विकिस्रोत mrwikisource https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter मिडिया विशेष चर्चा सदस्य सदस्य चर्चा विकिस्रोत विकिस्रोत चर्चा चित्र चित्र चर्चा मिडियाविकी मिडियाविकी चर्चा साचा साचा चर्चा सहाय्य सहाय्य चर्चा वर्ग वर्ग चर्चा दालन दालन चर्चा साहित्यिक साहित्यिक चर्चा पान पान चर्चा अनुक्रमणिका अनुक्रमणिका चर्चा TimedText TimedText talk विभाग विभाग चर्चा Event Event talk 104 112023 236515 236448 2026-09-05T13:04:59Z JayashreeVI 4058 /* मुद्रितशोधन */ 236515 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="JayashreeVI" />{{center|{{larger|'''(९२)'''}}}}</noinclude>बाजूला ठेवून, रोजच्या अनुभवाच्या गोष्टी घेतल्यास असे दिसेल कीं, विनोदी ह्मणविणारे लोक दुसऱ्यांचा मूर्खपणा व पर्यायाने स्वतःची प्रौढी दाखविण्यांतच तत्पर असतात. दुसऱ्यांचीं व्यंगें व त्यांचे दोष उघड करून त्यांना हिणवणे इतरांपुढे त्यांना ओशाळे करणे, लोकांनां टोचून बोलणे, वेडावणें, नक्कल करणे, मंडळींत जाण्याचा सराव नसल्यामुळे भांबावणारांनां टीका करून अधिक गोंधळविणे, शिष्टाचाराचा अतिक्रम करून सवाल जबाब करणें, ह्मणजे विनोद नव्हे. इतरांच्या मूर्खपणाचें प्रदर्शन देखील नव्हे. तें स्वतःच्या अक्कलशून्यतेचें, रानटीपणाचें मात्र प्रदर्शन खरें! आह्मां हिंदी लोकांतल्या अंमलदारी विनोदाची ओळख नाहीं, असे लोक फार थोडे सांपडतील! विनोद ह्मणजे टवाळकी, विनोद ह्मणजे बाष्कळपणा, अशी समजूत होण्याचें मुख्य कारण वर सांगितल्याप्रमाणे समाजांत घडणारे प्रकार, हें असावें. <br>{{gap}}विनोदाचें शुद्ध रूप पहावयाचे असल्यास, सुधारलेल्या समाजाकडे वळलें पाहिजे. कारण, विनोदाचा पोष होण्यास जे विशिष्ट संस्कार आवश्यक असतात, ते अर्धवट समाजांत आढळत नाहीत. सुधारलेल्या समाजांत देखील, शुद्ध विनोद जेथें तेथें दिसतो, अशी मात्र कोणाची समजूत असल्यास ती चुकीची आहे. सर्वमान्य विनोदी ग्रंथ व सर्वमान्य विनोदी लेखक फार थोडे असतात. सहज व शुद्ध विनोद आणि ओढूनताणून आणलेला विनोद, यांमधला भेद पहावयाचा असल्यास Taratarin de Tarascon हा फ्रेंच भाषेतला ग्रंथ (इंग्रजीत याचे भाषांतर झाले आहे) व Handy Andy हा इंग्रजीतला ग्रंथ यांची तुलना करून पहावी; किंवा 'Pickwick Papers' व 'Handy Andy' यांची तुलना करावी; किंवा 'Pickwick Papers' व त्याचें मराठी वेषांतर 'सशोधनसमाजसमाचार' यांची करून पहावी; किंवा Le Bourgeois Gentil home व त्याचें वेषांतर 'रावबहादूर पर्वत्या' यांची करून पहावी! {{center|{{larger|'''विनोदी वाङ्मय.'''}}}} {{gap}}विनोदी वाङ्मयाचा अभ्यास करतांना पहिला उद्देश, उत्तम कृतींशी परिचय करून घेऊन स्वतःच्या रुचीला वळण लावावयाचे, हाच असला पाहिजे. कोणत्याहि प्रकारचें वाङ्मय घेतलें, तरी प्रथम पारख करण्याची शक्ति वाचकानें<noinclude></noinclude> gk41txn0i0429g2gg8n184458fas2mn 104 112024 236516 236449 2026-09-05T13:12:27Z JayashreeVI 4058 /* मुद्रितशोधन */ 236516 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="JayashreeVI" />{{center|{{larger|'''(९३)'''}}}}</noinclude>अंगी आणण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे, हे उघड आहे. आता ज्याप्रमाणें नानाप्रकारचें उत्तम काव्य इंग्रजी भाषेत अधिक आढळतें त्याप्रमाणें नानाप्रकारचीं विनोदाचीं रूपें फ्रेंच भाषेत अधिक आढळतात. फ्रेंच वाङ्मयाचा एक मोठा विशेष विनोद हा आहे, असें म्हटल्यास अतिशयोक्ति होणार नाहीं. असें जरी असले तरी तुलनात्मक पद्धतीच्या स्पष्टीकरणार्थ हा लेख असल्यामुळे, निवळ फ्रेंच वाङ्मयावरच न विसंबतां इतर वाङ्मयांचा शक्य तितका निर्देश करणें अवश्य आहे. शिवाय, वाङ्मयाच्या उद्देशाकडे लक्ष देऊन विनोदी वाङ्मय असा एक भाग केला असल्यामुळे शक्य तितक्या निरनिराळ्या वाङ्मयांचा निर्देश होणें विशेष बोधक आहे. कारण विनोद दुःसाध्य असल्यामुळे, सर्वमान्य ग्रंथ फार थोडे झाले आहेत, व ते सुदैवाने तीनचार तरी भाषांत वांटले गेले आहेत. भाषेची नड कदाचित् पुढे आली असती; पण फक्त इंग्लिशमध्ये देखील सर्वांनची भाषांतरें उपलब्ध आहेत. फ्रेंच किंवा जर्मन, किंवा दोन्ही येत असल्यास सर्व विनोदी वाङ्मय रसिकांना मोकळे आहे. {{center|{{larger|'''विसंगतपणा दाखविण्याचे प्रकार.'''}}}} {{gap}}सर्वमान्य विनोदी ग्रंथांची ओळख करून देण्याच्या आधी, विसंगतपणा दाखविण्याचे जे प्रकार आहेत, त्याकडे थोडेसे लक्ष देऊ. <br>{{gap}}शरीर व आत्मा या विजोडांच्या संयोगामुळे, दृश्य व अदृश्य अशा काहीशा भिन्न असणाऱ्या सृष्टींचा नरदेहांत मिलाफ झाल्यामुळे, विसंगतपणाचें मूळ मनुष्यस्वभावांत सर्वत्र पसरतें, असें वर दाखविलेंच आहे. आतां मनुष्यस्वभाव जसा बहुरूपी त्याप्रमाणेच विसंगतपणाहि असणार, हे उघड आहे. विसंगतपणाचे प्रकार अगणित असल्यामुळे ते वाङ्मयांत व्यक्त करण्याचे प्रकारहि अगणित आहेत. शिवाय, मनुष्यस्वभाव कालमानाप्रमाणे बदलत असल्यामुळें, तो सारखा उमलत असल्यामुळे, नवीं नवीं रूपें प्रत्ययास येत असल्यामुळे, विनोदालाहि विविधता येत आहे. असें जरी असले, तरी विसंगतपणा दाखवून विनोदाचा पोष करण्याच्या अनंत प्रकारांत, एक मुख्य उद्देश ओळखतां येतो. वस्तुतः असणारा विसंगतपणा नाहीं असें कल्पून, त्याला सुसंगताचें रूप द्यावयाचें, खरी स्थिति एकदम न सांगत, मोठा आव आणून असंबद्ध कारणे लावून नंतर तीं सुचावावयाचीं, व असें करून विसंगतपणाची जाणीव तीव्र करावयाची, हा उद्देश होय. उदाहरणार्थ, रशिया व जपान या राष्ट्रांमध्ये लढाई सुरू असतांना लंडनमधील<noinclude></noinclude> h5l1o61sv3yu8jvclu2g6gt7hke0any 104 112040 236523 236491 2026-09-05T15:04:14Z Shurpalimedha 5041 236523 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Shurpalimedha" /></noinclude>समोरच्या बिल्डिंगमध्ये बसलेले दिसत. मामा दुपारी झोपलेले असले की, ते उठेपर्यंत वाट पाहात बसे. दरवर्षी ते काही ना काही वस्तू आमच्यासाठी विकत घेऊन देत. “मामा, तो सिनेमाचा प्रोजेक्टर घेऊन द्या ना!” मी हट्ट धरत असे, पण मामा कुठे ऐकायला ? कारण त्या प्रोजेक्टरची किंमत चार रुपये होती. ते म्हणत, "कशाला तो प्रोजेक्टर घ्यायचा? काय तो उपयोगाचा? ही दऊत घे. उपयोगाची वस्तू आहे." मग काचेच्या माशात असलेली दऊत मला मिळे (किंमत आठ आणे ).<br/> {{gap}}सिद्धिविनायक मंदिराजवळच्या संभाजी पार्क मैदानाला 'नर्दुल्ला टँक' म्हणत. ‘रवींद्र नाट्यमंदिर' असलेल्या जागी आम्ही क्रिकेट खेळत असू. धुळीने पाय माखले, की सिद्धिविनायक मंदिरातील तळ्यात हातपाय धुवायचे व परतताना देवाला बाहेरूनच नमस्कार करायचा आणि घरी पळायचे. मंदिरासभोवती पांढरा चुना लावलेली भिंत होती. या भिंतीत दिंडी दरवाजा होता. आत शिरल्यावर उजव्या हाताला गाभारा व डाव्या हाताला तळे होते. गाभान्यात मिट्ट अंधार. फार तर एक दिवली दिसे. पुढे 'सिद्धिविनायक' प्रसिद्धीस पावला. 'प्रभादेवी' आहे तेथेच राहिली...