट संघाचा नेपाळ दौरा, २०२६–२७}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; | आं.टी२० मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| १ला म.आं.टी२० || २६ मार्च|| [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किर्तीपूर]] || 
|-
| २रा म.आं.टी२० || २८ मार्च || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किर्तीपूर]] || 
|-
| ३रा म.आं.टी२० || ३० मार्च || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किर्तीपूर]] || 
|}
==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६–२७}}</text>
      <sha1>c8qmpkemlynnipjehtyt68xn15x7n5b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721922</id>
      <parentid>2721868</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T08:56:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <comment>/* २०२६ पाकिस्तान तिरंगी मालिका */</comment>
      <origin>2721922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72440" sha1="dexe1r5gsmoumgd8j6g5bdih201jx9h" xml:space="preserve">{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट वर्षे|२०२६|२०२७}}
'''२०२६-२७ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट हंगाम''' सप्टेंबर २०२६ च्या उत्तरार्धापासून ते मार्च २०२७ पर्यंत चालणार आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web |trans-title= पुरुषांचा २०२३ ते २०२७ भविष्यातील दौऱ्यांचा कार्यक्रम|title=Men's Future Tours Programme 2023 to 2027 |url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20221110152130/https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf |archive-date=१० नोव्हेंबर २०२२ |access-date=३० सप्टेंबर २०२६|website=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2747093 |trans-title=|title= २०२३-२०२७ पुरुषांचा भविष्यातील दौऱ्यांचा कार्यक्रम जाहीर | access-date=३० सप्टेंबर २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt; या वेळापत्रकात [[कसोटी सामना|पुरुषांचे कसोटी]], [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय|पुरुषांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] आणि [[आंतरराष्ट्रीय टी२०|पुरुषांचे आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने, तसेच [[महिला कसोटी क्रिकेट|महिलांचे कसोटी]], [[महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय|महिलांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] आणि [[महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० |महिलांचे आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने आणि इतर काही महत्त्वपूर्ण मालिकांचा समावेश असेल.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricinfo.com/ci/engine/series/index.html |trans-title= हंगाम संग्रह |title=Season archive | access-date=३० सप्टेंबर २०२६|work=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt; येथे नमूद केलेल्या सामन्यांव्यतिरिक्त, या कालावधीत 'असोसिएट' (सहयोगी) देशांचा समावेश असलेल्या इतर अनेक आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिकाही खेळल्या जाणार आहेत.

पहिली वहिली [[२०२७ आयसीसी महिला चॅम्पियन्स चषक]] स्पर्धा भारतात फेब्रुवारी २०२७ मध्ये आयोजित करण्याचे नियोजित आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/venues-dates-confirmed-for-inaugural-icc-women-s-champions-trophy |trans-title= पहिल्या महिला चॅम्पियन्स ट्रॉफीसाठी ठिकाणे निश्चित |title=Venues confirmed for first Women's Champions Trophy |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२ सप्टेंबर २०२६ |access-date=३० सप्टेंबर २०२६}}&lt;/ref&gt; 

कसोटी क्रिकेटची १५० वर्षे साजरी करण्यासाठी, मार्च २०२७ मध्ये इंग्लंडविरुद्ध एक [[दिवस-रात्र क्रिकेट|दिवस-रात्र]] कसोटी सामना आयोजित करण्याचे यजमानपद ऑस्ट्रेलियाकडे आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/australia-to-host-england-in-one-off-match-in-2027-to-celebrate-150-years-of-test-cricket |trans-title=कसोटी क्रिकेटच्या १५० वर्षांच्या पूर्ततेनिमित्त २०२७ मध्ये ऑस्ट्रेलिया इंग्लंडविरुद्ध एका विशेष सामन्याचे यजमानपद भूषवणार. |title=Australia to host England in one-off match in 2027 to celebrate 150 years of Test cricket |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=18 August 2024 |access-date=३० सप्टेंबर २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/131339/australia-england-to-play-one-off-match-at-mcg-for-150th-test-anniversary-in-2027 |trans-title=२०२७ मध्ये कसोटी क्रिकेटच्या १५० व्या वर्धापनदिनानिमित्त ऑस्ट्रेलिया आणि इंग्लंड यांच्यात एमसीजीवर एक विशेष कसोटी सामना खेळला जाणार.|title=Australia, England to play one-off match at MCG for 150th Test anniversary in 2027 |work=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=३० सप्टेंबर २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricinfo.com/story/australia-england-150th-anniversary-test-in-2027-to-be-a-pink-ball-day-night-match-at-mcg-1476705 |trans-title= २०२७ मधील ऑस्ट्रेलिया-इंग्लंड यांच्यातील १५० व्या वर्धापन दिनाची कसोटी सामना 'पिंक-बॉल' दिवस-रात्र सामना असेल. |title=Australia-England 150th anniversary Test in 2027 will be a pink-ball day-night match |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=३० सप्टेंबर २०२६}}&lt;/ref&gt;
==मोसम आढावा==
=== पुरुषांचे कार्यक्रम===
{| class=&quot;wikitable ubsortable&quot; style=&quot;text-align:center; white-space:nowrap&quot;
! colspan=6 | आंतरराष्ट्रीय दौरे
|-
! rowspan=2 | आरंभ दिनांक
! rowspan=2 | यजमान संघ
! rowspan=2 | पाहुणा संघ
! colspan=3 | निकाल [सामने]
|-
! width=100 | [[कसोटी क्रिकेट|कसोटी]]
! width=100 | [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय| आं.ए.दि.]]
! width=100 | [[आंतरराष्ट्रीय टी२०|आं.टी२०]]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#ऑस्ट्रेलियाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा |२४ सप्टेंबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|SA}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|AUS}}
| [३] || २–१ [३] || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#वेस्ट इंडीजचा भारत दौरा |२७ सप्टेंबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|IND}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|WIN}}
| {{n/a}} || २–१ [३] || [५]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#बांगलादेश वि अफगाणिस्तान युएईमध्ये|९ ऑक्टोबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{flagicon|UAE}} {{cr|AFG|२०१३}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|BAN}}
| [१] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#श्रीलंकेचा पाकिस्तान दौरा |९ ऑक्टोबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|PAK}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|SRI}}
| [२] || {{n/a}} || २–१ [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#भारताचा न्यू झीलंड दौरा|२२ ऑक्टोबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|NZ}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|IND}}
| [२] || [५] || [५]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#झिम्बाब्वे वि अफगाणिस्तान युएईमध्ये |२७ ऑक्टोबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{flagicon|UAE}} {{cr|AFG|२०१३}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|ZIM}}
| [२] || {{n/a}} || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#वेस्ट इंडीजचा बांगलादेश दौरा |२८ ऑक्टोबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|BAN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|WIN}}
| [२] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#इंग्लंडचा ऑस्ट्रेलिया दौरा|१३ नोव्हेंबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|AUS}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|ENG}}
| [१] || [३] || [५]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#बांगलादेशचा दक्षिण आफ्रिका दौरा|१५ नोव्हेंबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|SA}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|BAN}}
| [२] || [३] || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#न्यू झीलंडचा ऑस्ट्रेलिया दौरा|९ डिसेंबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|AUS}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|NZ}}
| [४] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#श्रीलंकेचा भारत दौरा|१३ डिसेंबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|IND}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|SL}}
| {{n/a}}|| [३] || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#इंग्लंडचा दक्षिण आफ्रिका दौरा |१७ डिसेंबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|SA}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|ENG}}
| [३] || [३] || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#झिम्बाब्वेचा भारत दौरा|३ जानेवारी २०२७]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|IND}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|ZIM}}
| {{n/a}} || [३] || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#श्रीलंकेचा न्यू झीलंड दौरा|१६ जानेवारी २०२७]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|NZ}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|SL}}
| [२] || [३] || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#ऑस्ट्रेलियाचा भारत दौरा|२१ जानेवारी २०२७]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|IND}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|AUS}}
| [५] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#अफगाणिस्तानचा वेस्ट इंडीज दौरा|फेब्रुवारी २०२७]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|WIN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|AFG|२०१३}}
| [१] || [३] || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#इंग्लंडचा बांगलादेश दौरा|फेब्रुवारी २०२७]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|BAN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|ENG}}
| [२] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#दक्षिण आफ्रिकेचा श्रीलंका दौरा| फेब्रुवारी २०२७]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|SL}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|SA}}
| [२] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#आयर्लंड वि अफगाणिस्तान युएई मध्ये|मार्च २०२७]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|AFG|२०१३}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|IRE}}
| [१] || [३] || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#न्यू झीलंडचा पाकिस्तान दौरा| मार्च २०२७]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|PAK}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|NZ}}
| [२] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#बांगलादेशचा नेपाळ दौरा |२६ मार्च २०२७]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|NEP}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr|BAN}}
| {{n/a}} || {{n/a}} || [३]
|-
! colspan=6 | आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा
|-
! आरंभ दिनांक
! colspan=4 | स्पर्धा
! विजेते
|- style=&quot;text-align:left&quot;
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#२०२६ अमेरिका तिरंगी मालिका (२२वी फेरी)|५ ऑक्टोबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; colspan=4 | {{flagicon|USA}} [[२०२६ अमेरिका तिरंगी मालिका|२०२६ अमेरिका तिरंगी मालिका (२२वी फेरी)]]
| {{n/a}}
|-
|- style=&quot;text-align:left&quot;
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#२०२६ ओमान तिरंगी मालिका (२३वी फेरी)|९ ऑक्टोबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; colspan=4 | {{flagicon|OMN}} [[२०२६ ओमान तिरंगी मालिका |२०२६ ओमान तिरंगी मालिका (२३वी फेरी)]]
| {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#२०२६ अफगाणिस्तान तिरंगी मालिका|७ ऑक्टोबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; colspan=4 |{{flagicon|UAE}} {{cricon|AFG|२०१३}} [[२०२६ अफगाणिस्तान तिरंगी मालिका]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | 
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#२०२६ पाकिस्तान तिरंगी मालिका |१८ ऑक्टोबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; colspan=4 | {{flagicon|PAK}} [[२०२६ पाकिस्तान तिरंगी मालिका]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | 
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता|२२ फेब्रुवारी २०२७]]
| style=&quot;text-align:left&quot; colspan=4 | {{flagicon image|Flag.svg}} [[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | 
|}

=== महिलांचे कार्यक्रम ===
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; white-space:nowrap&quot;
! colspan=&quot;6&quot; |महिला आंतरराष्ट्रीय दौरे
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |आरंभ दिनांक
! rowspan=&quot;2&quot; |यजमान संघ
! rowspan=&quot;2&quot; |पाहुणा संघ
! colspan=&quot;3&quot; |निकाल [सामने]
|-
! width=80 | [[महिला कसोटी क्रिकेट| म. कसोटी]]
! width=80 | [[महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय|म.आं.ए.दि.]]
! width=80 | [[महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०|म.आं.टी२०]]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#वेस्ट इंडीज महिलांचा झिम्बाब्वे दौरा |२४ सप्टेंबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{crw|ZIM}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{crw|WIN}}
| {{n/a}} || १–२ [३] || ०–३ [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#बांगलादेश महिलांचा ऑस्ट्रेलिया दौरा|९ ऑक्टोबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{crw|AUS}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{crw|BAN}}
| {{n/a}} || ३–० [३] || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#झिम्बाब्वे महिलांचा भारत दौरा |१६ ऑक्टोबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{crw|IND}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{crw|ZIM}}
| {{n/a}} || [३] || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#न्यू झीलंड महिलांचा ऑस्ट्रेलिया दौरा |१८ ऑक्टोबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{crw|AUS}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{crw|NZL}}
| {{n/a}} || [३] || [३] 
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#भारतीय महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा |९ डिसेंबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{crw|RSA}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{crw|IND}}
| [१] || [३] || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#बांगलादेश महिलांचा न्यू झीलंड दौरा |१० डिसेंबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{crw|NZ}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{crw|BAN}}
| {{n/a}} || [३] || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#ऑस्ट्रेलिया महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा |१८ मार्च २०२७]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{crw|RSA}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{crw|AUS}}
| [१] || [३] || [३] 
|-
! scope=colgroup colspan=6 | आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा
|-
! scope=col | आरंभ दिनांक
! scope=colgroup colspan=4 | स्पर्धा
! scope=col | विजेते
|- 
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[#२०२७ महिला चॅम्पियन्स चषक|१४ फेब्रुवारी २०२७]]
| style=&quot;text-align:left&quot; colspan=4 | {{nobr|{{flagicon|IND}} [[२०२७ आयसीसी महिला चॅम्पियन्स चषक |२०२७ महिला चॅम्पियन्स चषक]]}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | 
|}

==सप्टेंबर==
===वेस्ट इंडीज महिलांचा झिम्बाब्वे दौरा===
{{main| वेस्ट इंडीज महिला क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२६-२७}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot; | {{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}}
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1554975.html म.आं.ए.दि. १५६५] || २४ सप्टेंबर || [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] || {{crw|WIN}} ९९ धावांनी
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1554976.html म.आं.ए.दि. १५६६] || २७ सप्टेंबर || [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] || {{crw|ZIM}} ४ गडी राखून
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1554977.html म.आं.ए.दि. १५६७] || ३० सप्टेंबर|| [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] || {{crw|WIN}} ९१ धावांनी
|-
! colspan=&quot;4&quot;| म.आं.टी२० मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1554978.html म.आं.टी२० ३०२९] || ३ ऑक्टोबर|| [[ताकशिंगा क्रिकेट क्लब]], [[हरारे]] || {{crw|WIN}} ८ गडी राखून 
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1554979.html म.आं.टी२० ३०३०] || ५ ऑक्टोबर || [[ताकशिंगा क्रिकेट क्लब]], [[हरारे]] || {{crw|WIN}} ८ गडी राखून 
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1554980.html म.आं.टी२० ३०३१] || ७ ऑक्टोबर || [[ताकशिंगा क्रिकेट क्लब]], [[हरारे]] || {{crw|WIN}} ८ गडी राखून 
|}

===ऑस्ट्रेलियाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा===
{{main|ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२६-२७}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot;| आं.ए.दि. मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525655.html आं.ए.दि. ५०१७] || २४ सप्टेंबर || [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान]], [[डर्बन]] || {{cr|SA}} ६७ धावांनी
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525656.html आं.ए.दि. ५०१९] || २७ सप्टेंबर || [[वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SA}} ३२ धावांनी
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525657.html आं.ए.दि. ५०२३] || ३० सप्टेंबर|| [[जे बी मार्क्स ओव्हल]], [[पॉचेफस्ट्रूम]] || {{cr|AUS}} ४५ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]])
|-
! colspan=&quot;4&quot;| {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}}
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525659.html कसोटी २६३७] || ९–१३ ऑक्टोबर|| [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान]], [[डर्बन]] || {{cr|AUS}} २१४ धावांनी 
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525660.html २री कसोटी] || १८–२२ ऑक्टोबर|| [[सेंट जॉर्ज पार्क क्रिकेट मैदान]], [[गेबेर्हा]] || 
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525661.html ३री कसोटी] || २७–३१ऑक्टोबर|| [[न्यूलँड्स क्रिकेट मैदान]], [[केप टाउन]] || 
|}

===वेस्ट इंडीजचा भारत दौरा===
{{main| वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२६-२७}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot;| आं.ए.दि. मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529227.html आं.ए.दि. ५०२०] || २७ सप्टेंबर || [[ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{cr|IND}} ८ गडी राखून 
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529228.html आं.ए.दि. ५०२२] || ३० सप्टेंबर|| [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}} ८ गडी राखून
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529229.html आं.ए.दि. ५०२४] || ३ ऑक्टोबर|| [[महाराजा यादवेंद्र सिंग आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मुल्लनपूर गरीबदास|मुल्लनपूर]] ||{{cr|WIN}} ५ गडी राखून
|-
! colspan=&quot;4&quot;| आं.टी२० मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529230.html आं.टी२० ४१६६] || ६ ऑक्टोबर|| [[इकाना क्रिकेट स्टेडियम]], [[लखनौ]] ||{{cr|IND}} ८ गडी राखून
|-    
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529231.html आं.टी२० ४१७९] || ९ ऑक्टोबर|| [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम संकुल]], [[रांची]] ||{{cr|WIN}} ६ गडी राखून
|-    
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529232.html आं.टी२० ४१८७] || ११ ऑक्टोबर|| [[होळकर स्टेडियम]], [[इंदूर]] ||{{cr|IND}} १४ धावांनी
|-    
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529233.html आं.टी२० ४२०२] || १४ ऑक्टोबर|| [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (हैदराबाद)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हैदराबाद]] ||{{cr|WIN}} २४ धावांनी
|-    
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529234.html ५वा आं.टी२०] || १७ ऑक्टोबर|| [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] ||
|}

==ऑक्टोबर==
===२०२६ अमेरिका तिरंगी मालिका (२२वी फेरी)===
{{main|२०२६ अमेरिका तिरंगी मालिका}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;6&quot; | [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] – तिरंगी मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! संघ १
! संघ २
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1554409.html आं.ए.दि. ५०२५] || ३ ऑक्टोबर|| {{cr|NAM}} || {{cr|UAE}} || [[ग्रँड प्रेरी स्टेडियम]], [[ग्रँड प्रेरी]] ||अनिर्णित
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1554410.html आं.ए.दि. ५०२६] || ५ ऑक्टोबर|| {{cr|USA}} || {{cr|UAE}} || [[ग्रँड प्रेरी स्टेडियम]], [[ग्रँड प्रेरी]] ||{{cr|USA}} ६ गडी राखून
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1554411.html आं.ए.दि. ५०२७] || ७ ऑक्टोबर|| {{cr|USA}} || {{cr|NAM}} || [[ग्रँड प्रेरी स्टेडियम]], [[ग्रँड प्रेरी]] ||{{cr|USA}} ४ गडी राखून
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1554412.html आं.ए.दि. ५०२९] || ९ ऑक्टोबर|| {{cr|NAM}} || {{cr|UAE}} || [[ग्रँड प्रेरी स्टेडियम]], [[ग्रँड प्रेरी]] ||{{cr|NAM}} ८ गडी राखून
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1554413.html आं.ए.दि. ५०३१] || ११ ऑक्टोबर|| {{cr|USA}} || {{cr|UAE}} || [[ग्रँड प्रेरी स्टेडियम]], [[ग्रँड प्रेरी]] ||{{cr|USA}} ५ गडी राखून
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1554414.html आं.ए.दि. ५०३३] || १३ ऑक्टोबर|| {{cr|USA}} || {{cr|NAM}} || [[ग्रँड प्रेरी स्टेडियम]], [[ग्रँड प्रेरी]] ||{{cr|NAM}} ६ धावांनी
|}

===बांगलादेश महिलांचा ऑस्ट्रेलिया दौरा===
{{main| बांगलादेश महिला क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०२६–२७}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot;| {{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}}
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528716.html म.आं.ए.दि. १५६८] || ९ ऑक्टोबर|| [[ॲलन बॉर्डर फिल्ड]], [[ब्रिस्बेन]] || {{crw|AUS}} ७ गडी राखून 
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528717.html म.आं.ए.दि. १५६९] || ११ ऑक्टोबर|| [[ॲलन बॉर्डर फिल्ड]], [[ब्रिस्बेन]] || {{crw|AUS}} ९ गडी राखून 
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528718.html म.आं.ए.दि. १५७०] || १४ ऑक्टोबर|| [[ॲलन बॉर्डर फिल्ड]], [[ब्रिस्बेन]] || {{crw|AUS}} ८ गडी राखून 
|}

===बांगलादेश वि अफगाणिस्तान युएईमध्ये===
{{main| अफगाणिस्तान वि बांगलादेश क्रिकेट संघ युएईमध्ये, २०२६–२७}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; | एकमेव कसोटी
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1555116.html कसोटी २९३६] || ९–१३ ऑक्टोबर|| [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]]||सामना अनिर्णित 
|}

===२०२६ ओमान तिरंगी मालिका (२३वी फेरी)===
{{main|२०२६ ओमान तिरंगी मालिका}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;6&quot; | [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] – तिरंगी मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! संघ १
! संघ २
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1554415.html आं.ए.दि. ५०२८] || ९ ऑक्टोबर|| {{cr|OMN}} || {{cr|CAN}} || [[अल अमारत क्रिकेट स्टेडियम|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ १]], [[अल अमरात]] ||{{cr|OMN}} ४१ धावांनी
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1554416.html आं.ए.दि. ५०३०] || ११ ऑक्टोबर|| {{cr|CAN}} || {{cr|NEP}} || [[अल अमारत क्रिकेट स्टेडियम|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ १]], [[अल अमरात]] ||{{cr|NEP}} २४ धावांनी
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1554417.html आं.ए.दि. ५०३२] || १३ ऑक्टोबर|| {{cr|OMN}} || {{cr|NEP}} || [[अल अमारत क्रिकेट स्टेडियम|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ १]], [[अल अमरात]] ||{{cr|NEP}} ११३ धावांनी
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1554418.html आं.ए.दि. ५०३४] || १५ ऑक्टोबर|| {{cr|OMN}} || {{cr|CAN}} || [[अल अमारत क्रिकेट स्टेडियम|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ १]], [[अल अमरात]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1554419.html ५वा आं.ए.दि.] || १७ ऑक्टोबर|| {{cr|CAN}} || {{cr|NEP}} || [[अल अमारत क्रिकेट स्टेडियम|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ १]], [[अल अमरात]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1554420.html ६वा आं.ए.दि.] || १९ ऑक्टोबर|| {{cr|OMN}} || {{cr|NEP}} || [[अल अमारत क्रिकेट स्टेडियम|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ १]], [[अल अमरात]] ||
|}

===श्रीलंकेचा पाकिस्तान दौरा===
{{main| श्रीलंका क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२६–२७}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot;| आं.टी२० मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550708.html आं.टी२० ४१८०] || ९ ऑक्टोबर|| [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] ||{{cr|PAK}} ४ गडी राखून
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550709.html आं.टी२० ४१८८] || ११ ऑक्टोबर|| [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] ||{{cr|PAK}} ८२ धावांनी
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550710.html आं.टी२० ४१९५] || १३ ऑक्टोबर|| [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] ||{{cr|SL}} ८ गडी राखून
|-
! colspan=&quot;4&quot;| [[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] — कसोटी मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550711.html १ली कसोटी] || ९–१३ नोव्हेंबर || [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] ||
|-    
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550712.html २री कसोटी] || १७–२१ नोव्हेंबर || [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] ||
|}

===झिम्बाब्वे महिलांचा भारत दौरा===
{{main| झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२६–२७}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot;| म.आं.टी२० मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535652.html १ला म.आं.टी२०] || १६ ऑक्टोबर|| [[शहीद वीर नारायण सिंह आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[रायपूर]] || 
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535653.html २रा म.आं.टी२०] || १८ ऑक्टोबर|| [[शहीद वीर नारायण सिंह आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[रायपूर]] || 
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535654.html ३रा म.आं.टी२०] || २० ऑक्टोबर|| [[शहीद वीर नारायण सिंह आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[रायपूर]] || 
|-
! colspan=&quot;4&quot; | {{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}}
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535655.html १ला म.आं.ए.दि.] || २३ ऑक्टोबर|| [[बडोदा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[वडोदरा]] || 
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535656.html २रा म.आं.ए.दि.] || २५ ऑक्टोबर|| [[बडोदा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[वडोदरा]] || 
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535657.html ३रा म.आं.ए.दि.] || २८ ऑक्टोबर|| [[बडोदा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[वडोदरा]] || 
|}

===२०२६ अफगाणिस्तान तिरंगी मालिका===
{{main|२०२६ अफगाणिस्तान तिरंगी मालिका}}

{{#section: २०२६ अफगाणिस्तान तिरंगी मालिका |PTS}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;6&quot; |साखळी सामने
|-
! क्र.
! दिनांक
! संघ १
! संघ २
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1555117.html १ला आं.ए.दि.] || १७ ऑक्टोबर|| {{cr|BAN}} || {{cr|ZIM}} ||  [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]]||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1555118.html २रा आं.ए.दि.] || १९ ऑक्टोबर|| {{cr|AFG|२०१३|२०१३}} || {{cr|ZIM}} ||  [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]]||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1555119.html ३रा आं.ए.दि.] || २१ ऑक्टोबर|| {{cr|AFG|२०१३|२०१३}} || {{cr|BAN}} ||  [[शारजा क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजा]]||
|-
! colspan=&quot;6&quot; |अंतिम सामना
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1556871.html ४था आं.ए.दि.]|| २३ ऑक्टोबर|| TBD || TBD ||  [[शारजा क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजा]]||
|}

===२०२६ पाकिस्तान तिरंगी मालिका===
{{main|२०२६ पाकिस्तान तिरंगी मालिका}}
{{#section: २०२६ पाकिस्तान तिरंगी मालिका|PTS}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;6&quot; | साखळी सामने
|-
! क्र.
! दिनांक
! संघ १
! संघ २
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550713.html १ला आं.ए.दि.] || १८ ऑक्टोबर|| {{cr|PAK}} || {{cr|SL}} || [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550714.html २रा आं.ए.दि.] || २० ऑक्टोबर|| {{cr|PAK}} || {{cr|ENG}} || [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550715.html ३रा आं.ए.दि.] || २२ ऑक्टोबर|| {{cr|ENG}} || {{cr|SL}} || [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550716.html ४था आं.ए.दि.] || २५ ऑक्टोबर|| {{cr|PAK}} || {{cr|ENG}} || [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || 
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550717.html ५वा आं.ए.दि.] || २७ ऑक्टोबर|| {{cr|PAK}} || {{cr|SL}} || [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || 
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550718.html ६वा आं.ए.दि.] || २९ ऑक्टोबर|| {{cr|ENG}} || {{cr|SL}} || [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || 
|-
! colspan=&quot;6&quot; |अंतिम सामना
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550719.html ७वा आं.ए.दि.] || ३१ ऑक्टोबर|| TBD || TBD || [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || 
|}

===न्यू झीलंड महिलांचा ऑस्ट्रेलिया दौरा===
{{main| न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०२६–२७}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot; | म.आं.टी२० मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528722.html १ला म.आं.टी२०] || १८ ऑक्टोबर|| [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || 
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528723.html २रा म.आं.टी२०] || २० ऑक्टोबर|| [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || 
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528724.html ३रा म.आं.टी२०] || २२ ऑक्टोबर|| [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] ||
|-
! colspan=&quot;4&quot;| {{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}}
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528725.html १ला म.आं.ए.दि.] || ६ मार्च || [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || 
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528726.html २रा म.आं.ए.दि.] || ८ मार्च || [[जंक्शन ओव्हल|सिटीपॉवर सेंटर]], [[मेलबर्न]] || 
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528727.html ३रा म.आं.ए.दि.] || १० मार्च || [[जंक्शन ओव्हल|सिटीपॉवर सेंटर]], [[मेलबर्न]] ||  
|}

===भारताचा न्यू झीलंड दौरा ===

{{main|भारतीय क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२६–२७}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; | आं.टी२० मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539432.html १ला आं.टी२०] || २२ ऑक्टोबर|| [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539433.html २रा आं.टी२०] || २४ ऑक्टोबर|| [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539434.html ३रा आं.टी२०] || २७ ऑक्टोबर|| [[वेलिंग्टन स्थानिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539435.html ४था आं.टी२०] || ३० ऑक्टोबर|| [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539436.html ५वा आं.टी२०] || १ नोव्हेंबर || [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन]] ||
|-
! colspan=&quot;4&quot; | आं.ए.दि. मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539437.html १ला आं.ए.दि.] || ४ नोव्हेंबर || [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539438.html २रा आं.ए.दि.] || ७ नोव्हेंबर || [[वेलिंग्टन स्थानिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539439.html ३रा आं.ए.दि.] || १० नोव्हेंबर || [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539440.html ४था आं.ए.दि.] || १३ नोव्हेंबर || [[बे ओव्हल]], [[तौरंगा]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539441.html ५वा आं.ए.दि.] || १५ नोव्हेंबर || [[बे ओव्हल]], [[तौरंगा]] ||
|-
! colspan=&quot;4&quot;| {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}}
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539442.html १ली कसोटी] || १९–२३ नोव्हेंबर || [[Basin Reserve]], [[Wellington]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539443.html २री कसोटी] || २७ नोव्हेंबर–१ डिसेंबर || [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] ||
|}

===झिम्बाब्वे वि अफगाणिस्तान युएईमध्ये===
{{main|अफगाणिस्तान वि झिम्बाब्वे क्रिकेट संघ युएईमध्ये, २०२६–२७}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; | आं.टी२० मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1555120.html १ला आं.टी२०] || २७ ऑक्टोबर|| ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1555121.html २रा आं.टी२०] || २९ ऑक्टोबर|| ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1555122.html ३रा आं.टी२०] || १ नोव्हेंबर || ||
|-
! colspan=&quot;4&quot;| कसोटी मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1555123.html १ली कसोटी] || ५–९ नोव्हेंबर ||  ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1555124.html २री कसोटी] || १३–१७ नोव्हेंबर ||  ||
|}

===वेस्ट इंडीजचा बांगलादेश दौरा===
{{main|वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६–२७}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot;| {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}}
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1553295.html १ली कसोटी] || २८ ऑक्टोबर–१ नोव्हेंबर || [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1553296.html २री कसोटी] || ५–९ नोव्हेंबर || [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] ||
|}
==नोव्हेंबर==
=== इंग्लंडचा ऑस्ट्रेलिया दौरा===
{{Main|इंग्लंड क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०२६–२७}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot;| आं.ए.दि. मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528703.html १ला आं.ए.दि.] || १३ नोव्हेंबर || [[पर्थ स्टेडियम]], [[पर्थ]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528704.html २रा आं.ए.दि.] || १५ नोव्हेंबर || [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528705.html ३रा आं.ए.दि.] || १८ नोव्हेंबर || [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] ||
|-
! colspan=&quot;4&quot;| आं.टी२० मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528706.html १ला आं.टी२०] || २१ नोव्हेंबर || [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528707.html २रा आं.टी२०] || २४ नोव्हेंबर || [[कॅरारा स्टेडियम]], [[गोल्ड कोस्ट]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528708.html ३रा आं.टी२०] || २७ नोव्हेंबर || [[द गब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528709.html ४था आं.टी२०] || २९ नोव्हेंबर || [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528710.html ५वा आं.टी२०] || २ डिसेंबर || [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] ||
|-
! colspan=&quot;4&quot;| एकमेव कसोटी
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528715.html एकमेव कसोटी] || ११–१५ मार्च|| [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || 
|}

=== बांगलादेशचा दक्षिण आफ्रिका दौरा===
{{Main| बांगलादेश क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२६–२७}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot;| {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}}
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525662.html १ली कसोटी] || १५–१९ नोव्हेंबर || [[वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525663.html २री कसोटी] || २३–२७ नोव्हेंबर || [[सेंच्युरियन पार्क]], [[सेंच्युरियन]] ||
|-
! colspan=&quot;4&quot;| आं.ए.दि. मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525664.html १ला आं.ए.दि.] || १ डिसेंबर || [[बफेलो पार्क]], [[ईस्ट लंडन]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525665.html २रा आं.ए.दि.] || ४ डिसेंबर || [[सेंट जॉर्ज पार्क क्रिकेट मैदान]], [[गेबेर्हा]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525666.html ३रा आं.ए.दि.] || ७ डिसेंबर || [[न्यूलँड्स क्रिकेट मैदान]], [[केप टाउन]] ||
|-
! colspan=&quot;4&quot;| आं.टी२० मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525667.html १ला आं.टी२०] || १० डिसेंबर || [[डि बीयर्स डायमंड ओव्हल]], [[किंबर्ले (नॉदर्न केप)|किंबर्ले]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525668.html २रा आं.टी२०] || १२ डिसेंबर || [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525669.html ३रा आं.टी२०] || १३ डिसेंबर || [[सेंच्युरियन पार्क]], [[सेंच्युरियन]] ||
|}
==डिसेंबर==
===न्यू झीलंडचा ऑस्ट्रेलिया दौरा===
{{main| न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०२६–२७}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot;| {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}}
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528711.html १ली कसोटी] || ९–१३ डिसेंबर || [[पर्थ स्टेडियम]], [[पर्थ]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528712.html २री कसोटी] || १७–२१ डिसेंबर || [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528713.html ३री कसोटी] || २६–३० डिसेंबर || [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528714.html ४थी कसोटी] || ४–८ जानेवारी|| [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] ||
|}

===भारतीय महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा===
{{main| भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२६–२७}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot;| महिला कसोटी सामना
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| एकमेव महिला कसोटी|| ९–१२ डिसेंबर || [[सेंट जॉर्ज पार्क क्रिकेट मैदान]], [[गेबेर्हा]] ||
|-
! colspan=&quot;4&quot;| {{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}}
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
|१ला म.आं.ए.दि. || १६ डिसेंबर || [[बोलँड पार्क]], [[पार्ल]] || 
|-
|२रा म.आं.ए.दि. || १९ डिसेंबर || [[न्यूलँड्स क्रिकेट मैदान]], [[केप टाउन]] || 
|-
|३रा म.आं.ए.दि. || २२ डिसेंबर || [[मँगाँग ओव्हल]], [[ब्लूमफाँटेन]] || 
|-
! colspan=&quot;4&quot;| म.आं.टी२० मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| १ला म.आं.टी२० || २६ डिसेंबर || [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी]] || 
|-
|२रा म.आं.टी२०|| २९ डिसेंबर || [[जे बी मार्क्स ओव्हल]], [[पॉचेफस्ट्रूम]] || 
|-
|३रा म.आं.टी२०|| ३० डिसेंबर || [[जे बी मार्क्स ओव्हल]], [[पॉचेफस्ट्रूम]] || 
|-
|}

===बांगलादेश महिलांचा न्यू झीलंड दौरा===
{{main| बांगलादेश महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२६–२७}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; | म.आं.टी२० मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| १ला म.आं.टी२० || १० डिसेंबर || [[सॅक्स्टन ओव्हल]], [[नेल्सन (न्यू झीलंड) | नेल्सन]] ||
|-
| २रा म.आं.टी२० || १२ डिसेंबर || [[सॅक्स्टन ओव्हल]], [[नेल्सन (न्यू झीलंड) | नेल्सन]] ||
|-
| ३रा म.आं.टी२० || १५ डिसेंबर || [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] ||
|-
! colspan=&quot;4&quot; | म.आं.ए.दि. मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| १ला म.आं.ए.दि. || १८ डिसेंबर || [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] ||
|-
| २रा म.आं.ए.दि. || २१ डिसेंबर || [[बे ओव्हल]], [[तौरंगा]] ||
|-
| ३रा म.आं.ए.दि. || २३ डिसेंबर || [[बे ओव्हल]], [[तौरंगा]] ||
|}

===श्रीलंकेचा भारत दौरा===
{{main| श्रीलंका क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२६–२७}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot;| आं.ए.दि. मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529235.html १ला आं.ए.दि.] || १३ डिसेंबर || [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529236.html २रा आं.ए.दि.] || १६ डिसेंबर || [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529237.html ३रा आं.ए.दि.] || १९ डिसेंबर || [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] ||
|-
! colspan=&quot;4&quot;| आं.टी२० मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529238.html १ला आं.टी२०] || २२ डिसेंबर || [[निरंजन शाह स्टेडियम]], [[राजकोट]] ||
|-    
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529239.html २रा आं.टी२०] || २४ डिसेंबर || [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] ||
|-    
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529240.html ३रा आं.टी२०] || २७ डिसेंबर || [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[पुणे]] ||
|}

===इंग्लंडचा दक्षिण आफ्रिका दौरा===
{{main| इंग्लंड क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२६–२७}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot;| {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}}
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525671.html १ली कसोटी] || १७–२१ डिसेंबर || [[वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || 
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525672.html २री कसोटी] || २६–३० डिसेंबर || [[सेंच्युरियन पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || 
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525673.html ३री कसोटी] || ३–७ जानेवारी || [[न्यूलँड्स क्रिकेट मैदान]], [[केप टाउन]] || 
|-
! colspan=&quot;4&quot;| आं.ए.दि. मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525674.html १ला आं.ए.दि.] || १० जानेवारी || [[बोलँड पार्क]], [[पार्ल]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525675.html २रा आं.ए.दि.] || १३ जानेवारी || [[मँगाँग ओव्हल]], [[ब्लूमफाँटेन]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1525676.html ३रा आं.ए.दि.] || १५ जानेवारी || [[मँगाँग ओव्हल]], [[ब्लूमफाँटेन]] ||
|}
==जानेवारी==
===झिम्बाब्वेचा भारत दौरा ===
{{main|झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२६–२७}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot;| आं.ए.दि. मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529241.html १ला आं.ए.दि.] || ३ जानेवारी || [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529242.html २रा आं.ए.दि.] || ६ जानेवारी || [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हैदराबाद]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529243.html ३रा आं.ए.दि.] || ९ जानेवारी || [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] ||
|}

===श्रीलंकेचा न्यू झीलंड दौरा===
{{main| श्रीलंका क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२६–२७}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; | आं.ए.दि. मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539444.html १ला आं.ए.दि.] || १६ जानेवारी || [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539445.html २रा आं.ए.दि.] || १९ जानेवारी || [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539446.html ३रा आं.ए.दि.] || २२ जानेवारी || [[ओटागो विद्यापीठ ओव्हल]], [[ड्युनेडिन]] ||
|-
! colspan=&quot;4&quot; | आं.टी२० मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539447.html १ला आं.टी२०] || २६ जानेवारी || [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539448.html २रा आं.टी२०] || २९ जानेवारी || [[सॅक्स्टन ओव्हल]], [[नेल्सन (न्यू झीलंड) | नेल्सन]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539449.html ३रा आं.टी२०] || ३१ जानेवारी || [[सॅक्स्टन ओव्हल]], [[नेल्सन (न्यू झीलंड) | नेल्सन]] ||
|-
! colspan=&quot;4&quot;| {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}}
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539450.html १ली कसोटी] || 4–8 फेब्रुवारी || [[बे ओव्हल]], [[तौरंगा]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539451.html २री कसोटी] || 12–16 फेब्रुवारी || [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन]] ||
|}

===ऑस्ट्रेलियाचा भारत दौरा===
{{main| ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२६–२७}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot;| {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}}
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529244.html १ली कसोटी] || २१–२५ जानेवारी || [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529245.html २री कसोटी] || २९ जानेवारी–२ फेब्रुवारी || [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] ||
|-
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529246.html ३री कसोटी] || ११–१५ फेब्रुवारी || [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] ||
|-    
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529247.html ४थी कसोटी] || १९–२३ फेब्रुवारी || [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम संकुल]], [[रांची]] ||
|-    
| [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529248.html ५वी कसोटी] || २७ फेब्रुवारी–३ मार्च|| [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] ||
|}
==फेब्रुवारी==
===इंग्लंडचा बांगलादेश दौरा===
{{main| इंग्लंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६–२७}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot;| {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}}
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| १ली कसोटी ||  ||  ||
|-
| २री कसोटी ||  ||  ||
|}

===दक्षिण आफ्रिकेचा श्रीलंका दौरा===
{{main| दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२६–२७}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot;| {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}}
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| १ली कसोटी ||  ||  ||
|-
| २री कसोटी ||  ||  ||
|}

===२०२७ महिला चॅम्पियन्स चषक ===
{{main|२०२७ महिला चॅम्पियन्स चषक }}

===२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता===
{{main|२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता}}
==मार्च==
===ऑस्ट्रेलिया महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा===
{{main| ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२६–२७}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot;| म.आं.टी२० मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| १ला म.आं.टी२० || १८ मार्च|| [[डि बीयर्स डायमंड ओव्हल]], [[किंबर्ले (नॉदर्न केप)|किंबर्ले]]||
|-
| २रा म.आं.टी२० || २१ मार्च || [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी]]||
|-
|३रा म.आं.टी२० || २३ मार्च || [[बफेलो पार्क]], [[ईस्ट लंडन]]
|
|-
! colspan=&quot;4&quot;| {{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}}
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| १ला म.आं.ए.दि. || २७ मार्च || [[सेंट जॉर्ज पार्क क्रिकेट मैदान]], [[गेबेर्हा]]||
|-
| २रा म.आं.ए.दि. || ३१ मार्च || [[बोलँड पार्क]], [[पार्ल]]||
|-
| ३रा म.आं.ए.दि. || ३ मार्च || [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान]], [[डर्बन]]||
|-
! colspan=&quot;4&quot;| महिला कसोटी सामना
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| एकमेव महिला कसोटी || ८–११ एप्रिल|| [[जे बी मार्क्स ओव्हल]], [[पॉचेफस्ट्रूम]] ||
|}

===बांगलादेशचा नेपाळ दौरा ===
{{Main| बांगलादेश क्रिकेट संघाचा नेपाळ दौरा, २०२६–२७}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; | आं.टी२० मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| १ला म.आं.टी२० || २६ मार्च|| [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किर्तीपूर]] || 
|-
| २रा म.आं.टी२० || २८ मार्च || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किर्तीपूर]] || 
|-
| ३रा म.आं.टी२० || ३० मार्च || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किर्तीपूर]] || 
|}
==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६–२७}}</text>
      <sha1>dexe1r5gsmoumgd8j6g5bdih201jx9h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चर्चा:जिंदल स्टील लिमिटेड</title>
    <ns>1</ns>
    <id>384666</id>
    <revision>
      <id>2721691</id>
      <parentid>2718033</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T14:43:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khirid Harshad</username>
        <id>138639</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Khirid Harshad ने पुनर्निर्देशन ठेउन लेख [[चर्चा:जिन्दल स्टील लिमिटेड]] वरुन [[चर्चा:जिंदल स्टील लिमिटेड]] ला हलविला</comment>
      <origin>2715552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1740" sha1="36g9mczn4yg3i2d5yqyjcbnh3tsnziu" xml:space="preserve">== Update जिंदाल स्टील लिमिटेड to जिन्दल स्टील लिमिटेड ==
Currently, the company name is written as '''“जिंदाल स्टील लिमिटेड”''' in the Marathi article.

