विकिस्रोत mrwikisource https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter मिडिया विशेष चर्चा सदस्य सदस्य चर्चा विकिस्रोत विकिस्रोत चर्चा चित्र चित्र चर्चा मिडियाविकी मिडियाविकी चर्चा साचा साचा चर्चा सहाय्य सहाय्य चर्चा वर्ग वर्ग चर्चा दालन दालन चर्चा साहित्यिक साहित्यिक चर्चा पान पान चर्चा अनुक्रमणिका अनुक्रमणिका चर्चा TimedText TimedText talk विभाग विभाग चर्चा Event Event talk 2 22183 233908 232797 2026-07-30T15:13:32Z QueerEcofeminist 918 wawb 233908 javascript text/javascript //JWB mw.loader.load('//en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:Joeytje50/JWB.js/load.js&action=raw&ctype=text/javascript'); // SpamBlockDelete mw.loader.load( "//en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:Mr. Stradivarius/gadgets/SpamUserPage.js&action=raw&ctype=text/javascript" ); // Automated editing tool [[:en:User:Ponor/wAwB]] mw.loader.load('https://en.wikipedia.org/wiki/User:Ponor/wAwB.js?action=raw&ctype=text/javascript'); j0jsbgqgzjay6ik7cpnn25yv0bkzjs2 104 26105 233909 142360 2026-07-30T15:16:25Z कल्पनाशक्ती 3813 233909 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="रेश्मा जाधव" /></noinclude> '''भारत : इतिहास और संस्कृति : मानवोदय ते प्रजासत्ताक भारत''' {{center|'''पुस्तकाची भूमिका'''}} {{gap}}हे इतिहासाचे पुस्तक नाही कारण यात सामान्य इतिहास पुस्तकात असते तीश राजांची युद्धे, राजकीय सत्तांतरे याबाबतचे विवरण नाही. या पुस्तकाचे ते प्रयोजन पण नाही. कारण तो राजकीय इतिहासाचा भाग आहे. समाजाच्या विकासात राजकीय प्रक्रिया महत्त्वाची असते, समाजाला विकसित करण्यात सांस्कृतिक प्रक्रिया पण महत्त्वाची असते. जीवन जसे आहे ते त्यापेक्षा जास्त सुंदर, उदात्त आणि मंगलमय बनवण्याची माणसाची सुरुवातीपासून इच्दा असते. ही इच्छा ज्या वेळी सामाजिक स्वरूप धारण करते त्या वेळी त्यास संस्कृती म्हणतात. त्यात धर्म, नीती, कला, साहित्य यांचा समावेश होतो. संस्कृती समाजाची जीवनदायी शक्ती आहे. राजकीय शक्तीपेक्षा ती जास्त प्रभावी असते. भारतीय समाज त्याचे उदाहरण आहे. तो शेकडो वर्षे गुलामगिरीत राहिला पण आपल्या संस्कृतीच्या ताकदीच्या जीवावर जिवंत राहिला, विकास करीत राहिला. {{gap}}याच्या बरोबर सामाजिक विकासाची शक्ती येते. राजकीय उलथापालथ होत राहिली तरी समाजात विकासाची परंपरा चालूच राहते. राजकीय पातळीवर हिंदू व मुसलमान राजांच्यामध्ये युद्ध चालूच रहिली पण सामाजिक पातळीवर हिंद मुसलमान एकमेकांशी बंधुभावाने वागत होते. ते एकमेकांचे विचार, आदर्श,, प्रथा, धार्मिक मान्यता यांचे आदान प्रदान करीत राहिले. एक दुस-यांच्या जीवनास प्राभावित करीत राहिले. मध्ययुगात हिंदू व मुसलमान राजे लढत होते तर मुसलमान कवी ब्रज भाषेत कृष्णकाव्य लिहीत होते व हिंदू-मुसलमान पीर-फकीरांची पूजा करीत होते. {{gap}}आपल्या भारतीय समाजाची विकास यात्रा खूपच चित्तवेधक आहे. यात किती तरी बदल झाले. अनेक जातींचे लोक येथे आले व विलीन<noinclude>{{center|साहित्य आणि संस्कृती/७५}}</noinclude> 5gd4i2bbul5zejkoh3kjeimnbpdok1x 104 26106 233910 142361 2026-07-30T15:18:32Z कल्पनाशक्ती 3813 233910 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="रेश्मा जाधव" /></noinclude>झाले. त्यांनी एक पुढचे पाऊल उचलले. रवींद्रनाथ म्हणाले की, भारत मानव महासागर आहे, त्यात कित्येक शतकांच्या पवित्र जलधारांचा संचय आहे. ज्यास आपण संस्कृती म्हणतो ती कित्येक शतकांच्या समन्वय प्रक्रियेचे रूप आहे. त्यात अनेक जाती व धर्म याची तत्त्वे मिसळून त्यास विशाल केले आहे. ही आमची ताकद आहे. महाकवी इकबाल म्हणतात, “कुछ बात है। की हस्ती मिटती नही हमारी' ही कुछ बात' आमची सांस्कृतिक समन्वयाची शक्ती आहे. आपल्या प्राचीन समाजाच्या विकासाचे मर्म आपण समजून घ्यावे म्हणून मी निरनिराळ्या राजवंशांच्या युद्धांच्या विवरणात अडकून न पडता आपला समाज व त्याची संस्कृती यांच्या विकासाचा मार्ग समजावून सांगण्यावर जास्त भर दिला आहे. त्यात राजकीय घडामोडी आल्या आहेत पण त्यात जासत महत्त्व दिलेले नाही. मी त्या धार्मिक, सांस्कृतिक, सामाजिक व राजकीय आंदोलनांना व व्यक्तींना महत्त्व दिले आहे. ज्यांनी समाजास पुढे नेले आणि त्याचे स्वरूप बदलते. {{gap}}आपण आल्या पंरपराना जर योग्य प्रकारे तरुणांना समजावून सांगू शकलो तर त्यांच्या विचारांचा विकास होईल व ते उदार बनतील. {{center|'''गजानन माधव मुक्तीबोध (भाषांतर)'''}} {{gap}}विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धातील श्रेष्ठ हिंदी कवी, कथाकार, कादंबरीकार, समीक्षक, इतिहास व संस्कृतीचे भाष्यकार म्हणून प्रख्यात असलेले गजानन माधव मुक्तिबोध. त्यांचे घराणे महाराष्ट्रीय. पण ते शिकले, वाढले मध्यप्रदेशात. घरी मराठी. समाजात हिंदी. वाचन, व्यासंग इंग्रजीचा लेखनाचा क्रम विचाराल तर इंग्रजी, हिंदी नंतर मराठी त्यांचे मराठी साहित्यविषयक एक टिपण माझ्या संग्रही आहे. ते लिहिले मात्र इंग्रजीत. त्यांनी स्वतंत्र महाराष्ट्र होण्यापूर्वी मराठी भाषिक विद्यार्थ्यांसाठी पाठ्यपुस्तक लिहिलीत, पण ते ती हिंदीत लिहीत, त्याचे मराठी भाषांतर करीत मग ती छापायला जात. ते जिवंत असेपर्यंत त्यांचे एकही पुस्तक प्रकाशित झाले नव्हते. पण लेखन म्हणाल तर विपुल प्रकाशित. तत्कालीन - 'वसुधा', ‘हंस’ ‘नया खून' सारख्या मान्यवर नियतकालिकंत त्यांच्या कविता, लेख, कथा प्रकाशित होत. ‘ब्रह्मराक्षस का शिष्य' ही हिंदीतील श्रेष्ठ कथा. 'अंधेरे में' ही हिंदीतील सर्वाधिक दीर्घ कविता. 'साहित्यिक की डायरी' हा त्या साहित्य प्रकारातला दीपस्तंभ ‘कामायनी : एक पुनर्विचार' बहुचर्चित समीक्षा<noinclude>{{center|साहित्य आणि संस्कृती/७६}}</noinclude> jyux09jwoyooarzzq6sqve6vsauarxr 104 26107 233911 142362 2026-07-30T15:20:08Z कल्पनाशक्ती 3813 233911 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="रेश्मा जाधव" /></noinclude>ग्रंथ. अशा या श्रेष्ठ साहित्यकारांची प्रशस्ती करताना भारतीय साहित्य अकादमीचे पहिले सचिव व विश्व साहित्याचे गाढे अभ्यासक डॉ.प्रभाकर माचवे यांनी म्हटले आहे की, “मी त्यांना मायकोव्हस्की, ब्रेख्त, मर्ढेकर, नझरूल यांच्या तोडीचा कवी मानतो. त्यांचा मार्क्सवाद- मानवतावाद एका प्रामाणिक मानवी व्यथेचा वेध घेणाऱ्या व्यक्तीचा विश्वास आहे, नुसता पांघरलेला बुरखा नाही - की आग्रही प्रचारकी ‘जाहीरनामा' नाही. ते अमर शेख किंवा शिवमंगल सिंह ‘सुमन', सुकांत भट्टाचार्य किंवा श्री. श्री. प्रमाणे किंवा नागार्जुन किंवा 'जोश'सारखे ‘जनकवी' नाहीत. त्यांच्यात विंदांची बौद्धिकता किंवा विष्णु डे ची साफसफाई नाही. फैज' ची सूक्ष्मता नाही. पण एक विलक्षण अवघडपणा आहे." {{gap}}हे पुस्तक मुक्तिबोधांनी छोट्या छोट्या ३१ प्रकरणांत विभागले आहे. पूरक वाचनासाठी जरी ते लिहिले असले तरी त्यातील पुरावे, संदर्भ, घटना व्यक्तींच्या अनुषंगाने ऐतिहासिक तथ्य प्रमाण मानून ते लिहिले गेले आहे. इतिहास आणि संस्कृती या मानवी जीवनातील अशा दोन गोष्टी होत की त्यातील एक अपरिवर्तनीय असते, ती म्हणजे इतिहास, संस्कृती इतिहासातून जन्मते. बऱ्याचदा ती मुळात परिवर्तनशील असल्याने काळापासून जितकी दर जाईल तितकी ती इतिहासाशी फारकत घेत विकसित होत रहाते. मग वर्तमान पिढीस दोहोत सुसंगती लावणे कठीण होऊन जाते. म्हणून जगात सर्वत्र इतिहास आणि संस्कृती समन्वय, मीमांसा, चिकित्सा करताना संघर्ष, मतभेद, अटळ होऊन उभे राहातात. त्यामुळे ते या पुस्तकाच्या संदर्भात ते स्वाभाविकच म्हणावे लागेल. '''१. धुक्यात झाकोळलेला मानवेतिहास''' {{gap}}मानववंश शास्त्रज्ञांनी हे स्पष्ट केले आहे की मानवाचा विकास माकडाचे विकसित रूप होय. लाखो वर्षांपासून उत्क्रांती घडत उन्नत मानववंश तयार झाला. सुमारे दहा एक हजार वर्षांपूर्वीचा भारत म्हणजे घनदाट जंगलवस्ती होती. मानव संस्कृती विकसित झाली तशी जंगल तोड झाली. आज अफगाणिस्तान, बलुचिस्तान, राजस्थान वृक्षहीन खरे, पण त्या काळी, कधीकाळी तिथे घनदाट जंगल होते, हे आज खरे नाही वाटत. पाषाण युग अवतरले आणि मनुष्य शिकारी झाला. तो मांसाहार करायचा, तसा फलाहारही. तो शाकाहारी झाला. शेती करायला लागल्यापासून शेतीनेच<noinclude>{{center|साहित्य आणि संस्कृती/७७}}</noinclude> lpl3p9dhvo2x3ekeichut2r1q90os7u 104 26108 233912 142363 2026-07-30T15:21:11Z कल्पनाशक्ती 3813 233912 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="रेश्मा जाधव" /></noinclude>भटक्या माणसाला स्थिर केले. स्थिरतेतून संस्कृती उदयाला आली. कारण स्थिरतेमुळे तो संग्रहशील झाला नि निर्माताही धान्य, घर, वस्त्रे, भांडी, हत्यारे निर्माण करणारा मनुष्य पशुपालक होत त्यानं धातूयुगात पाऊल ठेवले. तांबे हा त्याने शोधलेला पहिला धातू. नंतर तांब्याचा शोध लागला व नंतर लोखंडाचा. हे आज वाचताना विचित्र वाटत असले, तरी ते ऐतिहासिक सत्य आहे असा गमतीदार मानव संस्कृतीचा उगम -वाचताना गंमत पण विचार करताना वाचकाला गंभीर करणारे प्रकरण मुळात वाचणं म्हणजे भूतकाळात रमणे ते मुक्तिबोधांचं कौशल्य! '''२. सभ्यतेची पहाट''' {{gap}}नवं अष्मयुग हे मानवी संस्कृतीचे धातूयुग म्हणून ओळखले जाते. या ताम्रपाषाण युगातच सिंधु संस्कृती उदयास आली. इसवी सन पूर्व ३२०० ते १५00 असा सुमारे १७00 वर्षांचा या संस्कृतीचा काळ. या संस्कृतीचा शोध लागला सन १९२१ च्या उत्खननात. सुमारे २००० स्थळी ही संस्कृती आढळली. त्यातील अधिकांश भारतात आहेत तर अल्प पाकिस्तानात. मोहेंजोदडो आणि हडप्पा ही या संस्कृतीची प्रमुख केंद्रे. रावी, यमुना, गंगा नद्याकाठीही संस्कृती वसली होती. शिवाय एक लुप्त झालेली नदी म्हणजे सरस्वती. तिचा मार्गही या उत्खननातून शोधण्यात यश आले अशी विस्मयकारी माहिती मुक्तिबोध पुरवतात. ही संस्कृती राखालदास बॅनर्जी आणि रायबहादुर दयाराम साहनी यांनी शोधून काढली. विशेष म्हणजे त्या काळात नगरे होती हे उत्खननातून सिद्ध झाले. त्यामुळे प्राचीन काळ म्हणजे जंगली जीवन हे समीकरण खोटे ठरणारे हे संशोधन मानवी सभ्यतेच्या उष:कालाच्या दृष्टीने महत्त्वाचे ठरते. नंतर रचना, व्यापार, धर्म, कला, कारिगिरी अशा अनेक अंगांनी या संस्कृतीमुळे मानवी विकासावर प्रकाश टाकला गेला. घरे, रस्ते, वाहने, साधने (गाडी, रथ), वस्त्रे, भांडी, प्रशासन व्यवस्था, धर्म, संस्कृती (हत्यारे, दागिने, नाणी इ.) देव, देवता पशू असे अनेक संदर्भ उलगडून दाखवणाच्या संस्कृतीने एक गोष्ट लक्षात आणून दिली की पूर्वीही संस्कृती होती व ती आजच्या संदर्भात ताडून पाहिले तर प्रगतीशील म्हणावी लागेल. या उत्खननात. मानव वंशीय जे अवशेष सापडले त्या आधारे ही द्रविडी संस्कृती होती हेही सिद्ध होते. द्रविड आज जरी भारताच्या दक्षिणेस वसलेले असले, तरी द्रविड भाषा वर्गातील ब्राहुई भाषा आजही बलुचिस्तानात<noinclude>{{center|साहित्य आणि संस्कृती/७८}}</noinclude> s13x677z8o6javf658by6sqbtvir5kd 104 26109 233914 142364 2026-07-30T15:23:30Z कल्पनाशक्ती 3813 233914 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="रेश्मा जाधव" /></noinclude>आढळते. यावरून द्रविडांची पूर्व वस्ती तिथे होती, हे सिद्ध होते. द्रविडांनी पुढे आर्य संस्कृती स्वीकारली हे लक्षात घेतले की तर्क करण्याची आवश्यकता उरत नाही. गजानन माधव मुक्तिबोधांनी रोचक पध्दतीने सिंधु संस्कृतीचे केलेले वर्णन जिज्ञासूंना अनेक प्रकारची नवी माहिती पुरवत असल्याने हे प्रकरण रंजक झाले आहे. '''३. आर्य संस्कृतीचा उगम''' {{gap}}"पाच-साडेपाच हजार वर्षांपूर्वी भारताच्या वायव्येस आर्यांच्या अश्वारोही तुकड्या जमू लागल्या. त्या अग्रेसर होताना त्यांना अनेक लढायांना तोंड द्यावे लागले. त्यातून विविध वैचारिक आंदोलनांचा जन्म झाला. त्यातून एका अशा संस्कृतीचा उदय झाला की जिने काळाच्या क्रूर प्रहारांनाही निष्प्रभ केलं. प्रयत्न, संघर्ष, विकास, समन्वय, पुनः संघर्ष अशा दिव्यांशी दोन हात करत भारतीय समाज विकसित झाला" असे रोमहर्षक वर्णन या भागाच्या प्रारंभीच मनाला भिडते नि मुक्तिबोधांच्या भाषा सामर्थ्याची प्रचिती येते. {{gap}}देव-दानवसुद्धा, दाशराज्ञ संग्राम, यातून आर्यांना सांस्कृतिक भूमी लाभली ती वैदिक ग्रंथांमुळे. आर्य भारतात येण्यापूर्वी इराणशी भिडले होते. मध्य आशियातून भारतात आगमन झाले. तेव्हा आर्य जाती ही विभिन्न वंशात विभागलेली होती. यदू, सुर्वसु, अनु, द्रुस्य आणि पुरू. पण पख्तून, बलूच प्रांत पादाक्रांत करत आर्य झेलम, चिनाब, रावी, व्यास, सतलज, सरस्वती, सिंधू व सप्तसिंधूना पार करत (त्या वेळी नद्या समुद्रासारख्या होत्या. म्हणून ‘सप्तसिंधु' शब्द प्रचलित होता.) मुक्तिबोधांनी हा ग्रंथ लिहिताना प्राचीन वाङ्मयाचा गाढा अभ्यास केला होता. या सप्तसिंधूची त्यांनी वापरलेली वितस्ता, आसिकनी, परूषणी, विपाशा, शतद्रु, सरस्वती, सिंधू ही नद्यांची नावे याची प्रचिती देतात. तसेच ते प्राचीन जाती, वंशाचे उल्लेख तत्कालीन प्रचलित नावांनी करतात, त्यातूनही हे लक्षात येत राहते. या प्रकरणातून आपणास लक्षात येते की आर्य ही मूलक ग्रामीण संस्कृती होती. गहू, उडीद त्यांचं खाद्य होते. सुतार, सोनार, विणकर, व्यवसाय चालायचे. ही कामे दास (गुलाम) करीत. आर्य संस्कृतीत पितृसत्ताक कुटुंब व्यवस्था होती. पण स्त्रीस सन्मान दिला जायचा हे मुक्तिबोध पुराव्यानिशी स्पष्ट करतात. विशेष म्हणजे 'स्त्री, शूद्रांना शिक्षण देऊ नये' असा विचार<noinclude>{{center|साहित्य आणि संस्कृती/७९}}</noinclude> fbmrykfdo0vypnz6eywqslozssu63za 104 26110 233915 142365 2026-07-30T15:24:09Z कल्पनाशक्ती 3813 233915 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="रेश्मा जाधव" /></noinclude>त्या काळात नव्हता, हे मुक्तिबोधांनी आवर्जून नमूद केले आहे. त्यातून पुरोगामीपण सिद्ध होते. विशेष म्हणजे आर्यांच्या काळात कोणत्याही जात, वंशाचा मनुष्य तप, विद्या निपुण होत ब्राह्मण बनायचा. ब्राह्मण जात नव्हती तर तो व्यासंगाच्या पर्यायवाची शब्द होता. आर्य मूर्तिपूजक नव्हते. त्या काळी मंदिरे नव्हती. वेद होते, पण त्याचे रूप ‘श्रुति' पर होते. हे सारे वाचत, वाचक पूर्वग्रहमुक्त होत जातो. हे या लेखनाचं वैशिष्ट्य म्हणून सांगता येईल.<br> '''४. उत्तर वैदिक काळ''' {{gap}}आर्य संस्कृतीच्या उत्कर्षाचा काळ म्हणून या युगास इतिहासात असाधारण महत्त्व आहे. याच काळात भारतीय तत्त्वज्ञानाचा पाया रचला गेला. भारतीय धर्म, नीती, आचार- विचार, मत विश्वासाची रूपरेषा निश्चित होण्याचा हा कालखंड. इसवी सन पूर्व २००० ते ९०० असा हा सुमारे हजार-अकराशे वर्षांचा काळ. महाभारताचे युद्ध झाले ते याच वेळी. गंगेपासून ते गोदावरीपर्यंत आर्य संस्कृती विस्तारली ती याच काळात. या कालखंडात कुरू आणि पांचाल राज्य प्रमुख बनले. आर्य जातीत अधिकांश संकर घडून आला तो याचवेळी. राज्यव्यवस्थेस मजबुत आली. वर्णाश्रम व्यवस्थेचा पाया रचला गेला. पत्नी त्यागास घोर प्रायश्चित्त सुरू झालं. व्यवसायानुसार जाती निश्चित झाल्या. ब्रह्मा, विष्णू, महेशादी देवता अस्तित्वात आल्या. ऋषिमुनींच्या घोर तपस्येचे युग ते हेच. वैदिक साहित्य रचलं गेलं तो हा काळ. वेद, ब्राह्मण ग्रंथ, उपनिषदे तयार झाली. आस्तिक व नास्तिक दोन्ही तत्त्वज्ञाने उदयास आली. सांख्य, योग, न्याय, वैशेषिक, मीमांसा, वेदान्त सारखी आस्तिक दर्शने एकीकडे तर दुसरीकडे जैन, बौद्ध, चार्वाकसारखी ऐहिक विचारधारांचे प्राबल्य, वैचारिक मतमतांचा गलबला ऐकला तो याच काळात. या काळात भारतावर प्लॅटिनस, सेंट ऑगस्टाईनसारख्या पाश्चात्य विचारांची भारतास ओळख झाली. कर्मसिद्धांत भारतात दृढमूल होण्याचा हाच कालखंड. संस्कृतमधून प्राकृत याच वेळी उदयाला आली आणि शौरसेनी, मागधी, मराठी (महाराष्ट्री) चा जन्मकाळ, भागवत संप्रदायाचा पण हाच जन्मकाळ भारतीय संस्कृतीत शक, यूची, आभीर, हण, पारशी, पठाण, तुर्क, इंग्रज इत्यादींच्या योगदानातून भारतीय विचार विकसित झाला. मत-मतांच्या गलबल्यानंतर शेवटी सहिष्णुता, सर्वसंग्राहकता, उदारता इत्यादी<noinclude>{{center|साहित्य आणि संस्कृती/८०}}</noinclude> entewaujjpzacyahdi474an2my29ws0 104 26111 233917 142366 2026-07-30T15:25:31Z कल्पनाशक्ती 3813 233917 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="रेश्मा जाधव" /></noinclude>मानववृत्ती विजयी झाल्या. आध्यात्मिकतेच्या ठिकाणी भौतिक, सामाजिक आदर्शोना मान्यता मिळाली. जातीय व्यवस्थेवर मूले कुठार प्रहार बुद्धाने केला नि माणसाचे महत्त्व सर्वोपरी ठरले. मुक्तिबोधांनी फार मोठा काळ सूचकतेने पण वस्तुनिष्ठपणे विशद करून आपल्या सारसंक्षिप्त शैली सामार्थ्यांचा परिचय या अध्यायातून दिला आहे. '''५. जैन आणि बौद्ध धर्म''' {{gap}}इसवी सन पूर्व सहावे शतक हे तत्त्वज्ञानाच्या दृष्टीने ऐहिक दर्शन निर्मितीचा काळ. जगात सर्वत्र एकाच वेळी ही तत्त्वज्ञान, निर्माण झाली. त्या काळी नास्तिक म्हणून हिणवली गेलेली दर्शने आजच्या संदर्भात खरी आस्तिक होती. पर्शियात हिरेक्लिटस्, इराणमध्ये झरतुष्ट्र, चीनमध्ये कन्फ्यूशियस, भारतात वर्धमान, महावीर व महात्मा गौतम बुद्ध हे सारे अतिरथी महारथी एकाच वेळी उदयास आले कसे याचे आश्चर्य वाटल्या वाचून राहात नाही. पण इतिहास याचा साक्षीदार आहे की, परिस्थितीच अतिरेक हेच प्रतिक्रियेचे निर्माते असतात. त्या काळी त्यांना 'व्रात्य' म्हणून संबोधले गेले होते. (की हिणवले गेले होते?) याचे आज आश्चर्य वाटल्यावाचून राहात नाही. त्याग, करुणा, इंद्रिय नियंत्रण, आत्मशुद्धी, सदाचार, प्रेम, सद्धर्म ही जैन धर्माची तत्त्वे खरे तर तत्कालीन कर्मकांडाची प्रतिक्रिया होती. पार्श्वनाथानंतर उदयाला आलेले चोविसावे तीर्थकार वर्धमान, महावीर क्रांतिकारी ठरतात ते काळास छेद देण्याच्या त्यांच्या दूरदृष्टीमुळे. {{gap}}तिकडे नेपाळच्या तराई प्रांतात महात्मा गौतम बुद्धांनी इसवी सन पूर्व सहाव्या शतकातच अशीच समांतर विचारधारा रुजवण्यात यश मिळवले. प्रेम, करुणा, ज्ञान, विवेक, उदात्तता, संवेदना यांना महत्त्व देणारा हा धर्म कर्माजागी मानवास महत्त्व देणारा म्हणून आशियाचा आदर्श धर्म झाला. भारताशिवाय याचा प्रचार जपान, चीन, ब्रह्मदेश, थायलंडमध्ये होऊ शकला याचं कारण या धर्मात असलेली मानवी करुणा. '''६. पहिल्या साम्राज्याची स्थापना''' {{gap}}आर्यांच्या विविध जातींचे एकमेकांत विलीनीकरण होऊन पहिल्या महासाम्राज्याची स्थापना मगध प्रांतात झाली. इसवी सन पूर्व सहावे शतक<noinclude>{{center|साहित्य आणि संस्कृती/८१}}</noinclude> ru9rqqeuvz7ch6hgmbk6pnziof9u35l 104 26112 233918 142367 2026-07-30T15:25:57Z कल्पनाशक्ती 3813 233918 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="रेश्मा जाधव" /></noinclude>(बुद्ध काळ) ते इसवी सन पूर्व तिसरे शतक अशा सुमारे तीनशे वर्षांत सोळा महागण राज्ये विलीन होऊन चंद्रगुप्त मौर्य सम्राट झाला. मगध, कोसल, वत्स, अवंती असे आसेतुहिमालय साम्राज्य निर्माण झाले. बिंबिसार, अजातशत्रू, सिकंदर, महापद्मनंदन यांच्यानंतर विष्णुगुप्त चाणक्याने आपल्या नीतीने या महासाम्राज्यास अंतिम रूप दिले. {{gap}}चंद्रगुप्त मौर्याने अनेक प्रशासनिक सुधारणा अंमलात आणल्या. प्रांत रचना केली. शासक व शासितात संवाद निर्माण केला. गुप्तचर यंत्रणेचा प्रारंभ याच युगात झाला. अंगरक्षक म्हणून स्त्री सैनिक नेमून चंद्रगुप्ताने इराणचे अनुकरण करत आपण पुरोगामी असल्याचे सिद्ध केले. चंद्रगुप्त शासन काळाचं रोमहर्षक वर्णन आपणास सेल्युकसचे राजदूत म्हणून भारतात आलेल्या मेगास्थनीजच्या वर्णनात आढळते. त्यानुसार "पाटलीपुत्र वैभवसंपन्न साम्राज्य होते. राज्यास चारी बाजूनी तटबंदी होती. ५७0 बुरूज (टेहळणी) व ६४ महाद्वार असलेले हे नगर राज्य सुमारे १० मैल लांब होतं. राजप्रसाद सुंदर होता. त्यावर इराणी वास्तुसौंदर्याचा प्रभाव होता. केशप्रक्षालनाची प्रथा व केंद्रे (सलून बाथ) होती." मुक्तिबोधांनी मेगास्थनीजची उद्धरणे देऊन लिहिलेला हा खंड त्यांच्या अभ्यासू वृत्तीचा परिचय देतो. चंद्रगुप्त मौर्य आपल्या वृद्धावस्थेत भावुक, आध्यामिक झाला होता. इतकेच नव्हे, तर त्याने आयुष्याच्या उत्तरायणात जैन धर्म स्वीकारल्याची माहिती देत ‘भारतः इतिहास और संस्कृति' ग्रंथ म्हणजे नवनवीन माहितीचा खजिना बनतो व वाचनीय ठरतो. त्या काळी लोक प्रामाणिक होते. सुवर्णयुग असतानाही घरांना कुलपे नसत, हे वाचताना आश्चर्य वाटते. '''७. अशोकाचा धर्म-विजय''' {{gap}}हा ग्रंथ विद्यार्थी वयात इतिहासाबद्दल जाण व जाणीव निर्माण करणारा, संस्कृती व इतिहासाचा समन्वय साधणारा म्हणूनही व्यवच्छेदक ठरतो ते अशोकाचा धर्म विजय वाचत असताना, अशोक सम्राट झाल्यानंतर आपला अधिकांश वेळ अश्वशाळेत घालवत असे. तो विलासी होता. खाण्यापिण्याचा शौकीन अशोक मांसाहारी होता. त्याला मोराचं मांस आवडायचे. ‘कलिंग युद्ध' हे युद्ध नव्हते. तर तो नरमेध' होता, असे सांगत मुक्तिबोधांनी शांतीचे महत्त्व अधोरेखित केले आहे. इतिहास केवळ वर्णन न होता ते मूल्य संस्काराचे साधन बनवण्याचे कौशल्य मुक्तिबोधांच्या लेखणीत होते. सम्राट<noinclude>{{center|साहित्य आणि संस्कृती/८२}}</noinclude> a25l8z2ox38r4byehhe8snw690wxf64 104 26113 233919 142368 2026-07-30T15:27:37Z कल्पनाशक्ती 3813 233919 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="रेश्मा जाधव" /></noinclude>अशोकाच्या राज्यकारभाराचे विस्तृत वर्णन या खंडात केले गेले आहे. अशोकाच्या सुधारणा, स्तूप निर्माण, शिलालेख, राज्यकारभार, भाषा, धर्मप्रसार, विदेश संपर्क यांची विस्तृत माहिती लेखक आपणास या खंडात देतो. मध्यपूर्व आशियात भारताची मुद्रा सम्राट अशोकाने उठवून भारतीय उपखंडाचे महत्त्व आंतरराष्ट्रीय पातळीवर नोंदवले हे सांगण्यालाही मुक्तिबोध विसरत नाहीत. '''८. भारतीय सुवर्णयुगाची प्रभा''' {{gap}}गुप्त काळास भारतीय इतिहासात सुवर्णयुगाची संज्ञा का लाभली हे ज्यांना समजून घ्यायचे आहे. त्यांनी ‘भारत : इतिहास और संस्कृति'चे हे प्रकरण वाचायलाच हवे. या काळात शांती, संरक्षण, सुख, समृद्धीची नवी शिखरं सर केली. मानवाच्या सर्जनशीलतेचा चरम विकास आपणास या काळात आढळतो. गणित, तत्त्वज्ञान, कला, व्यापार सर्वच क्षेत्रांचा हा उत्कर्ष काळ! नावीन्य अनुकरण करत ते जीवन बनवण्याची किमया केली याच काळानी. वराहमिहिर आणि ब्रह्मगुप्ताचे, आर्यभट्टाचं शास्त्र विकसित होऊन जगास शून्याची महान देणगी गुप्त युगानेच दिली. कालिदासाचं ‘मेघदूत', 'रघुवंश' काव्य, नाटकाच्या मोहिनीचे हेच युग. {{gap}}‘पंचतंत्र', 'हितोपदेश' विष्णुशर्मांनी लिहिले तो हाच काळ. संगीत, शिल्प कलेचा हा सुवर्णकाळ, व्यापार, उदीम वधारला याच वेळी. धर्म, संस्कृती, विद्या, तत्त्वज्ञानास सुगीचे दिवस याच युगाने पहिले. हा भाग वाचताना आपण स्वप्नात तर नाही ना, असं वाचकाला वाटणं हा गजानन माधव मुक्तिबोध नामक साहित्यिकाच्या प्रतिमेच्या करिश्मा! इतिहासकारानं इतिहास लिहिला की ती सनावळ्यांची नि घटक, प्रसंग, व्यक्तींची जंत्री बनते. तेच काम जेव्हा मुक्तिबोधांसारखा प्रतिभासंपन्न साहित्यिक करतो तेव्हा त्या लेखनास (Facts becomes Fantacy) ची संज्ञा प्राप्त होते. ‘महाबलाधिकृत' (मुख्य सेनाध्यक्ष) ‘महा दंडनायक' (सुरक्षा व्यवस्थापक), ‘संधिविग्रहिक' (युद्ध आणि शांतीची तडजोड करणारा अधिकारी) अशा शब्दकला वाचताना मॅजिस्ट्रेट, ट्रायब्युनल, कलेक्टर शब्द किती क्रूर वाटतात ना?{{nop}}<noinclude>{{center|साहित्य आणि संस्कृती/८३}}</noinclude> fm8b38qd6kz2az9grv17mkbwarqxp12 104 26114 233920 142369 2026-07-30T15:28:15Z कल्पनाशक्ती 3813 233920 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="रेश्मा जाधव" /></noinclude> '''९. प्राचीन भारतीय विद्यापीठे''' {{gap}}तक्षशिला, बनारस, नालंदा, विक्रमशिला, वलभी, ओदांतपुरी, जागरल या नावात वैभवशाली विद्या परंपरा प्रतिबिंबित असल्याचा प्रत्यय येतो. भारतीय सांस्कृतिक श्रेष्ठत्वाच्या खुणा इथं आढळतात. प्राचीन भारतात ‘विद्वान सर्वत्र पूज्यते' हा विचार नव्हता, तो होता आचार! शिक्षणाचा अधिकार केवळ उच्चवर्णीयांना होता, हे वाचताना वाईट वाटतं. पण स्त्रियांना शिक्षणाचा अधिकार होता हे वाचून दिलासा मिळतो. शूद्र वर्णासाठी मात्र हा उपेक्षा काळ होता हे न विसरता येणारे शक्य... ठसठस! ज्ञानदान व चरित्र निर्मितीच्या दृष्टीने या काळाने मोठे योगदान दिलं. वेद, दर्शन, तर्क, व्याकरण, शस्त्रविद्या, चिकित्सा, प्रशासन, कला सर्व विद्या शाखांचा सुकाळ या युगात होता. इसवी सन पूर्व ७०० ते ३०० असा चारशे वर्षांचा हा कालखंड. एकट्या तक्षशिलामध्ये ६८ विषय शिकवले जात. नालंदात दहा हजार विद्यार्थी होते. हे वाचून विश्वास नाही बसत. त्रिपिटकाचार्य, हुएनत्सांग, ह्युएनचिंङ्, व्हु ली, सांग, ताओ सिङ्, आर्यवर्मन हे विदेशी शिक्षक नालंदात शिकवत होते. विक्रशिलात तिबेट संस्कृतीवर संशोधन व्हायचे. ओदांतपुरी हे तंत्र विद्यापीठ होतं, तर जागरल औद्योगिक! सर्वांत दु:खकारक गोष्ट होती ती ही की इथे सामान्यांना प्रवेश नव्हता. आज शिक्षण ही धनदांडग्यांची मिरासदारी झाल्याचे आपण सर्व जण अनुभवतो आहोत. मुक्तिबोध या साच्या प्रभावळीत नेमक्या दोषाकडे अंगुलीनिर्देश करत आपली लेखकीय जबाबदारी पूर्ण करतात. व्यक्तिगत जीवनात सामान्यांचे जीवन जगणारे मुक्तिबोध! बिडी पिणे, टपरीवर चहा पिणे, आयुष्यभर भाड्याच्या घरात जीवन कंठणे नि मृत्युकाळात झगडताना खिशात दमडी नसणे असे भणंग जीवन जगणारे, मोलकरणीच्या मुलीशी प्रेमविवाहाचे साहस करणारे मुक्तिबोध ऐरेगैरे नव्हते. होते ते मूल्यनिष्ठ, विचार प्रतिबद्ध, तत्त्वनिष्ठ! म्हणून त्यांना ऊन दिसते तशी सावलीही! हा असतो इतिहास लेखनातील नीरक्षीर विवेक! '''१०. मौर्यकालीन सामाजिक, सांस्कृतिक प्रक्रिया''' {{gap}}इतिहासात तर मौर्य काळ निरंकुश राजसत्तेचा काळ म्हणून नोंदला गेल्याचे दिसून येते. समाज संस्था, संघ, जातीय स्वायत्तता होता. राजा-<noinclude>{{center|साहित्य आणि संस्कृती/८४}}</noinclude> llrotnosgnxn4a1zvie4yq6xq3vo50u 104 26115 233921 142781 2026-07-30T15:28:42Z कल्पनाशक्ती 3813 233921 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="रेश्मा जाधव" /></noinclude>प्रजा, उच्च-नीच, साक्षार- निरक्षर अशा फळीत समाज विभागलेला. प्रजेच्या मनातला राजाबद्दलचा आदर संपलेला, ‘कोऊ नृप होह, हमहि हा हानि' अशी निरिच्छता, तुच्छता प्रजेच्या मानसी बिंबल्याचा हा काळ। दोन हजार वर्षे अशाच मानसिकतेत गेली. शिल्प संघ प्रबळ झाले. त्यांच्या नियम, नियंत्रणाचे रूपांतर जात व्यवस्थेत झाले. वैश्य गर्भश्रीमंत झाले नि ‘श्रेष्ठी' बनले. स्त्रीस दुय्यम स्थान प्राप्त झाले याच साम्राज्य कालखंडात हुंडा प्रथेच्या प्रारंभाचा हा काळ. अस्पृश्यतेच्या उगमाची हिच गंगोत्री. गुलाम प्रथा याच काळात जन्मली. कर जुलमी बनले. ऐश्वर्य, विलासास प्राधान्य मिळाले. शोषण टोकाचे झाले ते याच युगात. प्रासाद निर्मिती, गुंफांची खुदाई, भव्य मूर्तीचे कोरीव काम, स्तंभ उभारणी, स्तूप निर्माण सारी गुलाम शोषणाची स्मारकेच खरी, तरपण ती कला उत्कर्षाची प्रतीके बनली. ब्राह्मण वृंदांना देवत्व (?) लाभले ते याच काळात. सूत्र ग्रंथ अस्तित्वात आले. त्यांचे सूत्र वाक्य सांगायचे झाले तर शब्द आणि अर्थ, आचार आणि विचार यांच्या विसंगतीचा ही चरमसीमा इतिहासाने पहिली, अनुभवली व सुवर्ण काळाचे दफन झाले. सारे अध:पतन एकाच युगात म्हणजे अरिष्ट नि अनिष्टाचीच परिणती ना? '''११. शृंग-सातवाहन काळ''' {{gap}}इसवी सन पूर्व दुसरे शतक ते इसवी सनाचे तिसरे शतक हा पाचशे वर्षांचा काळ भारतीय इतिहासात एतद्देशीय साम्राज्य विसर्जनाचा जसा कालखंड ठरतो. तसाच तो विदेशी आक्रमकांच्या चढायांचा काळ म्हणूनही ओळखला जातो. या कालखंडात अखिल भारतीय असे साम्राज्य तर निर्माण झाले नाहीच, उलटपक्षी एन्टीओकस, बँक्ट्रियासारख्या ग्रीकांनी भारतावर चढाया केल्या. मिनँडरने मथुरा, साकेत, पाटलीपुत्रवर कब्जा केला. शकांनी पंजाब, काश्मीर, सिंध पादाक्रांत करून जिंकला. कनिष्कांची सत्ता या वेळी पेशावरमध्ये होती. सम्राट अशोकाच्या मृत्यूनंतर मगध साम्राज्य खिळखिळे झाले. शुंग वंशाने मगधवर झेंडा रोवला. सातवाहन, शालिवाहन आणि शतकर्णी घराण्याने आपले साम्राज्य बंगालच्या खाडीपासून ते अरब समुद्रापर्यंत आरपार विस्तारले. यवन, कुशाण, पार्थिव, शक वंश भारतीय होण्याचे हे युग. 'रामायण', 'महाभारत' ही महाकाव्ये या काळी रचली गेली. बौद्ध ‘सुश्रुत ग्रंथांनी निर्मितीपण समांतरपणे याच कालखंडात झाली. जैन साहित्याचा<noinclude>{{center|साहित्य आणि संस्कृती/८५}}</noinclude> aup3jozg1omsvutomz5sei1oiihotl1 104 26116 233922 142370 2026-07-30T15:29:10Z कल्पनाशक्ती 3813 233922 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="रेश्मा जाधव" /></noinclude>सर्वाधिक विकास या काळात घडून आला. स्तूप, मंदिरे स्तंभाची उभारणी या काळात मोठ्या प्रमाणात झाल्याचे दिसून येते. मुक्तिबोधांनी हा काळ वर्णन शैलीने रंगवत तो मूर्त बनवला आहे. भारताच्या अनेक वस्तुसंग्रहालयात या काळातील शिल्पे, शिलालेख, पाहावयास मिळतात. '''१२. भारताचे सुवर्णयुग''' {{gap}}इसवी सनाचे चौथे, पाचवे शतक भारताच्या सर्वांगीण उन्नतीचे द्योतक ठरले. तत्त्वज्ञान, साहित्य आणि विज्ञान या क्षेत्रात नवी प्रतिमाने कायम केली. या काळात समुद्रगुप्त, स्कंदगुप्तसारखे कर्तृत्ववान राजे जन्मास आले नि त्यांनी आपल्या प्रचंड पराक्रमाने आपल्या साम्राज्यास सुवर्ण कळसावर पोहोचवले. घराण्याचा हा काळ. या काळात शकांचे साम्राज्य लयाला गेले. पुढे गुप्त साम्राज्याची पण तीच गत झाली. हुणांचे आक्रमण झाले. सन ३२० ला स्थापन झालेले गुप्त साम्राज्य ४८८ मध्ये लोप पावले. '''१३. हर्षवर्धन''' {{gap}}प्राचीन सुवर्ण भारताचे अंतिम किरण म्हणून मुक्तिबोधांनी हर्षवर्धनची केलेली भलामण सार्थक अशासाठी ठरते की त्याच्यानंतर नाव घेण्यासारखा म्हणून सम्राट उदयाला आला नाही. सम्राट हर्षवर्धनपूर्वी प्रभाकरवर्धन गादीवर आला. त्याला तीन अपत्ये. राजवर्धन, हर्षवर्धन व राजश्री. राजश्री सुशिक्षित व सुंदर होती. गृहवर्माशी तिचा विवाह झाला. त्याचा पोटशूळ हूणात उमटला. हुणांच्या हल्ल्यात गृहवर्मा कामी आला. राजश्री कैद झाली पण ती निसटली. ती आत्महत्या करणार तेवढ्यात हर्षवर्धननी तिला वाचवलं. सिनेमासदृश कथांनी इतिहासही भरलेला असतो हेच खरे. सम्राट हर्षवर्धन माणुसकी असलेला राजा म्हणून सर्वश्रुत होता. तो शैव धर्मीय होता. विद्वान होता. पंडितांशी शास्त्रार्थ करायचा. महापंडित संमेलनांचे तो आयोजन करत असे. तो नाटककारही होता. त्याने 'रत्नावली', ‘नामानंद', 'प्रियदर्शिका सारखी नाटकं रचली होती. कादंबरी' चा रचयिता बाणभट्ट हर्षवर्धनचा समकालीन. त्याने ‘हर्षचरित्र' लिहिले होते. यातूनही हर्षवर्धनची महत्ता उमजते.{{nop}}<noinclude>{{center|साहित्य आणि संस्कृती/८६}}</noinclude> mqqig8x3h6y6x31qp7qv8j1pjbjbr3i 104 26117 233923 142371 2026-07-30T15:29:38Z कल्पनाशक्ती 3813 233923 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="रेश्मा जाधव" /></noinclude> '''१४. विंध पर्वतातलीकडे''' {{gap}}विंध्य पर्वतापलीकडचा भारत म्हणजे दक्षिण भारत. भूगर्भशास्त्राच्या दृष्टीने उत्तर भारत आकाराला येण्यापूर्वी तो अस्तित्वात होता अशी आश्चर्यकारक तथ्ये विशद करणारे मुक्तिबोध बहुश्रुत होते, असे हा अध्याय वाचताना लक्षात येते. विंध्य ओलांडून उत्तरेकडून दक्षिणायन करणारे पहिले ऋषी म्हणून अगस्त ऐतिहासिक ठरतात. इथे येऊन त्यांनी तमिळ भाषेत प्रावीण्य मिळविले होते. या भाषेचे पहिले व्याकरण लिहिण्याची संधी त्यांना लाभली. या कार्यामुळे आज तमिळ वर्तमानातील सर्वाधिक जुनी भारतीय भाषा म्हणून ओळखली जाते. भारतीय संस्कृती, साहित्याची आद्य लिखिते तमिळमध्येच आढळतात. भारतीय भाषेतील पहिला शब्द कोशही तमिळमध्ये जन्माला आला. तेलुगू, कन्नड, मल्याळम् या दक्षिणी भाषा समृद्ध करण्याचे श्रेय तमिळला दिले आहे. द्रविडी भाषात मराठी मात्र अनेक अंगांनी वेगळी दिसून येते. {{gap}}हा काळ सातवाहन घराण्याचा. महाराष्ट्रापुरते बोलायचे झाले तर तेर, जुन्नर, कराड, नाशिक, गोवर्धनादि शहरे याच काळात वसली. म्हणून तिथे आज प्राचीन संस्कृतीचे अवशेष उत्खननात सापडतात. यात कोल्हापूर (पोहाळे) पण येते हे विशेष. मुक्तिबोध इतिहासाची सांगड संस्कृतीशी घालत या ग्रंथाचे लेखन करत राहिल्याने हा ग्रंथ एखाद्या सुरस व चमत्कारिक कथा, कादंबरीसारखा वाचकांना रोचक वाटतो. ते कौतुहल वर्धक लेखन कौशल्यामुळे. या काळातच भारतीय व्यापारी जावा, सुमात्रा, हिंद चीन, मलायाला गेले होते. म्हणून वरील शहरातील उत्खननात अनेक विदेशी हस्तिदंती वस्तू, शिल्पे आढळून आली. चालुक्य, पुलकेशी, चोल राजे असो वा राष्ट्रकुल, केरळसारखी राज्ये असोत, सर्वांचीच विलोभनीय वर्णने या खंडात आढळतात व ती वाचकांना इतिहासकाळात हरवून टाकतात. '''१५. विशाल भारत''' {{gap}}प्राचीन भारताचा जगातील अनेक देशांशी नुसता संपर्कच नव्हता तर अनेक देशांत भारतीय विद्येची केंद्रे होती. विशेषतः आशिया खंडात उत्तर आशियात खोतन, कुचर, काराशहर, तुरफान, काशगर, शानशान, पोलकिया, यारकंद इत्यादी ठिकाणी ही केंद्रे होती. ती सिक्यांग, मंगोलियापर्यंत पोहोचली<noinclude>{{center|साहित्य आणि संस्कृती/८७}}</noinclude> 9ozznk4ou338exyjss4ux6l7r1i26dm 104 26118 233924 142372 2026-07-30T15:30:09Z कल्पनाशक्ती 3813 233924 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="रेश्मा जाधव" /></noinclude>होती. इथे बौद्ध विहार होते. हजारो भिक्षुक तिथे धर्म शिक्षा, दीक्षा घेत. संस्कृत शिक्षण भाषा होती. ब्राह्मी, खरोष्ठी लिपी प्रचलित होत्या. दक्षिण पूर्व आशियात भारतीय व्यापारी व धर्मप्रचारक पोहोचले होते. ब्रह्मदेश, मलाया, सुमात्रा, जावापर्यंत भारतीय धर्म, भाषा, विद्या, संस्कृती पोहोचलीच नव्हती तर रूजलीही होती. कंबोडिया, चंपा, श्रीक्षेत्र, यवद्वीपपर्यंत भारत विद्या (Indology) प्रचारित प्रसारित होती. (ही परंपरा आजही अखंड रूपात सर्व जगात आढळते.) बोर्जिओ, बाली येथेही हा प्रचार पोहोचला होता. '''१६. मध्ययुगाचा प्रारंभ''' {{gap}}सन ७00 ते १२०० असा सुमारे पाचशे वर्षांचा काळ मध्ययुग म्हणून इतिहासात ओळखला जातो. राजकीय दृष्टीने पाहाता लक्षात येते की हा छोट्या छोट्या राज्यांचा काळ होता. सरदार संस्थानिक बनून राजे म्हणून मिरवत होते. प्रत्येक संस्थानात स्वतंत्र घराणी राज्यकर्ती बनली होती. कनोजला प्रतिहार व राठोड, दिल्लीत चौहान आणि तोमर, बुंदेलखंडात चंदेल, माळव्यात परमारांचे राज्य होते. राज्यासच राष्ट्राचे रूप आलेले. अशात राजपुतांचा उदय झाला. त्यांनी अनेक संस्थाने जिंकून आपले राज्य विस्तारले. रजपुतांची स्वत:ची संस्कृती होती. जोहार, सती, केसरिया प्रथांद्वारे राजपूत एक होते. एकीचा काही एक लाभ त्यांना निश्चित झाला. दुसरीकडे दक्षिण भारतात हिंदू, शैव, लिंगायत धर्मांनी आपले पाय पसरत धर्मप्रचार, प्रसारात कसूर ठेवली नाही. '''१७. भारतात मुसलमानांचे आगमन''' {{gap}}गजानन माधव मुक्तिबोधांनी ‘भारत : इतिहास और संस्कृति' ग्रंथात भारतीय जनमानसावर मोहिनी असलेल्या सर्व धर्मप्रमुखांवर लिहिले आहे. तसेच ते या प्रकरणी हजरत मोहमदवर लिहायलाही विसरली नाहीत. मुस्लीम धर्मात ‘इस्लाम' शब्दाचा अर्थच आहे मुळी 'शांती'. पण धर्मप्रसारक शासकांनी मात्र प्रसारार्थ हिंसेचा वापर केला. भारतात अरब दक्षिणेत समुद्रमार्गे आले. ते चांगले दर्यावर्दी होते. मोहमद बिन कासिम यांचे उदाहरण. तिकडे तुर्क शासक, मोहमद गझनीने पंजाबवर स्वारी केली. सन ११७३ मध्ये मोहमद घोरीने रजपुतांचा पराभव करत पृथ्वीराज चौहानाला नमवले. दिल्लीचे<noinclude>{{center|साहित्य आणि संस्कृती/८८}}</noinclude> ihljm36badnnubyhfl60yksq64dubmo 104 26119 233925 142373 2026-07-30T15:30:48Z कल्पनाशक्ती 3813 233925 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="रेश्मा जाधव" /></noinclude>राज्य गुलाम, खिलजी, वुगलल, सय्यद, लोदी इत्यादी अनेक घराण्यांनी मिळवलं नि उपभोगलं. सन १३०० पर्यंतचा हा सारा इतिहास लढाया, चढाया, आक्रमणे यामुळे नुसता घुसळून निघाल्याचे दिसून येते. '''१८. मध्ययुगीन सांस्कृतिक विकास आणि मानवी सामंजस्य''' {{gap}}हे या ग्रंथातील सर्वाधिक महत्त्वाचे प्रकरण होय. कारण यात मुक्तिबोधांनी इतिहास आणि संस्कृतीची मार्मिक मीमांसा केलेली आहे. मुक्तिबोध केवळ साहित्यिक, कवी, नव्हते तर समाजशील चिंतक म्हणून ते समग्र जीवनाकडे मोठा गांभीर्याने पाहात असत. हिंदू-मुसलमानांतील संघर्ष हा केवळ धार्मिक विरोधाचा नव्हता, तर त्यामागे जीवन अस्तित्वाची विजिगीषू वृत्ती कार्यरत होती; हे मुक्तिबोधांचे निरीक्षण म्हणा वा निष्कर्ष - समाजभान म्हणून महत्त्वाचं ठरतं. अनुकूल परिस्थिती असो वा प्रतिकूल, माणूस संघर्षशील, प्रयत्नशील का असतो याचा शोध घेतानाचे मुक्तिबोध समाजशील असतात, म्हणून त्यांना हे सारं समजत, उमजत राहतं.<br> {{gap}}“मुस्लीम शासन काळातील आरंभिक शासकांत मुस्लीम परदेशी होते. परंतु हळूहळू त्यांचे भारतीयीकरण झाले. एकीकडे संकुचितता तर दुसरीकडे उदारता या परस्परविरुद्ध संघर्षात उदार देवाणघेवाणीचाच विजय झाला. इस्लाम संपर्काने सामान्यजन जागे झाले. भक्ती आंदोलनाने समाजांत जागृती घडवली. समाजातील मागास जातीत संत, कवी उदयाला आले. विशेष म्हणजे ते हिंदू आणि मुसलमान अशा दोन्ही समाजात आदरणीय म्हणून स्वीकारले गेले. या काळात प्रथमच मागास वर्गास प्रतिष्ठा प्राप्त झाली. त्यांनी सामाजिक समस्या सोडविण्याचा प्रयत्न केला. हिंदू-मुस्लीम समाजात ऐक्य निर्माण झालं. मानवी कल्याणाच्या भावनेने जाती, धर्माच्या भिंती गौण ठरवत त्या पाडण्याचा प्रयत्न केला. भारताच्या या आध्यात्मिक मानवी समन्वय युगाने महान पुरुष जन्माला घातले." मुक्तिबोधांचे हे समकालाचे सामाजिक आकलन मला अधिक महत्त्वाचे वाटते. या प्रकरणात मुक्तिबोधांनी हिंदू-मुस्लीम संघर्षाबरोबर समन्वयाचे बारीक-सारीक तपशील लिहिले आहेत. जिज्ञासूंनी ते मुळातून अशासाठी वाचले पाहिजे की त्याशिवाय वर्तमान आपणाला उमजणार नाही. इतिहास भविष्याचा पाया असतो हे खरे. पण तो चांगला समाज शिक्षकही असतो. इतिहासातील विधायक गोष्टींचं अनुकरण करणारे देश, समाज ‘जुने जाऊ द्या मरणा लागुनि' म्हणत अनिष्ट<noinclude>{{center|साहित्य आणि संस्कृती/८९}}</noinclude> l1jjsvcnrpvnda41yhgnsz41w0sstb3 104 26120 233926 142374 2026-07-30T15:32:01Z कल्पनाशक्ती 3813 233926 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="रेश्मा जाधव" /></noinclude>ते मागे टाकतात. हिंदू-मुस्लीम भेदात आपण आजवर ते का करू शकलो नाही असा प्रश्न करणारा हा अध्याय वाचकांना अंतर्मुख करत बदलाचे आव्हान करतो म्हणून महत्त्वाचा. {{gap}}अकरा ते चौदावे शतक भारतीय इतिहासात हिंदू-मुस्लीम संघर्षाचे नोंदले गेले असले तरी ते हिंदू-मुस्लीम समन्वय आणि सद्भावाचेही होते हा इतिहास आपणास नाकारता येणार नाही. भारत : इतिहास और संस्कृति ग्रंथ मुक्तिबोधांनी ज्या जबाबदारीने लिहिला त्याचा पट मोठा व्यापक व उदार खरा. पण एक दोन वाक्यांचे भांडवल करून वादंग करण्यामागे प्रतिगामी शक्तींना समाजात सामंजस्य निर्माण करण्यात रस नसतो, हेच वारंवार सिद्ध होत आले आहे. तशाच अर्थाने या ग्रंथाची सामाजिक भूमिका स्पष्ट करणारे हे प्रकरण. यात मुक्तिबोधांनी कितीतरी उदाहरणातून उभय धर्मातील सामंजस्य देवघेव अधोरेखित केली आहे. शासक मुस्लीम होते खरे. पण हाताखालची यंत्रणा हिंदूच होती. मुस्लीम शासक मंदिर, समाधी बांधण्यास देणग्या देत. ते हिंदू मंदिरांना भेटी देत. साधू, संतांना भेटत त्यांचे आशीर्वाद घेत. प्रजा या मुस्लीम शासकांना ‘जगद्गुरू' संबोधायची. मुसलमान हिंदू पगडी वापरत. मुसलमान स्त्रिया बांगड्या भरू लागल्या. मुसलमानांनी रजपुतांच्या 'जोहार' प्रथेचा अंगीकार केला होता. हे जसे खरे तसे मुसलमानांनी मागास जातीत धर्मांतर घडवून आणले होते हे लिहिण्यास मुक्तिबोध विसरत नाही. इतिहास तटस्थपणे लिहायचा व संस्कृती सामंजस्याने विशद करण्याचा मुक्तिबोधांच्या लेखणीचा संस्कार त्यांची राष्ट्रीयता सिद्ध करणारा. ते कम्युनिस्ट होते, पण राष्ट्रद्रोही नव्हते यांचे किती तरी पुरावे या विवेचनात आढळतात. त्या काळात क्षत्रिय व ब्राह्मणांचे जे व्यवसाय जिवंत ठेवण्याचे उद्योग चालत (युद्ध चालू ठेवणे, धार्मिक भेद राखणे, सुतावरून स्वर्गाला जाणे, कुरापती शोधणे इ.) त्याही मुक्तिबोधांनी नोंदल्या आहेत. पण त्यांचे लेखन लक्ष्य विधायक समाजबांधणीचे होते. हिदू मुसलमान कबरीवर मिठाईप्रसाद ठेवत तर दुसरीकडे हिंदू कुराण श्रवण करीत, हा झाकलेला इतिहास मुक्तिबोध प्रकाशात आणतात. या खंडात मुक्तिबोधांनी सामाजिक, आर्थिक, साहित्यिक, सांप्रदायिक, धार्मिक सर्वांगांनी काळाचे संयमित चित्रण केले आहे. अनेक अप्रकाशित घटनांवर झोत टाकणारे हे प्रकरण वाचकांना काळाचा जिवंत चित्रपट दाखवते. ही चित्रशैली या ग्रंथाचे बलस्थान म्हणून नोंदवावसे वाटते.{{nop}}<noinclude>{{center|साहित्य आणि संस्कृती/९०}}</noinclude> e46bv4ipnqu59srd59v9ha4ryyqo599 104 26121 233927 142375 2026-07-30T15:32:59Z कल्पनाशक्ती 3813 233927 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="रेश्मा जाधव" /></noinclude> '''१९. भारतात मुघल साम्राज्याची स्थापना''' {{gap}}सन १५२५ मध्ये इब्राहिम लोदीचा पराभव करून बाबराने मुघल साम्राज्याची सुरुवात केली. त्याच्या मृत्यूनंतर हुमायूँ गादीवर आला. नंतर शेरशहा सुरी शासक झाला. या झाल्या घटना, सांस्कृतिक उलथापालथीत आपणास लक्षात येते की या काळात अनेक छोटी, मोठी राज्ये, संस्थाने होती. ती मुसलमानांची होती तशी हिंदूची (राजपूत) पण होती. प्रारंभी मुघलांना हिंदूशी दोन हात करावे लागले. पण हे मुघल पूर्व मुस्लीम आक्रमकांच्या तुलनेत सभ्य व सुसंस्कृत होते हे आजवरच्या इतिहासकारांनी न नोंदवलेले तपशील मुक्तिबोध देतात म्हणून हा ग्रंथ महत्त्वाचा ठरतो. भारत युद्धविद्येत तोफांचा प्रवेश झाला, तो हा काळ, तलवारी गेल्या नि तोफा आल्या ही युद्धक्रांती होती. ती बाबरांनी घडवली. बाबर क्रूर शासक अशी पारंपरिक ओळख पुसणारे तपशील इथे भेटतात. शेरशहा सुरी 'मुघल रत्न' होते, असा उल्लेख मी तर प्रथमच इथे वाचला. सूफी कवी मलिक मोहमद जायसीने एक महाकाव्य हिंदीत लिहिले आहे. 