<br/> {{gap}}आमच्या वडिलांचा ज्योतिषावर विश्वास नसे; पण आईला वाटायचे, या मुलांची मुंज - लग्न व्हायच्या वेळी जन्मपत्रिका लागणार. तिने एका प्रख्यात ज्योतिष्याकडून आमच्या जन्मपत्रिका बनवून घेतल्या. या ज्योतिष्याकडे त्याकाळचे चित्रपट निर्माते मुहूर्त मागायला येत, इतके ते प्रसिद्ध होते. त्या ज्योतिष्याने पत्रिका बनवून द्यायच्या व गप्प बसायचे ना? याऐवजी माझी पत्रिका पाहून ते म्हणाले, "हा मुलगा 'ढ' आहे. पुस्तकांवरील धूळ साफ करण्यापलीकडे तो काहीएक शिकणार नाही." हे मी ऐकत होतो ( वय वर्षे ९). मी तर हादरलोच! तेव्हा जो भीतीचा किडा माझ्या डोक्यात शिरला, तो 'एमबीबीएस' होईपर्यंत टिकून राहिला.<br/> {{gap}}आश्चर्य असे की, मी दवाखाना घेतल्यावर मुहूर्त विचारण्यासाठी त्याच ज्योतिष्याकडे गेलो. 'वीस वर्षांपूर्वी तुम्ही वर्तविलेले भविष्य खोटे ठरले आहे. आता दवाखान्याचा मुहूर्त विचारण्यासाठी मी आलो आहे' असे सांगितले तर ते बघतच राहिले. मला वाटते- अनिश्चितता, अस्थैर्य ही ज्योतिषावरील विश्वासाची कारणे असावीत. त्यांनी मुहूर्त दिला- १ एप्रिल १९५७ एप्रिल फूल व नवा पैसा (रुपयाला शंभर पैसे) सुरू झाल्याचा तो दिवस.<br/> {{gap}}पुढे लग्नासाठी आम्हा दोघांच्या पत्रिका जुळतात की कसे, ते पाहण्यास गेलो. एकाने सांगितले, "पत्रिका जुळत नाहीत." दुसऱ्याकडे गेलो. त्याने<br/> {{right|दादर । १५}}<noinclude></noinclude> rqc9x0we4jddz6fr3n97zb0591m80al 236533 236523 2026-09-05T15:26:04Z Shurpalimedha 5041 236533 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Shurpalimedha" /></noinclude>समोरच्या बिल्डिंगमध्ये बसलेले दिसत. मामा दुपारी झोपलेले असले की,ते उठेपर्यंत वाट पाहात बसे. दरवर्षी ते काही ना काही वस्तू आमच्यासाठी विकत घेऊन देत. “मामा, तो सिनेमाचा प्रोजेक्टर घेऊन द्या ना!” मी हट्ट धरत असे, पण मामा कुठे ऐकायला ? कारण त्या प्रोजेक्टरची किंमत चार रुपये होती. ते म्हणत, "कशाला तो प्रोजेक्टर घ्यायचा? काय तो उपयोगाचा? ही दऊत घे. उपयोगाची वस्तू आहे." मग काचेच्या माशात असलेली दऊत मला मिळे (किंमत आठ आणे ).<br/> {{gap}}सिद्धिविनायक मंदिराजवळच्या संभाजी पार्क मैदानाला 'नर्दुल्ला टँक' म्हणत. ‘रवींद्र नाट्यमंदिर' असलेल्या जागी आम्ही क्रिकेट खेळत असू. धुळीने पाय माखले, की सिद्धिविनायक मंदिरातील तळ्यात हातपाय धुवायचे व परतताना देवाला बाहेरूनच नमस्कार करायचा आणि घरी पळायचे. मंदिरासभोवती पांढरा चुना लावलेली भिंत होती. या भिंतीत दिंडी दरवाजा होता. आत शिरल्यावर उजव्या हाताला गाभारा व डाव्या हाताला तळे होते. गाभान्यात मिट्ट अंधार. फार तर एक दिवली दिसे. पुढे 'सिद्धिविनायक' प्रसिद्धीस पावला. 'प्रभादेवी' आहे तेथेच राहिली...<br/> {{gap}}आमच्या वडिलांचा ज्योतिषावर विश्वास नसे; पण आईला वाटायचे, या मुलांची मुंज - लग्न व्हायच्या वेळी जन्मपत्रिका लागणार. तिने एका प्रख्यात ज्योतिष्याकडून आमच्या जन्मपत्रिका बनवून घेतल्या. या ज्योतिष्याकडे त्याकाळचे चित्रपट निर्माते मुहूर्त मागायला येत, इतके ते प्रसिद्ध होते. त्या ज्योतिष्याने पत्रिका बनवून द्यायच्या व गप्प बसायचे ना? याऐवजी माझी पत्रिका पाहून ते म्हणाले, "हा मुलगा 'ढ' आहे. पुस्तकांवरील धूळ साफ करण्यापलीकडे तो काहीएक शिकणार नाही." हे मी ऐकत होतो ( वय वर्षे ९). मी तर हादरलोच! तेव्हा जो भीतीचा किडा माझ्या डोक्यात शिरला, तो 'एमबीबीएस' होईपर्यंत टिकून राहिला.<br/> {{gap}}आश्चर्य असे की, मी दवाखाना घेतल्यावर मुहूर्त विचारण्यासाठी त्याच ज्योतिष्याकडे गेलो. 'वीस वर्षांपूर्वी तुम्ही वर्तविलेले भविष्य खोटे ठरले आहे. आता दवाखान्याचा मुहूर्त विचारण्यासाठी मी आलो आहे' असे सांगितले तर ते बघतच राहिले. मला वाटते- अनिश्चितता, अस्थैर्य ही ज्योतिषावरील विश्वासाची कारणे असावीत. त्यांनी मुहूर्त दिला- १ एप्रिल १९५७ एप्रिल फूल व नवा पैसा (रुपयाला शंभर पैसे) सुरू झाल्याचा तो दिवस.<br/> {{gap}}पुढे लग्नासाठी आम्हा दोघांच्या पत्रिका जुळतात की कसे, ते पाहण्यास गेलो. एकाने सांगितले, "पत्रिका जुळत नाहीत." दुसऱ्याकडे गेलो. त्याने<br/> {{right|दादर । १५}}<noinclude></noinclude> bgu7r776dnpaa7iant0t6i728oppjdf 104 112041 236524 236492 2026-09-05T15:06:41Z Shurpalimedha 5041 236524 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Shurpalimedha" /></noinclude>सांगितले, “जुळताहेत.” पहिल्याचे सोडून दिले, दुसऱ्याचे ऐकले! त्या अनुभवातून मुलांच्या लग्नावेळी कुणालाही जन्मपत्रिका दाखवल्या नाहीत.<br/> {{gap}}लहानपणी मी 'ढ' आहे असे सांगणाऱ्या त्या ज्योतिष्याचे नर्दुल्ला टँकवर कीर्तन होते. मध्येच त्यांना पक्षाघाताचा अटॅक आला. मला बोलावण्यात आले. बेशुद्ध स्थितीत ते पडले होते. थोड्याच वेळात ते गेले. त्यांचा मृत्यूचा दाखला मीच भरला. असा अंत होणार आहे, हे त्यांना आधी कळले असेल का? की दिव्याखाली अंधार?<br/> {{gap}}आम्हाला नेत्यांइतकेच अभिनेत्यांचे आकर्षण होते. शिवाय आमच्या लेखी साहित्यिक, कवी हे थोर लोक होते. अनंत काणेकर, कवी यशवंत यांना पाहिल्यावर आम्ही सुखावलो होतो. चारुशीला गुप्ते या आम्हाला मराठी शिकवीत. पु. ल. देशपांडे इंग्रजी शिकवीत असत. अभिनेत्यांना पाहण्यासाठी आम्ही दुपारच्या सुट्टीत फिरलो होतो. १९५० पर्यंत शिवाजी पार्कच्या आसपास त्यांची वस्ती होती. नंतर ते जुहूला गेले. तेव्हा 'कॉर्नर चेंबर्स' मध्ये लीला मिश्रा, जरा पुढे गेल्यावर ई. बिल्लिमोरिया व बी. बिल्लिमोरिया, कॅडेल रोडवर किशोर साहू, शाहू मोडक व शोभना समर्थ, केळुस्कर रोडवर मा. विनायक, समुद्रावर जाताना वाटेत सी. रामचंद्र, पुढे आचार्य अत्रे, अखेर समुद्राजवळ मुमताज शांती राहत असे. त्यातील कुणीही आम्हाला दिसत नसे, पण त्यांचे पत्ते आम्हाला पाठ असत.<br/> {{gap}}'शिवाजी पार्क' म्हणजे दादरचा मानबिंदू. अनेक पक्षांच्या, अनेक नेत्यांच्या सभा पाहिल्या. 'शिवसेना' इथे जन्मली, वाढली. संयुक्त महाराष्ट्राचे आंदोलन इथेच फोफावले. आणीबाणीचा विरोध इथे पाहिला. साहित्य संमेलन पाहिले. शिवतीर्थाने सुनील गावसकर, अजित वाडेकर, सचिन तेंडुलकर असे क्रिकेटवीर जगाला दिले. नारायण मूर्तीना 'इन्फोसिस' हे नाव इथेच सुचले. थोर साहित्यिक, नेते, राजकारणी, पत्रकार, संगीतकार हे शिवाजी पार्कच्या परिसरात राहिले. महामानव डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हे जवळच्या चैत्यभूमीत विसावले. आचार्य अत्रे, प्रबोधनकार ठाकरे, बाळासाहेब ठाकरे, स्वातंत्र्यवीर सावरकर, सेनापती बापट, माधव मनोहर, जयवंत दळवी, विद्याधर गोखले, चित्रकार पंडित, वसंत देसाई, सी. रामचंद्र, सुधीर फडके, यशवंत देव, दादा रेगे, बापूसाहेब रेगे, नानासाहेब मोडक, प्रा. वि. ह. कुळकर्णी, गं. दे. खानोलकर, धनंजय कीर, प्रकाशभाई मोहाडीकर अशी विविध क्षेत्रांतील थोर मंडळी शिवाजी पार्क परिसरात राहिली - राहताहेत.<br/> १६ | गोष्ट एका डॉक्टरची<noinclude></noinclude> dnxv2xp6th90fmv3xmrj11s540q8bbr 236532 236524 2026-09-05T15:23:10Z Shurpalimedha 5041 236532 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Shurpalimedha" /></noinclude>सांगितले, “जुळताहेत.” पहिल्याचे सोडून दिले, दुसऱ्याचे ऐकले! त्या अनुभवातून मुलांच्या लग्नावेळी कुणालाही जन्मपत्रिका दाखवल्या नाहीत.