I would like to propose updating the Marathi spelling to '''“जिन्दल स्टील लिमिटेड”''' to maintain consistency with the company's preferred Hindi/Devanagari name usage.

Could editors please verify the spelling against reliable and official sources and, if appropriate, update the relevant occurrences in the article from '''“जिंदाल स्टील लिमिटेड”''' to '''“जिन्दल स्टील लिमिटेड”'''?

This request is only regarding the consistency and accuracy of the company's name in Marathi. [[सदस्य:RaviRaval3006|RaviRaval3006]] ([[सदस्य चर्चा:RaviRaval3006|चर्चा]]) १८:१५, ३० सप्टेंबर २०२६ (IST)

:@[[सदस्य:RaviRaval3006|RaviRaval3006]], It would be nice for you to wait for responses if you propose a change, unless you have citations to back up your proposal/claim. Thanks. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १८:३५, ३० सप्टेंबर २०२६ (IST)
::For future reference, Hindi spelling and Marathi spelling rules are not the same. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १८:३६, ३० सप्टेंबर २०२६ (IST)</text>
      <sha1>36g9mczn4yg3i2d5yqyjcbnh3tsnziu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>जिंदाल स्टील लिमिटेड</title>
    <ns>0</ns>
    <id>384667</id>
    <redirect title="जिंदल स्टील लिमिटेड" />
    <revision>
      <id>2721829</id>
      <parentid>2718496</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T01:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[जिन्दल स्टील लिमिटेड]] to [[जिंदल स्टील लिमिटेड]]</comment>
      <origin>2721829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98" sha1="87zbfvyoj3hmj64jmg792q4h9ubx3db" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[जिंदल स्टील लिमिटेड]]</text>
      <sha1>87zbfvyoj3hmj64jmg792q4h9ubx3db</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चर्चा:जिंदाल स्टील लिमिटेड</title>
    <ns>1</ns>
    <id>384668</id>
    <redirect title="चर्चा:जिंदल स्टील लिमिटेड" />
    <revision>
      <id>2721828</id>
      <parentid>2718495</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T01:01:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[चर्चा:जिन्दल स्टील लिमिटेड]] to [[चर्चा:जिंदल स्टील लिमिटेड]]</comment>
      <origin>2721828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="114" sha1="31r6hqymjwmep61n4em0l2nxj5ulfdo" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[चर्चा:जिंदल स्टील लिमिटेड]]</text>
      <sha1>31r6hqymjwmep61n4em0l2nxj5ulfdo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:MG GOAT FARM</title>
    <ns>3</ns>
    <id>384723</id>
    <revision>
      <id>2721734</id>
      <parentid>2716030</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:31:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MG GOAT FARM</username>
        <id>188051</id>
      </contributor>
      <comment>/* GOAT FARMING */ नवीन विभाग</comment>
      <origin>2721734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1511" sha1="tcgj666yamszaewqtq67rw0s73v5fv0" xml:space="preserve">__NOINDEX__{{Template:Welcome|name=MG GOAT KOLHEWADI, TA SANGAMNER, DIST AHILYANAGAR MAHARASHTRA 422605FARM}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०५:३८, २ ऑक्टोबर २०२६ (IST)

== GOAT FARMING  ==
MG GOAT FARM 

Pure breed, guaranteed weight, reasonable price

We have healthy goats and strong bucks of many breeds like Sojat, Ajmeri, Gujri, Sirohi, Totapuri, Kota, Jamunapari available for sale.

✅ Regularly vaccinated and dewormed

✅ Reared in confined and semi-confined conditions

✅ Best goat for breeding, meat and goat Eid

✅ Free guidance for new goat farmers

Why choose M.G. Goat Farm?

1. Breed Assurance: We breed only select, pedigreed goats. 

2. Health Care: PPR and FMD vaccinations, along with hygienic shed management.

3. Proper Nutrition: Raised on green fodder, mineral mixtures, and clean water. 4.Transparent Transactions: Sales based on actual weight measured on-site; no malpractice. 

5.Guidance: Information regarding sheds, nutrition, and planning is provided to those starting new farms.

📍 Address: Kolhewadi, Ta-Sangamner, Dist, Ahilyanagar, Maharashtra

📞 Contact: 9421032111, 9764665511

⏰ Visiting hours: 8 am to 6 pm [[सदस्य:MG GOAT FARM|MG GOAT FARM]] ([[सदस्य चर्चा:MG GOAT FARM|चर्चा]]) २२:०१, १४ ऑक्टोबर २०२६ (IST)</text>
      <sha1>tcgj666yamszaewqtq67rw0s73v5fv0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721736</id>
      <parentid>2721734</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:32:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MG GOAT FARM</username>
        <id>188051</id>
      </contributor>
      <comment>/* MG GOAT FARM */ नवीन विभाग</comment>
      <origin>2721736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1716" sha1="l8usm4umzrsqf2v50n0513wlmfbtt7s" xml:space="preserve">__NOINDEX__{{Template:Welcome|name=MG GOAT KOLHEWADI, TA SANGAMNER, DIST AHILYANAGAR MAHARASHTRA 422605FARM}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०५:३८, २ ऑक्टोबर २०२६ (IST)

== GOAT FARMING  ==
MG GOAT FARM 

Pure breed, guaranteed weight, reasonable price

We have healthy goats and strong bucks of many breeds like Sojat, Ajmeri, Gujri, Sirohi, Totapuri, Kota, Jamunapari available for sale.

✅ Regularly vaccinated and dewormed

✅ Reared in confined and semi-confined conditions

✅ Best goat for breeding, meat and goat Eid

✅ Free guidance for new goat farmers

Why choose M.G. Goat Farm?

1. Breed Assurance: We breed only select, pedigreed goats. 

2. Health Care: PPR and FMD vaccinations, along with hygienic shed management.

3. Proper Nutrition: Raised on green fodder, mineral mixtures, and clean water. 4.Transparent Transactions: Sales based on actual weight measured on-site; no malpractice. 

5.Guidance: Information regarding sheds, nutrition, and planning is provided to those starting new farms.

📍 Address: Kolhewadi, Ta-Sangamner, Dist, Ahilyanagar, Maharashtra

📞 Contact: 9421032111, 9764665511

⏰ Visiting hours: 8 am to 6 pm [[सदस्य:MG GOAT FARM|MG GOAT FARM]] ([[सदस्य चर्चा:MG GOAT FARM|चर्चा]]) २२:०१, १४ ऑक्टोबर २०२६ (IST)

== MG GOAT FARM  ==
history [[सदस्य:MG GOAT FARM|MG GOAT FARM]] ([[सदस्य चर्चा:MG GOAT FARM|चर्चा]]) २२:०२, १४ ऑक्टोबर २०२६ (IST)</text>
      <sha1>l8usm4umzrsqf2v50n0513wlmfbtt7s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721832</id>
      <parentid>2721736</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T01:47:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/MG GOAT FARM|MG GOAT FARM]] ([[User talk:MG GOAT FARM|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले.</comment>
      <origin>2716030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="343" sha1="aa8puzoxmluznq94js6rnmpqohxveg0" xml:space="preserve">__NOINDEX__{{Template:Welcome|name=MG GOAT KOLHEWADI, TA SANGAMNER, DIST AHILYANAGAR MAHARASHTRA 422605FARM}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०५:३८, २ ऑक्टोबर २०२६ (IST)</text>
      <sha1>aa8puzoxmluznq94js6rnmpqohxveg0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२६-२७</title>
    <ns>0</ns>
    <id>384731</id>
    <revision>
      <id>2721873</id>
      <parentid>2721549</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T05:11:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <comment>/* ४था आं.टी२० सामना */</comment>
      <origin>2721873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47313" sha1="2xyrhs9tfbwokgv49cqs8nnsdv2vcce" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name                  = वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२६-२७
| team1_image                  = Flag of India.svg
| team1_name                   = भारत
| team2_image                  = WestIndiesCricketFlagPre1999.svg
| team2_name                   = वेस्ट इंडीज
| from_date                    = २७ सप्टेंबर
| to_date                      = १७ ऑक्टोबर २०२६
| team1_captain                = [[शुभमन गिल]] &lt;small&gt;(आं.ए.दि.)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[श्रेयस अय्यर]] &lt;small&gt;(आं.टी२०)&lt;/small&gt;
| team2_captain                = [[शई होप]]
| no_of_ODIs                   = 3
| team1_ODIs_won               = 2
| team2_ODIs_won               = 1
| team1_ODIs_most_runs         = [[शुभमन गिल]] (३३४)
| team2_ODIs_most_runs         = [[शई होप]] (२७८)
| team1_ODIs_most_wickets      = [[कुलदीप यादव]] (७)
| team2_ODIs_most_wickets      = [[जेडन सील्स]] (४)
| player_of_ODI_series         = [[शुभमन गिल]] (भा)
| no_of_twenty20s              = 5
| team1_twenty20s_won          =
| team2_twenty20s_won          =
| team1_twenty20s_most_runs    =
| team2_twenty20s_most_runs    =
| team1_twenty20s_most_wickets =
| team2_twenty20s_most_wickets =
| player_of_twenty20_series    =
}}

[[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ]] सप्टेंबर आणि ऑक्टोबर २०२६ मध्ये [[भारत राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|भारत क्रिकेट संघा]]विरुद्ध सामने खेळण्यासाठी भारताच्या दौऱ्यावर आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/138154/indian-mens-team-to-play-22-matches-across-17-venues-at-home-in-2026-27 |trans-title=भारतीय पुरुष संघ २०२६-२७ मध्ये मायदेशात १७ मैदानांवर २२ सामने खेळणार.|title=Indian men's team to play 22 matches across 17 venues at home in 2026-27 |work=[[क्रिकबझ]] |access-date=२६ मार्च २०२६}}&lt;/ref&gt; या दौऱ्यात तीन [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] आणि पाच [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]]  सामन्यांचा समावेश आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/india-cricket-schedule-fixtures-venues-2026-27-chepauk-ma-chidambaram-stadium/article70787484.ece |trans-title=२०२६-२७ मधील भारतीय क्रिकेटच्या मायदेशातील सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर: चेन्नईला बॉर्डर-गावस्कर चषक मालिकेचा एक सामना; मायदेशातील हंगामाची सुरुवात २७ सप्टेंबरपासून.|title=Indian cricket schedule for 2026-27 home matches announced: Chennai gets one Border-Gavaskar Trophy fixture, Home season commences on September 27 |work=[[द हिंदू]] |access-date=२६ मार्च २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=पुरुषांचा भविष्यकालीन दौरा कार्यक्रम |title=Men's Future Tours Program |url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf |access-date=२ एप्रिल २०२५ |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20221226133751/https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf |archive-date=2022-12-26 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; मार्च २०२६ मध्ये [[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ]]ाने (बीसीसीआय) २०२६-२७ च्या घरच्या आंतरराष्ट्रीय हंगामाचा भाग म्हणून या दौऱ्याचे सामने निश्चित केले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bcci.tv/articles/2026/news/55556333/fixtures-unveiled-for-team-india-s-international-home-season-2026-27 |trans-title=भारतीय संघाच्या २०२६-२७ आंतरराष्ट्रीय मायदेशातील हंगामाचे वेळापत्रक जाहीर|title=Fixtures unveiled for Team India’s international home season 2026-27 |work=[[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ|बीसीसीआय]] |access-date=२६ मार्च २०२६}}&lt;/ref&gt;
==संघ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left;white-space:nowrap; margin:auto&quot; 
|-  
!colspan=&quot;2&quot; |{{cr|IND}}
!colspan=&quot;2&quot; |{{cr|WIN}}
|-
!आं.ए.दि.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=६ ऑक्टोबर २०२६ |trans-title=वेस्ट इंडिजविरुद्धच्या मायदेशातील मालिकेसाठी भारताचा संघ आणि इराणी चषकासाठी 'रेस्ट ऑफ इंडिया'चा संघ जाहीर.|title=India’s squad for home series against West Indies and ROI squad for Irani Cup announced |url=https://www.bcci.tv/news/article/indias-squad-for-home-series-against-west-indies-and-roi-squad-for-irani-cup-announced |website=[[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ]]}}&lt;/ref&gt;
!आं.टी२०&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=६ ऑक्टोबर २०२६ |trans-title=वेस्ट इंडिजविरुद्धच्या व्हाईट-बॉल मालिकेसाठी भारताचे संघ जाहीर.|title=India name squads for white-ball series against West Indies |url=https://www.icc-cricket.com/news/india-name-squads-for-white-ball-series-against-west-indies |website=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt;
!आं.ए.दि.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=६ ऑक्टोबर २०२६ |trans-title=क्रिकेट वेस्ट इंडिजकडून भारत दौऱ्यासाठी मर्यादित षटकांच्या सामन्यांचे संघ जाहीर.|title=Cricket West Indies Announces Limited Overs Squads for the Tour of India |url=https://www.windiescricket.com/news/cricket-west-indies-announces-limited-overs-squads-for-the-tour-of-india/ |website=[[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]]}}&lt;/ref&gt;
!आं.टी२०&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=६ ऑक्टोबर २०२६ |trans-title=वेस्ट इंडीजतर्फे भारत दौऱ्यासाठी एकदिवसीय आणि टी२० संघांची घोषणा.|title=West Indies unveil ODI and T20I squads for India tour |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/icc-cricket-world-cup-2027/news/west-indies-unveil-odi-and-t20i-squads-for-india-tour |website=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|
* [[शुभमन गिल]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[केएल राहुल]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]], [[यष्टीरक्षक|य]])
* [[अंशुल कंबोज]]
* [[ऋतुराज गायकवाड]]
* [[आकिब नबी]]
* [[कुलदीप यादव]]
* [[गुरनूर ब्रार]]
* [[ध्रुव जुरेल]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[नमन धीर]]
* [[नितीशकुमार रेड्डी]]
* [[प्रसिद्ध कृष्ण]]
* [[मोहम्मद सिराज]]
* [[यशस्वी जैस्वाल]]
* [[रवींद्र जडेजा]]
* [[रोहित शर्मा]]
* [[विराट कोहली]]

|
* [[श्रेयस अय्यर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[टिळक वर्मा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]])
* [[अक्षर पटेल]]
* [[अभिषेक शर्मा]]
* [[अर्शदीप सिंग]]
* [[इशान किशन]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[कुलदीप यादव]]
* [[नितीशकुमार रेड्डी]]
* [[मयंक यादव]]
* [[रवी बिश्नोई]]
* [[प्रिन्स यादव]]
* [[वैभव सूर्यवंशी]]
* [[वॉशिंग्टन सुंदर]]
* [[शिवम दुबे]]
* [[संजू सॅमसन]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
|
* [[शई होप]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]])
* [[अमीर जांगू]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[अल्झारी जोसेफ]]
* [[कीमो पॉल]]
* [[केसी कार्टी]]
* [[गुडाकेश मोती]]
* [[जस्टिन ग्रीव्ह्स]]
* [[ज्वेल अँड्र्यू]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[जेडन सील्स]]
* [[जॉन कॅम्पबेल]]
* [[मॅथ्यू फोर्ड]]
* [[रोस्टन चेस]]
* [[व्हिटेल लॉज]]
* [[शमार जोसेफ]]
* [[शेर्फेन रदरफोर्ड]]
|
* [[शई होप]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]])
* [[अकिल होसीन]]
* [[अमीर जांगू]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[कामिल पूरन]]
* [[किमो पॉल]]
* [[क्वेंटिन सॅम्पसन]]
* [[गुडाकेश मोती]]
* [[ज्वेल अँड्र्यू]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[मॅथ्यू फोर्ड]]
* [[रोमारियो शेफर्ड]]
* [[रोव्हमन पॉवेल]]
* [[रोस्टन चेस]]
* [[शमार जोसेफ]]
* [[शामर स्प्रिंगर]]
* [[शिमरॉन हेटमायर]]
* [[शेर्फेन रदरफोर्ड]]
|}
१ ऑक्टोबर रोजी, हॅमस्ट्रिंगच्या दुखापतीमुळे [[प्रसिद्ध कृष्ण]] शेवटच्या एकदिवसीय सामन्यातून बाहेर पडला आणि त्याच्या जागी [[अंशुल कंबोज]]चा समावेश करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/story/anshul-kamboj-replaces-injured-prasidh-krishna-for-final-india-vs-west-indies-odi-1556731 |trans-title= भारत विरुद्ध वेस्ट इंडिज यांच्यातील अंतिम एकदिवसीय सामन्यासाठी दुखापतग्रस्त प्रसिद्धच्या जागी कंबोज|title= Kamboj replaces injured Prasidh for final India vs West Indies ODI |work=[[क्रिकइन्फो]] |date=१ ऑक्टोबर २०२६  |access-date=६ ऑक्टोबर २०२६ }}&lt;/ref&gt; 

५ ऑक्टोबर रोजी, तिसऱ्या एकदिवसीय सामन्यात बोटाला दुखापत झालेल्या [[ज्वेल अँड्रु]]च्या जागी (पर्यायी खेळाडू म्हणून) [[अमीर जांगू]]चा आंतरराष्ट्रीय टी२० संघात समावेश करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=६ ऑक्टोबर २०२६ |trans-title=भारत आं.टी२० मालिकेसाठी दुखापतग्रस्त ज्वेल अँड्र्यूच्या जागी वेस्ट इंडिजकडून अमीर जांगूचा समावेश.|title=West Indies add Amir Jangoo as cover for the injured Jewel Andrew for India T20Is |url=https://www.espn.in/cricket/story/_/id/50107427/ind-vs-wi-west-indies-add-amir-jangoo-cover-injured-jewel-andrew-india-t20is |website=ईएसपीएन}}&lt;/ref&gt;

==आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका==
===१ला आं.ए.दि. सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २७ सप्टेंबर २०२६
| time = १४:००
| daynight = Y
| team1 = {{cr-rt|WIN}}
| team2 = {{cr|IND}}
| score1 = २९५/७ (५० षटके)
| runs1 = [[जस्टिन ग्रीव्ह्स]] १०१ (१०८)
| wickets1 = [[कुलदीप यादव]] ४/४० (१० षटके)
| score2 = ३००/२ (४१.४ षटके)
| runs2 = [[विराट कोहली]] १३९[[नाबाद|*]] (८८)
| wickets2 = [[रॉस्टन चेझ]] १/६४ (१० षटके)
| result = भारत ८ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529227.html धावफलक]
| venue = [[द स्पोर्ट्स हब|ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपुरम]]
| umpires = [[जयरामण मदनगोपाळ]] (भा) आणि [[सॅम नोजास्की]] (ऑ)
| motm = [[कुलदीप यादव]] (भा)
| toss = भारताने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = [[नमन धीर]] (भा) याने एकदिवसीय पदार्पण केले.&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=वेस्ट इंडिजविरुद्धच्या पहिल्या एकदिवसीय सामन्यात नमन धीरचे भारतासाठी पदार्पण.|title=Naman Dhir makes India debut in first ODI against West Indies |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/naman-dhir-india-debut-1st-odi-vs-west-indies/article71515566.ece/ |work=[[स्पोर्टस्टार]] |date=२७ सप्टेंबर २०२६ |access-date=२७ सप्टेंबर २०२६}}&lt;/ref&gt;
* [[जस्टिन ग्रीव्ह्स]] (वे) याने एकदिवसीय क्रिकेटमधील आपले पहिले [[शतक (क्रिकेट)|शतक]] केले.&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=भारताविरुद्धच्या वनडे सामन्यात ग्रीव्हजच्या शतकानंतर वेस्ट इंडीजची धावसंख्या ७ बाद २९५|title=West Indies reach 295-7 after Greaves ton in India ODI |url=https://www.afp.com/en/west-indies-reach-295-7-after-greaves-ton-india-odi |work=एजन्स फ्रान्स-प्रेस |date=२७ सप्टेंबर २०२६ |access-date=२८ सप्टेंबर २०२६}}&lt;/ref&gt;
* [[विराट कोहली]] (भा) याने एकदिवसीय क्रिकेटमधील १५,००० धावा पूर्ण केल्या,&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=कोहलीने एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये १५,००० धावांचा टप्पा गाठला; तेंडुलकरनंतर ही कामगिरी करणारा तो केवळ दुसरा फलंदाज.|title=Kohli brings up 15000 ODI runs, just 2nd batter to reach feat after Tendulkar |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/virat-kohli-15000-odi-runs-record-sachin-tendulkar-10896470/lite/ |work=[[द इंडियन एक्सप्रेस]] |date=२७ सप्टेंबर २०२६ |access-date=२८ सप्टेंबर २०२६}}&lt;/ref&gt; तसेच हा टप्पा सर्वांत कमी डावांत गाठणारा फलंदाज ठरला.&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=विराट कोहलीने एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये आणखी एक उल्लेखनीय विक्रम प्रस्थापित केला.|title=Virat Kohli scales another remarkable ODI record |url=https://www.icc-cricket.com/news/virat-kohli-scales-another-remarkable-odi-record |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]] |date=२७ सप्टेंबर २०२६ |access-date=२८ सप्टेंबर २०२६}}&lt;/ref&gt;
  }}

===२रा आं.ए.दि. सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = ३० सप्टेंबर २०२६
| time = १४:००
| daynight = Y
| team1 = {{cr-rt|WIN}}
| team2 = {{cr|IND}}
| score1 = ४०५/७ (५० षटके)
| runs1 = [[अमीर जांगू]] ११४ (७७)
| wickets1 = [[कुलदीप यादव]] २/६५ (१० षटके)
| score2 = ४०६/२ (४३.३ षटके)
| runs2 = [[शुभमन गिल]] २२३[[नाबाद|*]] (१३३)
| wickets2 = [[शमार जोसेफ]] १/५२ (६ षटके)
| result = भारत ८ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529228.html धावफलक]
| venue = [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]]
| umpires = [[शारफुदौला]] (बां) आणि [[वीरेंद्र शर्मा]] (भा)
| motm = [[शुभमन गिल]] (भा)
| toss = भारताने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = [[आकिब नबी]] (भा) याने एकदिवसीय पदार्पण केले.&lt;ref&gt;{{cite web |last=मोंगा|first=सिद्धार्थ|date=३० सप्टेंबर २०२६ |trans-title=भारताने क्षेत्ररक्षण स्वीकारले; नबीला पदार्पणाची संधी, वेस्ट इंडीज संघात चार बदल.|title=Nabi handed debut as India field; West Indies make four changes |url=https://www.cricinfo.com/story/ind-vs-wi-2nd-odi-auqib-nabi-handed-debut-as-india-field-west-indies-make-four-changes-1556562 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=३० सप्टेंबर २०२६}}&lt;/ref&gt;
* [[लोकेश राहुल|के. एल. राहुल]] (भा) याने आपला १००वा एकदिवसीय सामना खेळला.&lt;ref&gt;{{cite web |date=३० सप्टेंबर २०२६ |trans-title=के.एल. राहुल आपला १०० वा एकदिवसीय सामना खेळण्यास सज्ज; आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये १०,००० धावा पूर्ण करण्यासाठी ३५ धावांची आवश्यकता.|title=KL Rahul set to play 100th ODI, 35 runs away from 10,000 international runs |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/ind-vs-wi-kl-rahul-set-to-play-100th-odi-35-runs-away-from-10000-international-runs20260930115106/ |work=एशियन न्यूज इंटरनॅशनल}}&lt;/ref&gt;
* [[कुलदीप यादव]] (भा) याने एकदिवसीय क्रिकेटमधील आपला २००वा बळी घेतला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=३० सप्टेंबर २०२६ |trans-title=कुलदीप यादव वनडेमध्ये २०० बळी घेणारा चौथा भारतीय फिरकीपटू ठरला.|title=Kuldeep Yadav becomes 4th Indian spinner to reach 200 ODI wickets |url=https://www.tribuneindia.com/news/sports/kuldeep-yadav-becomes-4th-indian-spinner-to-reach-200-odi-wickets/amp |website=The Tribune}}&lt;/ref&gt;
* वेस्ट इंडीजने एकदिवसीय क्रिकेटमधील आपली आतापर्यंतची सर्वोच्च संघधावसंख्या नोंदवली.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=३० सप्टेंबर २०२६ |trans-title=वेस्ट इंडीजची एकदिवसीय सामन्यातील आतापर्यंतची सर्वोच्च धावसंख्या; भारतासमोर ४०६ धावांचे आव्हान.|title=West Indies score their highest ever ODI total, India to chase 406 |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/west-indies-score-their-highest-ever-odi-total-india-to-chase-406-101790773601329.html |website=[[हिंदुस्तान टाइम्स]]}}&lt;/ref&gt;
* [[रोहित शर्मा]] (भा) याने एकदिवसीय क्रिकेटमधील १२,००० धावा पूर्ण केल्या.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=३० सप्टेंबर २०२६ |trans-title=रोहित शर्मा एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये १२,००० धावा पूर्ण करणारा तिसरा भारतीय ठरला.|title=Rohit Sharma Becomes 3rd Indian To 12,000 ODI Runs |url=https://www.news18.com/cricket/rohit-sharma-becomes-3rd-indian-to-12000-odi-runs-ws-l-10361504.html |website=News18}}&lt;/ref&gt; तसेच एकाच देशात २०० षटकार मारणारा तो पहिला फलंदाज ठरला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=३० सप्टेंबर २०२६ |trans-title=रोहित शर्माने पुन्हा इतिहास रचला, एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये अविश्वसनीय कामगिरी करणारा तो पहिला फलंदाज ठरला.|title=Rohit Sharma Creates History Again, Becomes First Batter Ever To Reach Incredible ODI Feat |url=https://sports.ndtv.com/cricket/rohit-sharma-creates-history-again-becomes-first-batter-ever-to-reach-incredible-odi-feat-12121229 |website=एनडीटीव्ही}}&lt;/ref&gt;
* [[शुभमन गिल]] (भा) हा रोहित शर्मानंतर एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये दोन द्विशतके करणारा दुसरा फलंदाज ठरला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=३० सप्टेंबर २०२६ |trans-title=गिलची द्विशतकी खेळी; एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये एकापेक्षा अधिक द्विशतके ठोकणारा केवळ दुसरा फलंदाज ठरला.|title=Gill cracks 200, becomes only 2nd batter with multiple ODI double centuries |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/shubman-gill-second-200-rohit-sharma-multiple-odi-double-centuries-10901235/lite/ |website=[[द इंडियन एक्सप्रेस]]}}&lt;/ref&gt;
* गिलचे द्विशतक चेंडूंच्या दृष्टीने एकदिवसीय क्रिकेटमधील सर्वांत जलद द्विशतक ठरले; त्याने ११७ चेंडूंमध्ये द्विशतक पूर्ण केले.&lt;ref&gt;{{cite web |first=संपत|last=बांदारुपल्ली|access-date=३० सप्टेंबर २०२६ |trans-title=आकडेवारी - ८११ धावा, पाच शतकवीर आणि गुवाहाटीत अनेक विक्रमांची नोंद.|title=Stats - 811 runs, five centurions, and records galore in Guwahati |url=https://www.cricinfo.com/story/stats-811-runs-five-centurions-and-records-galore-in-guwahati-1556649 |website=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt; तसेच त्याने एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये कर्णधाराकडून केलेली सर्वोच्च वैयक्तिक धावसंख्या नोंदवली. धावांचा पाठलाग करताना भारतीय फलंदाजाने द्विशतक करण्याची ही पहिलीच वेळ होती.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=३० सप्टेंबर २०२६ |trans-title=वेस्ट इंडिजविरुद्धची एकदिवसीय मालिका जिंकताना भारताने अनेक विक्रम प्रस्थापित केले.|title=Records galore as India clinch ODI series against West Indies |url=https://www.icc-cricket.com/news/records-galore-as-india-west-indies-vie-for-the-odi-series? |website=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]]}}&lt;/ref&gt;
* या सामन्यात पाच शतके झाली, जी कोणत्याही एकदिवसीय सामन्यातील सर्वाधिक शतकांची संख्या होती.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=३० सप्टेंबर २०२६ |trans-title=एकदिवसीय सामन्यात सर्वाधिक शतके: गुवाहाटी येथील भारत विरुद्ध वेस्ट इंडिज दुसऱ्या एकदिवसीय सामन्याने इतिहास रचला.|title=Most centuries scored in a match in ODI: India vs West Indies 2nd ODI in Guwahati set history |url=https://sports.yahoo.com/articles/most-centuries-scored-match-odi-151424993.html? |website=Yahoo Sports}}&lt;/ref&gt;
* हा एकदिवसीय क्रिकेटच्या इतिहासातील भारताचा सर्वाधिक धावांचा यशस्वी पाठलाग होता. तसेच हा [[एकदिवसीय सामन्यातील विक्रमांची यादी|एकदिवसीय क्रिकेटच्या इतिहासातील]] दुसऱ्या क्रमांकाचा सर्वाधिक धावांचा यशस्वी पाठलाग होता.&lt;ref&gt;{{cite web |first=सिद्धार्थ |last=मोंगा|access-date=३० सप्टेंबर २०२६ |trans-title=गिलच्या २२३ धावांनी भारतासाठी रचला विक्रमी पाठलागाचा पाया.|title=Gill 223 sets up record chase for India |url=https://www.cricinfo.com/series/west-indies-in-india-2026-27-1529215/india-vs-west-indies-2nd-odi-1529228/match-report |website=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
  }}

===३रा आं.ए.दि. सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = ३ ऑक्टोबर २०२६
| time = १४:००
| daynight = Y
| team1 = {{cr-rt|IND}}
| team2 = {{cr|WIN}}
| score1 = ३५१/७ (५० षटके)
| runs1 = [[लोकेश राहुल]] १२९[[नाबाद|*]] (८७)
| wickets1 = [[जेडन सील्स]] ३/६२ (१० षटके)
| score2 = ३५२/५ (४८.२ षटके)
| runs2 = [[शाई होप]] १६२[[नाबाद|*]] (१४३)
| wickets2 = [[नमन धीर]] १/३३ (५.२ षटके)
| result = वेस्ट इंडीज ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529229.html धावफलक]
| venue = [[महाराजा यादवेंद्र सिंग आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मुल्लनपूर गरीबदास|मुल्लनपूर]]
| umpires = [[जयरामण मदनगोपाळ]] (भा) आणि [[सॅम नोजास्की]] (ऑ)
| motm = [[शाई होप]] (वे)
| toss = भारताने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = या मैदानावर खेळला गेलेला हा पहिला [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] सामना होता.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=२ ऑक्टोबर २०२६ |trans-title=मुल्लनपूर पहिल्या पुरुष एकदिवसीय सामन्यासाठी सज्ज; भारत आणि वेस्ट इंडीजचे संघ दाखल|title=Mullanpur set for first men’s ODI as India, WI teams arrive |url=https://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/mullanpur-set-for-first-mens-odi-as-india-wi-teams-arrive/amp |website=द ट्रिब्यून}}&lt;/ref&gt;
* [[अंशुल कंबोज]] (भा) याने आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=३ ऑक्टोबर २०२६ |trans-title=वेस्ट इंडिजविरुद्धच्या तिसऱ्या एकदिवसीय सामन्यात अंशुल कंबोजचे भारतासाठी 'व्हाइट-बॉल' क्रिकेटमध्ये पदार्पण.|title=Anshul Kamboj makes India white-ball debut in third ODI against West Indies |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/anshul-kamboj-india-white-ball-debut-third-odi-west-indies/article71540054.ece/amp/ |website=[[स्पोर्टस्टार]]}}&lt;/ref&gt;
* हा वेस्ट इंडीजचा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेटमधील सर्वाधिक धावसंख्येचा यशस्वी पाठलाग होता.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=३ ऑक्टोबर २०२६ |trans-title=राहुलवर 'होप'ची सरशी; वेस्ट इंडिजने ३५२ धावांचे आव्हान यशस्वीपणे पेलले|title=WI hunt down 352 as Hope trumps Rahul |url=https://m.cricbuzz.com/cricket-news/140385/wi-hunt-down-352-as-hope-trumps-rahul |website=[[क्रिकबझ]]}}&lt;/ref&gt;
* [[शाई होप]]ने आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यात धावांचा पाठलाग करताना वेस्ट इंडीजकडून सर्वोच्च वैयक्तिक धावसंख्या नोंदवली.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=३ ऑक्टोबर २०२६ |trans-title=होपच्या कामगिरीमुळे वेस्ट इंडीजला भारतावर ऐतिहासिक विजय|title=Hope inspires West Indies to record win over India |url=https://www.icc-cricket.com/news/hope-inspires-west-indies-to-record-win-over-india |website=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt;
}}

==आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका==
===१ला आं.टी२० सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = ६ ऑक्टोबर २०२६
| time = १९:००
| night = Y
| team1 = {{cr-rt|WIN}}
| team2 = {{cr|IND}}
| score1 = १७१ (१९.१ षटके)
| runs1 = [[शेरफेन रुदरफोर्ड]] ५६ (३४)
| wickets1 = [[नमन धीर]] ३/३१ (४ षटके)
| score2 = १७२/२ (१४.४ षटके)
| runs2 = [[श्रेयस अय्यर]] १०२[[नाबाद|*]] (४३)
| wickets2 = [[अकिल होसीन]] १/३७ (४ षटके)
| result = भारत ८ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529230.html धावफलक]
| venue = [[इकाना क्रिकेट स्टेडियम]], [[लखनौ]]
| umpires = [[नितीन मेनन]] (भा) आणि [[वीरेंद्र शर्मा]] (भा)
| motm = [[श्रेयस अय्यर]] (भा)
| toss = भारताने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = [[नमन धीर]] (भा) आणि [[कामिल पूरन]] (वे) या दोघांनी आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=६ ऑक्टोबर २०२६ |title=Naman Dhir and Kamil Pooran debut in Lucknow after India opt to bowl |trans-title=भारताने गोलंदाजीचा निर्णय घेतल्यानंतर लखनौमध्ये नमन धीर आणि कामिल पूरनचे पदार्पण |url=https://www.cricinfo.com/story/naman-dhir-and-kamil-pooran-debut-in-lucknow-after-india-opt-to-bowl-vs-west-indies-1557314 |website=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
* [[अकिल होसीन]] (वे) याने आपला १००वा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना खेळला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=५ ऑक्टोबर २०२६ |title=Versatile Hosein banks on 'data' and 'instincts' against India's hitters |trans-title=भारताच्या फलंदाजांविरुद्ध अष्टपैलू होसेनचा 'डेटा' आणि 'अंतःप्रेरणेवर' भर |url=https://www.espn.co.uk/cricket/story/_/id/50109987/ind-vs-wi-akeal-hosein-banks-data-instincts-india-hitters |website=[[ईएसपीएन]]}}&lt;/ref&gt;
* [[श्रेयस अय्यर]] (भा) याने आंतरराष्ट्रीय टी२० मधील आपले पहिले [[शतक (क्रिकेट)|शतक]] झळकावले.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=६ ऑक्टोबर २०२६ |title=Captain Shreyas Iyer Smashes Maiden T20I Century |trans-title=कर्णधार श्रेयस अय्यरने पहिले आंतरराष्ट्रीय टी२० शतक झळकावले |url=https://www.deccanchronicle.com/amp/nation/captain-shreyas-iyer-smashes-maiden-t20i-century-1993677 |website=डेक्कन क्रॉनिकल}}&lt;/ref&gt;
  }}

===२रा आं.टी२० सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = ९ ऑक्टोबर २०२६
| time = १९:००
| night = Y
| team1 = {{cr-rt|IND}}
| team2 = {{cr|WIN}}
| score1 = २४९/५ (२० षटके)
| runs1 = [[संजू सॅमसन]] ८२ (४१)
| wickets1 = [[रॉस्टन चेझ]] ३/२४ (४ षटके)
| score2 = २५२/४ (१८.३ षटके)
| runs2 = [[शई होप]] १०२[[नाबाद|*]] (४५)
| wickets2 = [[मयंक यादव]] ३/३६ (३ षटके)
| result = वेस्ट इंडीज ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529231.html धावफलक]
| venue = [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम संकुल|जेएससीए आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[रांची]]
| umpires = [[जयरामण मदनगोपाळ]] (भारत) आणि [[रोहन पंडित]] (भारत)
| motm = [[शई होप]] (वेस्ट इंडीज)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = [[शेरफेन रुदरफोर्ड]] (वेस्ट इंडीज) याने आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये १,००० धावा पूर्ण केल्या.
* आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये वेस्ट इंडीजचा हा सर्वाधिक धावांचा यशस्वी पाठलाग होता.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=९ ऑक्टोबर २०२६ |title=Hope, Rutherford lead West Indies to famous victory |trans-title=होप आणि रुदरफोर्ड यांनी वेस्ट इंडीजला संस्मरणीय विजय मिळवून दिला |url=https://www.icc-cricket.com/news/hope-rutherford-power-west-indies-to-record-chase |website=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]]}}&lt;/ref&gt; तसेच हा आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटच्या इतिहासातील [[आंतरराष्ट्रीय २०-२० सामन्यातील विक्रमांची यादी#सर्वाधिक यशस्वी पाठलाग|दुसऱ्या क्रमांकाचा सर्वाधिक यशस्वी धावांचा पाठलाग]] होता.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=९ ऑक्टोबर २०२६ |title=Hope 102*, Rutherford 84 help West Indies pull off their highest T20I chase |trans-title=होपच्या १०२* आणि रुदरफोर्डच्या ८४ धावांमुळे वेस्ट इंडीजने आंतरराष्ट्रीय टी२०मधील आपला सर्वोच्च धावांचा पाठलाग पूर्ण केला |url=https://www.cricinfo.com/series/west-indies-in-india-2026-27-1529215/india-vs-west-indies-2nd-t20i-1529231/match-report |website=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
* या सामन्यात झालेल्या ५०१ धावा या [[आंतरराष्ट्रीय २०-२० सामन्यातील विक्रमांची यादी#सामन्यातील सर्वोच्च धावसंख्या|आंतरराष्ट्रीय टी२०मधील सामन्यातील दुसऱ्या क्रमांकाच्या सर्वाधिक एकूण धावा]] होत्या.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=९ ऑक्टोबर २०२६ |title=Stats - West Indies mow down second-highest T20I chase |trans-title=आकडेवारी - वेस्ट इंडीजने आंतरराष्ट्रीय टी२०मधील दुसऱ्या क्रमांकाच्या सर्वोच्च धावांचा यशस्वी पाठलाग केला |url=https://www.cricinfo.com/story/ind-vs-wi-2nd-t20i-stats-west-indies-mow-down-second-highest-t20i-chase-1557801 |website=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
  }}