'पद्मावत' त्याचे नाव. तशी ती रत्नसेन, पद्मिनी व अल्लाउद्दीन खिलजीची त्रिकोणात्मक प्रेम कहाणी. तिला आध्यात्मिक बनवत ती जायसींनी लिहिली. तो कवी शेरशहा सुरीचा समकालीन. त्याने शेरशहा सुरीचे वर्णन करताना लिहिले आहे. ‘सेरसाहि देहली सुलतानू, चारिउँ खंड तपै जस भानू।।" (शेरशहा सुरी हा दिल्लीचा सुलतान. त्याची कीर्ती चारी खंडात सूर्यासारखी दिगंत होती.) '''२०. महान अकबर''' {{gap}}मुक्तिबोधांनी अकबराची प्रशंसा केली नसती तरच आश्चर्य वाटले असते. अकबर काळ हा मुघल साम्राज्याचा सुवर्णकाळ! त्याच्या ‘दिने इलाही' धर्माने सर्वधर्म समभावाची दिलेली शिकवण भारतासच काय साच्या जगास आजही मार्गदर्शक, प्रेरक आहे. अकबर व राणाप्रताप हे ऐतिहासिक संयुग इथे यथातथ्य भेटते. सोळावे शतक या दोघांचे. हिंदू, जैन, ख्रिश्चन, पारशी, इस्लाम साच्या धर्माचं संमेलन ही या काळाची उपलब्धी व योगदान होय. अकबर राज्यनीती आजही भारताचे परराष्ट्र धोरण म्हणून टिकून आहे, यातच त्याचे अमरत्व!{{nop}}<noinclude>{{center|साहित्य आणि संस्कृती/९१}}</noinclude> 91dx148ai9pl1rg7u50d75czx074kv4 104 26122 233928 142376 2026-07-30T15:33:36Z कल्पनाशक्ती 3813 233928 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="रेश्मा जाधव" /></noinclude> '''२१. अकबरानंतर''' {{gap}}अकबरानंतरचे सतरावे शतक म्हणजे जहांगीर, शाहजहान आणि औरंगजेबाचा शासन काळ. परस्पर विरुध्द वृत्तीचे मुघल भारतीय जनतेने अनुभवले. न्यायी राजा, कलासक्त राजा आणि क्रूर राजा. मराठी साम्राज्याचा अभ्युदय झाला तो याच काळात. छत्रपती शिवरायांचा हा धगधगता कालखंड. मुघल, मराठे, शीख एकमेकांस भिडले याच कालखंडात पण समग्रतः मुघल राजवटीचे सिंहावलोकन, मूल्यमापन करत असताना लक्षात येते की, मुघलांनी भारतात काश्मीर ते कन्याकुमारी अखंड साम्राज्य निर्माण केले. ते एका धर्माचे नव्हते. होते राष्ट्रीय साम्राज्य. हिंदू-मुसलमान दोघांना विकासाची संधी मुघल काळाने मिळवून दिली. त्या अर्थाने सन्मान्य अपवाद वगळता मुघल साम्राज्य उदारमतवादी होते. विदेशी व्यापार वृद्धीचा हा कालखंड. राष्ट्रीय ऐक्याची मुहूर्तमेढ रोवली गेली तो काळ. शेती व शासन एकत्र नादणे कठीण असते खरे, पण या काळाने ते खोटे ठरवले. वाहतूक सुधारणा या काळात घडल्या. साहित्य, कलांना सुगीचे दिवस आले. वास्तुकलेचे अजरामर नमुने याच काळाची देणगी. ताजमहाल, लाल किल्ला, फत्तेपूर सिक्री इ. मुघलांची निर्मिती. तानसेनचे संगीत असो वा राजस्थानी चित्रकला याच काळात अमर झाली. उर्दू, ब्रज, अवधी भाषांचा हा विकासकाळ. मुक्तिबोधांनी तो आत्मीयतेने रेखाटला आहे. '''२२. सातासमुद्रापलीकडची जहाजे''' {{gap}}मुघल साम्राज्याचा -हास होऊन मराठा आणि शिखांची शक्ती वाढली. पण याच काळात ब्रिटिश शासकांनी आपला साम्राज्य विस्तार सुरू केल्याने एतद्देशीय साम्राज्य क्षणिक ठरले. भारताचा संपर्क ब्रिटिश, पोर्तुगीज, डच, फ्रेंच अशा युरोपीय शक्तींशी येऊन सामाजिक, प्रशासकीय सुधारणांतून मन्वंतर घडून आले. प्लासीच्या लढाईने एतद्देशीय सत्ता ऱ्हास पावून ब्रिटिश सत्तेचा उदय झाला. अंतर्गत कलहामुळे मराठे, शीख, रजपूत राजे हारले. देशी संस्थानांनी तैनाती फौज पदरी ठेवून मांडलिकत्व स्वीकारले. हा अध्याय म्हणजे मुक्तिबोधांच्या दृष्टीने भारतीय पराभवाच्या कारणांची मीमांसा होय. ती त्यांनी विस्ताराने येथे केल्याचे वाचताना लक्षात येते.{{nop}}<noinclude>{{center|साहित्य आणि संस्कृती/९२}}</noinclude> d5qvd2c73k4zfzm3hj2408f89nnccsd 104 26123 233929 142377 2026-07-30T15:34:12Z कल्पनाशक्ती 3813 233929 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="रेश्मा जाधव" /></noinclude> '''२३. तेजस्वी दीप''' {{gap}}अठरावे, एकोणिसावे शतक भारतीय राजवटीच्या दृष्टीने पराजयाचा कालखंड असला तरी या काळात राजा जयसिंह व राणा रणजितसिंहासारखे कर्तृत्वसंपन्न राजे उदयाला आले होते, हे जर इतिहास विसरेल तर काळ त्याला क्षमा करणार नाही. अकबराइतकेच योगदान असणारे हे रजपूत राजे म्हणजे राजपुतानाचा गौरवशाली इतिहासच. सवाई जयसिंह जयपूरचा राजा होता. तो ज्योर्तिर्विद होता. भारतीय गणितशाळा विकसित करणारा हा पहिला राजा. त्यांना आपल्या सैन्यात चक्क वैज्ञानिक कर्मचारी दल उभारलं होतं हे वाचूनही विश्वास नाही बसत. तो इतिहासकार होता. तसाच नगररचनाकारही राणा रणजीतसिंह जाट होते. त्यांनी शिखांचे राज्य निर्माण केलं. याचं वर्णन एका फ्रेंच इतिहासकारानं (जाक मो) लिहून ठेवले आहे. रणजितसिंह विद्या पारंगत होते. युरोपियनांना प्रश्न विचारून ते निरुत्तर करत असा त्यांचा लौकिक त्या काळात सर्व पसरलेला असेच एक तेजस्वी दीप हैदरअली होत. ते म्हैसूरचे सुलतान होते. वीर, साहसी होते. या काळातील अन्य उल्लेखनीय म्हणजे महादजी शिंदे, मल्हारराव होळकर, अहिल्याबाई, यशवंतराव होळकर, नाना फडणवीस इत्यादी. '''२४. कंपनी राज्य आणि सत्तावन्नचे स्वातंत्र्ययुद्ध''' {gap}}मुघलांच्या पाडावानंतर भारतात ईस्ट इंडिया कंपनीच्या नावाने ब्रिटिश राज्य सत्तेचा उदय झाला. हे अन्यायी राज्य सुमारे दीडशे वर्षे सुरू होते, असे आपण स्थूलपणे म्हणत असलो, तरी प्रत्यक्षात भारतात ब्रिटिशांचे राज्य ३0५ वर्षे होते. कारण तत्कालीन मद्रास राज्यात ते त्या आधी दीडशे वर्षे अस्तित्वात होते. मुक्तिबोधांनी कोणत्या राज्यात ब्रिटिश राज्य किती वर्षे होते त्याचे तपशील दिले आहेत. (पृ. ५५0) त्यातून मुक्तिबोधांची संशोधन वृत्ती सिद्ध होते. त्यानुसार बंगाल, बिहार, ओरिसात ते सुमारे २०० वर्षे तर पंजाबात ९८ वर्षे होते. ब्रिटिश राज्यसत्ता कंपनी मार्फत फैलावली. ईस्ट इंडिया कंपनी व्यापारांच्या बहाण्याने आली तरी साम्राज्य विस्तार हेच तिचे लक्ष्य होते. या व्यापारी आमिषाने ब्रिटिशांनी जमीनदारांना हाताशी धरून स्थानिक व्यवसाय मारले. इंग्लंडचा तयार माल बाजारपेठेत उतरवून त्यांनी भारतीय अर्थव्यवस्था खिळखिळी केली. 'लूट' इतकी केली की तो शब्द<noinclude>{{center|साहित्य आणि संस्कृती/९३}}</noinclude> 2tgge1edq1yxnf02uqeq1w1y0x2yt04 104 26124 233930 142378 2026-07-30T15:34:52Z कल्पनाशक्ती 3813 233930 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="रेश्मा जाधव" /></noinclude>इंग्रजी बनून गेला. भारतभर असंतोष पसरला. सन १७०० ची औद्योगिक क्रांती. सन १७५७ चे प्लासीचे युद्ध, सन १७७० चा बंगालचा दुष्काळ या सर्वांची परिणती शेतकरी व कामगार, कारागिरांचे हातावरचे पोट भुकेच्या भक्ष्यस्थानी पडले. दिल्ली, मेरठ, कानपूर, नागपूर, अवध, काशी सर्वदूर पसरलेल्या असंतोषाचे रूपांतर हिंदू-मुसलमान एकीत झाले. सर्वत्र स्थानिक संस्थानिकांनी इंग्रजी फौजाच्या विरोधात भूमिका घेतली. त्यातच इंग्रजी सेनेतील हिंदी फौजांनी बंड पुकारले. तात्या टोपेंना दिलेली फाशी, झाशीच्या राणी लक्ष्मीबाईंना आलेले वीर-मरण यातून असंतोष संघटित होऊन विद्रोह, बंडाचे रूप घेत १८५७ मध्ये पहिल्या स्वातंत्र्ययुद्धात त्याचे रूपांतर होणे स्वाभाविक होते. अजिमुल्ला खान, मंगल पांडे यांचे वीरमरण व साहस यांनी पण या युद्धात महत्त्वाची भूमिका वठवल्याचे दिसून येते. '''२५. भारताचा पराभव का झाला?''' {{gap}}एवढे होऊनही ब्रिटिश पुढे सन १९४७ पर्यंत सुमारे ९० वर्षे कार्य/साम्राज्य करत राहिले कसे ? याची मीमांसा करताना मुक्तिबोधांनी स्पष्ट केले आहे की विदेशी शासक संघटित होते. त्यांच्या सेनेत शिस्त होती. सेनेचे विविध विभाग होते. ते कार्यक्षम व कार्यरत होते. भारताच्या इतिहास, भूगोलाबरोबर ब्रिटिश वर्तमानाचे वस्तुनिष्ठ आकलन करत नीती ठरवत ब्रिटिशांची गुप्तचर यंत्रणा भारतभर सक्रिय होती. उलटपक्षी ब्रिटिश स्थानिक राज्यकर्ते, संस्थानिक यांना हे पटवून देण्यात यशस्वी ठरले होते की त्यांना व्यापारात रस आहे. साम्राज्य विस्तारात नाही. स्थानिक राज्यांमध्ये संघटन तर सोडाच पण परस्पर स्पर्धेचीच भावना होती. ते आपल्या संस्थानापुरते पाहण्यात मशगूल होते. राष्ट्रीयतेचा अभाव सार्वत्रिक होता. संकुचितता, वैमनस्य, अज्ञान, दारिद्र्य, राजभक्ती (स्व राजांविषयी) ही पहिल्या स्वातंत्र्य लढ्याच्या पराभवाची प्रमुख कारणे देत या ग्रंथात मुक्तिबोधांनी सविस्तर विवेचन केले आहे. ते आत्मटीकेचे उदाहरण म्हणून वाचनीय, विचारणीय झाले आहे. '''२६. भारतात आधुनिक युगाचा उदय''' {{gap}}सन १८५७ च्या बंडापूर्वीच खरं तर बंगालमध्ये इंग्रजांच्याच संपर्काने शिक्षण, उद्योग विस्तार, प्रचार, प्रसारातून नवशिक्षित मध्यम वर्ग निर्माण<noinclude>{{center|साहित्य आणि संस्कृती/९४}}</noinclude> ddvzce1zrttwaaerg05aky9c9ala4e4 104 26125 233931 142379 2026-07-30T15:35:17Z कल्पनाशक्ती 3813 233931 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="रेश्मा जाधव" /></noinclude>होऊन आधुनिकतेचा उष:काल सुरू झाला होता. सन १८४८ ते १८५६ मध्ये लॉर्ड डलहौसीने भारतातील पहिली रेल्वे सुरू केली. त्यातून वाहतूक गतिमान होण्यास साहाय्य झाले. सन १८८० च्या आसपास ईश्वरचंद्र विद्यासागर, राजा राममोहन राय प्रभृती संस्कृत विद्यापीठ उभारू पाहात होते, ते फोर्ट विल्यम कॉलेजच्या माध्यमातून येऊ घातलेल्या इंग्रजी शिक्षण पद्धतीला शह द्यायचा म्हणून. (महाराष्ट्रातही राष्ट्रीय शिक्षण चळवळ - टिळक, आगरकर याच विचाराने रुजवू पहात होते.) 'बंगाल गजट'ला उत्तर म्हणून ‘बंगदत' वृत्तपत्र स्थापन झाली. अशा छोट्या छोट्या घटनांतून कलकत्ता, मुंबई, मद्रासमधून शिक्षित मध्यम वर्ग उदयाला येणे हीच खरे तर आधुनिकतेची नांदी होती. {{gap}}पुढे मग सामाजिक सुधारणा उदयाला आल्या. प्रार्थना समाजाच्या द्वारे नवविचारांचा प्रसार झाला. दुसरीकडे इंग्रजांवरही भारतीय साहित्य, संस्कृतीचा प्रभाव होऊन ख्रिश्चन मिशनरींनी मोठ्या प्रमाणात भाषांतरे शब्दकोश व्याकरण ग्रंथांची निर्मिती करून भारतीय भाषा विकासांचे नवे पर्व सुरू केले. विल्यम जोन्सनी केलेला कालिदासाच्या ‘अभिज्ञान शाकुंतलम्' चा इंग्रजी अनुवाद उदाहरण म्हणून सांगता येईल. भांडारकर, रानडे, तेलंग, मित्रा, प्रभृती भारतीय विद्येचे अभ्यास पूर्वेची विद्या परंपरा जगास समजावित होते. पूर्व आणि पश्चिमेतील ही देवाणघेवाण यातून आशिया-युरोपमध्ये सहअस्तित्वाची भावना उदयाला आली. केवळ भौतिक सुधारणा आणि विकासातून नाही तर शैक्षणिक, साहित्यिक, सांस्कृतिक बौद्धिक आदानप्रदानातूनही नवे विचार, जीवन पद्धती भारतीय समाजात रूजू लागल्या. त्यातून समाज आधुनिक होत गेला. विवेकानंद, दादाभाई नौरोजी, सर सय्यद अहमद खान प्रभृतींद्वारा आधुनिकतेचे केवळ समर्थन झाले नाही तर अनुकरणही झाल्यामुळे आधुनिकता गतिशील होऊ शकली. '''२७. राष्ट्रीय भावनेचा विकास : पहिले पर्व''' {{gap}}विसाव्या शतकाची सुरुवातच मुळी 'स्वराज्य' शब्दाने झाली. सन १९०६ मध्ये कलकत्ता इथे काँग्रेसच्या व्यासपीठावरून दादाभाई नौरोजी यांनी हा शब्द उच्चारला. लोकमान्य टिळकांच्या 'केसरी' वृत्तपत्रातील स्वराज्य माझा जन्मसिद्ध अधिकार आहे' घोषणाने तो भारतभर परवलीचा बनला. तत्पूर्वी १९०५ ला बंगालची फाळणी झाली होती. भारतात स्वातंत्र्य<noinclude>{{center|साहित्य आणि संस्कृती/९५}}</noinclude> l1d4zt266kdkkaojxghqyho835ex43l 104 26126 233932 142380 2026-07-30T15:36:26Z कल्पनाशक्ती 3813 233932 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="रेश्मा जाधव" /></noinclude>आंदोलनाच्या सबुरी विरुद्ध आक्रमण धोरण संघर्षातून ‘जहाल' आणि 'मवाळ पक्ष उदयाला आले होते. परिणामी, भारतभर राष्ट्रीय भावनेचा फैलाव होण्यास मदतच झाली. '''२८. राष्ट्रीय भावनेचा विकास : दुसरे पर्व''' {{gap}}लोकमान्य टिळकांचा मृत्यू सन १९२० ला झाला आणि राष्ट्रीय चळवळीचे दुसरे पर्व महात्मा गांधींच्या नेतृत्वाखाली सुरू झाले. पहिल्या पर्वात वैचारिक जागृतीचे कार्य झाले. तर दुस-या पर्वात सविनय आज्ञा भंग, चले जाव, मिठाचा सत्याग्रह, उपोषणे, निवेदने, मेळावे, अधिवेशने यातून पहिल्या महायुद्धानंतरच्या काळात राष्ट्रीय आंदोलन संघटित व सक्रियपणे रेटण्यात महात्मा गांधींना यश आले. पण त्यामागे सन १९२० च्या दरम्यानचे जालियानवाला बाग हत्याकांड, खिलाफत चळवळ, असहयोग आंदोलन, गोलमेज परिषद कारणीभूत होती. आंतरराष्ट्रीय पातळीवर दसच्या महायुद्धानंतरची बदलती राजकीय समीकरणे ही भारताच्या स्वातंत्र्य निर्णयास कारणीभूत होती, हे नोंद करायला मुक्तिबोध विसरत नाहीत. इतिहासकाराला नि संस्कृती अभ्यासकाला आंतर्राष्ट्रीय संदर्भाचं भाव असेल तर तो आपली चिकित्सा टोकदार करू शकतो, याचा प्रत्यय ‘भारत : इतिहास और संस्कृति' ग्रंथातील भारतीय स्वतंत्रता संग्राम विषयक मजकूर वाचताना सतत नि पानोपानी येत राहतो. हे पुस्तक मुळात येथेच संपते. स्वातंत्र्यप्राप्ती (१९४७) व प्रजासत्ताक निर्मिती (१९५०) पर्यंतचे ऐतिहासिक व सांस्कृतिक विश्लेषण, वर्णन मुक्तिबोधांना अपेक्षित होते. ती अभ्यासक्रमाची मर्यादाही होती. पुढील दोन-तीन परिच्छेदातून मुक्तिबोधांनी स्वातंत्र्य आंदोलनात भागीदारी व नेतृत्व करणाऱ्या अनेक महनीय व्यक्तिरेखांचे योगदान व व्यक्तिमत्त्व वर्णिले आहे. '''२९) राष्ट्रपिता महात्मा गांधी''' {{gap}}महात्मा गांधींसारखी व्यक्ती हजारो वर्षांनंतर एकदा जन्मते. 'अहिंसा' आणि ‘सत्याग्रह' या दोन तत्त्वांच्या आधारे त्यांनी 'यावत चंद्र दिवाकरौ।' ची इंग्रजांची साम्राज्य लिप्सा मोडीत काढली. महात्मा गांधींनी आपल्या विचार आणि आचारांनी अहिंसात्मक संघर्षानेही विजय मिळू शकतो. त्या वेळी<noinclude>{{center|साहित्य आणि संस्कृती/९६}}</noinclude> c8f3egr2vsem67yw7fi4nfih4uao5xi 104 26127 233933 142381 2026-07-30T15:36:54Z कल्पनाशक्ती 3813 233933 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="रेश्मा जाधव" /></noinclude>अशक्य वाटणारी गोष्ट करून दाखवली. पुढे हा कित्ता अमेरिका व आफ्रिकेतीला निग्रोंच्या मुक्ति संघर्षात आदर्श म्हणून अमलात आणला गेला. महात्मा गांधींमध्ये नैतिक व आध्यात्मिक शक्ती टोकाची होती. शरीरी सुखावर नियंत्रणाचे स्वेच्छा प्रयोग करणारा हा महात्मा! पुढे त्यांनी मनोबलाची प्रचिती अनेकदा दिली. विशेषतः कठोर निर्णय अमलात आणताना आंदोलन, उपोषण, तुरुंगातील त्यांचा आत्मनिग्रह याचीच साक्ष होय. सर्वधर्म समभाव केवळ त्यांच्या भजनात नव्हता. तो आचारधर्म त्यांनी कृतीत उतरवला. १९२८ साली ते म्हणाले होते की, 'मी या निर्णयाप्रत आलो आहे. (१) सर्व धर्म सत्य आहेत. (२) सर्व धर्मांत काही ना काही वैगुण्य आहे. (३) मला माझा हिंदू धर्म प्रिय आहे, तसेच अन्य सर्व धर्मही. महात्मा गांधी राजकीय क्षितिजावर अवतरले तेव्हा चळवळीची स्थिती व देशस्थिती फारशी अनुकूल नव्हती. ती त्यांनी अहिंसा, सत्याग्रह, समाजसुधारणा, ऐक्याचे विविध प्रयत्न यातून अनुकूल केली. इंग्रजांनी जनतेवरील धाक व वचक त्यांनी आपल्या निग्रही आचरणातून निष्क्रिय करून टाकला. त्यामुळे एके काळच्या इंग्रज मांडलिकांनी ‘सर', 'रावबहाद्दर', ‘खान बहादूर', ‘रावसाहेब' या पदव्या परत करणे एतद्देशीयांना भाग पाडले, इतक्या टोकाची राष्ट्रीय भावना सर्वात निर्माण करणे हेच महात्मा गांधींचे खरे योगदान होय. नेत्यांनी भाषणापेक्षा कृती करावी म्हणून किती लोकांना त्यांनी खेड्यात पाठवले त्याला गणती नाही. म्हणून ते आपल्या कल्पनेतला भारत निर्माण करू शकले. ती कल्पना स्पष्ट करताना एकदा ते म्हणाले होते की, “मी एका अशा भारतासाठी कार्य करीन, जिथे गरिबातील गरिबास असे वाटेल की, हा माझा देश आहे. त्याच्या निर्मितीत माझाही वाटा आहे. तो असा भारत असेल की ज्यात कोणी उच्च-नीच असणार नाही. अस्पृश्यतेचा अभिशाप तिथे नसेल नि नशेचे वरदानही तिथे असणार नाही. तिथं स्त्रीपुरुषांना समान अधिकार असतील. माझ्या स्वप्नातील भारत हा असा असेल." '''३०. भारतीय स्वातंत्र्याचा सूर्य : नेहरू''' {{gap}}मुक्तिबोधांनी ‘भारत: इतिहास और संस्कृती' ग्रंथ १९६२ साली लिहिला. तोवर पंतप्रधान म्हणून पंडित जवाहरलाल नेहरूंनी आपल्या कार्यकालाची १५ वर्षे पूर्ण केली होती. नेहरूंनी देशांतर्गत व परदेशातही<noinclude>{{center|साहित्य आणि संस्कृती/९७}}</noinclude> 5sdpp6i9ycs0nhkbaaon63y66idqvi0 104 26128 233934 142382 2026-07-30T15:37:52Z कल्पनाशक्ती 3813 233934 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="रेश्मा जाधव" /></noinclude>आपल्या कार्यशैलीने स्वतंत्र भारताची प्रतिमा उंचावून दाखवली होती. लेखकाला ही मूल्यांकनाची संधी चालून आलेली. त्यांनी स्पष्ट केले आहे की, नेहरूंनी स्वातंत्र्यानंतर कृषी-औद्योगिक विकासाचे धोरण अंगीकारले. एकीककडे भिलाई, राऊरकेला, दुर्गापूरमध्ये जड उद्योगांची उभारणी तर दुसरीकडे हिराकुंड, भाक्रा-नानगलसारख्या महाधरणांच्या निर्मितीतून उद्योगाला वीज व शेतीला पाणी असा दुहेरी फायद्याच्या योजना, प्रकल्पांतून नेहरूंनी ग्रामीण व नागरी प्रगतीची समांतर गती मिळवून दाखवली. शिक्षण, विज्ञान, संशोधनाच्या क्षेत्रात प्रगती करण्याचे धोरण अंगीकारून विद्यापीठे, राष्ट्रीय संशोधन संस्थांची स्थापना, अणु ऊर्जा विकास साधण्यासाठी रशिया व अमेरिका दोन्ही महासत्तेचे साहाय्य मिळवण्यात नेहरूंना आलेले यश त्यांच्या पंचशील धोरणाचेच यश म्हणावे लागेल. गोवा मुक्ती, पाकिस्तान व चीन सीमेवरील कुरबुरींना उत्तर, कोरिया मध्यस्थी अशांतून त्यांनी भारताचे आंतराष्ट्रीय वजन सिद्ध केले. अशोक, अकबर, महात्मा गांधी यांचे शांती, सद्भाव, ऐक्याचे अनुभव नेहरूचे पाथेय ठरले. 'डिस्कव्हरी ऑफ इंडिया' सारख्या ग्रंथातून नेहरूंचं भारतीय इतिहास व संस्कृतीविषयक आकलन पुरेशा प्रमाणात व्यक्त झालेले आहे. इंग्रजांचे योगदान व इंग्रजांद्वारा झालेली भारताची हानी दोन्हीचे भान नेहरूंना होते. त्यामुळे इंग्रजांकडून लाभलेला प्रशासकीय वारसा स्वीकारत भारतीय प्रश्न सोडवण्याचे उपाय त्यांनी विदेशी तज्ज्ञांवर सोपवले नाहीत. एतद्देशीय बुद्धिजीवींना हाताशी धरून त्यांनी मांडलेला विकास पट पाहात असताना एक गोष्ट स्पष्ट होते की त्यांना भारताच्या नरमबिंदूची जाणीव होते नि बलस्थानांविषयी विश्वासही होता. त्यामुळे नव स्वतंत्र राष्ट्र असून ते नेहरू शक्तिशाली बनवू शकले. '''३१. महानांचे मन्वंतर''' {{gap}}भारताचे स्वातंत्र्य केवळ राजकीय संघर्षाने प्राप्त झाले असे म्हणणे इतिहाससापेक्ष होय. पण समग्रता भारतीय स्वातंत्र्याचे आकलन सांस्कृतिक पुनर्जागरण समजून घेतल्याशिवाय करता येणार नाही. भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीच्या इतिहास केवळ राजकीय नसून समाजसुधारणा व सांस्कृतिक प्रबोधनाचाही आहे. स्वामी दयानंद सरस्वती, स्वामी विवेकानंद, रवींद्रनाथ टागोर, सय्यद अहमद खान, मौलाना अब्दुल कलम आझाद, महाकवी मोहमद इकबाल, लोकमान्य टिळक प्रभृतींचे योगदान राजकीय चळवळीइतकेच<noinclude>{{center|साहित्य आणि संस्कृती/९८}}</noinclude> bynljpkwcn0mq350u2ca773w7r0dgs8 104 26129 233935 142383 2026-07-30T15:38:13Z कल्पनाशक्ती 3813 233935 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="रेश्मा जाधव" /></noinclude>महत्त्वाचे. कारण या महनीय व्यक्तींनी भारतीय जनमानस सुधारणावादी बनवला. म्हणून जनतेस आपल्या गुलामीची जाणीव होऊन सामाजिक मन्वंतर घडून आले. स्वामी दयानंद सरस्वतींनी आर्य समाजाद्वारे पंजाब व उत्तर प्रदेशात विशेषत्वाने धार्मिक शुद्धीकरण घडवून आणले. स्वामी विवेकानंदांनी भारतीय धर्म विश्व मंचावर स्पष्ट केला. रवींद्रनाथांनी तेच कार्य साहित्याच्या माध्यमातून केले व नोबेल पारितोषिक मिळविले. सैयद अहमद खान यांनी अलिगढ ओरिएंटल कॉलेजची स्थापना करून मुस्लीम मध्य वर्ग शिक्षित करण्याकडे लक्ष पुरविले. स्वातंत्र्योत्तर काळात त्याचे रूपांतर अलीगढ मुस्लीम विद्यापीठात होणे यात त्यांची दूरदर्शिता सिद्ध होते. मौलाना अब्दुलकलाम आझाद यांच्या नेतृत्वाखाली (अध्यक्षपद) भारत छोडो आंदोलन यशस्वी झाले हा इतिहास फार थोड्या लोकांना माहीत असावा. ते अनेकदा काँग्रेसचे अध्यक्ष झाले. त्या वेळी हा मान राष्ट्रपति पदासारखा असायचा. त्यांनी मुस्लीम युवकांना राष्ट्रीय प्रवाहात आणण्याचे मोठे कार्य केले. महाकवी महंमद इकबाल ‘सारे जहाँ से अच्छा'मुळेच माहीत. पण त्यांचा ‘इसरारे खुदी' हा काव्य ग्रंथ वाचाल तर लक्षात येईल की तो हिंदू-मुस्लीम ऐक्य भावनेवर रचला गेला आहे. लोकमान्य टिळकांनी जहाल भाषा वापरून भारत जागा करण्याचे (व इंग्रजांची झोप उडवण्याचेही!) कार्य एकाच वेळी केले. या सर्व महान व्यक्तींच्या विचार व कार्यातून भारतात ऐतिहासिक, राजकीय, धार्मिक, सांस्कृतिक, सामाजिक साहित्यिक सद्भावाचे मन्वंतर घडून आले. {{gap}}गजानन माधव मुक्तिबोधांचं हे ‘भारत: इतिहास और संस्कृति' पुस्तक वाचत असताना मागे केव्हातरी मुक्तिबोधांनी लिहिलेल्या स्व साहित्यविषयक टिपणात लिहिलेले एक वाक्य सतत पाठलाग करत होते. त्यात त्यांनी म्हटले eld. (A Piece of literature should sound true and genuine before it appears 'beautiful or 'artistic') मुक्तिबोधांसारख्या तत्त्वनिष्ठ परंतु संवेदनशील माणूस स्वत:च्या देशाच्या इतिहास आणि संस्कृतीचे आकलन मांडत असताना आणि तेही शिकणाच्या नव्या पिढीसाठी आणि पिढीपुढे मांडत असताना आपली साहित्य कृती कशी असावी याबद्दलची अनेक पर्याय त्यांच्यापुढे होते. ती सत्यनिष्ठ, अस्सल, ललित, मनोहारी, कलात्मक कशी असली पाहिजे? इतिहास आणि संस्कृतीबद्दल लिहिणं प्रत्येक काळात जोखमीचे कार्य असते खरे. म्हणून फार कमी लेखक या वाटेला जातात. मुक्तिबोधांनी हे पुस्तक लिहिताना 'True' आणि 'Genuine' या दोन शब्दांची<noinclude>{{center|साहित्य आणि संस्कृती/९९}}</noinclude> c2qgyvl1fvvekc04ybdem1qbwch8a72 104 26130 233936 142787 2026-07-30T15:38:39Z कल्पनाशक्ती 3813 233936 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="रेश्मा जाधव" /></noinclude>निवड केली. त्याची किंमत त्यांना मोजावी लागली. तेव्हा ते व्यथित होऊन म्हटले होते, "मेरी किसी मौलिक रचना को आपत्तिजनक मानकर सरकार पाबंदी लागली तो कोई बात भी बनती। किंतु वस्तुतः जो सर्वथा मेरी मौलिक रचना नाही है, वह किसी प्रकार आपत्तिजनक घोषित हुई, यह कोई मुझे समझा दे।" या निवेदनात लेखकीय तगमग आहे नि तळमळही आहे. याच ग्रंथाच्या भूमिकेत मुक्तिबोध लिहितात, “दृष्टिकोन यही रखा कि वस्तुस्थिती की समग्रता, जो हमारे जीवन को बनाती है, उसे न छोड़ा जाय । उस समग्र ही के दृष्टिकोन से इतिहास-रचना की जाय।" हे पुस्तक अशा समग्रतेने मी तुमच्यापुढे ठेवले, ते एकाच हेतूने की ते तुम्ही मुळातच वाचून तुमचे मत बनवावे. {{rule}} {{right|'''• मुक्तिबोध रचनावली खंड - ६ '''}} {{right|‘भारत : इतिहास और संस्कृति }} {{right|(पृ.४१३ ते ५९९) }} {{right|संपादक : नेमिचंद जैन }} {{right|रामकमल प्रकाशन प्रा. लि; }} {{right|८, नेताजी सुभाष मार्ग, }} {{right|नई दिल्ली- ११०००२ }} {{right|मूल्य रु.३0/- प्रकाशन वर्ष १९८३.}} {{right|■ ■}} {{nop}}<noinclude>{{center|साहित्य आणि संस्कृती/१००}}</noinclude> 9dn1q7ryy272678kgi3gjsk8qvy2h7j 3 66177 234042 229635 2026-07-31T05:03:57Z QueerEcofeminist 918 /* अधिकारविषयी आणि पुढील कामात एक सूचना */ नवीन विभाग 234042 wikitext text/x-wiki == Wikimedia Foundation Community Board seats: Call for feedback meeting == The Wikimedia Foundation Board of Trustees is organizing a [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Community Board seats/Ranked voting system|call for feedback about community selection processes]] between February 1 and March 14. While the Wikimedia Foundation and the movement have grown about five times in the past ten years, the Board’s structure and processes have remained basically the same. As the Board is designed today, we have a problem of capacity, performance, and lack of representation of the movement’s diversity. Direct elections tend to favor candidates from the leading language communities, regardless of how relevant their skills and experience might be in serving as a Board member, or contributing to the ability of the Board to perform its specific responsibilities. It is also a fact that the current processes have favored volunteers from North America and Western Europe. As a matter of fact, there had only been one member who served on the Board, from South Asia, in more than fifteen years of history. In the upcoming months, we need to renew three community seats and appoint three more community members in the new seats. This call for feedback is to see what processes can we all collaboratively design to promote and choose candidates that represent our movement and are prepared with the experience, skills, and insight to perform as trustees? In this regard, it would be good to have a community discussion to discuss the proposed ideas and share our thoughts, give feedback and contribute to the process. To discuss this, you are invited to a community meeting that is being organized on March 12 from 8 pm to 10 pm, and the meeting link to join is https://meet.google.com/umc-attq-kdt. You can add this meeting to your Google Calendar by [https://calendar.google.com/event?action=TEMPLATE&tmeid=MDNqcjRwaWxtZThnMXBodjJkYzZvam9sdXQga2N2ZWxhZ2EtY3RyQHdpa2ltZWRpYS5vcmc&tmsrc=kcvelaga-ctr%40wikimedia.org clicking here]. Please ping me if you have any questions. Thank you. --[[User:KCVelaga (WMF)]], १६:००, ८ मार्च २०२१ (IST) <!-- सदस्य:KCVelaga (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21198421 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == [Wikimedia Foundation elections 2021] Candidates meet with South Asia + ESEAP communities == Hello, As you may already know, the [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021|2021 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] are from 4 August 2021 to 17 August 2021. Members of the Wikimedia community have the opportunity to elect four candidates to a three-year term. After a three-week-long Call for Candidates, there are [[:m:Template:WMF elections candidate/2021/candidates gallery|20 candidates for the 2021 election]]. An <u>event for community members to know and interact with the candidates</u> is being organized. During the event, the candidates will briefly introduce themselves and then answer questions from community members. The event details are as follows: *Date: 31 July 2021 (Saturday) *Timings: [https://zonestamp.toolforge.org/1627727412 check in your local time] :*Bangladesh: 4:30 pm to 7:00 pm :*India & Sri Lanka: 4:00 pm to 6:30 pm :*Nepal: 4:15 pm to 6:45 pm :*Pakistan & Maldives: 3:30 pm to 6:00 pm * Live interpretation is being provided in Hindi. *'''Please register using [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSflJge3dFia9ejDG57OOwAHDq9yqnTdVD0HWEsRBhS4PrLGIg/viewform?usp=sf_link this form] For more details, please visit the event page at [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP|Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP]]. Hope that you are able to join us, [[:m:User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], १२:०४, २३ जुलै २०२१ (IST) <!-- सदस्य:KCVelaga (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21774789 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Indic Wikisource Proofreadthon August 2021 == ''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translating it'' [[File:Wikisource-logo-with-text.svg|frameless|right|100px]] Dear {{BASEPAGENAME}}, Thank you and congratulation to you for your participation and support last year.The CIS-A2K has conducted again this year [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021|Online Indic Wikisource Proofreadthon August 2021]] to enrich our Indian classic literature in digital format in this Indian freedom season. '''WHAT DO YOU NEED''' * '''Booklist:''' a collection of books to be proofread. Kindly help us to find some book your language. The book should not be available on any third party website with Unicode formatted text. Please collect the books and add our [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Book list|event page book list]]. You should follow the copyright guideline describes [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Book list|here]]. After finding the book, you should check the pages of the book and create [[:m:Wikisource Pagelist Widget|<nowiki><pagelist/></nowiki>]]. *'''Participants:''' Kindly sign your name at [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Participants|Participants]] section if you wish to participate in this event. *'''Reviewer:''' Kindly promote yourself as administrator/reviewer of this proofreadthon and add your proposal [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Participants#Administrator/Reviewer|here]]. The administrator/reviewers could participate in this Proofreadthon. * '''Some social media coverage:''' I would request to all Indic Wikisource community members, please spread the news to all social media channels, we always try to convince your Wikipedia/Wikisource to use their SiteNotice. Of course, you must also use your own Wikisource site notice. * '''Some awards:''' There may be some award/prize given by CIS-A2K. * '''A way to count validated and proofread pages''':[https://indic-wscontest.toolforge.org/ Indic Wikisource Contest Tools] * '''Time ''': Proofreadthon will run: from 15 August 2021 00.01 to 31 August 2021 23.59 (IST) * '''Rules and guidelines:''' The basic rules and guideline have described [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Rules|here]] * '''Scoring''': The details scoring method have described [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Rules#Scoring_system|here]] I really hope many Indic Wikisources will be present this year at-home lockdown. Thanks for your attention<br/> [[User:Jayanta (CIS-A2K)|Jayanta (CIS-A2K)]]<br/> Wikisource Program officer, CIS-A2K <!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Indic_Wikisource_Community/MrActiveUser&oldid=21811048 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == विकिमीडिया फाउंडेशन 2021 बोर्ड ऑफ ट्रस्टीजच्या निवडणुकीत आठवणीने मतदान करा == नमस्कार {{PAGENAME}}, आपण विकिमीडिया फाउंडेशन 2021 बोर्ड ऑफ ट्रस्टीजच्या निवडणुकीत मतदान करण्यास पात्र असल्याने आपल्याला हा मेल मिळाला आहे. निवडणूक 18 ऑगस्ट, 2021 रोजी सुरू झाली आणि 31 ऑगस्ट, 2021 रोजी संपेल. विकिमीडिया फाउंडेशन मराठी विकिस्रोतसारख्या प्रकल्पांचे संचालन करते आणि त्याचे नेतृत्व बोर्ड ऑफ ट्रस्टीजद्वारे केले जाते. हा बोर्ड ही विकिमीडिया फाउंडेशनची निर्णय घेणारी संस्था आहे. [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Overview|बोर्ड ऑफ ट्रस्टीजबद्दल अधिक जाणून घ्या]]. या वर्षी सामूहिक मतदानाद्वारे चार पदांसाठी निवडणूक होणार आहे. या पदांसाठी जगभरातून एकोणीस उमेदवार निवडणूक लढवत आहेत. [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates#Candidate_Table|2021च्या बोर्ड ऑफ ट्रस्टीजविषयी अधिक जाणून घ्या]] समूहांच्या सुमारे 70,000 सदस्यांना मतदान करण्यास निमंत्रित करण्यात आले आहे. त्यात आपणही आहात! मतदान फक्त 31 ऑगस्ट रोजी 23:59 UTC (जागतिक प्रमाणवेळ) पर्यंतच सुरू राहील. * [[:mr:s:विशेष:सुरक्षीतकौल/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021|'''मराठी विकिस्रोतच्या सेक्युअरपोलवर जाऊन मतदान करा''']]. आपण याआधीच मतदान केले असल्यास, मतदान केल्याबद्दल आभार. कृपया हा मेल दुर्लक्षित करा. लोक त्यांची कितीही खाती असली, तरी फक्त एकदाच मतदान करू शकतात. [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021|या निवडणुकीविषयी अधिक माहिती वाचा]]. धन्यवाद, [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १८:०५, २५ ऑगस्ट २०२१ (IST) <!-- सदस्य:KCVelaga (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21933990 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == विकिमीडिया फाउंडेशन 2021 बोर्ड ऑफ ट्रस्टीजच्या मतदानाची लिंक == आधीच्या संदेशात चुकीचा दुवा आला होता, त्याबाबत आम्ही दिलगिरी व्यक्त करत आहोत. खाली बरोबर दुवा देत आहे, त्याचा उपयोग करून आपण नक्की मतदान करा: [[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021]]. [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १९:१६, २६ ऑगस्ट २०२१ (IST) <!-- सदस्य:KCVelaga (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21938093 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Indic Wikisource Proofreadthon August 2021 - Result == ''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translating it'' {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Special Gold Barnstar.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''Congratulations!!!''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | Dear {{BASEPAGENAME}}, the results of the [[:meta:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Result|Indic Wikisource Proofreadthon August 2021]] have been published. Kindly visit the project page for your position. Congratulations !!! [[:meta:CIS-A2K|The Centre for Internet & Society (CIS-A2K)]] will need to fill out the required information in this [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfohOv0mI4AijwPre73IyEC9hZ3-GWibfxj4Zo9gK6hW6siWg/viewform Google form] to send the [[:meta:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Prize|contest awards]] to your address. We assure you that this information will be kept completely [https://wikimediafoundation.org/wiki/Privacy_policy confidential]. Please confirm here just below this message by notifying (<code><nowiki>"I have filled up the form. - ~~~~"</nowiki></code>) us, when you filled up this form. You are requested to complete this form within 10 days. Thank you for your contribution to Wikisource. Hopefully, Wikisource will continue to enrich your active constructive editing in the future. Thanks for your contribution <br/> '''Jayanta (CIS-A2K)''' ०१:३०, २२ सप्टेंबर २०२१ (IST)<br/> ''Wikisource program officer, CIS-A2K'' |} == ऑनलाइन इंडिक विकिस्रोत प्रूफरीडथॉन मार्च 2022 == [[File:Wikisource-logo-with-text.svg|frameless|right|100px]] प्रिय संपादकहो, गेल्या वर्षी प्रूफ्रीडाथॉनमध्ये आपल्या सहभागासाठी आणि समर्थनाबद्दल धन्यवाद आणि अभिनंदन. सीआयएस-ए 2 के ने या वर्षी भारतीय स्वातंत्र्य हंगामात आपले भारतीय शास्त्रीय साहित्य डिजिटल स्वरूपात समृद्ध करण्यासाठी [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon March 2022|ऑनलाइन इंडिक विकिस्रोत प्रूफरीडथॉन मार्च 2022]] चे आयोजन केले आहे. तुला काय हवे आहे; '''बुकलिस्ट:''' प्रूफरीड होण्यासाठी पुस्तकांचा दिलेला संग्रह. कृपया आपल्या भाषेत पुस्तक शोधण्यात आम्हाला मदत करा. युनिकोड स्वरूपित मजकुरासह पुस्तक कोणत्याही तृतीय पक्षाच्या वेबसाइटवर उपलब्ध नसावे. कृपया पुस्तके गोळा करा आणि ती आमच्या [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon March 2022/Book list|इव्हेंट पृष्ठ पुस्तक]] सूचीमध्ये जोडा. आपण येथे नमूद केलेल्या कॉपीराइट मार्गदर्शक तत्त्वांचे पालन करणे आवश्यक आहे. तुम्हाला पुस्तक सापडल्यानंतर, तुम्ही पुस्तकाची पाने तपासा आणि [[:m:Wikisource Pagelist Widget|<nowiki><pagelist/></nowiki>]] तयार करा. '''सहभागी:''' जर तुम्हाला या कार्यक्रमात सहभागी व्हायचे असेल तर कृपया तुमचे नाव [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon March 2022/Participants|सहभागी विभागात स्वाक्षरी करा]]. '''पुनरावलोकनकर्ता:''' कृपया या प्रूफरीडाथॉनचे प्रशासक/समीक्षक म्हणून तुमची जाहिरात करा आणि तुमचा प्रस्ताव येथे जोडा. [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon March 2022/Participants#Administrator/Reviewer|प्रशासक/समीक्षक]] या प्रूफरीडाथॉनमध्ये सहभागी होऊ शकतात. '''मीडिया कव्हरेज:''' आम्ही इंडिक विकिस्रोत समुदायाच्या सर्व सदस्यांना विनंती करतो, कृपया सर्व सोशल मीडिया चॅनेलवर माहिती सामायिक करा, आम्ही तुमच्या विकिपीडिया/विकिस्रोतला साइटनोटीस वापरण्यास प्रवृत्त करण्याचा नेहमी प्रयत्न करतो. अर्थात, तुम्ही तुमची स्वतःची विकिसोर्स साइटनोटीस देखील वापरावी. काही पुरस्कार: काही पुरस्कार CIS-A2K द्वारे दिले जाऊ शकतात. वैध आणि प्रूफरीड पृष्ठे मोजण्याचा एक मार्ग: इंडिक विकिस्रोत स्पर्धा साधने <https://indic-wscontest.toolforge.org/> '''वेळ:''' 00.01 01 मार्च 2022 ते 16 मार्च 2022 23.59 (IST) '''नियम आणि मार्गदर्शक तत्त्वे:''' [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon March 2022/Rules|मूलभूत नियम]] आणि मार्गदर्शक तत्वे येथे वर्णन केली आहेत. '''स्कोअरिंग:''' [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon March 2022/Rules#Scoring_system|तपशील स्कोअरिंग पद्धतीचे]] येथे वर्णन केले आहे. आम्हाला आशा आहे की अनेक भारतीय विकी स्त्रोत या वर्षी लॉकडाऊनमध्ये सामील होतील. तुमच्याशी एकनिष्ठ जयंत नाथ २३:३३, १० फेब्रुवारी २०२२ (IST) <!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Indic_Wikisource_Community/MrActiveUser&oldid=21811048 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Indic Wikisource Proofread-a-thon March 2022 - Result == ''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translating it'' {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Special Gold Barnstar.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''Congratulations!!!''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | Dear {{BASEPAGENAME}}, the results of the [[:meta:Indic Wikisource Proofreadthon March 2022/Result|Indic Wikisource Proofreadthon March 2022]] have been published. Kindly visit the project page for your position. Congratulations !!! [[:meta:CIS-A2K|The Centre for Internet & Society (CIS-A2K)]] will need to fill out the required information in this [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSda3LJ6gPu3z2WGbntM6yRcYLfiAMzBG8J7OTz720OeXj_tYw/viewform Google form] to send the [[:meta:Indic Wikisource Proofreadthon/Prize|contest awards]] to your address. We assure you that this information will be kept completely [https://wikimediafoundation.org/wiki/Privacy_policy confidential]. Please confirm here just below this message by notifying (<code><nowiki>"I have filled up the form. - ~~~~"</nowiki></code>) us, when you filled up this form. You are requested to complete this form within 7 days. Thank you for your contribution to Wikisource. Hopefully, Wikisource will continue to enrich your active constructive editing in the future. Thanks for your contribution <br/> '''Jayanta (CIS-A2K)''' ११:२९, १८ मार्च २०२२ (IST)<br/> ''Wikisource program officer, CIS-A2K'' |} I have filled up the form. - [[सदस्य:अश्विनीलेले|अश्विनीलेले]] ([[सदस्य चर्चा:अश्विनीलेले|चर्चा]]) १२:००, १८ मार्च २०२२ (IST) <!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Talk:Indic_Wikisource_Proofreadthon_March_2022/Result&oldid=23015638 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Feedback - Indic Wikisource Proofread-thon March 2022 == Dear {{BASEPAGENAME}}, Thanks for participating in the Indic Wikisource Proofread-thon March 2022. Please share your experience, obstacles and give your feedback in this below form about the same for improvements in future. {{Clickable button 2|Google form for Your Feedback- Ckick here|class=mw-ui-progressive|url=https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd7Py3iprZ8XmMAMXlEHiQy7GrSCvmfPPELIPB42XK240Q7qg/viewform}} Thank you for your contribution to Wikisource. Hopefully, Wikisource will continue to enrich your active constructive editing in the future. Thanks for your contribution <br/> '''Jayanta (CIS-A2K)''' ११:४९, १८ मार्च २०२२ (IST)<br/> ''Wikisource program officer, CIS-A2K'' <!