<br/> {{gap}}लहानपणी मी 'ढ' आहे असे सांगणाऱ्या त्या ज्योतिष्याचे नर्दुल्ला टँकवर कीर्तन होते. मध्येच त्यांना पक्षाघाताचा अटॅक आला. मला बोलावण्यात आले. बेशुद्ध स्थितीत ते पडले होते. थोड्याच वेळात ते गेले. त्यांचा मृत्यूचा दाखला मीच भरला. असा अंत होणार आहे, हे त्यांना आधी कळले असेल का? की दिव्याखाली अंधार?<br/> {{gap}}आम्हाला नेत्यांइतकेच अभिनेत्यांचे आकर्षण होते. शिवाय आमच्या लेखी साहित्यिक, कवी हे थोर लोक होते. अनंत काणेकर, कवी यशवंत यांना पाहिल्यावर आम्ही सुखावलो होतो. चारुशीला गुप्ते या आम्हाला मराठी शिकवीत. पु. ल. देशपांडे इंग्रजी शिकवीत असत. अभिनेत्यांना पाहण्यासाठी आम्ही दुपारच्या सुट्टीत फिरलो होतो. १९५० पर्यंत शिवाजी पार्कच्या आसपास त्यांची वस्ती होती. नंतर ते जुहूला गेले. तेव्हा 'कॉर्नर चेंबर्स' मध्ये लीला मिश्रा, जरा पुढे गेल्यावर ई. बिल्लिमोरिया व बी. बिल्लिमोरिया, कॅडेल रोडवर किशोर साहू, शाहू मोडक व शोभना समर्थ, केळुस्कर रोडवर मा. विनायक, समुद्रावर जाताना वाटेत सी. रामचंद्र, पुढे आचार्य अत्रे, अखेर समुद्राजवळ मुमताज शांती राहत असे. त्यातील कुणीही आम्हाला दिसत नसे, पण त्यांचे पत्ते आम्हाला पाठ असत.<br/> {{gap}}'शिवाजी पार्क' म्हणजे दादरचा मानबिंदू. अनेक पक्षांच्या, अनेक नेत्यांच्या सभा पाहिल्या. 'शिवसेना' इथे जन्मली, वाढली. संयुक्त महाराष्ट्राचे आंदोलन इथेच फोफावले. आणीबाणीचा विरोध इथे पाहिला. साहित्य संमेलन पाहिले. शिवतीर्थाने सुनील गावसकर, अजित वाडेकर, सचिन तेंडुलकर असे क्रिकेटवीर जगाला दिले. नारायण मूर्तीना 'इन्फोसिस' हे नाव इथेच सुचले. थोर साहित्यिक, नेते, राजकारणी, पत्रकार, संगीतकार हे शिवाजी पार्कच्या परिसरात राहिले. महामानव डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हे जवळच्या चैत्यभूमीत विसावले. आचार्य अत्रे, प्रबोधनकार ठाकरे, बाळासाहेब ठाकरे, स्वातंत्र्यवीर सावरकर, सेनापती बापट, माधव मनोहर, जयवंत दळवी, विद्याधर गोखले, चित्रकार पंडित, वसंत देसाई, सी. रामचंद्र, सुधीर फडके, यशवंत देव, दादा रेगे, बापूसाहेब रेगे, नानासाहेब मोडक, प्रा. वि. ह. कुळकर्णी, गं. दे. खानोलकर, धनंजय कीर, प्रकाशभाई मोहाडीकर अशी विविध क्षेत्रांतील थोर मंडळी शिवाजी पार्क परिसरात राहिली - राहताहेत.<br/> १६ | गोष्ट एका डॉक्टरची<noinclude></noinclude> aqvnumrqso9vo7ufnjsc5sbwqu9mkzk 104 112042 236525 236493 2026-09-05T15:08:54Z Shurpalimedha 5041 236525 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Shurpalimedha" /></noinclude>मुंबईच्या महापौरांचेही वास्तव्य शिवाजी पार्कसमोर असते. पूर्वी हा बिकानेरच्या महाराजांचा बंगला होता.<br/> {{gap}}गणपती विसर्जनादिवशी तर गणेश दर्शनासाठी अलोट गर्दी होते. सर्व वयाच्या व्यक्तींना शिवाजी पार्कचे आकर्षण होते व आहे. मुलांना खेळण्यासाठी, प्रेमी युगुलांना गाठीभेटीसाठी (संध्याकाळनंतर), प्रौढांना चालण्याच्या व्यायामासाठी आणि वृद्धांना गप्पांसाठी. रात्रीचे तीन-चार तास वगळता इथे सातत्याने माणसांची वर्दळ असते.<br/> {{gap}}सिटी इंजिनीअर नानासाहेब मोडकांचे नगर रचनेचे कौशल्य शिवाजी पार्क व परिसर पाहिल्यावर दिसून येते. स्वातंत्र्यवीर सावरकर मार्गाला लागून उगवत्या सूर्याच्या आकाराचे शिवाजी पार्क वसलेले. त्याच्या चार दिशांना सूर्यकिरणांप्रमाणे चार रस्ते पार्कला समांतर असे इंद्रधनुष्यासारखे अर्धगोलाकार आणखी दोन रस्ते. या भागात तेव्हा एकही दुकान नव्हते. सर्व इमारती दोन मजली. तर असे हे टुमदार वस्तीचा परिसर असलेले शिवाजी पार्क !<br/> {{gap}}मला शिवाजी पार्कची आठवण आहे, ती आणखी एक-दोन कारणांसाठी. इंग्रजी पहिलीत असताना शाळेच्या दुपारच्या सुट्टीत आम्ही एक आणा देऊन एक तासासाठी सायकल भाड्याने घ्यायचो व शिवाजी पार्कला चकरा मारायचो. एकदा मी एकटाच सायकल चालवत होतो. एक तास संपला. मला 'प्लाझा सिनेमा'च्या दिशेला जायचे होते, पण वाट चुकलो. गोल गोल चकरा मारल्या, पण वाट सापडेना. मी रडू लागलो. कर्मधर्म संयोगाने एक पोलीस आला. त्याने वाट दाखवली. शाळेत उशिरा पोचल्याबद्दल मास्तरांनी दम तर दिलाच, शिवाय भंडाफोड झाली.<br/> {{gap}}दुसरी एक आठवण अशी शिवाजी पार्कवर आमच्या शाळेच्या क्रीडा स्पर्धा होत्या. आमचा सहभाग संपला. आमच्या वर्गातील शिरोडकर म्हणाला, "ए, आपण समुद्रावर पोहायला जाऊ या." तीन-चार मुले तयार झाली. जवळच असलेल्या समुद्रावर गेलो. वाळूवर कपडे काढून ठेवले व आम्ही चौघे पाण्यात उतरलो. वय सुमारे अकरा वर्षे. कुणालाही पोहता येत नव्हते. किनाऱ्यावर आम्ही डुंबत होतो, एकमेकांवर पाणी उडवत होतो. इतक्यात वर्गातल्या सुलभा, मालती, उमा या तीन मुली आल्या, "ए, नाडकर्णीसर तुमच्यावर रागावलेत. तुम्हाला ताबडतोब घेऊन यायला सांगितलेय." त्यांना पाहिल्यावर आम्ही पाण्यातच फतकल मारली, कारण मुलींसमोर आम्हाला पाण्याबाहेर येणे शक्य नव्हते. आम्ही म्हणालो, "तुम्ही जा. आम्ही<br/> दादर | १७<noinclude></noinclude> 7jjpbp58y4g43e6trma56bjh82xkaal 236526 236525 2026-09-05T15:09:24Z Shurpalimedha 5041 236526 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Shurpalimedha" /></noinclude>मुंबईच्या महापौरांचेही वास्तव्य शिवाजी पार्कसमोर असते. पूर्वी हा बिकानेरच्या महाराजांचा बंगला होता.<br/> {{gap}}गणपती विसर्जनादिवशी तर गणेश दर्शनासाठी अलोट गर्दी होते. सर्व वयाच्या व्यक्तींना शिवाजी पार्कचे आकर्षण होते व आहे. मुलांना खेळण्यासाठी, प्रेमी युगुलांना गाठीभेटीसाठी (संध्याकाळनंतर), प्रौढांना चालण्याच्या व्यायामासाठी आणि वृद्धांना गप्पांसाठी. रात्रीचे तीन-चार तास वगळता इथे सातत्याने माणसांची वर्दळ असते.<br/> {{gap}}सिटी इंजिनीअर नानासाहेब मोडकांचे नगर रचनेचे कौशल्य शिवाजी पार्क व परिसर पाहिल्यावर दिसून येते. स्वातंत्र्यवीर सावरकर मार्गाला लागून उगवत्या सूर्याच्या आकाराचे शिवाजी पार्क वसलेले. त्याच्या चार दिशांना सूर्यकिरणांप्रमाणे चार रस्ते पार्कला समांतर असे इंद्रधनुष्यासारखे अर्धगोलाकार आणखी दोन रस्ते. या भागात तेव्हा एकही दुकान नव्हते. सर्व इमारती दोन मजली. तर असे हे टुमदार वस्तीचा परिसर असलेले शिवाजी पार्क !<br/> {{gap}}मला शिवाजी पार्कची आठवण आहे, ती आणखी एक-दोन कारणांसाठी. इंग्रजी पहिलीत असताना शाळेच्या दुपारच्या सुट्टीत आम्ही एक आणा देऊन एक तासासाठी सायकल भाड्याने घ्यायचो व शिवाजी पार्कला चकरा मारायचो. एकदा मी एकटाच सायकल चालवत होतो. एक तास संपला. मला 'प्लाझा सिनेमा'च्या दिशेला जायचे होते, पण वाट चुकलो. गोल गोल चकरा मारल्या, पण वाट सापडेना. मी रडू लागलो. कर्मधर्म संयोगाने एक पोलीस आला. त्याने वाट दाखवली. शाळेत उशिरा पोचल्याबद्दल मास्तरांनी दम तर दिलाच, शिवाय भंडाफोड झाली.