===३रा आं.टी२० सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = ११ ऑक्टोबर २०२६
| time = १९:००
| night = Y
| team1 = {{cr-rt|IND}}
| team2 = {{cr|WIN}}
| score1 = २२३ (२० षटके)
| runs1 = [[अभिषेक शर्मा]] ६९ (३०)
| wickets1 = [[रोस्टन चेस]] २/३८ (४ षटके)
| score2 = २०९/७ (२० षटके)
| runs2 = [[शिमरॉन हेटमायर]] ४३ (२६)
| wickets2 = [[अर्शदीप सिंग]] ३/४४ (४ षटके)
| result = भारत १४ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529232.html धावफलक]
| venue = [[होळकर स्टेडियम]], [[इंदूर]]
| umpires = [[जयरामण मदनगोपाळ]] (भारत) आणि [[वीरेंद्र शर्मा]] (भारत)
| motm = [[अर्शदीप सिंग]] (भा)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[अभिषेक शर्मा]]ने (भारत) आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील आपल्या २,००० धावा पूर्ण केल्या आणि या कामगिरीपर्यंत पोहोचणारा — खेळलेल्या चेंडूंच्या (१०२४) संख्येच्या बाबतीत — सर्वात जलद फलंदाज ठरला.&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=माजी कर्णधार सूर्यकुमार यादवला मागे टाकत अभिषेक शर्माने आणखी एक विक्रम मोडला|title=Abhishek Sharma breaks another record, pips former skipper Suryakumar Yadav |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/abhishek-sharma-2000-runs-fastest-balls-record-india-west-indies-10916900/ |work=[[द इंडियन एक्सप्रेस]] |date=११ ऑक्टोबर २०२६|access-date=१२ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;
}}

===४था आं.टी२० सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = १४ ऑक्टोबर २०२६
| time = १९:००
| night = Y
| team1 = {{cr-rt|WIN}}
| team2 = {{cr|IND}}
| score1 = २४७/३ (२० षटके)
| runs1 = [[शई होप]] १०२[[नाबाद|*]] (५०)
| wickets1 = [[प्रिन्स यादव]] १/३६ (४ षटके)
| score2 = २२३ (१९.३ षटके)
| runs2 = [[संजू सॅमसन]] ५६ (२३)
| wickets2 = [[किमो पॉल]] ५/४१ (४ षटके)
| result = वेस्ट इंडीज २४ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529233.html धावफलक]
| venue = राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, [[हैदराबाद]]
| umpires = [[नितीन मेनन]] (भारत) आणि वीरेंद्र शर्मा (भारत)
| motm = [[शई होप]] (वेI)
| toss = भारताने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[शई होप]]ने (वे) आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीत २,००० धावा पूर्ण केल्या.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६|trans-title=होपचे भारत प्रेम: वेस्ट इंडिजच्या कर्णधाराने या दौऱ्यातील चौथ्या शतकासह विक्रमपुस्तकात नोंदवले नवे विक्रम|title=Hope's India love affair: West Indies skipper re-writes record books with fourth century of tour |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/hopes-india-love-affair-west-indies-skipper-re-writes-record-books-with-fourth-century-of-tour20261014212942/ |website=एएनआय न्यूज }}&lt;/ref&gt;
}}

===५वा आं.टी२० सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = १७ ऑक्टोबर २०२६
| time = १९:००
| night = Y
| team1 = {{cr-rt|IND}}
| team2 = {{cr|WIN}}
| score1 =
| runs1 =
| wickets1 =
| score2 =
| runs2 =
| wickets2 =
| result =
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529234.html धावफलक]
| venue = [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम (बंगळूर)|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]]
| umpires = [[नितीन मेनन]] (भारत) आणि [[रोहन पंडित]] (भारत)
| motm =
| toss =
| rain =
| notes =
}}

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==

* [https://www.espncricinfo.com/series/west-indies-in-india-2026-27-1529215 क्रिकइन्फोवरील मालिकेचे पान]

{{भारताचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६–२७}}

[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६-२७]]
[[वर्ग:वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचे भारत दौरे|२०२६]]
[[वर्ग:वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|भारत]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे भारतीय दौरे]]</text>
      <sha1>2xyrhs9tfbwokgv49cqs8nnsdv2vcce</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चर्चा:तलाठी कोतवाल</title>
    <ns>1</ns>
    <id>384904</id>
    <revision>
      <id>2721696</id>
      <parentid>2716918</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T14:45:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khirid Harshad</username>
        <id>138639</id>
      </contributor>
      <comment>या पानावरील सगळा मजकूर काढला</comment>
      <origin>2721696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चर्चा:ओह्मचा नियम</title>
    <ns>1</ns>
    <id>384948</id>
    <revision>
      <id>2721695</id>
      <parentid>2717241</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T14:44:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khirid Harshad</username>
        <id>138639</id>
      </contributor>
      <comment>या पानावरील सगळा मजकूर काढला</comment>
      <origin>2721695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:Padaji Nirmal</title>
    <ns>3</ns>
    <id>385192</id>
    <revision>
      <id>2721686</id>
      <parentid>2718514</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T14:41:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khirid Harshad</username>
        <id>138639</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Padaji Nirmal|Padaji Nirmal]] ([[User talk:Padaji Nirmal|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले.</comment>
      <origin>2718509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="276" sha1="h9jqx0eb86rzgo4y9vgw6nqwmojnjad" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|name=Padaji Nirmal}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०९:२५, १० ऑक्टोबर २०२६ (IST)</text>
      <sha1>h9jqx0eb86rzgo4y9vgw6nqwmojnjad</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२०२६ फॉर्म्युला वन हंगाम</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385206</id>
    <revision>
      <id>2721860</id>
      <parentid>2719127</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T04:24:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2721860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="193539" sha1="p3k7nv9b24fcnp7u26fpuoylaabmb24" xml:space="preserve">{{एफ१ हंगाम
| मागील_हंगाम = २०२५
| सद्य_हंगाम = २०२६
| पुढील_हंगाम = २०२७
}}

'''२०२६ फॉर्म्युला वन हंगाम''' हा [[आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|एफ.आय.ए.]] [[फॉर्म्युला वन]] शर्यतीचा ७७ वा हंगाम आहे. ह्या हंगामामध्ये २३ शर्यती खेळवल्या जाणार आहेत, ज्यात ११ संघांच्या एकूण २३ चालकांनी सहभाग घेतला. ८ मार्च २०२६ रोजी [[मेलबर्न]] मध्ये पहिली तर ६ डिसेंबर रोजी [[अबु धाबी]] मध्ये अखेरची शर्यत खेळवली जाणार आहे.

==संघ आणि चालक==
२०२६ फॉर्म्युला वन हंगामात एकुन ११ संघांनी भाग घेतला. खालील यादीत २०२६ हंगामात भाग घेतेलेल्या सर्व संघ व संघांच्या चालकांची माहिती आहे. चालकांचे क्रमांक फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२६ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहेत. सर्व संघाची माहिती सुद्धा फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२६ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहे. काही ऐतिहासिक रुढिंमुळे क्रमांक १३ कोणत्याही चालकाला दिले गेले नव्हते.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
|-
!संघ
!कारनिर्माता 
!चेसिस 
!इंजिन† 
!चालक क्र.
!चालक 
!शर्यत क्र.
|-
| {{flagicon|फ्रांस}}[[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] अल्पाइन एफ.१ संघ&lt;ref&gt;{{cite press release|दुवा=https://www.bwt-wam.com/it/azienda/a-proposito-di-bwt/bwt-and-alpine-f1/|title=बी.डब्ल्यु.टी. आणि अल्पाइन एफ.१ संघाने शाश्वततेला प्रोत्साहन देण्याच्या उद्देशाने धोरणात्मक भागीदारीची घोषणा केली|प्रकाशक=BWT|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२२|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220211164813/https://www.bwt-wam.com/it/azienda/a-proposito-di-bwt/bwt-and-alpine-f1/ |archive-date=११ फेब्रुवारी २०२२ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४}}&lt;/ref&gt;
! [[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| आल्पाइन ऐ.५२६&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |title=अल्पाइन २०२६ साठीच्या पवन बोगद्यातील काम आधीच करत आहे |दुवा=https://www.autohebdof1.com/news/f1/alpine-already-working-in-wind-tunnel-on-2026.html |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२५ |प्रकाशक=Auto Hebdo |दिनांक=८ जानेवारी २०२५|}}&lt;/ref&gt;
| {{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७&lt;ref name=&quot;RenaultShutdown&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-confirm-they-are-to-shut-down-works-engine-programme-at-the-end-of.2Bcubn03U8oaIOMFVggZDl|title=२०२५ च्या अखेरीस स्वतःचे इंजिन विकसित करण्याचा कार्यक्रम बंद करणार असल्याची अल्पाइनची पुष्टी|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|दिनांक=३० सप्टेंबर २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240930161623/https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-confirm-they-are-to-shut-down-works-engine-programme-at-the-end-of.2Bcubn03U8oaIOMFVggZDl |archive-date=३० सप्टेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० सप्टेंबर २०२४|}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Alpineमर्सिडीज-बेंझ&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२४|title=२०२६ पासून अल्पाइन मर्सिडीज-बेंझची पॉवर युनिट्स आणि गिअरबॉक्स वापरणार |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-to-use-mercedes-power-units-and-gearbox-from-2026.5jzzbQeHx7aPT3hoP5hRtc |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |archive-url=https://web.archive.org/web/20241112114125/https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-to-use-mercedes-power-units-and-gearbox-from-2026.5jzzbQeHx7aPT3hoP5hRtc |archive-date=१२ नोव्हेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२४|}}&lt;/ref&gt;}}
| align=&quot;center&quot;|१०&lt;br/&gt;४३
|{{flagicon|फ्रांस}}[[पियर गॅस्ली]]&lt;br/&gt;{{nowrap|{{flagicon|आर्जेन्टिना}}[[फ्रँको कोलापिंटो]]}}
| align=&quot;center&quot; nowrap|१-१७&lt;br/&gt;१-१७
|-
|{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}अ‍ॅस्टन मार्टिन [[आरामको]] एफ.१ संघ&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=२०२६ मध्ये होंडा फॉर्म्युला वनमध्ये पूर्ण क्षमतेने पुनरागमन करणार; अ‍ॅस्टन मार्टिनसोबत भागीदारी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-honda-to-make-full-scale-f1-return-in-2026-as-they-join-forces-with.WlzHSedIbSrZpXEXdC5QQ |दिनांक=२४ मे २०२३ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411163915/https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-honda-to-make-full-scale-f1-return-in-2026-as-they-join-forces-with.WlzHSedIbSrZpXEXdC5QQ |archive-date=११ एप्रिल २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जुलै २०२४|}}&lt;/ref&gt;
! [[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[होंडा]]
| अ‍ॅस्टन मार्टिन ए.एम्.आर.२६&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |title=जॅक क्रॉफर्ड मेक्सिको सिटी ग्रांप्रीमध्ये पहिल्यांदा पहिल्या सराव सत्रात सहभागी होणार |दुवा=https://www.astonmartinf1.com/en-GB/news/announcement/jak-crawford-to-drive-in-maiden-fp1-at-mexico-city-grand-prix |प्रकाशक=अ‍ॅस्टन मार्टिन एफ.१ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२५|}}&lt;/ref&gt;
| होंडा आर.ए.६२६एच.&lt;ref name=&quot;AstonहोंडाSky&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |title=२०२६ पासून होंडा एफ.१ इंजिन भागीदार असेल, अशी अ‍ॅस्टन मार्टिनची पुष्टी; जपानी उत्पादकाचे खेळात अधिकृत पुनरागमन |दुवा=https://www.skysports.com/f1/news/12477/12887654/aston-martin-confirm-honda-as-f1-engine-partner-from-2026-as-japanese-manufacturer-makes-official-return-to-sport |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Sky Sports |दिनांक=२४ मे २०२३ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524092225/https://www.skysports.com/f1/news/12477/12887654/aston-martin-confirm-honda-as-f1-engine-partner-from-2026-as-japanese-manufacturer-makes-official-return-to-sport |archive-date=२४ मे २०२३|}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दिनांक=२० जानेवारी २०२६ |title=अ‍ॅस्टन मार्टिनसोबतच्या नव्या भागीदारीत होंडाने २०२६ चे एफ.१ पॉवर युनिट सादर केले |दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/honda-f1-2026-aston-martin-power-unit/10791254/ |प्रकाशक=Motorsport |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२० जानेवारी २०२६|}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center&quot; |१४&lt;br/&gt;१८
|{{flagicon|स्पेन}}[[फर्नांदो अलोन्सो]]&lt;br/&gt;{{flagicon|कॅनडा}}[[लान्स स्ट्रोल]]
| align=&quot;center&quot; nowrap|१-१७&lt;br/&gt;१-१७
|-
|{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[अ‍ॅटलासियन]] विलियम्स एफ१ संघ&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |title=अ‍ॅटलासियनसोबतचा करार जाहीर; विलियम्स एफ१ संघाला विक्रमी शीर्षक प्रायोजकत्व |दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/record-title-sponsorship-for-williams-f1-as-atlassian-deal-announced/10695069/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२५ |प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम |दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250211134608/https://www.autosport.com/f1/news/record-title-sponsorship-for-williams-f1-as-atlassian-deal-announced/10695069 |archive-date=११ फेब्रुवारी २०२५|}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite press release|दुवा=https://www.williamsf1.com/evolution-of-an-icon |title=एका प्रतीकाची उत्क्रांती |प्रकाशक=विलियम्स एफ१ संघ |दिनांक=३ नोव्हेंबर २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
![[विलियम्स रेसींग|अ‍ॅटलासियन विलियम्स]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| विलियम्स एफ.डब्ल्यु.४८&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |title=२०२६ च्या हंगामपूर्व चाचण्यांच्या तारखा आणि वेळापत्रकातील बदलाची पुष्टी |दुवा=https://www.williamsf1.com/posts/6b16cc71-b1a3-457c-8801-26590ae0bcd3/2026-pre-season-testing-dates-and-calendar-update-confirmed |प्रकाशक=अ‍ॅटलासियन विलियम्स रेसींग |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२५ |archive-date=२ जुलै २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250702190343/https://www.williamsf1.com/posts/6b16cc71-b1a3-457c-8801-26590ae0bcd3/2026-pre-season-testing-dates-and-calendar-update-confirmed |}}&lt;/ref&gt;
| मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |title=विलियम्स एफ१ संघ किमान २०३० पर्यंत मर्सिडीज-बेंझची इंजिने वापरणार |दुवा=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/williams-f1-team-use-mercedes-engines-until-least-2030-2024-01-08/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Reuters |दिनांक=८ जानेवारी २०२४|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|२३&lt;br/&gt;५५
|{{nowrap|{{flagicon|थायलंड}}[[अलेक्झांडर आल्बॉन]]}}&lt;br/&gt;{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]]
| align=&quot;center&quot; nowrap|१-१७&lt;br/&gt;१-१७
|-
|{{flagicon|जर्मनी}}ऑडी [[रेव्होल्यूट]] एफ.१ संघ&lt;ref name=&quot;ऑडीExpands&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |title=स्विस एफ.१ चाहत्यांसाठी वाईट बातमी: ऑडीने जर्मन राष्ट्रगीताची निवड केली |दुवा=https://www.gpblog.com/en/news/audi-lets-sauber-race-under-german-flag.html |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मे २०२४ |प्रकाशक=GPBlog |दिनांक=२ एप्रिल २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617061201/https://www.gpblog.com/en/news/audi-lets-sauber-race-under-german-flag.html |archive-date=१७ जून २०२५|}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |title=ऑडीने एफ.१ मधील पदार्पणासाठी नवा शीर्षक प्रायोजक जाहीर केला |दुवा= https://www.the-race.com/formula-1/audi-reveals-new-title-sponsor-for-its-f1-debut/ |प्रकाशक=The Race |दिनांक= ३० जुलै २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० जुलै २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250730082205/https://www.the-race.com/formula-1/audi-reveals-new-title-sponsor-for-its-f1-debut |archive-date=३० जुलै २०२५|}}&lt;/ref&gt;
! [[ऑडी]]
| ऑडी आर.२६&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२५ |title=ऑडीने २०२६ मध्ये एफ.१ मधील पदार्पणासाठी नवे संकल्पनात्मक रंगरूप सादर केले |दुवा=https://www.the-race.com/formula-1/audi-reveals-new-concept-livery-for-its-f1-debut-in-2026/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ नोव्हेंबर २०२५ |प्रकाशक=The Race|}}&lt;/ref&gt;
| ऑडी ए.एफ.आर.२६ हायब्रिड&lt;ref name=&quot;ऑडीExpands&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |title=सॉबरचे १०० टक्के अधिग्रहण करून ऑडीने फॉर्म्युला वनमधील आपली बांधिलकी वाढवली |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/audi-expands-commitment-to-formula-1-with-100-takeover-of-sauber.4g5fNv9jl03sw5btt4LuSw |अ‍ॅक्सेसदिनांक=७ मे २०२४ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |दिनांक=८ मार्च २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240322022125/https://www.formula1.com/en/latest/article/audi-expands-commitment-to-formula-1-with-100-takeover-of-sauber.4g5fNv9jl03sw5btt4LuSw |archive-date=२२ मार्च २०२४|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|५&lt;br/&gt;२७
|{{nowrap|{{flagicon|ब्राझिल}}[[गॅब्रिएल बोर्टोलेटो]]}}&lt;br/&gt;{{flagicon|जर्मनी}}[[निको हल्केनबर्ग]]
| align=&quot;center&quot; nowrap|१-१७&lt;br/&gt;१-१७
|-
|{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}कॅडिलॅक फॉर्म्युला वन संघ&lt;ref name=&quot;कॅडिलॅक&quot;&gt;{{Cite press release |title=२०२६ मध्ये एफआयए फॉर्म्युला वन हंगामात सहभागी होण्यासाठी जनरल मोटर्सच्या अर्जाबाबत निवेदन|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/statement-on-general-motors-application-to-join-fia-formula-one-world.६९uoRएफ.१uwHwXkr४efkpnhc |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४|दिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125183206/https://www.formula1.com/en/latest/article/statement-on-general-motors-application-to-join-fia-formula-one-world.६९uoRएफ.१uwHwXkr४efkpnhc|archive-date=२५ नोव्हेंबर २०२४}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;कॅडिलॅक GM&quot;&gt;{{Cite press release |दिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४ |title=जनरल मोटर्सने कॅडिलॅक फॉर्म्युला वन संघ आणि पॉवर युनिटची घोषणा केली |दुवा=https://news.gm.com/home.detail.html/Pages/news/us/en/2024/nov/1125-f1.html |url-status=live |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ नोव्हेंबर २०२४ |प्रकाशक=General Motors|archive-url=https://web.archive.org/web/20241126112429/https://news.gm.com/home.detail.html/Pages/news/us/en/२०२४/nov/११२५-एफ.१.html|archive-date=२६ नोव्हेंबर २०२४}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;कॅडिलॅकApproved&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |title=२०२६ मध्ये एफ.१ ग्रिडमध्ये सहभागी होण्यासाठी कॅडिलॅकला अंतिम मंजुरी |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/cadillac-receive-final-approval-to-join-formula-1-grid-in-2026-as-11th-team.1saxQLtLPc7k9TFl4eNrQN |अ‍ॅक्सेसदिनांक=७ मार्च २०२५ |दिनांक=७ मार्च २०२५ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन |archive-url=https://web.archive.org/web/20250307165811/https://www.formula1.com/en/latest/article/cadillac-receive-final-approval-to-join-formula-1-grid-in-2026-as-11th-team.1saxQLtLPc7k9TFl4eNrQN |archive-date=७ मार्च २०२५|}}&lt;/ref&gt;
! [[कॅडिलॅक]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| कॅडिलॅक एम्.ए.सी.-२६&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दिनांक=२७ फेब्रुवारी २०२६ |title=कॅडिलॅकने अखेर आपल्या पहिल्या एफ.१ कारचे नाव जाहीर केले; ही कार चेको पेरेझ चालवणार |दुवा=https://lat.motorsport.com/f1/news/cadillac-revela-nombre-primer-coche-f1-checo-perez/10800882/ |प्रकाशक=motorsport.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ फेब्रुवारी २०२६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260227164954/https://lat.motorsport.com/f1/news/cadillac-revela-nombre-primer-coche-f1-checo-perez/10800882/ |archive-date=२७ फेब्रुवारी २०२६ |}}&lt;/ref&gt;
|फेरारी ०६७/६&lt;ref name=&quot;कॅडिलॅक-फेरारी&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=फेरारीने अँड्रेटी फॉर्म्युला रेसिंगसोबत बहुवर्षीय करार केला |दुवा=https://www.ferrari.com/en-EN/corporate/articles/ferrari-enters-a-multi-year-agreement-with-andretti-formula-racing |दिनांक=१० डिसेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० डिसेंबर २०२४ |प्रकाशक=फेरारी |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210145151/https://www.ferrari.com/en-EN/corporate/articles/ferrari-enters-a-multi-year-agreement-with-andretti-formula-racing |archive-date=१० डिसेंबर २०२४ |}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|११&lt;br/&gt;७७
|{{Flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]&lt;br/&gt;{{Flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
| align=&quot;center&quot; nowrap|१-१७&lt;br/&gt;१-१७
|-
|{{flagicon|इटली}}स्कुदेरिआ फेरारी [[ह्युलेट-पॅकार्ड|एच.पी.]]&lt;ref&gt;{{cite press release |title=फेरारी आणि एच.पी. यांनी शीर्षक भागीदारीची घोषणा केली |दुवा=https://press.hp.com/us/en/press-kits/2024/scuderia-ferrari-hp.html |प्रकाशक=HP |दिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20240526052713/https://press.hp.com/us/en/press-kits/2024/scuderia-ferrari-hp.html |archive-date=2024-05-26 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४}}&lt;/ref&gt;
! [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| फेरारी एफ.-२६&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दिनांक=९ जानेवारी २०२६ |title=फेरारीने २०२६ च्या महत्त्वपूर्ण एफ.१ कारचे नाव जाहीर केले |दुवा=https://motorsport.com/f1/news/ferrari-reveals-name-of-2026-f1-car/10788955/ |प्रकाशक=Motorsport |अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ जानेवारी २०२६ |}}{{Dead link|दिनांक=मार्च २०२६ |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
| फेरारी ०६७/६&lt;ref name=&quot;TheRaceUntil२०२६&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |title=२०२६ च्या नियमांनुसार प्रत्येक एफ.१ संघ कोणते इंजिन वापरणार? |दुवा=https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ ऑक्टोबर २०२५ |प्रकाशक=The Race |दिनांक=२६ ऑगस्ट २०२५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250920181834/https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines |archive-date=२० सप्टेंबर २०२५|}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दिनांक=२३ जानेवारी २०२६ |title=एस.एफ.-२६: फेरारीची नवी २०२६ सिंगल-सीटर कार |दुवा=https://www.ferrari.com/en-EN/formula1/sf-26 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२३ जानेवारी २०२६ |प्रकाशक=फेरारी|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|१६&lt;br/&gt;४४
|{{flagicon|मोनॅको}}[[शार्ल लक्लेर]]&lt;br/&gt;{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लुइस हॅमिल्टन]]
| align=&quot;center&quot; nowrap|१-१७&lt;br/&gt;१-१७
|-
|{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}टोयोटा गाझू रेसिंग हास एफ.१ संघ&lt;ref name=&quot;Race HAAS TOYOTA&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |दिनांक=४ डिसेंबर २०२५ |title=टोयोटासोबतचा वाढीव करार; २०२६ साठी हासच्या नावात बदल |दुवा=https://www.the-race.com/formula-1/bigger-toyota-deal-prompts-haas-rebrand-for-f1-2026/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ डिसेंबर २०२५ |प्रकाशक=The Race|}}&lt;/ref&gt;
! [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|हास व्हि.एफ.२६&lt;ref name=&quot;Race HAAS TOYOTA&quot; /&gt;
| फेरारी ०६७/६&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=इंजिन संकटाच्या पार्श्वभूमीवर हास फेरारीसोबतच राहणार|दुवा=http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html|दिनांक=३० ऑगस्ट २०२०|अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० ऑगस्ट २०२०|प्रकाशक=Grand Prix|archive-date=३० ऑगस्ट २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200830231958/http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html|}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |title=हासने फेरारीसोबतची तांत्रिक भागीदारी २०२८ एफ.१ हंगामाच्या अखेरपर्यंत वाढवली |दुवा=https://www.crash.net/f1/news/1052251/1/haas-extend-ferrari-technical-partnership-until-end-2028-f1-season |archive-url=https://web.archive.org/web/20240716124119/https://www.crash.net/f1/news/1052251/1/haas-extend-ferrari-technical-partnership-until-end-2028-f1-season |archive-date=१६ जुलै २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जुलै २०२४ |प्रकाशक=Crash |दिनांक=१६ जुलै २०२४|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|३१&lt;br/&gt;८७
|{{flagicon|फ्रांस}}[[एस्टेबन ओकन]]&lt;br/&gt;{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[ऑलिवर बेअरमॅन]]
| align=&quot;center&quot; nowrap|१-१७&lt;br/&gt;१-१७
|-
|{{nowrap|{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}मॅकलारेन मास्टरकार्ड एफ.१ संघ}}&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दिनांक=२७ ऑगस्ट २०२५ |title=शीर्षक प्रायोजकाशिवाय दशकभर राहिल्यानंतर मॅकलारेन एफ.१ ने मास्टरकार्डला अखेर होकार का दिला |दुवा=https://www.nytimes.com/athletic/6578523/2025/08/27/mclaren-mastercard-f1-title-sponsor/ |url-access=registration |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ ऑगस्ट २०२५ |प्रकाशक=The New York Times |department=[[The Athletic]] |issn=0362-4331|}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;row&quot; nowrap | [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|मॅकलारेन एम.सी.एल.४०
| मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |title=मॅकलारेन फॉर्म्युला वन संघ आणि मर्सिडीज-बेंझ यांनी पॉवर युनिटचा करार २०३० पर्यंत वाढवला |दुवा=https://www.mclaren.com/racing/formula-1/2023/mclaren-formula-1-team-and-mercedes-benz-renew-power-unit-agreement-until-2030/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ डिसेंबर २०२५ |प्रकाशक=मॅकलारेन |दिनांक=२४ नोव्हेंबर २०२३ |archive-date=६ जानेवारी २०२६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260106075930/https://www.mclaren.com/racing/formula-1/2023/mclaren-formula-1-team-and-mercedes-benz-renew-power-unit-agreement-until-2030/ |}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|१&lt;br/&gt;८१
|{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लॅन्डो नॉरिस]]&lt;br/&gt;{{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[ऑस्कर पियास्त्री]]
| align=&quot;center&quot; nowrap|१-१७&lt;br/&gt;१-१७
|-
|{{nowrap|{{flagicon|जर्मनी}}मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी [[पेट्रोनास]] एफ.१ संघ}}&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |title=२०२६ च्या नव्या एफ.१ नियमांपूर्वी मर्सिडीज-बेंझने पेट्रोनाससोबतचा करार मुदतीआधी वाढवला |दुवा=https://us.motorsport.com/f1/news/mercedes-signs-early-petronas-deal-extension-ahead-of-new-f1-2026-rules/10375423/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |प्रकाशक=Motorsport.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928082507/https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-signs-early-petronas-deal-extension-ahead-of-new-f1-2026-rules/10375422/ |archive-date=२८ सप्टेंबर २०२२ |दिनांक=२८ सप्टेंबर २०२2|}}&lt;/ref&gt;
! [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| मर्सिडीज-बेंझ डब्ल्यू.१७&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |title=मर्सिडीज-बेंझने डब्ल्यू.१७ च्या रंगरूपाच्या अनावरणाची तारीख आणि २०२६ एफ.१ हंगामाच्या उद्घाटन कार्यक्रमाची घोषणा केली |दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-announces-w17-livery-reveal-date-and-2026-f1-season-launch-event/10788127/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जानेवारी २०२६ |प्रकाशक=Motorsport.com |archive-date=५ जानेवारी २०२६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260105142744/https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-announces-w17-livery-reveal-date-and-2026-f1-season-launch-event/10788127/ |}}&lt;/ref&gt;
| मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१७&lt;ref name=&quot;TheRaceUntil२०२६&quot;/&gt; 
| align=&quot;center&quot;|१२&lt;br/&gt;६३
|{{flagicon|इटली}} [[किमी अँटोनेली]]&lt;br/&gt;{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[जॉर्ज रसल]]
| align=&quot;center&quot; nowrap|१-१७&lt;br/&gt;१-१७
|-
|{{nowrap|{{flagicon|इटली}}व्हिसा कॅश ॲप रेसिंग बुल्स एफ.१ संघ}}&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ जानेवारी २०२४|दिनांक=२४ जानेवारी २०२४|title=२०२४ साठी अल्फाटौरीचे नवे नाव निश्चित|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.alphatauri-rebrand-confirmed-for-2024-season-as-new-team-name-revealed.4xAWHWI66d5L9mFELLGb6J.html|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|archive-url=https://web.archive.org/web/20240319201242/https://www.formula1.com/en/latest/article/alphatauri-rebrand-confirmed-for-2024-season-as-new-team-name-revealed.4xAWHWI66d5L9mFELLGb6J|archive-date=१९ मार्च २०२४|}}&lt;/ref&gt;
![[रेसिंग बुल्स]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]]
|{{nowrap|रेसिंग बुल्स व्ही.सी.ए.आर.बी. ०३&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |title=रेसिंग बुल्स व्ही.सी.ए.आर.बी. ०३ च्या रंगरूपाचे अनावरण: ब्रिटिश किशोरवयीन आर्विड लिंडब्लॅडने पदार्पणाच्या एफ.१ हंगामापूर्वी 'अविश्वसनीय क्षण' असे वर्णन केले |दुवा=https://www.skysports.com/f1/news/12433/13494645/racing-bulls-vcarb-03-livery-reveal-british-teenager-arvid-lindblad-hails-surreal-moment-ahead-of-rookie-f1-season |प्रकाशक=Sky Sports |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जानेवारी २०२६ |दिनांक=१६ जानेवारी २०२६|}}&lt;/ref&gt;}}
| {{nowrap|रेड बुल फोर्ड डि.एम.०१&lt;ref name=&quot;FordBull&quot;&gt;{{Cite press release |दिनांक=३ फेब्रुवारी २०२४ |title=फोर्डचे फॉर्म्युला वनमध्ये पुनरागमन; २०२६ च्या हंगामापासून आणि त्यानंतर ओरॅकल रेड बुल रेसिंगसोबत धोरणात्मक भागीदारी {{!}} फोर्ड मीडिया सेंटर |दुवा=https://media.ford.com/content/fordmedia/fna/us/en/news/२०२३/०१/०३/ford-returns-to-formula-१--strategic-partner-to-oracle-red-bull-.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230204013314/https://media.ford.com/content/fordmedia/fna/us/en/news/२०२३/०१/०३/ford-returns-to-formula-१--strategic-partner-to-oracle-red-bull-.html |archive-date=४ फेब्रुवारी २०२३ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ मे २०२४ |प्रकाशक=Ford |quote=२०२६ पासून किमान २०३० पर्यंत रेड बुल फोर्ड ओरॅकल रेड बुल रेसिंग आणि स्कुदेरिआ अल्फाटौरी या दोन्ही संघांना पॉवर युनिट्स पुरवेल.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;एफ.१ Mekies Engine&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |title=रेड बुलच्या पॉवर युनिट प्रकल्पातील अडचणींबाबत मेकिस यांची अपेक्षा |दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/bear-with-us-in-the-first-months-mekies-expecting-struggles-amid-challenge.6M3NWHmS1Wamy76dcM6sOD |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ जानेवारी २०२६ |प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|}}&lt;/ref&gt;}}
| align=&quot;center&quot;|३०&lt;br/&gt;२२&lt;br/&gt;४१
|{{flagicon|न्यू झीलँड}} [[लियाम लॉसन]]&lt;br/&gt;{{flagicon|जपान}} [[युकि सुनोडा]]&lt;br/&gt;{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}} [[आर्विड लिंडब्लॅड]]
| align=&quot;center&quot; nowrap|१-११, १५-१७&lt;br/&gt;१२-१४&lt;br/&gt;१-१७
|-
|{{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[ऑरॅकल]] रेड बुल रेसिंग&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दिनांक=९ फेब्रुवारी २०२२ |title=रेड बुलने ५० कोटी डॉलरच्या करारात तंत्रज्ञान कंपनी ओरॅकलला शीर्षक प्रायोजक म्हणून घोषित केले |दुवा=https://www.espn.com.au/f1/story/_/id/33253423/red-bull-name-tech-firm-oracle-title-sponsor-500m-deal |प्रकाशक=ESPN |archive-url=https://web.archive.org/web/20220209233955/https://www.espn.com.au/f1/story/_/id/33253423/red-bull-name-tech-firm-oracle-title-sponsor-500m-deal |archive-date=९ फेब्रुवारी २०२२ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ ऑक्टोबर २०२५|}}&lt;/ref&gt;
!{{nowrap|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]]}}
|रेड बुल रेसिंग आर.बी.२२&lt;ref name=&quot;Hadjar&quot;/&gt;
| रेड बुल फोर्ड डि.एम.०१&lt;ref name=&quot;FordBull&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;एफ.१ Mekies Engine&quot; /&gt;
| align=&quot;center&quot;|३&lt;br/&gt;६&lt;br/&gt;३०
|{{nowrap|{{flagicon|नेदरलँड्स}}[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]}}&lt;br/&gt;{{flagicon|फ्रांस}} [[आयझॅक हॅजार]]&lt;br/&gt;{{flagicon|न्यू झीलँड}} [[लियाम लॉसन]]
| align=&quot;center&quot; nowrap|१-१७&lt;br/&gt;१-११, १५-१७&lt;br/&gt;१२-१४
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;7&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; |'''संदर्भ:'''&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2026/2026-fia-formula-one-world-championship-entry|दिनांक=२७ फेब्रुवारी २०२६|title=२०२६ एफआयए फॉर्म्युला वन हंगाम - प्रवेश यादी|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ मार्च २०२६|archive-date=१ जानेवारी २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260101024006/https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2026/2026-fia-formula-one-world-championship-entry|}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;&gt;अधिकृत प्रवेश याद्या:
*{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_australian_grand_prix_-_entry_list_v2.pdf|title=२०२६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी V२|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|दिनांक=६ मार्च २०२६|अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ मार्च २०२६|author-link३=पेड्रो लामी|format=PDF|archive-date=६ मार्च २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260306025302/https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_australian_grand_prix_-_entry_list_v2.pdf|}}
*{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_chinese_grand_prix_-_entry_list.pdf|title=२०२६ चिनी ग्रांप्री - प्रवेश यादी|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|दिनांक=१३ मार्च २०२६|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ मार्च २०२६|format=PDF|author-link३=पेड्रो लामी|}}
*{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=२७ मार्च २०२६ |title=२०२६ जपानी ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_japanese_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ मार्च २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}
*{{स्रोत बातमी |author-link३=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=१ मे २०२६ |title=२०२६ मायामी ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_miami_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ मे २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}
*{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly|author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=२२ मे २०२६ |title=२०२६ कॅनेडियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_canadian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ मे २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}
*{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly|author-link३=डेरेक वारविक |दिनांक=५ जून २०२६ |title=२०२६ मोनॅको ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_monaco_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जून २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}
*{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=१२ जून २०२६ |title=२०२६ बार्सिलोना-कातालुन्या ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_barcelona-catalunya_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ जून २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}
*{{स्रोत बातमी |author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=२६ जून २०२६ |title=२०२६ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_austrian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२६ जून २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}} 
*{{स्रोत बातमी |author-link४=पेड्रो लामी |दिनांक=३ जुलै २०२६ |title=२०२६ ब्रिटिश ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_british_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ जुलै २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}
*{{स्रोत बातमी |author-link४=पेड्रो लामी |दिनांक=१७ जुलै २०२६ |title=२०२६ बेल्जियम ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_belgian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१७ जुलै २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}
*{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly |author-link४=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=२४ जुलै २०२६ |title=२०२६ हंगेरियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_hungarian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ जुलै २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}
*{{स्रोत बातमी |author-link४=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=२१ ऑगस्ट २०२६ |title=२०२६ डच ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_dutch_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ ऑगस्ट २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}
*{{स्रोत बातमी |author-link=Garry Connelly|author-link३=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=४ सप्टेंबर २०२६ |title=२०२६ इटालियन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_italian_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ सप्टेंबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}
*{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=११ सप्टेंबर २०२६ |title=२०२६ स्पॅनिश ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_spanish_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ सप्टेंबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}
*{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=२४ सप्टेंबर २०२६ |title=२०२६ अझरबैजान ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_azerbaijan_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ सप्टेंबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}
*{{स्रोत बातमी |author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=२ ऑक्टोबर २०२६ |title=मलेशियातील २०२६ बहरैन ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_bahrain_grand_prix_in_malaysia_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ ऑक्टोबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}
*{{स्रोत बातमी |author-link३=पेड्रो लामी |दिनांक=९ ऑक्टोबर २०२६ |title=२०२६ सिंगापूर ग्रांप्री - प्रवेश यादी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_singapore_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ ऑक्टोबर २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}&lt;/ref&gt;
|}

=== सराव चालक ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
|+ {{nowrap|पहिल्या किंवा दुसऱ्या सराव सत्रात भाग घेणारे चालक}}
!scope=&quot;col&quot;|कारनिर्माता
!scope=&quot;col&quot;|क्र.
!scope=&quot;col&quot;|चालक
!फेऱ्या
|-
![[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|६१
|nowrap|{{flagicon|Estonia}}[[पॉल आरोन]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|११, १३
|-
!nowrap|[[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[होंडा]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|३४
|nowrap|{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[जॅक क्रॉफर्ड]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|३, ८, १०
|-
!nowrap|[[विलियम्स रेसींग|अ‍ॅटलासियन विलियम्स]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|४६
|nowrap|{{flagicon|Great Britain}}[[ल्यूक ब्राउनिंग]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|७-८,{{refn|group=टीप|Despite being initially entered to take part in the first practice session for [[विलियम्स रेसींग]] at the [[२०२६ बार्सिलोना-Catalunya Grand Prix|बार्सिलोना-Catalunya Grand Prix]], [[ल्यूक ब्राउनिंग]] was not able to run due to an electrical failure on his car.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |author-link४=डेरेक वारविक |दिनांक=१२ जून २०२६ |title=२०२६ बार्सिलोना-Catalunya Grand Prix - पात्रता फेरी निकाल |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_barcelona-catalunya_grand_prix_-_entry_list.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ जून २०२६ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_barcelona-catalunya_grand_prix_-_free_practice_1_classification.pdf |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१२ जून २०२६|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ जून २०२६|}}&lt;/ref&gt;}} १३
|-
![[ऑडी in फॉर्म्युला वन|ऑडी]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|९७
|nowrap|{{flagicon|Estonia}}[[पॉल आरोन]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|७-८
|-
![[कॅडिलॅक in फॉर्म्युला वन|कॅडिलॅक]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|२५
|{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[कोल्टन हर्टा]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|७, ११, १३
|-
![[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|३८
|{{flagicon|स्वीडन}}[[डिनो बेगानोविच]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|७-८
|-
![[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|५०
|{{flagicon|जपान}}[[रयो हिराकावा]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|८, ११
|-
![[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|६७
|nowrap|{{flagicon|इटली}}[[लिओनार्डो फोर्नारोली]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|७, ११
|-
![[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|७२
|nowrap|{{flagicon|डेन्मार्क}}[[फ्रेडरिक वेस्टी]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|७, ११
|-
![[रेसिंग बुल्स]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|९०
|{{flagicon|जपान}}[[आयुमु इवसा]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|८ 
|-
!nowrap|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|३६
|{{flagicon|जपान}}[[आयुमु इवसा]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|७, १३
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''संदर्भ:'''&lt;ref name=&quot;entry lists&quot; /&gt;
|}

=== संघातील बदल ===
=== चालक बदल ===
=== हंगामातील बदल ===

==हंगामाचे वेळापत्रक==
[[एफ.आय.ए]] संघटनेने २०२६ फॉर्म्युला वन हंगामाचे वेळापत्रक [[जून १०]], [[इ.स. २०२५]] रोजी जाहीर केले. 