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Talk:Indic_Wikisource_Proofreadthon_March_2022/Result&oldid=23015679 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == आपल्या प्रकलपावरील सुधारणांबाबत == नमस्कार, मी सुरेश खोले/QueerEcofeminist, मला आशा आहे की, हा संदेश तुम्ही वाचत असाल तेव्हा तुम्ही निरोगी आणि आनंदात असाल. मला खूप आनंद होत आहे की, आपण सर्व जण मिळून मराठी विकीस्त्रोतावर गेली काही वर्षे खूप चांगले काम करत आहोत आणि आपल्याला सतत तांत्रिक अडचणी येत असतात. आपण त्यावर मात करून अनेक सुधारणा या प्रकल्पात केल्या आहेत आणि पुढेही करत रहाणार आहोत. मला तुम्हांला दोन महत्वाच्या बदलांबद्दल सांगायचे आहे म्हणून हा लेखन प्रपंच. * आपल्या विकिस्त्रोत प्रकल्पावर आता बहुतांश गेजेट्स जी इतर प्रगत विकिस्त्रोत प्रकल्पांवर म्हणजे इंग्रजी, फ़्रेंच किंवा बंगालीवर आहेत ती सर्व गेजेट्स तुमच्या पसंती येथे जाऊन तुम्ही वापरू शकता. आपल्यापैंकी काही ती गेजेट्स वापरतातही पण ज्यांनी ती अजून वापरली नाहीत त्यांनी [[विशेष:पसंती]] येथे जाऊन नक्कीच ही सर्व गेजेट्स वापरून बघावित ही विनंती. * आपल्या प्रकल्पावर आता पेट्रोलर/पहारेकरी/रोलबेकर अधिकार आणि साचे संपादक हे अधिकार सुरु करण्यात आलेले आहेत. त्यामुळे तुमच्या पैंकी अनेक जण जे प्रचालक अधिकार न घेता संरक्षित पाने संपादन करू इच्छितात त्यांना साचे संपादक आणि जे उत्पात विरोधी कामात किंवा तपासनिस म्हणून काम करू इच्छितात त्यांना पेट्रोलर अधिकार देण्यात येतील. या अधिकारांची माहिती [[विकिस्रोत:प्रगत अधिकार]] येथे मिळेल. जे सदस्य अपेक्षित पात्रतेत बसतात त्यांनी त्या अधिकारांसाठी विनंती नक्की नोंदवा जेणेकरून तुम्हांला हळूहळू प्रचालक अधिकारांचा अनूभवही घेता येईल. जर आपल्याला कोणत्याही प्रकारची तांत्रिक अडचण येत असेल किंवा नविन साचे गेजेट्स चालु करायची असतील तर मुख्य पानावरील प्रचालकांना विनंती येथे तुमची विनंती नोंदवा. मी नक्कीच शक्य ती मदत तुम्हांला करण्याचा प्रयत्न करेन. धन्यवाद. [[सदस्य:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist]] ([[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|चर्चा]]) २३:०५, २० एप्रिल २०२२ (IST) == आपल्या प्रकल्पावरील सुधारणांची माहिती == नमस्कार, मी सुरेश खोले/QueerEcofeminist, मी आपल्याला पुऩ्हा एकदा आठवण करत आहे की, कृपया आपल्या प्रकल्पावरील नविन गेजेट्स वापरून बघावित आणि त्यावर आपली मते, सुधारणा कळवाव्यात. कालच मी अनुक्रमणिका तयार करताना कोमन्सवर बुक साच्यात भरलेली माहिती परस्पर अनुक्रमणिकेत भरणारे गेजेट परत एकदा सुधारले आहे. त्याचा वापर केल्यास तुम्हाला अनुक्रमणिकेत पुस्तकाची माहिती वेगळी भरावी लागणार नाही. आपली पसंती येथे जाऊन हे गेजेट आपण चालू करू शकता. [[User:QueerEcofeminist1|<span style="color:#FF00FF;">'''Queer'''</span><span style="color:#8DB600;">'''Eco'''</span><span style="color:#FF7E00;">'''feminist'''</span>]]''^{[[user talk:QueerEcofeminist|<span style="color: maroon">"cite! even if you fight"!!!</span>]]} [they/them/their] :<small>हा संदेश [[:w:mr:विकिपीडिया:एकगठ्ठा संदेश प्रणाली संदेश|विकिपीडिया:एकगठ्ठा संदेश प्रणाली]] सुविधा वापरून [[विकिस्रोत:प्रचालक|मराठी विकिस्रोत प्रचालकांमार्फत]] पाठविला गेला असण्याची संभावना आहे.</small> <!-- सदस्य:QueerEcofeminist@mrwikisource ने https://mr.wikisource.org/w/index.php?title=Active_Users_mrwikisource&oldid=141686 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == पेट्रोलर आणि टेम्प्लेट इडीटर अधिकार == तुमचे सक्रिय योगदान आणि कामाची गुणवत्ता लक्षात घेता, तुमची संपादने तपासावी लागू नये म्हणून तुम्हाला पेट्रोलर अधिकार आणि पुर्ण झालेली सर्व पुस्तके साचे संपादक पातळीला सुरक्षित केली जातात. त्या सुरक्षित पानात सुधारणा करता यावी म्हणून टेम्प्लेट इडीटर अधिकार देण्यात आलेले आहेत. तुम्ही आणखीन योगदान करणार असाल आणि पुढे मागे गरज लागल्यास आपण प्रचालक अधिकाराची विनंतीही करू शकू. धन्यवाद [[सदस्य:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist]] ([[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|चर्चा]]) १९:१२, ८ जुलै २०२२ (IST) :धन्यवाद, माझे योगदान असेच चालू राहील. मी आणखी काय प्रकारे योगदान करू शकते या बद्दल सुचवावे ही विनंती. [[सदस्य:अश्विनीलेले|अश्विनीलेले]] ([[सदस्य चर्चा:अश्विनीलेले|चर्चा]]) २१:२७, ८ जुलै २०२२ (IST) ::[https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:IndexPages?key=&filter=all&order=size&sortascending=1&limit=500] या दुव्यावर जाऊन तुम्ही पुढची पुस्तके निवडू शकता, तुम्ही आत्ता ज्या क्रमाने पुस्तके पुर्ण करत आहात तो उत्तम आहे, एक एक लेखकाची पुस्तके पुर्ण केल्याने त्या त्या लेखकांची पाने करणे सोपे जाईल. धन्यवाद [[सदस्य:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist]] ([[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|चर्चा]]) ०९:४३, ९ जुलै २०२२ (IST) == OCR == Hello, can you please use indic OCR instead of other OCR. It is easier to edit indic OCR. [[सदस्य:अश्विनीलेले|अश्विनीलेले]] ([[सदस्य चर्चा:अश्विनीलेले|चर्चा]]) ११:०७, १७ सप्टेंबर २०२२ (IST) :मुळात हा पुस्तकाची प्रत खराब ओसीआर झाली आहे त्यामुळे आपण फार चांगला मजकूर मिळवू शकू असे नाही. [[सदस्य:QueerEcofeminist|&#91;&#91;User:QueerEcofeminist&#124;&#60;span style&#61;&#34;color: white&#59; font-weight: bold&#59; background: linear-gradient(red, orange, green, blue, indigo, violet)&#34;&#62;QueerEcofeminist🌈&#60;/span&#62;&#93;&#93;]] ([[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|चर्चा]]) १३:२८, १७ सप्टेंबर २०२२ (IST) ::I have prepared following page ::साहित्यिक:लोहिया शैला ::please check it out and let me know; I plan to create similar pages for other authors as well. ::Some time back I created similar page for Sharad Joshi; Now I see two pages one as 'Joshi Sharad' and other as 'Sharad Joshi' [[सदस्य:अश्विनीलेले|अश्विनीलेले]] ([[सदस्य चर्चा:अश्विनीलेले|चर्चा]]) २२:०४, १९ ऑक्टोबर २०२२ (IST) == Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022 == ''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translate it'' [[File:Wikisource-logo-with-text.svg|frameless|right|100px]] Dear {{BASEPAGENAME}},<br> Thank you and congratulation to you for your participation and support last year. The CIS-A2K has been conducted again this year [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022|Online Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022]] to enrich our Indian classic literature in digital format. <u>'''WHAT DO YOU NEED'''</u> * '''Booklist:''' a collection of books to be proofread. Kindly help us to find some books in your language. The book should not be available on any third-party website with Unicode formatted text. Please collect the books and add our [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022/Book list|event page book list]]. You should follow the copyright guideline described [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022/Book list|here]]. After finding the book, you should check the pages of the book and create [[:m:Wikisource Pagelist Widget|<nowiki><pagelist/></nowiki>]]. *'''Participants:''' Kindly sign your name at [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022/Participants|Participants]] section if you wish to participate in this event. *'''Reviewer:''' Kindly promote yourself as administrator/reviewer of this proofreadthon and add your proposal [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022/Participants#Administrator/Reviewer|here]]. The administrator/reviewers could participate in this Proofreadthon. * '''Some social media coverage:''' I would request to all Indic Wikisource community members, please spread the news to all social media channels, we always try to convince your Wikipedia/Wikisource to use their SiteNotice. Of course, you must also use your own Wikisource site notice. * '''Some awards:''' There may be some award/prize given by CIS-A2K. * '''A way to count validated and proofread pages''':[https://indic-wscontest.toolforge.org/ Indic Wikisource Contest Tools] * '''Time ''': Proofreadthon will run: from 14 November 2022 00.01 to 30 Novemeber 2022 23.59 (IST) * '''Rules and guidelines:''' The basic rules and guideline have described [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022/Rules|here]] * '''Scoring''': The details scoring method have described [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022/Rules#Scoring_system|here]] I really hope many Indic Wikisources will be present this time. Thanks for your attention<br/> [[User:Jayanta (CIS-A2K)|Jayanta (CIS-A2K)]]- 9 November 2022 (UTC)<br/> Wikisource Program officer, CIS-A2K <!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Indic_Wikisource_Community/MrActiveUser&oldid=21811048 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open == Dear Wikimedian, We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. We also have exciting updates about the Program and Scholarships. The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. ‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. Regards [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १६:५५, १६ नोव्हेंबर २०२२ (IST) (on behalf of the WCI Organizing Committee) <!-- सदस्य:Nitesh Gill@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24082246 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline == Dear Wikimedian, Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]]. COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call * '''WCI 2023 Open Community Call''' * '''Date''': 3rd December 2022 * '''Time''': 1800-1900 (IST) * '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २१:५१, २ डिसेंबर २०२२ (IST) On Behalf of, WCI 2023 Core organizing team. <!-- सदस्य:Nitesh Gill@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24083503 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022 - Result == ''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translating it'' {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Special Gold Barnstar.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''Congratulations!!!''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | Dear {{BASEPAGENAME}}, the results of the [[:meta:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022/Result|Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022]] have been published. Kindly visit the project page for your position. Congratulations !!! [[:meta:CIS-A2K|The Centre for Internet & Society (CIS-A2K)]] will need to fill out the required information in this [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSea6Doc3sVwu9J60floO0hOCTRvOlwgDAjhxZqX-g4oKzavOA/viewform?usp=sf_link Google form] to send the [[:meta:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022/Prize|contest awards]] to your address. We assure you that this information will be kept completely [https://wikimediafoundation.org/wiki/Privacy_policy confidential]. Please confirm here just below this message by notifying (<code><nowiki>"I have filled up the form. - ~~~~"</nowiki></code>) us, when you filled up this form. You are requested to complete this form within 10 days. Thank you for your contribution to Wikisource. Hopefully, Wikisource will continue to enrich your active constructive editing in the future. Thanks for your contribution <br/> '''Jayanta (CIS-A2K)''' <br/> ''Wikisource program officer, CIS-A2K'' |} <!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Talk:Indic_Wikisource_proofread-a-thon_November_2022/Result&oldid=24166580 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> <code><nowiki>"I have filled up the form. - ~~~~"</nowiki></code> == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) on ००:००, १२ एप्रिल २०२६ (IST)'' </div> <!-- सदस्य:Gnoeee@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Event organizer rights == तुम्हाला तुमच्या कामात मदत व्हावी आणि त्यांचे दस्तऐवजीकरण व्हावे म्हणून तुम्हाला नव्याने इवेंट ऑर्गनाइजर राइट्स देण्यात आलेले आहेत. त्यांच्या मदतीने तुम्ही कोणतेही कार्यशाळा किंवा प्रशिक्षणे घेत असाल तर त्यांची नोंद ठेवणे आणि त्यांचे दस्ताऐवजीकरण करणे अत्यंत सोपे होते. आपण त्या विषयी फोनवर बोलूच. त्याबद्दलची माहिती [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Extension:CampaignEvents] येथे मिळेल. [[User:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist🌈]] २०:२१, २७ एप्रिल २०२६ (IST) :धन्यवाद! बऱ्याच 'अधिकारांची' यादी दिसत आहे. त्यांचा वापर/ उपयोग त्या बद्दल मला काहीच माहिती नाही. एकदा सविस्तर भेटूया [[सदस्य:कल्पनाशक्ती|कल्पनाशक्ती]] ([[सदस्य चर्चा:कल्पनाशक्ती|चर्चा]]) १४:१३, २८ एप्रिल २०२६ (IST) == अधिकारविषयी आणि पुढील कामात एक सूचना == * आपले अभिनंदन की आपण खूप जोमाने काम करत आहात, आपण ते पुढेही असेच करत राहाल अशी आशा. * आपण जेव्हा पुस्तके ट्रान्सकलुड करून पूर्ण करत आहात तेव्हा त्यांच्या चर्चा पानावर मला साद द्या जेणेकरून मी ती टेंप्लेट एडिटर लेवल वर म्हणजे साचा संपादक पातळीवर संरक्षित करून ठेवेन जेणेकरून इतर कुणी येऊन त्यात बदल किंवा खराबी करणे वर आळा बसेल. आपल्याला साचा संपादक अधिकार आहेतच त्याचा उपयोग आपण करून आपण ती पुस्तके पुन्हा संपादित करू शकाल. * आपल्या अनेक पूर्ण झालेलया पुस्तकांना आपण तसेच संरक्षित केलेले आहे. तुम्हाला त्यातील काही पुस्तके परत दुरुस्त करण्यात अडचण येत असेल तर कळवा. अनेक तांत्रिक बाबी सुधारणे चालू आहे, तुम्ही त्या वापरत असलाच. एकदा नक्की भेटून नव्या बादलाविषयी बोलूयात. [[User:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist🌈]] १०:३३, ३१ जुलै २०२६ (IST) p16kvht54qdz46qgbkmt5yaubahbqky 234119 234042 2026-07-31T10:20:29Z कल्पनाशक्ती 3813 /* अधिकारविषयी आणि पुढील कामात एक सूचना */ Reply 234119 wikitext text/x-wiki == Wikimedia Foundation Community Board seats: Call for feedback meeting == The Wikimedia Foundation Board of Trustees is organizing a [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Community Board seats/Ranked voting system|call for feedback about community selection processes]] between February 1 and March 14. While the Wikimedia Foundation and the movement have grown about five times in the past ten years, the Board’s structure and processes have remained basically the same. As the Board is designed today, we have a problem of capacity, performance, and lack of representation of the movement’s diversity. Direct elections tend to favor candidates from the leading language communities, regardless of how relevant their skills and experience might be in serving as a Board member, or contributing to the ability of the Board to perform its specific responsibilities. It is also a fact that the current processes have favored volunteers from North America and Western Europe. As a matter of fact, there had only been one member who served on the Board, from South Asia, in more than fifteen years of history. In the upcoming months, we need to renew three community seats and appoint three more community members in the new seats. This call for feedback is to see what processes can we all collaboratively design to promote and choose candidates that represent our movement and are prepared with the experience, skills, and insight to perform as trustees? In this regard, it would be good to have a community discussion to discuss the proposed ideas and share our thoughts, give feedback and contribute to the process. To discuss this, you are invited to a community meeting that is being organized on March 12 from 8 pm to 10 pm, and the meeting link to join is https://meet.google.com/umc-attq-kdt. You can add this meeting to your Google Calendar by [https://calendar.google.com/event?action=TEMPLATE&tmeid=MDNqcjRwaWxtZThnMXBodjJkYzZvam9sdXQga2N2ZWxhZ2EtY3RyQHdpa2ltZWRpYS5vcmc&tmsrc=kcvelaga-ctr%40wikimedia.org clicking here]. Please ping me if you have any questions. Thank you. --[[User:KCVelaga (WMF)]], १६:००, ८ मार्च २०२१ (IST) <!-- सदस्य:KCVelaga (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21198421 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == [Wikimedia Foundation elections 2021] Candidates meet with South Asia + ESEAP communities == Hello, As you may already know, the [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021|2021 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] are from 4 August 2021 to 17 August 2021. Members of the Wikimedia community have the opportunity to elect four candidates to a three-year term. After a three-week-long Call for Candidates, there are [[:m:Template:WMF elections candidate/2021/candidates gallery|20 candidates for the 2021 election]]. An <u>event for community members to know and interact with the candidates</u> is being organized. During the event, the candidates will briefly introduce themselves and then answer questions from community members. The event details are as follows: *Date: 31 July 2021 (Saturday) *Timings: [https://zonestamp.toolforge.org/1627727412 check in your local time] :*Bangladesh: 4:30 pm to 7:00 pm :*India & Sri Lanka: 4:00 pm to 6:30 pm :*Nepal: 4:15 pm to 6:45 pm :*Pakistan & Maldives: 3:30 pm to 6:00 pm * Live interpretation is being provided in Hindi. *'''Please register using [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSflJge3dFia9ejDG57OOwAHDq9yqnTdVD0HWEsRBhS4PrLGIg/viewform?usp=sf_link this form] For more details, please visit the event page at [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP|Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP]]. Hope that you are able to join us, [[:m:User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], १२:०४, २३ जुलै २०२१ (IST) <!-- सदस्य:KCVelaga (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21774789 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Indic Wikisource Proofreadthon August 2021 == ''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translating it'' [[File:Wikisource-logo-with-text.svg|frameless|right|100px]] Dear {{BASEPAGENAME}}, Thank you and congratulation to you for your participation and support last year.The CIS-A2K has conducted again this year [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021|Online Indic Wikisource Proofreadthon August 2021]] to enrich our Indian classic literature in digital format in this Indian freedom season. '''WHAT DO YOU NEED''' * '''Booklist:''' a collection of books to be proofread. Kindly help us to find some book your language. The book should not be available on any third party website with Unicode formatted text. Please collect the books and add our [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Book list|event page book list]]. You should follow the copyright guideline describes [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Book list|here]]. After finding the book, you should check the pages of the book and create [[:m:Wikisource Pagelist Widget|<nowiki><pagelist/></nowiki>]]. *'''Participants:''' Kindly sign your name at [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Participants|Participants]] section if you wish to participate in this event. *'''Reviewer:''' Kindly promote yourself as administrator/reviewer of this proofreadthon and add your proposal [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Participants#Administrator/Reviewer|here]]. The administrator/reviewers could participate in this Proofreadthon. * '''Some social media coverage:''' I would request to all Indic Wikisource community members, please spread the news to all social media channels, we always try to convince your Wikipedia/Wikisource to use their SiteNotice. Of course, you must also use your own Wikisource site notice. * '''Some awards:''' There may be some award/prize given by CIS-A2K. * '''A way to count validated and proofread pages''':[https://indic-wscontest.toolforge.org/ Indic Wikisource Contest Tools] * '''Time ''': Proofreadthon will run: from 15 August 2021 00.01 to 31 August 2021 23.59 (IST) * '''Rules and guidelines:''' The basic rules and guideline have described [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Rules|here]] * '''Scoring''': The details scoring method have described [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Rules#Scoring_system|here]] I really hope many Indic Wikisources will be present this year at-home lockdown. Thanks for your attention<br/> [[User:Jayanta (CIS-A2K)|Jayanta (CIS-A2K)]]<br/> Wikisource Program officer, CIS-A2K <!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Indic_Wikisource_Community/MrActiveUser&oldid=21811048 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == विकिमीडिया फाउंडेशन 2021 बोर्ड ऑफ ट्रस्टीजच्या निवडणुकीत आठवणीने मतदान करा == नमस्कार {{PAGENAME}}, आपण विकिमीडिया फाउंडेशन 2021 बोर्ड ऑफ ट्रस्टीजच्या निवडणुकीत मतदान करण्यास पात्र असल्याने आपल्याला हा मेल मिळाला आहे. निवडणूक 18 ऑगस्ट, 2021 रोजी सुरू झाली आणि 31 ऑगस्ट, 2021 रोजी संपेल. विकिमीडिया फाउंडेशन मराठी विकिस्रोतसारख्या प्रकल्पांचे संचालन करते आणि त्याचे नेतृत्व बोर्ड ऑफ ट्रस्टीजद्वारे केले जाते. हा बोर्ड ही विकिमीडिया फाउंडेशनची निर्णय घेणारी संस्था आहे. [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Overview|बोर्ड ऑफ ट्रस्टीजबद्दल अधिक जाणून घ्या]]. या वर्षी सामूहिक मतदानाद्वारे चार पदांसाठी निवडणूक होणार आहे. या पदांसाठी जगभरातून एकोणीस उमेदवार निवडणूक लढवत आहेत. [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates#Candidate_Table|2021च्या बोर्ड ऑफ ट्रस्टीजविषयी अधिक जाणून घ्या]] समूहांच्या सुमारे 70,000 सदस्यांना मतदान करण्यास निमंत्रित करण्यात आले आहे. त्यात आपणही आहात! मतदान फक्त 31 ऑगस्ट रोजी 23:59 UTC (जागतिक प्रमाणवेळ) पर्यंतच सुरू राहील. * [[:mr:s:विशेष:सुरक्षीतकौल/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021|'''मराठी विकिस्रोतच्या सेक्युअरपोलवर जाऊन मतदान करा''']]. आपण याआधीच मतदान केले असल्यास, मतदान केल्याबद्दल आभार. कृपया हा मेल दुर्लक्षित करा. लोक त्यांची कितीही खाती असली, तरी फक्त एकदाच मतदान करू शकतात. [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021|या निवडणुकीविषयी अधिक माहिती वाचा]]. धन्यवाद, [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १८:०५, २५ ऑगस्ट २०२१ (IST) <!-- सदस्य:KCVelaga (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21933990 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == विकिमीडिया फाउंडेशन 2021 बोर्ड ऑफ ट्रस्टीजच्या मतदानाची लिंक == आधीच्या संदेशात चुकीचा दुवा आला होता, त्याबाबत आम्ही दिलगिरी व्यक्त करत आहोत. खाली बरोबर दुवा देत आहे, त्याचा उपयोग करून आपण नक्की मतदान करा: [[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021]]. [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १९:१६, २६ ऑगस्ट २०२१ (IST) <!-- सदस्य:KCVelaga (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21938093 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Indic Wikisource Proofreadthon August 2021 - Result == ''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translating it'' {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Special Gold Barnstar.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''Congratulations!!!''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | Dear {{BASEPAGENAME}}, the results of the [[:meta:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Result|Indic Wikisource Proofreadthon August 2021]] have been published. Kindly visit the project page for your position. Congratulations !!! [[:meta:CIS-A2K|The Centre for Internet & Society (CIS-A2K)]] will need to fill out the required information in this [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfohOv0mI4AijwPre73IyEC9hZ3-GWibfxj4Zo9gK6hW6siWg/viewform Google form] to send the [[:meta:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Prize|contest awards]] to your address. We assure you that this information will be kept completely [https://wikimediafoundation.org/wiki/Privacy_policy confidential]. Please confirm here just below this message by notifying (<code><nowiki>"I have filled up the form. - ~~~~"</nowiki></code>) us, when you filled up this form. You are requested to complete this form within 10 days. Thank you for your contribution to Wikisource. Hopefully, Wikisource will continue to enrich your active constructive editing in the future. Thanks for your contribution <br/> '''Jayanta (CIS-A2K)''' ०१:३०, २२ सप्टेंबर २०२१ (IST)<br/> ''Wikisource program officer, CIS-A2K'' |} == ऑनलाइन इंडिक विकिस्रोत प्रूफरीडथॉन मार्च 2022 == [[File:Wikisource-logo-with-text.svg|frameless|right|100px]] प्रिय संपादकहो, गेल्या वर्षी प्रूफ्रीडाथॉनमध्ये आपल्या सहभागासाठी आणि समर्थनाबद्दल धन्यवाद आणि अभिनंदन. सीआयएस-ए 2 के ने या वर्षी भारतीय स्वातंत्र्य हंगामात आपले भारतीय शास्त्रीय साहित्य डिजिटल स्वरूपात समृद्ध करण्यासाठी [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon March 2022|ऑनलाइन इंडिक विकिस्रोत प्रूफरीडथॉन मार्च 2022]] चे आयोजन केले आहे. तुला काय हवे आहे; '''बुकलिस्ट:''' प्रूफरीड होण्यासाठी पुस्तकांचा दिलेला संग्रह. कृपया आपल्या भाषेत पुस्तक शोधण्यात आम्हाला मदत करा. युनिकोड स्वरूपित मजकुरासह पुस्तक कोणत्याही तृतीय पक्षाच्या वेबसाइटवर उपलब्ध नसावे. कृपया पुस्तके गोळा करा आणि ती आमच्या [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon March 2022/Book list|इव्हेंट पृष्ठ पुस्तक]] सूचीमध्ये जोडा. आपण येथे नमूद केलेल्या कॉपीराइट मार्गदर्शक तत्त्वांचे पालन करणे आवश्यक आहे. तुम्हाला पुस्तक सापडल्यानंतर, तुम्ही पुस्तकाची पाने तपासा आणि [[:m:Wikisource Pagelist Widget|<nowiki><pagelist/></nowiki>]] तयार करा. '''सहभागी:''' जर तुम्हाला या कार्यक्रमात सहभागी व्हायचे असेल तर कृपया तुमचे नाव [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon March 2022/Participants|सहभागी विभागात स्वाक्षरी करा]]. '''पुनरावलोकनकर्ता:''' कृपया या प्रूफरीडाथॉनचे प्रशासक/समीक्षक म्हणून तुमची जाहिरात करा आणि तुमचा प्रस्ताव येथे जोडा. [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon March 2022/Participants#Administrator/Reviewer|प्रशासक/समीक्षक]] या प्रूफरीडाथॉनमध्ये सहभागी होऊ शकतात. '''मीडिया कव्हरेज:''' आम्ही इंडिक विकिस्रोत समुदायाच्या सर्व सदस्यांना विनंती करतो, कृपया सर्व सोशल मीडिया चॅनेलवर माहिती सामायिक करा, आम्ही तुमच्या विकिपीडिया/विकिस्रोतला साइटनोटीस वापरण्यास प्रवृत्त करण्याचा नेहमी प्रयत्न करतो. अर्थात, तुम्ही तुमची स्वतःची विकिसोर्स साइटनोटीस देखील वापरावी. काही पुरस्कार: काही पुरस्कार CIS-A2K द्वारे दिले जाऊ शकतात. वैध आणि प्रूफरीड पृष्ठे मोजण्याचा एक मार्ग: इंडिक विकिस्रोत स्पर्धा साधने <https://indic-wscontest.toolforge.org/> '''वेळ:''' 00.01 01 मार्च 2022 ते 16 मार्च 2022 23.59 (IST) '''नियम आणि मार्गदर्शक तत्त्वे:''' [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon March 2022/Rules|मूलभूत नियम]] आणि मार्गदर्शक तत्वे येथे वर्णन केली आहेत. '''स्कोअरिंग:''' [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon March 2022/Rules#Scoring_system|तपशील स्कोअरिंग पद्धतीचे]] येथे वर्णन केले आहे. आम्हाला आशा आहे की अनेक भारतीय विकी स्त्रोत या वर्षी लॉकडाऊनमध्ये सामील होतील. तुमच्याशी एकनिष्ठ जयंत नाथ २३:३३, १० फेब्रुवारी २०२२ (IST) <!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Indic_Wikisource_Community/MrActiveUser&oldid=21811048 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Indic Wikisource Proofread-a-thon March 2022 - Result == ''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translating it'' {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Special Gold Barnstar.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''Congratulations!!!''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | Dear {{BASEPAGENAME}}, the results of the [[:meta:Indic Wikisource Proofreadthon March 2022/Result|Indic Wikisource Proofreadthon March 2022]] have been published. Kindly visit the project page for your position. Congratulations !!! [[:meta:CIS-A2K|The Centre for Internet & Society (CIS-A2K)]] will need to fill out the required information in this [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSda3LJ6gPu3z2WGbntM6yRcYLfiAMzBG8J7OTz720OeXj_tYw/viewform Google form] to send the [[:meta:Indic Wikisource Proofreadthon/Prize|contest awards]] to your address. We assure you that this information will be kept completely [https://wikimediafoundation.org/wiki/Privacy_policy confidential]. Please confirm here just below this message by notifying (<code><nowiki>"I have filled up the form. - ~~~~"</nowiki></code>) us, when you filled up this form. You are requested to complete this form within 7 days. Thank you for your contribution to Wikisource. Hopefully, Wikisource will continue to enrich your active constructive editing in the future. Thanks for your contribution <br/> '''Jayanta (CIS-A2K)''' ११:२९, १८ मार्च २०२२ (IST)<br/> ''Wikisource program officer, CIS-A2K'' |} I have filled up the form. - [[सदस्य:अश्विनीलेले|अश्विनीलेले]] ([[सदस्य चर्चा:अश्विनीलेले|चर्चा]]) १२:००, १८ मार्च २०२२ (IST) <!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Talk:Indic_Wikisource_Proofreadthon_March_2022/Result&oldid=23015638 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Feedback - Indic Wikisource Proofread-thon March 2022 == Dear {{BASEPAGENAME}}, Thanks for participating in the Indic Wikisource Proofread-thon March 2022. Please share your experience, obstacles and give your feedback in this below form about the same for improvements in future. {{Clickable button 2|Google form for Your Feedback- Ckick here|class=mw-ui-progressive|url=https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd7Py3iprZ8XmMAMXlEHiQy7GrSCvmfPPELIPB42XK240Q7qg/viewform}} Thank you for your contribution to Wikisource. Hopefully, Wikisource will continue to enrich your active constructive editing in the future. Thanks for your contribution <br/> '''Jayanta (CIS-A2K)''' ११:४९, १८ मार्च २०२२ (IST)<br/> ''Wikisource program officer, CIS-A2K'' <!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Talk:Indic_Wikisource_Proofreadthon_March_2022/Result&oldid=23015679 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == आपल्या प्रकलपावरील सुधारणांबाबत == नमस्कार, मी सुरेश खोले/QueerEcofeminist, मला आशा आहे की, हा संदेश तुम्ही वाचत असाल तेव्हा तुम्ही निरोगी आणि आनंदात असाल. मला खूप आनंद होत आहे की, आपण सर्व जण मिळून मराठी विकीस्त्रोतावर गेली काही वर्षे खूप चांगले काम करत आहोत आणि आपल्याला सतत तांत्रिक अडचणी येत असतात. आपण त्यावर मात करून अनेक सुधारणा या प्रकल्पात केल्या आहेत आणि पुढेही करत रहाणार आहोत. मला तुम्हांला दोन महत्वाच्या बदलांबद्दल सांगायचे आहे म्हणून हा लेखन प्रपंच. * आपल्या विकिस्त्रोत प्रकल्पावर आता बहुतांश गेजेट्स जी इतर प्रगत विकिस्त्रोत प्रकल्पांवर म्हणजे इंग्रजी, फ़्रेंच किंवा बंगालीवर आहेत ती सर्व गेजेट्स तुमच्या पसंती येथे जाऊन तुम्ही वापरू शकता. आपल्यापैंकी काही ती गेजेट्स वापरतातही पण ज्यांनी ती अजून वापरली नाहीत त्यांनी [[विशेष:पसंती]] येथे जाऊन नक्कीच ही सर्व गेजेट्स वापरून बघावित ही विनंती. * आपल्या प्रकल्पावर आता पेट्रोलर/पहारेकरी/रोलबेकर अधिकार आणि साचे संपादक हे अधिकार सुरु करण्यात आलेले आहेत. त्यामुळे तुमच्या पैंकी अनेक जण जे प्रचालक अधिकार न घेता संरक्षित पाने संपादन करू इच्छितात त्यांना साचे संपादक आणि जे उत्पात विरोधी कामात किंवा तपासनिस म्हणून काम करू इच्छितात त्यांना पेट्रोलर अधिकार देण्यात येतील. या अधिकारांची माहिती [[विकिस्रोत:प्रगत अधिकार]] येथे मिळेल. जे सदस्य अपेक्षित पात्रतेत बसतात त्यांनी त्या अधिकारांसाठी विनंती नक्की नोंदवा जेणेकरून तुम्हांला हळूहळू प्रचालक अधिकारांचा अनूभवही घेता येईल. जर आपल्याला कोणत्याही प्रकारची तांत्रिक अडचण येत असेल किंवा नविन साचे गेजेट्स चालु करायची असतील तर मुख्य पानावरील प्रचालकांना विनंती येथे तुमची विनंती नोंदवा. मी नक्कीच शक्य ती मदत तुम्हांला करण्याचा प्रयत्न करेन. धन्यवाद. [[सदस्य:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist]] ([[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|चर्चा]]) २३:०५, २० एप्रिल २०२२ (IST) == आपल्या प्रकल्पावरील सुधारणांची माहिती == नमस्कार, मी सुरेश खोले/QueerEcofeminist, मी आपल्याला पुऩ्हा एकदा आठवण करत आहे की, कृपया आपल्या प्रकल्पावरील नविन गेजेट्स वापरून बघावित आणि त्यावर आपली मते, सुधारणा कळवाव्यात. कालच मी अनुक्रमणिका तयार करताना कोमन्सवर बुक साच्यात भरलेली माहिती परस्पर अनुक्रमणिकेत भरणारे गेजेट परत एकदा सुधारले आहे. त्याचा वापर केल्यास तुम्हाला अनुक्रमणिकेत पुस्तकाची माहिती वेगळी भरावी लागणार नाही. आपली पसंती येथे जाऊन हे गेजेट आपण चालू करू शकता. [[User:QueerEcofeminist1|<span style="color:#FF00FF;">'''Queer'''</span><span style="color:#8DB600;">'''Eco'''</span><span style="color:#FF7E00;">'''feminist'''</span>]]''^{[[user talk:QueerEcofeminist|<span style="color: maroon">"cite! even if you fight"!!!</span>]]} [they/them/their] :<small>हा संदेश [[:w:mr:विकिपीडिया:एकगठ्ठा संदेश प्रणाली संदेश|विकिपीडिया:एकगठ्ठा संदेश प्रणाली]] सुविधा वापरून [[विकिस्रोत:प्रचालक|मराठी विकिस्रोत प्रचालकांमार्फत]] पाठविला गेला असण्याची संभावना आहे.</small> <!-- सदस्य:QueerEcofeminist@mrwikisource ने https://mr.wikisource.org/w/index.php?title=Active_Users_mrwikisource&oldid=141686 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == पेट्रोलर आणि टेम्प्लेट इडीटर अधिकार == तुमचे सक्रिय योगदान आणि कामाची गुणवत्ता लक्षात घेता, तुमची संपादने तपासावी लागू नये म्हणून तुम्हाला पेट्रोलर अधिकार आणि पुर्ण झालेली सर्व पुस्तके साचे संपादक पातळीला सुरक्षित केली जातात. त्या सुरक्षित पानात सुधारणा करता यावी म्हणून टेम्प्लेट इडीटर अधिकार देण्यात आलेले आहेत. तुम्ही आणखीन योगदान करणार असाल आणि पुढे मागे गरज लागल्यास आपण प्रचालक अधिकाराची विनंतीही करू शकू. धन्यवाद [[सदस्य:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist]] ([[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|चर्चा]]) १९:१२, ८ जुलै २०२२ (IST) :धन्यवाद, माझे योगदान असेच चालू राहील. मी आणखी काय प्रकारे योगदान करू शकते या बद्दल सुचवावे ही विनंती. [[सदस्य:अश्विनीलेले|अश्विनीलेले]] ([[सदस्य चर्चा:अश्विनीलेले|चर्चा]]) २१:२७, ८ जुलै २०२२ (IST) ::[https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:IndexPages?key=&filter=all&order=size&sortascending=1&limit=500] या दुव्यावर जाऊन तुम्ही पुढची पुस्तके निवडू शकता, तुम्ही आत्ता ज्या क्रमाने पुस्तके पुर्ण करत आहात तो उत्तम आहे, एक एक लेखकाची पुस्तके पुर्ण केल्याने त्या त्या लेखकांची पाने करणे सोपे जाईल. धन्यवाद [[सदस्य:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist]] ([[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|चर्चा]]) ०९:४३, ९ जुलै २०२२ (IST) == OCR == Hello, can you please use indic OCR instead of other OCR. It is easier to edit indic OCR. [[सदस्य:अश्विनीलेले|अश्विनीलेले]] ([[सदस्य चर्चा:अश्विनीलेले|चर्चा]]) ११:०७, १७ सप्टेंबर २०२२ (IST) :मुळात हा पुस्तकाची प्रत खराब ओसीआर झाली आहे त्यामुळे आपण फार चांगला मजकूर मिळवू शकू असे नाही. [[सदस्य:QueerEcofeminist|&#91;&#91;User:QueerEcofeminist&#124;&#60;span style&#61;&#34;color: white&#59; font-weight: bold&#59; background: linear-gradient(red, orange, green, blue, indigo, violet)&#34;&#62;QueerEcofeminist🌈&#60;/span&#62;&#93;&#93;]] ([[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|चर्चा]]) १३:२८, १७ सप्टेंबर २०२२ (IST) ::I have prepared following page ::साहित्यिक:लोहिया शैला ::please check it out and let me know; I plan to create similar pages for other authors as well. ::Some time back I created similar page for Sharad Joshi; Now I see two pages one as 'Joshi Sharad' and other as 'Sharad Joshi' [[सदस्य:अश्विनीलेले|अश्विनीलेले]] ([[सदस्य चर्चा:अश्विनीलेले|चर्चा]]) २२:०४, १९ ऑक्टोबर २०२२ (IST) == Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022 == ''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translate it'' [[File:Wikisource-logo-with-text.svg|frameless|right|100px]] Dear {{BASEPAGENAME}},<br> Thank you and congratulation to you for your participation and support last year. The CIS-A2K has been conducted again this year [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022|Online Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022]] to enrich our Indian classic literature in digital format. <u>'''WHAT DO YOU NEED'''</u> * '''Booklist:''' a collection of books to be proofread. Kindly help us to find some books in your language. The book should not be available on any third-party website with Unicode formatted text. Please collect the books and add our [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022/Book list|event page book list]]. You should follow the copyright guideline described [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022/Book list|here]]. After finding the book, you should check the pages of the book and create [[:m:Wikisource Pagelist Widget|<nowiki><pagelist/></nowiki>]]. *'''Participants:''' Kindly sign your name at [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022/Participants|Participants]] section if you wish to participate in this event. *'''Reviewer:''' Kindly promote yourself as administrator/reviewer of this proofreadthon and add your proposal [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022/Participants#Administrator/Reviewer|here]]. The administrator/reviewers could participate in this Proofreadthon. * '''Some social media coverage:''' I would request to all Indic Wikisource community members, please spread the news to all social media channels, we always try to convince your Wikipedia/Wikisource to use their SiteNotice. Of course, you must also use your own Wikisource site notice. * '''Some awards:''' There may be some award/prize given by CIS-A2K. * '''A way to count validated and proofread pages''':[https://indic-wscontest.toolforge.org/ Indic Wikisource Contest Tools] * '''Time ''': Proofreadthon will run: from 14 November 2022 00.01 to 30 Novemeber 2022 23.59 (IST) * '''Rules and guidelines:''' The basic rules and guideline have described [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022/Rules|here]] * '''Scoring''': The details scoring method have described [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022/Rules#Scoring_system|here]] I really hope many Indic Wikisources will be present this time. Thanks for your attention<br/> [[User:Jayanta (CIS-A2K)|Jayanta (CIS-A2K)]]- 9 November 2022 (UTC)<br/> Wikisource Program officer, CIS-A2K <!