<br/> {{gap}}दुसरी एक आठवण अशी शिवाजी पार्कवर आमच्या शाळेच्या क्रीडा स्पर्धा होत्या. आमचा सहभाग संपला. आमच्या वर्गातील शिरोडकर म्हणाला, "ए, आपण समुद्रावर पोहायला जाऊ या." तीन-चार मुले तयार झाली. जवळच असलेल्या समुद्रावर गेलो. वाळूवर कपडे काढून ठेवले व आम्ही चौघे पाण्यात उतरलो. वय सुमारे अकरा वर्षे. कुणालाही पोहता येत नव्हते. किनाऱ्यावर आम्ही डुंबत होतो, एकमेकांवर पाणी उडवत होतो. इतक्यात वर्गातल्या सुलभा, मालती, उमा या तीन मुली आल्या, "ए, नाडकर्णीसर तुमच्यावर रागावलेत. तुम्हाला ताबडतोब घेऊन यायला सांगितलेय." त्यांना पाहिल्यावर आम्ही पाण्यातच फतकल मारली, कारण मुलींसमोर आम्हाला पाण्याबाहेर येणे शक्य नव्हते. आम्ही म्हणालो, "तुम्ही जा. आम्ही<br/> {{right|दादर | १७}}<noinclude></noinclude> bavddk0anrnth1hymbkotyo373f281j 236527 236526 2026-09-05T15:11:06Z Shurpalimedha 5041 236527 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Shurpalimedha" /></noinclude>मुंबईच्या महापौरांचेही वास्तव्य शिवाजी पार्कसमोर असते. पूर्वी हा बिकानेरच्या महाराजांचा बंगला होता.<br/> {{gap}}गणपती विसर्जनादिवशी तर गणेश दर्शनासाठी अलोट गर्दी होते. सर्व वयाच्या व्यक्तींना शिवाजी पार्कचे आकर्षण होते व आहे. मुलांना खेळण्यासाठी, प्रेमी युगुलांना गाठीभेटीसाठी (संध्याकाळनंतर), प्रौढांना चालण्याच्या व्यायामासाठी आणि वृद्धांना गप्पांसाठी. रात्रीचे तीन-चार तास वगळता इथे सातत्याने माणसांची वर्दळ असते.<br/> {{gap}}सिटी इंजिनीअर नानासाहेब मोडकांचे नगर रचनेचे कौशल्य शिवाजी पार्क व परिसर पाहिल्यावर दिसून येते. स्वातंत्र्यवीर सावरकर मार्गाला लागून उगवत्या सूर्याच्या आकाराचे शिवाजी पार्क वसलेले. त्याच्या चार दिशांना सूर्यकिरणांप्रमाणे चार रस्ते पार्कला समांतर असे इंद्रधनुष्यासारखे अर्धगोलाकार आणखी दोन रस्ते. या भागात तेव्हा एकही दुकान नव्हते. सर्व इमारती दोन मजली. तर असे हे टुमदार वस्तीचा परिसर असलेले शिवाजी पार्क !<br/> {{gap}}मला शिवाजी पार्कची आठवण आहे, ती आणखी एक-दोन कारणांसाठी. इंग्रजी पहिलीत असताना शाळेच्या दुपारच्या सुट्टीत आम्ही एक आणा देऊन एक तासासाठी सायकल भाड्याने घ्यायचो व शिवाजी पार्कला चकरा मारायचो. एकदा मी एकटाच सायकल चालवत होतो. एक तास संपला. मला 'प्लाझा सिनेमा'च्या दिशेला जायचे होते, पण वाट चुकलो. गोल गोल चकरा मारल्या, पण वाट सापडेना. मी रडू लागलो. कर्मधर्म संयोगाने एक पोलीस आला. त्याने वाट दाखवली. शाळेत उशिरा पोचल्याबद्दल मास्तरांनी दम तर दिलाच, शिवाय भंडाफोड झाली.<br/> {{gap}}दुसरी एक आठवण अशी शिवाजी पार्कवर आमच्या शाळेच्या क्रीडा स्पर्धा होत्या. आमचा सहभाग संपला. आमच्या वर्गातील शिरोडकर म्हणाला, "ए, आपण समुद्रावर पोहायला जाऊ या." तीन-चार मुले तयार झाली. जवळच असलेल्या समुद्रावर गेलो. वाळूवर कपडे काढून ठेवले व आम्ही चौघे पाण्यात उतरलो. वय सुमारे अकरा वर्षे. कुणालाही पोहता येत नव्हते. किनाऱ्यावर आम्ही डुंबत होतो, एकमेकांवर पाणी उडवत होतो. इतक्यात वर्गातल्या सुलभा, मालती, उमा या तीन मुली आल्या, "ए, नाडकर्णीसर तुमच्यावर रागावलेत. तुम्हाला ताबडतोब घेऊन यायला सांगितलेय." त्यांना पाहिल्यावर आम्ही पाण्यातच फतकल मारली, कारण मुलींसमोर आम्हाला पाण्याबाहेर येणे शक्य नव्हते. आम्ही म्हणालो, "तुम्ही जा. आम्ही<br/> {{right| दादर |१७}}<noinclude></noinclude> s4z0qx81571ckdmty4xl5wc1dloadzc 236528 236527 2026-09-05T15:12:06Z Shurpalimedha 5041 236528 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Shurpalimedha" /></noinclude>मुंबईच्या महापौरांचेही वास्तव्य शिवाजी पार्कसमोर असते. पूर्वी हा बिकानेरच्या महाराजांचा बंगला होता.<br/> {{gap}}गणपती विसर्जनादिवशी तर गणेश दर्शनासाठी अलोट गर्दी होते. सर्व वयाच्या व्यक्तींना शिवाजी पार्कचे आकर्षण होते व आहे. मुलांना खेळण्यासाठी, प्रेमी युगुलांना गाठीभेटीसाठी (संध्याकाळनंतर), प्रौढांना चालण्याच्या व्यायामासाठी आणि वृद्धांना गप्पांसाठी. रात्रीचे तीन-चार तास वगळता इथे सातत्याने माणसांची वर्दळ असते.<br/> {{gap}}सिटी इंजिनीअर नानासाहेब मोडकांचे नगर रचनेचे कौशल्य शिवाजी पार्क व परिसर पाहिल्यावर दिसून येते. स्वातंत्र्यवीर सावरकर मार्गाला लागून उगवत्या सूर्याच्या आकाराचे शिवाजी पार्क वसलेले. त्याच्या चार दिशांना सूर्यकिरणांप्रमाणे चार रस्ते पार्कला समांतर असे इंद्रधनुष्यासारखे अर्धगोलाकार आणखी दोन रस्ते. या भागात तेव्हा एकही दुकान नव्हते. सर्व इमारती दोन मजली. तर असे हे टुमदार वस्तीचा परिसर असलेले शिवाजी पार्क !<br/> {{gap}}मला शिवाजी पार्कची आठवण आहे, ती आणखी एक-दोन कारणांसाठी. इंग्रजी पहिलीत असताना शाळेच्या दुपारच्या सुट्टीत आम्ही एक आणा देऊन एक तासासाठी सायकल भाड्याने घ्यायचो व शिवाजी पार्कला चकरा मारायचो. एकदा मी एकटाच सायकल चालवत होतो. एक तास संपला. मला 'प्लाझा सिनेमा'च्या दिशेला जायचे होते, पण वाट चुकलो. गोल गोल चकरा मारल्या, पण वाट सापडेना. मी रडू लागलो. कर्मधर्म संयोगाने एक पोलीस आला. त्याने वाट दाखवली. शाळेत उशिरा पोचल्याबद्दल मास्तरांनी दम तर दिलाच, शिवाय भंडाफोड झाली.<br/> {{gap}}दुसरी एक आठवण अशी शिवाजी पार्कवर आमच्या शाळेच्या क्रीडा स्पर्धा होत्या. आमचा सहभाग संपला. आमच्या वर्गातील शिरोडकर म्हणाला, "ए, आपण समुद्रावर पोहायला जाऊ या." तीन-चार मुले तयार झाली. जवळच असलेल्या समुद्रावर गेलो. वाळूवर कपडे काढून ठेवले व आम्ही चौघे पाण्यात उतरलो. वय सुमारे अकरा वर्षे. कुणालाही पोहता येत नव्हते. किनाऱ्यावर आम्ही डुंबत होतो, एकमेकांवर पाणी उडवत होतो. इतक्यात वर्गातल्या सुलभा, मालती, उमा या तीन मुली आल्या, "ए, नाडकर्णीसर तुमच्यावर रागावलेत. तुम्हाला ताबडतोब घेऊन यायला सांगितलेय." त्यांना पाहिल्यावर आम्ही पाण्यातच फतकल मारली, कारण मुलींसमोर आम्हाला पाण्याबाहेर येणे शक्य नव्हते. आम्ही म्हणालो, "तुम्ही जा. आम्ही<br/> {{right| दादर । १७}}<noinclude></noinclude> r9ren16oysnp06lgq9rkz3dz8jcp6li 236531 236528 2026-09-05T15:20:35Z Shurpalimedha 5041 236531 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Shurpalimedha" /></noinclude>मुंबईच्या महापौरांचेही वास्तव्य शिवाजी पार्कसमोर असते. पूर्वी हा बिकानेरच्या महाराजांचा बंगला होता.<br/> {{gap}}गणपती विसर्जनादिवशी तर गणेश दर्शनासाठी अलोट गर्दी होते. सर्व वयाच्या व्यक्तींना शिवाजी पार्कचे आकर्षण होते व आहे. मुलांना खेळण्यासाठी, प्रेमी युगुलांना गाठीभेटीसाठी (संध्याकाळनंतर), प्रौढांना चालण्याच्या व्यायामासाठी आणि वृद्धांना गप्पांसाठी. रात्रीचे तीन-चार तास वगळता इथे सातत्याने माणसांची वर्दळ असते.<br/> {{gap}}सिटी इंजिनीअर नानासाहेब मोडकांचे नगर रचनेचे कौशल्य शिवाजी पार्क व परिसर पाहिल्यावर दिसून येते. स्वातंत्र्यवीर सावरकर मार्गाला लागून उगवत्या सूर्याच्या आकाराचे शिवाजी पार्क वसलेले. त्याच्या चार दिशांना सूर्यकिरणांप्रमाणे चार रस्ते पार्कला समांतर असे इंद्रधनुष्यासारखे अर्धगोलाकार आणखी दोन रस्ते. या भागात तेव्हा एकही दुकान नव्हते. सर्व इमारती दोन मजली. तर असे हे टुमदार वस्तीचा परिसर असलेले शिवाजी पार्क !<br/> {{gap}}मला शिवाजी पार्कची आठवण आहे, ती आणखी एक-दोन कारणांसाठी. इंग्रजी पहिलीत असताना शाळेच्या दुपारच्या सुट्टीत आम्ही एक आणा देऊन एक तासासाठी सायकल भाड्याने घ्यायचो व शिवाजी पार्कला चकरा मारायचो. एकदा मी एकटाच सायकल चालवत होतो. एक तास संपला. मला 'प्लाझा सिनेमा'च्या दिशेला जायचे होते, पण वाट चुकलो. गोल गोल चकरा मारल्या, पण वाट सापडेना. मी रडू लागलो. कर्मधर्म संयोगाने एक पोलीस आला. त्याने वाट दाखवली. शाळेत उशिरा पोचल्याबद्दल मास्तरांनी दम तर दिलाच, शिवाय भंडाफोड झाली.