२०२६ च्या वेळापत्रकात सुरुवातीला मागील २ हंगामांप्रमाणेच २४ ग्रांप्रींचा समावेश होता.&lt;ref name=&quot;२०२६ calendar&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-reveals-calendar-for-2026-season.YctbMZWqBvrgyddrnauo8|title=फॉर्म्युला वनने २०२६ हंगामाचे वेळापत्रक जाहीर केले|work=Formula 1|date=10 June 2025|access-date=10 June 2025|archive-date=10 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250610055338/https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-reveals-calendar-for-2026-season.YctbMZWqBvrgyddrnauo8|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]] इराण युद्धा चा उद्रेक झाल्यानंतर रद्द करण्यात आली, त्यामुळे निश्चित झालेल्या ग्रांप्रींची संख्या २३ झाली. [[२०२६ चिनी ग्रांप्री|चिनी ग्रांप्री]], [[२०२६ मायामी ग्रांप्री|मायामी ग्रांप्री]], [[२०२६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडियन ग्रांप्री]], [[२०२६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश ग्रांप्री]], [[२०२६ डच ग्रांप्री|डच ग्रांप्री]] आणि [[२०२६ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापूर ग्रांप्री]] मध्ये स्प्रिंट शर्यत खेळवण्यात येणार आहे.&lt;ref name=&quot;sprint&quot;&gt;{{Cite news |title=फॉर्म्युला वन आणि एफ.आय.ए.ने २०२६ चे स्प्रिंट वेळापत्रक जाहीर केले |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-and-fia-announce-2026-sprint-calendar.3PyLPAazrBNe8kQIS3wOfY |access-date=16 September 2025 |work=Formula 1}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;| फेरी  
!rowspan=&quot;2&quot;| अधिकृत शर्यतीचे नाव 
!rowspan=&quot;2&quot;| [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]]
!rowspan=&quot;2&quot;| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]]
!rowspan=&quot;2&quot;| शहर 
!rowspan=&quot;2&quot;| तारीख 
!colspan=&quot;2&quot;| वेळ 
|-
! [[प्रमाणवेळ|स्थानिय]]
! [[ग्रीनविच प्रमाणवेळ|जी.एम.टी.]]
|-
!१
| कतार एरवेझ [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]
|[[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUS}} [[आल्बर्ट पार्क सर्किट]]
| [[मेलबर्न]]
|८ मार्च
|
|
|-
!२
|हेनेकेन [[चिनी ग्रांप्री]]h
|[[चिनी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|CHN}} [[शांघाय आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
|[[शांघाय]]
|१५ मार्च
|
|
|-
!३
|आरामको [[जपानी ग्रांप्री]]
|[[जपानी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|JPN}} [[सुझुका सर्किट]]
|[[सुझुका]]
|२९ मार्च
|
|
|-
!४
|क्रिप्टो डॉट कॉम [[मायामी ग्रांप्री]]
|[[मायामी ग्रांप्री]]
|nowrap|{{flagicon|USA}} [[मायामी आंतरराष्ट्रीय ऑटोड्रोम]]
|[[मायामी]]
|३ मे
|
|
|-
!५
|लेनोव्हो [[कॅनेडियन ग्रांप्री]]
|[[कॅनेडियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|CAN}} [[सर्किटगिलेस व्हिलनव्ह]]
|[[माँत्रियाल]]
|२४ मे
|
|
|-
!६
|लुई व्हिटॉन [[मोनॅको ग्रांप्री|ग्रांप्री डी मोनॅको]]
|[[मोनॅको ग्रांप्री]]
|{{flagicon|MON}} [[सर्किट डी मोनॅको]]
|[[मोनॅको]]
|७ जून
|
|
|-
!७
|एम.एस.सी क्रुझेस [[बार्सिलोना-काटलुन्या ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डी बार्सिलोना-काटलुन्या]]
|nowrap|[[बार्सिलोना-काटलुन्या ग्रांप्री]]
|{{flagicon|ESP}} [[सर्किट डी बार्सिलोना-काटलुन्या]]
|[[मॉन्टमेलो]]
|१४ जून
|
|
|-
!८
|लेनोव्हो [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]
|[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]]
|[[स्पीलबर्ग, स्टायरिया|स्पीलबर्ग]]
|२८ जून
|
|
|-
!९
|पिरेली [[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
|[[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]]
|[[सिल्वेरस्टोन]]
|५ जुलै
|
|
|-
!१०
|मोएट &amp; चांडन [[बेल्जियम ग्रांप्री]]
|[[बेल्जियम ग्रांप्री]]
|{{flagicon|BEL}} [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]]
|[[बेल्जियम]]
|१९ जुलै
|
|
|-
!११
|ए.डब्ल्यू.एस. [[हंगेरियन ग्रांप्री]]
|[[हंगेरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|HUN}} [[हंगरोरिंग]]
|[[मोग्योरोद]]
|२६ जुलै
|
|
|-
!१२
|हेनेकेन [[डच ग्रांप्री]]
|[[डच ग्रांप्री]]
|{{flagicon|NED}} [[सर्किट झॉन्डवुर्ट]]
|[[झॉन्डवुर्ट]]
|२३ ऑगस्ट
|
|
|-
!१३
|पिरेली [[इटालियन ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डीइटालिया]]
|[[इटालियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|ITA}} [[मोंझा सर्किट]]
|[[मोंझा]]
|६ सप्टेंबर
|
|
|-
!१४
|टॅग हीअर [[स्पॅनिश ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डी इस्पाना]]
|[[स्पॅनिश ग्रांप्री]]
|{{flagicon|ESP}} [[सर्किटो दे माद्रिंग]]
|[[माद्रिद]]
|१३ सप्टेंबर
|
|
|-
!१५
|कतार एरवेझ [[अझरबैजान ग्रांप्री]]
|[[अझरबैजान ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AZE}} [[बाकु सिटी सर्किट]]
|[[बाकु]]
|{{nowrap|२६ सप्टेंबर{{refn|group=टीप|शनिवारी होणारी शर्यत.|name=Saturday race}}{{refn|group=टीप|[[अझरबैजान ग्रांप्री]] सुरुवातीला २७ सप्टेंबर रोजी नियोजित होती; परंतु आयोजक आणि संबंधित सरकारी भागधारकांच्या विनंतीनंतर [[Remembrance Day (अझरबैजान)|स्मृतिदिनाशी]] जुळवून घेण्यासाठी ती एक दिवस आधी, म्हणजे २६ सप्टेंबर रोजी हलवण्यात आली.&lt;ref name=&quot;२०२६ calendar&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;test&quot;/&gt;}}}}
|
|
|-
!१६
|गल्फ एर [[बहरैन ग्रांप्री]]
|[[बहरैन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|MYS}} [[सेपांग आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
|[[सेपांग]]
|४ ऑक्टोबर{{refn|group=टीप|[[बहरैन ग्रांप्री]] सुरुवातीला १२ एप्रिल रोजी [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे नियोजित होती; परंतु [[२०२६ Iran war|इराण युद्धा]]चा उद्रेक झाल्यानंतर ती पुढे ढकलण्यात आली आणि [[मलेशिया]]तील [[सेपांग आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे हलवण्यात आली.&lt;ref name=BahMalV1/&gt;&lt;ref name=BahMalV2/&gt;}}
|
|
|-
!१७
|सिंगापूर एरलाइन्स [[सिंगापूर ग्रांप्री]]
|[[सिंगापूर ग्रांप्री]]
|{{flagicon|SIN}} [[मरीना बे स्ट्रीट सर्किट]]
|[[सिंगापूर]]
|११ ऑक्टोबर
|
|
|-
!१८
|एम.एस.सी क्रुझेस [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]]
|[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]]
|{{flagicon|USA}} [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]]
|[[ऑस्टिन]]
|२५ ऑक्टोबर
|
|
|-
!१९
|[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डी ला सियुदाद डी मेक्सिको]]
|[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|MEX}} [[अटोड्रोमो हर्मानोस रॉड्रिगेझ]]
|[[मेक्सिको शहर]]
|१ नोव्हेंबर
|
|
|-
!२०
|एम.एस.सी क्रुझेस [[साओ पावलो ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डी साओ पाउलो]]
|[[साओ पावलो ग्रांप्री]]
|{{flagicon|BRA}} [[इंटरलागोस सर्किट]]
|[[साओ पाउलो]]
|८ नोव्हेंबर
|
|
|-
!२१
|हेनेकेन [[लास व्हेगस ग्रांप्री]]
|[[लास व्हेगस ग्रांप्री]]
|{{flagicon|USA}} [[लास व्हेगस स्ट्रिप सर्किट]]
|[[नेवाडा]]
|nowrap|२१ नोव्हेंबर{{refn|group=टीप|name=Saturday race}}
|
|
|-
!२२
|कतार एरवेझ [[कतार ग्रांप्री]]
|[[कतार ग्रांप्री]]
|{{flagicon|QAT}} [[लोसेल आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
|[[लोसेल]]
|२९ नोव्हेंबर
|
|
|-
!२३
|एतिहाद एअरवेज [[अबु धाबी ग्रांप्री]]
|[[अबु धाबी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|UAE}} [[यास मरिना सर्किट]]
|[[अबु धाबी]]
|६ डिसेंबर
|
|
|-
! colspan=&quot;8&quot; |संदर्भ:&lt;ref name=&quot;२०२६ calendar&quot;/&gt;
|}

=== वेळापत्रकातील विस्तार आणि बदल ===
[[२०२६ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]] आणि [[२०२६ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]] ग्रांप्रींचा एफ.आय.एने प्रकाशित केलेल्या मूळ वेळापत्रकात समावेश होता आणि त्या २०२६ हंगामासाठी निश्चित करण्यात आल्या होत्या; परंतु इराण युद्धाचा उद्रेक झाल्यानंतर त्या पुढे ढकलण्यात आल्या. युद्ध सुरू झाल्यानंतर सुरक्षेबाबत निर्माण झालेल्या चिंतांचा विचार करण्यात आला आणि परिस्थिती जसजशी विकसित होत गेली, तसतसे एफ.आय.ए.ने तिच्यावर लक्ष ठेवले.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.crash.net/f1/feature/1090711/1/revealed-middle-east-f1-races-wont-be-replaced-if-they-are-cancelled-heres-why |title=मध्यपूर्वेतील एफ.१ शर्यती रद्द झाल्यास त्यांच्या जागी दुसऱ्या शर्यती घेतल्या जाणार नाहीत, यामागील कारण उघड|website=Crash.net |date=13 March 2026 |last=Cooper |first=Adam}}&lt;/ref&gt; अखेरीस, दोन्ही शर्यती एप्रिलमध्ये त्यांच्या मूळ नियोजित तारखांना होणार नसल्याचे जाहीर करण्यात आले.&lt;ref name=autosport20260314&gt;{{cite web |last1=Cleeren |first1=Filip |title=इराण संघर्ष सुरू असताना बहरैन आणि सौदी अरेबियाच्या एफ.१ शर्यती अधिकृतपणे रद्द|url=https://www.autosport.com/f1/news/bahrain-and-saudi-arabian-f1-races-officially-called-off-as-iran-conflict-rages/10805328/ |website=Autosport |access-date=14 March 2026 |date=14 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Benson |first=Andrew |date=2026-03-14 |title=इराण युद्धाच्या परिणामांमुळे एफ.१ ने बहरैन आणि सौदी अरेबियाच्या ग्रांप्री रद्द केल्या|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/c5ykne3g305o |access-date=2026-03-15 |website=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=14 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260314223508/https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/c5ykne3g305o |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=f1bahsau&gt;{{cite web |title=बहरैन आणि सौदी अरेबियाच्या ग्रांप्री एप्रिलमध्ये होणार नाहीत|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/bahrain-and-saudi-arabian-grands-prix-will-not-take-place-in-april.1hnqllVG85RSt8pbFc5Ivx |website=Formula One |access-date=14 March 2026 |date=14 March 2026 |archive-date=15 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315063310/https://www.formula1.com/en/latest/article/bahrain-and-saudi-arabian-grands-prix-will-not-take-place-in-april.1hnqllVG85RSt8pbFc5Ivx |url-status=live }}&lt;/ref&gt; या ग्रांप्री हंगामाच्या सुरुवातीलाच होणार असल्याने, अल्पावधीत त्यांच्या जागी पर्यायी शर्यती आयोजित करणे शक्य नव्हते.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.crash.net/f1/news/1091231/1/exclusive-f1-bahrain-saudi-arabian-gp-cancellations-set-be-confirmed-weekend |title=बहरैन आणि सौदी अरेबियाच्या ग्रांप्री रद्द होण्याची घोषणा या आठवड्याच्या अखेरीस निश्चित होण्याची शक्यता|website=Crash.net |date=13 March 2026 |last=Cooper |first=Adam}}&lt;/ref&gt; सौदी अरेबियन ग्रांप्री पुन्हा वेळापत्रकात समाविष्ट करण्यात आली नाही; मात्र बहरैन ग्रांप्रीचे वेळापत्रक बदलून ती [[Malaysia|मलेशिया]]तील [[Sepang International Circuit|सेपांग आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे हलवण्यात आली. त्यामुळे ती मूळ नियोजित स्थळ असलेल्या [[Bahrain International Circuit|बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे आयोजित करण्यात आली नाही. स्थळ बदलले असले तरी या स्पर्धेचे मूळ नाव कायम ठेवण्यात आले, कारण बहरैन सरकार हा तिचा प्रमुख आर्थिक प्रायोजक राहिला.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Baldwin |first=Alan |date=26 July 2026 |title=बहरैन ग्रांप्रीचे यजमानपद भूषवण्यासाठी मलेशिया ऑक्टोबरमध्ये एफ.१ मध्ये पुनरागमन करणार|url=https://www.reuters.com/sports/formula1/malaysias-sepang-circuit-host-bahrain-f1-replacement-race-2026-07-26/ |access-date=26 July 2026 |work=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=सेपांग येथे होणाऱ्या एफ.१ शर्यतीतून मिळणारे सर्व उत्पन्न बहरैनला मिळणार|url=https://www.freemalaysiatoday.com/category/nation/2026/07/28/bahrain-to-receive-all-proceeds-from-f1-race-in-sepang |website=Free Malaysia Today |access-date=29 July 2026 |language=en |date=28 July 2026}}&lt;/ref&gt; त्यामुळे ही स्पर्धा [[Malaysian Grand Prix|मलेशियन ग्रांप्री]] म्हणून आयोजित करण्यात आली नाही.&lt;ref name=BahMalV1&gt;{{cite web |title=२०२६ च्या वेळापत्रकात बहरैन ग्रांप्रीचे यजमान स्थळ म्हणून मलेशियाचा समावेश होणार असल्याची फॉर्म्युला वन आणि एफ.आय.ए.ची घोषणा|url=https://corp.formula1.com/formula-1-and-fia-confirm-that-malaysia-will-join-the-2026-calendar-as-host-venue-for-the-bahrain-grand-prix/ |website=corp.formula1.com |access-date=26 July 2026 |date=26 July 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=BahMalV2&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-and-fia-confirm-malaysia-will-join-2026-calendar-as-host-venue-for-bahrain-grand-prix.6lL7vjFEM2VVynRHvg1TCf|title=२०२६ च्या वेळापत्रकात बहरैन ग्रांप्रीचे यजमान स्थळ म्हणून मलेशियाचा समावेश होणार असल्याची फॉर्म्युला वन आणि एफ.आय.ए.ची घोषणा|website=Formula1.com|date=26 July 2026|access-date=26 July 2026}}&lt;/ref&gt;

== हंगामाचा सारांश ==
===पूर्वहंगाम चाचणी===
=== सुरुवातीच्या फेऱ्या ===
=== मधल्या फेऱ्या ===
=== अंतिम फेऱ्या ===
=== हंगामाचा नंतरचे विश्लेषण ===

==हंगामाचे निकाल==
===ग्रांप्री===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! शर्यत क्र.
! ग्रांप्री
! पोल पोझिशन
! जलद फेरी
! विजेता चालक
! विजेता कारनिर्माता
! माहिती
|-
|-
! १
| {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]
|{{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! २
| {{flagicon|चीन}}[[चिनी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|ITA}} [[किमी अँटोनेली]]
|{{flagicon|ITA}} [[किमी अँटोनेली]]
|{{flagicon|ITA}} [[किमी अँटोनेली]]
|{{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२६ चिनी ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! ३
| {{flagicon|जपान}}[[जपानी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|ITA}} [[किमी अँटोनेली]]
|{{flagicon|ITA}} [[किमी अँटोनेली]]
|{{flagicon|ITA}} [[किमी अँटोनेली]]
|{{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२६ जपानी ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! ४
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[मायामी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|ITA}} [[किमी अँटोनेली]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|ITA}} [[किमी अँटोनेली]]
|{{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२६ मायामी ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! ५
| {{flagicon|कॅनडा}}[[कॅनेडियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]
|{{flagicon|ITA}} [[किमी अँटोनेली]]
|{{flagicon|ITA}} [[किमी अँटोनेली]]
|{{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२६ कॅनेडियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! ६
| {{flagicon|मोनॅको}}[[मोनॅको ग्रांप्री]]
|{{flagicon|ITA}} [[किमी अँटोनेली]]
|{{flagicon|ITA}} [[किमी अँटोनेली]]
|{{flagicon|ITA}} [[किमी अँटोनेली]]
|{{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२६ मोनॅको ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! ७
| {{nowrap|{{flagicon|स्पेन}}[[बार्सिलोना-काटलुन्या ग्रांप्री]]}}
|{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२६ बार्सिलोना-काटलुन्या ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! ८
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]
|{{flagicon|ITA}} [[किमी अँटोनेली]]
|{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]
|{{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२६ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! ९
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
|{{flagicon|ITA}} [[किमी अँटोनेली]]
|{{flagicon|ITA}} [[किमी अँटोनेली]]
|{{flagicon|MON}} [[शार्ल लक्लेर]]
|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२६ ब्रिटिश ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! १०
| {{flagicon|बेल्जियम}}[[बेल्जियम ग्रांप्री]]
|{{flagicon|ITA}} [[किमी अँटोनेली]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|ITA}} [[किमी अँटोनेली]]
|{{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२६ बेल्जियम ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! ११
| {{flagicon|हंगेरी}}[[हंगेरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|MON}} [[शार्ल लक्लेर]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२६ हंगेरियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! १२
| {{flagicon|नेदरलँड्स}}[[डच ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|MON}} [[शार्ल लक्लेर]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२६ डच ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! १३
| {{flagicon|इटली}}[[इटालियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|FRA}} [[पियर गॅस्ली]]
|{{flagicon|ITA}} [[किमी अँटोनेली]]
|{{flagicon|ITA}} [[किमी अँटोनेली]]
|{{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२६ इटालियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! १४
| {{flagicon|स्पेन}}[[स्पॅनिश ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]
|{{flagicon|ITA}} [[किमी अँटोनेली]]
|{{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२६ स्पॅनिश ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! १५
| {{flagicon|अझरबैजान}}[[अझरबैजान ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]
|{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]
|{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]
|{{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२६ अझरबैजान ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! १६
| {{flagicon|मलेशिया}}[[बहरैन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२६ बहरैन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! १७
| {{flagicon|सिंगापूर}}[[सिंगापूर ग्रांप्री]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|MON}} [[शार्ल लक्लेर]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२६ सिंगापूर ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! १८
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]]
| 
| 
| 
| 
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! १९
| {{flagicon|मेक्सिको}}[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]]
| 
| 
| 
| 
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२६ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! २०
| {{flagicon|ब्राझिल}}[[साओ पावलो ग्रांप्री]]
| 
| 
| 
| 
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२६ साओ पावलो ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! २१
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[लास व्हेगस ग्रांप्री]]
| 
| 
| 
| 
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२६ लास व्हेगस ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! २२
| {{flagicon|कतार}}[[कतार ग्रांप्री]]
| 
| 
| 
| 
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२६ कतार ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! २३
| {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}}[[अबु धाबी ग्रांप्री]]
| 
| 
| 
| 
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२६ अबु धाबी ग्रांप्री|माहिती]]
|- class=&quot;sortbottom&quot;
!colspan=&quot;7&quot;|संदर्भ:&lt;ref name=&quot;२०२६ calendar&quot; /&gt;
|}

===गुण प्रणाली===
मुख्य शर्यतीत पहिल्या १० वर्गीकृत चालक आणि सर्वात जलद फेरी नोंदवणाऱ्या चालकाला गुण देण्यात आले. स्प्रिन्ट शर्यतीत पहिल्या ८ वर्गीकृत चालकांना खालिल रचना वापरून प्रत्येक शर्यतीत असे गुण देण्यात आले.&lt;ref name=&quot;points regs&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |दिनांक=१९ जुलै २०२२ |title=२०२२ फॉर्म्युला वन sporting regulations |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२२ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |at=Articles ६.४-६.५|archive-date=७ ऑक्टोबर २०२२ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007084259/https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable&quot;
!निकालातील स्थान
|style=&quot;background-color:#ffffbf&quot; align=&quot;center&quot;|'''१ला'''
|style=&quot;background-color:#dfdfdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''२रा'''
|style=&quot;background-color:#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;|'''३रा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''४था'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''५वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''६वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''७वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''८वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''९वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''१०वा'''
|-
!गुण
|style=&quot;background-color:#ffffbf&quot; align=&quot;center&quot;|२५
|style=&quot;background-color:#dfdfdf&quot; align=&quot;center&quot;|१८
|style=&quot;background-color:#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;|१५
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१२
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१०
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|८
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|६
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|४
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|२
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१
|-
!स्प्रिन्ट
| align=&quot;center&quot;| ८
| align=&quot;center&quot;| ७
| align=&quot;center&quot;| ६
| align=&quot;center&quot;| ५
| align=&quot;center&quot;| ४
| align=&quot;center&quot;| ३
| align=&quot;center&quot;| २
| align=&quot;center&quot;| १
| align=&quot;center&quot;| -
| align=&quot;center&quot;| -
|}


===चालक===
{|
|-
|
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%&quot;
!valign=&quot;middle&quot;| स्थान
!valign=&quot;middle&quot;| चालक
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
![[२०२६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]&lt;br /&gt;{{flagicon|AUS}}
![[२०२६ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]&lt;br /&gt;{{flagicon|CHN}}
![[२०२६ जपानी ग्रांप्री|जपान]]&lt;br /&gt;{{flagicon|JPN}}
![[२०२६ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]&lt;br /&gt;{{flagicon|USA}}
![[२०२६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]&lt;br /&gt;{{flagicon|CAN}}
![[२०२६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MON}}
![[२०२६ बार्सिलोना-काटलुन्या ग्रांप्री|बार्सिलोना&lt;br /&gt;काटलुन्या]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ESP}}
![[२०२६ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|AUT}}
![[२०२६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br /&gt;{{flagicon|GBR}}
![[२०२६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BEL}}
![[२०२६ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|HUN}}
![[२०२६ डच ग्रांप्री|डच]]&lt;br /&gt;{{flagicon|NED}}
![[२०२६ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ITA}}
![[२०२६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ESP}}
![[२०२६ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]&lt;br /&gt;{{flagicon|AZE}}
![[२०२६ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MYS}}
![[२०२६ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]&lt;br /&gt;{{flagicon|SIN}}
![[२०२६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]&lt;br /&gt;{{flagicon|USA}}
![[२०२६ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको&lt;br/&gt;सिटी]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MEX}}
![[२०२६ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BRA}}
![[२०२६ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]&lt;br /&gt;{{flagicon|USA}}
![[२०२६ कतार ग्रांप्री|कतार]]&lt;br /&gt;{{flagicon|QAT}}
![[२०२६ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br /&gt;{{flagicon|UAE}}
!style=&quot; border:1px solid #a2a9b1; position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: inherit;&quot; |गुण
|-
! १
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|ITA}} [[किमी अँटोनेली]]
| align=&quot;center&quot; | [[#१२|१२]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|ABU}}
!style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: inherit;&quot;|३४०
|-
! २
| style=&quot;text-align:left&quot;|{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]
| align=&quot;center&quot; | [[#६३|६३]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}}
!style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: inherit;&quot;|२३८
|-
! ३
| style=&quot;text-align:left&quot;|{{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| align=&quot;center&quot; | [[#४४|४४]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}}
!style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: inherit;&quot;|२२९
|-
! ४
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| align=&quot;center&quot; | [[#३|३]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}}
!style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: inherit;&quot;|२२१
|-
! ५
| style=&quot;text-align:left&quot;|{{flagicon|MON}} [[शार्ल लक्लेर]]
| align=&quot;center&quot; | [[#१६|१६]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}}
!style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: inherit;&quot;|२१५
|-
! ६
| style=&quot;text-align:left&quot;|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
| align=&quot;center&quot; | [[#१|१]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}}
!style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: inherit;&quot;|२०१
|-
! ७
| style=&quot;text-align:left&quot;|{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]]
| align=&quot;center&quot; | [[#८१|८१]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|ABU}}
!style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: inherit;&quot;|१३८
|-
! ८
| style=&quot;text-align:left&quot;|{{flagicon|FRA}} [[आयझॅक हॅजार]]
| align=&quot;center&quot; | [[#६|६]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|ABU}}
!style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: inherit;&quot;|९७ 
|-
! ९
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|NZL}} [[लियाम लॉसन]]
| align=&quot;center&quot; | [[#३०|३०]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|ABU}}
!style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: inherit;&quot;|७५
|-
! १०
| style=&quot;text-align:left&quot;|{{flagicon|FRA}} [[पियर गॅस्ली]]
| align=&quot;center&quot; | [[#१०|१०]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}}
!style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: inherit;&quot;|४१
|-
! ११
| style=&quot;text-align:left&quot;|{{flagicon|GBR}} [[आर्विड लिंडब्लाड]]
| align=&quot;center&quot; | [[#४१|४१]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|ABU}}
!style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: inherit;&quot;|३८
|-
! १२
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|ARG}} [[फ्रँको कोलापिंटो]]
| align=&quot;center&quot; | [[#४३|४३]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|ABU}}
!style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: inherit;&quot;|२७
|-
! १३
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|GBR}} [[ऑलिवर बेअरमॅन]]
| align=&quot;center&quot; | [[#८७|८७]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|ABU}}
!style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: inherit;&quot;|२३
|-
! १४
| style=&quot;text-align:left&quot;|{{flagicon|GER}} [[निको हल्केनबर्ग]]
| align=&quot;center&quot; | [[#२७|२७]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}}
!style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: inherit;&quot;|१३
|-
! १५
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|BRA}} [[गॅब्रिएल बोर्टोलेटो]]
| align=&quot;center&quot; | [[#५|५]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|ABU}}
!style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: inherit;&quot;|१० 
|-
! १६
| style=&quot;text-align:left&quot;|{{flagicon|FRA}} [[एस्टेबन ओकन]]
| align=&quot;center&quot; | [[#३१|३१]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}}
!style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: inherit;&quot;|७
|-
! १७
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|ESP}} [[फर्नांदो अलोन्सो]]
| align=&quot;center&quot; | [[#१४|१४]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|ABU}}
!style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: inherit;&quot;|७
|-
! १८
| style=&quot;text-align:left&quot;|{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]]
| align=&quot;center&quot; | [[#५५|५५]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}}
!style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: inherit;&quot;|७ 
|-
! १९
| style=&quot;text-align:left&quot;|{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]
| align=&quot;center&quot; | [[#२३|२३]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}}
!style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: inherit;&quot;|५ 
|-
! २०
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|JPN}} [[युकि सुनोडा]]
| align=&quot;center&quot; | [[#२२|२२]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|ABU}}
!style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: inherit;&quot;|१
|-
! २१
| style=&quot;text-align:left&quot;|{{flagicon|CAN}} [[लान्स स्ट्रोल]]
| align=&quot;center&quot; | [[#१८|१८]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}}
!style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: inherit;&quot;|०
|-
! २२
| style=&quot;text-align:left&quot;|{{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
| align=&quot;center&quot; | [[#७७|७७]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|ABU}}
!style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: inherit;&quot;|०
|-
! २३
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#११|११]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|ABU}}
!style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: inherit;&quot;|०
|-
!valign=&quot;middle&quot;| स्थान
!valign=&quot;middle&quot;| चालक
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
![[२०२६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]&lt;br /&gt;{{flagicon|AUS}}
![[२०२६ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]&lt;br /&gt;{{flagicon|CHN}}
![[२०२६ जपानी ग्रांप्री|जपान]]&lt;br /&gt;{{flagicon|JPN}}
![[२०२६ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]&lt;br /&gt;{{flagicon|USA}}
![[२०२६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]&lt;br /&gt;{{flagicon|CAN}}
![[२०२६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MON}}
![[२०२६ बार्सिलोना-काटलुन्या ग्रांप्री|बार्सिलोना&lt;br /&gt;काटलुन्या]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ESP}}
![[२०२६ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|AUT}}
![[२०२६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br /&gt;{{flagicon|GBR}}
![[२०२६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BEL}}
![[२०२६ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|HUN}}
![[२०२६ डच ग्रांप्री|डच]]&lt;br /&gt;{{flagicon|NED}}
![[२०२६ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ITA}}
![[२०२६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ESP}}
![[२०२६ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]&lt;br /&gt;{{flagicon|AZE}}
![[२०२६ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MYS}}
![[२०२६ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]&lt;br /&gt;{{flagicon|SIN}}
![[२०२६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]&lt;br /&gt;{{flagicon|USA}}
![[२०२६ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको&lt;br/&gt;सिटी]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MEX}}
![[२०२६ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BRA}}
![[२०२६ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]&lt;br /&gt;{{flagicon|USA}}
![[२०२६ कतार ग्रांप्री|कतार]]&lt;br /&gt;{{flagicon|QAT}}
![[२०२६ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br /&gt;{{flagicon|UAE}}
! style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: inherit;&quot; |गुण
|-
!colspan=&quot;26&quot;|संदर्भ:&lt;ref name=&quot;ChampionshipPoints&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_singapore_grand_prix_-_championship_points_after_sprint.pdf |title=२०२६ सिंगापूर ग्रांप्री  - निकाल Points |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१० ऑक्टोबर २०२६ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२६ |author-link३=पेड्रो लामी |format=PDF|}}&lt;/ref&gt;
|}
|valign=&quot;top&quot;|
{{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}}
|}
† चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले.

===कारनिर्माते===
{|
|-
|
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%;&quot;
!style=&quot;vertical-align:middle&quot;|स्थान
!style=&quot;vertical-align:middle;background&quot;| कारनिर्माता
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
![[२०२६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]&lt;br /&gt;{{flagicon|AUS}}
![[२०२६ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]&lt;br /&gt;{{flagicon|CHN}}
![[२०२६ जपानी ग्रांप्री|जपान]]&lt;br /&gt;{{flagicon|JPN}}
![[२०२६ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]&lt;br /&gt;{{flagicon|USA}}
![[२०२६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]&lt;br /&gt;{{flagicon|CAN}}
![[२०२६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MON}}
![[२०२६ बार्सिलोना-काटलुन्या ग्रांप्री|बार्सिलोना&lt;br /&gt;काटलुन्या]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ESP}}
![[२०२६ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|AUT}}
![[२०२६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br /&gt;{{flagicon|GBR}}
![[२०२६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BEL}}
![[२०२६ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|HUN}}
![[२०२६ डच ग्रांप्री|डच]]&lt;br /&gt;{{flagicon|NED}}
![[२०२६ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ITA}}
![[२०२६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ESP}}
![[२०२६ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]&lt;br /&gt;{{flagicon|AZE}}
![[२०२६ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MYS}}
![[२०२६ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]&lt;br /&gt;{{flagicon|SIN}}
![[२०२६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]&lt;br /&gt;{{flagicon|USA}}
![[२०२६ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको&lt;br/&gt;सिटी]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MEX}}
![[२०२६ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BRA}}
![[२०२६ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]&lt;br /&gt;{{flagicon|USA}}
![[२०२६ कतार ग्रांप्री|कतार]]&lt;br /&gt;{{flagicon|QAT}}
![[२०२६ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br /&gt;{{flagicon|UAE}}
!style=&quot; border:1px solid #a2a9b1; position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: inherit;&quot; |गुण
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| १
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left&quot;|{{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#१२|१२]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|ABU}}
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: inherit;&quot;|{{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ANT|points }}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#६३|६३]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| २
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left&quot;|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#१६|१६]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}}
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: inherit;&quot;|{{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|points }}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#४४|४४]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| ३
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left&quot;|{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#१|१]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}}
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: inherit;&quot;|{{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|points }}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#८१|८१]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PIA|ABU}}
|-
! rowspan=&quot;3&quot;| ४
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:left;span-class:nowrap&quot;|{{nowrap|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]]}}
| align=&quot;center&quot; | [[#३|३]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}}
! rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: inherit;&quot;|३३२
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#६|६]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HAD|ABU}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#३०|३०]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|ESP}}
| 
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
! rowspan=&quot;3&quot;| ५
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:left&quot;|{{flagicon|ITA}} [[रेसिंग बुल्स]] - [[रेड बुल पॉवरट्रेन्स]]
| align=&quot;center&quot; | [[#४१|४१]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LIN|ABU}}
! rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: inherit;&quot;|१००
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#३०|३०]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|HUN}}
| 
| 
| 
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|LAW|ABU}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२२|२२]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|TSU|ABU}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| ६
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left&quot;|{{flagicon|FRA}} [[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#१०|१०]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}}
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: inherit;&quot;|६८
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#४३|४३]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|COL|ABU}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| ७
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left&quot;|{{flagicon|USA}} [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#८७|८७]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BEA|ABU}}
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: inherit;&quot;|{{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|points }}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#३१|३१]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}} 
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| ८
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left&quot;|{{flagicon|GER}} [[ऑडी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#५|५]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|ABU}}
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: inherit;&quot;|{{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOR|points }}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२७|२७]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| ९
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left&quot;|{{flagicon|GBR}} [[विलियम्स रेसींग|अ‍ॅटलासियन विलियम्स]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#५५|५५]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}}
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: inherit;&quot;|२२
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२३|२३]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| १०
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left&quot;|{{flagicon|GBR}} [[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[होंडा]]
| align=&quot;center&quot; | [[#१४|१४]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|ALO|ABU}}
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: inherit;&quot;|{{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|points }}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#१८|१८]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| ११
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left&quot;|{{flagicon|USA}} [[कॅडिलॅक in फॉर्म्युला वन|कॅडिलॅक]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#११|११]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|PER|ABU}}
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: inherit;&quot;|{{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|points }}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#७७|७७]]
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|AUS}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|CHN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|JPN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|MIA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|CAN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|MON}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|BCN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|AUT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|GBR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|BEL}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|HUN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|NED}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|ITA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|ESP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|AZE}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|BHR}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|SIN}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|USA}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|MXC}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|SAP}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|LVG}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|QAT}}
| {{एफ.१. २०२६ हंगाम आकडेवारी|BOT|ABU}}
|-
!valign=&quot;middle&quot;| स्थान
!valign=&quot;middle&quot;| कारनिर्माता
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
![[२०२६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]&lt;br /&gt;{{flagicon|AUS}}
![[२०२६ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]&lt;br /&gt;{{flagicon|CHN}}
![[२०२६ जपानी ग्रांप्री|जपान]]&lt;br /&gt;{{flagicon|JPN}}
![[२०२६ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]&lt;br /&gt;{{flagicon|USA}}
![[२०२६ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]&lt;br /&gt;{{flagicon|CAN}}
![[२०२६ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MON}}
![[२०२६ बार्सिलोना-काटलुन्या ग्रांप्री|बार्सिलोना&lt;br /&gt;काटलुन्या]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ESP}}
![[२०२६ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|AUT}}
![[२०२६ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br /&gt;{{flagicon|GBR}}
![[२०२६ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BEL}}
![[२०२६ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|HUN}}
![[२०२६ डच ग्रांप्री|डच]]&lt;br /&gt;{{flagicon|NED}}
![[२०२६ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ITA}}
![[२०२६ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ESP}}
![[२०२६ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]&lt;br /&gt;{{flagicon|AZE}}
![[२०२६ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MYS}}
![[२०२६ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]&lt;br /&gt;{{flagicon|SIN}}
![[२०२६ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]&lt;br /&gt;{{flagicon|USA}}
![[२०२६ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको&lt;br/&gt;सिटी]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MEX}}
![[२०२६ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BRA}}
![[२०२६ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]&lt;br /&gt;{{flagicon|USA}}
![[२०२६ कतार ग्रांप्री|कतार]]&lt;br /&gt;{{flagicon|QAT}}
![[२०२६ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br /&gt;{{flagicon|UAE}}
! style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: inherit;&quot; |गुण
|}
|valign=&quot;top&quot;|
{{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}}
|}
† चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले.

== हे सुद्धा पाहा ==
# [[फॉर्म्युला वन]]
# [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]]

== संदर्भ ==
{{reflist}}

==तळटीप==
{{reflist|group=टीप}}

== बाह्य दुवे ==
# [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ]

{{२०२६ फॉर्म्युला वन हंगाम}}
{{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}}

[[वर्ग:फॉर्म्युला वन हंगाम]]</text>
      <sha1>p3k7nv9b24fcnp7u26fpuoylaabmb24</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>असंका गुरुसिन्हा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385225</id>
    <revision>
      <id>2721680</id>
      <parentid>2718737</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T14:37:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khirid Harshad</username>
        <id>138639</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2721680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1530" sha1="d6bmovh3ofta5rpav8q8nf71oag9wzg" xml:space="preserve">'''असंका गुरुसिन्हा''' ({{lang-si|අසංක ගුරුසිංහ}}; {{जन्म_दिनांक|1966|9|16}}, [[कोलंबो]]) हा एक निवृत्त [[श्रीलंका|श्रीलंकन]] [[क्रिकेट]] खेळाडू आहे. गुरुसिन्हाने त्याच्या कारकीर्दीमध्ये ४१ कसोटी सामन्यांमध्ये २,४५२ धावा व २० बळी तर १४७ एकदिवसीय सामन्यांमध्ये ३,९०२ धावा व २६ बळी नोंदवले. [[१९९६ क्रिकेट विश्वचषक]]ाच्या [[क्रिकेट विश्वचषक, १९९६ - अंतिम सामना|अंतिम सामन्यामध्ये]] गुरुसिन्हाने ६५ धावा काढून श्रीलंकेच्या विजयाला मोठा हातभार लावला.