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Indic_Wikisource_Community/MrActiveUser&oldid=21811048 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open == Dear Wikimedian, We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. We also have exciting updates about the Program and Scholarships. The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. ‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. Regards [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १६:५५, १६ नोव्हेंबर २०२२ (IST) (on behalf of the WCI Organizing Committee) <!-- सदस्य:Nitesh Gill@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24082246 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline == Dear Wikimedian, Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]]. COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call * '''WCI 2023 Open Community Call''' * '''Date''': 3rd December 2022 * '''Time''': 1800-1900 (IST) * '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २१:५१, २ डिसेंबर २०२२ (IST) On Behalf of, WCI 2023 Core organizing team. <!-- सदस्य:Nitesh Gill@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24083503 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022 - Result == ''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translating it'' {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Special Gold Barnstar.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''Congratulations!!!''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | Dear {{BASEPAGENAME}}, the results of the [[:meta:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022/Result|Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022]] have been published. Kindly visit the project page for your position. Congratulations !!! [[:meta:CIS-A2K|The Centre for Internet & Society (CIS-A2K)]] will need to fill out the required information in this [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSea6Doc3sVwu9J60floO0hOCTRvOlwgDAjhxZqX-g4oKzavOA/viewform?usp=sf_link Google form] to send the [[:meta:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022/Prize|contest awards]] to your address. We assure you that this information will be kept completely [https://wikimediafoundation.org/wiki/Privacy_policy confidential]. Please confirm here just below this message by notifying (<code><nowiki>"I have filled up the form. - ~~~~"</nowiki></code>) us, when you filled up this form. You are requested to complete this form within 10 days. Thank you for your contribution to Wikisource. Hopefully, Wikisource will continue to enrich your active constructive editing in the future. Thanks for your contribution <br/> '''Jayanta (CIS-A2K)''' <br/> ''Wikisource program officer, CIS-A2K'' |} <!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Talk:Indic_Wikisource_proofread-a-thon_November_2022/Result&oldid=24166580 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> <code><nowiki>"I have filled up the form. - ~~~~"</nowiki></code> == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) on ००:००, १२ एप्रिल २०२६ (IST)'' </div> <!-- सदस्य:Gnoeee@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Event organizer rights == तुम्हाला तुमच्या कामात मदत व्हावी आणि त्यांचे दस्तऐवजीकरण व्हावे म्हणून तुम्हाला नव्याने इवेंट ऑर्गनाइजर राइट्स देण्यात आलेले आहेत. त्यांच्या मदतीने तुम्ही कोणतेही कार्यशाळा किंवा प्रशिक्षणे घेत असाल तर त्यांची नोंद ठेवणे आणि त्यांचे दस्ताऐवजीकरण करणे अत्यंत सोपे होते. आपण त्या विषयी फोनवर बोलूच. त्याबद्दलची माहिती [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Extension:CampaignEvents] येथे मिळेल. [[User:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist🌈]] २०:२१, २७ एप्रिल २०२६ (IST) :धन्यवाद! बऱ्याच 'अधिकारांची' यादी दिसत आहे. त्यांचा वापर/ उपयोग त्या बद्दल मला काहीच माहिती नाही. एकदा सविस्तर भेटूया [[सदस्य:कल्पनाशक्ती|कल्पनाशक्ती]] ([[सदस्य चर्चा:कल्पनाशक्ती|चर्चा]]) १४:१३, २८ एप्रिल २०२६ (IST) == अधिकारविषयी आणि पुढील कामात एक सूचना == * आपले अभिनंदन की आपण खूप जोमाने काम करत आहात, आपण ते पुढेही असेच करत राहाल अशी आशा. * आपण जेव्हा पुस्तके ट्रान्सकलुड करून पूर्ण करत आहात तेव्हा त्यांच्या चर्चा पानावर मला साद द्या जेणेकरून मी ती टेंप्लेट एडिटर लेवल वर म्हणजे साचा संपादक पातळीवर संरक्षित करून ठेवेन जेणेकरून इतर कुणी येऊन त्यात बदल किंवा खराबी करणे वर आळा बसेल. आपल्याला साचा संपादक अधिकार आहेतच त्याचा उपयोग आपण करून आपण ती पुस्तके पुन्हा संपादित करू शकाल. * आपल्या अनेक पूर्ण झालेलया पुस्तकांना आपण तसेच संरक्षित केलेले आहे. तुम्हाला त्यातील काही पुस्तके परत दुरुस्त करण्यात अडचण येत असेल तर कळवा. अनेक तांत्रिक बाबी सुधारणे चालू आहे, तुम्ही त्या वापरत असलाच. एकदा नक्की भेटून नव्या बादलाविषयी बोलूयात. [[User:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist🌈]] १०:३३, ३१ जुलै २०२६ (IST) :प्रोत्साहनाबद्दल धन्यवाद! आपण सुचविल्याप्रमाणे पुस्तक पूर्ण झाल्यावर साद देईन . :सध्या Wikisource reader app वर दिसणारी पुस्तके संरक्षित करावी. :आणखी एक , मराठी wikisource च्या मुखपृष्ठावर दिसणारी पुस्तके (नवे साहित्य) बरेच दिवसात update झालेली नाहीत. ती कशी करतात? किंवा कोण करू शकते? मला ही यादी बदलायची असल्यास अथवा त्यात भर घालायची असल्यास काय करावे लागेल? :प्रत्यक्ष भेटायला नक्कीच आवडेल. [[सदस्य:कल्पनाशक्ती|कल्पनाशक्ती]] ([[सदस्य चर्चा:कल्पनाशक्ती|चर्चा]]) १५:५०, ३१ जुलै २०२६ (IST) 2wog6bcoo9utvbmhoj36fr2gb9s4tsq 2 68864 234043 210764 2026-07-31T07:16:24Z QueerEcofeminist 918 added template editor 234043 javascript text/javascript // Tim's Mass Protection Tool // Adapted from [[User:Animum/massdelete.js]] function doMassProtect() { document.getElementById("wpMassProtectSubmit").disabled = true; var articles = document.getElementById("wpMassProtectPages").value.split("\n"); if(articles.length == 0) return; var text = document.getElementById("wpMassProtectText1").value; var wpEditProtectType = document.getElementById("wpEditProtectType").value, wpMassProtectSummary = document.getElementById("wpMassProtectSummary").value, wpCreateProtectType = document.getElementById("wpCreateProtectType").value, wpMoveProtectType = document.getElementById("wpMoveProtectType").value, done = 0, failed = new Array(), error = new Array(), wpMassProtectExpiry = document.getElementById("wpMassProtectExpiry").value; var protectionstring = "protections=", expirystring = "expiry="; if(wpEditProtectType != "nochange"){ protectionstring += "edit=" + wpEditProtectType; expirystring += encodeURIComponent(wpMassProtectExpiry) + "|"; } if(wpCreateProtectType != "nochange"){ protectionstring += "create=" + wpCreateProtectType; expirystring += encodeURIComponent(wpMassProtectExpiry) + "|"; } if(wpMoveProtectType != "nochange"){ protectionstring += "move=" + wpMoveProtectType; expirystring += encodeURIComponent(wpMassProtectExpiry) + "|"; } if(protectionstring == "protections=") return; expirystring = expirystring.replace(/\|$/, ''); // remove trailing pipe. for(i=0;i<articles.length;i++) { var article = articles[i]; if(article.length > 0) { var req = new XMLHttpRequest(); req.open("GET", mw.config.get('wgScriptPath') + "/api.php?format=json&action=query&prop=info&meta=tokens&type=csrf&titles=" + encodeURIComponent(article), false); req.send(null); var query = eval("(" + req.responseText + ")").query; var token = query.tokens.csrftoken; var response = query.pages; for(var index in response) { var info = response[index]; var postdata = "format=json" + "&action=protect" + "&title=" + encodeURIComponent(article) + "&" + protectionstring + "&" + expirystring + "&reason=" + wpMassProtectSummary + "&token=" + encodeURIComponent(token); var req = new XMLHttpRequest(); req.open("POST", mw.config.get('wgScriptPath') + "/api.php", false); req.setRequestHeader("Content-type", "application/x-www-form-urlencoded"); req.setRequestHeader("Content-length", postdata.length); req.send(postdata); if(eval("(" + req.responseText + ")").protect ) { //If protection successful, add a tag (if page exists), update the count and the button. if(text != ""){ var postdata = "format=json" + "&action=edit&nocreate=1" + "&title=" + encodeURIComponent(article) + "&prependtext=" + encodeURIComponent(text + "\n") + "&summary=" + encodeURIComponent(text) + "&token=" + encodeURIComponent(token); var req = new XMLHttpRequest(); req.open("POST", mw.config.get('wgScriptPath') + "/api.php", false); req.setRequestHeader("Content-type", "application/x-www-form-urlencoded"); req.setRequestHeader("Content-length", postdata.length); req.send(postdata); } done++; document.getElementById("wpMassProtectSubmit").value = "(" + done + ")"; } else { //If not edited, add the title to the "failed" array and a description of the error to the "error" array. failed.push(article); error.push(eval("(" + req.responseText + ")").error.info); } } } if(!articles[i+1]) { document.getElementById("wpMassProtectSubmit").value = "Done (" + done + ")"; if(failed.length > 0) { var linkedList = ""; for(x=0; x<failed.length; x++) { linkedList += "<li><a href=\"" + mw.config.get('wgScript') + "?title=" + encodeURIComponent(failed[x]) + "\">" + failed[x] + "</a>: " + error[x] + "</li>"; //Links the titles in the "failed" array } document.getElementById("wpMassProtectFailedContainer").innerHTML += '<br /><b>Failed edits:</b><ul>' + linkedList + '</ul>'; } } } } function gettext(title){ var req = new XMLHttpRequest(); req.open("GET", mw.config.get('wgScriptPath') + "/api.php?action=query&prop=revisions&rvprop=content&format=json&indexpageids=1&titles="+encodeURIComponent(title), false); req.send(null); var response = eval('(' + req.responseText + ')'); pageid = response['query']['pageids'][0]; if (pageid == "-1") { delete req; return ''; } var pagetext = response['query']['pages'][pageid]['revisions'][0]['*']; return pagetext; } function massprotectform() { var bodyContent; switch (mw.config.get('skin')) { case 'modern': bodyContent = 'mw_contentholder'; break; case 'cologneblue': bodyContent = 'article'; break; case 'monobook': case 'vector': default: bodyContent = 'bodyContent'; break; } document.getElementsByTagName("h1")[0].textContent = "Tim's mass protection tool"; document.title = "Tim's mass-editing tool - Wikipedia, the free encyclopedia"; document.getElementById(bodyContent).innerHTML = '<h3 id="siteSub">From Wikipedia, the free encyclopedia</h3><br /><br />' + '<form id="wpMassProtect" name="wpMassProtect">' + '<b>If you abuse this tool, it\'s <i>your</i> fault, not mine.</b>' + '<div id="wpMassProtectFailedContainer"></div>' + '<br /><br />' + 'Pages to protect (one on each line, please):<br />' + '<textarea tabindex="1" name="wpMassProtectPages" id="wpMassProtectPages" rows="10" cols="80"></textarea>' + 'Protection tag to add to protected page (optional):<br />' + '<textarea tabindex="2" name="wpMassProtectText1" id="wpMassProtectText1" rows="10" cols="80"></textarea>' + '<br /><br /><table style="background-color:transparent">' + '<tr><td>Edit protection type:</td>' + '<td><select id="wpEditProtectType">' + '<option value="nochange">No change</option>' + '<option value="all">Unprotect</option>' + '<option value="templateeditor">Template editor</option>' + '<option value="autoconfirmed">Semi</option>' + '<option value="sysop">Full</option>' + '</select></td></tr>' + '<tr><td>Create protection type:</td>' + '<td><select id="wpCreateProtectType">' + '<option value="nochange">No change</option>' + '<option value="all">Unprotect</option>' + '<option value="templateeditor">Template editor</option>' + '<option value="autoconfirmed">Semi</option>' + '<option value="sysop">Full</option>' + '</select></td></tr>' + '<tr><td>Move protection type:</td>' + '<td><select id="wpMoveProtectType">' + '<option value="nochange">No change</option>' + '<option value="all">Unprotect</option>' + '<option value="templateeditor">Template editor</option>' + '<option value="autoconfirmed">Semi</option>' + '<option value="sysop">Full</option>' + '</select></td></tr>' + '<tr><td>Reason:</td>' + '<td><input type="text" id="wpMassProtectSummary" name="wpMassProtectSummary" maxlength="255" /></td></tr>' + '<tr><td>Expiry:</td>' + '<td><input type="text" id="wpMassProtectExpiry" name="wpMassProtectExpiry" maxlength="255" /></td></tr>' + '<tr><td><input type="button" id="wpMassProtectSubmit" name="wpMassProtectSubmit" value="Edit" onclick="doMassProtect()" /></td></tr></table>' + '</form>'; } if(mw.config.get("wgNamespaceNumber") == -1 && mw.config.get("wgTitle").toLowerCase() == "massprotect" && /sysop/.test(mw.config.get("wgUserGroups"))) $(massprotectform); pyuuvasucmppyjcuo4fol37hme6qrk9 234044 234043 2026-07-31T07:23:52Z QueerEcofeminist 918 added template editor 234044 javascript text/javascript //QueerEcofeminist's addition is templated editor option added // Tim's Mass Protection Tool // Adapted from [[User:Animum/massdelete.js]] function doMassProtect() { document.getElementById("wpMassProtectSubmit").disabled = true; var articles = document.getElementById("wpMassProtectPages").value.split("\n"); if(articles.length == 0) return; var text = document.getElementById("wpMassProtectText1").value; var wpEditProtectType = document.getElementById("wpEditProtectType").value, wpMassProtectSummary = document.getElementById("wpMassProtectSummary").value, wpCreateProtectType = document.getElementById("wpCreateProtectType").value, wpMoveProtectType = document.getElementById("wpMoveProtectType").value, done = 0, failed = new Array(), error = new Array(), wpMassProtectExpiry = document.getElementById("wpMassProtectExpiry").value; var protectionstring = "protections=", expirystring = "expiry="; if(wpEditProtectType != "nochange"){ protectionstring += "edit=" + wpEditProtectType; expirystring += encodeURIComponent(wpMassProtectExpiry) + "|"; } if(wpCreateProtectType != "nochange"){ protectionstring += "create=" + wpCreateProtectType; expirystring += encodeURIComponent(wpMassProtectExpiry) + "|"; } if(wpMoveProtectType != "nochange"){ protectionstring += "move=" + wpMoveProtectType; expirystring += encodeURIComponent(wpMassProtectExpiry) + "|"; } if(protectionstring == "protections=") return; expirystring = expirystring.replace(/\|$/, ''); // remove trailing pipe. for(i=0;i<articles.length;i++) { var article = articles[i]; if(article.length > 0) { var req = new XMLHttpRequest(); req.open("GET", mw.config.get('wgScriptPath') + "/api.php?format=json&action=query&prop=info&meta=tokens&type=csrf&titles=" + encodeURIComponent(article), false); req.send(null); var query = eval("(" + req.responseText + ")").query; var token = query.tokens.csrftoken; var response = query.pages; for(var index in response) { var info = response[index]; var postdata = "format=json" + "&action=protect" + "&title=" + encodeURIComponent(article) + "&" + protectionstring + "&" + expirystring + "&reason=" + wpMassProtectSummary + "&token=" + encodeURIComponent(token); var req = new XMLHttpRequest(); req.open("POST", mw.config.get('wgScriptPath') + "/api.php", false); req.setRequestHeader("Content-type", "application/x-www-form-urlencoded"); req.setRequestHeader("Content-length", postdata.length); req.send(postdata); if(eval("(" + req.responseText + ")").protect ) { //If protection successful, add a tag (if page exists), update the count and the button. if(text != ""){ var postdata = "format=json" + "&action=edit&nocreate=1" + "&title=" + encodeURIComponent(article) + "&prependtext=" + encodeURIComponent(text + "\n") + "&summary=" + encodeURIComponent(text) + "&token=" + encodeURIComponent(token); var req = new XMLHttpRequest(); req.open("POST", mw.config.get('wgScriptPath') + "/api.php", false); req.setRequestHeader("Content-type", "application/x-www-form-urlencoded"); req.setRequestHeader("Content-length", postdata.length); req.send(postdata); } done++; document.getElementById("wpMassProtectSubmit").value = "(" + done + ")"; } else { //If not edited, add the title to the "failed" array and a description of the error to the "error" array. failed.push(article); error.push(eval("(" + req.responseText + ")").error.info); } } } if(!articles[i+1]) { document.getElementById("wpMassProtectSubmit").value = "Done (" + done + ")"; if(failed.length > 0) { var linkedList = ""; for(x=0; x<failed.length; x++) { linkedList += "<li><a href=\"" + mw.config.get('wgScript') + "?title=" + encodeURIComponent(failed[x]) + "\">" + failed[x] + "</a>: " + error[x] + "</li>"; //Links the titles in the "failed" array } document.getElementById("wpMassProtectFailedContainer").innerHTML += '<br /><b>Failed edits:</b><ul>' + linkedList + '</ul>'; } } } } function gettext(title){ var req = new XMLHttpRequest(); req.open("GET", mw.config.get('wgScriptPath') + "/api.php?action=query&prop=revisions&rvprop=content&format=json&indexpageids=1&titles="+encodeURIComponent(title), false); req.send(null); var response = eval('(' + req.responseText + ')'); pageid = response['query']['pageids'][0]; if (pageid == "-1") { delete req; return ''; } var pagetext = response['query']['pages'][pageid]['revisions'][0]['*']; return pagetext; } function massprotectform() { var bodyContent; switch (mw.config.get('skin')) { case 'modern': bodyContent = 'mw_contentholder'; break; case 'cologneblue': bodyContent = 'article'; break; case 'monobook': case 'vector': default: bodyContent = 'bodyContent'; break; } document.getElementsByTagName("h1")[0].textContent = "Tim's mass protection tool"; document.title = "Tim's mass-editing tool - Wikipedia, the free encyclopedia"; document.getElementById(bodyContent).innerHTML = '<h3 id="siteSub">From Wikipedia, the free encyclopedia</h3><br /><br />' + '<form id="wpMassProtect" name="wpMassProtect">' + '<b>If you abuse this tool, it\'s <i>your</i> fault, not mine.</b>' + '<div id="wpMassProtectFailedContainer"></div>' + '<br /><br />' + 'Pages to protect (one on each line, please):<br />' + '<textarea tabindex="1" name="wpMassProtectPages" id="wpMassProtectPages" rows="10" cols="80"></textarea>' + 'Protection tag to add to protected page (optional):<br />' + '<textarea tabindex="2" name="wpMassProtectText1" id="wpMassProtectText1" rows="10" cols="80"></textarea>' + '<br /><br /><table style="background-color:transparent">' + '<tr><td>Edit protection type:</td>' + '<td><select id="wpEditProtectType">' + '<option value="nochange">No change</option>' + '<option value="all">Unprotect</option>' + '<option value="templateeditor">Template editor</option>' + '<option value="autoconfirmed">Semi</option>' + '<option value="sysop">Full</option>' + '</select></td></tr>' + '<tr><td>Create protection type:</td>' + '<td><select id="wpCreateProtectType">' + '<option value="nochange">No change</option>' + '<option value="all">Unprotect</option>' + '<option value="templateeditor">Template editor</option>' + '<option value="autoconfirmed">Semi</option>' + '<option value="sysop">Full</option>' + '</select></td></tr>' + '<tr><td>Move protection type:</td>' + '<td><select id="wpMoveProtectType">' + '<option value="nochange">No change</option>' + '<option value="all">Unprotect</option>' + '<option value="templateeditor">Template editor</option>' + '<option value="autoconfirmed">Semi</option>' + '<option value="sysop">Full</option>' + '</select></td></tr>' + '<tr><td>Reason:</td>' + '<td><input type="text" id="wpMassProtectSummary" name="wpMassProtectSummary" maxlength="255" /></td></tr>' + '<tr><td>Expiry:</td>' + '<td><input type="text" id="wpMassProtectExpiry" name="wpMassProtectExpiry" maxlength="255" /></td></tr>' + '<tr><td><input type="button" id="wpMassProtectSubmit" name="wpMassProtectSubmit" value="Edit" onclick="doMassProtect()" /></td></tr></table>' + '</form>'; } if(mw.config.get("wgNamespaceNumber") == -1 && mw.config.get("wgTitle").toLowerCase() == "massprotect" && /sysop/.test(mw.config.get("wgUserGroups"))) $(massprotectform); dj53cak0yu9mzub8u2e2flfehxyl0h2 0 74512 233907 214348 2026-07-30T15:11:30Z QueerEcofeminist 918 added [[Category:महाराष्ट्र संस्कृती]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 233907 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/भाग पहिला : सातवाहन ते यादव काल|भाग पहिला : सातवाहन ते यादव काल]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=1 to=25 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] mnoyg28dzlr5vmm82bj5smla112q1s4 233913 233907 2026-07-30T15:22:15Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती]]" ला ने संरक्षित केले: completed book (via JWB) ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत) [स्थानांतरण=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 233907 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/भाग पहिला : सातवाहन ते यादव काल|भाग पहिला : सातवाहन ते यादव काल]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=1 to=25 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] mnoyg28dzlr5vmm82bj5smla112q1s4 233937 233913 2026-07-31T04:25:27Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 233907 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/भाग पहिला : सातवाहन ते यादव काल|भाग पहिला : सातवाहन ते यादव काल]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=1 to=25 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] mnoyg28dzlr5vmm82bj5smla112q1s4 233986 233937 2026-07-31T04:39:11Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 233907 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/भाग पहिला : सातवाहन ते यादव काल|भाग पहिला : सातवाहन ते यादव काल]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=1 to=25 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] mnoyg28dzlr5vmm82bj5smla112q1s4 0 74518 233949 166268 2026-07-31T04:25:48Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/प्रस्तावना]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166268 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/प्रस्तावना|प्रस्तावना]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/अनुक्रमणिका|अनुक्रमणिका]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=10 to=13 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] mk5joot62x4eldhpi085ziycva4rvf5 233998 233949 2026-07-31T04:39:31Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/प्रस्तावना]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166268 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/प्रस्तावना|प्रस्तावना]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/अनुक्रमणिका|अनुक्रमणिका]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=10 to=13 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] mk5joot62x4eldhpi085ziycva4rvf5 0 74524 233916 166270 2026-07-30T15:24:10Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/अनुक्रमणिका]]" ला ने संरक्षित केले: completed book (via JWB) ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत) [स्थानांतरण=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166270 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/प्रस्तावना|प्रस्तावना]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/भाग पहिला : सातवाहन ते यादव काल|भाग पहिला : सातवाहन ते यादव काल]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=14 to=25 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] rmfukphbkj3q4vwacxwo0keu4fdrh2l 233938 233916 2026-07-31T04:25:28Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/अनुक्रमणिका]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166270 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/प्रस्तावना|प्रस्तावना]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/भाग पहिला : सातवाहन ते यादव काल|भाग पहिला : सातवाहन ते यादव काल]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=14 to=25 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] rmfukphbkj3q4vwacxwo0keu4fdrh2l 233987 233938 2026-07-31T04:39:14Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/अनुक्रमणिका]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166270 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/प्रस्तावना|प्रस्तावना]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/भाग पहिला : सातवाहन ते यादव काल|भाग पहिला : सातवाहन ते यादव काल]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=14 to=25 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] rmfukphbkj3q4vwacxwo0keu4fdrh2l 0 74533 233951 214347 2026-07-31T04:25:51Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/भाग पहिला : सातवाहन ते यादव काल]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 214347 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/भाग पहिला : सातवाहन ते यादव काल|भाग पहिला : सातवाहन ते यादव काल]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/महाराष्ट्राची पृथगात्मता|महाराष्ट्राची पृथगात्मता]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=26 to=27/> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] k4gd92svk6xl1krbb4fzzmv87ocusmp 234000 233951 2026-07-31T04:39:34Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/भाग पहिला : सातवाहन ते यादव काल]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 214347 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/भाग पहिला : सातवाहन ते यादव काल|भाग पहिला : सातवाहन ते यादव काल]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/महाराष्ट्राची पृथगात्मता|महाराष्ट्राची पृथगात्मता]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=26 to=27/> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] k4gd92svk6xl1krbb4fzzmv87ocusmp 0 74601 233960 166276 2026-07-31T04:26:05Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/महाराष्ट्राची पृथगात्मता]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166276 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/भाग पहिला : सातवाहन ते यादव काल|भाग पहिला : सातवाहन ते यादव काल]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/अस्मितेचा उदय|अस्मितेचा उदय]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=28 to=50/> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] pbanjcvbg16pvzzt32n0e26n7g5c9d2 234009 233960 2026-07-31T04:39:48Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/महाराष्ट्राची पृथगात्मता]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166276 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/भाग पहिला : सातवाहन ते यादव काल|भाग पहिला : सातवाहन ते यादव काल]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/अस्मितेचा उदय|अस्मितेचा उदय]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=28 to=50/> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] pbanjcvbg16pvzzt32n0e26n7g5c9d2 0 74620 233940 166294 2026-07-31T04:25:32Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/अस्मितेचा उदय]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166294 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/महाराष्ट्राची पृथगात्मता|महाराष्ट्राची पृथगात्मता]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/मरहट्ट सम्राट सातवाहन|मरहट्ट सम्राट सातवाहन]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=51 to=75/> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] d8bascc2z9sjzyk0bfhhp4hrtf7s22x 233989 233940 2026-07-31T04:39:17Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/अस्मितेचा उदय]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166294 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/महाराष्ट्राची पृथगात्मता|महाराष्ट्राची पृथगात्मता]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/मरहट्ट सम्राट सातवाहन|मरहट्ट सम्राट सातवाहन]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=51 to=75/> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] d8bascc2z9sjzyk0bfhhp4hrtf7s22x 0 74621 233952 166295 2026-07-31T04:25:53Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/मरहट्ट सम्राट सातवाहन]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166295 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/अस्मितेचा उदय|अस्मितेचा उदय]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/महाराष्ट्रीय राजघराणी|महाराष्ट्रीय राजघराणी]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=76 to=97/> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] qia52d137pbeuxd932egezdpv89svgs 234001 233952 2026-07-31T04:39:35Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/मरहट्ट सम्राट सातवाहन]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166295 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/अस्मितेचा उदय|अस्मितेचा उदय]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/महाराष्ट्रीय राजघराणी|महाराष्ट्रीय राजघराणी]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=76 to=97/> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] qia52d137pbeuxd932egezdpv89svgs 0 74622 233961 166296 2026-07-31T04:26:07Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/महाराष्ट्रीय राजघराणी]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166296 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/मरहट्ट सम्राट सातवाहन|मरहट्ट सम्राट सातवाहन]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/राजकीय कर्तृत्व|राजकीय कर्तृत्व]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=98 to=119/> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] qdq574vrnuw67vktv6rfsluf06q4dzb 234010 233961 2026-07-31T04:39:49Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/महाराष्ट्रीय राजघराणी]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166296 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/मरहट्ट सम्राट सातवाहन|मरहट्ट सम्राट सातवाहन]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/राजकीय कर्तृत्व|राजकीय कर्तृत्व]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=98 to=119/> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] qdq574vrnuw67vktv6rfsluf06q4dzb 0 74623 233966 166297 2026-07-31T04:26:14Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/राजकीय कर्तृत्व]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166297 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/महाराष्ट्रीय राजघराणी|महाराष्ट्रीय राजघराणी]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/राजसत्ता|राजसत्ता]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=120 to=140/> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] n436tsc4n4da64b8eft6fzdwpoepgwt 234015 233966 2026-07-31T04:39:57Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/राजकीय कर्तृत्व]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166297 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/महाराष्ट्रीय राजघराणी|महाराष्ट्रीय राजघराणी]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/राजसत्ता|राजसत्ता]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=120 to=140/> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] n436tsc4n4da64b8eft6fzdwpoepgwt 0 74624 233967 166298 2026-07-31T04:26:16Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/राजसत्ता]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166298 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/राजकीय कर्तृत्व|राजकीय कर्तृत्व]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/स्वायत्त संस्था आणि लोकसंघटना|स्वायत्त संस्था आणि लोकसंघटना]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=141 to=158/> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] joacbpyh3eyl5n6r9li8z6uciv1fvmt 234016 233967 2026-07-31T04:39:59Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/राजसत्ता]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166298 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/राजकीय कर्तृत्व|राजकीय कर्तृत्व]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/स्वायत्त संस्था आणि लोकसंघटना|स्वायत्त संस्था आणि लोकसंघटना]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=141 to=158/> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] joacbpyh3eyl5n6r9li8z6uciv1fvmt 0 74625 233985 166299 2026-07-31T04:26:45Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/स्वायत्त संस्था आणि लोकसंघटना]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166299 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/राजसत्ता|राजसत्ता]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/धार्मिक जीवन|धार्मिक जीवन]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=159 to=177/> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] rptyblmslhlozv6rwrorbjnv149wcub 234034 233985 2026-07-31T04:40:23Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/स्वायत्त संस्था आणि लोकसंघटना]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166299 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/राजसत्ता|राजसत्ता]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/धार्मिक जीवन|धार्मिक जीवन]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=159 to=177/> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] rptyblmslhlozv6rwrorbjnv149wcub 0 74626 233945 166300 2026-07-31T04:25:41Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/धार्मिक जीवन]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166300 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/स्वायत्त संस्था आणि लोकसंघटना|स्वायत्त संस्था आणि लोकसंघटना]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/समाजरचना|समाजरचना]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=178 to=207/> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] m3zonm9zmkidq98iwvrxgf608lfqdrm 233994 233945 2026-07-31T04:39:25Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/धार्मिक जीवन]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166300 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/स्वायत्त संस्था आणि लोकसंघटना|स्वायत्त संस्था आणि लोकसंघटना]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/समाजरचना|समाजरचना]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=178 to=207/> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] m3zonm9zmkidq98iwvrxgf608lfqdrm 0 74627 233975 166301 2026-07-31T04:26:28Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/समाजरचना]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166301 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/धार्मिक जीवन|धार्मिक जीवन]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/आर्थिक जीवन|आर्थिक जीवन]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=208 to=232/> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] 1o595g34ponoyaou99o51p3yntabwaz 234024 233975 2026-07-31T04:40:10Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/समाजरचना]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166301 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/धार्मिक जीवन|धार्मिक जीवन]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/आर्थिक जीवन|आर्थिक जीवन]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=208 to=232/> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] 1o595g34ponoyaou99o51p3yntabwaz 0 74628 233941 166302 2026-07-31T04:25:34Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/आर्थिक जीवन]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166302 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/समाजरचना|समाजरचना]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/साहित्य, कला व विद्या|साहित्य, कला व विद्या]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=233 to=246 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] gp2qiepd4ol3rht4y8j8gfl0t57iom2 233990 233941 2026-07-31T04:39:19Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/आर्थिक जीवन]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166302 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/समाजरचना|समाजरचना]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/साहित्य, कला व विद्या|साहित्य, कला व विद्या]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=233 to=246 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] gp2qiepd4ol3rht4y8j8gfl0t57iom2 0 74629 233979 166304 