<br/> {{gap}}दुसरी एक आठवण अशी शिवाजी पार्कवर आमच्या शाळेच्या क्रीडा स्पर्धा होत्या. आमचा सहभाग संपला. आमच्या वर्गातील शिरोडकर म्हणाला, "ए, आपण समुद्रावर पोहायला जाऊ या." तीन-चार मुले तयार झाली. जवळच असलेल्या समुद्रावर गेलो. वाळूवर कपडे काढून ठेवले व आम्ही चौघे पाण्यात उतरलो. वय सुमारे अकरा वर्षे. कुणालाही पोहता येत नव्हते. किनाऱ्यावर आम्ही डुंबत होतो, एकमेकांवर पाणी उडवत होतो. इतक्यात वर्गातल्या सुलभा, मालती, उमा या तीन मुली आल्या, "ए, नाडकर्णीसर तुमच्यावर रागावलेत. तुम्हाला ताबडतोब घेऊन यायला सांगितलेय." त्यांना पाहिल्यावर आम्ही पाण्यातच फतकल मारली, कारण मुलींसमोर आम्हाला पाण्याबाहेर येणे शक्य नव्हते. आम्ही म्हणालो, "तुम्ही जा. आम्ही<br/> {{right| दादर । १७}}<noinclude></noinclude> fhutvha1bjfacke790pn40yc76k4geb 104 112043 236529 236494 2026-09-05T15:14:56Z Shurpalimedha 5041 236529 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Shurpalimedha" /></noinclude>आलोच." पण "तुम्ही बाहेर आल्याशिवाय आम्ही जाणार नाही. तुम्हाला घेऊनच यायला सरांनी सांगितलेय" असे म्हणत त्या हटून बसल्या. {{gap}}जा- नाही, जा- नाही, करता करता अखेर आमच्यातला एक मुलगा वैतागून ओरडला, "तुम्ही गेल्याशिवाय आम्ही बाहेर येणार नाही. आमच्या अंगावर एकही कपडा नाही." तशा भुली लाजल्या व पळाल्या. मग आम्ही पाण्याबाहेर आलो....<br/> {{gap}}स्वातंत्र्यप्राप्तीपूर्वीचे मंतरलेले दिवस आठवतात. सर्वांना एकच ध्यास होता- 'स्वातंत्र्यप्राप्ती! आम्ही विद्यार्थीही मागे नव्हतो. मी दादरच्या 'ओरिएंट शाळेत शिकत होतो. बाळासाहेब ठाकरे वरच्या वर्गात होते व श्रीकांत ठाकरे मला दोन वर्षे ज्युनियर होते. रोज संध्याकाळी आम्ही काही समवयस्क मुले इंजिनीअर मोडकांच्या बंगल्याजवळ भेटत असू. कांता (लक्ष्मीकांत) धुमे, जया (जयवंत ) शिवलकर, रमेश तावडे, करंडेंचा कांता (श्रीकांत कामत), श्रीकांत ठाकरे व मी असा आमचा ग्रुप होता. संध्याकाळी आम्ही मग शिवाजी पार्क किंवा समुद्रावर जात असू. स्वातंत्र्य मिळविण्यासाठी आपण काय करायचे, मोठ्या नेत्यांना कशी मदत करायची, हे आमच्या बोलण्यातील विषय असत. इतर तरुण मुले वासूगिरी करायला समुद्रावर जात असताना आम्ही मात्र हा गहन विचार करीत असू. श्रीकांत ठाकरे वेळेवर आले नाहीत, तर खिडकीबाहेर उभे राहून शिटी वाजवून त्यांना बोलावीत असू ( ते समोरच तळमजल्यावर राहात होते.) त्यांचे वडील 'प्रबोधन' कार घरात असले, तर मात्र टरकत असू.<br/> {{gap}}'आझाद' नावाचे हस्तलिखित मासिक आम्ही काढत असू. संपादक मी व कांता धुमे मुखपृष्ठावरील मौलाना आझाद यांचे चित्र श्रीकांत ठाकरे (वय सुमारे पंधरा वर्षे) काढीत असत. या मासिकावर अभिप्राय घेण्यासाठी आचार्य अत्रे, पां. वा. गाडगीळ, साने गुरुजी यांना भेटल्याचे आठवते. 'सी.के.पी. हॉल' समोर साने गुरुजींची भाची राहत असे. साने गुरुजींना भेटलो, तेव्हा ते नेहमीच्या बैठकीत बसून काही लिहिण्यात गर्क होते. त्यांनी कबूल केल्याप्रमाणे दोन दिवसांत अभिप्राय लिहून दिला होता.<br/> {{gap}}पुढे 'सिद्धार्थ कॉलेजात जात असताना शेजारच्या इमारतीत दुपारी जेवायला जात असे. अचानक एके दिवशी श्रीकांत ठाकरे भेटले. गप्पांत जुन्या आठवणींची उजळणी झाली. वरच्या मजल्यावरील आकाशवाणी केंद्र दाखवायला ते घेऊन गेले. ते तेथे व्हायोलीन वाजवीत असत. (१९४९) टेपरेकॉर्डरचा वापर नुकताच सुरू झाला होता, पण तोवर भी तो पाहिला<br/> १८ । गोष्ट एका डॉक्टरची<noinclude></noinclude> ide51aasqv7msd0aj513xwr27zbiyt4 236530 236529 2026-09-05T15:18:06Z Shurpalimedha 5041 236530 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Shurpalimedha" /></noinclude>आलोच." पण "तुम्ही बाहेर आल्याशिवाय आम्ही जाणार नाही. तुम्हाला घेऊनच यायला सरांनी सांगितलेय" असे म्हणत त्या हटून बसल्या.<br/> {{gap}}जा- नाही, जा- नाही, करता करता अखेर आमच्यातला एक मुलगा वैतागून ओरडला, "तुम्ही गेल्याशिवाय आम्ही बाहेर येणार नाही. आमच्या अंगावर एकही कपडा नाही." तशा भुली लाजल्या व पळाल्या. मग आम्ही पाण्याबाहेर आलो....<br/> {{gap}}स्वातंत्र्यप्राप्तीपूर्वीचे मंतरलेले दिवस आठवतात. सर्वांना एकच ध्यास होता- 'स्वातंत्र्यप्राप्ती! आम्ही विद्यार्थीही मागे नव्हतो. मी दादरच्या 'ओरिएंट शाळेत शिकत होतो. बाळासाहेब ठाकरे वरच्या वर्गात होते व श्रीकांत ठाकरे मला दोन वर्षे ज्युनियर होते. रोज संध्याकाळी आम्ही काही समवयस्क मुले इंजिनीअर मोडकांच्या बंगल्याजवळ भेटत असू. कांता (लक्ष्मीकांत) धुमे, जया (जयवंत ) शिवलकर, रमेश तावडे, करंडेंचा कांता (श्रीकांत कामत), श्रीकांत ठाकरे व मी असा आमचा ग्रुप होता. संध्याकाळी आम्ही मग शिवाजी पार्क किंवा समुद्रावर जात असू. स्वातंत्र्य मिळविण्यासाठी आपण काय करायचे, मोठ्या नेत्यांना कशी मदत करायची, हे आमच्या बोलण्यातील विषय असत. इतर तरुण मुले वासूगिरी करायला समुद्रावर जात असताना आम्ही मात्र हा गहन विचार करीत असू. श्रीकांत ठाकरे वेळेवर आले नाहीत, तर खिडकीबाहेर उभे राहून शिटी वाजवून त्यांना बोलावीत असू (ते समोरच तळमजल्यावर राहात होते.) त्यांचे वडील 'प्रबोधन' कार घरात असले, तर मात्र टरकत असू.<br/> {{gap}}'आझाद' नावाचे हस्तलिखित मासिक आम्ही काढत असू. संपादक मी व कांता धुमे मुखपृष्ठावरील मौलाना आझाद यांचे चित्र श्रीकांत ठाकरे (वय सुमारे पंधरा वर्षे) काढीत असत. या मासिकावर अभिप्राय घेण्यासाठी आचार्य अत्रे, पां. वा. गाडगीळ, साने गुरुजी यांना भेटल्याचे आठवते. 'सी.के.पी. हॉल' समोर साने गुरुजींची भाची राहत असे. साने गुरुजींना भेटलो, तेव्हा ते नेहमीच्या बैठकीत बसून काही लिहिण्यात गर्क होते. त्यांनी कबूल केल्याप्रमाणे दोन दिवसांत अभिप्राय लिहून दिला होता.<br/> {{gap}}पुढे 'सिद्धार्थ कॉलेजात जात असताना शेजारच्या इमारतीत दुपारी जेवायला जात असे. अचानक एके दिवशी श्रीकांत ठाकरे भेटले. गप्पांत जुन्या आठवणींची उजळणी झाली. वरच्या मजल्यावरील आकाशवाणी केंद्र दाखवायला ते घेऊन गेले. ते तेथे व्हायोलीन वाजवीत असत. (१९४९) टेपरेकॉर्डरचा वापर नुकताच सुरू झाला होता, पण तोवर भी तो पाहिला<br/> १८ । गोष्ट एका डॉक्टरची<noinclude></noinclude> bzq5qk3rt7nx8cwss78uw797cjxlf0o 104 112057 236537 236514 2026-09-06T06:41:48Z कल्पनाशक्ती 3813 या पानावरील सगळा मजकूर काढला 236537 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="कल्पनाशक्ती" /></noinclude><noinclude></noinclude> 9wefuw01a447dkes16euz7nchbuqfan 236538 236537 2026-09-06T06:42:11Z कल्पनाशक्ती 3813 236538 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="कल्पनाशक्ती" /></noinclude>गुल्लार; गुले अनार (६०) नार गुले अनार (न० ) [फा० गुल्नाइ-गुलि अनार् ] डाळिन्याचें फूल. नारी; गुल-अनारी [फा० गुल्नारी ] डाळिंबाच्या फुलाच्या रंगाचा. "गुल- अनारी रहूगाचा पोशात गुजरावून नज़र केली " ( राजवाडे ७ २१३ ). शुल्बदन (न० ) [फा० गुलबदन ] एक प्रकारचें रेशमी कापड. रेशमी " ( ऐटि ५123)- गुल्बदनी गुल्चदनाचें. गुलबदनी " ( भौंकु ८० ). 