==बाह्य दुवे==
* {{क्रिकइन्फो|ref=srilanka/content/player/49005.html}}

{{श्रीलंका संघ - क्रिकेट विश्वचषक, १९९६}}

{{DEFAULTSORT:गुरुसिन्हा, असंका}}
[[वर्ग:श्रीलंकेचे क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>d6bmovh3ofta5rpav8q8nf71oag9wzg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चर्चा:स्मित मच्छर</title>
    <ns>1</ns>
    <id>385394</id>
    <revision>
      <id>2721693</id>
      <parentid>2721481</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T14:44:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khirid Harshad</username>
        <id>138639</id>
      </contributor>
      <comment>या पानावरील सगळा मजकूर काढला</comment>
      <origin>2721693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721833</id>
      <parentid>2721693</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T01:53:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[User talk:Khirid Harshad|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:Princessa Unicorn|Princessa Unicorn]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले.</comment>
      <origin>2721481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="423" sha1="gau3v59t8mfyj4x5g5dpxee614nvk65" xml:space="preserve">== Thank you for creating this article ==
Thank you for creating this article. You may also want to create an article, from referring to English Wikipedia on -- https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Yaniv_Hayun&amp;oldid=1380075706 [[सदस्य:Princessa Unicorn|Princessa Unicorn]] ([[सदस्य चर्चा:Princessa Unicorn|चर्चा]]) २२:४६, १३ ऑक्टोबर २०२६ (IST)</text>
      <sha1>gau3v59t8mfyj4x5g5dpxee614nvk65</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721834</id>
      <parentid>2721833</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T01:54:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* Thank you for creating this article */ Reply</comment>
      <origin>2721834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="877" sha1="2j02v7howi1lp6w1a6ltnl47wbj0qc7" xml:space="preserve">== Thank you for creating this article ==
Thank you for creating this article. You may also want to create an article, from referring to English Wikipedia on -- https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Yaniv_Hayun&amp;oldid=1380075706 [[सदस्य:Princessa Unicorn|Princessa Unicorn]] ([[सदस्य चर्चा:Princessa Unicorn|चर्चा]]) २२:४६, १३ ऑक्टोबर २०२६ (IST)

:@[[सदस्य:Princessa Unicorn|Princessa Unicorn]], thanks definitely I will do. [[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) ०७:२४, १५ ऑक्टोबर २०२६ (IST)</text>
      <sha1>2j02v7howi1lp6w1a6ltnl47wbj0qc7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:कवी प्रा.डॉ.दशरथ साळुंखे</title>
    <ns>3</ns>
    <id>385400</id>
    <revision>
      <id>2721683</id>
      <parentid>2721598</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T14:39:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khirid Harshad</username>
        <id>138639</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/कवी प्रा.डॉ.दशरथ साळुंखे|कवी प्रा.डॉ.दशरथ साळुंखे]] ([[User talk:कवी प्रा.डॉ.दशरथ साळुंखे|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले.</comment>
      <origin>2721592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="327" sha1="nm97aew27amn8qr6kf1e7abzkmvjc1p" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|name=कवी प्रा.डॉ.दशरथ साळुंखे}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ००:५७, १४ ऑक्टोबर २०२६ (IST)</text>
      <sha1>nm97aew27amn8qr6kf1e7abzkmvjc1p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ईशान पांडे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385406</id>
    <revision>
      <id>2721713</id>
      <parentid>2721609</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T15:55:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:इ.स. १९९८ मधील जन्म]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2721713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9316" sha1="rl35kx7m7ay0ipii651eqx3bpgd9qnw" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer
|                name = इशान पांडे
|               image =https://media.cricnepal.com/assets/players/Ishan-Pandey-Nepal-396.webp 
|             country = नेपाळ
|            full_name = 
|          birth_date = {{जन्म दिनांक आणि वय|1998|03|02|df=yes}}
|         birth_place = नेपाळ
|            heightft = 
|          heightinch = 
|             heightm = 
|             batting = डाव्या हाताने
|                role = [[अष्टपैलू खेळाडू|अष्टपैलू]]

|       international = true

|       T20Idebutdate = २७ सप्टेंबर
|       T20Idebutyear = २०१९
|    T20Idebutagainst = झिम्बाब्वे
|             T20Icap = २८
|        lastT20Idate = १० ऑक्टोबर
|        lastT20Iyear = २०१९
|     lastT20Iagainst = ओमान

|       odidebutdate = १६ मे
|       odidebutyear = २०२६
|    odidebutagainst = अमेरिका
|             odicap = ४४
|        lastodidate = २१ जुलै
|        lastodiyear = २०२६
|     lastodiagainst = नामिबिया

|               club1 = बागमती प्रदेश
|               year1 = २०२२-सध्या
|               club2 = सुदूरपश्चिम रॉयल्स
|               year2 = २०२४-सध्या

| columns = 2
| column1 = [[आंतरराष्ट्रीय टी२०|टी२०आ]]
| matches1 = ४
| runs1 = ३३
| bat avg1 = ८.२५
| 100s/50s1 = ०/०
| top score1 = २२
| hidedeliveries = true
| deliveries1 = 
| wickets1 = 
| bowl avg1 =
| fivefor1 =
| tenfor1 = 
| best bowling1 = 
| catches/stumpings1 = १/–

| column2 = [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट|वनडे]]
| matches2 = ४
| runs2 = १६७
| bat avg2 = ५५.६६
| 100s/50s2 = ०/२
| top score2 = ८४
| deliveries2 = 
| wickets2 = 
| bowl avg2 =
| fivefor2 =
| tenfor2 = 
| best bowling2 = 
| catches/stumpings2 = १/–

|              date = २३ जुलै २०२६
|              source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/960363.html क्रिकइन्फो
}}

'''इशान पांडे''' (जन्म २ मार्च १९९८) हा नेपाळी [[क्रिकेट|क्रिकेटपटू]] असून तो डावखुरा फलंदाज आहे आणि उजव्या हाताने ऑफस्पिन गोलंदाजी करतो.&lt;ref name=&quot;Bio&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/960363.html |title=Ishan Pandey |trans-title=इशान पांडे |accessdate=२६ सप्टेंबर २०१९ |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt; तो [[नेपाळ राष्ट्रीय क्रिकेट संघ]] आणि नेपाळ १९ वर्षांखालील संघाकडून खेळला आहे. तो वैद्यकीय डॉक्टरही आहे.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/182404 |title=All 16 squads confirmed for ICC U19 Cricket World Cup 2016 |trans-title=आयसीसी १९ वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक २०१६ साठी सर्व १६ संघ निश्चित |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]] |accessdate=२३ मे २०१७}}&lt;/ref&gt;

सप्टेंबर २०१९ मध्ये, पांडेची [[२०१९-२० सिंगापूर तिरंगी मालिका]] आणि [[२०१९–२० ओमान पंचकोनी मालिका|२०१९-२० ओमान पंचकोनी मालिका]] यांसाठी नेपाळच्या संघात निवड झाली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://english.onlinekhabar.com/malla-pandey-join-senior-team-as-t20-series-squad-announced.html |title=Malla, Pandey join senior team as T20 series squad announced |trans-title=टी२० मालिकेसाठी संघ जाहीर; मल्ला आणि पांडे वरिष्ठ संघात |work=ऑनलाइन खबर |date=१९ सप्टेंबर २०१९ |accessdate=२७ सप्टेंबर २०१९}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cricketingnepal.com/articles/474136/ishan-pandey-kushal-malla-sneak-into-national-team |title=Ishan Pandey, Kushal Malla sneak into national team |trans-title=इशान पांडे आणि कुशल मल्ला राष्ट्रीय संघात |work=क्रिकेटिंग नेपाळ |accessdate=२७ सप्टेंबर २०१९ |archive-date=२६ सप्टेंबर २०१९ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190926171000/https://cricketingnepal.com/articles/474136/ishan-pandey-kushal-malla-sneak-into-national-team |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; त्याने २७ सप्टेंबर २०१९ रोजी सिंगापूर तिरंगी मालिकेत [[झिम्बाब्वे राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|झिम्बाब्वेविरुद्ध]] नेपाळकडून आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201680.html |title=1st Match (N), Singapore Twenty20 Tri-Series at Singapore, Sep 27 2019 |trans-title=पहिला सामना (रात्र), सिंगापूर ट्वेंटी२० तिरंगी मालिका, सिंगापूर, २७ सप्टेंबर २०१९ |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |accessdate=२७ सप्टेंबर २०१९}}&lt;/ref&gt; पांडेचा बांगलादेशमधील २०१९ एसीसी इमर्जिंग टीम्स आशिया चषकासाठी नेपाळच्या संघात समावेश होता.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://dailylivescores.com/final-squad-announced-for-emerging-cup-khadka-and-lamichhane-miss-out|title=Final Squad Announced For Emerging Cup, Khadka and Lamichhane Miss Out|trans-title=इमर्जिंग चषकासाठी अंतिम संघ जाहीर; खडका आणि लामिछाने बाहेर|work=डेली लाइव्ह स्कोअर्स|date=६ नोव्हेंबर २०१९ |accessdate=११ नोव्हेंबर २०१९}}&lt;/ref&gt; त्याने १६ मे २०२६ रोजी [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (मे)|२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिकेत]] [[युनायटेड स्टेट्स राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|अमेरिकेविरुद्ध]] नेपाळकडून एकदिवसीय पदार्पण केले.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nischal Tiwari |date=१६ मे २०२६ |url=https://www.cricnepal.com/ishan-pandey-becomes-nepal-mens-44th-odi-player-against-usa |title=Ishan Pandey becomes Nepal men's 44th ODI player against USA |trans-title=अमेरिकेविरुद्ध इशान पांडे नेपाळचा ४४वा पुरुष वनडे खेळाडू ठरला |work=क्रिकनेपाल |access-date=१७ मे २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/05/1932751/ishant-pandey-makes-his-odi-debut |title=इशान पाण्डेले ओडीआई डेब्यू गर्दै |trans-title=इशान पांडेचे एकदिवसीय पदार्पण |work=ऑनलाइन खबर |date=१६ मे २०२६ |access-date=१७ मे २०२६ |language=ne}}&lt;/ref&gt;

क्रिकेटपटू असण्याबरोबरच तो वैद्यकीय डॉक्टरही आहे.&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=iJpMVAQosS8 |title=Balancing being a Cricketer and a doctor {{!}} Ishan Pandey {{!}} Matkaa Central {{!}} EPI 41 {{!}} AP1HD |date=२३ फेब्रुवारी २०२३ |last=((AP1HD)) |access-date=२ जानेवारी २०२५ |via=[[यूट्यूब]]}}&lt;/ref&gt;

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==
* {{cricinfo|id=960363}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:पांडे, इशान}}
[[वर्ग:इ.स. १९९८ मध्ये जन्मलेले क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:हयात व्यक्ती]]
[[वर्ग:नेपाळचे क्रिकेट खेळाडू]]</text>
      <sha1>rl35kx7m7ay0ipii651eqx3bpgd9qnw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721714</id>
      <parentid>2721713</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:02:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:हयात व्यक्ती]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2721714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9325" sha1="1tnkag86z5hzht5cmhu6yy7fho5fcsh" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer
|                name = इशान पांडे
|               image =https://media.cricnepal.com/assets/players/Ishan-Pandey-Nepal-396.webp 
|             country = नेपाळ
|            full_name = 
|          birth_date = {{जन्म दिनांक आणि वय|1998|03|02|df=yes}}
|         birth_place = नेपाळ
|            heightft = 
|          heightinch = 
|             heightm = 
|             batting = डाव्या हाताने
|                role = [[अष्टपैलू खेळाडू|अष्टपैलू]]

|       international = true

|       T20Idebutdate = २७ सप्टेंबर
|       T20Idebutyear = २०१९
|    T20Idebutagainst = झिम्बाब्वे
|             T20Icap = २८
|        lastT20Idate = १० ऑक्टोबर
|        lastT20Iyear = २०१९
|     lastT20Iagainst = ओमान

|       odidebutdate = १६ मे
|       odidebutyear = २०२६
|    odidebutagainst = अमेरिका
|             odicap = ४४
|        lastodidate = २१ जुलै
|        lastodiyear = २०२६
|     lastodiagainst = नामिबिया

|               club1 = बागमती प्रदेश
|               year1 = २०२२-सध्या
|               club2 = सुदूरपश्चिम रॉयल्स
|               year2 = २०२४-सध्या

| columns = 2
| column1 = [[आंतरराष्ट्रीय टी२०|टी२०आ]]
| matches1 = ४
| runs1 = ३३
| bat avg1 = ८.२५
| 100s/50s1 = ०/०
| top score1 = २२
| hidedeliveries = true
| deliveries1 = 
| wickets1 = 
| bowl avg1 =
| fivefor1 =
| tenfor1 = 
| best bowling1 = 
| catches/stumpings1 = १/–

| column2 = [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट|वनडे]]
| matches2 = ४
| runs2 = १६७
| bat avg2 = ५५.६६
| 100s/50s2 = ०/२
| top score2 = ८४
| deliveries2 = 
| wickets2 = 
| bowl avg2 =
| fivefor2 =
| tenfor2 = 
| best bowling2 = 
| catches/stumpings2 = १/–

|              date = २३ जुलै २०२६
|              source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/960363.html क्रिकइन्फो
}}

'''इशान पांडे''' (जन्म २ मार्च १९९८) हा नेपाळी [[क्रिकेट|क्रिकेटपटू]] असून तो डावखुरा फलंदाज आहे आणि उजव्या हाताने ऑफस्पिन गोलंदाजी करतो.&lt;ref name=&quot;Bio&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/960363.html |title=Ishan Pandey |trans-title=इशान पांडे |accessdate=२६ सप्टेंबर २०१९ |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt; तो [[नेपाळ राष्ट्रीय क्रिकेट संघ]] आणि नेपाळ १९ वर्षांखालील संघाकडून खेळला आहे. तो वैद्यकीय डॉक्टरही आहे.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/182404 |title=All 16 squads confirmed for ICC U19 Cricket World Cup 2016 |trans-title=आयसीसी १९ वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक २०१६ साठी सर्व १६ संघ निश्चित |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]] |accessdate=२३ मे २०१७}}&lt;/ref&gt;

सप्टेंबर २०१९ मध्ये, पांडेची [[२०१९-२० सिंगापूर तिरंगी मालिका]] आणि [[२०१९–२० ओमान पंचकोनी मालिका|२०१९-२० ओमान पंचकोनी मालिका]] यांसाठी नेपाळच्या संघात निवड झाली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://english.onlinekhabar.com/malla-pandey-join-senior-team-as-t20-series-squad-announced.html |title=Malla, Pandey join senior team as T20 series squad announced |trans-title=टी२० मालिकेसाठी संघ जाहीर; मल्ला आणि पांडे वरिष्ठ संघात |work=ऑनलाइन खबर |date=१९ सप्टेंबर २०१९ |accessdate=२७ सप्टेंबर २०१९}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cricketingnepal.com/articles/474136/ishan-pandey-kushal-malla-sneak-into-national-team |title=Ishan Pandey, Kushal Malla sneak into national team |trans-title=इशान पांडे आणि कुशल मल्ला राष्ट्रीय संघात |work=क्रिकेटिंग नेपाळ |accessdate=२७ सप्टेंबर २०१९ |archive-date=२६ सप्टेंबर २०१९ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190926171000/https://cricketingnepal.com/articles/474136/ishan-pandey-kushal-malla-sneak-into-national-team |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; त्याने २७ सप्टेंबर २०१९ रोजी सिंगापूर तिरंगी मालिकेत [[झिम्बाब्वे राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|झिम्बाब्वेविरुद्ध]] नेपाळकडून आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201680.html |title=1st Match (N), Singapore Twenty20 Tri-Series at Singapore, Sep 27 2019 |trans-title=पहिला सामना (रात्र), सिंगापूर ट्वेंटी२० तिरंगी मालिका, सिंगापूर, २७ सप्टेंबर २०१९ |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |accessdate=२७ सप्टेंबर २०१९}}&lt;/ref&gt; पांडेचा बांगलादेशमधील २०१९ एसीसी इमर्जिंग टीम्स आशिया चषकासाठी नेपाळच्या संघात समावेश होता.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://dailylivescores.com/final-squad-announced-for-emerging-cup-khadka-and-lamichhane-miss-out|title=Final Squad Announced For Emerging Cup, Khadka and Lamichhane Miss Out|trans-title=इमर्जिंग चषकासाठी अंतिम संघ जाहीर; खडका आणि लामिछाने बाहेर|work=डेली लाइव्ह स्कोअर्स|date=६ नोव्हेंबर २०१९ |accessdate=११ नोव्हेंबर २०१९}}&lt;/ref&gt; त्याने १६ मे २०२६ रोजी [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (मे)|२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिकेत]] [[युनायटेड स्टेट्स राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|अमेरिकेविरुद्ध]] नेपाळकडून एकदिवसीय पदार्पण केले.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nischal Tiwari |date=१६ मे २०२६ |url=https://www.cricnepal.com/ishan-pandey-becomes-nepal-mens-44th-odi-player-against-usa |title=Ishan Pandey becomes Nepal men's 44th ODI player against USA |trans-title=अमेरिकेविरुद्ध इशान पांडे नेपाळचा ४४वा पुरुष वनडे खेळाडू ठरला |work=क्रिकनेपाल |access-date=१७ मे २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/05/1932751/ishant-pandey-makes-his-odi-debut |title=इशान पाण्डेले ओडीआई डेब्यू गर्दै |trans-title=इशान पांडेचे एकदिवसीय पदार्पण |work=ऑनलाइन खबर |date=१६ मे २०२६ |access-date=१७ मे २०२६ |language=ne}}&lt;/ref&gt;

क्रिकेटपटू असण्याबरोबरच तो वैद्यकीय डॉक्टरही आहे.&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=iJpMVAQosS8 |title=Balancing being a Cricketer and a doctor {{!}} Ishan Pandey {{!}} Matkaa Central {{!}} EPI 41 {{!}} AP1HD |date=२३ फेब्रुवारी २०२३ |last=((AP1HD)) |access-date=२ जानेवारी २०२५ |via=[[यूट्यूब]]}}&lt;/ref&gt;

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==
* {{cricinfo|id=960363}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:पांडे, इशान}}
[[वर्ग:इ.स. १९९८ मध्ये जन्मलेले क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:नेपाळचे क्रिकेट खेळाडू]]</text>
      <sha1>1tnkag86z5hzht5cmhu6yy7fho5fcsh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>समय श्रीवास्तव</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385408</id>
    <revision>
      <id>2721715</id>
      <parentid>2721611</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:04:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:इ.स. १९९१ मधील जन्म]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2721715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4863" sha1="1bs1xld5by5xbf264v5eak6fynyj9cm" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer
|                name = समय श्रीवास्तव
|               image = 
|             country = ओमान
|            full_name = समय श्रीवास्तव
|          birth_date = {{जन्म दिनांक आणि वय|1991|3|13|df=yes}}
|         birth_place = [[भोपाळ]], मध्य प्रदेश, [[भारत]]
|             batting = उजव्या हाताने
|             bowling = उजव्या हाताने [[लेग स्पिन|लेग ब्रेक]]
|                role = [[गोलंदाजी|गोलंदाज]]

|       international = true

|       T20Idebutdate = १४ नोव्हेंबर
|       T20Idebutyear = २०२२
|    T20Idebutagainst = सौदी अरेबिया
|             T20Icap = ३३
|        lastT20Idate = ३० सप्टेंबर
|        lastT20Iyear = २०२५
|     lastT20Iagainst = कुवेत

|       odidebutdate = १ नोव्हेंबर
|       odidebutyear = २०२४
|    odidebutagainst = संयुक्त अरब अमिराती
|             odicap = ३४
|        lastodidate = ९ ऑक्टोबर
|        lastodiyear = २०२६
|     lastodiagainst = कॅनडा

|             columns = 2
|             column1 = [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट|वनडे]]
|            matches1 = १५
|               runs1 = २२
|            bat avg1 = ११.००
|           100s/50s1 = ०/०
|          top score1 = ७
|         deliveries1 = ६८७
|            wickets1 = ३१
|           bowl avg1 = १९.५८
|            fivefor1 = ०
|             tenfor1 = ०
|       best bowling1 = ४/२५
|  catches/stumpings1 = ५/–

|             column2 = [[आंतरराष्ट्रीय टी२०|टी२०आ]]
|            matches2 = २०
|               runs2 = ४८
|            bat avg2 = २४.००
|           100s/50s2 = ०/०
|          top score2 = २२[[नाबाद|*]]
|         deliveries2 = ३२४
|            wickets2 = १६
|           bowl avg2 = २६.९३
|            fivefor2 = १
|             tenfor2 = ०
|       best bowling2 = ५/१८
|  catches/stumpings2 = ३/–

|                date = ९ ऑक्टोबर
|                year = २०२६
|              source = https://www.espncricinfo.com/cricketers/samay-shrivastava-1282006 क्रिकइन्फो
}}

'''समय श्रीवास्तव''' (जन्म १३ मार्च १९९१) हा भारतात जन्मलेला ओमानी [[क्रिकेट|क्रिकेटपटू]] आहे, जो [[ओमान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ]]ाकडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळतो. तो उजव्या हाताने फलंदाजी आणि उजव्या हाताने [[लेग स्पिन|लेग ब्रेक]] गोलंदाजी करतो.&lt;ref name=&quot;Bio&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/samay-shrivastava-1282006 |title=Samay Shrivastava |trans-title=समय श्रीवास्तव |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=१४ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;

==आंतरराष्ट्रीय कारकीर्द==
श्रीवास्तवने १४ नोव्हेंबर २०२२ रोजी [[सौदी अरेबिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|सौदी अरेबियाविरुद्ध]] ओमानकडून आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले.&lt;ref name=&quot;Bio&quot;/&gt; त्याने १ नोव्हेंबर २०२४ रोजी [[संयुक्त अरब अमिराती राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|संयुक्त अरब अमिरातीविरुद्ध]] एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय पदार्पण केले.&lt;ref name=&quot;Bio&quot;/&gt;

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==
* {{क्रिकइन्फो|id=1282006}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:श्रीवास्तव, समय}}
[[वर्ग:इ.स. १९९१ मध्ये जन्मलेले क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:हयात व्यक्ती]]
[[वर्ग:ओमानचे क्रिकेट खेळाडू]]</text>
      <sha1>1bs1xld5by5xbf264v5eak6fynyj9cm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721716</id>
      <parentid>2721715</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:04:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:हयात व्यक्ती]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2721716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4872" sha1="e9ecfpi3cjozh6ljwvwurdl1i6apclo" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer
|                name = समय श्रीवास्तव
|               image = 
|             country = ओमान
|            full_name = समय श्रीवास्तव
|          birth_date = {{जन्म दिनांक आणि वय|1991|3|13|df=yes}}
|         birth_place = [[भोपाळ]], मध्य प्रदेश, [[भारत]]
|             batting = उजव्या हाताने
|             bowling = उजव्या हाताने [[लेग स्पिन|लेग ब्रेक]]
|                role = [[गोलंदाजी|गोलंदाज]]

|       international = true

|       T20Idebutdate = १४ नोव्हेंबर
|       T20Idebutyear = २०२२
|    T20Idebutagainst = सौदी अरेबिया
|             T20Icap = ३३
|        lastT20Idate = ३० सप्टेंबर
|        lastT20Iyear = २०२५
|     lastT20Iagainst = कुवेत

|       odidebutdate = १ नोव्हेंबर
|       odidebutyear = २०२४
|    odidebutagainst = संयुक्त अरब अमिराती
|             odicap = ३४
|        lastodidate = ९ ऑक्टोबर
|        lastodiyear = २०२६
|     lastodiagainst = कॅनडा

|             columns = 2
|             column1 = [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट|वनडे]]
|            matches1 = १५
|               runs1 = २२
|            bat avg1 = ११.००
|           100s/50s1 = ०/०
|          top score1 = ७
|         deliveries1 = ६८७
|            wickets1 = ३१
|           bowl avg1 = १९.५८
|            fivefor1 = ०
|             tenfor1 = ०
|       best bowling1 = ४/२५
|  catches/stumpings1 = ५/–

|             column2 = [[आंतरराष्ट्रीय टी२०|टी२०आ]]
|            matches2 = २०
|               runs2 = ४८
|            bat avg2 = २४.००
|           100s/50s2 = ०/०
|          top score2 = २२[[नाबाद|*]]
|         deliveries2 = ३२४
|            wickets2 = १६
|           bowl avg2 = २६.९३
|            fivefor2 = १
|             tenfor2 = ०
|       best bowling2 = ५/१८
|  catches/stumpings2 = ३/–

|                date = ९ ऑक्टोबर
|                year = २०२६
|              source = https://www.espncricinfo.com/cricketers/samay-shrivastava-1282006 क्रिकइन्फो
}}

'''समय श्रीवास्तव''' (जन्म १३ मार्च १९९१) हा भारतात जन्मलेला ओमानी [[क्रिकेट|क्रिकेटपटू]] आहे, जो [[ओमान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ]]ाकडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळतो. तो उजव्या हाताने फलंदाजी आणि उजव्या हाताने [[लेग स्पिन|लेग ब्रेक]] गोलंदाजी करतो.&lt;ref name=&quot;Bio&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/samay-shrivastava-1282006 |title=Samay Shrivastava |trans-title=समय श्रीवास्तव |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=१४ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;

==आंतरराष्ट्रीय कारकीर्द==
श्रीवास्तवने १४ नोव्हेंबर २०२२ रोजी [[सौदी अरेबिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|सौदी अरेबियाविरुद्ध]] ओमानकडून आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले.&lt;ref name=&quot;Bio&quot;/&gt; त्याने १ नोव्हेंबर २०२४ रोजी [[संयुक्त अरब अमिराती राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|संयुक्त अरब अमिरातीविरुद्ध]] एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय पदार्पण केले.&lt;ref name=&quot;Bio&quot;/&gt;

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==
* {{क्रिकइन्फो|id=1282006}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:श्रीवास्तव, समय}}
[[वर्ग:इ.स. १९९१ मध्ये जन्मलेले क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:ओमानचे क्रिकेट खेळाडू]]</text>
      <sha1>e9ecfpi3cjozh6ljwvwurdl1i6apclo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>हसनैन उल वहाब</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385409</id>
    <revision>
      <id>2721721</id>
      <parentid>2721612</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:14:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:इ.स. १९९८ मधील जन्म]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2721721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4366" sha1="8kskkbflsc9xb8cfuxajdc14lv24s4f" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer
|                name = हसनैन उल वहाब
|               image = 
|             country = ओमान
|            full_name = हसनैन उल वहाब
|          birth_date = {{जन्म दिनांक आणि वय|1998|11|10|df=yes}}
|         birth_place = 
|             batting = उजव्या हाताने
|             bowling = उजव्या हाताने ऑफ ब्रेक
|                role = फलंदाज

|       international = true

|             oneT20I = true
|       T20Idebutdate = ३० सप्टेंबर
|       T20Idebutyear = २०२५
|    T20Idebutagainst = कुवेत
|             T20Icap = ५२

|       odidebutdate = ५ मे
|       odidebutyear = २०२६
|    odidebutagainst = नेपाळ
|             odicap = ४५
|        lastodidate = १३ ऑक्टोबर
|        lastodiyear = २०२६
|     lastodiagainst = नेपाळ

|             columns = 2
|             column1 = [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट|वनडे]]
|            matches1 = ४
|               runs1 = १२२
|            bat avg1 = ३०.५०
|           100s/50s1 = ०/१
|          top score1 = ९३
|   hidedeliveries = true
|  catches/stumpings1 = ३/–

|             column2 = [[आंतरराष्ट्रीय टी२०|टी२०आ]]
|            matches2 = १
|               runs2 = १
|            bat avg2 = १.००
|           100s/50s2 = ०/०
|          top score2 = १
|  catches/stumpings2 = ०/–

|                date = १३ ऑक्टोबर
|                year = २०२६
|              source = https://www.espncricinfo.com/cricketers/hasnain-ul-wahab-1504905 क्रिकइन्फो
}}

'''हसनैन उल वहाब''' (जन्म १० नोव्हेंबर १९९८) हा ओमानी [[क्रिकेट|क्रिकेटपटू]] असून तो [[ओमान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ]]ाकडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळतो. तो उजव्या हाताने फलंदाजी आणि उजव्या हाताने ऑफ-ब्रेक गोलंदाजी करतो.&lt;ref name=&quot;Bio&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/hasnain-ul-wahab-1504905 |title=Hasnain Ul Wahab Profile - Cricket Player Oman |trans-title=हसनैन उल वहाब - ओमान क्रिकेट खेळाडू परिचय |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=१४ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;

==आंतरराष्ट्रीय कारकीर्द==
उल वहाबने ३० सप्टेंबर २०२५ रोजी [[कुवेत राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|कुवेतविरुद्ध]] ओमानकडून आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. त्याने ५ मे २०२६ रोजी [[नेपाळ राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेपाळविरुद्ध]] [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट|एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय]] पदार्पण केले.&lt;ref name=&quot;Bio&quot;/&gt;

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==
* {{क्रिकइन्फो|id=1504905}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:वहाब, हसनैन उल}}
[[वर्ग:इ.स. १९९८ मध्ये जन्मलेले क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:हयात व्यक्ती]]
[[वर्ग:ओमानचे क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:ओमानचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:ओमानचे आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेट खेळाडू]]</text>
      <sha1>8kskkbflsc9xb8cfuxajdc14lv24s4f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721722</id>
      <parentid>2721721</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:14:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:हयात व्यक्ती]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2721722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4375" sha1="ggoyn5mlsmxvrkaha2h9qy1s24i00xy" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer
|                name = हसनैन उल वहाब
|               image = 
|             country = ओमान
|            full_name = हसनैन उल वहाब
|          birth_date = {{जन्म दिनांक आणि वय|1998|11|10|df=yes}}
|         birth_place = 
|             batting = उजव्या हाताने
|             bowling = उजव्या हाताने ऑफ ब्रेक
|                role = फलंदाज

|       international = true

|             oneT20I = true
|       T20Idebutdate = ३० सप्टेंबर
|       T20Idebutyear = २०२५
|    T20Idebutagainst = कुवेत
|             T20Icap = ५२

|       odidebutdate = ५ मे
|       odidebutyear = २०२६
|    odidebutagainst = नेपाळ
|             odicap = ४५
|        lastodidate = १३ ऑक्टोबर
|        lastodiyear = २०२६
|     lastodiagainst = नेपाळ

|             columns = 2
|             column1 = [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट|वनडे]]
|            matches1 = ४
|               runs1 = १२२
|            bat avg1 = ३०.५०
|           100s/50s1 = ०/१
|          top score1 = ९३
|   hidedeliveries = true
|  catches/stumpings1 = ३/–

|             column2 = [[आंतरराष्ट्रीय टी२०|टी२०आ]]
|            matches2 = १
|               runs2 = १
|            bat avg2 = १.००
|           100s/50s2 = ०/०
|          top score2 = १
|  catches/stumpings2 = ०/–

|                date = १३ ऑक्टोबर
|                year = २०२६
|              source = https://www.espncricinfo.com/cricketers/hasnain-ul-wahab-1504905 क्रिकइन्फो
}}

'''हसनैन उल वहाब''' (जन्म १० नोव्हेंबर १९९८) हा ओमानी [[क्रिकेट|क्रिकेटपटू]] असून तो [[ओमान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ]]ाकडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळतो. तो उजव्या हाताने फलंदाजी आणि उजव्या हाताने ऑफ-ब्रेक गोलंदाजी करतो.&lt;ref name=&quot;Bio&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/hasnain-ul-wahab-1504905 |title=Hasnain Ul Wahab Profile - Cricket Player Oman |trans-title=हसनैन उल वहाब - ओमान क्रिकेट खेळाडू परिचय |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=१४ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;

==आंतरराष्ट्रीय कारकीर्द==
उल वहाबने ३० सप्टेंबर २०२५ रोजी [[कुवेत राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|कुवेतविरुद्ध]] ओमानकडून आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. त्याने ५ मे २०२६ रोजी [[नेपाळ राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेपाळविरुद्ध]] [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट|एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय]] पदार्पण केले.&lt;ref name=&quot;Bio&quot;/&gt;

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==
* {{क्रिकइन्फो|id=1504905}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:वहाब, हसनैन उल}}
[[वर्ग:इ.स. १९९८ मध्ये जन्मलेले क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:ओमानचे क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:ओमानचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:ओमानचे आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेट खेळाडू]]</text>
      <sha1>ggoyn5mlsmxvrkaha2h9qy1s24i00xy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>आदित्य वरदराजन</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385410</id>
    <revision>
      <id>2721723</id>
      <parentid>2721615</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:15:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:हयात व्यक्ती]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2721723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5203" sha1="hlqxvqxclkkgzcifnlvrklfbe7bq0v2" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer
|                name = आदित्य वरदराजन
|               image = 
|             country = कॅनडा
|            full_name = आदित्य वरदराजन
|          birth_date = 
|         birth_place = 
|             batting = उजव्या हाताने
|                role = फलंदाज

|       international = true

|       odidebutdate = ११ ऑगस्ट
|       odidebutyear = २०२४
|    odidebutagainst = नेदरलँड्स
|             odicap = १०३
|        lastodidate = ११ ऑक्टोबर
|        lastodiyear = २०२६
|     lastodiagainst = नेपाळ

|               club1 = मॉन्ट्रियल टायगर्स
|               year1 = २०२४

|             columns = 1
|             column1 = [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट|वनडे]]
|            matches1 = ५
|               runs1 = १००
|            bat avg1 = २०.००
|           100s/50s1 = ०/१
|          top score1 = ६४
|   hidedeliveries = true

|                date = ११ ऑक्टोबर
|                year = २०२६
|              source = https://www.cricbuzz.com/profiles/1428619/aaditya-varadarajan क्रिकबझ
}}

'''आदित्य वरदराजन''' हा कॅनडाचा [[क्रिकेट|क्रिकेटपटू]] आहे. तो उजव्या हाताने फलंदाजी करतो आणि [[कॅनडा राष्ट्रीय क्रिकेट संघ]]ाकडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळतो.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.cricbuzz.com/profiles/1428619/aaditya-varadarajan
 |title=Aaditya Varadarajan Profile - ICC Ranking, Age, Career Info &amp; Stats
 |trans-title=आदित्य वरदराजन परिचय - आयसीसी क्रमवारी, कारकीर्द माहिती आणि आकडेवारी
 |work=क्रिकबझ
 |access-date=१४ ऑक्टोबर २०२६
}}&lt;/ref&gt; त्याने २०२४ मध्ये मॉन्ट्रियल टायगर्सकडूनही खेळले.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.wisden.com/cricket-news/gt20-canada-2024-squads-full-team-lists-for-each-global-t20-canada-side
 |title=GT20 Canada 2024 Squads: Full Team Lists For Each Global T20 Canada Side
 |trans-title=ग्लोबल टी२० कॅनडा २०२४: सर्व संघांची संपूर्ण पथके
 |work=विस्डेन
 |date=२२ जून २०२४
 |access-date=१४ ऑक्टोबर २०२६
}}&lt;/ref&gt;

==आंतरराष्ट्रीय कारकीर्द==
वरदराजनने ११ ऑगस्ट २०२४ रोजी [[नेदरलँड्स राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेदरलँड्सविरुद्ध]] कॅनडाकडून [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट|एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय]] पदार्पण केले.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.espn.com/cricket/series/19439/scorecard/1445034/netherlands-vs-canada-19th-match-icc-mens-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027
 |title=Full Scorecard of Netherlands vs Canada, ICC Men's Cricket World Cup League 2 2024, 19th Match
 |trans-title=नेदरलँड्स विरुद्ध कॅनडा, आयसीसी पुरुष क्रिकेट विश्वचषक लीग २ २०२४, १९वा सामना - संपूर्ण धावफलक
 |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]
 |access-date=१४ ऑक्टोबर २०२६
}}&lt;/ref&gt; ९ ऑक्टोबर २०२६ रोजी ओमानविरुद्ध त्याने ८१ चेंडूंत ६४ धावा करत आपले पहिले वनडे अर्धशतक केले.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.cricbuzz.com/player-match-performance/match/169910/player/1428619/batting
 |title=Oman vs Canada, 131st Match - Aaditya Varadarajan batting
 |trans-title=ओमान विरुद्ध कॅनडा, १३१वा सामना - आदित्य वरदराजनची फलंदाजी
 |work=क्रिकबझ
 |access-date=१४ ऑक्टोबर २०२६
}}&lt;/ref&gt;

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==
* [https://www.cricbuzz.com/profiles/1428619/aaditya-varadarajan क्रिकबझवरील आदित्य वरदराजनचे प्रोफाइल]

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:वरदराजन, आदित्य}}
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:कॅनडाचे क्रिकेट खेळाडू]]</text>
      <sha1>hlqxvqxclkkgzcifnlvrklfbe7bq0v2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>हसनैन शाह</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385411</id>
    <revision>
      <id>2721727</id>
      <parentid>2721616</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:17:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>तारीख</comment>
      <origin>2721727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6052" sha1="j2beqs2h1x8krzj9jrv7fhguifnn3gh" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer
|                name = हसनैन शाह
|               image = 
|             country = ओमान
|            full_name = हसनैन अली शाह
|          birth_date = {{जन्म दिनांक आणि वय|1996|12|10|df=yes}}
|         birth_place = 
|             batting = उजव्या हाताने
|             bowling = उजव्या हाताने मध्यम-जलदगती
|                role = [[गोलंदाजी|गोलंदाज]]

|       international = true

|       odidebutdate = १० फेब्रुवारी
|       odidebutyear = २०२५
|    odidebutagainst = नामिबिया
|             odicap = ३७
|        lastodidate = १३ ऑक्टोबर
|        lastodiyear = २०२६
|     lastodiagainst = नेपाळ

|       T20Idebutdate = २० फेब्रुवारी
|       T20Idebutyear = २०२५
|    T20Idebutagainst = अमेरिका
|             T20Icap = ४३
|        lastT20Idate = ८ ऑक्टोबर
|        lastT20Iyear = २०२५
|     lastT20Iagainst = सामोआ

|             columns = 2
|             column1 = [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट|वनडे]]
|            matches1 = १२
|               runs1 = ९६
|            bat avg1 = १३.७१
|           100s/50s1 = ०/०
|          top score1 = ४२
|         deliveries1 = ५१२
|            wickets1 = १८
|           bowl avg1 = २७.३९
|            fivefor1 = ०
|             tenfor1 = ०
|       best bowling1 = ४/२६
|  catches/stumpings1 = ०/–

|             column2 = [[आंतरराष्ट्रीय टी२०|टी२०आ]]
|            matches2 = ५
|               runs2 = १
|            bat avg2 = ०.३३
|           100s/50s2 = ०/०
|          top score2 = १
|         deliveries2 = ८४
|            wickets2 = ३
|           bowl avg2 = ४०.३३
|            fivefor2 = ०
|             tenfor2 = ०
|       best bowling2 = १/१२
|  catches/stumpings2 = ४/–

|                date = १३ ऑक्टोबर
|                year = २०२६
|              source = https://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1456611.html क्रिकइन्फो
}}

'''हसनैन अली शाह''' तथा '''हसनैन शाह''' ([[१० डिसेंबर]], [[इ.स. १९९६|१९९६]] - ) हा {{cr|OMA}}कडून आंतरराष्ट्रीय [[क्रिकेट]] खेळणारा खेळाडू आहे. तो [[ओमान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ]]ाकडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळतो. तो उजव्या हाताने फलंदाजी करणारा आणि उजव्या हाताने मध्यम-जलदगती गोलंदाजी करणारा [[गोलंदाजी|गोलंदाज]] आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1456611.html
 |title=Hassnain Shah
 |trans-title=हसनैन शाह
 |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]
 |access-date=१४ ऑक्टोबर २०२६
}}&lt;/ref&gt;

==आंतरराष्ट्रीय कारकीर्द==
शाहने १० फेब्रुवारी २०२५ रोजी [[नामिबिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नामिबियाविरुद्ध]] ओमानकडून [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट|एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय]] पदार्पण केले. तो ओमानचा ३७वा वनडे क्रिकेटपटू ठरला.&lt;ref name=&quot;Bio&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1456611.html
 |title=Hassnain Shah
 |trans-title=हसनैन शाह
 |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]
 |access-date=१४ ऑक्टोबर २०२६
}}&lt;/ref&gt;

त्याने २० फेब्रुवारी २०२५ रोजी [[युनायटेड स्टेट्स राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|अमेरिकेविरुद्ध]] आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.espncricinfo.com/series/united-states-of-america-in-oman-2024-25-1468878/oman-vs-united-states-of-america-1st-t20i-1473145/full-scorecard
 |title=Oman vs United States of America, 1st T20I, Al Amerat, February 20, 2025
 |trans-title=ओमान विरुद्ध अमेरिका, पहिला टी२०आ, अल अमरात, २० फेब्रुवारी २०२५
 |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]
 |access-date=१४ ऑक्टोबर २०२६
}}&lt;/ref&gt;

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==
* {{क्रिकइन्फो|id=1456611}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:शाह, हसनैन}}
[[वर्ग:इ.स. १९९६ मध्ये जन्मलेले क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:ओमानचे क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:ओमानचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:ओमानचे आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेक]]</text>
      <sha1>j2beqs2h1x8krzj9jrv7fhguifnn3gh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721729</id>
      <parentid>2721727</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:17:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:पुरुष चरित्रलेक]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2721729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6052" sha1="kyo4cp7t0smixd67qqv06zk375rj2dc" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer
|                name = हसनैन शाह
|               image = 
|             country = ओमान
|            full_name = हसनैन अली शाह
|          birth_date = {{जन्म दिनांक आणि वय|1996|12|10|df=yes}}
|         birth_place = 
|             batting = उजव्या हाताने
|             bowling = उजव्या हाताने मध्यम-जलदगती
|                role = [[गोलंदाजी|गोलंदाज]]

|       international = true

|       odidebutdate = १० फेब्रुवारी
|       odidebutyear = २०२५
|    odidebutagainst = नामिबिया
|             odicap = ३७
|        lastodidate = १३ ऑक्टोबर
|        lastodiyear = २०२६
|     lastodiagainst = नेपाळ

|       T20Idebutdate = २० फेब्रुवारी
|       T20Idebutyear = २०२५
|    T20Idebutagainst = अमेरिका
|             T20Icap = ४३
|        lastT20Idate = ८ ऑक्टोबर
|        lastT20Iyear = २०२५
|     lastT20Iagainst = सामोआ

|             columns = 2
|             column1 = [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट|वनडे]]
|            matches1 = १२
|               runs1 = ९६
|            bat avg1 = १३.७१
|           100s/50s1 = ०/०
|          top score1 = ४२
|         deliveries1 = ५१२
|            wickets1 = १८
|           bowl avg1 = २७.३९
|            fivefor1 = ०
|             tenfor1 = ०
|       best bowling1 = ४/२६
|  catches/stumpings1 = ०/–

|             column2 = [[आंतरराष्ट्रीय टी२०|टी२०आ]]
|            matches2 = ५
|               runs2 = १
|            bat avg2 = ०.३३
|           100s/50s2 = ०/०
|          top score2 = १
|         deliveries2 = ८४
|            wickets2 = ३
|           bowl avg2 = ४०.३३
|            fivefor2 = ०
|             tenfor2 = ०
|       best bowling2 = १/१२
|  catches/stumpings2 = ४/–

|                date = १३ ऑक्टोबर
|                year = २०२६
|              source = https://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1456611.html क्रिकइन्फो
}}