2026-07-31T04:26:34Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/साहित्य, कला व विद्या]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166304 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/आर्थिक जीवन|आर्थिक जीवन]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/बहामनी काल|बहामनी काल]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=247 to=270 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] 78vk14t5dowyqz5qmdl1cp2bz13orzz 234028 233979 2026-07-31T04:40:15Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/साहित्य, कला व विद्या]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166304 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/आर्थिक जीवन|आर्थिक जीवन]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/बहामनी काल|बहामनी काल]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=247 to=270 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] 78vk14t5dowyqz5qmdl1cp2bz13orzz 0 74630 233950 166305 2026-07-31T04:25:50Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/बहामनी काल]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166305 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/साहित्य, कला व विद्या|साहित्य, कला व विद्या]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/मराठा सरदार|मराठा सरदार]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=271 to=293 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] t0lo009p9mlqr6o3o4g2k8mlyr0rpbj 233999 233950 2026-07-31T04:39:32Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/बहामनी काल]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166305 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/साहित्य, कला व विद्या|साहित्य, कला व विद्या]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/मराठा सरदार|मराठा सरदार]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=271 to=293 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] t0lo009p9mlqr6o3o4g2k8mlyr0rpbj 0 74631 233954 166306 2026-07-31T04:25:56Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/मराठा सरदार]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166306 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/बहामनी काल|बहामनी काल]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/शास्त्री पंडित|शास्त्री पंडित]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=294 to=314 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] ceppu9qetmcfgllulhub8lyfd0mx6mt 234003 233954 2026-07-31T04:39:38Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/मराठा सरदार]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166306 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/बहामनी काल|बहामनी काल]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/शास्त्री पंडित|शास्त्री पंडित]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=294 to=314 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] ceppu9qetmcfgllulhub8lyfd0mx6mt 0 74632 233970 166307 2026-07-31T04:26:20Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/शास्त्री पंडित]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166307 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/मराठा सरदार|मराठा सरदार]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/संतांचे कार्य|संतांचे कार्य]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=315 to=328 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] 9soluolbpanprvszilzb4hksow34kei 234019 233970 2026-07-31T04:40:03Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/शास्त्री पंडित]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166307 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/मराठा सरदार|मराठा सरदार]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/संतांचे कार्य|संतांचे कार्य]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=315 to=328 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] 9soluolbpanprvszilzb4hksow34kei 0 74633 233973 166308 2026-07-31T04:26:25Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/संतांचे कार्य]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166308 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/शास्त्री पंडित|शास्त्री पंडित]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/संतकार्य - चिकित्सा|संतकार्य - चिकित्सा]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=329 to=345 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] 1c6n28fkkl6140c5ljypto926vz9wch 234022 233973 2026-07-31T04:40:07Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/संतांचे कार्य]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166308 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/शास्त्री पंडित|शास्त्री पंडित]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/संतकार्य - चिकित्सा|संतकार्य - चिकित्सा]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=329 to=345 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] 1c6n28fkkl6140c5ljypto926vz9wch 0 74634 233972 166309 2026-07-31T04:26:23Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/संतकार्य - चिकित्सा]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166309 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/संतांचे कार्य|संतांचे कार्य]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/महाराष्ट्र धर्म|महाराष्ट्र धर्म]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=346 to=368 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] 28ew4tao6dnalruspuqla35ceibtve0 234021 233972 2026-07-31T04:40:06Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/संतकार्य - चिकित्सा]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166309 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/संतांचे कार्य|संतांचे कार्य]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/महाराष्ट्र धर्म|महाराष्ट्र धर्म]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=346 to=368 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] 28ew4tao6dnalruspuqla35ceibtve0 0 74635 233959 166310 2026-07-31T04:26:04Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/महाराष्ट्र धर्म]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166310 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/संतकार्य - चिकित्सा|संतकार्य - चिकित्सा]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/स्वराज्य आणि स्वधर्म|स्वराज्य आणि स्वधर्म]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=369 to=386 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] 84p65bu0a8gqmrozg7rnpmfs31bp8z2 234008 233959 2026-07-31T04:39:47Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/महाराष्ट्र धर्म]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166310 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/संतकार्य - चिकित्सा|संतकार्य - चिकित्सा]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/स्वराज्य आणि स्वधर्म|स्वराज्य आणि स्वधर्म]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=369 to=386 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] 84p65bu0a8gqmrozg7rnpmfs31bp8z2 0 74636 233981 166311 2026-07-31T04:26:39Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/स्वराज्य आणि स्वधर्म]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166311 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/महाराष्ट्र धर्म|महाराष्ट्र धर्म]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/मराठा काल|मराठा काल]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=387 to=407 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] hj6alcbvh17nhyro80gkx6jzrt1azj4 234030 233981 2026-07-31T04:40:18Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/स्वराज्य आणि स्वधर्म]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166311 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/महाराष्ट्र धर्म|महाराष्ट्र धर्म]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/मराठा काल|मराठा काल]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=387 to=407 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] hj6alcbvh17nhyro80gkx6jzrt1azj4 0 74637 233953 166312 2026-07-31T04:25:55Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/मराठा काल]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166312 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/स्वराज्य आणि स्वधर्म|स्वराज्य आणि स्वधर्म]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/अर्थमूलो हि धर्मः|अर्थमूलो हि धर्मः]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=408 to=423 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] 9u7eotvlihpep0hqnqgx1bbbrqdjmql 234002 233953 2026-07-31T04:39:37Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/मराठा काल]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166312 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/स्वराज्य आणि स्वधर्म|स्वराज्य आणि स्वधर्म]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/अर्थमूलो हि धर्मः|अर्थमूलो हि धर्मः]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=408 to=423 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] 9u7eotvlihpep0hqnqgx1bbbrqdjmql 0 74638 233939 166313 2026-07-31T04:25:30Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/अर्थमूलो हि धर्मः]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166313 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/मराठा काल|मराठा काल]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/मऱ्हाष्ट्र राज्य|मऱ्हाष्ट्र राज्य]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=424 to=440 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] kras8ywswvaj259ifflhrkls1mzhr4z 233988 233939 2026-07-31T04:39:15Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/अर्थमूलो हि धर्मः]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166313 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/मराठा काल|मराठा काल]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/मऱ्हाष्ट्र राज्य|मऱ्हाष्ट्र राज्य]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=424 to=440 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] kras8ywswvaj259ifflhrkls1mzhr4z 0 74639 233958 166314 2026-07-31T04:26:02Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/मऱ्हाष्ट्र राज्य]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166314 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/अर्थमूलो हि धर्मः|अर्थमूलो हि धर्मः]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/शिवछत्रपतींची युद्धविद्या|शिवछत्रपतींची युद्धविद्या]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=441 to=458 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] sehn5ts2r4z1ue5vpfl6keqdkb82vf8 234007 233958 2026-07-31T04:39:45Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/मऱ्हाष्ट्र राज्य]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166314 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/अर्थमूलो हि धर्मः|अर्थमूलो हि धर्मः]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/शिवछत्रपतींची युद्धविद्या|शिवछत्रपतींची युद्धविद्या]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=441 to=458 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] sehn5ts2r4z1ue5vpfl6keqdkb82vf8 0 74643 233971 166322 2026-07-31T04:26:22Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/शिवछत्रपतींची युद्धविद्या]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166322 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/मऱ्हाष्ट्र राज्य|मऱ्हाष्ट्र राज्य]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/यशापयश - मीमांसा|यशापयश - मीमांसा]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=459 to=477 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] aq7awlz9rlb904kx7toe9nzwtso8lvz 234020 233971 2026-07-31T04:40:04Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/शिवछत्रपतींची युद्धविद्या]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166322 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/मऱ्हाष्ट्र राज्य|मऱ्हाष्ट्र राज्य]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/यशापयश - मीमांसा|यशापयश - मीमांसा]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=459 to=477 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] aq7awlz9rlb904kx7toe9nzwtso8lvz 0 74644 233964 166323 2026-07-31T04:26:12Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/यशापयश - मीमांसा]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166323 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/शिवछत्रपतींची युद्धविद्या|शिवछत्रपतींची युद्धविद्या]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/स्वातंत्र्ययुद्ध|स्वातंत्र्ययुद्ध]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=478 to=496 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] 8bn8mayvge6rowfqr0trtlmue8invkt 234013 233964 2026-07-31T04:39:54Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/यशापयश - मीमांसा]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166323 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/शिवछत्रपतींची युद्धविद्या|शिवछत्रपतींची युद्धविद्या]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/स्वातंत्र्ययुद्ध|स्वातंत्र्ययुद्ध]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=478 to=496 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] 8bn8mayvge6rowfqr0trtlmue8invkt 0 74645 233983 166324 2026-07-31T04:26:42Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/स्वातंत्र्ययुद्ध]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166324 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/यशापयश - मीमांसा|यशापयश - मीमांसा]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/स्वातंत्र्ययुद्ध : प्रेरणांची मीमांसा|स्वातंत्र्ययुद्ध : प्रेरणांची मीमांसा]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=497 to=515 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] t06jyi5ien10rzmrsnq886uio7eaccc 234032 233983 2026-07-31T04:40:20Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/स्वातंत्र्ययुद्ध]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166324 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/यशापयश - मीमांसा|यशापयश - मीमांसा]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/स्वातंत्र्ययुद्ध : प्रेरणांची मीमांसा|स्वातंत्र्ययुद्ध : प्रेरणांची मीमांसा]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=497 to=515 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] t06jyi5ien10rzmrsnq886uio7eaccc 0 74646 233984 166325 2026-07-31T04:26:44Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/स्वातंत्र्ययुद्ध : प्रेरणांची मीमांसा]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166325 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/स्वातंत्र्ययुद्ध|स्वातंत्र्ययुद्ध]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/पेशवाईचा उदय|पेशवाईचा उदय]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=516 to=531 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] srn66zmxb3kx7ll84e2w6ysrsplg8t7 234033 233984 2026-07-31T04:40:22Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/स्वातंत्र्ययुद्ध : प्रेरणांची मीमांसा]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166325 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/स्वातंत्र्ययुद्ध|स्वातंत्र्ययुद्ध]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/पेशवाईचा उदय|पेशवाईचा उदय]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=516 to=531 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] srn66zmxb3kx7ll84e2w6ysrsplg8t7 0 74647 233947 166326 2026-07-31T04:25:45Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/पेशवाईचा उदय]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166326 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/स्वातंत्र्ययुद्ध : प्रेरणांची मीमांसा|स्वातंत्र्ययुद्ध : प्रेरणांची मीमांसा]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/स्वराज्याचे साम्राज्य|स्वराज्याचे साम्राज्य]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=532 to=549 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] agkh65dpm9044vr2yfggquskybho2hq 233996 233947 2026-07-31T04:39:28Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/पेशवाईचा उदय]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166326 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/स्वातंत्र्ययुद्ध : प्रेरणांची मीमांसा|स्वातंत्र्ययुद्ध : प्रेरणांची मीमांसा]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/स्वराज्याचे साम्राज्य|स्वराज्याचे साम्राज्य]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=532 to=549 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] agkh65dpm9044vr2yfggquskybho2hq 0 74648 233982 166327 2026-07-31T04:26:40Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/स्वराज्याचे साम्राज्य]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166327 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/पेशवाईचा उदय|पेशवाईचा उदय]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/साम्राज्याचा विस्तार|साम्राज्याचा विस्तार]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=550 to=567 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] i36e7e8cjjrxricwdsio8kyzw2ug497 234031 233982 2026-07-31T04:40:19Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/स्वराज्याचे साम्राज्य]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166327 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/पेशवाईचा उदय|पेशवाईचा उदय]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/साम्राज्याचा विस्तार|साम्राज्याचा विस्तार]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=550 to=567 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] i36e7e8cjjrxricwdsio8kyzw2ug497 0 74649 233977 166328 2026-07-31T04:26:31Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/साम्राज्याचा विस्तार]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166328 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/स्वराज्याचे साम्राज्य|स्वराज्याचे साम्राज्य]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/मराठ्यांच्या कर्तृत्वाचा हिशेब|मराठ्यांच्या कर्तृत्वाचा हिशेब]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=568 to=585 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] nxm6mte7xnsw5c7n07i5hghifpoet08 234026 233977 2026-07-31T04:40:13Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/साम्राज्याचा विस्तार]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166328 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/स्वराज्याचे साम्राज्य|स्वराज्याचे साम्राज्य]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/मराठ्यांच्या कर्तृत्वाचा हिशेब|मराठ्यांच्या कर्तृत्वाचा हिशेब]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=568 to=585 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] nxm6mte7xnsw5c7n07i5hghifpoet08 0 74650 233957 166329 2026-07-31T04:26:00Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/मराठ्यांच्या कर्तृत्वाचा हिशेब]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166329 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/साम्राज्याचा विस्तार|साम्राज्याचा विस्तार]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/खर्डा अखेरचा विजय|खर्डा अखेरचा विजय]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=586 to=602 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] 525omjelq8t6aruhmwgttwrvsnkqzc7 234006 233957 2026-07-31T04:39:43Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/मराठ्यांच्या कर्तृत्वाचा हिशेब]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166329 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/साम्राज्याचा विस्तार|साम्राज्याचा विस्तार]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/खर्डा अखेरचा विजय|खर्डा अखेरचा विजय]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=586 to=602 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] 525omjelq8t6aruhmwgttwrvsnkqzc7 0 74651 233943 166330 2026-07-31T04:25:38Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/खर्डा अखेरचा विजय]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166330 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/मराठ्यांच्या कर्तृत्वाचा हिशेब|मराठ्यांच्या कर्तृत्वाचा हिशेब]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/मराठेशाहीचा अंत|मराठेशाहीचा अंत]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=603 to=620 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] ceit7f0umqcjtb6xszwclhugm5e6qsy 233992 233943 2026-07-31T04:39:22Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/खर्डा अखेरचा विजय]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166330 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/मराठ्यांच्या कर्तृत्वाचा हिशेब|मराठ्यांच्या कर्तृत्वाचा हिशेब]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/मराठेशाहीचा अंत|मराठेशाहीचा अंत]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=603 to=620 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] ceit7f0umqcjtb6xszwclhugm5e6qsy 0 74652 233956 166331 2026-07-31T04:25:59Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/मराठेशाहीचा अंत]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166331 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/खर्डा अखेरचा विजय|खर्डा अखेरचा विजय]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/साहित्य आणि कला|साहित्य आणि कला]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=621 to=634 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] qhpupb5ucoy970c56r0570o3z0ccqth 234005 233956 2026-07-31T04:39:41Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/मराठेशाहीचा अंत]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166331 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/खर्डा अखेरचा विजय|खर्डा अखेरचा विजय]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/साहित्य आणि कला|साहित्य आणि कला]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=621 to=634 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] qhpupb5ucoy970c56r0570o3z0ccqth 0 74653 233978 166332 2026-07-31T04:26:33Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/साहित्य आणि कला]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166332 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/मराठेशाहीचा अंत|मराठेशाहीचा अंत]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/प्रबोधनाच्या अभावी|प्रबोधनाच्या अभावी]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=635 to=654 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] rgin72wddb9bcfxur41mipa2ypuht21 234027 233978 2026-07-31T04:40:14Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/साहित्य आणि कला]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166332 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/मराठेशाहीचा अंत|मराठेशाहीचा अंत]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/प्रबोधनाच्या अभावी|प्रबोधनाच्या अभावी]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=635 to=654 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] rgin72wddb9bcfxur41mipa2ypuht21 0 74654 233948 166333 2026-07-31T04:25:47Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/प्रबोधनाच्या अभावी]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166333 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/साहित्य आणि कला|साहित्य आणि कला]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/नव्या प्रेरणा|नव्या प्रेरणा]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=655 to=669 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] 7wfirtyet7unycsygrjzox0b8mp7mel 233997 233948 2026-07-31T04:39:29Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/प्रबोधनाच्या अभावी]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166333 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/साहित्य आणि कला|साहित्य आणि कला]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/नव्या प्रेरणा|नव्या प्रेरणा]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=655 to=669 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] 7wfirtyet7unycsygrjzox0b8mp7mel 0 74655 233946 166334 2026-07-31T04:25:43Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/नव्या प्रेरणा]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166334 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/प्रबोधनाच्या अभावी|प्रबोधनाच्या अभावी]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/धर्मक्रांती|धर्मक्रांती]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=670 to=684 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] igvw5osct7jrzmozd6ywhot22uon3wo 233995 233946 2026-07-31T04:39:26Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/नव्या प्रेरणा]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166334 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/प्रबोधनाच्या अभावी|प्रबोधनाच्या अभावी]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/धर्मक्रांती|धर्मक्रांती]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=670 to=684 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] igvw5osct7jrzmozd6ywhot22uon3wo 0 74656 233944 166335 2026-07-31T04:25:40Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/धर्मक्रांती]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166335 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/नव्या प्रेरणा|नव्या प्रेरणा]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/समाज-परिवर्तन|समाज-परिवर्तन]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=685 to=699 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] kqxeewqmsvn1u2z2w9e12b0t6368yjr 233993 233944 2026-07-31T04:39:23Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/धर्मक्रांती]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166335 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/नव्या प्रेरणा|नव्या प्रेरणा]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/समाज-परिवर्तन|समाज-परिवर्तन]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=685 to=699 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] kqxeewqmsvn1u2z2w9e12b0t6368yjr 0 74657 233974 166336 2026-07-31T04:26:27Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/समाज-परिवर्तन]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166336 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/धर्मक्रांती|धर्मक्रांती]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/आर्थिक साम्राज्यशाही|आर्थिक साम्राज्यशाही]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=700 to=718 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] syvkxl257ghq1iyifdmd42y5d7gs8v9 234023 233974 2026-07-31T04:40:08Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/समाज-परिवर्तन]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166336 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/धर्मक्रांती|धर्मक्रांती]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/आर्थिक साम्राज्यशाही|आर्थिक साम्राज्यशाही]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=700 to=718 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] syvkxl257ghq1iyifdmd42y5d7gs8v9 0 74658 233942 166337 2026-07-31T04:25:36Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/आर्थिक साम्राज्यशाही]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166337 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/समाज-परिवर्तन|समाज-परिवर्तन]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/राजकारण|राजकारण]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=719 to=737 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] 1f51d4rhj88md0v61rjbzt8r2sbsqnx 233991 233942 2026-07-31T04:39:21Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/आर्थिक साम्राज्यशाही]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166337 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/समाज-परिवर्तन|समाज-परिवर्तन]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/राजकारण|राजकारण]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=719 to=737 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] 1f51d4rhj88md0v61rjbzt8r2sbsqnx 0 74659 233965 166338 2026-07-31T04:26:13Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/राजकारण]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166338 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/आर्थिक साम्राज्यशाही|आर्थिक साम्राज्यशाही]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/विद्या आणि संशोधन|विद्या आणि संशोधन]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=738 to=756 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] gs7o8byhdtcuvr8gjzz67ryxz8pii5r 234014 233965 2026-07-31T04:39:56Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/राजकारण]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166338 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/आर्थिक साम्राज्यशाही|आर्थिक साम्राज्यशाही]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/विद्या आणि संशोधन|विद्या आणि संशोधन]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=738 to=756 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] gs7o8byhdtcuvr8gjzz67ryxz8pii5r 0 74660 233969 166339 2026-07-31T04:26:18Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/विद्या आणि संशोधन]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166339 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/राजकारण|राजकारण]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/मराठी ललित साहित्य|मराठी ललित साहित्य]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=757 to=776 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] ef766ng8ftzgfdfl7mtindfuio2s8uc 234018 233969 2026-07-31T04:40:02Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/विद्या आणि संशोधन]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166339 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/राजकारण|राजकारण]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/मराठी ललित साहित्य|मराठी ललित साहित्य]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=757 to=776 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] ef766ng8ftzgfdfl7mtindfuio2s8uc 0 74661 233955 166340 2026-07-31T04:25:57Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/मराठी ललित साहित्य]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166340 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/विद्या आणि संशोधन|विद्या आणि संशोधन]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/विचारप्रधान साहित्य|विचारप्रधान साहित्य]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=777 to=794 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] krlfq3h5ks5g64riu48s3wmn1zn3tq9 234004 233955 2026-07-31T04:39:40Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/मराठी ललित साहित्य]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166340 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/विद्या आणि संशोधन|विद्या आणि संशोधन]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/विचारप्रधान साहित्य|विचारप्रधान साहित्य]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=777 to=794 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] krlfq3h5ks5g64riu48s3wmn1zn3tq9 0 74662 233968 166341 2026-07-31T04:26:17Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/विचारप्रधान साहित्य]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166341 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/मराठी ललित साहित्य|मराठी ललित साहित्य]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/महाराष्ट्रीयांची कलोपासना ( १ ) संगीत|महाराष्ट्रीयांची कलोपासना ( १ ) संगीत]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=795 to=813 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] hk9m0pzv8zohgq3pbv644zpbhq9ievy 234017 233968 2026-07-31T04:40:00Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/विचारप्रधान साहित्य]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166341 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/मराठी ललित साहित्य|मराठी ललित साहित्य]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/महाराष्ट्रीयांची कलोपासना ( १ ) संगीत|महाराष्ट्रीयांची कलोपासना ( १ ) संगीत]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=795 to=813 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] hk9m0pzv8zohgq3pbv644zpbhq9ievy 0 74663 233962 166342 2026-07-31T04:26:08Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/महाराष्ट्रीयांची कलोपासना ( १ ) संगीत]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166342 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/विचारप्रधान साहित्य|विचारप्रधान साहित्य]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/महाराष्ट्रीयांची कलोपासना ( २ )|महाराष्ट्रीयांची कलोपासना ( २ )]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=814 to=826 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] k5xo9wejhxyda5ufi4p10e5ve7nyout 234011 233962 2026-07-31T04:39:51Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/महाराष्ट्रीयांची कलोपासना ( १ ) संगीत]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166342 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/विचारप्रधान साहित्य|विचारप्रधान साहित्य]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/महाराष्ट्रीयांची कलोपासना ( २ )|महाराष्ट्रीयांची कलोपासना ( २ )]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=814 to=826 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] k5xo9wejhxyda5ufi4p10e5ve7nyout 0 74664 233963 220008 2026-07-31T04:26:10Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/महाराष्ट्रीयांची कलोपासना ( २ )]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 220008 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/महाराष्ट्रीयांची कलोपासना ( १ ) संगीत|महाराष्ट्रीयांची कलोपासना ( १ ) संगीत]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/समारोप|समारोप]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=827 to=843 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] मराठवाडा गीत जगदीश कदम fegpzi40vb5ih1izvxbnn1s245jbc75 234012 233963 2026-07-31T04:39:53Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/महाराष्ट्रीयांची कलोपासना ( २ )]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 220008 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/महाराष्ट्रीयांची कलोपासना ( १ ) संगीत|महाराष्ट्रीयांची कलोपासना ( १ ) संगीत]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/समारोप|समारोप]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=827 to=843 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] मराठवाडा गीत जगदीश कदम fegpzi40vb5ih1izvxbnn1s245jbc75 0 74665 233976 166344 2026-07-31T04:26:30Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/समारोप]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166344 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/महाराष्ट्रीयांची कलोपासना ( २ )|महाराष्ट्रीयांची कलोपासना ( २ )]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/सूची|सूची]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=844 to=846 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] sl8bjqqv0kwsg5ci2t1a0ecp18f6zzz 234025 233976 2026-07-31T04:40:11Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/समारोप]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166344 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/महाराष्ट्रीयांची कलोपासना ( २ )|महाराष्ट्रीयांची कलोपासना ( २ )]] | पुढील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/सूची|सूची]] | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=844 to=846 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] sl8bjqqv0kwsg5ci2t1a0ecp18f6zzz 0 74666 233980 166345 2026-07-31T04:26:36Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/सूची]]" ला ने संरक्षित केले: Done ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 166345 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/समारोप|समारोप]] | पुढील = | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=847 to=862 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] nsjj2bqi7nsg7g21ptp6wrnc27oav59 234029 233980 2026-07-31T04:40:16Z QueerEcofeminist 918 "[[महाराष्ट्र संस्कृती/सूची]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 166345 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = महाराष्ट्र संस्कृती | साहित्यिक = पु. ग. सहस्रबुद्धे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[महाराष्ट्र संस्कृती/समारोप|समारोप]] | पुढील = | वर्ष = १९७९ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="महाराष्ट्र संस्कृती.pdf" from=847 to=862 /> [[वर्ग:महाराष्ट्र संस्कृती]] nsjj2bqi7nsg7g21ptp6wrnc27oav59 104 81386 234120 232764 2026-07-31T10:27:16Z कल्पनाशक्ती 3813 /* प्रमाणित */ 234120 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh|१४|सज्जनगड व समर्थ रामदास.