66 गुल्बइनें वखपात्र रहगीत " ल्वाङ्ग (पु० ) [ फा गुल्बाय् ] भुमका; आवई बोल में. बेदरास येण्याचा गुलबाग दाट होना " (राज- वाडे ७ ११२ ) " दोन दिवस याज- प्रमाणेच गुल्बाङ्ग होता ५/१८४ ). " (राजवाडे गुल्हौशी =रसिक; विलासी आम्बट शोकी. - गुलाब (पु० ) [फा० गुल् ] एका कांटेरी अगला येणारें सुप्रसिद्ध ताम्बूस गार्चे सुगन्धी फूल. गुलाब - दाणी ( स्त्री० ) [फा० गुला [ब्दान् ] पाहुण्यांच्या अगावर शिम्पड- ण्याचें गुलाबी वासाचें पाणी ठेवण्याची तुवार उडविणान्या लाम्ब नळीची झारी. लाब पाश (पु० ) [फा० गुलाबपाश ] गुलाब- दाणी. गुलाब-शकर (खी० ) गुलाब पाक. गुलाब - शकरीच्या वड्या पन्नास पाठविल्या त्या पावल्या ( खरे १२/६६३६). 66 गुलाबी गुलाबाच्या रङ्गाचें. गुलाबी झोपही सुखकर झोप. साबी थण्डी=सोम्य गारठा, सुमार 13 | गैर गोडी-गुलाबी = खेळीमेळी; सामोपचार. गुलाम (पु० ) [अ० घुलाम्] विकत घेतलेला नौकर. लबाड (किश्चित् कौतुकानें ). (हैदरअलीस उद्देशून ) " गुलामानें दगाच केला होता " ( सरे ८७९ ). गुलाम - गिरी (खी०) दास्य; गुलामाचा व्यापार. ". गुलामी (स्त्री० ) [फा० घुलामी ] दास्य. गुस्सा (पु० ) [अ० घुस्सा ] राग, कोप. गू (पु० ) [फा० गुहू ] विष्टा. गूम [फा० गुम् ] नट; गहाळ इना- मतीच्या सनदा अलाहिदा आपल्या- पाशी आल्या होत्या त्या फित्रतीकरितां गुम जालिया " ( वाड - सनदा १४० ). गूल (पु० ) [फा० गुल् ] वातीच्या टोकाला जमलेली राखेची गोळी; काजळी; ताप- लेल्या वस्तूने दिलेला डाग; आगकाडीच्या टोकाला असलेलें ज्वालाग्राही मिश्रणाचे लिम्पण. गूल (पु० ) [ अ० धूल ] गर्दी, हूल, गल्बा. 66 11 गोटांत गूल होऊन जीन- बन्दी देखील झाली होती ( खरे ६/२०७५). गूल - गल्बा (पु० ) बखेडा, हगामा. " खम्बातकर मोगल उगेच सकारचे महाल खाऊन गुलगुल्ब्याचे वेळेस हे शैत्य होतात " ( ऐटि १1०० ). जैव [अ० घाइय् ] अदृश्य, गुप्त. गैबी [फा० ची ] अदृश्य, अव्यक स्वर्गीय. “गैवी मारा" =आडून होणारा मारा. “गैवी शब्दांची महाध्वनी ( = अथणी ) जहाली ( चित्रगुप्त १६७ ). गैर [अ०] चैरव्यतिरिक्त ] इतर; अन्या याचा अयोग्य, वाईट. " व आपली<noinclude></noinclude> sp0djrwe2n9pketelfhexsxjfd0pu4k 236539 236538 2026-09-06T06:43:20Z कल्पनाशक्ती 3813 236539 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="कल्पनाशक्ती" /></noinclude>गुल्लार; गुले अनार (६०) नार गुले अनार (न० ) [फा० गुल्नाइ-गुलि अनार् ] डाळिन्याचें फूल. नारी; गुल-अनारी [फा० गुल्नारी ] डाळिंबाच्या फुलाच्या रंगाचा. "गुल-अनारी रहूगाचा पोशात गुजरावून नज़र केली " ( राजवाडे ७ २१३ ). शुल्बदन (न० ) [फा० गुलबदन ] एक प्रकारचें रेशमी कापड. रेशमी " ( ऐटि ५123)- गुल्बदनी गुल्चदनाचें. गुलबदनी " ( भौंकु ८० ). 66 गुल्बइनें वखपात्र रहगीत " ल्वाङ्ग (पु० ) [ फा गुल्बाय् ] भुमका; आवई बोल में. बेदरास येण्याचा गुलबाग दाट होना " (राज- वाडे ७ ११२ ) " दोन दिवस याज- प्रमाणेच गुल्बाङ्ग होता ५/१८४ ). " (राजवाडे गुल्हौशी =रसिक; विलासी आम्बट शोकी. - गुलाब (पु० ) [फा० गुल् ] एका कांटेरी अगला येणारें सुप्रसिद्ध ताम्बूस गार्चे सुगन्धी फूल. गुलाब - दाणी ( स्त्री० ) [फा० गुला [ब्दान् ] पाहुण्यांच्या अगावर शिम्पड- ण्याचें गुलाबी वासाचें पाणी ठेवण्याची तुवार उडविणान्या लाम्ब नळीची झारी. लाब पाश (पु० ) [फा० गुलाबपाश ] गुलाब- दाणी. गुलाब-शकर (खी० ) गुलाब पाक. गुलाब - शकरीच्या वड्या पन्नास पाठविल्या त्या पावल्या ( खरे १२/६६३६). 66 गुलाबी गुलाबाच्या रङ्गाचें. गुलाबी झोपही सुखकर झोप. साबी थण्डी=सोम्य गारठा, सुमार 13 | गैर गोडी-गुलाबी = खेळीमेळी; सामोपचार. गुलाम (पु० ) [अ० घुलाम्] विकत घेतलेला नौकर. लबाड (किश्चित् कौतुकानें ). (हैदरअलीस उद्देशून ) " गुलामानें दगाच केला होता " ( सरे ८७९ ). गुलाम - गिरी (खी०) दास्य; गुलामाचा व्यापार. ". गुलामी (स्त्री० ) [फा० घुलामी ] दास्य. गुस्सा (पु० ) [अ० घुस्सा ] राग, कोप. गू (पु० ) [फा० गुहू ] विष्टा. गूम [फा० गुम् ] नट; गहाळ इना- मतीच्या सनदा अलाहिदा आपल्या- पाशी आल्या होत्या त्या फित्रतीकरितां गुम जालिया " ( वाड - सनदा १४० ). गूल (पु० ) [फा० गुल् ] वातीच्या टोकाला जमलेली राखेची गोळी; काजळी; ताप- लेल्या वस्तूने दिलेला डाग; आगकाडीच्या टोकाला असलेलें ज्वालाग्राही मिश्रणाचे लिम्पण. गूल (पु० ) [ अ० धूल ] गर्दी, हूल, गल्बा. 66 11 गोटांत गूल होऊन जीन- बन्दी देखील झाली होती ( खरे ६/२०७५). गूल - गल्बा (पु० ) बखेडा, हगामा. " खम्बातकर मोगल उगेच सकारचे महाल खाऊन गुलगुल्ब्याचे वेळेस हे शैत्य होतात " ( ऐटि १1०० ). जैव [अ० घाइय् ] अदृश्य, गुप्त. गैबी [फा० ची ] अदृश्य, अव्यक स्वर्गीय. “गैवी मारा" =आडून होणारा मारा. “गैवी शब्दांची महाध्वनी ( = अथणी ) जहाली ( चित्रगुप्त १६७ ). गैर [अ०] चैरव्यतिरिक्त ] इतर; अन्या याचा अयोग्य, वाईट. " व आपली<noinclude></noinclude> b88kzht5vzu7fgp3ax76qi494p9ry8m 104 112058 236517 2026-09-05T13:14:06Z JayashreeVI 4058 /* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान "________________ पुणेर 33 ( ९४ ) Punch या विनोदी पत्रामध्ये 'Luring him on भुलथापीनें दूर आणला आहे' असें खालीं लिहून, वर एक देखावा काढला होता. राजवाड्याचें दार उघडून झार आश्चर्याने डोकावून बघत आहे; लष्करी..." 236517 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="JayashreeVI" /></noinclude>________________ पुणेर 33 ( ९४ ) Punch या विनोदी पत्रामध्ये 'Luring him on भुलथापीनें दूर आणला आहे' असें खालीं लिहून, वर एक देखावा काढला होता. राजवाड्याचें दार उघडून झार आश्चर्याने डोकावून बघत आहे; लष्करी जामानिमा केलेला व तलवार, बंदूक, पिस्तूल इत्यादि इत्यारें व पोषाख अस्ताव्यस्त झालेला एक अस्वल धूम पळत येत आहे; त्याच्या पाठीमागें एक जपानी सैनिक, बंदुकीला बागनेट लावून लगट करीत आहे; झार अस्वलाला विचारतो " अरे हें काय ? अस्वल उत्तर देतो कांहीं नाहीं त्याला भुलथा- पीनें मी येथवर आणला आहे !" यांतला विनोद उघड आहे. रशियाला जपा- नाकडून आपला पराभव सारखा होतो आहे, हें कबूल करवेना; पण सैन्याची पिच्छेहाट तर सर्वांना दिसत होती. ती लपविण्यासारखी नव्हती. तेव्हां सना- पतींनीं अशी शक्कल लढविली कीं, सैन्याची पिच्छेहाट खरोखर होत नसून, अवाढव्य पसारा कमी होऊन सैन्य आटपसर अंतरावर यावें, ह्मणून स्वतःच्या सरहद्दीकडे-शत्रूला तोंड देत देत आधी मागें सरकत आहोंत. एकदां सरहद्दी- जवळ सर्व सैन्य जमा झालं, झणजे जपानी लोकांचा धुव्वा उडविण्यास आ- झांला विलंब लागणार नाहीं. या Cartoon चा रोख खरोखरची स्थिति व तिच्यावर चढविलेली मखलाशी हीं दोन्हीं स्पष्ट करण्याचा होता व तो चांग- लाच सफल झाला. C , — Tartarin of Tarascon या प्रसिद्ध फ्रेंच ग्रंथांतली दोन उदाहरणें घेऊं. ग्रंथाकाराला Tarascon गवितिले लोक फार गप्पीदास असत, ते फार खोटे बोलत असत, असें वर्णन करावयाचे आहे; पण तसे सरळ सांगितल्यास कोणाच्या मनावर फारसें उसणार नाही, असा विचार करून या गोष्टीचा पोत - पर्णे खल करण्याचा तो आव आणतो व साधारणपणे