'''हसनैन अली शाह''' तथा '''हसनैन शाह''' ([[१० डिसेंबर]], [[इ.स. १९९६|१९९६]] - ) हा {{cr|OMA}}कडून आंतरराष्ट्रीय [[क्रिकेट]] खेळणारा खेळाडू आहे. तो [[ओमान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ]]ाकडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळतो. तो उजव्या हाताने फलंदाजी करणारा आणि उजव्या हाताने मध्यम-जलदगती गोलंदाजी करणारा [[गोलंदाजी|गोलंदाज]] आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1456611.html
 |title=Hassnain Shah
 |trans-title=हसनैन शाह
 |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]
 |access-date=१४ ऑक्टोबर २०२६
}}&lt;/ref&gt;

==आंतरराष्ट्रीय कारकीर्द==
शाहने १० फेब्रुवारी २०२५ रोजी [[नामिबिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नामिबियाविरुद्ध]] ओमानकडून [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट|एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय]] पदार्पण केले. तो ओमानचा ३७वा वनडे क्रिकेटपटू ठरला.&lt;ref name=&quot;Bio&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1456611.html
 |title=Hassnain Shah
 |trans-title=हसनैन शाह
 |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]
 |access-date=१४ ऑक्टोबर २०२६
}}&lt;/ref&gt;

त्याने २० फेब्रुवारी २०२५ रोजी [[युनायटेड स्टेट्स राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|अमेरिकेविरुद्ध]] आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.espncricinfo.com/series/united-states-of-america-in-oman-2024-25-1468878/oman-vs-united-states-of-america-1st-t20i-1473145/full-scorecard
 |title=Oman vs United States of America, 1st T20I, Al Amerat, February 20, 2025
 |trans-title=ओमान विरुद्ध अमेरिका, पहिला टी२०आ, अल अमरात, २० फेब्रुवारी २०२५
 |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]
 |access-date=१४ ऑक्टोबर २०२६
}}&lt;/ref&gt;

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==
* {{क्रिकइन्फो|id=1456611}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:शाह, हसनैन}}
[[वर्ग:इ.स. १९९६ मध्ये जन्मलेले क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:ओमानचे क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:ओमानचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:ओमानचे आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>kyo4cp7t0smixd67qqv06zk375rj2dc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अजयवीर हुंदल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385412</id>
    <revision>
      <id>2721731</id>
      <parentid>2721617</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:23:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:इ.स. २००५ मधील जन्म]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2721731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5662" sha1="59ykw241npb6j0guesqx14rkuulxoxt" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer
|                name = अजयवीर हुंदल
|               image = 
|             country = कॅनडा
|            full_name = अजयवीर सिंग हुंदल
|          birth_date = {{जन्म दिनांक आणि वय|2005|9|9|df=yes}}
|         birth_place = 
|             batting = उजव्या हाताने
|             bowling = उजव्या हाताने मध्यमगती
|                role = [[अष्टपैलू खेळाडू|अष्टपैलू]]

|       international = true

|             oneT20I = true
|       T20Idebutdate = २२ मार्च
|       T20Idebutyear = २०२५
|    T20Idebutagainst = नामिबिया
|             T20Icap = ७४

|              oneODI = true
|       odidebutdate = ९ ऑक्टोबर
|       odidebutyear = २०२६
|    odidebutagainst = ओमान

|               club1 = व्हॅन्कुव्हर नाइट्स
|               year1 = २०२४

|             columns = 2
|             column1 = [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट|वनडे]]
|            matches1 = १
|               runs1 = २०
|            bat avg1 = २०.००
|           100s/50s1 = ०/०
|          top score1 = २०
|         deliveries1 = ३७
|            wickets1 = २
|           bowl avg1 = २३.००
|            fivefor1 = ०
|             tenfor1 = ०
|       best bowling1 = २/४६
|  catches/stumpings1 = १/–

|             column2 = [[आंतरराष्ट्रीय टी२०|टी२०आ]]
|            matches2 = १
|               runs2 = ०
|            bat avg2 = ०.००
|           100s/50s2 = ०/०
|          top score2 = ०
|   hidedeliveries = true
|  catches/stumpings2 = ०/–

|                date = ९ ऑक्टोबर
|                year = २०२६
|              source = https://www.espncricinfo.com/cricketers/ajayveer-hundal-1419050 क्रिकइन्फो
}}

'''अजयवीर सिंग हुंदल''' (जन्म ९ सप्टेंबर २००५) हा कॅनेडियन [[क्रिकेट|क्रिकेटपटू]] असून तो [[कॅनडा राष्ट्रीय क्रिकेट संघ]]ाकडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळतो. तो उजव्या हाताने फलंदाजी आणि उजव्या हाताने मध्यमगती गोलंदाजी करणारा [[अष्टपैलू खेळाडू]] आहे.&lt;ref name=&quot;Bio&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/ajayveer-hundal-1419050
 |title=Ajayveer Hundal Profile - Cricket Player Canada
 |trans-title=अजयवीर हुंदल - कॅनडा क्रिकेट खेळाडू परिचय
 |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]
 |access-date=१४ ऑक्टोबर २०२६
}}&lt;/ref&gt;

==आंतरराष्ट्रीय कारकीर्द==
हुंदलने २२ मार्च २०२५ रोजी [[नामिबिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नामिबियाविरुद्ध]] कॅनडाकडून आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.espncricinfo.com/series/canada-in-namibia-2024-25-1474406/namibia-vs-canada-4th-t20i-1476797/full-scorecard
 |title=NAM vs CAN Cricket Scorecard, 4th T20I at Windhoek, March 22, 2025
 |trans-title=नामिबिया विरुद्ध कॅनडा, चौथा टी२०आ, विंडहोक, २२ मार्च २०२५
 |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]
 |access-date=१४ ऑक्टोबर २०२६
}}&lt;/ref&gt;

त्याने ९ ऑक्टोबर २०२६ रोजी [[ओमान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ओमानविरुद्ध]] [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट|एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय]] पदार्पण केले. त्या सामन्यात त्याने २० धावा केल्या आणि ४६ धावांत २ बळी घेतले.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525/oman-vs-canada-130th-match-1554415/full-scorecard
 |title=OMA vs CAN Cricket Scorecard, 130th Match at Al Amerat
 |trans-title=ओमान विरुद्ध कॅनडा, १३०वा सामना, अल अमरात
 |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]
 |access-date=१४ ऑक्टोबर २०२६
}}&lt;/ref&gt;

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==
* {{क्रिकइन्फो|id=1419050}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:हुंदल, अजयवीर}}
[[वर्ग:इ.स. २००५ मध्ये जन्मलेले क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:हयात व्यक्ती]]
[[वर्ग:कॅनडाचे क्रिकेट खेळाडू]]</text>
      <sha1>59ykw241npb6j0guesqx14rkuulxoxt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721732</id>
      <parentid>2721731</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:23:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:हयात व्यक्ती]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2721732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5671" sha1="l22lcsghorjujuh1ezmu6wg60t502sq" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer
|                name = अजयवीर हुंदल
|               image = 
|             country = कॅनडा
|            full_name = अजयवीर सिंग हुंदल
|          birth_date = {{जन्म दिनांक आणि वय|2005|9|9|df=yes}}
|         birth_place = 
|             batting = उजव्या हाताने
|             bowling = उजव्या हाताने मध्यमगती
|                role = [[अष्टपैलू खेळाडू|अष्टपैलू]]

|       international = true

|             oneT20I = true
|       T20Idebutdate = २२ मार्च
|       T20Idebutyear = २०२५
|    T20Idebutagainst = नामिबिया
|             T20Icap = ७४

|              oneODI = true
|       odidebutdate = ९ ऑक्टोबर
|       odidebutyear = २०२६
|    odidebutagainst = ओमान

|               club1 = व्हॅन्कुव्हर नाइट्स
|               year1 = २०२४

|             columns = 2
|             column1 = [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट|वनडे]]
|            matches1 = १
|               runs1 = २०
|            bat avg1 = २०.००
|           100s/50s1 = ०/०
|          top score1 = २०
|         deliveries1 = ३७
|            wickets1 = २
|           bowl avg1 = २३.००
|            fivefor1 = ०
|             tenfor1 = ०
|       best bowling1 = २/४६
|  catches/stumpings1 = १/–

|             column2 = [[आंतरराष्ट्रीय टी२०|टी२०आ]]
|            matches2 = १
|               runs2 = ०
|            bat avg2 = ०.००
|           100s/50s2 = ०/०
|          top score2 = ०
|   hidedeliveries = true
|  catches/stumpings2 = ०/–

|                date = ९ ऑक्टोबर
|                year = २०२६
|              source = https://www.espncricinfo.com/cricketers/ajayveer-hundal-1419050 क्रिकइन्फो
}}

'''अजयवीर सिंग हुंदल''' (जन्म ९ सप्टेंबर २००५) हा कॅनेडियन [[क्रिकेट|क्रिकेटपटू]] असून तो [[कॅनडा राष्ट्रीय क्रिकेट संघ]]ाकडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळतो. तो उजव्या हाताने फलंदाजी आणि उजव्या हाताने मध्यमगती गोलंदाजी करणारा [[अष्टपैलू खेळाडू]] आहे.&lt;ref name=&quot;Bio&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/ajayveer-hundal-1419050
 |title=Ajayveer Hundal Profile - Cricket Player Canada
 |trans-title=अजयवीर हुंदल - कॅनडा क्रिकेट खेळाडू परिचय
 |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]
 |access-date=१४ ऑक्टोबर २०२६
}}&lt;/ref&gt;

==आंतरराष्ट्रीय कारकीर्द==
हुंदलने २२ मार्च २०२५ रोजी [[नामिबिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नामिबियाविरुद्ध]] कॅनडाकडून आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.espncricinfo.com/series/canada-in-namibia-2024-25-1474406/namibia-vs-canada-4th-t20i-1476797/full-scorecard
 |title=NAM vs CAN Cricket Scorecard, 4th T20I at Windhoek, March 22, 2025
 |trans-title=नामिबिया विरुद्ध कॅनडा, चौथा टी२०आ, विंडहोक, २२ मार्च २०२५
 |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]
 |access-date=१४ ऑक्टोबर २०२६
}}&lt;/ref&gt;

त्याने ९ ऑक्टोबर २०२६ रोजी [[ओमान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ओमानविरुद्ध]] [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट|एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय]] पदार्पण केले. त्या सामन्यात त्याने २० धावा केल्या आणि ४६ धावांत २ बळी घेतले.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525/oman-vs-canada-130th-match-1554415/full-scorecard
 |title=OMA vs CAN Cricket Scorecard, 130th Match at Al Amerat
 |trans-title=ओमान विरुद्ध कॅनडा, १३०वा सामना, अल अमरात
 |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]
 |access-date=१४ ऑक्टोबर २०२६
}}&lt;/ref&gt;

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==
* {{क्रिकइन्फो|id=1419050}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:हुंदल, अजयवीर}}
[[वर्ग:इ.स. २००५ मध्ये जन्मलेले क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:कॅनडाचे क्रिकेट खेळाडू]]</text>
      <sha1>l22lcsghorjujuh1ezmu6wg60t502sq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>हुमायूँ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385414</id>
    <redirect title="हुमायून" />
    <revision>
      <id>2721682</id>
      <timestamp>2026-10-14T14:38:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khirid Harshad</username>
        <id>138639</id>
      </contributor>
      <comment>Khirid Harshad ने पुनर्निर्देशन ठेउन लेख [[हुमायूँ]] वरुन [[हुमायून]] ला हलविला</comment>
      <origin>2721682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66" sha1="lms5u3y7s68gfs7vjk2q3i8pi7kwuyb" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[हुमायून]]</text>
      <sha1>lms5u3y7s68gfs7vjk2q3i8pi7kwuyb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>जिन्दल स्टील लिमिटेड</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385415</id>
    <redirect title="जिंदल स्टील लिमिटेड" />
    <revision>
      <id>2721690</id>
      <timestamp>2026-10-14T14:43:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khirid Harshad</username>
        <id>138639</id>
      </contributor>
      <comment>Khirid Harshad ने पुनर्निर्देशन ठेउन लेख [[जिन्दल स्टील लिमिटेड]] वरुन [[जिंदल स्टील लिमिटेड]] ला हलविला</comment>
      <origin>2721690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98" sha1="87zbfvyoj3hmj64jmg792q4h9ubx3db" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[जिंदल स्टील लिमिटेड]]</text>
      <sha1>87zbfvyoj3hmj64jmg792q4h9ubx3db</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चर्चा:जिन्दल स्टील लिमिटेड</title>
    <ns>1</ns>
    <id>385416</id>
    <redirect title="चर्चा:जिंदल स्टील लिमिटेड" />
    <revision>
      <id>2721692</id>
      <timestamp>2026-10-14T14:43:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khirid Harshad</username>
        <id>138639</id>
      </contributor>
      <comment>Khirid Harshad ने पुनर्निर्देशन ठेउन लेख [[चर्चा:जिन्दल स्टील लिमिटेड]] वरुन [[चर्चा:जिंदल स्टील लिमिटेड]] ला हलविला</comment>
      <origin>2721692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="114" sha1="31r6hqymjwmep61n4em0l2nxj5ulfdo" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[चर्चा:जिंदल स्टील लिमिटेड]]</text>
      <sha1>31r6hqymjwmep61n4em0l2nxj5ulfdo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ह. दो. देवेगौड</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385417</id>
    <redirect title="ह.दो. देवेगौड" />
    <revision>
      <id>2721698</id>
      <timestamp>2026-10-14T14:48:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khirid Harshad</username>
        <id>138639</id>
      </contributor>
      <comment>Khirid Harshad ने लेख [[ह. दो. देवेगौड]] वरुन [[ह.दो. देवेगौड]] ला हलविला</comment>
      <origin>2721698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="eiidj9b8kyaruomuyv35fi3ws614hx1" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[ह.दो. देवेगौड]]</text>
      <sha1>eiidj9b8kyaruomuyv35fi3ws614hx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>य. वि. चंद्रचूड</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385418</id>
    <redirect title="य.वि. चंद्रचूड" />
    <revision>
      <id>2721700</id>
      <timestamp>2026-10-14T14:49:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khirid Harshad</username>
        <id>138639</id>
      </contributor>
      <comment>Khirid Harshad ने लेख [[य. वि. चंद्रचूड]] वरुन [[य.वि. चंद्रचूड]] ला हलविला</comment>
      <origin>2721700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81" sha1="72o2wdwirruxin5jxot32b5t4ghdfgp" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[य.वि. चंद्रचूड]]</text>
      <sha1>72o2wdwirruxin5jxot32b5t4ghdfgp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>हसनैन अली शाह</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385419</id>
    <redirect title="हसनैन शाह" />
    <revision>
      <id>2721725</id>
      <timestamp>2026-10-14T16:16:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पूर्ण नाव</comment>
      <origin>2721725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70" sha1="6x9blf2rt5s11kg07o3wmfvs6pay7gq" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[हसनैन शाह]]</text>
      <sha1>6x9blf2rt5s11kg07o3wmfvs6pay7gq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अजयवीर सिंग हुंदल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385420</id>
    <redirect title="अजयवीर हुंदल" />
    <revision>
      <id>2721730</id>
      <timestamp>2026-10-14T16:23:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पूर्ण नाव</comment>
      <origin>2721730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79" sha1="1odq2i0t0odu4axv3n5zjuxvdywa4qy" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[अजयवीर हुंदल]]</text>
      <sha1>1odq2i0t0odu4axv3n5zjuxvdywa4qy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:Manoj Rajendra Garadkar</title>
    <ns>3</ns>
    <id>385421</id>
    <revision>
      <id>2721735</id>
      <timestamp>2026-10-14T16:32:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2721735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="286" sha1="j8o04hik835g7v777hc4i1203ax3zmp" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|name=Manoj Rajendra Garadkar}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २२:०२, १४ ऑक्टोबर २०२६ (IST)</text>
      <sha1>j8o04hik835g7v777hc4i1203ax3zmp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721755</id>
      <parentid>2721735</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:50:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Manoj Rajendra Garadkar</username>
        <id>188513</id>
      </contributor>
      <comment>/* मनोज गरडकर मराठी सिंगर ॲक्टर */ नवीन विभाग</comment>
      <origin>2721755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1951" sha1="0925xx6l73w1mn1lt7zzqswg9k66vhw" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|name=Manoj Rajendra Garadkar}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २२:०२, १४ ऑक्टोबर २०२६ (IST)

== मनोज गरडकर मराठी सिंगर ॲक्टर  ==
Manoj Rajendra Garadkar is very important parsan Manoj garadkar in fllok singar and Mhrathi actor music director writer and opretar recording studio MG SAUND RECORDING STUDIO KOREGAWN TAL KARJAT 


VIP SINGAR AND MUSIC DIRECTOR ACTARS @मनोज गरडकर हे एक लोकगीत लोकसंगीता मधील प्रसिद्ध गायक आहेत त्याच बरोबर ते एक अभिनेता लेखक आणि संगीतकार आहेत एम जी साउंड रेकॉर्डिंग स्टुडिओ या नावाने त्यांनी खुप मोठा व्यवसाय चालवत आहेत त्या ठिकाणी ते मराठी चित्रपट गाणी संगीत आणि गायन क्षेत्रात कार्यरत आहेत कोरेगाव ता कर्जत मध्ये ते सध्या रहात असुन त्यांचे शिक्षण पोस्ट ग्रेजवेशन न्यू इंग्लिश  स्कूल कोरेगाव मधुन झाले आहे 

व एक हाजाराहुन अधिक गाणे त्यांनी संगीतबद्ध केलेले आहेत  [[सदस्य:Manoj Rajendra Garadkar|Manoj Rajendra Garadkar]] ([[सदस्य चर्चा:Manoj Rajendra Garadkar|चर्चा]]) २२:२०, १४ ऑक्टोबर २०२६ (IST)</text>
      <sha1>0925xx6l73w1mn1lt7zzqswg9k66vhw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>साचा:२०२० फॉर्म्युला वन हंगाम</title>
    <ns>10</ns>
    <id>385422</id>
    <revision>
      <id>2721745</id>
      <timestamp>2026-10-14T16:40:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Koolkrazy</username>
        <id>1591</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: {{Navbox | bodystyle = background:#fdfdfd; width:100%; vertical-align:middle; | titlestyle = background:#ccccff;   | abovestyle = background:#ddddff; padding-left:1em; padding-right:1em; text-align:center;  | belowstyle = background:#ddddff; padding-left:1em; padding-right:1em; text-align:center; | groupstyle = background:#ddddff; padding-left:1em; padding-right:1em; text-align:right;width:10%;font-weight:bold; | liststyle = background:transparent; text-align:left/ce...</comment>
      <origin>2721745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1672" sha1="260yf1ov0qfmcapnl3onnndf6uu9xas" xml:space="preserve">{{Navbox
| bodystyle = background:#fdfdfd; width:100%; vertical-align:middle;
| titlestyle = background:#ccccff;  
| abovestyle = background:#ddddff; padding-left:1em; padding-right:1em; text-align:center; 
| belowstyle = background:#ddddff; padding-left:1em; padding-right:1em; text-align:center;
| groupstyle = background:#ddddff; padding-left:1em; padding-right:1em; text-align:right;width:10%;font-weight:bold;
| liststyle = background:transparent; text-align:left/center; border-left:0px solid gray; 
| oddstyle = background:transparent;
| evenstyle = background:#f7f7f7;
| state = {{{state|expanded}}}
| name  = २०२० फॉर्म्युला वन हंगाम
| title = {{align|left|[[२०१९ फॉर्म्युला वन हंगाम|« {{small|मागील हंगाम}}]]}} [[२०२० फॉर्म्युला वन हंगाम]] {{align|right|[[२०२१ फॉर्म्युला वन हंगाम|{{small|पुढील हंगाम}} »]]}}

| group1= चालक अजिंक्यपद.
| list1  =
| group2= कारनिर्माते अजिंक्यपद.
| list2  = 
| group3 = २०२०च्या शर्यती
| list3  = 
| group4= [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|२०२०चे सर्किट]]
| list4  = 
|group5 = [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|२०२०च्या ग्रांप्री]]
|list5 = 
}}&lt;noinclude&gt;
[[वर्ग:फॉर्म्युला वन मार्गक्रमण साचे]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>260yf1ov0qfmcapnl3onnndf6uu9xas</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>संभाजीनगर पदवीधर विधानपरिषद मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385423</id>
    <revision>
      <id>2721748</id>
      <timestamp>2026-10-14T16:43:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52310-38</username>
        <id>187943</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: महाराष्ट्र विधानपरिषदेच्या ७ पदवीधर मतदारसंघांपैकी एक आहे.</comment>
      <origin>2721748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="160" sha1="ia6iddy5d7p70oqnfrmnl92plo6zrpi" xml:space="preserve">महाराष्ट्र विधानपरिषदेच्या ७ पदवीधर मतदारसंघांपैकी एक आहे.</text>
      <sha1>ia6iddy5d7p70oqnfrmnl92plo6zrpi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721758</id>
      <parentid>2721748</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:54:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52310-38</username>
        <id>187943</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2721758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="255" sha1="72l0cyp1dk1xq10vw449lk74bn2gcoz" xml:space="preserve">महाराष्ट्र विधानपरिषदेच्या ७ पदवीधर मतदारसंघांपैकी एक आहे.

सतीश चव्हाण हे विद्यमान सदस्य आहेत.</text>
      <sha1>72l0cyp1dk1xq10vw449lk74bn2gcoz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721787</id>
      <parentid>2721758</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T17:55:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>साचा</comment>
      <origin>2721787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="478" sha1="836lyt8xrprwvn2687k6ovi6kebtedl" xml:space="preserve">{{बदल}}
महाराष्ट्र विधानपरिषदेच्या ७ पदवीधर मतदारसंघांपैकी एक आहे.

सतीश चव्हाण हे विद्यमान सदस्य आहेत.

[[वर्ग:महाराष्ट्राची विधानपरिषद]]
[[वर्ग:संभाजीनगर|पदवीधर विधानपरिषद मतदारसंघ]]</text>
      <sha1>836lyt8xrprwvn2687k6ovi6kebtedl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721788</id>
      <parentid>2721787</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T17:55:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>अभय नातू ने लेख [[संभाजीनगर पदवीधर विधान परिषद मतदारसंघ]] वरुन [[संभाजीनगर पदवीधर विधानपरिषद मतदारसंघ]] ला हलविला: शुद्धलेखन</comment>
      <origin>2721787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="478" sha1="836lyt8xrprwvn2687k6ovi6kebtedl" xml:space="preserve">{{बदल}}
महाराष्ट्र विधानपरिषदेच्या ७ पदवीधर मतदारसंघांपैकी एक आहे.

सतीश चव्हाण हे विद्यमान सदस्य आहेत.

[[वर्ग:महाराष्ट्राची विधानपरिषद]]
[[वर्ग:संभाजीनगर|पदवीधर विधानपरिषद मतदारसंघ]]</text>
      <sha1>836lyt8xrprwvn2687k6ovi6kebtedl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>फिलिपाइन समुद्र</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385424</id>
    <redirect title="फिलिपाईन समुद्र" />
    <revision>
      <id>2721765</id>
      <timestamp>2026-10-14T17:06:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2721765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88" sha1="gzowrq2f00iuh4lphppnv9x0kaioqm5" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[फिलिपाईन समुद्र]]</text>
      <sha1>gzowrq2f00iuh4lphppnv9x0kaioqm5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कोरल समुद्र</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385425</id>
    <redirect title="कॉरल समुद्र" />
    <revision>
      <id>2721767</id>
      <timestamp>2026-10-14T17:09:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2721767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76" sha1="j9rsaz94uoot39ay4ha9zs8uy8lj34a" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[कॉरल समुद्र]]</text>
      <sha1>j9rsaz94uoot39ay4ha9zs8uy8lj34a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>बंगालचे आखात</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385426</id>
    <redirect title="बंगालचा उपसागर" />
    <revision>
      <id>2721773</id>
      <timestamp>2026-10-14T17:36:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नामभेद</comment>
      <origin>2721773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85" sha1="fijto7c2xz7721zrupw4c42uoop6zrf" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[बंगालचा उपसागर]]</text>
      <sha1>fijto7c2xz7721zrupw4c42uoop6zrf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अर्जेंटाइन समुद्र</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385427</id>
    <redirect title="आर्जेन्टाइन समुद्र" />
    <revision>
      <id>2721781</id>
      <timestamp>2026-10-14T17:42:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2721781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="lbekmfhqbcfa1wksfljl1py8mcuugyo" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[आर्जेन्टाइन समुद्र]]</text>
      <sha1>lbekmfhqbcfa1wksfljl1py8mcuugyo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>तिर्रेनियन समुद्र</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385428</id>
    <redirect title="तिऱ्हेनियन समुद्र" />
    <revision>
      <id>2721782</id>
      <timestamp>2026-10-14T17:43:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2721782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="7lbt21ldxs03c5ef5r9tzkqns5q59s5" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[तिर्‍हेनियन समुद्र]]</text>
      <sha1>7lbt21ldxs03c5ef5r9tzkqns5q59s5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721783</id>
      <parentid>2721782</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T17:43:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT II</username>
        <id>140753</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>शुद्धलेखन — योग्य रकार ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#योग्य रकार|अधिक माहिती]])</comment>
      <origin>2721783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94" sha1="rewjfuogvbsj3y4p3efph7e8jrhbpmq" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[तिऱ्हेनियन समुद्र]]</text>
      <sha1>rewjfuogvbsj3y4p3efph7e8jrhbpmq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>इजिअन समुद्र</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385429</id>
    <redirect title="एजियन समुद्र" />
    <revision>
      <id>2721784</id>
      <timestamp>2026-10-14T17:44:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2721784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79" sha1="0lhzcbvo38rolj9nrx9rlu8g6gs3p7c" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[एजियन समुद्र]]</text>
      <sha1>0lhzcbvo38rolj9nrx9rlu8g6gs3p7c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>खंभाताचे आखात</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385430</id>
    <redirect title="खंभातचे आखात" />
    <revision>
      <id>2721785</id>
      <timestamp>2026-10-14T17:47:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2721785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79" sha1="ocblb04urf5kx0eikgf2hypq6qw6o2j" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[खंभातचे आखात]]</text>
      <sha1>ocblb04urf5kx0eikgf2hypq6qw6o2j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>संभाजीनगर पदवीधर विधान परिषद मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385431</id>
    <redirect title="संभाजीनगर पदवीधर विधानपरिषद मतदारसंघ" />
    <revision>
      <id>2721789</id>
      <timestamp>2026-10-14T17:55:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>अभय नातू ने लेख [[संभाजीनगर पदवीधर विधान परिषद मतदारसंघ]] वरुन [[संभाजीनगर पदवीधर विधानपरिषद मतदारसंघ]] ला हलविला: शुद्धलेखन</comment>
      <origin>2721789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147" sha1="14s7efely9iw6da28v9q4frcvqj4i4f" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[संभाजीनगर पदवीधर विधानपरिषद मतदारसंघ]]</text>
      <sha1>14s7efely9iw6da28v9q4frcvqj4i4f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अमेरिकेतील मूळ निवासी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385432</id>
    <redirect title="मूळचे अमेरिकन लोक" />
    <revision>
      <id>2721791</id>
      <timestamp>2026-10-14T17:57:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नामभेद</comment>
      <origin>2721791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92" sha1="m8khdg8bd20r4h9coif72jgj8dzlugm" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[मूळचे अमेरिकन लोक]]</text>
      <sha1>m8khdg8bd20r4h9coif72jgj8dzlugm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>फिलाडेल्फिया फिलिझ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385433</id>
    <redirect title="फिलाडेल्फिया फिलीझ" />
    <revision>
      <id>2721796</id>
      <timestamp>2026-10-14T18:15:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2721796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="psgyfcfsiqycfvqljbtbotstt494vmw" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[फिलाडेल्फिया फिलीझ]]</text>
      <sha1>psgyfcfsiqycfvqljbtbotstt494vmw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सेंट लुईस, मिझुरी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385434</id>
    <redirect title="सेंट लुईस (मिसूरी)" />
    <revision>
      <id>2721800</id>
      <timestamp>2026-10-14T18:28:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2721800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91" sha1="4irlg2vj3wzysus40wjp3kzqgccxf27" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[सेंट लुईस (मिसूरी)]]</text>
      <sha1>4irlg2vj3wzysus40wjp3kzqgccxf27</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:Shubham Dhakane</title>
    <ns>3</ns>
    <id>385435</id>
    <revision>
      <id>2721803</id>
      <timestamp>2026-10-14T18:50:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2721803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="278" sha1="i5677xq2ro08af5dqveasdn0seh5e1m" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|name=Shubham Dhakane}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ००:२०, १५ ऑक्टोबर २०२६ (IST)</text>
      <sha1>i5677xq2ro08af5dqveasdn0seh5e1m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:Yssh7sj ka happy birthday mama bhai aap ko happy birthday</title>
    <ns>3</ns>
    <id>385436</id>
    <revision>
      <id>2721835</id>
      <timestamp>2026-10-15T02:13:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2721835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="320" sha1="tmz0blxaw98o9ha8bxijgoaht4k7f21" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|name=Yssh7sj ka happy birthday mama bhai aap ko happy birthday}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०७:४३, १५ ऑक्टोबर २०२६ (IST)</text>
      <sha1>tmz0blxaw98o9ha8bxijgoaht4k7f21</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>विन्थ्रॉप, मॅसेच्युसेट्स</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385437</id>
    <redirect title="विन्थ्रोप (मॅसेच्युसेट्स)" />
    <revision>
      <id>2721854</id>
      <timestamp>2026-10-15T03:50:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>शुद्धलेखन</comment>
      <origin>2721854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="114" sha1="g11r84dwf8v7cohqjh5rbim97k7154w" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[विन्थ्रोप (मॅसेच्युसेट्स)]]</text>
      <sha1>g11r84dwf8v7cohqjh5rbim97k7154w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:मोहन नारायण शेळके</title>
    <ns>3</ns>
    <id>385438</id>
    <revision>
      <id>2721856</id>
      <timestamp>2026-10-15T03:59:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2721856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="310" sha1="1hrwsuefj92fk2xpnj777ovqg8357tk" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|name=मोहन नारायण शेळके}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०९:२९, १५ ऑक्टोबर २०२६ (IST)</text>
      <sha1>1hrwsuefj92fk2xpnj777ovqg8357tk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>साहिब सिंग वर्मा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385439</id>
    <redirect title="साहिब सिंह वर्मा" />
    <revision>
      <id>2721866</id>
      <timestamp>2026-10-15T05:00:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2721866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="qg7e6y1r4au6mo4ftf1pvxi2pzj8x84" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[साहिब सिंह वर्मा]]</text>
      <sha1>qg7e6y1r4au6mo4ftf1pvxi2pzj8x84</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कृष्ण पाल सिंग</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385440</id>
    <redirect title="चिन्मयानंद (राजकारणी)" />
    <revision>
      <id>2721867</id>
      <timestamp>2026-10-15T05:01:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2721867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="102" sha1="8791smoouswjqn4l937vn1ps72ahl5t" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[चिन्मयानंद (राजकारणी)]]</text>
      <sha1>8791smoouswjqn4l937vn1ps72ahl5t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>टोंगा क्रिकेट संघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385441</id>
    <redirect title="टोंगा राष्ट्रीय क्रिकेट संघ" />
    <revision>
      <id>2721871</id>
      <timestamp>2026-10-15T05:07:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55147-07</username>
        <id>188526</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: .</comment>
      <origin>2721871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1" sha1="6t9fg2gmch401ldtk8m7pyzz632ixbb" xml:space="preserve">.</text>
      <sha1>6t9fg2gmch401ldtk8m7pyzz632ixbb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721876</id>
      <parentid>2721871</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T05:19:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2721876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="120" sha1="s4b3ljhy8099i0o12g8qpyyywlrpryv" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[टोंगा राष्ट्रीय क्रिकेट संघ]]</text>
      <sha1>s4b3ljhy8099i0o12g8qpyyywlrpryv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>डॉ. के.सी. पटेल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385442</id>
    <redirect title="के.सी. पटेल" />
    <revision>
      <id>2721872</id>
      <timestamp>2026-10-15T05:07:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>शीर्षकलेखन संकेत</comment>
      <origin>2721872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72" sha1="ju5i8cdoj6cit2bjib4wttf7cjsdn7y" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[के.सी. पटेल]]</text>
      <sha1>ju5i8cdoj6cit2bjib4wttf7cjsdn7y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२०२६ पाकिस्तान तिरंगी मालिका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385443</id>
    <revision>
      <id>2721882</id>
      <timestamp>2026-10-15T05:34:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: {{Infobox cricket series | series = २०२६–२७ पाकिस्तान तिरंगी मालिका | image =  | date = १८–३१ ऑक्टोबर २०२६ | place = [[पाकिस्तान]] | result =  | player of series =  | matches =  | team1 = {{cr|ENG}} | team2 = {{cr|PAK}} | team3 = {{cr|SL}} | captain1 = [[हॅरी ब्रूक]] | captain2 =  [[शाहीन शाह आफ्रिदी]] | captain3 =...</comment>
      <origin>2721882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5438" sha1="qt7rmtmhgxpqrjqg1xbjhl18rfesram" xml:space="preserve">{{Infobox cricket series
| series = २०२६–२७ पाकिस्तान तिरंगी मालिका
| image = 
| date = १८–३१ ऑक्टोबर २०२६
| place = [[पाकिस्तान]]
| result = 
| player of series = 
| matches = 
| team1 = {{cr|ENG}}
| team2 = {{cr|PAK}}
| team3 = {{cr|SL}}
| captain1 = [[हॅरी ब्रूक]]
| captain2 =  [[शाहीन शाह आफ्रिदी]]
| captain3 = [[कुशल मेंडिस]]
| runs1 = 
| runs2 = 
| runs3 = 
| wickets1 = 
| wickets2 = 
| wickets3 = 
| notes = 
| previous = 
| next = 
}}

'''२०२६–२७ पाकिस्तान एकदिवसीय तिरंगी मालिका''' ही क्रिकेट स्पर्धा ऑक्टोबर २०२६ मध्ये पाकिस्तानमध्ये आयोजित केली जात आहे. ही तीन देशांमधील मालिका असून, यात इंग्लंड, पाकिस्तान आणि श्रीलंका या देशांचे पुरुष राष्ट्रीय संघ सहभागी होणार आहेत.&lt;ref&gt;{{cite web|date=१९ ऑगस्ट २०२६|first=अहसान |last=इफ्तिकार नेगी|url=https://www.cricinfo.com/story/pakistan-to-host-sri-lanka-for-tests-and-t20is-and-odi-tri-series-with-england-1550668 | trans-title= पाकिस्तान श्रीलंकेविरुद्ध कसोटी आणि टी२० मालिकांचे आयोजन करणार; तसेच इंग्लंडसह एकदिवसीय तिरंगी मालिकाही खेळवली जाणार | title=Pakistan to host SL for Tests and T20Is, and ODI tri-series with England |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=१० सप्टेंबर २०२६| trans-title=पाकिस्तान दौऱ्यादरम्यान श्रीलंका इंग्लंडसोबत तिरंगी मालिका खेळणार | title=Sri Lanka to play tri-series with England during Pakistan tour |url=https://supersport.com/cricket/news/740aea74-2175-4f1c-a0ee-49140871a53e/sri-lanka-to-play-tri-series-with-england-during-pakistan-tour |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६|work=सुपर स्पोर्ट}}&lt;/ref&gt;ऑगस्ट २०२६ मध्ये, [[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]]ाने या तिरंगी मालिकेचे वेळापत्रक निश्चित केले. &lt;ref&gt;{{cite web|date=१९ ऑगस्ट २०२६|url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-to-host-sri-lanka-and-england-for-t20is-odi-tri-series-and-tests.html | trans-title=पाकिस्तान श्रीलंका आणि इंग्लंडचे यजमानपद भूषवणार; आंतरराष्ट्रीय टी२० सामने, एकदिवसीय तिरंगी मालिका आणि कसोटी सामन्यांचे आयोजन होणार | title=Pakistan to host Sri Lanka and England for T20Is, ODI tri-series and Tests |work=[[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2026/08/19/pcb-announces-pakistan-home-schedule-featuring-sri-lanka-and-england | trans-title= पीसीबीने श्रीलंका आणि इंग्लंडविरुद्धच्या पाकिस्तानमधील मालिकेचे वेळापत्रक जाहीर केले |title=PCB announces Pakistan home schedule featuring Sri Lanka and England |work=पाकिस्तान टुडे |date=१९ ऑगस्ट २०२६|access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;  ही मालिका प्रत्येक संघाला २०२७ क्रिकेट विश्वचषकाच्या तयारीसाठी उपयुक्त ठरेल.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=१९ ऑगस्ट २०२६| trans-title=पाकिस्तानमध्ये श्रीलंका आणि इंग्लंडसह तिरंगी मालिका होणार | title=Pakistan to host Sri Lanka, England for tri-series action |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/icc-cricket-world-cup-2027/news/pakistan-to-host-sri-lanka-england-in-upcoming-home-series |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt;
==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्यदुवे==
* [https://www.cricinfo.com/series/pakistan-triangular-series-2026-27-1550706 Series home] at [[क्रिकइन्फो]]

{{पाकिस्तानचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६–२७}}</text>
      <sha1>qt7rmtmhgxpqrjqg1xbjhl18rfesram</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721885</id>
      <parentid>2721882</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T05:36:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2721885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5560" sha1="pr2ly1ue6599n1ogvddpoz7xg2c0mp4" xml:space="preserve">{{Infobox cricket series
| series = २०२६–२७ पाकिस्तान तिरंगी मालिका
| image = 
| date = १८–३१ ऑक्टोबर २०२६
| place = [[पाकिस्तान]]
| result = 
| player of series = 
| matches = 
| team1 = {{cr|ENG}}
| team2 = {{cr|PAK}}
| team3 = {{cr|SL}}
| captain1 = [[हॅरी ब्रूक]]
| captain2 =  [[शाहीन शाह आफ्रिदी]]
| captain3 = [[कुशल मेंडिस]]
| runs1 = 
| runs2 = 
| runs3 = 
| wickets1 = 
| wickets2 = 
| wickets3 = 
| notes = 
| previous = 
| next = 
}}