|}} {{rule}}</noinclude>गडाच्या किल्ल्यावर येऊन पोचलों व पुण्याहून सज्जनगडाची आमची पायगाडीची सफर एकदांची संपली; असें मनांत येऊन मनाला एक प्रकारें आनंद झाला.<br> {{rule|5em}}<br> {{center|२}} {{gap}}'''म''' हाबळेश्वरच्या सह्याद्रीच्या मुख्य डोंगराच्या ओळीपासून ज्या पुष्कळ पोटओळी सातारा जिल्ह्यांत पसरल्या आहेत; त्यांपैकी एका विस्कळीत ओळींमधील एका स्वतंत्र सुळक्यावर परळीचा किल्ला बांधलेला आहे. सातारच्या आसपासच्या भागाला, सातारचा अजिमतारा व परळीचा नौरसतारा (हीं दोन्ही नांवें औरंगझेबाने दिलेलीं आहेत हें पुढें या लेखाच्या ऐतिहासिक भागांत येईल) हे जयविजयासारखे आहेत. सातारचा अजिमतारा परळीच्या नौरसताऱ्यापेक्षां उंचीनें, मजबुतीनें व विस्तारानें जरा मोठा आहे. सातारचा किल्ला समुद्रसपाटीपासून ३३०० फूट आहे तर परळीचा किल्ला ३०२० फूट उंच आहे. परळीच्या किल्ल्याला दोन वाटा आहेत; एक परळी गांवाच्या अलीकडून उरमोडी नदी ओलांडल्याबरोबर सरळ वर जाते व दुसरी परळी गांवांतून जाते. मी दोनदां परळी पाहिली व दोन्ही वेळां निरनिराळ्या मार्गाने गेलों. दुसऱ्या खेपेस परळी गांवांतील देवळें पाहिलीं त्याची हकीकत पुढें दिली आहे. साताऱ्याकडून जाणाऱ्यास हा दुसरा रस्ता दोन मैलांनीं अधिक लांब पडतो. कारण एका टेकडीला वळसा घालून परळी गांवामधून जावें लागतें. हा रस्ता पहिल्यापेक्षां जास्त बिकट आहे. पण किल्ल्याच्या दरवाज्याखाली दोन्ही रस्ते एके ठिकाणींच मिळतात. किल्ल्याच्या दरवाजाशीं येईपर्यंत किल्ल्याचा दरवाजा अगदी दिसत नाहीं. कारण दरवाज्याचें तोंड पूर्वेस आहे व मनुष्य जरा बाजूनें चढतो. शिवाय दरवाजाच्या वर तुटलेला कडा आलेला आहे. पहिला दरवाजा उत्तम दगडांनी बांधलेला आहे व त्याचे बाजूस बुरूज असून ते मजबूत आहेत. दरवाज्याच्या कमा-<noinclude></noinclude> 8y2ldcmoq477itxc6dhs937xg3z6xz2 104 81392 234121 232765 2026-07-31T10:32:14Z कल्पनाशक्ती 3813 /* प्रमाणित */ 234121 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh|१६|सज्जनगड व समर्थ रामदास.|}} {{rule}}</noinclude>शिरणाराकडे तोंड करून बसविलेला आहे. पायऱ्यांवर पादत्राण वगैरे काढून ठेवून आम्हीं सभामंडपांतून वर देवाकडे गेलों. सभामंडपाचें काम लांकडी आहे, मात्र खालीं पांढऱ्या- काळ्या अलीकडील संगमरवरी विटांची फरशी केलेली आहे. राममंदिर बरेंच जुनें दिसतें. त्याच्या सभोंवार मोठमोठ्या मुसलमानी पद्धतीच्या कमानी असून त्या कमानींवर घुमट केलेला आहे. आंत गाभारा आहे व त्यांत राम, लक्ष्मण, सीता, मारुती व रामदास अशा पांच मूर्ति आहेत. गाभाऱ्याच्या डाव्या बाजूकडून गाभाऱ्याचे खाली भुयारांत जाण्यास अगदी काळोखाचा वांकडा जिना आहे. त्यांतून आह्मीं खालीं गेलों. तेथे गाभाऱ्याचे खालीं रामदासस्वामींची समाधि आहे. त्यावर फुलांच्या माळा घातलेल्या दिसल्या. समाधीच्या पलीकडे भिंतींत कोनाड्यांत त्यांच्या पितळी पादुका आहेत. हें सर्व पाहून झाल्यावर आम्ही समोरून पण तळघरवजा गाभाऱ्याचे पुढील प्रशस्त दालनांतून पायऱ्या चढून सभामंडपाशीं आलों.<br> {{gap}}राममंदिर व रामदासस्वामींची ही समाधि थेट उत्तर हिंदुस्थानांतील मुसलमानी कबरस्थानाप्रमाणेंच आहे. म्हणजे कबरस्थान खालीं तळघरवजा बांधलेल्या भागांत असावयाचें व वर आणखी कबरस्थानाचा आकार असावयाचा; त्याऐवजीं येथें राममूर्ति आहेत. यावरून जुन्नरच्या लेण्याद्रिप्रमाणें हें राममंदिर मूळचें कबरस्थान असून त्याच्याच अवशेष भागावर हें मंदिर बांधलेलें आहे कीं काय असा भास होतो. कदाचित् त्याच धर्तीवर ही समाधि बांधली असेल. राममंदिराचे शिखर चुन्याविटांचे असून त्यावर उत्तम गिलावा करून जागोजाग चित्रें केलेलीं आहेत. एकंदर देऊळ, त्याच्या सभोवारचें पटांगण व त्याचें शिखर याचें काम फार सुबक आहे, यामुळें हे ठिकाण पाहून मनाला आनंद होतो व रामदासाच्या शिष्यांनी रामदासासारख्या विख्यात स्वामीला साजेशीच समाधि व मंदिर बांधलें आहे असें वाटल्याखेरीज रहात नाहीं. समाधियुक्त मंदिर पाहिल्यावर आम्हीं देवळाशेजारी असलेल्या सोप्यावजा लांकडी इमारतीत गेलों. तेथे देवळाचे पुजारी वगैरे रहातात. याच घरांत रामदासस्वामी रहात असत असें आम्हांस सांगण्यांत आलें. आम्हीं समर्थांची निजाव-<noinclude></noinclude> e8063ykkp4f9vuvfasgv8zsmolw2l81 104 81398 234122 232766 2026-07-31T10:36:48Z कल्पनाशक्ती 3813 /* प्रमाणित */ 234122 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh||सज्जनगड व समर्थ रामदास.|१७}} {{rule}}</noinclude>याची खोली, त्यांचा मच्छरदाणीसकट पितळी छप्परपलंग पाहिला. तो लांबीला थोडा कमी भासला, पण रामदासस्वामी त्या पलंगावर निजत नसत तर तेथेंच घातलेल्या विटांच्या ओट्यावर निजत असत असें आम्हांस कळलें, स्वामींची गुप्ती असलेली लांब कुबडी, त्यांची उंच वेताची काठी, त्यांची पाण्याची कळशी, तांब्या, भांडे, पळीपंचपात्री वगैरे सर्व जिनसा आम्ही पाहिल्या. श्रीसमर्थांच्या हयातीतील व त्यांनीं वापरलेल्या जिनसा जितक्या श्रद्धेनें व भक्तिभावानें येथें ठेवण्यांत आल्या आहेत, तितक्या श्रद्धेनें व भक्तिभावानें महाराष्ट्रांतील इतर पूर्वकालीन थोर पुरुषांच्या जिनसा ठेवण्यांत आल्या असत्या तर हल्लींच्या पिढीला त्यांचा बराच उपयोग झाला असता असें माझ्या मनांत आलें. पण परळी हें गांव व हे ठिकाण रामदासांना इनाम असून त्यांच्या ज्येष्ठ बंधूंच्या वंशाकडे म्हणजे चाफळकर सरदारांकडे हें इनाम सारखें चालत आल्यामुळे अशा जिनसा व वस्तु राहू शकल्या. इतर थोर पुरुषांच्या बाबतींत अशा तऱ्हेची वंशपरंपरा चालली नसेल म्हणून वस्तु शिल्लक राहिल्या नसतील असें मला वाटलें. इतकें पाहून होत आहे तो साडेसहांचा सुमार होऊन अंधार पडूं लागला म्हणून आम्हांला परतावें लागलें. परत येतांना आम्हांला एक गबाळे पोषाख केलेले गृहस्थ उतरतांना दिसले ते व आम्ही पहिल्या दरवाज्याशी आलो. आमचे जवळ दुर्बीण होती ती त्यांनीं मागितली व तींतून दरवाजावरील शिलालेख पाहूं लागले. आम्हीं जातांना तो लेख पाहिला होता व त्यावर परशियन अक्षरे आहेत असें स्पष्ट दिसत होतें. पण थोडा वेळ दुर्बीणीने पाहून ते गृहस्थ आह्मांला विचारू लागले, "तुम्हांला या लेखांत 'वंदे मातरं' ही अक्षरें दिसत नाहींत? मला तर तीं स्पष्ट दिसतात."<br> {{gap}}आपल्या काळीं कवन झालेल्या बंकिमचंद्राच्या 'वंदे मातरं' या पद्यांतील अक्षरें परळीच्या शिळापटावर या गृहस्थांना दिसतात हें पाहून त्यांच्या सुलभश्रद्धस्वभावाबद्दल मला कींव आली व डिकिन्सच्या 'पिकविक पेपर्स' मधल्या एका प्रसंगाची आठवण झाली. असो.<br> {{gap}}दुसऱ्या खेपेस आम्हीं परळीचा किल्ला पाहिला त्या वेळीं आम्हीं पर-<noinclude><br>{{gap}}स... २</noinclude> hkwrdetb5mb9dedj5wf79d7oqeangmy 104 81401 234123 177156 2026-07-31T10:42:43Z कल्पनाशक्ती 3813 /* प्रमाणित */ 234123 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh|१८ |सज्जनगड व समर्थ रामदास.|}} {{rule}}</noinclude>ळीगांवाकडून गेलों. इकडून रस्ता थोडा बिकट आहे हें वर सांगितलेंच आहे. परळी हें गांव रामदासांच्या वंशजांना इनाम आहे. येथेंही एक राममंदिर आहे. त्यांत विशेष पाहण्यासारखें कांहीं नाहीं. पण येथें दोन हेमाडपंती जुनीं देवळें आहेत त्यांचें काम मात्र पाहण्यासारखे आहे. त्यांपैकीं एक देऊळ मोडलेंच आहे. दोन्हीही देवळें महादेवाचींच आहेत, त्यांना तेथले लोक विरूपाक्षाचें देऊळ ह्मणतात. दुसरें देऊळ चांगलें शाबूत आहे. ही देवळें पूर्वाभिमुख आहेत. देवळाला गाभारा व सभामंडप आहे. सभामंडप चोवीस फूट औरस चौरस आहे. व खांबांच्या चार चार ओळी आहेत. खांबांचें नक्षीकाम अप्रतिम आहे. या खांबांनी जे लहान लहान चौक पडले आहेत त्यांवर कोपऱ्या कोपऱ्यानें चार पाटथरें टाकून त्याची तक्तपोशी केली आहे. मंडपाच्या मुख्य दरवाजावरही पुष्कळच नक्षी आहे. मंडपाला लागून थोडीशी चिंचोळी जागा असून त्याचे पुढें देवाचा गाभारा आहे. गाभाऱ्याचा दरवाजाही चांगल्या कोरलेल्या दगडाचा आहे. देवळासमोर एक दीपमाळ आहे. ती मोठमोठ्या अखंड दगडांची केलेली आहे. या देवळांचें काम खरोखरीच आश्चर्य करण्यासारखें आहे; मला हीं देवळें पाहून ग्वालेरच्या किल्लयांतील सासबाहु नांवाच्या देवळांची आठवण झाली. ग्वालेरच्या किल्ल्यांतील देवळें याहून मोठीं आहेत व ती या देवळांपेक्षां जास्त चांगल्या स्थितीत आहेत. पण हीं देवळें हेमाडपंती पद्धतीचे उत्तम मासले आहेत यांत कांहींएक शंका नाहीं. पण या देवळांत एक गोम आहे अझून सांगायची आहे. गोम मात्र पठाडी आहे. यामुळे इतकी सुंदर देवळें xxxx (अदर्शनीय?) झालीं आहेत. या देवळांतील उत्तम नक्षीच्या कामाबरोबर या ठिकाणीं अश्लील बीभत्स अशीं पुष्कळ चित्रे आहेत व हीं चित्रे पुढच्या दरवाजाच्या बाजूस जे मोठमोठे एकसंध दगड बसविलेले आहेत त्यांवर आहेत, तसेंच गाभाऱ्याच्या दरवाजावरही आहेत. इतक्या सुंदर नक्षीच्या महादेवाच्या देवळांत अशी चित्रे कोठून आलीं असा प्रश्न माझ्या मनांत उभा राहिला. मी आजपर्यंत बुद्धकालीन व तदनंतरच्या दगडी इमारती व देवळें पुष्कळ पाहिलीं पण अशा प्रकारचीं बीभत्स व अश्लील चित्रे पाहिलीं नव्हती.<noinclude></noinclude> mejwbpfqi0txp68n7h27v1y0hgehx3r 104 81404 234124 232767 2026-07-31T10:45:51Z कल्पनाशक्ती 3813 /* प्रमाणित */ 234124 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh||सज्जनगड व समर्थ रामदास.|१९}} {{rule}}</noinclude>फार झालें तर वस्त्रहीन अशा मूर्ति व चित्रे पाहण्यांत आलीं होतीं, पण या देवळावरील चित्रे फारच किळसवाणीं यांत शंका नाहीं.<br> {{gap}}या बाबतींत पुराणसंशोधनांत ज्यांचीं बरींच वर्षे गेलीं आहेत अशा रा. देवदत्तराव भांडारकर यांना विचारतां असें समजलें कीं, हिंदुस्थानांतील कांहीं कांहीं भागांतील देवळांत अशीं बीभत्स चित्रे आहेत खरी. अर्थात् हीं असलीं चित्रे फार क्वचित्च सांपडतात. पण हिंदुस्थानांत शाक्त पंथासारखे जे वाममार्ग होते, त्या वाममार्गी लोकांच्या काळच्या देवळांत अशीं चित्रे असतात असें दिसतें असें रा. भांडारकरांचे मत आहे. पूर्वकाळीं या वाममार्गाचा गुप्तपणें बराच प्रसार असावा असें या चित्रांवरून दिसतें. येथपर्यंत सज्जनगडाच्या सद्यःस्थितीचें वर्णन झालें. आतां थोडेंसें सिंहावलोकन करूं या.<br> {{gap}}परळी गांवांतील या जुन्या देवळांवरून व परळीच्या किल्ल्याच्या तटबंदीवरून हा किल्ला मोंगलांच्या पूर्वीचा असावा असें दिसतें. पण हा किल्ला कोणी बांधला व केव्हां बांधला हें कळण्यास सध्यां साधन नाहीं. किल्ल्यावर व देवळांत असलेल्या शिलालेखांचा जर कोणी अर्थ लावला तर जास्त माहिती मिळण्याचा संभव आहे. सातारा ग्याझीटीयर तयार करतांना हे लेख लावण्याचा कां प्रयत्न झाला नाहीं हें समजत नाहीं; पण या परळीच्या किल्ल्यांतील शिलालेखांच्या उदाहरणावरून ग्याझीटीयरची माहिती केव्हां केव्हां किती अपुरी असते हे दिसून येतें.<br> {{gap}}पण वेगळी गोष्ट खास दिसते कीं, सातारचा किल्ला व परळीचा केल्ला हे या प्रांताचे जय विजय असल्यामुळे जोडकिल्ल्या सारखेच आहेत xx ह्मणून बहुधा ते एकाच काळीं बांधलेले असावेत व ते कदाचित् बाहामनी राज्याच्या आधींच्या हिंदुराजाच्या वेळचे असतील किंवा ब्राह्मणी राज्यांत बांधलेले किंवा दुरुस्त केलेले तरी असतील. इतकें निःसंशय आहे कीं, या किल्ल्यांचा उल्लेख चवथा बहामनी राजा महमदशहा (१३५८ ते १३७५) याच्या कारकीर्दीत येतो.<br> {{gap}}पुढें ब्राह्मणी राज्याचे तुकडे तुकडे झाल्यावर सातारा प्रांत व हे किल्ले वैजापुरकरांच्या ताब्यात आले व ते मराठेशाहीपर्यंत त्यांच्याच ताब्यांत<noinclude></noinclude> o2g7hemv1005ou79xrd44o47ctz4ojv 104 81409 234125 229961 2026-07-31T10:54:27Z कल्पनाशक्ती 3813 /* प्रमाणित */ 234125 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh|२० |सज्जनगड व समर्थ रामदास.|}} {{rule}}</noinclude>होते. १६७३ मध्ये शिवाजी महाराजानीं प्रथमतः परळीचा किल्ला सर केला; नंतर सातारच्या किल्ल्याला वेढा देऊन तोही किल्ला सर केला.<br> {{gap}}शिवाजीच्या मरणानंतर औरंगझेबाने मराठ्यांचें राज्य काबीज करण्याकरितां भगीरथ प्रयत्न केले त्यांमध्ये १७८० सालीं त्याने हे किल्ले काबीज केले व त्यांना अजिमतारा व नौरसतारा अशीं नवीं नांवें ठेविलीं. परंतु औरंगझेबाच्या दुसऱ्या नांवाप्रमाणेच तीं त्याच्या पश्चात् लुप्तप्राय झाली. शाहु महाराज महाराष्ट्रांत परत आल्यावर हे दोन्ही किल्ले परत मराठ्यांच्या ताब्यांत आले व मराठेशाहीचा शेवट होईपर्यंत ते त्यांच्याच ताब्यांत होते. १८१८ मध्ये हे दोन्ही किल्ले इंग्रजांच्या ताब्यांत आले.<br> {{gap}}१६७३ मध्ये शिवाजीमहाराजानी हा किल्ला सर केल्यावर तो सातारा किल्ल्याच्या शेजारी आहे असें जाणून समर्थ रामदासस्वामी यांस रहावयास दिला व १६७३ पासून १६८१ पर्यंत म्हणजे आपल्या आयुष्याची शेवटचीं आठ वर्षे स्वामींनीं परळीच्या किल्ल्यावर काढली. तेव्हांपासून त्याला सज्जनगड असें नांव पडलें. शिवाजीच्या पश्चात् संभाजीला रामदासांनी ज्या एका प्रसिद्ध पत्रानें उपदेश केला तें परळीसच लिहिलें व तेथूनच रवाना झालें. म्हणून व लगेच 'रामदासांचे महत्त्व व त्याचा दासबोधांतील उपदेश' या विषयाचा विचार करावयाचा आहे. त्याला योग्य उपक्रम हें पत्र आहे म्हणून तें पत्र येथे समग्रच देणें वावगे होणार नाहीं.<br> {{block center/s}} अखंड सावधान असावें । दुश्चित कदापि नसावें । तजवीज करीत बसावें । एकांत स्थळीं ॥ १ ॥ कांहीं उग्र स्थिति सोडावी । कांहीं सौम्यता धरावी चिंता लागावी परावी । अन्तर्यामीं ॥ २ ॥ मागील अपराध क्षमावे । कारभारी हातीं धरावे । सुखी करून सोडावें । कामांकडे ॥ ३ ॥ पाटांतील तुंब निघेना । तरी मग पाणी चालेना । तैसे जनांच्या मना । कळलें पाहिजे ॥ ४ ॥ जनाचा प्रवाहो चालला । म्हणजे कार्यभाग आटोपला । जन ठायीं ठायीं तुंबला । म्हणजे खोटें ॥ ५ ॥<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> gpku6c0hkt10q9err9n3eh3npb46c1l 234128 234125 2026-07-31T11:00:49Z कल्पनाशक्ती 3813 234128 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh|२० |सज्जनगड व समर्थ रामदास.|}} {{rule}}</noinclude>होते. १६७३ मध्ये शिवाजी महाराजानीं प्रथमतः परळीचा किल्ला सर केला; नंतर सातारच्या किल्ल्याला वेढा देऊन तोही किल्ला सर केला.<br> {{gap}}शिवाजीच्या मरणानंतर औरंगझेबाने मराठ्यांचें राज्य काबीज करण्याकरितां भगीरथ प्रयत्न केले त्यांमध्ये १७८० सालीं त्याने हे किल्ले काबीज केले व त्यांना अजिमतारा व नौरसतारा अशीं नवीं नांवें ठेविलीं. परंतु औरंगझेबाच्या दुसऱ्या नांवाप्रमाणेच तीं त्याच्या पश्चात् लुप्तप्राय झाली. शाहु महाराज महाराष्ट्रांत परत आल्यावर हे दोन्ही किल्ले परत मराठ्यांच्या ताब्यांत आले व मराठेशाहीचा शेवट होईपर्यंत ते त्यांच्याच ताब्यांत होते. १८१८ मध्ये हे दोन्ही किल्ले इंग्रजांच्या ताब्यांत आले.<br> {{gap}}१६७३ मध्ये शिवाजीमहाराजानी हा किल्ला सर केल्यावर तो सातारा किल्ल्याच्या शेजारी आहे असें जाणून समर्थ रामदासस्वामी यांस रहावयास दिला व १६७३ पासून १६८१ पर्यंत म्हणजे आपल्या आयुष्याची शेवटचीं आठ वर्षे स्वामींनीं परळीच्या किल्ल्यावर काढली. तेव्हांपासून त्याला सज्जनगड असें नांव पडलें. शिवाजीच्या पश्चात् संभाजीला रामदासांनी ज्या एका प्रसिद्ध पत्रानें उपदेश केला तें परळीसच लिहिलें व तेथूनच रवाना झालें. म्हणून व लगेच 'रामदासांचे महत्त्व व त्याचा दासबोधांतील उपदेश' या विषयाचा विचार करावयाचा आहे. त्याला योग्य उपक्रम हें पत्र आहे म्हणून तें पत्र येथे समग्रच देणें वावगे होणार नाहीं.<br> {{block center/s}} अखंड सावधान असावें । दुश्चित कदापि नसावें ।<Br> तजवीज करीत बसावें । एकांत स्थळीं ॥ १ ॥<Br> कांहीं उग्र स्थिति सोडावी । कांहीं सौम्यता धरावी<Br> चिंता लागावी परावी । अन्तर्यामीं ॥ २ ॥<Br> मागील अपराध क्षमावे । कारभारी हातीं धरावे ।<Br> सुखी करून सोडावें । कामांकडे ॥ ३ ॥<Br> पाटांतील तुंब निघेना । तरी मग पाणी चालेना ।<Br> तैसे जनांच्या मना । कळलें पाहिजे ॥ ४ ॥<Br> जनाचा प्रवाहो चालला । म्हणजे कार्यभाग आटोपला ।<Br> जन ठायीं ठायीं तुंबला । म्हणजे खोटें ॥ ५ ॥{{nop}}<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> clxvewetoirq27geapkybvioc6x3xh2 234131 234128 2026-07-31T11:03:52Z कल्पनाशक्ती 3813 234131 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh|२० |सज्जनगड व समर्थ रामदास.|}} {{rule}}</noinclude>होते. १६७३ मध्ये शिवाजी महाराजानीं प्रथमतः परळीचा किल्ला सर केला; नंतर सातारच्या किल्ल्याला वेढा देऊन तोही किल्ला सर केला.<br> {{gap}}शिवाजीच्या मरणानंतर औरंगझेबाने मराठ्यांचें राज्य काबीज करण्याकरितां भगीरथ प्रयत्न केले त्यांमध्ये १७८० सालीं त्याने हे किल्ले काबीज केले व त्यांना अजिमतारा व नौरसतारा अशीं नवीं नांवें ठेविलीं. परंतु औरंगझेबाच्या दुसऱ्या नांवाप्रमाणेच तीं त्याच्या पश्चात् लुप्तप्राय झाली. शाहु महाराज महाराष्ट्रांत परत आल्यावर हे दोन्ही किल्ले परत मराठ्यांच्या ताब्यांत आले व मराठेशाहीचा शेवट होईपर्यंत ते त्यांच्याच ताब्यांत होते. १८१८ मध्ये हे दोन्ही किल्ले इंग्रजांच्या ताब्यांत आले.<br> {{gap}}१६७३ मध्ये शिवाजीमहाराजानी हा किल्ला सर केल्यावर तो सातारा किल्ल्याच्या शेजारी आहे असें जाणून समर्थ रामदासस्वामी यांस रहावयास दिला व १६७३ पासून १६८१ पर्यंत म्हणजे आपल्या आयुष्याची शेवटचीं आठ वर्षे स्वामींनीं परळीच्या किल्ल्यावर काढली. तेव्हांपासून त्याला सज्जनगड असें नांव पडलें. शिवाजीच्या पश्चात् संभाजीला रामदासांनी ज्या एका प्रसिद्ध पत्रानें उपदेश केला तें परळीसच लिहिलें व तेथूनच रवाना झालें. म्हणून व लगेच 'रामदासांचे महत्त्व व त्याचा दासबोधांतील उपदेश' या विषयाचा विचार करावयाचा आहे. त्याला योग्य उपक्रम हें पत्र आहे म्हणून तें पत्र येथे समग्रच देणें वावगे होणार नाहीं.<br> {{block center/s}} अखंड सावधान असावें । दुश्चित कदापि नसावें ।<Br> तजवीज करीत बसावें । एकांत स्थळीं ॥ १ ॥<Br> कांहीं उग्र स्थिति सोडावी । कांहीं सौम्यता धरावी<Br> चिंता लागावी परावी । अन्तर्यामीं ॥ २ ॥<Br> मागील अपराध क्षमावे । कारभारी हातीं धरावे ।<Br> सुखी करून सोडावें । कामांकडे ॥ ३ ॥<Br> पाटांतील तुंब निघेना । तरी मग पाणी चालेना ।<Br> तैसे जनांच्या मना । कळलें पाहिजे ॥ ४ ॥<Br> जनाचा प्रवाहो चालला । म्हणजे कार्यभाग आटोपला ।<Br> जन ठायीं ठायीं तुंबला । म्हणजे खोटें ॥ ५ ॥<Br><noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 1oo3wyw6nynqr5muiwz1vokfrvsfa6k 104 81413 234127 177169 2026-07-31T10:59:29Z कल्पनाशक्ती 3813 /* प्रमाणित */ 234127 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh|२२|सज्जनगड व समर्थ रामदास.|}} {{rule}}</noinclude>सकळ सुखाचा त्याग । करोनि साधिजे तो योग । राज्य साधण्याची लगबग । कैसी केली ॥ २० ॥ याहुनि करावें विशेष । तरिच म्हणावें पुरुष | या उपरि आतां विशेष । काय ल्याहावें ॥ २१ ॥{{block center/e}} {{rule|5em}}<br> {{center|३}} {{gap}}'''म'''राठे संतमंडळ व मराठे कविमंडळ यांच्या काव्यग्रंथांचा व त्यांच्या भक्तिपंथाचा मराठेशाईच्या उदयाशीं किती निकट संबंध आहे हें कै० माधवरावजी रानडे यांनी प्रथमतः दाखविलें. मराठेशाईचे डफ व एलफिन्स्टन यासारखे इतिहासकार यांचें म्हणणें असें होतें कीं, मराठ्यांचा उदय सह्याद्रि पर्वतावरील वाळलेल्या गवतांत अकस्मात् उद्भवणाऱ्या वणव्याप्रमाणे होता. या वणव्याचा ज्याप्रमाणें आधीं कांहीं एक मागमूस नसतो पण तो एकदम पेट घेतो व त्याचा क्षणार्धात जिकडे तिकडे फैलाव होतो व तो वणवा लवकरच विलयास जातो. तीच तऱ्हा मराठ्यांच्या राजकीय उदयाची आहे. शिवाजीपासून या राजकीय उदयास एकाएकीं प्रारंभ झाला व थोड्याच काळांत मराठेशाईचा सर्व हिंदुस्थानभर विस्तार झाला व थोड्याच काळांत त्याचा विलयही झाला. डफ साहेबांचें हें मत सर्व संमत असें समजलें जात असे. पण रा. माधवरावांनी आपल्या 'मराठ्यांच्या सत्तेचा उदय' या ऐतिहासिक ग्रंथांत हें मत खोडून काढलें.<br>{{gap}}त्यांनी असे सिद्ध केलें कीं, शिवाजीचा उदय आकास्मिक नव्हता. ज्ञानेश्वरापासून रामदासापर्यंतच्या अडीचशे तीनशे वर्षांच्या काळांत महाराष्ट्रांत किती तरी साधुसंत व कवि होऊन गेले. त्यांनीं आपल्या ग्रंथांनी व उपदेशानें महाराष्ट्रांतील बहुजनसमाजाची मनोभूमि उत्तम तऱ्हेनें नांगरून तयार केली. अशा उत्तम मशागत केलेल्या मनोभूमींत शिवाजीनें राजकारणाचें बी पेरलें. म्हणूनच त्या बीजाला लवकर अंकूर फुटून त्याचा<noinclude></noinclude> i3ubmrhxetgrbseejklbmsz3ytq8g1y 234130 234127 2026-07-31T11:03:08Z कल्पनाशक्ती 3813 234130 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh|२२|सज्जनगड व समर्थ रामदास.|}} {{rule}}</noinclude>सकळ सुखाचा त्याग । करोनि साधिजे तो योग ।<Br> राज्य साधण्याची लगबग । कैसी केली ॥ २० ॥<Br> याहुनि करावें विशेष । तरिच म्हणावें पुरुष ।<Br> या उपरि आतां विशेष । काय ल्याहावें ॥ २१ ॥{{block center/e}} {{rule|5em}}<br> {{center|३}} {{gap}}'''म'''राठे संतमंडळ व मराठे कविमंडळ यांच्या काव्यग्रंथांचा व त्यांच्या भक्तिपंथाचा मराठेशाईच्या उदयाशीं किती निकट संबंध आहे हें कै० माधवरावजी रानडे यांनी प्रथमतः दाखविलें. मराठेशाईचे डफ व एलफिन्स्टन यासारखे इतिहासकार यांचें म्हणणें असें होतें कीं, मराठ्यांचा उदय सह्याद्रि पर्वतावरील वाळलेल्या गवतांत अकस्मात् उद्भवणाऱ्या वणव्याप्रमाणे होता. या वणव्याचा ज्याप्रमाणें आधीं कांहीं एक मागमूस नसतो पण तो एकदम पेट घेतो व त्याचा क्षणार्धात जिकडे तिकडे फैलाव होतो व तो वणवा लवकरच विलयास जातो. तीच तऱ्हा मराठ्यांच्या राजकीय उदयाची आहे. शिवाजीपासून या राजकीय उदयास एकाएकीं प्रारंभ झाला व थोड्याच काळांत मराठेशाईचा सर्व हिंदुस्थानभर विस्तार झाला व थोड्याच काळांत त्याचा विलयही झाला. डफ साहेबांचें हें मत सर्व संमत असें समजलें जात असे. पण रा. माधवरावांनी आपल्या 'मराठ्यांच्या सत्तेचा उदय' या ऐतिहासिक ग्रंथांत हें मत खोडून काढलें.<br>{{gap}}त्यांनी असे सिद्ध केलें कीं, शिवाजीचा उदय आकास्मिक नव्हता. ज्ञानेश्वरापासून रामदासापर्यंतच्या अडीचशे तीनशे वर्षांच्या काळांत महाराष्ट्रांत किती तरी साधुसंत व कवि होऊन गेले. त्यांनीं आपल्या ग्रंथांनी व उपदेशानें महाराष्ट्रांतील बहुजनसमाजाची मनोभूमि उत्तम तऱ्हेनें नांगरून तयार केली. अशा उत्तम मशागत केलेल्या मनोभूमींत शिवाजीनें राजकारणाचें बी पेरलें. म्हणूनच त्या बीजाला लवकर अंकूर फुटून त्याचा<noinclude></noinclude> a4n5z3axi06j7oriwbhqdbma8lv9qq9 104 81416 234134 177173 2026-07-31T11:12:35Z कल्पनाशक्ती 3813 /* प्रमाणित */ 234134 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh|२४ |सज्जनगड व समर्थ रामदास.|}} {{rule}}</noinclude>दाखवून कै. रानड्यांनीं डफ-एलफिनस्टनचा 'मराठ्यांचा उदय म्हणजे वणवा' हा आक्षेप दूर केला.<br> {{gap}}कै. माधवरावांचें हें मत महाराष्ट्रांतील कांहीं मराठ्यांच्या इतिहासाच्या अभिमान्यांस पसंत पडलें नाहीं. त्यांचें म्हणणें असें कीं, रानड्यांनीं केलेली मराठ्यांच्या उदयाची मीमांसा बरोबर नाहीं. कै. रानडे हे स्वतः मोठे समाजसुधारक व प्रार्थनासमाजिष्ट असल्यामुळे व हल्लींच्या काळीं राजकीय सुधारणा होण्यापूर्वी सामाजिक व धार्मिक सुधारणा झाली पाहिजे असें त्यांचें मत असल्यामुळे या त्यांच्या मताचा व पूर्वग्रहाचा पगडा मराठ्यांच्या इतिहासाची मीमांसा करतांना त्यांच्या मनावरून दूर झाला नाहीं व म्हणून त्यांनी ही मीमांसा केली. बाकी खरें पाहूं जातां महाराष्ट्रांतील संतमंडळीचा व त्यांच्या धार्मिक सामाजिक व विशेषतः भक्ति विषयक उपदेशाचा राजकीय प्रगतीस फारसा उपयोग झाला नाहीं; उलट त्यांच्या निवृत्तीपर, वैराग्यपर व सात्विक धर्मपर उपदेशाचा परिणाम लोकांना नेभळट व क्षात्रधर्मपराङ्मुख करण्यामध्येच झाला व म्हणून या संतमंडळीची राजकीय प्रगतींत एक प्रकारची आडकाठीच झाली असें म्हणण्यास हरकत नाहीं व म्हणून हल्लींच्या काळींसुद्धां सामाजिक x धार्मिक सुधारणेचें घोडें पुढे दामटणें म्हणजे राजकीय प्रगतीस अडxx आणण्यासारखें आहे असें या पक्षाचें म्हणणें आहे. मात्र जरी पूर्वीचे सर्व संत व कवी यांना एकाच माळेंत घालून त्यांच्यावर निरुपयोगीपणाचा छाप मारण्यास हा पक्ष तयार आहे तरी पण त्याचे मतें रामदास मात्र xx गोष्टीला अपवाद आहे; त्याची शिकवण निवृत्तिपर नाहीं; त्यानें वैराग्या xx स्तोम माजविलें नाहीं; त्यानें जातिभेदावर तडाके उडविले नाहीत; उलxx त्याने क्षात्रधर्माचा उपदेश केला; त्यानें राष्ट्रीय भावना उद्भूत केली; त्यानें प्रपंचाचें महत्व दाखविलें; त्यानें दैववादाचा नाश करून प्रयत्नxx वाढविला, त्यानें लोकांत स्वाभिमान व देशाभिमान जागृत केला; xx प्रवृत्तिमार्ग स्थापन केला, त्यानें लोकांचा नेभळटपणा काढून टाक xx त्यांना सामर्थ्यवान् केलें; अर्थात् रामदास हा महाराष्ट्राचा मुत्सद्दी, xx राष्ट्राचा राष्ट्रकर्ता, महाराष्ट्राचा राजकीय गुरू, महाराष्ट्रांत नवxx<noinclude></noinclude> 0gle2q9qoxikzgt8zp97y3n2vmicfva 104 81419 234135 177177 2026-07-31T11:16:32Z कल्पनाशक्ती 3813 /* प्रमाणित */ 234135 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh||सज्जनगड व समर्थ रामदास.|२५ }} {{rule}}</noinclude>उत्पन्न करणारा कर्ता पुरुष होता व म्हणून सर्व संतामध्यें व कवींमध्यें अन्वर्थक रीतीनें 'समर्थ' या पदवीस योग्य होता. त्यानेंच शिवाजीस राजकारण शिकावलें; त्यानें शिवाजीमध्यें राजकीय स्फूर्ति उत्पन्न केली, तोच प्रथमपासून शिवाजीचा मसलतगार होता, त्याच्याच प्रयत्नानें आणि शिकवणीनें शिवाजीस इतके मदतगार मिळाले. सारांश मराठ्यांच्या उदयाचें श्रेय कै. रानडे म्हणतात त्याप्रमाणें संतकविमंडळास नाहीं; किंवा डफ एल्फिन्स्टन म्हणतात त्याप्रमाणे शिवाजीस नाहीं तर तें श्रेय रामदासास आहे; व ह्या म्हणण्याचें प्रत्यंतर म्हणजे रामदास शिवाजीचा राजगुरु होता; तो साताऱ्याजवळ परळीस रहात असे, शिवाजीनें आपलें सर्व राज्य रामदासास समर्पण केलें व त्याची खूण म्हणून मराठ्यांनी भगवा झेंडा हें आपले राष्ट्रीय निशाण बनविलें व रामदासाच्या नमस्काराची पद्धति स्वीकारली या गोष्टी होत.<br> {{gap}}महाराष्ट्रांतील संतकविमंडळ व रामदास यांच्या कामगिरीबद्दल अशा प्रकारचा मतभेद महाराष्ट्रांत प्रचलित होता व आहे. तेव्हां रामदासाचा प्रसिद्ध व प्रचंड ग्रंथ दासबोध हा काळजीपूर्वक वाचून या मतांमध्यें खरें कोणचें हें आपण पहावें अशी माझी पुष्कळ दिवस इच्छा होती व त्या करितां मी दासबोध आणूनहि ठेवला होता; पण इतर कामांमुळें तो बेत मनांतल्या मनांत राहिला होता. पण पायगाडीने सातारा व रामदासाची परळी पहाण्याची जेव्हां मला संधि आली त्या वेळेपासून मी दासबोधाचा अभ्यास करूं लागलों. या लेखांतील मतें दासबोध प्रत्यक्षपणें व काळजीपूर्वक व पूर्वग्रहरहित मनानें वाचून झालेली आहेत; रामदासाच्या महत्वाबद्दल अमूक मत चूक किंवा अमूक मत बरोबर असें आधीं ठरवून हीं मतें बनविलेलीं नाहींत इतकें सांगून आतां मी दासबोधाकडे वळतो.<br>{{rule|5em}}{{nop}}<noinclude></noinclude> npjc2gzwvzfw4iijtjdpnbt4c845c0o 104 81423 234136 177182 2026-07-31T11:20:21Z कल्पनाशक्ती 3813 /* प्रमाणित */ 234136 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh|२६|सज्जनगड व समर्थ रामदास.|}} {{rule}}</noinclude><br> {{center|'''४'''}} {{gap}}'''रा'''मदासाचा दासबोध हा बराच मोठा ग्रंथ आहे. त्याचे वीस दशक (पर्वे) असून प्रत्येक दशकांत दहा समास (अध्याय) आहेत व प्रत्येक अध्यायांत सरासरीनें चाळीस ओव्या आहेत म्हणजे एकंदर ग्रंथांत सुमारें आठ हजार ओव्या आहेत. हा ग्रंथ गुरुशिष्यसंवादात्मक आहे. मात्र इंग्रजी जाणणाऱ्यास ठाऊक असलेल्या प्रसिद्ध ग्रीकतत्त्ववेत्या प्लेटोच्या संवादात्मक ग्रंथाप्रमाणें तो नाहीं. प्लेटोचे संवाद म्हणजे भूमितीच्या विचारपद्धतीनें साधक बाधक प्रमाणांचा खल करून दोनतीन माणसांच्या प्रश्नोत्तररूपी संभाषणांतून काढलेल्या सिद्धांताप्रमाणें आहेत. त्यांत विचारसरणींतील युक्तिवाद व सिद्धांत बनविण्याची पद्धति यांकडे विशेष लक्ष दिलेलें आहे. प्रत्यक्ष सिद्धांत सांगण्यांत फार भर नाहीं व म्हणून प्लेटोचे ग्रंथ म्हणजे मनांतील विचाराच्या व विचारपद्धतीच्या पृथक्करणाचे उत्तम मासले आहेत असें समजलें जातें. ज्याप्रमाणें एखादा प्राणिशास्त्रज्ञ निरनिराळ्या प्राण्यांच्या शरीरांचे छेदन करून त्यांचे निरनिराळे भाग व अवयव स्पष्टपणे दृग्गोचर होतील अशा तऱ्हेनें तीं शरीरें प्रयोगशाळेत जतन करून ठेवतो, त्याचप्रमाणें प्लेटोचे ग्रंथ म्हणजे मानवी मनाच्या व्यापाराचे पृथक्कृत मासले आहेत. रामदासाचा संवादात्मक ग्रंथ अशा तऱ्हेचा नाहीं. तेथे प्रथमारंभीं शिष्याने एकाददुसरा प्रश्न विचारलेला असावयाचा व त्याचें सिद्धांतात्मक उत्तर गुरून द्यावयाचें अशा तऱ्हेची पद्धति या ग्रंथांत आहे. या ग्रंथांतली पद्धति गीतेंतील पद्धतीप्रमाणें आहे असें म्हटलें तरी चालेल.<br> {{gap}}आठ हजार ओव्यांचा ग्रंथ एकदम किंवा एका सपाट्यासरसा लिहिला असेल असें संभवत नाहीं. तो हळू हळू व सावकाशपणे लिहिला गेला असला पाहिजे हें उघड आहे. तरी पण दासबोधाचा काळजीपूर्वक अभ्यास केल्यास त्याचे दोन भाग पडतात असें वाटल्यावांचून रहात<noinclude></noinclude> nmosc2g5o3eikhuj3rc12jpedbow879 104 81433 234139 177193 2026-07-31T11:30:20Z कल्पनाशक्ती 3813 /* प्रमाणित */ 234139 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh||सज्जनगड व समर्थ रामदास.|२९}} {{rule}}</noinclude>पैसे काढावे लागले. संसाराच्या खर्चास द्रव्य मिळविण्याकरितां परदेशी जाणे भाग पडलें. तिकडे हाल अपेष्टा त्रास व दगदग सोसून थोडेफार पैसे त्याने आणले व घरी परत आला. चार दिवस आनंदांत गेले. पण फिरून घराबाहेर पडणें प्राप्त झालें. पण आतां अशक्तपणामुळे पूर्वीसारखे श्रम होईनासे झाले. चार वर्षांनीं तो परत देशीं येतो तों तेथें दुष्काळ पडलेला! मुलेबाळे व बायको या दुष्काळांत मेलीं. इतके कष्ट करून शेवटीं दुःखाचें ताट वाढलेलें! इतकें उतार वय झालें असतांना लोकांनीं तिसऱ्या लग्नाची भर दिली व या म्हाताऱ्याने सर्व द्रव्य खर्च करून लग्न केलें! व पुन्हा द्रव्य मिळविण्याकरितां विदेशीं गेला व कांहीं काळाने परत आला. तो बायको व मुलगे यांमध्ये तंटे सुरू झालेले. पुढें वेगळे होण्याचें घाटले व वांटणीच्या बाबतींत बापलेकांची मारामारी झाली. शेवटी पंचांनीं मध्ये पडून वांटण्या करून दिल्या व म्हातारा व ती तरुण बायको निराळ्या घरांत राहूं लागलीं. पण इतक्यांत गांवावर शत्रूचें सैन्य आले व त्यानें बायकोस धरून नेलें. म्हाताऱ्यास अतोनात दुःख झालें. त्यांतच बायको वारल्याची बातमी कळली; मग त्या दुःखाला काय पारावार! सारांश त्याची जन्माची कहाणी कष्टमय झाली! {{Block center|<poem>गेलें तारुण्य गेलें बल । गेलें संसाराचें सळ । वाताहत झालें सकळ । शरीर आणि संपत्ति ॥ जन्मवरी स्वार्थ केला । तितुकाही व्यर्थ गेला । कैसा विषम काळ आला । अंतकाळीं ॥ सुखाकारणें झुरला । सेखीं दुःखें कष्टी झाला | पुढें मागुती धोका आला । यमयातनेचा ॥</poem>}} {{gap}}याप्रमाणें एका कहाणीच्या रूपाने दुःखमय संसाराचें वर्णन केल्यावर, रामदास या संसारांत भोगाव्या लागणाऱ्या तापत्रयाच्या वर्णनास लागले आहेत.<br> {{gap}}मनुष्याच्या शरीरांत आपोआप किंवा स्वतःच्या कृतीने होणाऱ्या रोगादिकांपासून किंवा कामक्रोधापासून होणारा ताप आध्यात्मिक ताप होय.{{nop}}<noinclude></noinclude> ejfzzaq7c7k2geniyom54ejol2n4844 104 81442 234143 232377 2026-07-31T11:44:11Z कल्पनाशक्ती 3813 /* प्रमाणित */ 234143 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh|३२|सज्जनगड व समर्थ रामदास.|}} {{rule}}</noinclude>ह्मणावें; भोंदू गुरु तसेंच निरनिराळ्या व्यावहारिक ज्ञानाचे व धंद्याचे गुरु हे मोक्षदायी सद्गुरु नव्हेत खरा सद्गुरु- {{block center|<poem>जो ब्रह्मज्ञान उपदेशी । अज्ञान अंधार निरसी । जीवात्मया शिवात्मयाशीं । ऐक्यता करी ॥ भवव्याघ्रे घालूनि उडी । गोवत्सांस ताडातोडी । केली देखोनि शीघ्र सोडी । तो सद्गुरू जाणावा ॥ वासना नदी महापुरीं । प्राणी बुडतां ग्लानि करी । तेथें उडी घालूनि तारी । तो सद्गुरू जाणावा ॥ प्राणी मायाजाळीं पडिले । संसारदुःखें दुखवले । ऐसे जेणें मुक्त केले । तो सद्गुरू जाणावा ॥</poem>}} {{gap}}सद्गुरूच्या लक्षणानंतर एका समासांत रामदासांनी सत् शिष्यांचें लक्षण दिले आहे त्याचें सार खालील ओव्यांत आलें आहे. {{block center|<poem>मुख्य सत् शिष्याचें लक्षण । सद्गुरुवचनीं विश्वास पूर्ण । अनन्य भावें शरण । त्या नांव सच्छिष्य ॥ शिष्य पाहिजे निर्मळ । शिष्य पाहिजे आचारशीळ । शिष्य पाहिजे केवळ । विरक्त अनुतापी ॥ शिष्य पाहिजे निष्ठावंत । शिष्य पाहिजे शुचिष्मंत | शिष्य पाहिजे नेमस्त । सर्व प्रकारी ॥ शिष्य पाहिजे साक्षेपी विशेष । शिष्य पाहिजे परमदक्ष । शिष्य पाहिजे अलक्ष्य । लक्षी ऐसा ॥ शिष्य पाहिजे अति धीर । शिष्य पाहिजे अति उदार । शिष्य पाहिजे अतितत्पर । परमार्थाविषयीं ॥ शिष्य पाहिजे परोपकारी । शिष्य पाहिजे निर्मत्सरी । शिष्य पाहिजे अर्थांतरीं । प्रवेशकर्ता ॥</poem>}} {{gap}}पुढें निरनिराळ्या प्रकारचें ज्ञान, खरें ब्रह्मज्ञान व उपदेशाचे स्वरूप यांचे वर्णन असून दशकाच्या शेवटच्या चार समासांत बद्ध, मुमुक्षु, साधक व सिद्ध अशा मनुष्याच्या पायऱ्यांची माहिती दिली आहे. अर्थात् यांत संसारांत गढून गेलेल्या माणसापासून त्याची ज्ञानाच्या योगें मुक्तता<noinclude></noinclude> 19pvbtu5l8tfllnzpn7c02hwnpkqq2a 104 95276 234126 232256 2026-07-31T10:57:00Z कल्पनाशक्ती 3813 /* प्रमाणित */ 234126 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh||सज्जनगड व समर्थ रामदास.|२१}} {{rule}} {{block center/s}}</noinclude>श्रेष्ठीं जें मेळविलें । त्यासाठीं भांडत बैसलें । तर मग जाणावें फावलें । गनीमासीं ॥ ६॥ ऐसें सहसा करूं नये । दोघे भांडतां तिसऱ्याचा जय । धीर धरून महत्कार्य । समजूनी करावें ॥ ७ ॥ आधींच पडली धास्ती । म्हणजे कार्यभाग होय नास्ति । या कारणें समस्ती । बुद्धि शोधावी ॥ ८ ॥ राजी राखितां जग । मग कार्यभागाची लगबग । ऐसें जाणोनि सांग । समाधान करावें ॥ ९ ॥ सकल लोक एक करावे । गनिम लोटोनि काढावे । एणें करितां कीर्ति धावे । दिगंतरीं ॥ १० ॥ आधी गाजवावे तडाखे । तरी मग भूमंडळ धाके । ऐसें न होतां धक्के । राज्यास होती ॥ ११ ॥ समय प्रसंग ओळखावा । राग निपटून सांडावा । आला तरी कळों न द्यावा । जनामध्यें ॥ १२ ॥ राज्यामध्यें सकल लोक । सलगी देऊनि करावे साक । लोकांचे मनामध्यें धाक । उपजेंचि नये ॥ १३ ॥ बहुत लोक मेळवावे । एक विचारें भरावे । कष्ट करोनि घसरावें । म्लेंच्छांवरी ॥ १४ ॥ आहे तितुकें जतन करावें । पुढें आणीक मेळवावें । महाराष्ट्रराज्यचि करावें । जिकडे तिकडे ॥ १५ ॥ लोक हिंमत धरावी । शर्तीची तरवार करावी । चढती वाढती पदवी । पावाल येणें ॥ १६ ॥ शिवराजास आठवावें । जीवित तृणसमान मानावें । इहलोकी परलोकीं तरावें । कीर्तिरूपें ॥ १७ ॥ शिवराजाचें आठवावें रूप । शिवराजाचा आठवावा साक्षेप । शिवराजाचा आठवावा प्रताप । भूमंडळीं ॥ १८ ॥ शिवराजाचें कैसें बोलणें । शिवराजाचें कैसें चालणें । शिवराजाची सलगी देणें । कैसी असे ॥ १९ ॥<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> tqlo8n2tqq3ubcas877ud9cyho7ukk4 234129 234126 2026-07-31T11:02:35Z कल्पनाशक्ती 3813 234129 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh||सज्जनगड व समर्थ रामदास.|२१}} {{rule}} {{block center/s}}</noinclude>श्रेष्ठीं जें मेळविलें । त्यासाठीं भांडत बैसलें ।<Br> तर मग जाणावें फावलें । गनीमासीं ॥ ६॥<Br> ऐसें सहसा करूं नये । दोघे भांडतां तिसऱ्याचा जय ।<Br> धीर धरून महत्कार्य । समजूनी करावें ॥ ७ ॥<Br> आधींच पडली धास्ती । म्हणजे कार्यभाग होय नास्ति ।<Br> या कारणें समस्ती । बुद्धि शोधावी ॥ ८ ॥<Br> राजी राखितां जग । मग कार्यभागाची लगबग ।<Br> ऐसें जाणोनि सांग । समाधान करावें ॥ ९ ॥<Br> सकल लोक एक करावे । गनिम लोटोनि काढावे ।<Br> एणें करितां कीर्ति धावे । दिगंतरीं ॥ १० ॥<Br> आधी गाजवावे तडाखे । तरी मग भूमंडळ धाके ।<Br> ऐसें न होतां धक्के । राज्यास होती ॥ ११ ॥<Br> समय प्रसंग ओळखावा । राग निपटून सांडावा ।<Br> आला तरी कळों न द्यावा । जनामध्यें ॥ १२ ॥<Br> राज्यामध्यें सकल लोक । सलगी देऊनि करावे साक ।<Br> लोकांचे मनामध्यें धाक । उपजेंचि नये ॥ १३ ॥<Br> बहुत लोक मेळवावे । एक विचारें भरावे ।<Br> कष्ट करोनि घसरावें । म्लेंच्छांवरी ॥ १४ ॥<Br> आहे तितुकें जतन करावें । पुढें आणीक मेळवावें ।<Br> महाराष्ट्रराज्यचि करावें । जिकडे तिकडे ॥ १५ ॥<Br> लोक हिंमत धरावी । शर्तीची तरवार करावी ।<Br> चढती वाढती पदवी । पावाल येणें ॥ १६ ॥<Br> शिवराजास आठवावें । जीवित तृणसमान मानावें ।<Br> इहलोकी परलोकीं तरावें । कीर्तिरूपें ॥ १७ ॥<Br> शिवराजाचें आठवावें रूप । शिवराजाचा आठवावा साक्षेप ।<Br> शिवराजाचा आठवावा प्रताप । भूमंडळीं ॥ १८ ॥<Br> शिवराजाचें कैसें बोलणें । शिवराजाचें कैसें चालणें ।<Br> शिवराजाची सलगी देणें । कैसी असे ॥ १९ ॥{{nop}}<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> kqzbhswivqkml2ht6p53zn6kj4uhzq1 234132 234129 2026-07-31T11:04:09Z कल्पनाशक्ती 3813 234132 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh||सज्जनगड व समर्थ रामदास.|२१}} {{rule}} {{block center/s}}</noinclude>श्रेष्ठीं जें मेळविलें । त्यासाठीं भांडत बैसलें ।<Br> तर मग जाणावें फावलें । गनीमासीं ॥ ६॥<Br> ऐसें सहसा करूं नये । दोघे भांडतां तिसऱ्याचा जय ।<Br> धीर धरून महत्कार्य । समजूनी करावें ॥ ७ ॥<Br> आधींच पडली धास्ती । म्हणजे कार्यभाग होय नास्ति ।<Br> या कारणें समस्ती । बुद्धि शोधावी ॥ ८ ॥<Br> राजी राखितां जग । मग कार्यभागाची लगबग ।<Br> ऐसें जाणोनि सांग । समाधान करावें ॥ ९ ॥<Br> सकल लोक एक करावे । गनिम लोटोनि काढावे ।<Br> एणें करितां कीर्ति धावे । दिगंतरीं ॥ १० ॥<Br> आधी गाजवावे तडाखे । तरी मग भूमंडळ धाके ।<Br> ऐसें न होतां धक्के । राज्यास होती ॥ ११ ॥<Br> समय प्रसंग ओळखावा । राग निपटून सांडावा ।<Br> आला तरी कळों न द्यावा । जनामध्यें ॥ १२ ॥<Br> राज्यामध्यें सकल लोक । सलगी देऊनि करावे साक ।<Br> लोकांचे मनामध्यें धाक । उपजेंचि नये ॥ १३ ॥<Br> बहुत लोक मेळवावे । एक विचारें भरावे ।<Br> कष्ट करोनि घसरावें । म्लेंच्छांवरी ॥ १४ ॥<Br> आहे तितुकें जतन करावें । पुढें आणीक मेळवावें ।<Br> महाराष्ट्रराज्यचि करावें । जिकडे तिकडे ॥ १५ ॥<Br> लोक हिंमत धरावी । शर्तीची तरवार करावी ।<Br> चढती वाढती पदवी । पावाल येणें ॥ १६ ॥<Br> शिवराजास आठवावें । जीवित तृणसमान मानावें ।<Br> इहलोकी परलोकीं तरावें । कीर्तिरूपें ॥ १७ ॥<Br> शिवराजाचें आठवावें रूप । शिवराजाचा आठवावा साक्षेप ।<Br> शिवराजाचा आठवावा प्रताप । भूमंडळीं ॥ १८ ॥<Br> शिवराजाचें कैसें बोलणें । शिवराजाचें कैसें चालणें ।<Br> शिवराजाची सलगी देणें । कैसी असे ॥ १९ ॥<Br><noinclude>{{block center/e}}</noinclude> szss7dm7r13np0rhkii4bbzdrnh999i 106 104076 233905 233805 2026-07-30T14:30:18Z कल्पनाशक्ती 3813 233905 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=book |Title=[[समाजशास्त्रावरील व्याख्याने]] |Language=mr |Volume= |Author=गोविंद चिमणाजी भाटे |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=नटेश अप्पाजी द्रविड |Address=पुणे |Year=1914 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |Source=pdf |Image=1 |Progress=V |Pages=<pagelist 6="समाजशास्त्राचा अभ्यास आणि त्याचं महत्व" 28="समाजशास्त्रांतील कांहीं प्रमेयें." 