खाली दिल्याप्रमाणें तो विवेचन करतो :- “ या गांवांतले लोक फार खोटें बोलतात, असें कांहीं मत्सरी स्वभावाचे लोक ह्मणत असत; पण वास्तविक तसें नाहीं. हे लोक चिचारे भले व प्रामाणिक आहेत; पण करतात काय ! त्यांची कल्पनाशक्ति फार उत्ते- जित होत असते. इतकी की, कांही वाचलें किंवा ऐकलें कीं, लागलेच त्यांना तें स्वतः पाहिल्याप्रमाणे मनासमोर ढळढळीत दिसते. कालांतराने ते आपण स्वतःच पाहिलें, असें त्यांनां अंतःकरणापासून वाटते, व त्याप्रमाणें ते ह्मणूं लागतात, यांत त्यांचा दोष काय ? सर्व दोष सूर्याकडे लावला पाहिजे. तो<noinclude></noinclude> h8j78o4v1f1vuh0ro940khzo8725gtl 236518 236517 2026-09-05T13:24:45Z JayashreeVI 4058 /* मुद्रितशोधन */ 236518 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="JayashreeVI" />{{center|{{larger|'''(९४)'''}}}}</noinclude>Punch या विनोदी पत्रामध्ये 'Luring him on-भुलथापीनें दूर आणला आहे' असें खालीं लिहून, वर एक देखावा काढला होता. राजवाड्याचें दार उघडून झार आश्चर्याने डोकावून बघत आहे; लष्करी जामानिमा केलेला व तलवार, बंदूक, पिस्तूल इत्यादि हत्यारें व पोषाख अस्ताव्यस्त झालेला एक अस्वल धूम पळत येत आहे; त्याच्या पाठीमागें एक जपानी सैनिक, बंदुकीला बागनेट लावून लगट करीत आहे; झार अस्वलाला विचारतो "अरे हें काय?" अस्वल उत्तर देतो "कांहीं नाहीं त्याला भुलथापीनें मी येथवर आणला आहे!" यांतला विनोद उघड आहे. रशियाला जपानाकडून आपला पराभव सारखा होतो आहे, हें कबूल करवेना; पण सैन्याची पिच्छेहाट तर सर्वांना दिसत होती. ती लपविण्यासारखी नव्हती. तेव्हां सनापतींनीं अशी शक्कल लढविली कीं, सैन्याची पिच्छेहाट खरोखर होत नसून, अवाढव्य पसारा कमी होऊन सैन्य आटपसर अंतरावर यावें, ह्मणून स्वतःच्या सरहद्दीकडे-शत्रूला तोंड देत देत आधी मागें सरकत आहोंत. एकदां सरहद्दीजवळ सर्व सैन्य जमा झालं, म्हणजे जपानी लोकांचा धुव्वा उडविण्यास आम्हांला विलंब लागणार नाहीं. या Cartoon चा रोख खरोखरची स्थिति व तिच्यावर चढविलेली मखलाशी हीं दोन्हीं स्पष्ट करण्याचा होता व तो चांगलाच सफल झाला. <br>{{gap}}'Tartarin of Tarascon' या प्रसिद्ध फ्रेंच ग्रंथांतली दोन उदाहरणें घेऊं. ग्रंथाकाराला Tarascon गवांतले लोक फार गप्पीदास असत, ते फार खोटे बोलत असत, असें वर्णन करावयाचे आहे; पण तसे सरळ सांगितल्यास कोणाच्या मनावर फारसें ठसणार नाही, असा विचार करून या गोष्टीचा पोक्तपणे खल करण्याचा तो आव आणतो व साधारणपणे खाली दिल्याप्रमाणें तो विवेचन करतो :- “ या गांवांतले लोक फार खोटें बोलतात, असें कांहीं मत्सरी स्वभावाचे लोक ह्मणत असत; पण वास्तविक तसें नाहीं. हे लोक बिचारे भले व प्रामाणिक आहेत; पण करतात काय! त्यांची कल्पनाशक्ति फार उत्तेजित होत असते. इतकी की, कांही वाचलें किंवा ऐकलें कीं, लागलेच त्यांना तें स्वतः पाहिल्याप्रमाणे मनासमोर ढळढळीत दिसते. कालांतराने ते आपण स्वतःच पाहिलें, असें त्यांनां अंतःकरणापासून वाटते, व त्याप्रमाणें ते ह्मणूं लागतात, यांत त्यांचा दोष काय? सर्व दोष सूर्याकडे लावला पाहिजे. तो<noinclude></noinclude> 72klmf5pgp9vptro0ecaynci6cqd1l5 104 112059 236519 2026-09-05T13:25:15Z JayashreeVI 4058 /* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान "________________ ( ९५ ) · इतका तापतो कीं, त्याच्या प्रभावाने सर्वच गोष्टी प्रमाणाबाहेर - exaggera- ted दिसतात. बाकी, या लोकांचा खोटें बोलण्याचा उद्देश मुळींच नसतो ! " तसेच, Tartarin हा घमेंडखोर होता. शौर्याच..." 236519 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="JayashreeVI" /></noinclude>________________ ( ९५ ) · इतका तापतो कीं, त्याच्या प्रभावाने सर्वच गोष्टी प्रमाणाबाहेर - exaggera- ted दिसतात. बाकी, या लोकांचा खोटें बोलण्याचा उद्देश मुळींच नसतो ! " तसेच, Tartarin हा घमेंडखोर होता. शौर्याच्या गप्पा मारण्याची जरी त्याला फार आवड होती, तरी तो ' सुखं च मे शयनं च मे या वर्गों- तला होता, असें ग्रंथकाराला ह्मणावयाचे आहे. पण तसें न म्हणतां तो पुढे दिल्याप्रमाणे वर्णन करतो. “ Tartarin याच्या देहामध्ये खरोखर दोन भिन्न प्रकृतांचे पुरुष होते. एकाचें नांव Quixote Tartarin व दुसऱ्याचें नांव Sancho Tartarin. या दोघांची राज खडाजंगी उडत असे; पण दुखाची गोष्ट अशी कीं, नेहमीं Sancho-Tartarin चाच जय होत असे. " त्याची खडाजंगी येणेंप्रमाणे होत असे:- Quixote Tartarin. The Duet. (Highly excited.) Cover yourself with glory, Tartarin. ( Still more excitedly.) Oh, for the terrible dou ble-barrelled rifle ! Oh, for bowic——-knives, lassoes ! and moccasins! (Above all self control. ) A battle-axe ! fetch me a battle-axe ! Sancho Tartarin. (Quite calmly.) Tartarin, cover yourself with flannel. ( Still more calmly.) Oh, for the thick knitted waist-coats ! and warm knee-caps ! oh, for the welcome padded caps with ear-flaps ! ( Ringing up the maid.) Now, then, Jeannette, do bring up that chocolate! Dickens याच्या ग्रंथांत कितीतरी अशी उदाहरणें सांपडतील. 'Bleak - house' या त्याच्या कादंबरीतले Skimpole या पात्राचें वर्णन व बोलणें चालणें, ह्रीं लक्षपूर्वक वाचावीत अशी शिफारस करणें गैर होणार नाहीं. त्याच कादं- तला Mr. Chadband यांच्या वक्तृत्वाचा एक प्रसंग पहा. एकदा<noinclude></noinclude> ecz3peey0u3kskulnmotfcxfs7cxzt8 236540 236519 2026-09-06T09:06:21Z JayashreeVI 4058 236540 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="JayashreeVI" />{{center|{{larger|'''(९५)'''}}}}center|{{</noinclude>इतका तापतो कीं, त्याच्या प्रभावाने सर्वच गोष्टी प्रमाणाबाहेर-exaggerated दिसतात. बाकी, या लोकांचा खोटें बोलण्याचा उद्देश मुळींच नसतो!" तसेच, Tartarin हा घमेंडखोर होता. शौर्याच्या गप्पा मारण्याची जरी त्याला फार आवड होती, तरी तो ''''सुखं च मे शयनं च मे'''' या वर्गातला होता, असें ग्रंथकाराला ह्मणावयाचे आहे. पण तसें न म्हणतां तो पुढे दिल्याप्रमाणे वर्णन करतो. “Tartarin याच्या देहामध्ये खरोखर दोन भिन्न प्रकृतांचे पुरुष होते. एकाचें नांव Quixote Tartarin व दुसऱ्याचें नांव Sancho Tartarin. या दोघांची रोज खडाजंगी उडत असे; पण दुखाची गोष्ट अशी कीं, नेहमीं Sancho-Tartarin चाच जय होत असे." त्याची खडाजंगी येणेंप्रमाणे होत असे:- Quixote Tartarin. {{Center|{{larger|'''The Duet.'''}}}} (Highly excited.) Cover yourself with glory, Tartarin. ( Still more excitedly.) Oh, for the terrible dou ble-barrelled rifle ! Oh, for bowic——-knives, lassoes ! and moccasins! (Above all self control. ) A battle-axe ! fetch me a battle-axe ! Sancho Tartarin. (Quite calmly.) Tartarin, cover yourself with flannel. ( Still more calmly.) Oh, for the thick knitted waist-coats ! and warm knee-caps ! oh, for the welcome padded caps with ear-flaps ! ( Ringing up the maid.) Now, then, Jeannette, do bring up that chocolate! {{gap}}Dickens याच्या ग्रंथांत कितीतरी अशी उदाहरणें सांपडतील. 