'''२०२६–२७ पाकिस्तान एकदिवसीय तिरंगी मालिका''' ही क्रिकेट स्पर्धा ऑक्टोबर २०२६ मध्ये पाकिस्तानमध्ये आयोजित केली जात आहे. ही तीन देशांमधील मालिका असून, यात इंग्लंड, पाकिस्तान आणि श्रीलंका या देशांचे पुरुष राष्ट्रीय संघ सहभागी होणार आहेत.&lt;ref&gt;{{cite web|date=१९ ऑगस्ट २०२६|first=अहसान |last=इफ्तिकार नेगी|url=https://www.cricinfo.com/story/pakistan-to-host-sri-lanka-for-tests-and-t20is-and-odi-tri-series-with-england-1550668 | trans-title= पाकिस्तान श्रीलंकेविरुद्ध कसोटी आणि टी२० मालिकांचे आयोजन करणार; तसेच इंग्लंडसह एकदिवसीय तिरंगी मालिकाही खेळवली जाणार | title=Pakistan to host SL for Tests and T20Is, and ODI tri-series with England |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=१० सप्टेंबर २०२६| trans-title=पाकिस्तान दौऱ्यादरम्यान श्रीलंका इंग्लंडसोबत तिरंगी मालिका खेळणार | title=Sri Lanka to play tri-series with England during Pakistan tour |url=https://supersport.com/cricket/news/740aea74-2175-4f1c-a0ee-49140871a53e/sri-lanka-to-play-tri-series-with-england-during-pakistan-tour |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६|work=सुपर स्पोर्ट}}&lt;/ref&gt;ऑगस्ट २०२६ मध्ये, [[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]]ाने या तिरंगी मालिकेचे वेळापत्रक निश्चित केले. &lt;ref&gt;{{cite web|date=१९ ऑगस्ट २०२६|url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-to-host-sri-lanka-and-england-for-t20is-odi-tri-series-and-tests.html | trans-title=पाकिस्तान श्रीलंका आणि इंग्लंडचे यजमानपद भूषवणार; आंतरराष्ट्रीय टी२० सामने, एकदिवसीय तिरंगी मालिका आणि कसोटी सामन्यांचे आयोजन होणार | title=Pakistan to host Sri Lanka and England for T20Is, ODI tri-series and Tests |work=[[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2026/08/19/pcb-announces-pakistan-home-schedule-featuring-sri-lanka-and-england | trans-title= पीसीबीने श्रीलंका आणि इंग्लंडविरुद्धच्या पाकिस्तानमधील मालिकेचे वेळापत्रक जाहीर केले |title=PCB announces Pakistan home schedule featuring Sri Lanka and England |work=पाकिस्तान टुडे |date=१९ ऑगस्ट २०२६|access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;  ही मालिका प्रत्येक संघाला २०२७ क्रिकेट विश्वचषकाच्या तयारीसाठी उपयुक्त ठरेल.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=१९ ऑगस्ट २०२६| trans-title=पाकिस्तानमध्ये श्रीलंका आणि इंग्लंडसह तिरंगी मालिका होणार | title=Pakistan to host Sri Lanka, England for tri-series action |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/icc-cricket-world-cup-2027/news/pakistan-to-host-sri-lanka-england-in-upcoming-home-series |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt;
==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्यदुवे==
* [https://www.cricinfo.com/series/pakistan-triangular-series-2026-27-1550706 Series home] at [[क्रिकइन्फो]]

{{पाकिस्तानचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६–२७}}

[[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट संघाचे पाकिस्तान दौरे]]</text>
      <sha1>pr2ly1ue6599n1ogvddpoz7xg2c0mp4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721886</id>
      <parentid>2721885</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T05:36:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <comment>उपवर्गीकरण बदलले&quot;२०२६&quot; - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2721886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5573" sha1="nvuddsvt303rbbz30ymam6malkxcogc" xml:space="preserve">{{Infobox cricket series
| series = २०२६–२७ पाकिस्तान तिरंगी मालिका
| image = 
| date = १८–३१ ऑक्टोबर २०२६
| place = [[पाकिस्तान]]
| result = 
| player of series = 
| matches = 
| team1 = {{cr|ENG}}
| team2 = {{cr|PAK}}
| team3 = {{cr|SL}}
| captain1 = [[हॅरी ब्रूक]]
| captain2 =  [[शाहीन शाह आफ्रिदी]]
| captain3 = [[कुशल मेंडिस]]
| runs1 = 
| runs2 = 
| runs3 = 
| wickets1 = 
| wickets2 = 
| wickets3 = 
| notes = 
| previous = 
| next = 
}}

'''२०२६–२७ पाकिस्तान एकदिवसीय तिरंगी मालिका''' ही क्रिकेट स्पर्धा ऑक्टोबर २०२६ मध्ये पाकिस्तानमध्ये आयोजित केली जात आहे. ही तीन देशांमधील मालिका असून, यात इंग्लंड, पाकिस्तान आणि श्रीलंका या देशांचे पुरुष राष्ट्रीय संघ सहभागी होणार आहेत.&lt;ref&gt;{{cite web|date=१९ ऑगस्ट २०२६|first=अहसान |last=इफ्तिकार नेगी|url=https://www.cricinfo.com/story/pakistan-to-host-sri-lanka-for-tests-and-t20is-and-odi-tri-series-with-england-1550668 | trans-title= पाकिस्तान श्रीलंकेविरुद्ध कसोटी आणि टी२० मालिकांचे आयोजन करणार; तसेच इंग्लंडसह एकदिवसीय तिरंगी मालिकाही खेळवली जाणार | title=Pakistan to host SL for Tests and T20Is, and ODI tri-series with England |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=१० सप्टेंबर २०२६| trans-title=पाकिस्तान दौऱ्यादरम्यान श्रीलंका इंग्लंडसोबत तिरंगी मालिका खेळणार | title=Sri Lanka to play tri-series with England during Pakistan tour |url=https://supersport.com/cricket/news/740aea74-2175-4f1c-a0ee-49140871a53e/sri-lanka-to-play-tri-series-with-england-during-pakistan-tour |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६|work=सुपर स्पोर्ट}}&lt;/ref&gt;ऑगस्ट २०२६ मध्ये, [[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]]ाने या तिरंगी मालिकेचे वेळापत्रक निश्चित केले. &lt;ref&gt;{{cite web|date=१९ ऑगस्ट २०२६|url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-to-host-sri-lanka-and-england-for-t20is-odi-tri-series-and-tests.html | trans-title=पाकिस्तान श्रीलंका आणि इंग्लंडचे यजमानपद भूषवणार; आंतरराष्ट्रीय टी२० सामने, एकदिवसीय तिरंगी मालिका आणि कसोटी सामन्यांचे आयोजन होणार | title=Pakistan to host Sri Lanka and England for T20Is, ODI tri-series and Tests |work=[[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2026/08/19/pcb-announces-pakistan-home-schedule-featuring-sri-lanka-and-england | trans-title= पीसीबीने श्रीलंका आणि इंग्लंडविरुद्धच्या पाकिस्तानमधील मालिकेचे वेळापत्रक जाहीर केले |title=PCB announces Pakistan home schedule featuring Sri Lanka and England |work=पाकिस्तान टुडे |date=१९ ऑगस्ट २०२६|access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;  ही मालिका प्रत्येक संघाला २०२७ क्रिकेट विश्वचषकाच्या तयारीसाठी उपयुक्त ठरेल.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=१९ ऑगस्ट २०२६| trans-title=पाकिस्तानमध्ये श्रीलंका आणि इंग्लंडसह तिरंगी मालिका होणार | title=Pakistan to host Sri Lanka, England for tri-series action |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/icc-cricket-world-cup-2027/news/pakistan-to-host-sri-lanka-england-in-upcoming-home-series |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt;
==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्यदुवे==
* [https://www.cricinfo.com/series/pakistan-triangular-series-2026-27-1550706 Series home] at [[क्रिकइन्फो]]

{{पाकिस्तानचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६–२७}}

[[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट संघाचे पाकिस्तान दौरे|२०२६]]</text>
      <sha1>nvuddsvt303rbbz30ymam6malkxcogc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721890</id>
      <parentid>2721886</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T05:38:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2721890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5713" sha1="73vfttddcllfve1l20t47rdwq78qqh7" xml:space="preserve">{{Infobox cricket series
| series = २०२६–२७ पाकिस्तान तिरंगी मालिका
| image = 
| date = १८–३१ ऑक्टोबर २०२६
| place = [[पाकिस्तान]]
| result = 
| player of series = 
| matches = 
| team1 = {{cr|ENG}}
| team2 = {{cr|PAK}}
| team3 = {{cr|SL}}
| captain1 = [[हॅरी ब्रूक]]
| captain2 =  [[शाहीन शाह आफ्रिदी]]
| captain3 = [[कुशल मेंडिस]]
| runs1 = 
| runs2 = 
| runs3 = 
| wickets1 = 
| wickets2 = 
| wickets3 = 
| notes = 
| previous = 
| next = 
}}

'''२०२६–२७ पाकिस्तान एकदिवसीय तिरंगी मालिका''' ही क्रिकेट स्पर्धा ऑक्टोबर २०२६ मध्ये पाकिस्तानमध्ये आयोजित केली जात आहे. ही तीन देशांमधील मालिका असून, यात इंग्लंड, पाकिस्तान आणि श्रीलंका या देशांचे पुरुष राष्ट्रीय संघ सहभागी होणार आहेत.&lt;ref&gt;{{cite web|date=१९ ऑगस्ट २०२६|first=अहसान |last=इफ्तिकार नेगी|url=https://www.cricinfo.com/story/pakistan-to-host-sri-lanka-for-tests-and-t20is-and-odi-tri-series-with-england-1550668 | trans-title= पाकिस्तान श्रीलंकेविरुद्ध कसोटी आणि टी२० मालिकांचे आयोजन करणार; तसेच इंग्लंडसह एकदिवसीय तिरंगी मालिकाही खेळवली जाणार | title=Pakistan to host SL for Tests and T20Is, and ODI tri-series with England |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=१० सप्टेंबर २०२६| trans-title=पाकिस्तान दौऱ्यादरम्यान श्रीलंका इंग्लंडसोबत तिरंगी मालिका खेळणार | title=Sri Lanka to play tri-series with England during Pakistan tour |url=https://supersport.com/cricket/news/740aea74-2175-4f1c-a0ee-49140871a53e/sri-lanka-to-play-tri-series-with-england-during-pakistan-tour |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६|work=सुपर स्पोर्ट}}&lt;/ref&gt;ऑगस्ट २०२६ मध्ये, [[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]]ाने या तिरंगी मालिकेचे वेळापत्रक निश्चित केले. &lt;ref&gt;{{cite web|date=१९ ऑगस्ट २०२६|url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-to-host-sri-lanka-and-england-for-t20is-odi-tri-series-and-tests.html | trans-title=पाकिस्तान श्रीलंका आणि इंग्लंडचे यजमानपद भूषवणार; आंतरराष्ट्रीय टी२० सामने, एकदिवसीय तिरंगी मालिका आणि कसोटी सामन्यांचे आयोजन होणार | title=Pakistan to host Sri Lanka and England for T20Is, ODI tri-series and Tests |work=[[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2026/08/19/pcb-announces-pakistan-home-schedule-featuring-sri-lanka-and-england | trans-title= पीसीबीने श्रीलंका आणि इंग्लंडविरुद्धच्या पाकिस्तानमधील मालिकेचे वेळापत्रक जाहीर केले |title=PCB announces Pakistan home schedule featuring Sri Lanka and England |work=पाकिस्तान टुडे |date=१९ ऑगस्ट २०२६|access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;  ही मालिका प्रत्येक संघाला २०२७ क्रिकेट विश्वचषकाच्या तयारीसाठी उपयुक्त ठरेल.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=१९ ऑगस्ट २०२६| trans-title=पाकिस्तानमध्ये श्रीलंका आणि इंग्लंडसह तिरंगी मालिका होणार | title=Pakistan to host Sri Lanka, England for tri-series action |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/icc-cricket-world-cup-2027/news/pakistan-to-host-sri-lanka-england-in-upcoming-home-series |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt;
==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्यदुवे==
* [https://www.cricinfo.com/series/pakistan-triangular-series-2026-27-1550706 Series home] at [[क्रिकइन्फो]]

{{पाकिस्तानचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६–२७}}

[[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट संघाचे पाकिस्तान दौरे|२०२६]]
[[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|पाकिस्तान]]</text>
      <sha1>73vfttddcllfve1l20t47rdwq78qqh7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721891</id>
      <parentid>2721890</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T05:38:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2721891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5852" sha1="j4lja9yd2qjamgl6cohacap1whigudn" xml:space="preserve">{{Infobox cricket series
| series = २०२६–२७ पाकिस्तान तिरंगी मालिका
| image = 
| date = १८–३१ ऑक्टोबर २०२६
| place = [[पाकिस्तान]]
| result = 
| player of series = 
| matches = 
| team1 = {{cr|ENG}}
| team2 = {{cr|PAK}}
| team3 = {{cr|SL}}
| captain1 = [[हॅरी ब्रूक]]
| captain2 =  [[शाहीन शाह आफ्रिदी]]
| captain3 = [[कुशल मेंडिस]]
| runs1 = 
| runs2 = 
| runs3 = 
| wickets1 = 
| wickets2 = 
| wickets3 = 
| notes = 
| previous = 
| next = 
}}

'''२०२६–२७ पाकिस्तान एकदिवसीय तिरंगी मालिका''' ही क्रिकेट स्पर्धा ऑक्टोबर २०२६ मध्ये पाकिस्तानमध्ये आयोजित केली जात आहे. ही तीन देशांमधील मालिका असून, यात इंग्लंड, पाकिस्तान आणि श्रीलंका या देशांचे पुरुष राष्ट्रीय संघ सहभागी होणार आहेत.&lt;ref&gt;{{cite web|date=१९ ऑगस्ट २०२६|first=अहसान |last=इफ्तिकार नेगी|url=https://www.cricinfo.com/story/pakistan-to-host-sri-lanka-for-tests-and-t20is-and-odi-tri-series-with-england-1550668 | trans-title= पाकिस्तान श्रीलंकेविरुद्ध कसोटी आणि टी२० मालिकांचे आयोजन करणार; तसेच इंग्लंडसह एकदिवसीय तिरंगी मालिकाही खेळवली जाणार | title=Pakistan to host SL for Tests and T20Is, and ODI tri-series with England |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=१० सप्टेंबर २०२६| trans-title=पाकिस्तान दौऱ्यादरम्यान श्रीलंका इंग्लंडसोबत तिरंगी मालिका खेळणार | title=Sri Lanka to play tri-series with England during Pakistan tour |url=https://supersport.com/cricket/news/740aea74-2175-4f1c-a0ee-49140871a53e/sri-lanka-to-play-tri-series-with-england-during-pakistan-tour |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६|work=सुपर स्पोर्ट}}&lt;/ref&gt;ऑगस्ट २०२६ मध्ये, [[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]]ाने या तिरंगी मालिकेचे वेळापत्रक निश्चित केले. &lt;ref&gt;{{cite web|date=१९ ऑगस्ट २०२६|url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-to-host-sri-lanka-and-england-for-t20is-odi-tri-series-and-tests.html | trans-title=पाकिस्तान श्रीलंका आणि इंग्लंडचे यजमानपद भूषवणार; आंतरराष्ट्रीय टी२० सामने, एकदिवसीय तिरंगी मालिका आणि कसोटी सामन्यांचे आयोजन होणार | title=Pakistan to host Sri Lanka and England for T20Is, ODI tri-series and Tests |work=[[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2026/08/19/pcb-announces-pakistan-home-schedule-featuring-sri-lanka-and-england | trans-title= पीसीबीने श्रीलंका आणि इंग्लंडविरुद्धच्या पाकिस्तानमधील मालिकेचे वेळापत्रक जाहीर केले |title=PCB announces Pakistan home schedule featuring Sri Lanka and England |work=पाकिस्तान टुडे |date=१९ ऑगस्ट २०२६|access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;  ही मालिका प्रत्येक संघाला २०२७ क्रिकेट विश्वचषकाच्या तयारीसाठी उपयुक्त ठरेल.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=१९ ऑगस्ट २०२६| trans-title=पाकिस्तानमध्ये श्रीलंका आणि इंग्लंडसह तिरंगी मालिका होणार | title=Pakistan to host Sri Lanka, England for tri-series action |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/icc-cricket-world-cup-2027/news/pakistan-to-host-sri-lanka-england-in-upcoming-home-series |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt;
==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्यदुवे==
* [https://www.cricinfo.com/series/pakistan-triangular-series-2026-27-1550706 Series home] at [[क्रिकइन्फो]]

{{पाकिस्तानचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६–२७}}

[[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट संघाचे पाकिस्तान दौरे|२०२६]]
[[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|पाकिस्तान]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे पाकिस्तान दौरे]]</text>
      <sha1>j4lja9yd2qjamgl6cohacap1whigudn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721892</id>
      <parentid>2721891</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T05:39:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2721892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5976" sha1="gjs9svk6nz58itbw9bve0q794b04v0y" xml:space="preserve">{{Infobox cricket series
| series = २०२६–२७ पाकिस्तान तिरंगी मालिका
| image = 
| date = १८–३१ ऑक्टोबर २०२६
| place = [[पाकिस्तान]]
| result = 
| player of series = 
| matches = 
| team1 = {{cr|ENG}}
| team2 = {{cr|PAK}}
| team3 = {{cr|SL}}
| captain1 = [[हॅरी ब्रूक]]
| captain2 =  [[शाहीन शाह आफ्रिदी]]
| captain3 = [[कुशल मेंडिस]]
| runs1 = 
| runs2 = 
| runs3 = 
| wickets1 = 
| wickets2 = 
| wickets3 = 
| notes = 
| previous = 
| next = 
}}

'''२०२६–२७ पाकिस्तान एकदिवसीय तिरंगी मालिका''' ही क्रिकेट स्पर्धा ऑक्टोबर २०२६ मध्ये पाकिस्तानमध्ये आयोजित केली जात आहे. ही तीन देशांमधील मालिका असून, यात इंग्लंड, पाकिस्तान आणि श्रीलंका या देशांचे पुरुष राष्ट्रीय संघ सहभागी होणार आहेत.&lt;ref&gt;{{cite web|date=१९ ऑगस्ट २०२६|first=अहसान |last=इफ्तिकार नेगी|url=https://www.cricinfo.com/story/pakistan-to-host-sri-lanka-for-tests-and-t20is-and-odi-tri-series-with-england-1550668 | trans-title= पाकिस्तान श्रीलंकेविरुद्ध कसोटी आणि टी२० मालिकांचे आयोजन करणार; तसेच इंग्लंडसह एकदिवसीय तिरंगी मालिकाही खेळवली जाणार | title=Pakistan to host SL for Tests and T20Is, and ODI tri-series with England |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=१० सप्टेंबर २०२६| trans-title=पाकिस्तान दौऱ्यादरम्यान श्रीलंका इंग्लंडसोबत तिरंगी मालिका खेळणार | title=Sri Lanka to play tri-series with England during Pakistan tour |url=https://supersport.com/cricket/news/740aea74-2175-4f1c-a0ee-49140871a53e/sri-lanka-to-play-tri-series-with-england-during-pakistan-tour |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६|work=सुपर स्पोर्ट}}&lt;/ref&gt;ऑगस्ट २०२६ मध्ये, [[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]]ाने या तिरंगी मालिकेचे वेळापत्रक निश्चित केले. &lt;ref&gt;{{cite web|date=१९ ऑगस्ट २०२६|url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-to-host-sri-lanka-and-england-for-t20is-odi-tri-series-and-tests.html | trans-title=पाकिस्तान श्रीलंका आणि इंग्लंडचे यजमानपद भूषवणार; आंतरराष्ट्रीय टी२० सामने, एकदिवसीय तिरंगी मालिका आणि कसोटी सामन्यांचे आयोजन होणार | title=Pakistan to host Sri Lanka and England for T20Is, ODI tri-series and Tests |work=[[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2026/08/19/pcb-announces-pakistan-home-schedule-featuring-sri-lanka-and-england | trans-title= पीसीबीने श्रीलंका आणि इंग्लंडविरुद्धच्या पाकिस्तानमधील मालिकेचे वेळापत्रक जाहीर केले |title=PCB announces Pakistan home schedule featuring Sri Lanka and England |work=पाकिस्तान टुडे |date=१९ ऑगस्ट २०२६|access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;  ही मालिका प्रत्येक संघाला २०२७ क्रिकेट विश्वचषकाच्या तयारीसाठी उपयुक्त ठरेल.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=१९ ऑगस्ट २०२६| trans-title=पाकिस्तानमध्ये श्रीलंका आणि इंग्लंडसह तिरंगी मालिका होणार | title=Pakistan to host Sri Lanka, England for tri-series action |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/icc-cricket-world-cup-2027/news/pakistan-to-host-sri-lanka-england-in-upcoming-home-series |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt;
==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्यदुवे==
* [https://www.cricinfo.com/series/pakistan-triangular-series-2026-27-1550706 Series home] at [[क्रिकइन्फो]]

{{पाकिस्तानचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६–२७}}

[[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट संघाचे पाकिस्तान दौरे|२०२६]]
[[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|पाकिस्तान]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे पाकिस्तान दौरे]]
[[वर्ग:श्रीलंका क्रिकेट संघाचे पाकिस्तान दौरे]]</text>
      <sha1>gjs9svk6nz58itbw9bve0q794b04v0y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721893</id>
      <parentid>2721892</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T05:39:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2721893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6119" sha1="jyz9lxx1qbsphf6tui6nviknbcmyx8e" xml:space="preserve">{{Infobox cricket series
| series = २०२६–२७ पाकिस्तान तिरंगी मालिका
| image = 
| date = १८–३१ ऑक्टोबर २०२६
| place = [[पाकिस्तान]]
| result = 
| player of series = 
| matches = 
| team1 = {{cr|ENG}}
| team2 = {{cr|PAK}}
| team3 = {{cr|SL}}
| captain1 = [[हॅरी ब्रूक]]
| captain2 =  [[शाहीन शाह आफ्रिदी]]
| captain3 = [[कुशल मेंडिस]]
| runs1 = 
| runs2 = 
| runs3 = 
| wickets1 = 
| wickets2 = 
| wickets3 = 
| notes = 
| previous = 
| next = 
}}

'''२०२६–२७ पाकिस्तान एकदिवसीय तिरंगी मालिका''' ही क्रिकेट स्पर्धा ऑक्टोबर २०२६ मध्ये पाकिस्तानमध्ये आयोजित केली जात आहे. ही तीन देशांमधील मालिका असून, यात इंग्लंड, पाकिस्तान आणि श्रीलंका या देशांचे पुरुष राष्ट्रीय संघ सहभागी होणार आहेत.&lt;ref&gt;{{cite web|date=१९ ऑगस्ट २०२६|first=अहसान |last=इफ्तिकार नेगी|url=https://www.cricinfo.com/story/pakistan-to-host-sri-lanka-for-tests-and-t20is-and-odi-tri-series-with-england-1550668 | trans-title= पाकिस्तान श्रीलंकेविरुद्ध कसोटी आणि टी२० मालिकांचे आयोजन करणार; तसेच इंग्लंडसह एकदिवसीय तिरंगी मालिकाही खेळवली जाणार | title=Pakistan to host SL for Tests and T20Is, and ODI tri-series with England |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=१० सप्टेंबर २०२६| trans-title=पाकिस्तान दौऱ्यादरम्यान श्रीलंका इंग्लंडसोबत तिरंगी मालिका खेळणार | title=Sri Lanka to play tri-series with England during Pakistan tour |url=https://supersport.com/cricket/news/740aea74-2175-4f1c-a0ee-49140871a53e/sri-lanka-to-play-tri-series-with-england-during-pakistan-tour |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६|work=सुपर स्पोर्ट}}&lt;/ref&gt;ऑगस्ट २०२६ मध्ये, [[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]]ाने या तिरंगी मालिकेचे वेळापत्रक निश्चित केले. &lt;ref&gt;{{cite web|date=१९ ऑगस्ट २०२६|url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-to-host-sri-lanka-and-england-for-t20is-odi-tri-series-and-tests.html | trans-title=पाकिस्तान श्रीलंका आणि इंग्लंडचे यजमानपद भूषवणार; आंतरराष्ट्रीय टी२० सामने, एकदिवसीय तिरंगी मालिका आणि कसोटी सामन्यांचे आयोजन होणार | title=Pakistan to host Sri Lanka and England for T20Is, ODI tri-series and Tests |work=[[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2026/08/19/pcb-announces-pakistan-home-schedule-featuring-sri-lanka-and-england | trans-title= पीसीबीने श्रीलंका आणि इंग्लंडविरुद्धच्या पाकिस्तानमधील मालिकेचे वेळापत्रक जाहीर केले |title=PCB announces Pakistan home schedule featuring Sri Lanka and England |work=पाकिस्तान टुडे |date=१९ ऑगस्ट २०२६|access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;  ही मालिका प्रत्येक संघाला २०२७ क्रिकेट विश्वचषकाच्या तयारीसाठी उपयुक्त ठरेल.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=१९ ऑगस्ट २०२६| trans-title=पाकिस्तानमध्ये श्रीलंका आणि इंग्लंडसह तिरंगी मालिका होणार | title=Pakistan to host Sri Lanka, England for tri-series action |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/icc-cricket-world-cup-2027/news/pakistan-to-host-sri-lanka-england-in-upcoming-home-series |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt;
==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्यदुवे==
* [https://www.cricinfo.com/series/pakistan-triangular-series-2026-27-1550706 Series home] at [[क्रिकइन्फो]]

{{पाकिस्तानचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६–२७}}

[[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट संघाचे पाकिस्तान दौरे|२०२६]]
[[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|पाकिस्तान]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे पाकिस्तान दौरे]]
[[वर्ग:श्रीलंका क्रिकेट संघाचे पाकिस्तान दौरे]]
[[वर्ग:श्रीलंका क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|पाकिस्तान]]</text>
      <sha1>jyz9lxx1qbsphf6tui6nviknbcmyx8e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721894</id>
      <parentid>2721893</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T05:39:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <comment>/* बाह्यदुवे */</comment>
      <origin>2721894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6106" sha1="ffcwnz40q8f8hfc7n3frt82zzxtx5s9" xml:space="preserve">{{Infobox cricket series
| series = २०२६–२७ पाकिस्तान तिरंगी मालिका
| image = 
| date = १८–३१ ऑक्टोबर २०२६
| place = [[पाकिस्तान]]
| result = 
| player of series = 
| matches = 
| team1 = {{cr|ENG}}
| team2 = {{cr|PAK}}
| team3 = {{cr|SL}}
| captain1 = [[हॅरी ब्रूक]]
| captain2 =  [[शाहीन शाह आफ्रिदी]]
| captain3 = [[कुशल मेंडिस]]
| runs1 = 
| runs2 = 
| runs3 = 
| wickets1 = 
| wickets2 = 
| wickets3 = 
| notes = 
| previous = 
| next = 
}}

'''२०२६–२७ पाकिस्तान एकदिवसीय तिरंगी मालिका''' ही क्रिकेट स्पर्धा ऑक्टोबर २०२६ मध्ये पाकिस्तानमध्ये आयोजित केली जात आहे. ही तीन देशांमधील मालिका असून, यात इंग्लंड, पाकिस्तान आणि श्रीलंका या देशांचे पुरुष राष्ट्रीय संघ सहभागी होणार आहेत.&lt;ref&gt;{{cite web|date=१९ ऑगस्ट २०२६|first=अहसान |last=इफ्तिकार नेगी|url=https://www.cricinfo.com/story/pakistan-to-host-sri-lanka-for-tests-and-t20is-and-odi-tri-series-with-england-1550668 | trans-title= पाकिस्तान श्रीलंकेविरुद्ध कसोटी आणि टी२० मालिकांचे आयोजन करणार; तसेच इंग्लंडसह एकदिवसीय तिरंगी मालिकाही खेळवली जाणार | title=Pakistan to host SL for Tests and T20Is, and ODI tri-series with England |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=१० सप्टेंबर २०२६| trans-title=पाकिस्तान दौऱ्यादरम्यान श्रीलंका इंग्लंडसोबत तिरंगी मालिका खेळणार | title=Sri Lanka to play tri-series with England during Pakistan tour |url=https://supersport.com/cricket/news/740aea74-2175-4f1c-a0ee-49140871a53e/sri-lanka-to-play-tri-series-with-england-during-pakistan-tour |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६|work=सुपर स्पोर्ट}}&lt;/ref&gt;ऑगस्ट २०२६ मध्ये, [[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]]ाने या तिरंगी मालिकेचे वेळापत्रक निश्चित केले. &lt;ref&gt;{{cite web|date=१९ ऑगस्ट २०२६|url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-to-host-sri-lanka-and-england-for-t20is-odi-tri-series-and-tests.html | trans-title=पाकिस्तान श्रीलंका आणि इंग्लंडचे यजमानपद भूषवणार; आंतरराष्ट्रीय टी२० सामने, एकदिवसीय तिरंगी मालिका आणि कसोटी सामन्यांचे आयोजन होणार | title=Pakistan to host Sri Lanka and England for T20Is, ODI tri-series and Tests |work=[[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2026/08/19/pcb-announces-pakistan-home-schedule-featuring-sri-lanka-and-england | trans-title= पीसीबीने श्रीलंका आणि इंग्लंडविरुद्धच्या पाकिस्तानमधील मालिकेचे वेळापत्रक जाहीर केले |title=PCB announces Pakistan home schedule featuring Sri Lanka and England |work=पाकिस्तान टुडे |date=१९ ऑगस्ट २०२६|access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;  ही मालिका प्रत्येक संघाला २०२७ क्रिकेट विश्वचषकाच्या तयारीसाठी उपयुक्त ठरेल.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=१९ ऑगस्ट २०२६| trans-title=पाकिस्तानमध्ये श्रीलंका आणि इंग्लंडसह तिरंगी मालिका होणार | title=Pakistan to host Sri Lanka, England for tri-series action |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/icc-cricket-world-cup-2027/news/pakistan-to-host-sri-lanka-england-in-upcoming-home-series |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt;
==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्यदुवे==
* [https://www.cricinfo.com/series/pakistan-triangular-series-2026-27-1550706 Series home] at [[क्रिकइन्फो]]

{{पाकिस्तानचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६–२७}}

[[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट संघाचे पाकिस्तान दौरे]]
[[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|पाकिस्तान]]
[[वर्ग:श्रीलंका क्रिकेट संघाचे पाकिस्तान दौरे]]
[[वर्ग:श्रीलंका क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|पाकिस्तान]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे पाकिस्तान दौरे]]</text>
      <sha1>ffcwnz40q8f8hfc7n3frt82zzxtx5s9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721900</id>
      <parentid>2721894</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T06:30:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <comment>/* संघ */</comment>
      <origin>2721900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10835" sha1="h37e48uug8s3x2c1oqsf505iac6khfp" xml:space="preserve">{{Infobox cricket series
| series = २०२६–२७ पाकिस्तान तिरंगी मालिका
| image = 
| date = १८–३१ ऑक्टोबर २०२६
| place = [[पाकिस्तान]]
| result = 
| player of series = 
| matches = 
| team1 = {{cr|ENG}}
| team2 = {{cr|PAK}}
| team3 = {{cr|SL}}
| captain1 = [[हॅरी ब्रूक]]
| captain2 =  [[शाहीन शाह आफ्रिदी]]
| captain3 = [[कुशल मेंडिस]]
| runs1 = 
| runs2 = 
| runs3 = 
| wickets1 = 
| wickets2 = 
| wickets3 = 
| notes = 
| previous = 
| next = 
}}

'''२०२६–२७ पाकिस्तान एकदिवसीय तिरंगी मालिका''' ही क्रिकेट स्पर्धा ऑक्टोबर २०२६ मध्ये पाकिस्तानमध्ये आयोजित केली जात आहे. ही तीन देशांमधील मालिका असून, यात इंग्लंड, पाकिस्तान आणि श्रीलंका या देशांचे पुरुष राष्ट्रीय संघ सहभागी होणार आहेत.&lt;ref&gt;{{cite web|date=१९ ऑगस्ट २०२६|first=अहसान |last=इफ्तिकार नेगी|url=https://www.cricinfo.com/story/pakistan-to-host-sri-lanka-for-tests-and-t20is-and-odi-tri-series-with-england-1550668 | trans-title= पाकिस्तान श्रीलंकेविरुद्ध कसोटी आणि टी२० मालिकांचे आयोजन करणार; तसेच इंग्लंडसह एकदिवसीय तिरंगी मालिकाही खेळवली जाणार | title=Pakistan to host SL for Tests and T20Is, and ODI tri-series with England |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=१० सप्टेंबर २०२६| trans-title=पाकिस्तान दौऱ्यादरम्यान श्रीलंका इंग्लंडसोबत तिरंगी मालिका खेळणार | title=Sri Lanka to play tri-series with England during Pakistan tour |url=https://supersport.com/cricket/news/740aea74-2175-4f1c-a0ee-49140871a53e/sri-lanka-to-play-tri-series-with-england-during-pakistan-tour |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६|work=सुपर स्पोर्ट}}&lt;/ref&gt;ऑगस्ट २०२६ मध्ये, [[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]]ाने या तिरंगी मालिकेचे वेळापत्रक निश्चित केले. &lt;ref&gt;{{cite web|date=१९ ऑगस्ट २०२६|url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-to-host-sri-lanka-and-england-for-t20is-odi-tri-series-and-tests.html | trans-title=पाकिस्तान श्रीलंका आणि इंग्लंडचे यजमानपद भूषवणार; आंतरराष्ट्रीय टी२० सामने, एकदिवसीय तिरंगी मालिका आणि कसोटी सामन्यांचे आयोजन होणार | title=Pakistan to host Sri Lanka and England for T20Is, ODI tri-series and Tests |work=[[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2026/08/19/pcb-announces-pakistan-home-schedule-featuring-sri-lanka-and-england | trans-title= पीसीबीने श्रीलंका आणि इंग्लंडविरुद्धच्या पाकिस्तानमधील मालिकेचे वेळापत्रक जाहीर केले |title=PCB announces Pakistan home schedule featuring Sri Lanka and England |work=पाकिस्तान टुडे |date=१९ ऑगस्ट २०२६|access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;  ही मालिका प्रत्येक संघाला २०२७ क्रिकेट विश्वचषकाच्या तयारीसाठी उपयुक्त ठरेल.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=१९ ऑगस्ट २०२६| trans-title=पाकिस्तानमध्ये श्रीलंका आणि इंग्लंडसह तिरंगी मालिका होणार | title=Pakistan to host Sri Lanka, England for tri-series action |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/icc-cricket-world-cup-2027/news/pakistan-to-host-sri-lanka-england-in-upcoming-home-series |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt;
==संघ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left;white-space:nowrap ;margin:auto&quot;
|- 
!{{cr|ENG}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ecb.co.uk/news/4584937/england-men-announce-squad-for-odi-triseries-against-pakistan-and-sri-lanka |work=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]] | trans-title= पाकिस्तान आणि श्रीलंका यांच्याविरुद्धच्या एकदिवसीय तिरंगी मालिकेसाठी इंग्लंड पुरुष संघाची घोषणा | title= England Men announce squad for ODI tri-series against Pakistan and Sri Lanka|access-date= १५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;
!{{cr|PAK}}&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६ | trans-title= श्रीलंकेविरुद्धच्या टी२० मालिका आणि एकदिवसीय तिरंगी मालिकेसाठी पाकिस्तानच्या संघांची घोषणा | title=Pakistan squads announced for Sri Lanka T20Is and ODI tri-series |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-squads-announced-for-sri-lanka-t20is-and-odi-tri-series.html |website=[[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]]}}&lt;/ref&gt;
!{{cr|SL}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cricinfo.com/story/avishka-fernando-recalled-to-sri-lanka-s-odi-side-for-tri-series-in-pakistan-1557114| trans-title= पाकिस्तानमध्ये होणाऱ्या तिरंगी मालिकेसाठी अविष्का फर्नांडोचे श्रीलंकेच्या एकदिवसीय संघात पुनरागमन | title=Avishka Fernando recalled to Sri Lanka's ODI side for tri-series in Pakistan|access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६|work=क्रिकइन्फो}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |work=द संडे टाइम्स (श्रीलंका) |url=https://www.sundaytimes.lk/261004/sports/fernando-arachchige-recalled-as-asalanka-hasaranga-miss-out-659175.html | trans-title= फर्नांडो, अरचिगेचे  पुनरागमन, हसरंगा असालंकाला बाहेर| title=Fernando, Arachchige recalled as Asalanka, Hasaranga miss out |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;
|-
|valign=&quot;top&quot;|
* [[हॅरी ब्रूक]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[आदिल रशीद]]
* [[गस ॲटकिन्सन]]
* [[जेमी ओव्हरटन]]
* [[जेम्स कोल्स]]
* [[जॉर्डन कॉक्स]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[जॉश टँग]]
* [[जो रूट]]
* [[टॉम बँटन]]
* [[बेन डकेट]]
* [[मेसन क्रेन]]
* [[लियाम डॉसन]]
* [[विल जॅक्स]]
* [[सॅम करन]]
* [[सॉनी बेकर]]
* [[हेन्री क्रोकॉम]]
|valign=&quot;top&quot;|
* [[शाहीन शाह आफ्रिदी]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[अबरार अहमद]]
* [[अराफत मिन्हास]]
* [[गाझी घोरी]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[नसीम शाह]]
* [[फखर जमान]]
* [[फहीम अश्रफ]]
* [[बाबर आझम]]
* [[रझाउल्लाह मशवानी]]
* [[शादाब खान]]
* [[सलमान अली आगा]]
* [[साद बेग]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[सुफियान मुकीम]]
* [[सैम अयुब]]
* [[हरिस रौफ]]
* [[हसन नवाझ]]
|valign=&quot;top&quot;|
* [[कुसल मेंडिस]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]])
* [[अविष्का फर्नांडो]]
* [[असिथा फर्नांडो]]
* [[एशान मलिंगा]]
* [[कमिंदू मेंडिस]]
* [[कामिल मिशारा]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[जनिथ लियानागे]]
* [[दसुन शनाका]]
* [[दिलशान मधुशंका]]
* [[दुनिथ वेल्लालागे]]
* [[दुष्मंथा चमीरा]]
* [[पवन रथनायके]]
* [[पथुम निस्संका]]
* [[महीश थीकशाना]]
* [[सचिंदु कोलंबगे]]
* [[सहान अरचिगे]]
|}

==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्यदुवे==
* [https://www.cricinfo.com/series/pakistan-triangular-series-2026-27-1550706 Series home] at [[क्रिकइन्फो]]

{{पाकिस्तानचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६–२७}}

[[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट संघाचे पाकिस्तान दौरे]]
[[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|पाकिस्तान]]
[[वर्ग:श्रीलंका क्रिकेट संघाचे पाकिस्तान दौरे]]
[[वर्ग:श्रीलंका क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|पाकिस्तान]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे पाकिस्तान दौरे]]</text>
      <sha1>h37e48uug8s3x2c1oqsf505iac6khfp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721901</id>
      <parentid>2721900</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T06:32:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <origin>2721901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11087" sha1="hp3ac1ahd89ukc3llqwyj4s6msszgsj" xml:space="preserve">{{Infobox cricket series
| series = २०२६–२७ पाकिस्तान तिरंगी मालिका
| image = 
| date = १८–३१ ऑक्टोबर २०२६
| place = [[पाकिस्तान]]
| result = 
| player of series = 
| matches = 
| team1 = {{cr|ENG}}
| team2 = {{cr|PAK}}
| team3 = {{cr|SL}}
| captain1 = [[हॅरी ब्रूक]]
| captain2 =  [[शाहीन शाह आफ्रिदी]]
| captain3 = [[कुशल मेंडिस]]
| runs1 = 
| runs2 = 
| runs3 = 
| wickets1 = 
| wickets2 = 
| wickets3 = 
| notes = 
| previous = 
| next = 
}}