50="आजकालच्या समाजशास्त्रज्ञांचीं मतें" 70="हिंदु समाजव्यवस्थेच्या मूलभूत कल्पना" 90="आमच्या वैवाहिक चाली व स्त्रियांचा सामाजिक दर्जा" 110 ="जातिभेद व वर्णभेद"/> |Volumes= |Remarks= |Width= |Css= |Header= |Footer= }} [[वर्ग:पुणे नगर वाचन मंदिर]] 3cjk83ukodstglhdp42nfe5jn6wxy8o 0 108932 234104 225552 2026-07-31T07:46:09Z QueerEcofeminist 918 added [[Category:स्फुट गोष्टी भाग ४ था]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 234104 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्फुट गोष्टी भाग ४ था | साहित्यिक = हरि नारायण आपटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = | पुढील = [[स्फुट गोष्टी भाग ४ था/सगुणाबाईची आपल्या मुलीस पत्रे|सगुणाबाईची आपल्या मुलीस पत्रे.]] | वर्ष = १९१५ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्फुट गोष्टी भाग ४ था.pdf" from="1" to="3" /> [[वर्ग:स्फुट गोष्टी भाग ४ था]] 1i2uiofcx2ozsu1alknapt68ir6vj0c 234112 234104 2026-07-31T07:48:09Z QueerEcofeminist 918 "[[स्फुट गोष्टी भाग ४ था]]" ला ने संरक्षित केले: done ([संपादन=Allow only template editors and administrators] (अनंत)) 234104 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्फुट गोष्टी भाग ४ था | साहित्यिक = हरि नारायण आपटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = | पुढील = [[स्फुट गोष्टी भाग ४ था/सगुणाबाईची आपल्या मुलीस पत्रे|सगुणाबाईची आपल्या मुलीस पत्रे.]] | वर्ष = १९१५ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्फुट गोष्टी भाग ४ था.pdf" from="1" to="3" /> [[वर्ग:स्फुट गोष्टी भाग ४ था]] 1i2uiofcx2ozsu1alknapt68ir6vj0c 0 108933 234108 225553 2026-07-31T07:46:41Z QueerEcofeminist 918 [[वर्ग:स्फुट गोष्टी भाग ४ था]] जोडले [[c:Help:Cat-a-lot|कॅट-अ-लॉट]] वापरले 234108 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्फुट गोष्टी भाग ४ था | साहित्यिक = हरि नारायण आपटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्फुट गोष्टी भाग ४ था/सगुणाबाईची आपल्या मुलीस पत्रे|सगुणाबाईची आपल्या मुलीस पत्रे.]] | पुढील = [[स्फुट गोष्टी भाग ४ था/उलटीकडून सुरुवात|उलटीकडून सुरुवात.]] | वर्ष = १९१५ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्फुट गोष्टी भाग ४ था.pdf" from="4" to="39" /> [[वर्ग:स्फुट गोष्टी भाग ४ था]] ctw8ab1vwwpbql1xxzgyjexuggk8tvw 234118 234108 2026-07-31T07:48:17Z QueerEcofeminist 918 "[[स्फुट गोष्टी भाग ४ था/सगुणाबाईची आपल्या मुलीस पत्रे]]" ला ने संरक्षित केले: done ([संपादन=Allow only template editors and administrators] (अनंत)) 234108 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्फुट गोष्टी भाग ४ था | साहित्यिक = हरि नारायण आपटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्फुट गोष्टी भाग ४ था/सगुणाबाईची आपल्या मुलीस पत्रे|सगुणाबाईची आपल्या मुलीस पत्रे.]] | पुढील = [[स्फुट गोष्टी भाग ४ था/उलटीकडून सुरुवात|उलटीकडून सुरुवात.]] | वर्ष = १९१५ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्फुट गोष्टी भाग ४ था.pdf" from="4" to="39" /> [[वर्ग:स्फुट गोष्टी भाग ४ था]] ctw8ab1vwwpbql1xxzgyjexuggk8tvw 0 108934 234106 225554 2026-07-31T07:46:41Z QueerEcofeminist 918 [[वर्ग:स्फुट गोष्टी भाग ४ था]] जोडले [[c:Help:Cat-a-lot|कॅट-अ-लॉट]] वापरले 234106 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्फुट गोष्टी भाग ४ था | साहित्यिक = हरि नारायण आपटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्फुट गोष्टी भाग ४ था/सगुणाबाईची आपल्या मुलीस पत्रे|सगुणाबाईची आपल्या मुलीस पत्रे.]] | पुढील = [[स्फुट गोष्टी भाग ४ था/प्राचीन दिल्ली|प्राचीन दिल्ली.]] | वर्ष = १९१५ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्फुट गोष्टी भाग ४ था.pdf" from="40" to="44" /> [[वर्ग:स्फुट गोष्टी भाग ४ था]] 4quunagjml3f9zczt4kv8n4uint2kyw 234113 234106 2026-07-31T07:48:10Z QueerEcofeminist 918 "[[स्फुट गोष्टी भाग ४ था/उलटीकडून सुरुवात]]" ला ने संरक्षित केले: done ([संपादन=Allow only template editors and administrators] (अनंत)) 234106 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्फुट गोष्टी भाग ४ था | साहित्यिक = हरि नारायण आपटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्फुट गोष्टी भाग ४ था/सगुणाबाईची आपल्या मुलीस पत्रे|सगुणाबाईची आपल्या मुलीस पत्रे.]] | पुढील = [[स्फुट गोष्टी भाग ४ था/प्राचीन दिल्ली|प्राचीन दिल्ली.]] | वर्ष = १९१५ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्फुट गोष्टी भाग ४ था.pdf" from="40" to="44" /> [[वर्ग:स्फुट गोष्टी भाग ४ था]] 4quunagjml3f9zczt4kv8n4uint2kyw 0 108935 234105 225555 2026-07-31T07:46:41Z QueerEcofeminist 918 [[वर्ग:स्फुट गोष्टी भाग ४ था]] जोडले [[c:Help:Cat-a-lot|कॅट-अ-लॉट]] वापरले 234105 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्फुट गोष्टी भाग ४ था | साहित्यिक = हरि नारायण आपटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्फुट गोष्टी भाग ४ था/उलटीकडून सुरुवात|उलटीकडून सुरुवात.]] | पुढील = [[स्फुट गोष्टी भाग ४ था/द्रौपदी- चरित्र व शील|द्रौपदी- चरित्र व शील.]] | वर्ष = १९१५ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्फुट गोष्टी भाग ४ था.pdf" from="45" to="54" /> [[वर्ग:स्फुट गोष्टी भाग ४ था]] nx2nfgwssstifl9we0dify3dclhcdsi 234116 234105 2026-07-31T07:48:14Z QueerEcofeminist 918 "[[स्फुट गोष्टी भाग ४ था/प्राचीन दिल्ली]]" ला ने संरक्षित केले: done ([संपादन=Allow only template editors and administrators] (अनंत)) 234105 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्फुट गोष्टी भाग ४ था | साहित्यिक = हरि नारायण आपटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्फुट गोष्टी भाग ४ था/उलटीकडून सुरुवात|उलटीकडून सुरुवात.]] | पुढील = [[स्फुट गोष्टी भाग ४ था/द्रौपदी- चरित्र व शील|द्रौपदी- चरित्र व शील.]] | वर्ष = १९१५ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्फुट गोष्टी भाग ४ था.pdf" from="45" to="54" /> [[वर्ग:स्फुट गोष्टी भाग ४ था]] nx2nfgwssstifl9we0dify3dclhcdsi 0 108936 234107 225556 2026-07-31T07:46:41Z QueerEcofeminist 918 [[वर्ग:स्फुट गोष्टी भाग ४ था]] जोडले [[c:Help:Cat-a-lot|कॅट-अ-लॉट]] वापरले 234107 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्फुट गोष्टी भाग ४ था | साहित्यिक = हरि नारायण आपटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्फुट गोष्टी भाग ४ था/प्राचीन दिल्ली|प्राचीन दिल्ली.]] | पुढील = [[स्फुट गोष्टी भाग ४ था/योग्य वेळी नाही म्हणणे|योग्य वेळी नाही म्हणणे.]] | वर्ष = १९१५ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्फुट गोष्टी भाग ४ था.pdf" from="55" to="59" /> [[वर्ग:स्फुट गोष्टी भाग ४ था]] 24wb56idulpcxcfb7lhyx9vwv90zvfm 234115 234107 2026-07-31T07:48:13Z QueerEcofeminist 918 "[[स्फुट गोष्टी भाग ४ था/द्रौपदी- चरित्र व शील]]" ला ने संरक्षित केले: done ([संपादन=Allow only template editors and administrators] (अनंत)) 234107 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्फुट गोष्टी भाग ४ था | साहित्यिक = हरि नारायण आपटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्फुट गोष्टी भाग ४ था/प्राचीन दिल्ली|प्राचीन दिल्ली.]] | पुढील = [[स्फुट गोष्टी भाग ४ था/योग्य वेळी नाही म्हणणे|योग्य वेळी नाही म्हणणे.]] | वर्ष = १९१५ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्फुट गोष्टी भाग ४ था.pdf" from="55" to="59" /> [[वर्ग:स्फुट गोष्टी भाग ४ था]] 24wb56idulpcxcfb7lhyx9vwv90zvfm 0 108937 234110 225557 2026-07-31T07:46:41Z QueerEcofeminist 918 [[वर्ग:स्फुट गोष्टी भाग ४ था]] जोडले [[c:Help:Cat-a-lot|कॅट-अ-लॉट]] वापरले 234110 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्फुट गोष्टी भाग ४ था | साहित्यिक = हरि नारायण आपटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्फुट गोष्टी भाग ४ था/द्रौपदी- चरित्र व शील|द्रौपदी- चरित्र व शील.]] | पुढील = [[स्फुट गोष्टी भाग ४ था/गोविंदरावांचीं आपल्या मुलास पत्रे|गोविंदरावांचीं आपल्या मुलास पत्रे.]] | वर्ष = १९१५ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्फुट गोष्टी भाग ४ था.pdf" from="60" to="61" /> [[वर्ग:स्फुट गोष्टी भाग ४ था]] 6o2432tk0zbyaryd7xl0c5azcp0uo2l 234117 234110 2026-07-31T07:48:16Z QueerEcofeminist 918 "[[स्फुट गोष्टी भाग ४ था/योग्य वेळी नाही म्हणणे]]" ला ने संरक्षित केले: done ([संपादन=Allow only template editors and administrators] (अनंत)) 234110 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्फुट गोष्टी भाग ४ था | साहित्यिक = हरि नारायण आपटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्फुट गोष्टी भाग ४ था/द्रौपदी- चरित्र व शील|द्रौपदी- चरित्र व शील.]] | पुढील = [[स्फुट गोष्टी भाग ४ था/गोविंदरावांचीं आपल्या मुलास पत्रे|गोविंदरावांचीं आपल्या मुलास पत्रे.]] | वर्ष = १९१५ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्फुट गोष्टी भाग ४ था.pdf" from="60" to="61" /> [[वर्ग:स्फुट गोष्टी भाग ४ था]] 6o2432tk0zbyaryd7xl0c5azcp0uo2l 0 108938 234109 225558 2026-07-31T07:46:41Z QueerEcofeminist 918 [[वर्ग:स्फुट गोष्टी भाग ४ था]] जोडले [[c:Help:Cat-a-lot|कॅट-अ-लॉट]] वापरले 234109 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्फुट गोष्टी भाग ४ था | साहित्यिक = हरि नारायण आपटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्फुट गोष्टी भाग ४ था/योग्य वेळी नाही म्हणणे|योग्य वेळी नाही म्हणणे.]] | पुढील = | वर्ष = १९१५ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्फुट गोष्टी भाग ४ था.pdf" from="62" to="115" /> [[वर्ग:स्फुट गोष्टी भाग ४ था]] lxh6t6altltbo5zj9r8on7hglinqhmw 234114 234109 2026-07-31T07:48:11Z QueerEcofeminist 918 "[[स्फुट गोष्टी भाग ४ था/गोविंदरावांचीं आपल्या मुलास पत्रे]]" ला ने संरक्षित केले: done ([संपादन=Allow only template editors and administrators] (अनंत)) 234109 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्फुट गोष्टी भाग ४ था | साहित्यिक = हरि नारायण आपटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्फुट गोष्टी भाग ४ था/योग्य वेळी नाही म्हणणे|योग्य वेळी नाही म्हणणे.]] | पुढील = | वर्ष = १९१५ | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्फुट गोष्टी भाग ४ था.pdf" from="62" to="115" /> [[वर्ग:स्फुट गोष्टी भाग ४ था]] lxh6t6altltbo5zj9r8on7hglinqhmw 0 108951 234091 225772 2026-07-31T07:43:20Z QueerEcofeminist 918 added [[Category:बुद्ध, धर्म आणि संघ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 234091 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = बुद्ध, धर्म आणि संघ | साहित्यिक = धर्मानंद कोसंबी | अनुवादक = | विभाग = | मागील = | पुढील = [[बुद्ध, धर्म आणि संघ/बुद्ध|२. बुद्ध.]] | वर्ष = 1910 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="बुद्ध, धर्म आणि संघ.pdf" from="1" to="10" /> [[वर्ग:बुद्ध, धर्म आणि संघ]] h7m68h0p704k1tdpc7z0d2axv006fbr 234098 234091 2026-07-31T07:44:54Z QueerEcofeminist 918 "[[बुद्ध, धर्म आणि संघ]]" ला ने संरक्षित केले: done ([संपादन=Allow only template editors and administrators] (अनंत)) 234091 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = बुद्ध, धर्म आणि संघ | साहित्यिक = धर्मानंद कोसंबी | अनुवादक = | विभाग = | मागील = | पुढील = [[बुद्ध, धर्म आणि संघ/बुद्ध|२. बुद्ध.]] | वर्ष = 1910 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="बुद्ध, धर्म आणि संघ.pdf" from="1" to="10" /> [[वर्ग:बुद्ध, धर्म आणि संघ]] h7m68h0p704k1tdpc7z0d2axv006fbr 0 108952 234095 225771 2026-07-31T07:43:51Z QueerEcofeminist 918 [[वर्ग:बुद्ध, धर्म आणि संघ]] जोडले [[c:Help:Cat-a-lot|कॅट-अ-लॉट]] वापरले 234095 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = बुद्ध, धर्म आणि संघ | साहित्यिक = धर्मानंद कोसंबी | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[बुद्ध, धर्म आणि संघ/बुद्ध|२. बुद्ध.]] | पुढील = [[बुद्ध, धर्म आणि संघ/धर्म|३. धर्म.]] | वर्ष = 1910 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="बुद्ध, धर्म आणि संघ.pdf" from="11" to="34" /> [[वर्ग:बुद्ध, धर्म आणि संघ]] o7eebfkey1m2boau02navvpx7371oso 234101 234095 2026-07-31T07:44:58Z QueerEcofeminist 918 "[[बुद्ध, धर्म आणि संघ/बुद्ध]]" ला ने संरक्षित केले: done ([संपादन=Allow only template editors and administrators] (अनंत)) 234095 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = बुद्ध, धर्म आणि संघ | साहित्यिक = धर्मानंद कोसंबी | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[बुद्ध, धर्म आणि संघ/बुद्ध|२. बुद्ध.]] | पुढील = [[बुद्ध, धर्म आणि संघ/धर्म|३. धर्म.]] | वर्ष = 1910 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="बुद्ध, धर्म आणि संघ.pdf" from="11" to="34" /> [[वर्ग:बुद्ध, धर्म आणि संघ]] o7eebfkey1m2boau02navvpx7371oso 0 108953 234092 225773 2026-07-31T07:43:51Z QueerEcofeminist 918 [[वर्ग:बुद्ध, धर्म आणि संघ]] जोडले [[c:Help:Cat-a-lot|कॅट-अ-लॉट]] वापरले 234092 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = बुद्ध, धर्म आणि संघ | साहित्यिक = धर्मानंद कोसंबी | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[बुद्ध, धर्म आणि संघ/बुद्ध|२. बुद्ध.]] | पुढील = [[बुद्ध, धर्म आणि संघ/संघ|४. संघ.]] | वर्ष = 1910 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="बुद्ध, धर्म आणि संघ.pdf" from="35" to="62" /> [[वर्ग:बुद्ध, धर्म आणि संघ]] fxlkdv4w4bk8bfsjcxcy5jl2oxl7shy 234099 234092 2026-07-31T07:44:56Z QueerEcofeminist 918 "[[बुद्ध, धर्म आणि संघ/धर्म]]" ला ने संरक्षित केले: done ([संपादन=Allow only template editors and administrators] (अनंत)) 234092 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = बुद्ध, धर्म आणि संघ | साहित्यिक = धर्मानंद कोसंबी | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[बुद्ध, धर्म आणि संघ/बुद्ध|२. बुद्ध.]] | पुढील = [[बुद्ध, धर्म आणि संघ/संघ|४. संघ.]] | वर्ष = 1910 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="बुद्ध, धर्म आणि संघ.pdf" from="35" to="62" /> [[वर्ग:बुद्ध, धर्म आणि संघ]] fxlkdv4w4bk8bfsjcxcy5jl2oxl7shy 0 108954 234094 225774 2026-07-31T07:43:51Z QueerEcofeminist 918 [[वर्ग:बुद्ध, धर्म आणि संघ]] जोडले [[c:Help:Cat-a-lot|कॅट-अ-लॉट]] वापरले 234094 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = बुद्ध, धर्म आणि संघ | साहित्यिक = धर्मानंद कोसंबी | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[बुद्ध, धर्म आणि संघ/धर्म|३. धर्म.]] | पुढील = [[बुद्ध, धर्म आणि संघ/संघ (भाग २ रा)|५. संघ.(भाग २ रा)]] | वर्ष = 1910 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="बुद्ध, धर्म आणि संघ.pdf" from="63" to="89" /> [[वर्ग:बुद्ध, धर्म आणि संघ]] ozb3ly3i8rkv6qpq6atejr1viefcf97 234102 234094 2026-07-31T07:44:59Z QueerEcofeminist 918 "[[बुद्ध, धर्म आणि संघ/संघ]]" ला ने संरक्षित केले: done ([संपादन=Allow only template editors and administrators] (अनंत)) 234094 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = बुद्ध, धर्म आणि संघ | साहित्यिक = धर्मानंद कोसंबी | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[बुद्ध, धर्म आणि संघ/धर्म|३. धर्म.]] | पुढील = [[बुद्ध, धर्म आणि संघ/संघ (भाग २ रा)|५. संघ.(भाग २ रा)]] | वर्ष = 1910 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="बुद्ध, धर्म आणि संघ.pdf" from="63" to="89" /> [[वर्ग:बुद्ध, धर्म आणि संघ]] ozb3ly3i8rkv6qpq6atejr1viefcf97 0 108955 234096 225776 2026-07-31T07:43:51Z QueerEcofeminist 918 [[वर्ग:बुद्ध, धर्म आणि संघ]] जोडले [[c:Help:Cat-a-lot|कॅट-अ-लॉट]] वापरले 234096 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = बुद्ध, धर्म आणि संघ | साहित्यिक = धर्मानंद कोसंबी | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[बुद्ध, धर्म आणि संघ/संघ|४. संघ.]] | पुढील = [[बुद्ध, धर्म आणि संघ/परिशिष्टें|परिशिष्टें.]] | वर्ष = 1910 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="बुद्ध, धर्म आणि संघ.pdf" from="90" to="100" /> [[वर्ग:बुद्ध, धर्म आणि संघ]] p4rwhywiazupkto5goqz7ori1lb7m4u 234103 234096 2026-07-31T07:45:01Z QueerEcofeminist 918 "[[बुद्ध, धर्म आणि संघ/संघ (भाग २ रा)]]" ला ने संरक्षित केले: done ([संपादन=Allow only template editors and administrators] (अनंत)) 234096 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = बुद्ध, धर्म आणि संघ | साहित्यिक = धर्मानंद कोसंबी | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[बुद्ध, धर्म आणि संघ/संघ|४. संघ.]] | पुढील = [[बुद्ध, धर्म आणि संघ/परिशिष्टें|परिशिष्टें.]] | वर्ष = 1910 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="बुद्ध, धर्म आणि संघ.pdf" from="90" to="100" /> [[वर्ग:बुद्ध, धर्म आणि संघ]] p4rwhywiazupkto5goqz7ori1lb7m4u 0 108956 234093 225777 2026-07-31T07:43:51Z QueerEcofeminist 918 [[वर्ग:बुद्ध, धर्म आणि संघ]] जोडले [[c:Help:Cat-a-lot|कॅट-अ-लॉट]] वापरले 234093 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = बुद्ध, धर्म आणि संघ | साहित्यिक = धर्मानंद कोसंबी | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[बुद्ध, धर्म आणि संघ/संघ (भाग २ रा)|५. संघ.(भाग २ रा)]] | पुढील = | वर्ष = 1910 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="बुद्ध, धर्म आणि संघ.pdf" from="101" to="121" /> [[वर्ग:बुद्ध, धर्म आणि संघ]] s44betghrjhbtjrqv0o6qb2paxpgux5 234100 234093 2026-07-31T07:44:57Z QueerEcofeminist 918 "[[बुद्ध, धर्म आणि संघ/परिशिष्टें]]" ला ने संरक्षित केले: done ([संपादन=Allow only template editors and administrators] (अनंत)) 234093 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = बुद्ध, धर्म आणि संघ | साहित्यिक = धर्मानंद कोसंबी | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[बुद्ध, धर्म आणि संघ/संघ (भाग २ रा)|५. संघ.(भाग २ रा)]] | पुढील = | वर्ष = 1910 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="बुद्ध, धर्म आणि संघ.pdf" from="101" to="121" /> [[वर्ग:बुद्ध, धर्म आणि संघ]] s44betghrjhbtjrqv0o6qb2paxpgux5 0 109787 234072 228469 2026-07-31T07:39:30Z QueerEcofeminist 918 added [[Category:स्त्री-जीवन]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 234072 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्त्री-जीवन | साहित्यिक = साने गुरुजी | अनुवादक = | विभाग = | मागील = | पुढील = [[स्त्री-जीवन/बहिणभाऊ|बहिणभाऊ]] | वर्ष = १९४० | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्त्री - जीवन.pdf" from=1 to=12 /> [[वर्ग:स्त्री-जीवन]] 77qs55xp12br0i1y28ux1cfowq2axrr 234086 234072 2026-07-31T07:41:45Z QueerEcofeminist 918 "[[स्त्री-जीवन]]" ला ने संरक्षित केले: done ([संपादन=Allow only template editors and administrators] (अनंत)) 234072 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्त्री-जीवन | साहित्यिक = साने गुरुजी | अनुवादक = | विभाग = | मागील = | पुढील = [[स्त्री-जीवन/बहिणभाऊ|बहिणभाऊ]] | वर्ष = १९४० | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्त्री - जीवन.pdf" from=1 to=12 /> [[वर्ग:स्त्री-जीवन]] 77qs55xp12br0i1y28ux1cfowq2axrr 0 109893 234076 228467 2026-07-31T07:39:58Z QueerEcofeminist 918 [[वर्ग:स्त्री-जीवन]] जोडले [[c:Help:Cat-a-lot|कॅट-अ-लॉट]] वापरले 234076 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्त्री-जीवन | साहित्यिक = साने गुरुजी | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्त्री-जीवन/बहिणभाऊ|बहिणभाऊ]] | पुढील = [[स्त्री-जीवन/मुलगी|मुलगी]] | वर्ष = १९४० | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्त्री - जीवन.pdf" from=47 to=109 /> [[वर्ग:स्त्री-जीवन]] bxwba5nhwscfojpc4txyddeyxudmsw0 234088 234076 2026-07-31T07:41:48Z QueerEcofeminist 918 "[[स्त्री-जीवन/मायलेकरें]]" ला ने संरक्षित केले: done ([संपादन=Allow only template editors and administrators] (अनंत)) 234076 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्त्री-जीवन | साहित्यिक = साने गुरुजी | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्त्री-जीवन/बहिणभाऊ|बहिणभाऊ]] | पुढील = [[स्त्री-जीवन/मुलगी|मुलगी]] | वर्ष = १९४० | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्त्री - जीवन.pdf" from=47 to=109 /> [[वर्ग:स्त्री-जीवन]] bxwba5nhwscfojpc4txyddeyxudmsw0 0 109897 234075 228468 2026-07-31T07:39:58Z QueerEcofeminist 918 [[वर्ग:स्त्री-जीवन]] जोडले [[c:Help:Cat-a-lot|कॅट-अ-लॉट]] वापरले 234075 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्त्री-जीवन | साहित्यिक = साने गुरुजी | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्त्री-जीवन/बहिणभाऊ|बहिणभाऊ]] | पुढील = [[स्त्री-जीवन/मायलेकरें|मायलेकरें]] | वर्ष = १९४० | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्त्री - जीवन.pdf" from=13 to=46 /> [[वर्ग:स्त्री-जीवन]] r91rn4266ycw3xkq4l08k14o8m7eh4u 234087 234075 2026-07-31T07:41:46Z QueerEcofeminist 918 "[[स्त्री-जीवन/बहिणभाऊ]]" ला ने संरक्षित केले: done ([संपादन=Allow only template editors and administrators] (अनंत)) 234075 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्त्री-जीवन | साहित्यिक = साने गुरुजी | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्त्री-जीवन/बहिणभाऊ|बहिणभाऊ]] | पुढील = [[स्त्री-जीवन/मायलेकरें|मायलेकरें]] | वर्ष = १९४० | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्त्री - जीवन.pdf" from=13 to=46 /> [[वर्ग:स्त्री-जीवन]] r91rn4266ycw3xkq4l08k14o8m7eh4u 0 109927 234073 228595 2026-07-31T07:39:58Z QueerEcofeminist 918 [[वर्ग:स्त्री-जीवन]] जोडले [[c:Help:Cat-a-lot|कॅट-अ-लॉट]] वापरले 234073 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्त्री-जीवन | साहित्यिक = साने गुरुजी | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्त्री-जीवन/मायलेकरें|मायलेकरें]] | पुढील = [[स्त्री-जीवन/सुखदुःखाचे अनुभव|सुखदुःखाचे अनुभव]] | वर्ष = १९४० | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्त्री - जीवन.pdf" from=110 to=140 /> [[वर्ग:स्त्री-जीवन]] bmldx2a7l9qm5uv7w10prad91l9hy33 234089 234073 2026-07-31T07:41:50Z QueerEcofeminist 918 "[[स्त्री-जीवन/मुलगी]]" ला ने संरक्षित केले: done ([संपादन=Allow only template editors and administrators] (अनंत)) 234073 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्त्री-जीवन | साहित्यिक = साने गुरुजी | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्त्री-जीवन/मायलेकरें|मायलेकरें]] | पुढील = [[स्त्री-जीवन/सुखदुःखाचे अनुभव|सुखदुःखाचे अनुभव]] | वर्ष = १९४० | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्त्री - जीवन.pdf" from=110 to=140 /> [[वर्ग:स्त्री-जीवन]] bmldx2a7l9qm5uv7w10prad91l9hy33 0 110062 234074 228888 2026-07-31T07:39:58Z QueerEcofeminist 918 [[वर्ग:स्त्री-जीवन]] जोडले [[c:Help:Cat-a-lot|कॅट-अ-लॉट]] वापरले 234074 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्त्री-जीवन | साहित्यिक = साने गुरुजी | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्त्री-जीवन/मुलगी|मुलगी]] | पुढील = | वर्ष = १९४० | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्त्री - जीवन.pdf" from=141 to=204 /> [[वर्ग:स्त्री-जीवन]] cczo3bxlo7esmxk1w4xk76im8us5m4r 234090 234074 2026-07-31T07:41:51Z QueerEcofeminist 918 "[[स्त्री-जीवन/सुखदुःखाचे अनुभव]]" ला ने संरक्षित केले: done ([संपादन=Allow only template editors and administrators] (अनंत)) 234074 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्त्री-जीवन | साहित्यिक = साने गुरुजी | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्त्री-जीवन/मुलगी|मुलगी]] | पुढील = | वर्ष = १९४० | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्त्री - जीवन.pdf" from=141 to=204 /> [[वर्ग:स्त्री-जीवन]] cczo3bxlo7esmxk1w4xk76im8us5m4r 0 110249 234064 230154 2026-07-31T07:33:46Z QueerEcofeminist 918 added [[Category:आर्य-स्त्री-रत्ने]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 234064 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = आर्य-स्त्री-रत्ने | साहित्यिक = यशोदाबाई भट | अनुवादक = | विभाग = | मागील = | पुढील = [[आर्य-स्त्री-रत्ने/पतीचा उद्धार करणारी चुडाला|पतीचा उद्धार करणारी चुडाला]] | वर्ष = 1917 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="आर्य-स्त्री-रत्ने.pdf" from="1" to="8" /> [[वर्ग:आर्य-स्त्री-रत्ने]] fhz9c25vzot0kaz7dbd7gwqjpggbpzi 234078 234064 2026-07-31T07:41:35Z QueerEcofeminist 918 "[[आर्य-स्त्री-रत्ने]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=Allow only template editors and administrators] (अनंत)) 234064 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = आर्य-स्त्री-रत्ने | साहित्यिक = यशोदाबाई भट | अनुवादक = | विभाग = | मागील = | पुढील = [[आर्य-स्त्री-रत्ने/पतीचा उद्धार करणारी चुडाला|पतीचा उद्धार करणारी चुडाला]] | वर्ष = 1917 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="आर्य-स्त्री-रत्ने.pdf" from="1" to="8" /> [[वर्ग:आर्य-स्त्री-रत्ने]] fhz9c25vzot0kaz7dbd7gwqjpggbpzi 0 110250 234068 229588 2026-07-31T07:37:38Z QueerEcofeminist 918 [[वर्ग:आर्य-स्त्री-रत्ने]] जोडले [[c:Help:Cat-a-lot|कॅट-अ-लॉट]] वापरले 234068 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = आर्य-स्त्री-रत्ने | साहित्यिक = यशोदाबाई भट | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[आर्य-स्त्री-रत्ने/पतीचा उद्धार करणारी चुडाला|पतीचा उद्धार करणारी चुडाला]] | पुढील = [[आर्य-स्त्री-रत्ने/पतीचें व स्वकुलाचें सत्व राखणारी चांगुणा|पतीचें व स्वकुलाचें सत्व राखणारी चांगुणा]] | वर्ष = 1917 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="आर्य-स्त्री-रत्ने.pdf" from="9 " to="34 " /> [[वर्ग:आर्य-स्त्री-रत्ने]] bc37ggpsd0e8ckbyhruk0u0bfbqefpn 234081 234068 2026-07-31T07:41:39Z QueerEcofeminist 918 "[[आर्य-स्त्री-रत्ने/पतीचा उद्धार करणारी चुडाला]]" ला ने संरक्षित केले: done ([संपादन=Allow only template editors and administrators] (अनंत)) 234068 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = आर्य-स्त्री-रत्ने | साहित्यिक = यशोदाबाई भट | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[आर्य-स्त्री-रत्ने/पतीचा उद्धार करणारी चुडाला|पतीचा उद्धार करणारी चुडाला]] | पुढील = [[आर्य-स्त्री-रत्ने/पतीचें व स्वकुलाचें सत्व राखणारी चांगुणा|पतीचें व स्वकुलाचें सत्व राखणारी चांगुणा]] | वर्ष = 1917 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="आर्य-स्त्री-रत्ने.pdf" from="9 " to="34 " /> [[वर्ग:आर्य-स्त्री-रत्ने]] bc37ggpsd0e8ckbyhruk0u0bfbqefpn 0 110251 234067 229589 2026-07-31T07:37:38Z QueerEcofeminist 918 [[वर्ग:आर्य-स्त्री-रत्ने]] जोडले [[c:Help:Cat-a-lot|कॅट-अ-लॉट]] वापरले 234067 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = आर्य-स्त्री-रत्ने | साहित्यिक = यशोदाबाई भट | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[आर्य-स्त्री-रत्ने/पतीचा उद्धार करणारी चुडाला|पतीचा उद्धार करणारी चुडाला]] | पुढील = [[आर्य-स्त्री-रत्ने/पितृकुलरक्षणार्थ आत्मयज्ञ करणारी सुमती|पितृकुलरक्षणार्थ आत्मयज्ञ करणारी सुमती]] | वर्ष = 1917 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="आर्य-स्त्री-रत्ने.pdf" from="35 " to="51 " /> [[वर्ग:आर्य-स्त्री-रत्ने]] 3rwsnxjc13553102f6nxdo75cpqgpbo 234082 234067 2026-07-31T07:41:40Z QueerEcofeminist 918 "[[आर्य-स्त्री-रत्ने/पतीचें व स्वकुलाचें सत्व राखणारी चांगुणा]]" ला ने संरक्षित केले: done ([संपादन=Allow only template editors and administrators] (अनंत)) 234067 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = आर्य-स्त्री-रत्ने | साहित्यिक = यशोदाबाई भट | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[आर्य-स्त्री-रत्ने/पतीचा उद्धार करणारी चुडाला|पतीचा उद्धार करणारी चुडाला]] | पुढील = [[आर्य-स्त्री-रत्ने/पितृकुलरक्षणार्थ आत्मयज्ञ करणारी सुमती|पितृकुलरक्षणार्थ आत्मयज्ञ करणारी सुमती]] | वर्ष = 1917 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="आर्य-स्त्री-रत्ने.pdf" from="35 " to="51 " /> [[वर्ग:आर्य-स्त्री-रत्ने]] 3rwsnxjc13553102f6nxdo75cpqgpbo 0 110252 234070 229590 2026-07-31T07:37:39Z QueerEcofeminist 918 [[वर्ग:आर्य-स्त्री-रत्ने]] जोडले [[c:Help:Cat-a-lot|कॅट-अ-लॉट]] वापरले 234070 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = आर्य-स्त्री-रत्ने | साहित्यिक = यशोदाबाई भट | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[आर्य-स्त्री-रत्ने/पतीचें व स्वकुलाचें सत्व राखणारी चांगुणा|पतीचें व स्वकुलाचें सत्व राखणारी चांगुणा]] | पुढील = [[आर्य-स्त्री-रत्ने/च्यवन भार्गव व सुकन्या|च्यवन भार्गव व सुकन्या]] | वर्ष = 1917 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="आर्य-स्त्री-रत्ने.pdf" from="52 " to="72 " /> [[वर्ग:आर्य-स्त्री-रत्ने]] 9mw3glnf0bqbdf64or10h0l6is19fie 234083 234070 2026-07-31T07:41:41Z QueerEcofeminist 918 "[[आर्य-स्त्री-रत्ने/पितृकुलरक्षणार्थ आत्मयज्ञ करणारी सुमती]]" ला ने संरक्षित केले: done ([संपादन=Allow only template editors and administrators] (अनंत)) 234070 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = आर्य-स्त्री-रत्ने | साहित्यिक = यशोदाबाई भट | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[आर्य-स्त्री-रत्ने/पतीचें व स्वकुलाचें सत्व राखणारी चांगुणा|पतीचें व स्वकुलाचें सत्व राखणारी चांगुणा]] | पुढील = [[आर्य-स्त्री-रत्ने/च्यवन भार्गव व सुकन्या|च्यवन भार्गव व सुकन्या]] | वर्ष = 1917 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="आर्य-स्त्री-रत्ने.pdf" from="52 " to="72 " /> [[वर्ग:आर्य-स्त्री-रत्ने]] 9mw3glnf0bqbdf64or10h0l6is19fie 0 110253 234066 229591 2026-07-31T07:37:38Z QueerEcofeminist 918 [[वर्ग:आर्य-स्त्री-रत्ने]] जोडले [[c:Help:Cat-a-lot|कॅट-अ-लॉट]] वापरले 234066 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = आर्य-स्त्री-रत्ने | साहित्यिक = यशोदाबाई भट | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[आर्य-स्त्री-रत्ने/पितृकुलरक्षणार्थ आत्मयज्ञ करणारी सुमती|पितृकुलरक्षणार्थ आत्मयज्ञ करणारी सुमती]] | पुढील = [[आर्य-स्त्री-रत्ने/महासाध्वी मंदोदरी|महासाध्वी मंदोदरी]] | वर्ष = 1917 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="आर्य-स्त्री-रत्ने.pdf" from="73 " to="82 " /> [[वर्ग:आर्य-स्त्री-रत्ने]] ggbw1gsbvffwe9lhrslzv4281jfrkow 234079 234066 2026-07-31T07:41:37Z QueerEcofeminist 918 "[[आर्य-स्त्री-रत्ने/च्यवन भार्गव व सुकन्या]]" ला ने संरक्षित केले: done ([संपादन=Allow only template editors and administrators] (अनंत)) 234066 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = आर्य-स्त्री-रत्ने | साहित्यिक = यशोदाबाई भट | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[आर्य-स्त्री-रत्ने/पितृकुलरक्षणार्थ आत्मयज्ञ करणारी सुमती|पितृकुलरक्षणार्थ आत्मयज्ञ करणारी सुमती]] | पुढील = [[आर्य-स्त्री-रत्ने/महासाध्वी मंदोदरी|महासाध्वी मंदोदरी]] | वर्ष = 1917 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="आर्य-स्त्री-रत्ने.pdf" from="73 " to="82 " /> [[वर्ग:आर्य-स्त्री-रत्ने]] ggbw1gsbvffwe9lhrslzv4281jfrkow 0 110254 234069 229592 2026-07-31T07:37:39Z QueerEcofeminist 918 [[वर्ग:आर्य-स्त्री-रत्ने]] जोडले [[c:Help:Cat-a-lot|कॅट-अ-लॉट]] वापरले 234069 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = आर्य-स्त्री-रत्ने | साहित्यिक = यशोदाबाई भट | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[आर्य-स्त्री-रत्ने/च्यवन भार्गव व सुकन्या|च्यवन भार्गव व सुकन्या]] | पुढील = [[आर्य-स्त्री-रत्ने/पतिव्रता गांधारी|पतिव्रता गांधारी]] | वर्ष = 1917 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="आर्य-स्त्री-रत्ने.pdf" from="83 " to="93 " /> [[वर्ग:आर्य-स्त्री-रत्ने]] 7ujq0hlizyi5wtyxmpm02r05n4iu6zy 234084 234069 2026-07-31T07:41:42Z QueerEcofeminist 918 "[[आर्य-स्त्री-रत्ने/महासाध्वी मंदोदरी]]" ला ने संरक्षित केले: done ([संपादन=Allow only template editors and administrators] (अनंत)) 234069 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = आर्य-स्त्री-रत्ने | साहित्यिक = यशोदाबाई भट | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[आर्य-स्त्री-रत्ने/च्यवन भार्गव व सुकन्या|च्यवन भार्गव व सुकन्या]] | पुढील = [[आर्य-स्त्री-रत्ने/पतिव्रता गांधारी|पतिव्रता गांधारी]] | वर्ष = 1917 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="आर्य-स्त्री-रत्ने.pdf" from="83 " to="93 " /> [[वर्ग:आर्य-स्त्री-रत्ने]] 7ujq0hlizyi5wtyxmpm02r05n4iu6zy 0 110255 234071 229593 2026-07-31T07:37:39Z QueerEcofeminist 918 [[वर्ग:आर्य-स्त्री-रत्ने]] जोडले [[c:Help:Cat-a-lot|कॅट-अ-लॉट]] वापरले 234071 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = आर्य-स्त्री-रत्ने | साहित्यिक = यशोदाबाई भट | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[आर्य-स्त्री-रत्ने/महासाध्वी मंदोदरी|महासाध्वी मंदोदरी]] | पुढील = | वर्ष = 1917 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="आर्य-स्त्री-रत्ने.pdf" from="94 " to="106" /> [[वर्ग:आर्य-स्त्री-रत्ने]] 8veldg3as51tdkro98mqmzgcnazz4u2 234080 234071 2026-07-31T07:41:38Z QueerEcofeminist 918 "[[आर्य-स्त्री-रत्ने/पतिव्रता गांधारी]]" ला ने संरक्षित केले: done ([संपादन=Allow only template editors and administrators] (अनंत)) 234071 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = आर्य-स्त्री-रत्ने | साहित्यिक = यशोदाबाई भट | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[आर्य-स्त्री-रत्ने/महासाध्वी मंदोदरी|महासाध्वी मंदोदरी]] | पुढील = | वर्ष = 1917 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="आर्य-स्त्री-रत्ने.pdf" from="94 " to="106" /> [[वर्ग:आर्य-स्त्री-रत्ने]] 8veldg3as51tdkro98mqmzgcnazz4u2 0 110256 234085 229610 2026-07-31T07:41:43Z QueerEcofeminist 918 "[[देशबंधु दास]]" ला ने संरक्षित केले: done ([संपादन=Allow only template editors and administrators] (अनंत)) 229610 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = देशबंधु दास | साहित्यिक = पांडुरंग सदाशिव साने | अनुवादक = | विभाग = | मागील = | पुढील = | वर्ष = 1950 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="देशबंधु दास.pdf" from=1 to=80 /> eu2nci19ptarug1cnql3zgxc8z62q26 0 110306 234053 229874 2026-07-31T07:30:38Z QueerEcofeminist 918 added [[Category:स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 234053 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड) | साहित्यिक = स्वामी विवेकानंद | अनुवादक = | विभाग = | मागील = | पुढील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/सर्व धर्मांच्या परिषदेपुढील व्याख्याने|सर्व धर्मांच्या परिषदेपुढील व्याख्याने]] | वर्ष = 1912 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड).pdf" from="1" to="30 " /> [[वर्ग:स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)]] gvs094ktla361kniczwlnxl9otn9p5k 234055 234053 2026-07-31T07:32:11Z QueerEcofeminist 918 "[[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)]]" ला ने संरक्षित केले: done ([संपादन=Allow only template editors and administrators] (अनंत)) 234053 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड) | साहित्यिक = स्वामी विवेकानंद | अनुवादक = | विभाग = | मागील = | पुढील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/सर्व धर्मांच्या परिषदेपुढील व्याख्याने|सर्व धर्मांच्या परिषदेपुढील व्याख्याने]] | वर्ष = 1912 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड).pdf" from="1" to="30 " /> [[वर्ग:स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)]] gvs094ktla361kniczwlnxl9otn9p5k 0 110307 234047 229878 2026-07-31T07:29:49Z QueerEcofeminist 918 [[वर्ग:स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)]] जोडले [[c:Help:Cat-a-lot|कॅट-अ-लॉट]] वापरले 234047 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड) | साहित्यिक = स्वामी विवेकानंद | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/सर्व धर्मांच्या परिषदेपुढील व्याख्याने|सर्व धर्मांच्या परिषदेपुढील व्याख्याने]] | पुढील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/कर्मयोग|कर्मयोग]] | वर्ष = 1912 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड).pdf" from="31" to="72 " /> [[वर्ग:स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)]] rh52cdd4bx9uwpunq3lfb21h5qyn0mu 234063 234047 2026-07-31T07:32:24Z QueerEcofeminist 918 "[[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/सर्व धर्मांच्या परिषदेपुढील व्याख्याने]]" ला ने संरक्षित केले: done ([संपादन=Allow only template editors and administrators] (अनंत)) 234047 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड) | साहित्यिक = स्वामी विवेकानंद | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/सर्व धर्मांच्या परिषदेपुढील व्याख्याने|सर्व धर्मांच्या परिषदेपुढील व्याख्याने]] | पुढील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/कर्मयोग|कर्मयोग]] | वर्ष = 1912 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड).pdf" from="31" to="72 " /> [[वर्ग:स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)]] rh52cdd4bx9uwpunq3lfb21h5qyn0mu 0 110308 234052 229879 2026-07-31T07:29:49Z QueerEcofeminist 918 [[वर्ग:स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)]] जोडले [[c:Help:Cat-a-lot|कॅट-अ-लॉट]] वापरले 234052 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड) | साहित्यिक = स्वामी विवेकानंद | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/सर्व धर्मांच्या परिषदेपुढील व्याख्याने|सर्व धर्मांच्या परिषदेपुढील व्याख्याने]] | पुढील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/धर्म म्हणजे काय?|धर्म म्हणजे काय?]] | वर्ष = 1912 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड).pdf" from="73 " to="190" /> [[वर्ग:स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)]] gbqrzv3hlyive5ox0eca70v38pdky2o 234058 234052 2026-07-31T07:32:16Z QueerEcofeminist 918 "[[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/कर्मयोग]]" ला ने संरक्षित केले: done ([संपादन=Allow only template editors and administrators] (अनंत)) 234052 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड) | साहित्यिक = स्वामी विवेकानंद | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/सर्व धर्मांच्या परिषदेपुढील व्याख्याने|सर्व धर्मांच्या परिषदेपुढील व्याख्याने]] | पुढील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/धर्म म्हणजे काय?|धर्म म्हणजे काय?]] | वर्ष = 1912 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड).pdf" from="73 " to="190" /> [[वर्ग:स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)]] gbqrzv3hlyive5ox0eca70v38pdky2o 0 110309 234049 229880 2026-07-31T07:29:49Z QueerEcofeminist 918 [[वर्ग:स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)]] जोडले [[c:Help:Cat-a-lot|कॅट-अ-लॉट]] वापरले 234049 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड) | साहित्यिक = स्वामी विवेकानंद | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/कर्मयोग|कर्मयोग]] | पुढील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/अनुभवाचा मार्ग|अनुभवाचा मार्ग]] | वर्ष = 1912 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड).pdf" from="191" to="209" /> [[वर्ग:स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)]] izjrbxe5g8l4p9et0ogpuch99jf243i 234060 234049 2026-07-31T07:32:19Z QueerEcofeminist 918 "[[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/धर्म म्हणजे काय?]]" ला ने संरक्षित केले: done ([संपादन=Allow only template editors and administrators] (अनंत)) 234049 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड) | साहित्यिक = स्वामी विवेकानंद | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/कर्मयोग|कर्मयोग]] | पुढील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/अनुभवाचा मार्ग|अनुभवाचा मार्ग]] | वर्ष = 1912 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड).pdf" from="191" to="209" /> [[वर्ग:स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)]] izjrbxe5g8l4p9et0ogpuch99jf243i 0 110310 234048 229881 2026-07-31T07:29:49Z QueerEcofeminist 918 [[वर्ग:स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)]] जोडले [[c:Help:Cat-a-lot|कॅट-अ-लॉट]] वापरले 234048 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड) | साहित्यिक = स्वामी विवेकानंद | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/धर्म म्हणजे काय?|धर्म म्हणजे काय?]] | पुढील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/विवेचकबुद्धि आणि धर्म|विवेचकबुद्धि आणि धर्म]] | वर्ष = 1912 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड).pdf" from="210" to="224" /> [[वर्ग:स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)]] m99d4gxsm5tzw2t5nw23vxbxh6oyw28 234056 234048 2026-07-31T07:32:13Z QueerEcofeminist 918 "[[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/अनुभवाचा मार्ग]]" ला ने संरक्षित केले: done ([संपादन=Allow only template editors and administrators] (अनंत)) 234048 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड) | साहित्यिक = स्वामी विवेकानंद | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/धर्म म्हणजे काय?