'''२०२६–२७ पाकिस्तान एकदिवसीय तिरंगी मालिका''' ही क्रिकेट स्पर्धा ऑक्टोबर २०२६ मध्ये [[पाकिस्तान]]&lt;nowiki/&gt;मध्ये आयोजित केली जात आहे. ही तीन देशांमधील मालिका असून, यात [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लंड]], [[पाकिस्तान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पाकिस्तान]] आणि [[श्रीलंका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|श्रीलंका]] या देशांचे पुरुष राष्ट्रीय संघ सहभागी होणार आहेत.&lt;ref&gt;{{cite web|date=१९ ऑगस्ट २०२६|first=अहसान |last=इफ्तिकार नेगी|url=https://www.cricinfo.com/story/pakistan-to-host-sri-lanka-for-tests-and-t20is-and-odi-tri-series-with-england-1550668 | trans-title= पाकिस्तान श्रीलंकेविरुद्ध कसोटी आणि टी२० मालिकांचे आयोजन करणार; तसेच इंग्लंडसह एकदिवसीय तिरंगी मालिकाही खेळवली जाणार | title=Pakistan to host SL for Tests and T20Is, and ODI tri-series with England |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=१० सप्टेंबर २०२६| trans-title=पाकिस्तान दौऱ्यादरम्यान श्रीलंका इंग्लंडसोबत तिरंगी मालिका खेळणार | title=Sri Lanka to play tri-series with England during Pakistan tour |url=https://supersport.com/cricket/news/740aea74-2175-4f1c-a0ee-49140871a53e/sri-lanka-to-play-tri-series-with-england-during-pakistan-tour |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६|work=सुपर स्पोर्ट}}&lt;/ref&gt;ऑगस्ट २०२६ मध्ये, [[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]]ाने या तिरंगी मालिकेचे वेळापत्रक निश्चित केले. &lt;ref&gt;{{cite web|date=१९ ऑगस्ट २०२६|url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-to-host-sri-lanka-and-england-for-t20is-odi-tri-series-and-tests.html | trans-title=पाकिस्तान श्रीलंका आणि इंग्लंडचे यजमानपद भूषवणार; आंतरराष्ट्रीय टी२० सामने, एकदिवसीय तिरंगी मालिका आणि कसोटी सामन्यांचे आयोजन होणार | title=Pakistan to host Sri Lanka and England for T20Is, ODI tri-series and Tests |work=[[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2026/08/19/pcb-announces-pakistan-home-schedule-featuring-sri-lanka-and-england | trans-title= पीसीबीने श्रीलंका आणि इंग्लंडविरुद्धच्या पाकिस्तानमधील मालिकेचे वेळापत्रक जाहीर केले |title=PCB announces Pakistan home schedule featuring Sri Lanka and England |work=पाकिस्तान टुडे |date=१९ ऑगस्ट २०२६|access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;  ही मालिका प्रत्येक संघाला २०२७ क्रिकेट विश्वचषकाच्या तयारीसाठी उपयुक्त ठरेल.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=१९ ऑगस्ट २०२६| trans-title=पाकिस्तानमध्ये श्रीलंका आणि इंग्लंडसह तिरंगी मालिका होणार | title=Pakistan to host Sri Lanka, England for tri-series action |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/icc-cricket-world-cup-2027/news/pakistan-to-host-sri-lanka-england-in-upcoming-home-series |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt;
==संघ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left;white-space:nowrap ;margin:auto&quot;
|- 
!{{cr|ENG}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ecb.co.uk/news/4584937/england-men-announce-squad-for-odi-triseries-against-pakistan-and-sri-lanka |work=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]] | trans-title= पाकिस्तान आणि श्रीलंका यांच्याविरुद्धच्या एकदिवसीय तिरंगी मालिकेसाठी इंग्लंड पुरुष संघाची घोषणा | title= England Men announce squad for ODI tri-series against Pakistan and Sri Lanka|access-date= १५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;
!{{cr|PAK}}&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६ | trans-title= श्रीलंकेविरुद्धच्या टी२० मालिका आणि एकदिवसीय तिरंगी मालिकेसाठी पाकिस्तानच्या संघांची घोषणा | title=Pakistan squads announced for Sri Lanka T20Is and ODI tri-series |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-squads-announced-for-sri-lanka-t20is-and-odi-tri-series.html |website=[[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]]}}&lt;/ref&gt;
!{{cr|SL}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cricinfo.com/story/avishka-fernando-recalled-to-sri-lanka-s-odi-side-for-tri-series-in-pakistan-1557114| trans-title= पाकिस्तानमध्ये होणाऱ्या तिरंगी मालिकेसाठी अविष्का फर्नांडोचे श्रीलंकेच्या एकदिवसीय संघात पुनरागमन | title=Avishka Fernando recalled to Sri Lanka's ODI side for tri-series in Pakistan|access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६|work=क्रिकइन्फो}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |work=द संडे टाइम्स (श्रीलंका) |url=https://www.sundaytimes.lk/261004/sports/fernando-arachchige-recalled-as-asalanka-hasaranga-miss-out-659175.html | trans-title= फर्नांडो, अरचिगेचे  पुनरागमन, हसरंगा असालंकाला बाहेर| title=Fernando, Arachchige recalled as Asalanka, Hasaranga miss out |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;
|-
|valign=&quot;top&quot;|
* [[हॅरी ब्रूक]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[आदिल रशीद]]
* [[गस ॲटकिन्सन]]
* [[जेमी ओव्हरटन]]
* [[जेम्स कोल्स]]
* [[जॉर्डन कॉक्स]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[जॉश टँग]]
* [[जो रूट]]
* [[टॉम बँटन]]
* [[बेन डकेट]]
* [[मेसन क्रेन]]
* [[लियाम डॉसन]]
* [[विल जॅक्स]]
* [[सॅम करन]]
* [[सॉनी बेकर]]
* [[हेन्री क्रोकॉम]]
|valign=&quot;top&quot;|
* [[शाहीन शाह आफ्रिदी]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[अबरार अहमद]]
* [[अराफत मिन्हास]]
* [[गाझी घोरी]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[नसीम शाह]]
* [[फखर जमान]]
* [[फहीम अश्रफ]]
* [[बाबर आझम]]
* [[रझाउल्लाह मशवानी]]
* [[शादाब खान]]
* [[सलमान अली आगा]]
* [[साद बेग]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[सुफियान मुकीम]]
* [[सैम अयुब]]
* [[हरिस रौफ]]
* [[हसन नवाझ]]
|valign=&quot;top&quot;|
* [[कुसल मेंडिस]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]])
* [[अविष्का फर्नांडो]]
* [[असिथा फर्नांडो]]
* [[एशान मलिंगा]]
* [[कमिंदू मेंडिस]]
* [[कामिल मिशारा]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[जनिथ लियानागे]]
* [[दसुन शनाका]]
* [[दिलशान मधुशंका]]
* [[दुनिथ वेल्लालागे]]
* [[दुष्मंथा चमीरा]]
* [[पवन रथनायके]]
* [[पथुम निस्संका]]
* [[महीश थीकशाना]]
* [[सचिंदु कोलंबगे]]
* [[सहान अरचिगे]]
|}

==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्यदुवे==
* [https://www.cricinfo.com/series/pakistan-triangular-series-2026-27-1550706 Series home] at [[क्रिकइन्फो]]

{{पाकिस्तानचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६–२७}}

[[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट संघाचे पाकिस्तान दौरे]]
[[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|पाकिस्तान]]
[[वर्ग:श्रीलंका क्रिकेट संघाचे पाकिस्तान दौरे]]
[[वर्ग:श्रीलंका क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|पाकिस्तान]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे पाकिस्तान दौरे]]</text>
      <sha1>hp3ac1ahd89ukc3llqwyj4s6msszgsj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721902</id>
      <parentid>2721901</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T06:32:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2721902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11110" sha1="mm2mwqsud7f9iuxw4dm7kpy237roaqs" xml:space="preserve">{{Infobox cricket series
| series = २०२६–२७ पाकिस्तान तिरंगी मालिका
| image = 
| date = १८–३१ ऑक्टोबर २०२६
| place = [[पाकिस्तान]]
| result = 
| player of series = 
| matches = 
| team1 = {{cr|ENG}}
| team2 = {{cr|PAK}}
| team3 = {{cr|SL}}
| captain1 = [[हॅरी ब्रूक]]
| captain2 =  [[शाहीन शाह आफ्रिदी]]
| captain3 = [[कुशल मेंडिस]]
| runs1 = 
| runs2 = 
| runs3 = 
| wickets1 = 
| wickets2 = 
| wickets3 = 
| notes = 
| previous = 
| next = 
}}

'''२०२६–२७ पाकिस्तान एकदिवसीय तिरंगी मालिका''' ही क्रिकेट स्पर्धा ऑक्टोबर २०२६ मध्ये [[पाकिस्तान]]&lt;nowiki/&gt;मध्ये आयोजित केली जात आहे. ही तीन देशांमधील मालिका असून, यात [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लंड]], [[पाकिस्तान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पाकिस्तान]] आणि [[श्रीलंका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|श्रीलंका]] या देशांचे पुरुष राष्ट्रीय संघ सहभागी होणार आहेत.&lt;ref&gt;{{cite web|date=१९ ऑगस्ट २०२६|first=अहसान |last=इफ्तिकार नेगी|url=https://www.cricinfo.com/story/pakistan-to-host-sri-lanka-for-tests-and-t20is-and-odi-tri-series-with-england-1550668 | trans-title= पाकिस्तान श्रीलंकेविरुद्ध कसोटी आणि टी२० मालिकांचे आयोजन करणार; तसेच इंग्लंडसह एकदिवसीय तिरंगी मालिकाही खेळवली जाणार | title=Pakistan to host SL for Tests and T20Is, and ODI tri-series with England |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=१० सप्टेंबर २०२६| trans-title=पाकिस्तान दौऱ्यादरम्यान श्रीलंका इंग्लंडसोबत तिरंगी मालिका खेळणार | title=Sri Lanka to play tri-series with England during Pakistan tour |url=https://supersport.com/cricket/news/740aea74-2175-4f1c-a0ee-49140871a53e/sri-lanka-to-play-tri-series-with-england-during-pakistan-tour |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६|work=सुपर स्पोर्ट}}&lt;/ref&gt;ऑगस्ट २०२६ मध्ये, [[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]]ाने या तिरंगी मालिकेचे वेळापत्रक निश्चित केले. &lt;ref&gt;{{cite web|date=१९ ऑगस्ट २०२६|url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-to-host-sri-lanka-and-england-for-t20is-odi-tri-series-and-tests.html | trans-title=पाकिस्तान श्रीलंका आणि इंग्लंडचे यजमानपद भूषवणार; आंतरराष्ट्रीय टी२० सामने, एकदिवसीय तिरंगी मालिका आणि कसोटी सामन्यांचे आयोजन होणार | title=Pakistan to host Sri Lanka and England for T20Is, ODI tri-series and Tests |work=[[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2026/08/19/pcb-announces-pakistan-home-schedule-featuring-sri-lanka-and-england | trans-title= पीसीबीने श्रीलंका आणि इंग्लंडविरुद्धच्या पाकिस्तानमधील मालिकेचे वेळापत्रक जाहीर केले |title=PCB announces Pakistan home schedule featuring Sri Lanka and England |work=पाकिस्तान टुडे |date=१९ ऑगस्ट २०२६|access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;  ही मालिका प्रत्येक संघाला [[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]] स्पर्धेच्या तयारीसाठी उपयुक्त ठरेल.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=१९ ऑगस्ट २०२६| trans-title=पाकिस्तानमध्ये श्रीलंका आणि इंग्लंडसह तिरंगी मालिका होणार | title=Pakistan to host Sri Lanka, England for tri-series action |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/icc-cricket-world-cup-2027/news/pakistan-to-host-sri-lanka-england-in-upcoming-home-series |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt;
==संघ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left;white-space:nowrap ;margin:auto&quot;
|- 
!{{cr|ENG}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ecb.co.uk/news/4584937/england-men-announce-squad-for-odi-triseries-against-pakistan-and-sri-lanka |work=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]] | trans-title= पाकिस्तान आणि श्रीलंका यांच्याविरुद्धच्या एकदिवसीय तिरंगी मालिकेसाठी इंग्लंड पुरुष संघाची घोषणा | title= England Men announce squad for ODI tri-series against Pakistan and Sri Lanka|access-date= १५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;
!{{cr|PAK}}&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६ | trans-title= श्रीलंकेविरुद्धच्या टी२० मालिका आणि एकदिवसीय तिरंगी मालिकेसाठी पाकिस्तानच्या संघांची घोषणा | title=Pakistan squads announced for Sri Lanka T20Is and ODI tri-series |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-squads-announced-for-sri-lanka-t20is-and-odi-tri-series.html |website=[[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]]}}&lt;/ref&gt;
!{{cr|SL}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cricinfo.com/story/avishka-fernando-recalled-to-sri-lanka-s-odi-side-for-tri-series-in-pakistan-1557114| trans-title= पाकिस्तानमध्ये होणाऱ्या तिरंगी मालिकेसाठी अविष्का फर्नांडोचे श्रीलंकेच्या एकदिवसीय संघात पुनरागमन | title=Avishka Fernando recalled to Sri Lanka's ODI side for tri-series in Pakistan|access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६|work=क्रिकइन्फो}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |work=द संडे टाइम्स (श्रीलंका) |url=https://www.sundaytimes.lk/261004/sports/fernando-arachchige-recalled-as-asalanka-hasaranga-miss-out-659175.html | trans-title= फर्नांडो, अरचिगेचे  पुनरागमन, हसरंगा असालंकाला बाहेर| title=Fernando, Arachchige recalled as Asalanka, Hasaranga miss out |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;
|-
|valign=&quot;top&quot;|
* [[हॅरी ब्रूक]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[आदिल रशीद]]
* [[गस ॲटकिन्सन]]
* [[जेमी ओव्हरटन]]
* [[जेम्स कोल्स]]
* [[जॉर्डन कॉक्स]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[जॉश टँग]]
* [[जो रूट]]
* [[टॉम बँटन]]
* [[बेन डकेट]]
* [[मेसन क्रेन]]
* [[लियाम डॉसन]]
* [[विल जॅक्स]]
* [[सॅम करन]]
* [[सॉनी बेकर]]
* [[हेन्री क्रोकॉम]]
|valign=&quot;top&quot;|
* [[शाहीन शाह आफ्रिदी]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[अबरार अहमद]]
* [[अराफत मिन्हास]]
* [[गाझी घोरी]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[नसीम शाह]]
* [[फखर जमान]]
* [[फहीम अश्रफ]]
* [[बाबर आझम]]
* [[रझाउल्लाह मशवानी]]
* [[शादाब खान]]
* [[सलमान अली आगा]]
* [[साद बेग]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[सुफियान मुकीम]]
* [[सैम अयुब]]
* [[हरिस रौफ]]
* [[हसन नवाझ]]
|valign=&quot;top&quot;|
* [[कुसल मेंडिस]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]])
* [[अविष्का फर्नांडो]]
* [[असिथा फर्नांडो]]
* [[एशान मलिंगा]]
* [[कमिंदू मेंडिस]]
* [[कामिल मिशारा]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[जनिथ लियानागे]]
* [[दसुन शनाका]]
* [[दिलशान मधुशंका]]
* [[दुनिथ वेल्लालागे]]
* [[दुष्मंथा चमीरा]]
* [[पवन रथनायके]]
* [[पथुम निस्संका]]
* [[महीश थीकशाना]]
* [[सचिंदु कोलंबगे]]
* [[सहान अरचिगे]]
|}

==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्यदुवे==
* [https://www.cricinfo.com/series/pakistan-triangular-series-2026-27-1550706 Series home] at [[क्रिकइन्फो]]

{{पाकिस्तानचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६–२७}}

[[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट संघाचे पाकिस्तान दौरे]]
[[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|पाकिस्तान]]
[[वर्ग:श्रीलंका क्रिकेट संघाचे पाकिस्तान दौरे]]
[[वर्ग:श्रीलंका क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|पाकिस्तान]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे पाकिस्तान दौरे]]</text>
      <sha1>mm2mwqsud7f9iuxw4dm7kpy237roaqs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721923</id>
      <parentid>2721902</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:00:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <comment>/* साखळी सामने */</comment>
      <origin>2721923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15485" sha1="rl1ojwjl30y94g40lz4wxf593jt3llk" xml:space="preserve">{{Infobox cricket series
| series = २०२६–२७ पाकिस्तान तिरंगी मालिका
| image = 
| date = १८–३१ ऑक्टोबर २०२६
| place = [[पाकिस्तान]]
| result = 
| player of series = 
| matches = 
| team1 = {{cr|ENG}}
| team2 = {{cr|PAK}}
| team3 = {{cr|SL}}
| captain1 = [[हॅरी ब्रूक]]
| captain2 =  [[शाहीन शाह आफ्रिदी]]
| captain3 = [[कुशल मेंडिस]]
| runs1 = 
| runs2 = 
| runs3 = 
| wickets1 = 
| wickets2 = 
| wickets3 = 
| notes = 
| previous = 
| next = 
}}

'''२०२६–२७ पाकिस्तान एकदिवसीय तिरंगी मालिका''' ही क्रिकेट स्पर्धा ऑक्टोबर २०२६ मध्ये [[पाकिस्तान]]&lt;nowiki/&gt;मध्ये आयोजित केली जात आहे. ही तीन देशांमधील मालिका असून, यात [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लंड]], [[पाकिस्तान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पाकिस्तान]] आणि [[श्रीलंका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|श्रीलंका]] या देशांचे पुरुष राष्ट्रीय संघ सहभागी होणार आहेत.&lt;ref&gt;{{cite web|date=१९ ऑगस्ट २०२६|first=अहसान |last=इफ्तिकार नेगी|url=https://www.cricinfo.com/story/pakistan-to-host-sri-lanka-for-tests-and-t20is-and-odi-tri-series-with-england-1550668 | trans-title= पाकिस्तान श्रीलंकेविरुद्ध कसोटी आणि टी२० मालिकांचे आयोजन करणार; तसेच इंग्लंडसह एकदिवसीय तिरंगी मालिकाही खेळवली जाणार | title=Pakistan to host SL for Tests and T20Is, and ODI tri-series with England |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=१० सप्टेंबर २०२६| trans-title=पाकिस्तान दौऱ्यादरम्यान श्रीलंका इंग्लंडसोबत तिरंगी मालिका खेळणार | title=Sri Lanka to play tri-series with England during Pakistan tour |url=https://supersport.com/cricket/news/740aea74-2175-4f1c-a0ee-49140871a53e/sri-lanka-to-play-tri-series-with-england-during-pakistan-tour |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६|work=सुपर स्पोर्ट}}&lt;/ref&gt;ऑगस्ट २०२६ मध्ये, [[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]]ाने या तिरंगी मालिकेचे वेळापत्रक निश्चित केले. &lt;ref&gt;{{cite web|date=१९ ऑगस्ट २०२६|url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-to-host-sri-lanka-and-england-for-t20is-odi-tri-series-and-tests.html | trans-title=पाकिस्तान श्रीलंका आणि इंग्लंडचे यजमानपद भूषवणार; आंतरराष्ट्रीय टी२० सामने, एकदिवसीय तिरंगी मालिका आणि कसोटी सामन्यांचे आयोजन होणार | title=Pakistan to host Sri Lanka and England for T20Is, ODI tri-series and Tests |work=[[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2026/08/19/pcb-announces-pakistan-home-schedule-featuring-sri-lanka-and-england | trans-title= पीसीबीने श्रीलंका आणि इंग्लंडविरुद्धच्या पाकिस्तानमधील मालिकेचे वेळापत्रक जाहीर केले |title=PCB announces Pakistan home schedule featuring Sri Lanka and England |work=पाकिस्तान टुडे |date=१९ ऑगस्ट २०२६|access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;  ही मालिका प्रत्येक संघाला [[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]] स्पर्धेच्या तयारीसाठी उपयुक्त ठरेल.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=१९ ऑगस्ट २०२६| trans-title=पाकिस्तानमध्ये श्रीलंका आणि इंग्लंडसह तिरंगी मालिका होणार | title=Pakistan to host Sri Lanka, England for tri-series action |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/icc-cricket-world-cup-2027/news/pakistan-to-host-sri-lanka-england-in-upcoming-home-series |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt;
==संघ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left;white-space:nowrap ;margin:auto&quot;
|- 
!{{cr|ENG}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ecb.co.uk/news/4584937/england-men-announce-squad-for-odi-triseries-against-pakistan-and-sri-lanka |work=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]] | trans-title= पाकिस्तान आणि श्रीलंका यांच्याविरुद्धच्या एकदिवसीय तिरंगी मालिकेसाठी इंग्लंड पुरुष संघाची घोषणा | title= England Men announce squad for ODI tri-series against Pakistan and Sri Lanka|access-date= १५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;
!{{cr|PAK}}&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६ | trans-title= श्रीलंकेविरुद्धच्या टी२० मालिका आणि एकदिवसीय तिरंगी मालिकेसाठी पाकिस्तानच्या संघांची घोषणा | title=Pakistan squads announced for Sri Lanka T20Is and ODI tri-series |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-squads-announced-for-sri-lanka-t20is-and-odi-tri-series.html |website=[[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]]}}&lt;/ref&gt;
!{{cr|SL}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cricinfo.com/story/avishka-fernando-recalled-to-sri-lanka-s-odi-side-for-tri-series-in-pakistan-1557114| trans-title= पाकिस्तानमध्ये होणाऱ्या तिरंगी मालिकेसाठी अविष्का फर्नांडोचे श्रीलंकेच्या एकदिवसीय संघात पुनरागमन | title=Avishka Fernando recalled to Sri Lanka's ODI side for tri-series in Pakistan|access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६|work=क्रिकइन्फो}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |work=द संडे टाइम्स (श्रीलंका) |url=https://www.sundaytimes.lk/261004/sports/fernando-arachchige-recalled-as-asalanka-hasaranga-miss-out-659175.html | trans-title= फर्नांडो, अरचिगेचे  पुनरागमन, हसरंगा असालंकाला बाहेर| title=Fernando, Arachchige recalled as Asalanka, Hasaranga miss out |access-date=१५ ऑक्टोबर २०२६}}&lt;/ref&gt;
|-
|valign=&quot;top&quot;|
* [[हॅरी ब्रूक]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[आदिल रशीद]]
* [[गस ॲटकिन्सन]]
* [[जेमी ओव्हरटन]]
* [[जेम्स कोल्स]]
* [[जॉर्डन कॉक्स]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[जॉश टँग]]
* [[जो रूट]]
* [[टॉम बँटन]]
* [[बेन डकेट]]
* [[मेसन क्रेन]]
* [[लियाम डॉसन]]
* [[विल जॅक्स]]
* [[सॅम करन]]
* [[सॉनी बेकर]]
* [[हेन्री क्रोकॉम]]
|valign=&quot;top&quot;|
* [[शाहीन शाह आफ्रिदी]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[अबरार अहमद]]
* [[अराफत मिन्हास]]
* [[गाझी घोरी]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[नसीम शाह]]
* [[फखर जमान]]
* [[फहीम अश्रफ]]
* [[बाबर आझम]]
* [[रझाउल्लाह मशवानी]]
* [[शादाब खान]]
* [[सलमान अली आगा]]
* [[साद बेग]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[सुफियान मुकीम]]
* [[सैम अयुब]]
* [[हरिस रौफ]]
* [[हसन नवाझ]]
|valign=&quot;top&quot;|
* [[कुसल मेंडिस]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]])
* [[अविष्का फर्नांडो]]
* [[असिथा फर्नांडो]]
* [[एशान मलिंगा]]
* [[कमिंदू मेंडिस]]
* [[कामिल मिशारा]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[जनिथ लियानागे]]
* [[दसुन शनाका]]
* [[दिलशान मधुशंका]]
* [[दुनिथ वेल्लालागे]]
* [[दुष्मंथा चमीरा]]
* [[पवन रथनायके]]
* [[पथुम निस्संका]]
* [[महीश थीकशाना]]
* [[सचिंदु कोलंबगे]]
* [[सहान अरचिगे]]
|}

==साखळी सामने==
===गुणफलक===
&lt;section begin=&quot;PTS&quot; /&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! style=&quot;width:25px&quot;| स्थान
! style=&quot;width:125px&quot;| संघ
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|सा|सामने}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|वि|विजय}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|प|पराभव}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|अ|अनिर्णित}}
! style=&quot;width:30px&quot;| गुण
! {{abbr|धावगती|निव्वळ धावगती}}
|-&lt;--style=&quot;background:#cfc;&quot;--&gt;
| १ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Cr|ENG}} || ० || ० || ० || ० || '''०''' || —
|-
| २ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Cr|PAK}} || ० || ० || ० || ० || '''०''' || —
|-
| ३ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Cr|SRI}} || ० || ० || ० || ० || '''०''' || —
|}
स्रोत: [https://www.cricinfo.com/series/pakistan-triangular-series-2026-27-1550706/points-table-standings ईएसपीएन क्रिकइन्फो]&lt;br&gt;
&lt;section end=&quot;PTS&quot; /&gt;
===सामने===
====१ला आं.ए.दि. सामना ====
{{Single-innings cricket match
| date = १८ ऑक्टोबर २०२६
| time = 
| daynight = 
| team1 = {{cr-rt|PAK}}
| team2 = {{cr|SL}}
| score1 = 
| score2 = 
| result = 
| report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550713.html धावफलक] 
| venue = [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]]
| umpires = 
| toss = 
| rain = 
}}

====२रा आं.ए.दि. सामना ====
{{Single-innings cricket match
| date = २० ऑक्टोबर २०२६
| time = 
| daynight = 
| team1 = {{cr-rt|PAK}}
| team2 = {{cr|ENG}}
| score1 = 
| score2 = 
| result = 
| report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550714.html धावफलक] 
| venue = [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]]
| umpires = 
| toss = 
| rain = 
}}

====३रा आं.ए.दि. सामना====
{{Single-innings cricket match
| date = २२ ऑक्टोबर २०२६
| time = 
| daynight = 
| team1 = {{cr-rt|ENG}}
| team2 = {{cr|SL}}
| score1 = 
| score2 = 
| result = 
| report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550715.html धावफलक] 
| venue = [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]]
| umpires = 
| toss = 
| rain = 
}}

====४था आं.ए.दि. सामना ====
{{Single-innings cricket match
| date = २५ ऑक्टोबर २०२६
| time = 
| daynight = 
| team1 = {{cr-rt|PAK}}
| team2 = {{cr|SL}}
| score1 = 
| score2 = 
| result = 
| report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550716.html धावफलक] 
| venue = [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]]
| umpires = 
| toss = 
| rain = 
}}

====५वा आं.ए.दि. सामना ====
{{Single-innings cricket match
| date = २७ ऑक्टोबर २०२६
| time = 
| daynight = 
| team1 = {{cr-rt|PAK}}
| team2 = {{cr|ENG}}
| score1 = 
| score2 = 
| result = 
| report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550717.html धावफलक] 
| venue = [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]]
| umpires = 
| toss = 
| rain = 
}}

====६वा आं.ए.दि. सामना ====
{{Single-innings cricket match
| date = २९ ऑक्टोबर २०२६
| time = 
| daynight = 
| team1 = {{cr-rt|ENG}}
| team2 = {{cr|SL}}
| score1 = 
| score2 = 
| result = 
| report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550718.html धावफलक] 
| venue = [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]]
| umpires = 
| toss = 
| rain = 
}}

==अंतिम सामना==
{{Single-innings cricket match
| date = ३१ ऑक्टोबर २०२६
| time = 
| daynight = 
| team1 = १ल्या स्थानावरील संघ
| team2 = २ऱ्या स्थानावरील संघ
| score1 = 
| score2 = 
| result = 
| report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550719.html धावफलक] 
| venue = [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]]
| umpires = 
| toss = 
| rain = 
}}
==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्यदुवे==
* [https://www.cricinfo.com/series/pakistan-triangular-series-2026-27-1550706 Series home] at [[क्रिकइन्फो]]

{{पाकिस्तानचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६–२७}}

[[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट संघाचे पाकिस्तान दौरे]]
[[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|पाकिस्तान]]
[[वर्ग:श्रीलंका क्रिकेट संघाचे पाकिस्तान दौरे]]
[[वर्ग:श्रीलंका क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|पाकिस्तान]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे पाकिस्तान दौरे]]</text>
      <sha1>rl1ojwjl30y94g40lz4wxf593jt3llk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सर जमशेदजी जीजीभाय कला महाविद्यालय</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385444</id>
    <redirect title="सर ज.जी. कलामहाविद्यालय" />
    <revision>
      <id>2721888</id>
      <timestamp>2026-10-15T05:37:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नामभेद</comment>
      <origin>2721888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="106" sha1="jcpxphkcsr9j8tjyfogmzwtcv5n066i" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[सर ज.जी. कलामहाविद्यालय]]</text>
      <sha1>jcpxphkcsr9j8tjyfogmzwtcv5n066i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>विक्रमभाई अर्षीभाई माडम</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385445</id>
    <redirect title="विक्रमभाई अर्जनभाई मादम आहिर" />
    <revision>
      <id>2721897</id>
      <timestamp>2026-10-15T05:44:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नामभेद</comment>
      <origin>2721897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123" sha1="j8rxtzb6umhd6qg3k6a4oo58xhhzkfq" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[विक्रमभाई अर्जनभाई मादम आहिर]]</text>
      <sha1>j8rxtzb6umhd6qg3k6a4oo58xhhzkfq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:Vishwambhar sangekar</title>
    <ns>3</ns>
    <id>385446</id>
    <revision>
      <id>2721909</id>
      <timestamp>2026-10-15T07:05:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2721909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="283" sha1="cyvz3asvvjqu6sjlf2e9jw1l5k4le3a" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|name=Vishwambhar sangekar}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १२:३५, १५ ऑक्टोबर २०२६ (IST)</text>
      <sha1>cyvz3asvvjqu6sjlf2e9jw1l5k4le3a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>रॉबर्ट हॉल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385447</id>
    <revision>
      <id>2721915</id>
      <timestamp>2026-10-15T08:03:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>नरेश सावे</username>
        <id>88037</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: '''रॉबर्ट हॉल''' ह्यांना इसवी सन २०२६ मध्ये अर्थशास्त्र विषयावर केलेल्या संशोधनासाठी [[नोबेल पारितोषिक]] जाहीर करण्यात आले आहे.ते अमेरिकन अर्थतज्ञ आहेत. ==संशोधन== [[रॉबर्ट ई.हॉल]] यांनी...</comment>
      <origin>2721915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1898" sha1="otawp5idegh196g5n5kl9a12ckqiv4g" xml:space="preserve">'''रॉबर्ट हॉल''' ह्यांना इसवी सन २०२६ मध्ये अर्थशास्त्र विषयावर केलेल्या संशोधनासाठी [[नोबेल पारितोषिक]] जाहीर करण्यात आले आहे.ते अमेरिकन अर्थतज्ञ आहेत.
==संशोधन==
[[रॉबर्ट ई.हॉल]] यांनी ग्राहकांच्या निर्णयांचा अभ्यास करून भविष्यात त्यांचे उत्पन्न किती असू शकेल आणि भविष्यात त्या उत्पन्नावर आधारित ते त्यांच्या भविष्यात असणाऱ्या अपेक्षा आणि इतर अनेक गोष्टींवर कसे खर्च करतील यावर संशोधन केले आहे. या त्यांच्या संशोधनासाठी [[रॉयल स्वीडिश अकादमी ऑफ सायन्सेस]] [[स्टॉकहोम]] यांनी त्यांना हा पुरस्कार जाहीर केला आहे.त्यांच्यासोबत [[मायकेल वुडफर्ड]] यांनाही अर्थशास्त्र विषयात या वर्षी नोबेल पारितोषिक जाहीर करण्यात आले आहे.
&lt;ref&gt;महाराष्ट्र टाईम्स, मंगळवार,१३ ऑक्टोबर २०२६&lt;/ref&gt;
==संदर्भ==
[[वर्ग:अर्थशास्त्र]]
[[वर्ग:नोबेल पारितोषिकविजेते]]</text>
      <sha1>otawp5idegh196g5n5kl9a12ckqiv4g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721916</id>
      <parentid>2721915</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T08:05:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>नरेश सावे</username>
        <id>88037</id>
      </contributor>
      <comment>/* संदर्भ */</comment>
      <origin>2721916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1944" sha1="5xpfklrirtq48ujyxdggjrqf1mwku2r" xml:space="preserve">'''रॉबर्ट हॉल''' ह्यांना इसवी सन २०२६ मध्ये अर्थशास्त्र विषयावर केलेल्या संशोधनासाठी [[नोबेल पारितोषिक]] जाहीर करण्यात आले आहे.ते अमेरिकन अर्थतज्ञ आहेत.
==संशोधन==
[[रॉबर्ट ई.हॉल]] यांनी ग्राहकांच्या निर्णयांचा अभ्यास करून भविष्यात त्यांचे उत्पन्न किती असू शकेल आणि भविष्यात त्या उत्पन्नावर आधारित ते त्यांच्या भविष्यात असणाऱ्या अपेक्षा आणि इतर अनेक गोष्टींवर कसे खर्च करतील यावर संशोधन केले आहे. या त्यांच्या संशोधनासाठी [[रॉयल स्वीडिश अकादमी ऑफ सायन्सेस]] [[स्टॉकहोम]] यांनी त्यांना हा पुरस्कार जाहीर केला आहे.त्यांच्यासोबत [[मायकेल वुडफर्ड]] यांनाही अर्थशास्त्र विषयात या वर्षी नोबेल पारितोषिक जाहीर करण्यात आले आहे.
&lt;ref&gt;महाराष्ट्र टाईम्स, मंगळवार,१३ ऑक्टोबर २०२६&lt;/ref&gt;
==संदर्भ==
[[वर्ग:अर्थशास्त्र]]
[[वर्ग:नोबेल अर्थशास्त्रातील पारितोषिकविजेते]]</text>
      <sha1>5xpfklrirtq48ujyxdggjrqf1mwku2r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721917</id>
      <parentid>2721916</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T08:05:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:नोबेल अर्थशास्त्रातील पारितोषिकविजेते]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2721917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1944" sha1="67bc2jraykju5v9n19e9fh7vjvb2r3e" xml:space="preserve">'''रॉबर्ट हॉल''' ह्यांना इसवी सन २०२६ मध्ये अर्थशास्त्र विषयावर केलेल्या संशोधनासाठी [[नोबेल पारितोषिक]] जाहीर करण्यात आले आहे.ते अमेरिकन अर्थतज्ञ आहेत.
==संशोधन==
[[रॉबर्ट ई.हॉल]] यांनी ग्राहकांच्या निर्णयांचा अभ्यास करून भविष्यात त्यांचे उत्पन्न किती असू शकेल आणि भविष्यात त्या उत्पन्नावर आधारित ते त्यांच्या भविष्यात असणाऱ्या अपेक्षा आणि इतर अनेक गोष्टींवर कसे खर्च करतील यावर संशोधन केले आहे. या त्यांच्या संशोधनासाठी [[रॉयल स्वीडिश अकादमी ऑफ सायन्सेस]] [[स्टॉकहोम]] यांनी त्यांना हा पुरस्कार जाहीर केला आहे.त्यांच्यासोबत [[मायकेल वुडफर्ड]] यांनाही अर्थशास्त्र विषयात या वर्षी नोबेल पारितोषिक जाहीर करण्यात आले आहे.
&lt;ref&gt;महाराष्ट्र टाईम्स, मंगळवार,१३ ऑक्टोबर २०२६&lt;/ref&gt;
==संदर्भ==
[[वर्ग:अर्थशास्त्र]]
[[वर्ग:अर्थशास्त्रातील नोबेल पारितोषिकविजेते]]</text>
      <sha1>67bc2jraykju5v9n19e9fh7vjvb2r3e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2721918</id>
      <parentid>2721917</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T08:08:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>नरेश सावे</username>
        <id>88037</id>
      </contributor>
      <comment>/* संदर्भ */</comment>
      <origin>2721918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2026" sha1="8py2kdc7g78vj15jmk5js1hy6br3i3d" xml:space="preserve">'''रॉबर्ट हॉल''' ह्यांना इसवी सन २०२६ मध्ये अर्थशास्त्र विषयावर केलेल्या संशोधनासाठी [[नोबेल पारितोषिक]] जाहीर करण्यात आले आहे.ते अमेरिकन अर्थतज्ञ आहेत.
==संशोधन==
[[रॉबर्ट ई.हॉल]] यांनी ग्राहकांच्या निर्णयांचा अभ्यास करून भविष्यात त्यांचे उत्पन्न किती असू शकेल आणि भविष्यात त्या उत्पन्नावर आधारित ते त्यांच्या भविष्यात असणाऱ्या अपेक्षा आणि इतर अनेक गोष्टींवर कसे खर्च करतील यावर संशोधन केले आहे. या त्यांच्या संशोधनासाठी [[रॉयल स्वीडिश अकादमी ऑफ सायन्सेस]] [[स्टॉकहोम]] यांनी त्यांना हा पुरस्कार जाहीर केला आहे.त्यांच्यासोबत [[मायकेल वुडफर्ड]] यांनाही अर्थशास्त्र विषयात या वर्षी नोबेल पारितोषिक जाहीर करण्यात आले आहे.
&lt;ref&gt;महाराष्ट्र टाईम्स, मंगळवार,१३ ऑक्टोबर २०२६&lt;/ref&gt;
==संदर्भ==
[[वर्ग:अर्थशास्त्र]]
[[वर्ग:अर्थशास्त्रातील नोबेल पारितोषिकविजेते]]
[[वर्ग:अमेरिकन अर्थशास्त्रज्ञ]]</text>
      <sha1>8py2kdc7g78vj15jmk5js1hy6br3i3d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मायकेल वुडफर्ड</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385448</id>
    <revision>
      <id>2721920</id>
      <timestamp>2026-10-15T08:22:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>नरेश सावे</username>
        <id>88037</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: '''मायकेल वुडफर्ड''' ह्यांना इसवी सन २०२६ मध्ये अर्थशास्त्र विषयावर केलेल्या संशोधनासाठी [[नोबेल पारितोषिक]] जाहीर करण्यात आले आहे.ते अमेरिकन अर्थतज्ञ आहेत. ==संशोधन== मायकेल वुडफर्ड...</comment>
      <origin>2721920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2214" sha1="mdvf2ye4blkskcd7wf8m17rzjfv21d4" xml:space="preserve">'''मायकेल वुडफर्ड''' ह्यांना इसवी सन २०२६ मध्ये अर्थशास्त्र विषयावर केलेल्या संशोधनासाठी [[नोबेल पारितोषिक]] जाहीर करण्यात आले आहे.ते अमेरिकन अर्थतज्ञ आहेत.
==संशोधन==
मायकेल वुडफर्ड यांनी उद्योगांच्या निर्णयप्रक्रिया कशा असतात त्याचा सखोल अभ्यास करून त्यांचे विश्लेषण केले.उद्योग उत्पादनाची किंमत ठरविण्यात उत्पादन खर्च आणि इतर स्पर्धेत असलेले उद्योजक यांनी ठरविलेल्या त्याच प्रकारच्या उत्पादनाच्या किंमती ध्यानात घेऊन कमी जास्त किंमत ठरवली जाते. यावर संशोधन केले.या त्यांच्या संशोधनासाठी [[रॉयल स्वीडिश अकादमी ऑफ सायन्सेस]] [[स्टॉकहोम]] यांनी त्यांना हा पुरस्कार जाहीर केला आहे.त्यांच्यासोबत [[रॉबर्ट हॉल]] यांनाही अर्थशास्त्र विषयात या वर्षी नोबेल पारितोषिक जाहीर करण्यात आले आहे.
&lt;ref&gt;महाराष्ट्र टाईम्स, मंगळवार,१३ ऑक्टोबर २०२६&lt;/ref&gt;
==संदर्भ==
[[वर्ग:अर्थशास्त्र]]
[[वर्ग:अर्थशास्त्रातील नोबेल पारितोषिकविजेते]]
[[वर्ग:अमेरिकन अर्थशास्त्रज्ञ]]</text>
      <sha1>mdvf2ye4blkskcd7wf8m17rzjfv21d4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मायकेल वूडफर्ड</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385449</id>
    <redirect title="मायकेल वुडफर्ड" />
    <revision>
      <id>2721921</id>
      <timestamp>2026-10-15T08:35:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2721921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85" sha1="ddhbvv152gw9q6qnixr64z0iz70h0vf" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[मायकेल वुडफर्ड]]</text>
      <sha1>ddhbvv152gw9q6qnixr64z0iz70h0vf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:कालापाड तुकाराम रामजी</title>
    <ns>3</ns>
    <id>385450</id>
    <revision>
      <id>2721924</id>
      <timestamp>2026-10-15T09:01:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2721924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="322" sha1="phtmj4ustb12fa7szud30hy87922vl5" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|name=कालापाड तुकाराम रामजी}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १४:३१, १५ ऑक्टोबर २०२६ (IST)</text>
      <sha1>phtmj4ustb12fa7szud30hy87922vl5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:Ankush Yadav Bhil</title>
    <ns>3</ns>
    <id>385451</id>
    <revision>
      <id>2721926</id>
      <timestamp>2026-10-15T09:40:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2721926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="280" sha1="35im6e9kti7ej5oofm7wjp6i820li2n" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|name=Ankush Yadav Bhil}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १५:१०, १५ ऑक्टोबर २०२६ (IST)</text>
      <sha1>35im6e9kti7ej5oofm7wjp6i820li2n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:Hallansiw</title>
    <ns>3</ns>
    <id>385452</id>
    <revision>
      <id>2721933</id>
      <timestamp>2026-10-15T11:38:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2721933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="272" sha1="902muyo7lzxnqmrn4sm7mw5wft3opa7" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|name=Hallansiw}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १७:०८, १५ ऑक्टोबर २०२६ (IST)</text>
      <sha1>902muyo7lzxnqmrn4sm7mw5wft3opa7</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>