|धर्म म्हणजे काय?]] | पुढील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/विवेचकबुद्धि आणि धर्म|विवेचकबुद्धि आणि धर्म]] | वर्ष = 1912 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड).pdf" from="210" to="224" /> [[वर्ग:स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)]] m99d4gxsm5tzw2t5nw23vxbxh6oyw28 0 110311 234046 229882 2026-07-31T07:29:49Z QueerEcofeminist 918 [[वर्ग:स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)]] जोडले [[c:Help:Cat-a-lot|कॅट-अ-लॉट]] वापरले 234046 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड) | साहित्यिक = स्वामी विवेकानंद | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/अनुभवाचा मार्ग|अनुभवाचा मार्ग]] | पुढील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/आर्यज्ञानमंदिराची सोपानपंक्ति|आर्यज्ञानमंदिराची सोपानपंक्ति]] | वर्ष = 1912 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड).pdf" from="225" to="249" /> [[वर्ग:स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)]] k4yzthvkg1zkp1pnq5o696tbkydr541 234061 234046 2026-07-31T07:32:21Z QueerEcofeminist 918 "[[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/विवेचकबुद्धि आणि धर्म]]" ला ने संरक्षित केले: done ([संपादन=Allow only template editors and administrators] (अनंत)) 234046 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड) | साहित्यिक = स्वामी विवेकानंद | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/अनुभवाचा मार्ग|अनुभवाचा मार्ग]] | पुढील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/आर्यज्ञानमंदिराची सोपानपंक्ति|आर्यज्ञानमंदिराची सोपानपंक्ति]] | वर्ष = 1912 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड).pdf" from="225" to="249" /> [[वर्ग:स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)]] k4yzthvkg1zkp1pnq5o696tbkydr541 0 110312 234050 229883 2026-07-31T07:29:50Z QueerEcofeminist 918 [[वर्ग:स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)]] जोडले [[c:Help:Cat-a-lot|कॅट-अ-लॉट]] वापरले 234050 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड) | साहित्यिक = स्वामी विवेकानंद | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/विवेचकबुद्धि आणि धर्म|विवेचकबुद्धि आणि धर्म]] | पुढील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/वेदांतमताचे जगावर घडलेले सुपरिणाम|वेदांतमताचे जगावर घडलेले सुपरिणाम]] | वर्ष = 1912 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड).pdf" from="250" to="262" /> [[वर्ग:स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)]] k38krhpfc2k0v5wukvb7l1ti1ggf5uv 234057 234050 2026-07-31T07:32:15Z QueerEcofeminist 918 "[[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/आर्यज्ञानमंदिराची सोपानपंक्ति]]" ला ने संरक्षित केले: done ([संपादन=Allow only template editors and administrators] (अनंत)) 234050 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड) | साहित्यिक = स्वामी विवेकानंद | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/विवेचकबुद्धि आणि धर्म|विवेचकबुद्धि आणि धर्म]] | पुढील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/वेदांतमताचे जगावर घडलेले सुपरिणाम|वेदांतमताचे जगावर घडलेले सुपरिणाम]] | वर्ष = 1912 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड).pdf" from="250" to="262" /> [[वर्ग:स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)]] k38krhpfc2k0v5wukvb7l1ti1ggf5uv 0 110313 234045 229884 2026-07-31T07:29:49Z QueerEcofeminist 918 [[वर्ग:स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)]] जोडले [[c:Help:Cat-a-lot|कॅट-अ-लॉट]] वापरले 234045 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड) | साहित्यिक = स्वामी विवेकानंद | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/आर्यज्ञानमंदिराची सोपानपंक्ति|आर्यज्ञानमंदिराची सोपानपंक्ति]] | पुढील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/खासगी पत्रे|खासगी पत्रे]] | वर्ष = 1912 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड).pdf" from="263" to="268 " /> [[वर्ग:स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)]] 6mduzfxa2pr8719gl5poq3c2ju2o0e1 234062 234045 2026-07-31T07:32:22Z QueerEcofeminist 918 "[[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/वेदांतमताचे जगावर घडलेले सुपरिणाम]]" ला ने संरक्षित केले: done ([संपादन=Allow only template editors and administrators] (अनंत)) 234045 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड) | साहित्यिक = स्वामी विवेकानंद | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/आर्यज्ञानमंदिराची सोपानपंक्ति|आर्यज्ञानमंदिराची सोपानपंक्ति]] | पुढील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/खासगी पत्रे|खासगी पत्रे]] | वर्ष = 1912 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड).pdf" from="263" to="268 " /> [[वर्ग:स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)]] 6mduzfxa2pr8719gl5poq3c2ju2o0e1 0 110314 234051 229885 2026-07-31T07:29:49Z QueerEcofeminist 918 [[वर्ग:स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)]] जोडले [[c:Help:Cat-a-lot|कॅट-अ-लॉट]] वापरले 234051 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड) | साहित्यिक = स्वामी विवेकानंद | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/वेदांतमताचे जगावर घडलेले सुपरिणाम|वेदांतमताचे जगावर घडलेले सुपरिणाम]] | पुढील = | वर्ष = 1912 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड).pdf" from="269" to="311 " /> [[वर्ग:स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)]] l5428mp8tt4ss1kqb68er6rl3016maz 234059 234051 2026-07-31T07:32:18Z QueerEcofeminist 918 "[[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/खासगी पत्रे]]" ला ने संरक्षित केले: done ([संपादन=Allow only template editors and administrators] (अनंत)) 234051 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड) | साहित्यिक = स्वामी विवेकानंद | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/वेदांतमताचे जगावर घडलेले सुपरिणाम|वेदांतमताचे जगावर घडलेले सुपरिणाम]] | पुढील = | वर्ष = 1912 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड).pdf" from="269" to="311 " /> [[वर्ग:स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)]] l5428mp8tt4ss1kqb68er6rl3016maz 104 110335 234140 232260 2026-07-31T11:34:38Z कल्पनाशक्ती 3813 /* प्रमाणित */ 234140 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh|३० |सज्जनगड व समर्थ रामदास.|}} {{rule}}</noinclude>{{Block center|<poem> देह इंद्रियें आणि प्राण । याचेनि योगें आपण । सुखदुःखें शिणे जाण । या नांव आध्यात्मिक ॥</poem>}} {{gap}}आपल्या सभोवारच्या बाह्यसृष्टीतील वस्तुजातानें होणारा त्रास म्हणजे तो आधिभौतिक ताप होय. {{block center|<poem>सर्व भूतांचेनि संयोगें । ताप होतां मन भंगे । सुख दुःख उपजों लागे । या नांव आधिभौतिक ॥</poem>}} {{gap}}मरणानंतर भोगाव्या लागणाऱ्या सुखदुःखाला आधिदैविक ताप म्हणतात. {{block center|<poem>शुभाशुभ कर्मानें जना । देहांतीं यमयातना । स्वर्ग नरक भोग नाना । या नांव आधिदैविक ॥</poem>}} {{gap}}रामदासाच्या मतें वरीलप्रमाणें संसार दुःखमय आहे व तें त्यानीं आडिसनच्याप्रमाणे एका उपमेनें शेवटीं सांगितलें आहे. {{block center/s}} संसार म्हणिजे महापूर । माजी जलचरें अपार ।<br> डंकूं धावती विखार | काळसर्प ॥<br> आशा ममता देह बेडी | सुसरी करिताती ताडातोडी ।<br> नेवोनि दुःखाचे सांगडी । माजी घालिती ॥<br> अहंकारनक्रे उडविलें । नेऊनि पाताळीं बुडविलें ।<br> तेथूनियां सोडविलें । न वचे प्राणी ॥<br> काममगरमिठी सुटेना । तिरस्कार लागला तुटेना ।<br> मद मत्सर वाहेना । भूली पडली ॥<br> वासना धामीण पडली गळां । घालोनि वेटाळें वमी गरळा ।<br> जिव्हा लाळी वेळोवेळां । भयानक ॥<br> माया प्रपंचाचें वोझें । घेऊनि म्हणें माझें माझें ।<br> बुडतांहि न सोडी फुंजे । कुळाभिमानें ॥<br> पडिलें भ्रांतीचें अंधारें। नागविलें अभिमानचोरें ।<br> आलें अहंतेचें काविरें । भूतबाधा ॥<br> बहुतेक आवर्ती पडले । प्राणि वाहतची गेले ।<br> जिहीं भगवंतासी बोभाइलें । भावार्थबळें ॥<br><noinclude>{{block center/e}}</noinclude> buhe5mfphtriqltxaflkutyo42lo9eu 234141 234140 2026-07-31T11:37:10Z कल्पनाशक्ती 3813 234141 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh|३० |सज्जनगड व समर्थ रामदास.|}} {{rule}}</noinclude>{{Block center|<poem> देह इंद्रियें आणि प्राण । याचेनि योगें आपण । सुखदुःखें शिणे जाण । या नांव आध्यात्मिक ॥</poem>}} {{gap}}आपल्या सभोवारच्या बाह्यसृष्टीतील वस्तुजातानें होणारा त्रास म्हणजे तो आधिभौतिक ताप होय. {{block center|<poem>सर्व भूतांचेनि संयोगें । ताप होतां मन भंगे । सुख दुःख उपजों लागे । या नांव आधिभौतिक ॥</poem>}} {{gap}}मरणानंतर भोगाव्या लागणाऱ्या सुखदुःखाला आधिदैविक ताप म्हणतात. {{block center|<poem>शुभाशुभ कर्मानें जना । देहांतीं यमयातना । स्वर्ग नरक भोग नाना । या नांव आधिदैविक ॥</poem>}} {{gap}}रामदासाच्या मतें वरीलप्रमाणें संसार दुःखमय आहे व तें त्यानीं आडिसनच्याप्रमाणे एका उपमेनें शेवटीं सांगितलें आहे. {{block center/s}}संसार म्हणिजे महापूर । माजी जलचरें अपार ।<br> डंकूं धावती विखार | काळसर्प ॥<br> आशा ममता देह बेडी | सुसरी करिताती ताडातोडी ।<br> नेवोनि दुःखाचे सांगडी । माजी घालिती ॥<br> अहंकारनक्रे उडविलें । नेऊनि पाताळीं बुडविलें ।<br> तेथूनियां सोडविलें । न वचे प्राणी ॥<br> काममगरमिठी सुटेना । तिरस्कार लागला तुटेना ।<br> मद मत्सर वाहेना । भूली पडली ॥<br> वासना धामीण पडली गळां । घालोनि वेटाळें वमी गरळा ।<br> जिव्हा लाळी वेळोवेळां । भयानक ॥<br> माया प्रपंचाचें वोझें । घेऊनि म्हणें माझें माझें ।<br> बुडतांहि न सोडी फुंजे । कुळाभिमानें ॥<br> पडिलें भ्रांतीचें अंधारें। नागविलें अभिमानचोरें ।<br> आलें अहंतेचें काविरें । भूतबाधा ॥<br> बहुतेक आवर्ती पडले । प्राणि वाहतची गेले ।<br> जिहीं भगवंतासी बोभाइलें । भावार्थबळें ॥<br><noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 5ac8d50a5mfcj4nx1akid68f6bfhlu4 104 110336 234145 229971 2026-07-31T11:57:15Z कल्पनाशक्ती 3813 /* प्रमाणित */ 234145 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh|३४|सज्जनगड व समर्थ रामदास.|}} {{rule}}</noinclude>{{block center|<poem>"मी कोण ऐसें नेणिजे । तया नांव अज्ञान बोलिजे । अज्ञान गेलिया पाविजे । परब्रह्म तें ॥ देहबुद्धीचें थोरपण । परब्रह्मीं नचले जाण । तेथे होतसे निर्वाण । अहंभावासी ॥ उंच नीच नाहीं परी । राया रंका एकच सरी । झाला पुरुष अथवा नारी । तरी एकचि पद ॥ ब्राह्मणाचें ब्रह्म तें सोवळें । शूद्राचें ब्रह्म तें वोवळें । ऐसें वेगळें आगळें । तेथें असेचि ना ॥ उंच ब्रह्म तें रायासी । नीच ब्रह्म तें परिवारासी । ऐसा भेद तयापासीं । मुळींच नाहीं ॥ सकळांस मिळोनि ब्रह्म एक । तेथें नाहीं अनेक । रंक अथवा ब्रह्मादिक । तेथेंचि जाती ॥ स्वर्ग मृत्यु आणि पाताळ । तिहीं लोकांचे ज्ञाते सकळ । सकळांसि मिळोनि एकचि स्थळ । विश्रांतीचें । गुरुशिष्या एकचि पद । तेथें नाहीं भेदाभेद । परी या देहाचा संबंध । तोडिला पाहिजे ॥ देहबुद्धीच्या अंतीं । सकळांसि एकचि प्राप्ती । एक ब्रह्म द्वितीय नास्ति । हें श्रुतीचें वचन ॥</poem>}} {{gap}}याप्रमाणें सातव्या दशकांत ब्रह्माच्या स्वरूपाचे सविस्तर विवेचन करून रामदास गुरुभक्तीच्या पालुपदावर येतात. तेथेच त्यांनीं प्रथमतः दासबोध समाप्त केला होता असे स्पष्ट दिसतें. सातव्या दशकाचा शेवटचा भाग येथे अवतरितों. {{block center/s}}म्हणोन सद्गुरूचें भजन । जयास घडे तोचि धन्य ।<br> सद्गुरुविण समाधान । आणिक नाहीं ॥<br> सरली शब्दाची खटपट । आला ग्रंथाचा शेवट ।<br> तेथें सांगितलें स्पष्ट । सद्गुरुभजन ॥<br> सद्गगुरुभजना परतें कांहीं । मोक्षदायक दुसरें नाहीं ।<br> जयास न मने तिहीं । अवलोकावी गुरुगीता ॥<br><noinclude>{{block center/e}}</noinclude> rioxhzl9ohe8xl8kq95mdm2nbrm27s9 0 110382 233896 230337 2026-07-30T12:02:08Z QueerEcofeminist 918 added [[Category:तीन तत्त्वज्ञानी]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 233896 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = तीन तत्त्वज्ञानी | साहित्यिक = गोविंद चिमणाजी भाटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = | पुढील = [[तीन तत्त्वज्ञानी/साक्रेटिस|साक्रेटिस]] | वर्ष = 1921 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="तीन तत्त्वज्ञानी.pdf" from="1" to="6" /> [[वर्ग:तीन तत्त्वज्ञानी]] ejqpsbauw54pv6cnargnrg972dhx5jf 233901 233896 2026-07-30T12:06:49Z QueerEcofeminist 918 "[[तीन तत्त्वज्ञानी]]" ला ने संरक्षित केले: (via JWB) ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत) [स्थानांतरण=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 233896 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = तीन तत्त्वज्ञानी | साहित्यिक = गोविंद चिमणाजी भाटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = | पुढील = [[तीन तत्त्वज्ञानी/साक्रेटिस|साक्रेटिस]] | वर्ष = 1921 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="तीन तत्त्वज्ञानी.pdf" from="1" to="6" /> [[वर्ग:तीन तत्त्वज्ञानी]] ejqpsbauw54pv6cnargnrg972dhx5jf 0 110383 233899 230338 2026-07-30T12:05:18Z QueerEcofeminist 918 [[वर्ग:तीन तत्त्वज्ञानी]] जोडले [[c:Help:Cat-a-lot|कॅट-अ-लॉट]] वापरले 233899 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = तीन तत्त्वज्ञानी | साहित्यिक = गोविंद चिमणाजी भाटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[तीन तत्त्वज्ञानी/साक्रेटिस|साक्रेटिस]] | पुढील = [[तीन तत्त्वज्ञानी/जॉर्ज बार्क्ले|जॉर्ज बार्क्ले]] | वर्ष = 1921 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="तीन तत्त्वज्ञानी.pdf" from="7" to="62 " /> [[वर्ग:तीन तत्त्वज्ञानी]] oy196tzwwqgc2hyj4ynum6cyk72ncqr 233904 233899 2026-07-30T12:06:57Z QueerEcofeminist 918 "[[तीन तत्त्वज्ञानी/साक्रेटिस]]" ला ने संरक्षित केले: (via JWB) ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत) [स्थानांतरण=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 233899 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = तीन तत्त्वज्ञानी | साहित्यिक = गोविंद चिमणाजी भाटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[तीन तत्त्वज्ञानी/साक्रेटिस|साक्रेटिस]] | पुढील = [[तीन तत्त्वज्ञानी/जॉर्ज बार्क्ले|जॉर्ज बार्क्ले]] | वर्ष = 1921 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="तीन तत्त्वज्ञानी.pdf" from="7" to="62 " /> [[वर्ग:तीन तत्त्वज्ञानी]] oy196tzwwqgc2hyj4ynum6cyk72ncqr 0 110384 233898 230339 2026-07-30T12:05:18Z QueerEcofeminist 918 [[वर्ग:तीन तत्त्वज्ञानी]] जोडले [[c:Help:Cat-a-lot|कॅट-अ-लॉट]] वापरले 233898 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = तीन तत्त्वज्ञानी | साहित्यिक = गोविंद चिमणाजी भाटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[तीन तत्त्वज्ञानी/साक्रेटिस|साक्रेटिस]] | पुढील = [[तीन तत्त्वज्ञानी/कँट|कँट]] | वर्ष = 1921 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="तीन तत्त्वज्ञानी.pdf" from="63 " to="85 " /> [[वर्ग:तीन तत्त्वज्ञानी]] lq7kjhc3pz3shklo4do0vnqfk03omkl 233903 233898 2026-07-30T12:06:55Z QueerEcofeminist 918 "[[तीन तत्त्वज्ञानी/जॉर्ज बार्क्ले]]" ला ने संरक्षित केले: (via JWB) ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत) [स्थानांतरण=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 233898 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = तीन तत्त्वज्ञानी | साहित्यिक = गोविंद चिमणाजी भाटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[तीन तत्त्वज्ञानी/साक्रेटिस|साक्रेटिस]] | पुढील = [[तीन तत्त्वज्ञानी/कँट|कँट]] | वर्ष = 1921 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="तीन तत्त्वज्ञानी.pdf" from="63 " to="85 " /> [[वर्ग:तीन तत्त्वज्ञानी]] lq7kjhc3pz3shklo4do0vnqfk03omkl 0 110385 233897 230340 2026-07-30T12:05:18Z QueerEcofeminist 918 [[वर्ग:तीन तत्त्वज्ञानी]] जोडले [[c:Help:Cat-a-lot|कॅट-अ-लॉट]] वापरले 233897 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = तीन तत्त्वज्ञानी | साहित्यिक = गोविंद चिमणाजी भाटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[तीन तत्त्वज्ञानी/जॉर्ज बार्क्ले|जॉर्ज बार्क्ले]] | पुढील = | वर्ष = 1921 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="तीन तत्त्वज्ञानी.pdf" from="86 " to="123 " /> [[वर्ग:तीन तत्त्वज्ञानी]] bev8ff50u3f4hx7qibsrpuwb6yteo1m 233902 233897 2026-07-30T12:06:52Z QueerEcofeminist 918 "[[तीन तत्त्वज्ञानी/कँट]]" ला ने संरक्षित केले: (via JWB) ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत) [स्थानांतरण=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 233897 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = तीन तत्त्वज्ञानी | साहित्यिक = गोविंद चिमणाजी भाटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[तीन तत्त्वज्ञानी/जॉर्ज बार्क्ले|जॉर्ज बार्क्ले]] | पुढील = | वर्ष = 1921 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="तीन तत्त्वज्ञानी.pdf" from="86 " to="123 " /> [[वर्ग:तीन तत्त्वज्ञानी]] bev8ff50u3f4hx7qibsrpuwb6yteo1m 0 110510 233889 230588 2026-07-30T11:59:52Z QueerEcofeminist 918 "[[माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: (via JWB) ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत) [स्थानांतरण=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 230548 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास | साहित्यिक = गोविंद चिमणाजी भाटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = | पुढील = [[माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास/नैनिताल|नैनिताल.]] | वर्ष = 1920 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास.pdf" from="1" to="5 " /> [[वर्ग:माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास]] 8im1qemv9wly5nt6iz3gs49u4ueovg0 234035 233889 2026-07-31T04:56:07Z QueerEcofeminist 918 "[[माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 230548 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास | साहित्यिक = गोविंद चिमणाजी भाटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = | पुढील = [[माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास/नैनिताल|नैनिताल.]] | वर्ष = 1920 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास.pdf" from="1" to="5 " /> [[वर्ग:माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास]] 8im1qemv9wly5nt6iz3gs49u4ueovg0 0 110511 233893 230585 2026-07-30T12:00:34Z QueerEcofeminist 918 "[[माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास/नैनिताल]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: (via JWB) ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत) [स्थानांतरण=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 230549 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास | साहित्यिक = गोविंद चिमणाजी भाटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास/नैनिताल|नैनिताल.]] | पुढील = [[माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास/ग्वालेर|ग्वालेर.]] | वर्ष = 1920 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास.pdf" from="6" to="28 " /> [[वर्ग:माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास]] bh4jmdhxdo5w3pw6ebstxb5x5h970no 234039 233893 2026-07-31T04:56:12Z QueerEcofeminist 918 "[[माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास/नैनिताल]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 230549 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास | साहित्यिक = गोविंद चिमणाजी भाटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास/नैनिताल|नैनिताल.]] | पुढील = [[माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास/ग्वालेर|ग्वालेर.]] | वर्ष = 1920 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास.pdf" from="6" to="28 " /> [[वर्ग:माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास]] bh4jmdhxdo5w3pw6ebstxb5x5h970no 0 110512 233892 230584 2026-07-30T12:00:30Z QueerEcofeminist 918 "[[माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास/ग्वालेर]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: (via JWB) ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत) [स्थानांतरण=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 230550 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास | साहित्यिक = गोविंद चिमणाजी भाटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास/नैनिताल|नैनिताल.]] | पुढील = [[माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास/हरिद्वार किंवा गंगाद्वार|हरिद्वार किंवा गंगाद्वार.]] | वर्ष = 1920 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास.pdf" from="29" to="47 " /> [[वर्ग:माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास]] 8vaavr3pj3b6o81ivdv4s785s6c8aov 234038 233892 2026-07-31T04:56:10Z QueerEcofeminist 918 "[[माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास/ग्वालेर]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 230550 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास | साहित्यिक = गोविंद चिमणाजी भाटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास/नैनिताल|नैनिताल.]] | पुढील = [[माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास/हरिद्वार किंवा गंगाद्वार|हरिद्वार किंवा गंगाद्वार.]] | वर्ष = 1920 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास.pdf" from="29" to="47 " /> [[वर्ग:माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास]] 8vaavr3pj3b6o81ivdv4s785s6c8aov 0 110513 233895 230587 2026-07-30T12:00:40Z QueerEcofeminist 918 "[[माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास/हरिद्वार किंवा गंगाद्वार]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: (via JWB) ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत) [स्थानांतरण=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 230551 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास | साहित्यिक = गोविंद चिमणाजी भाटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास/ग्वालेर|ग्वालेर.]] | पुढील = [[माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास/गुरुकुल|गुरुकुल.]] | वर्ष = 1920 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास.pdf" from="48" to="64" /> [[वर्ग:माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास]] dedhga7xtuubnadg314rny391966vda 234041 233895 2026-07-31T04:56:15Z QueerEcofeminist 918 "[[माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास/हरिद्वार किंवा गंगाद्वार]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 230551 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास | साहित्यिक = गोविंद चिमणाजी भाटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास/ग्वालेर|ग्वालेर.]] | पुढील = [[माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास/गुरुकुल|गुरुकुल.]] | वर्ष = 1920 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास.pdf" from="48" to="64" /> [[वर्ग:माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास]] dedhga7xtuubnadg314rny391966vda 0 110514 233891 230583 2026-07-30T12:00:27Z QueerEcofeminist 918 "[[माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास/गुरुकुल]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: (via JWB) ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत) [स्थानांतरण=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 230552 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास | साहित्यिक = गोविंद चिमणाजी भाटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास/हरिद्वार किंवा गंगाद्वार|हरिद्वार किंवा गंगाद्वार.]] | पुढील = [[माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास/मथुरावृंदावन|मथुरावृंदावन.]] | वर्ष = 1920 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास.pdf" from="65" to="84" /> [[वर्ग:माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास]] hj8xhosl8qvc0ljcqlq6249z5ek5clg 234037 233891 2026-07-31T04:56:09Z QueerEcofeminist 918 "[[माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास/गुरुकुल]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 230552 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास | साहित्यिक = गोविंद चिमणाजी भाटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास/हरिद्वार किंवा गंगाद्वार|हरिद्वार किंवा गंगाद्वार.]] | पुढील = [[माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास/मथुरावृंदावन|मथुरावृंदावन.]] | वर्ष = 1920 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास.pdf" from="65" to="84" /> [[वर्ग:माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास]] hj8xhosl8qvc0ljcqlq6249z5ek5clg 0 110515 233894 230586 2026-07-30T12:00:36Z QueerEcofeminist 918 "[[माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास/मथुरावृंदावन]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: (via JWB) ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत) [स्थानांतरण=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 230553 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास | साहित्यिक = गोविंद चिमणाजी भाटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास/गुरुकुल|गुरुकुल.]] | पुढील = [[माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास/कृष्णकथा व वैष्णवपंथ|कृष्णकथा व वैष्णवपंथ.]] | वर्ष = 1920 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास.pdf" from="85" to="102" /> [[वर्ग:माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास]] m1sxt927geqhukqgl25qzxhoukfstta 234040 233894 2026-07-31T04:56:13Z QueerEcofeminist 918 "[[माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास/मथुरावृंदावन]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 230553 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास | साहित्यिक = गोविंद चिमणाजी भाटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास/गुरुकुल|गुरुकुल.]] | पुढील = [[माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास/कृष्णकथा व वैष्णवपंथ|कृष्णकथा व वैष्णवपंथ.]] | वर्ष = 1920 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास.pdf" from="85" to="102" /> [[वर्ग:माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास]] m1sxt927geqhukqgl25qzxhoukfstta 0 110516 233890 230582 2026-07-30T12:00:24Z QueerEcofeminist 918 "[[माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास/कृष्णकथा व वैष्णवपंथ]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: (via JWB) ([संपादन=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत) [स्थानांतरण=केवळ प्रचालकांना परवानगी आहे] (अनंत)) 230554 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास | साहित्यिक = गोविंद चिमणाजी भाटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास/मथुरावृंदावन|मथुरावृंदावन.]] | पुढील = | वर्ष = 1920 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास.pdf" from="103" to="122" /> [[वर्ग:माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास]] 7mh0cp9sdu0f2qwms6ismbhcbnmn64f 234036 233890 2026-07-31T04:56:08Z QueerEcofeminist 918 "[[माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास/कृष्णकथा व वैष्णवपंथ]]" ची ने संरक्षण पातळी बदलली: done ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (अनंत)) 230554 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास | साहित्यिक = गोविंद चिमणाजी भाटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास/मथुरावृंदावन|मथुरावृंदावन.]] | पुढील = | वर्ष = 1920 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास.pdf" from="103" to="122" /> [[वर्ग:माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास]] 7mh0cp9sdu0f2qwms6ismbhcbnmn64f 104 110691 234133 232263 2026-07-31T11:07:45Z कल्पनाशक्ती 3813 /* प्रमाणित */ 234133 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh||सज्जनगडं व समर्थ रामदास.|२३}} {{rule}}</noinclude>प्रचंड वृक्ष बनला व त्याच्या शाखा व पारंब्या सर्व हिंदुस्तानभर पसरल्या. महाराष्ट्रांतील कविमंडळानें व संतमंडळानें ज्या उपदेशानें महाराष्ट्रांतील जनमनाची मशागत केली त्या उपदेशाचे स्वरूप कै. माधवरावानी खालीलप्रमाणे दिले आहे.<br>{{gap}}प्रथमतः या सर्व मंडळीनीं मराठीची तरफदारी करून ती भाषा ज्ञानदानाची भाषा करून टाकली. त्यापूर्वी सर्व ज्ञान संस्कृत भाषेत सांठविलेलें असे व संस्कृताच्याच द्वारा ज्ञान मिळविण्याची सोय असे. पण या काविमंडळानें संस्कृतांतले ज्ञानभांडार प्राकृतांत आणलें व बहुजनसमाजांत ज्ञानाचा प्रसार केला. संस्कृत म्हणजे देवानें केलली भाषा व प्राकृत म्हणजे हलकी भाषा हा समज त्यांनीं पार खोडून टाकला. {{block center|<poem>'एक म्हणती मराठें काय । हें तों भल्यानें ऐकों नये । तीं मूर्खे नेणती सोय । अर्थान्वयाची'॥ दासबोध.</poem>}} {{gap}}या कविमंडळानें जातिभेदाचें प्रस्थ पुष्कळच कमी केलें. आधीं महार मांगापासून सर्व जातींत कवि व संत झाले व ते एकमेकांना आदराने व प्रेमानें वागवीत. सर्व मनुष्यें देवाचीं लेंकरें आहेत. देवापुढे सर्व सारखीं आहेत.<br>{{gap}}सर्वांना देवाची भक्ति करण्याचा सारखाच अधिकार आहे; या गोष्टी त्यांनी प्रतिपादन केल्या व आपल्या भक्तिपंथांत त्या त्यांनी अंमलांतही आणल्या. त्याचप्रमाणे स्त्रिया व कुटुंब यांबद्दलही त्यांनी आदर उत्पन्न केला. धर्म निव्वळ बाह्यविधींत व कर्मकांडांत नाहीं तर तो तनमनधनेंकरून देवाची भक्ति करण्यांत आहे हे त्यांनीं प्रतिपादन केलें व सर्व देव एकच व तो सर्वा आधी आहे असे दाखवून मूर्तिपूजेचा बडीजाव कमी केला. {{block center|<poem>"कुलाल पात्रापूर्वी आहे । पात्र कांहीं कुलालं नव्हे । तैसा देव पूर्वीच आहे । पाषाण सर्वथा ॥ "</poem>}} {{gap}}सारांश ज्ञानेश्वरापासून रामदासापर्यंतच्या सर्व साधुसंतांनीं व कवींनीं जनसमाजास ज्ञानी करून सोडलें व त्या योगे त्यांच्या मनांत एकोपा दायित्व यांच्या भावना उद्भूत केल्या. या मंडळींनीं जी अशा तऱ्हेने समाजात धार्मिक व सामाजिक सुधारणा घडवून आणली त्यायोगें शिवा-xxx राजकारणास जोर आला व तें राजकारण सिद्ध होऊ शकलें असें<noinclude></noinclude> 078bejabgod89r64r40qb97fxe6zrsh 104 110693 234137 232270 2026-07-31T11:23:10Z कल्पनाशक्ती 3813 /* प्रमाणित */ 234137 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh||सज्जनगड व समर्थ रामदास.|२७}} {{rule}}</noinclude>नाहीं. पहिले सात दशक एकदम व एका सपाट्यानें व कांहींएक व्यवस्थित विचारसरणी मनांत धरून लिहिले आहेत असें दिसतें. त्यांमध्यें विचारांचा एकसूत्रीपणा, विचारांची एक दिशा व निश्चित मांडणी स्पष्टपणें दिसते. बाकीच्या दशकांत हे गुण तितके स्पष्टपणे दृग्गोचर होत नाहींत. तेव्हां प्रथमतः या पहिल्या सात दशकांचा सामान्यपणें विचार करूं.<br>{{gap}}पहिले दशक प्रस्तावनारूप आहे. त्यांत प्रथम ग्रंथाचा उद्देश भक्तिमार्ग व अध्यात्मविद्या सांगण्याचा असून त्याची फलश्रुति सद्गति व मोक्ष आहे असें म्हटलें आहे. नंतर नेहेमींच्या रिवाजाप्रमाणे गणपति व सरस्वती यांचें स्तवन आणि सद्गुरु व साधुसंत यांना नमन केलें आहे; पुढे सभा, सभासद, मानवी देह यांचें गौरव केलें असून कवींचें वंदन एका सुंदर समासांत खालील तऱ्हेनें केलें आहे. {{block center|<poem>"आतां वंदू कवीश्वर । जे शब्दसृष्टीचे ईश्वर । नातरी हे परमेश्वर । वेदावतारी ॥ कीं हे सरस्वतीचें निजस्थान । कीं हे नाना कळांचें जीवन । नाना शब्दांचें भूषण । यथार्थ होय ॥ कीं हे शब्दरत्नांचे सागर । कीं हे मुक्तांचे मुक्तसरोवर । नानाबुद्धीचें वैरागर । निर्माण जाहले ॥</poem>}} {{gap}}दुसऱ्या दशकांत सत्व रज तम या सर्वव्यापी तीन तत्त्वांचे वर्णन असून त्या अनुषंगानें उत्तम, विरक्त, सुविद्य, भक्तिमान तसेंच मूर्ख, पढतमूर्ख कुविद्य वगैरे निरनिराळ्या गुणाच्या लोकांचें सविस्तर व मार्मिक वर्णन आहे. तमोगुणाच्या वर्णनांत खालील ओव्या पुढच्या विवेचनासाठीं ध्यानांत ठेवण्यासारख्या आहेत. {{block center|<poem>युद्ध देखावें ऐकावें । स्वयें युद्धचि करावें । मरावें कीं मारावें । तो तमोगुण ॥ पीडेचा संतोष । निष्ठुरपणाचा हव्यास । संसाराचा नये त्रास । तो तमोगुण ॥</poem>}} {{gap}}तिसऱ्या दशकांत दुःखमय संसार व त्यांतील त्रिविध ताप यांचें वर्णन आहे; दुखःमय संसाराचें चित्र एका माणसाच्या जन्मापासून मृत्यूपर्यंतच्या<noinclude></noinclude> 15trq0hycdch056zp64sbr4tiem30or 104 110694 234138 232292 2026-07-31T11:25:48Z कल्पनाशक्ती 3813 /* प्रमाणित */ 234138 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh|२८|सज्जनगड व समर्थ रामदास.|}} {{rule}}</noinclude>कहाणीच्या रूपानें रेखाटलें आहे. एक मनुष्य प्राणी मातेच्या उदरीं नऊ मास राहिला, हा त्याचा एक बंदिवास होता. या बंदिवासांत असतांना त्याला मळमूत्र इत्यादि दुर्गंधीचे पदार्थ व जंत किडे यांच्या सहवासांत व प्रत्यक्ष संघटनांत हे दिवस कंठावे लागले. {{block center|<poem>ऐसिया कारागृहीं वस्ती । नवमास भोगिल्या बहु विपत्ति । नवहि द्वारे निरोधती । वायु कैंचा तेथें ॥</poem>}} {{gap}}(जन्माच्या व गर्भवासाच्या विपत्तीच्या वर्णनावरून त्या काळी लोकांना-शिकलेल्या लोकांनासुद्धां शारीरशास्त्राचें बिलकुल ज्ञान नव्हतें असें दिसतें.) <br>{{gap}}नऊ मास पूर्ण झाल्यावर त्याची माता प्रसूत झाली व तो मनुष्य जन्माला आला. आतां त्याच्या पाठीमागें बालपणाचीं दुःखें लागलीं. त्यांतून आईबापांनीं कसेंबसें संरक्षण करून तो मोठा झाला. आतां विद्येकरितां व शिस्तीकरतां त्याला हाणमार सोसावी लागली. आणखी थोडा मोठा झाल्यावर आईबापांनी त्या माणसाचें लग्न करून दिलें. त्याला प्रथम फार आनंद झाला. पण त्या आनंदाच्या भरांत तो आईबापांना विसरला व त्याला सासुरवाड प्रिय झाली. बायकोखेरीज त्याला चैन पडेनासें झालें. बायकोच्या नादानें तो आईबापापासून वेगळा राहूं लागला. पण दुर्दैवाने बायको एकाएकीं वारली. त्याला अत्यंत दुःख झालें. {{block center|<poem>म्हणें माझें बुडालें घर । आतां न करीं हा संसार । दुःखें आक्रंदे थोर । घोर घोषें ॥ स्त्री केली परी धाकुटी । धीर न धरवे पोटीं । विषयलोभे शेवटीं । वोळखी सांडिली ॥ माय बहिणी न विचारी । जाहला पापी परद्वारी । दंड पावला राजद्वारीं । तरी पालटेना ॥</poem>}} {{gap}}अशा वर्तनानें त्याचें शरीर रोगजर्जर झालें; त्यांतच घरांत चोरी झाली; तरीपण मोठ्या रोगांतून शर्तीनें वांचला. पुढे मूल होईना म्हणून हृद्रोग लागला. नवससायास करून शेवटीं मुलें झालीं व त्याला थोडा आनंद वाटला. पण संसाराचा खर्च वाढला. मुली उपवर झाल्या, मुलांना मुली सांगून आल्या. त्यांच्या लग्नाकरितां घरदार जमीनजुमला गहाण टाकून<noinclude></noinclude> ryz6va0hdnobwldt0qf11zv9mfwyt0e 104 110702 234142 232376 2026-07-31T11:40:16Z कल्पनाशक्ती 3813 /* प्रमाणित */ 234142 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh||सज्जनगड व समर्थ रामदास.| ३१}} {{rule}} {{block center/s}}</noinclude>देवें आपण घालोनि उडी । तयांसि नेलें पैलथडी ।<br> येर तीं अभाविकें बापुडीं । वाहताच गेलीं ॥{{block center/e}} {{gap}}वरील उपमेंत दुःखमय संसाराचें चित्र असून त्यांतून सुटण्याचा उपायही सूचित केला आहे, व याच उपायाचें पुढील चार दशकांत सविस्तर वर्णन केलें आहे. अशा या मायामय व दुःखमय संसारांतून सुटण्यास मार्ग काय?<br>{{gap}}प्रथमतः मनुष्यानें नवविधा भक्ति करण्यास शिकावें; देवाच्या कथा ऐकाव्या; आपण स्वतः कीर्तन करावें; देवाचें सदोदित नामस्मरण करावें; सद्गुरूची सेवा करावी; देवपूजा नित्य करावी; देवाला नमस्कार घालावे; देवालयांत कामे करावीं, देवाशीं आपल्या प्रेमळ व भाविक वागण्यानें सख्य करावें व शेवटीं देव व आपण यांच्या ऐक्याबद्दल विचार करून तें ज्ञान आत्मसात् करावें. अशा प्रकारचें वर्तन म्हणजे नवविधा भक्ति होय. नंतर चारी मुक्तींचें थोडक्यांत असें वर्णन दिले आहे. {{block center|<poem>लोकीं रहावें सलोकता । समीप असावें ते समीपता । स्वरूपींच व्हावें सरूपता । तिसरी मुक्ति ॥ देवस्वरूप जाहला देही । श्रीवत्स कौस्तुभ लक्ष्मी नाहीं । स्वरूपतेचें लक्षण पाहीं । ऐसें असे ॥ सुकृत आहे तें भोगिती । सुकृत सरतां लोटूनि देती । आपण देव ते असती । जैसे तैसे ॥ म्हणोनि तीन मुक्ति नाशवंत । सायुज्य मुक्ति ते शाश्वत । तीही निरूपिली सावचित्त । ऐक आतां ॥ ब्रह्मांड नासेल कल्पांतीं । पर्वतांसहित जळेल क्षिती । तेव्हां अवघेचि देव जाती । मुक्ति कैंच्या तेथें ॥ तेव्हां निर्गुण परमात्मा निश्चळ । निर्गुण भक्ति ते अचळ । सायुज्य मुक्ति ते केवळ । जाणिजे ऐसी ॥</poem>}} {{gap}}नवविधाभक्ति व मुक्तिचतुष्टय यांचें वर्णन झाल्यावर स्वाभाविकपणें रामदास ही मुक्ति कशी मिळवावयाची या प्रश्नाकडे वळले आहेत व सबंध पांचव्या दशकांत याचेंच विवेचन आले आहे. सद्गुरु कोणास<noinclude></noinclude> lsa2h9lmucijtkj34l4dx7s95dxc52h 104 110703 234144 232550 2026-07-31T11:48:34Z कल्पनाशक्ती 3813 /* प्रमाणित */ 234144 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh||सज्जनगड व समर्थ रामदास.|३३}} {{rule}}</noinclude>होण्यापर्यंतच्या स्थितीचें वर्णन केलें आहे. सहाव्या आणि सातव्या दशकांत मनुष्यास मुक्त करणारें वेदांतज्ञान सांगितलें आहे. जें वेदांतज्ञान संस्कृतांत सांगितलें आहे त्याचें सार आपण प्राकृतांत ग्रथित केलें आहे व त्यायोगें हे ज्ञान बहुजनास सुगम झालेलें आहे असें आहे. अर्थात् हें वेदांतज्ञान म्हणजे परब्रह्मनिरूपण, त्यापासून मायेचा उद्भव, मायेपासून उत्पन्न झालेल्या सर्व सृष्टीचें वर्णन, जीवात्मा व परमात्मा यांचें ऐक्य इत्यादि शंकराचार्यांनीं प्रचलित केलेल्या अद्वैत मताचें प्रतिपादन आहे.<br>{{gap}}नंतर हे ज्ञान होण्यास भक्ति पाहिजे व ती भक्ति श्रीरामाची करावी, असा रामदासांनी उपदेश केला आहे. रामाचीच भक्ति आपण कां करतों याचें उत्तर खालील उताऱ्यांत त्यांनी दिले आहे. {{block center|<poem>आमुचे कुळीं रघुनाथ । रघुनाथ आमुचा परमार्थ । जो समर्थांचाहि समर्थ । देवां सोडविता ॥ त्याचे आम्ही सेवकजन । सेवा करितां झालें ज्ञान । तेथें अभाव धरितां पतन । पाविजेल कीं ॥</poem>}} {{gap}}आतां हें ज्ञान व ही भक्ति प्रथमतः अप्राप्यच असते; तेव्हां तें प्राप्त करून घेण्याची किल्ली काय असा प्रश्न करून रामदासांनीं त्याचें खालील उत्तर दिलें आहे. {{block center|<poem>आतां मनासि जें अप्राप्त । तें कैसेनि होईल प्राप्त । ऐसें म्हणाल तरी कृत्य । सद्गुरुविण नाहीं ॥ भांडारगृहें भरलीं । परि असती अडकलीं । हातास न येता किल्ली । सर्वही अप्राप्त । तरी ते किल्ली कवण । मज करावी निरूपण । ऐसा श्रोता पुसे खूण । वक्तयासी । सद्गुरुकृपा तेचि किल्ली । जेणें बुद्धि प्रकाशली । द्वैत कपादें उघडलीं । एकसरां ॥</poem>}} {{gap}}गुरुभक्ति व गुरुकृपा यानी मिळणाऱ्या ज्ञानाचे स्वरूप रामदासांनी खालीलप्रमाणें वर्णिले आहे.{{nop}}<noinclude><br>{{gap}}स... ३</noinclude> eqxzqsyqrwhkyg6ajpv0lbnq6gydyow 14 111257 233900 2026-07-30T12:05:47Z QueerEcofeminist 918 + 233900 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 111258 233906 2026-07-30T14:31:42Z कल्पनाशक्ती 3813 नवीन पान "{{शीर्ष | शीर्षक = समाजशास्त्रावरील व्याख्याने | साहित्यिक = गोविंद चिमणाजी भाटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = | पुढील = | वर्ष = 1914 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="समाजशास्त्..." 233906 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = समाजशास्त्रावरील व्याख्याने | साहित्यिक = गोविंद चिमणाजी भाटे | अनुवादक = | विभाग = | मागील = | पुढील = | वर्ष = 1914 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="समाजशास्त्रावरील व्याख्याने.pdf" from=1 to=133 /> lsc33wcct698vbqpstaa0y3q8x3qsqu 14 111259 234054 2026-07-31T07:31:01Z QueerEcofeminist 918 + 234054 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 14 111260 234065 2026-07-31T07:36:50Z QueerEcofeminist 918 + 234065 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 14 111261 234077 2026-07-31T07:41:02Z QueerEcofeminist 918 + 234077 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 14 111262 234097 2026-07-31T07:44:19Z QueerEcofeminist 918 + 234097 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 14 111263 234111 2026-07-31T07:47:32Z QueerEcofeminist 918 + 234111 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1