'Bleakhouse' या त्याच्या कादंबरीतले Skimpole या पात्राचें वर्णन व बोलणें चालणें, ह्रीं लक्षपूर्वक वाचावीत अशी शिफारस करणें गैर होणार नाहीं. त्याच कादंबतला Mr. Chadband यांच्या वक्तृत्वाचा एक प्रसंग पहा. एकदा<noinclude></noinclude> 68eljhjrqtazrtll2678lvrblmts66j 104 112060 236520 2026-09-05T13:26:02Z JayashreeVI 4058 /* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान "________________ ce (९६) यांच्या वकृत्वाचा लोट चालला असतां मोठ्या गंभीरपणाने हे विचारतात मनुष्याला उडतो कां येत नाहीं, तें कोणी सांगेल काय ?" या गहन प्रश्नाचें ते स्वतःच एकादें विद्वत्तापूर..." 236520 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="JayashreeVI" /></noinclude>________________ ce (९६) यांच्या वकृत्वाचा लोट चालला असतां मोठ्या गंभीरपणाने हे विचारतात मनुष्याला उडतो कां येत नाहीं, तें कोणी सांगेल काय ?" या गहन प्रश्नाचें ते स्वतःच एकादें विद्वत्तापूर्ण उत्तर देणार, तोंच एकजण या प्रश्नाचें कोर्डे कशांत आहे, तें न समजल्यामुळे, " पंख नाहीत झणून !" असें साधें उत्तर सुचवितो. Mr. Chadband या सरळ उत्तरानें गोंधळतात. पोकळ शहा- णपणा उघड करण्याचा हा उत्कृष्ट मार्ग Dickens याने येथे दाखविला नाहीं, असें कोण ह्मणेल ? गरीबाला देखील स्वाभिमान असतो, त्याला स्वतःचें दैन्य एकदम दाखविण्यास संकोच वाटतो, हें Dickens यानें अनेक प्रसंग दाखविलें आहे. — Pickwick papers ' मध्यें Sam Weller याला नोकरीला ठेवण्याच्या अगोदर Pickwick कांहीं प्रश्न विचारतो. त्यांत "तूं निजतोस कोठें ?" अशापैकी एक प्रश्न आहे. Sam Weller या प्रश्नाचे "ती एक फार हवाशीर जागा ( A Breezy place ) आहे," असें उत्तर देतो; पण Pickwick ने पुनः विचारल्यामुळे " सार्वजनिक पुलावर आपण निजतों,” असें त्याला कबूल करावें लागतें ! मृच्छकटिक नाटकांत शकारानें आपला आवाज सुधारण्याकरतां 'कोकि- ळेचें भक्षिले मांस' वगैरे योजलेले उपाय सांगितले आहेत. हें वर्णन एक चांगलें उदाहरण आहे. संगीत शारदा नाटकांतलीं दोन उदाहरणें येथें घेण्यासारखी आहेत. एक, वृद्धतरुणी विवाहाचा निषेध करणारांना कांचनभटानें दिलेलें उत्तर हें आहे- “ दिल्या तरुणां तरि होति किती रंडा " वगैरे. दुसरें उदाहरण, ह्मणजे “ सावळा वर बरा गौर बधुला" इत्यादि त्याची विचारसणी, हॅ होय. एक बायको वारल्यानंतर लागलीच दुसरी करणाराच्या कृत्याचे समर्थन जर कोणी असे केलें कीं, 'पहिलीचा विरह त्याला इतका असह्य झाला की, तिची आठवण वुजूं नये, ह्मणून लागलीच त्यानें दुसरी बायको केली. बायको दुसरी खरी, पण भाव पहिलीवरच ?' तर तें एक चांगलें उदाहरण मिळेल. निवळ अग्निहोत्रासाठीं वृद्धपणीदेखील विवाह करणा- रांची अशापैकीच शक्कल असते. उतारवयांत देखील संततीकरितां, शुश्रूषेकरतां लग्न करणारांची मदार अशाच कारणांवर असते. बोधवचनांचा शब्दशः अर्थ करून, विसंगतपणा झांकण्याची एक पद्धत आहे. पंचतंत्रातलीं पढतमूर्खोचीं गोष्ट सर्वोच्या ओळखीची आहे. " पन्नाशीची झुळक लागली बाइल<noinclude></noinclude> rdk5rcc3adka58tnrgq6s0dc8b6m9m9 236541 236520 2026-09-06T09:32:41Z JayashreeVI 4058 /* मुद्रितशोधन */ 236541 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="JayashreeVI" />{{center|{{larger|(९६)'''}}}}</noinclude>यांच्या वकृत्वाचा लोट चालला असतां मोठ्या गंभीरपणाने हे विचारतात "मनुष्याला उडतो कां येत नाहीं, तें कोणी सांगेल काय ?" या गहन प्रश्नाचें ते स्वतःच एकादें विद्वत्तापूर्ण उत्तर देणार, तोंच एकजण या प्रश्नाचें कोडे कशांत आहे, तें न समजल्यामुळे, "पंख नाहीत झणून!" असें साधें उत्तर सुचवितो. Mr. Chadband या सरळ उत्तरानें गोंधळतात. पोकळ शहाणपणा उघड करण्याचा हा उत्कृष्ट मार्ग Dickens याने येथे दाखविला नाहीं, असें कोण ह्मणेल? गरीबाला देखील स्वाभिमान असतो, त्याला स्वतःचें दैन्य एकदम दाखविण्यास संकोच वाटतो, हें Dickens यानें अनेक प्रसंग दाखविलें आहे. "Pickwick papers मध्यें Sam Weller याला नोकरीला ठेवण्याच्या अगोदर Pickwick कांहीं प्रश्न विचारतो. त्यांत "तूं निजतोस कोठें ?" अशापैकी एक प्रश्न आहे. Sam Weller या प्रश्नाचे "ती एक फार हवाशीर जागा (A Breezy place) आहे," असें उत्तर देतो; पण Pickwick ने पुनः विचारल्यामुळे "सार्वजनिक पुलावर आपण निजतों,” असें त्याला कबूल करावें लागतें! <br>{{gap}}मृच्छकटिक नाटकांत शकारानें आपला आवाज सुधारण्याकरतां ''''कोकिळेचें भक्षिले मांस'''' वगैरे योजलेले उपाय सांगितले आहेत. हें वर्णन एक चांगलें उदाहरण आहे. संगीत शारदा नाटकांतलीं दोन उदाहरणें येथें घेण्यासारखी आहेत. एक, वृद्धतरुणी विवाहाचा निषेध करणारांना कांचनभटानें दिलेलें उत्तर हें आहे-'''"दिल्या तरुणां तरि होति किती रंडा"''' वगैरे. दुसरें उदाहरण, ह्मणजे ''“ सावळा वर बरा गौर बधुला"''' इत्यादि त्याची विचारसणी, हे होय. एक बायको वारल्यानंतर लागलीच दुसरी करणाराच्या कृत्याचे समर्थन जर कोणी असे केलें कीं, 'पहिलीचा विरह त्याला इतका असह्य झाला की, तिची आठवण बुजूं नये, ह्मणून लागलीच त्यानें दुसरी बायको केली. बायको दुसरी खरी, पण भाव पहिलीवरच?' तर तें एक चांगलें उदाहरण मिळेल. निवळ अग्निहोत्रासाठीं वृद्धपणीदेखील विवाह करणारांची अशापैकीच शक्कल असते. उतारवयांत देखील संततीकरितां, शुश्रूषेकरतां लग्न करणारांची मदार अशाच कारणांवर असते. बोधवचनांचा शब्दशः अर्थ करून, विसंगतपणा झांकण्याची एक पद्धत आहे. पंचतंत्रातलीं पढतमूर्खांचीं गोष्ट सर्वांच्या ओळखीची आहे. '''"पन्नाशीची झुळक लागली बाइल'''<noinclude></noinclude> cm3css4zufmaprnf7ogmtrhe8kr6efs 236542 236541 2026-09-06T09:35:16Z JayashreeVI 4058 236542 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="JayashreeVI" />{{center|{{larger|(९६)'''}}}}</noinclude>यांच्या वकृत्वाचा लोट चालला असतां मोठ्या गंभीरपणाने हे विचारतात "मनुष्याला उडतो कां येत नाहीं, तें कोणी सांगेल काय ?" या गहन प्रश्नाचें ते स्वतःच एकादें विद्वत्तापूर्ण उत्तर देणार, तोंच एकजण या प्रश्नाचें कोडे कशांत आहे, तें न समजल्यामुळे, "पंख नाहीत झणून!" असें साधें उत्तर सुचवितो. Mr. Chadband या सरळ उत्तरानें गोंधळतात. पोकळ शहाणपणा उघड करण्याचा हा उत्कृष्ट मार्ग Dickens याने येथे दाखविला नाहीं, असें कोण ह्मणेल? गरीबाला देखील स्वाभिमान असतो, त्याला स्वतःचें दैन्य एकदम दाखविण्यास संकोच वाटतो, हें Dickens यानें अनेक प्रसंग दाखविलें आहे. "Pickwick papers मध्यें Sam Weller याला नोकरीला ठेवण्याच्या अगोदर Pickwick कांहीं प्रश्न विचारतो. त्यांत "तूं निजतोस कोठें ?" अशापैकी एक प्रश्न आहे. Sam Weller या प्रश्नाचे "ती एक फार हवाशीर जागा (A Breezy place) आहे," असें उत्तर देतो; पण Pickwick ने पुनः विचारल्यामुळे "सार्वजनिक पुलावर आपण निजतों,” असें त्याला कबूल करावें लागतें! <br>{{gap}}मृच्छकटिक नाटकांत शकारानें आपला आवाज सुधारण्याकरतां ''''कोकिळेचें भक्षिले मांस'''' वगैरे योजलेले उपाय सांगितले आहेत. हें वर्णन एक चांगलें उदाहरण आहे. संगीत शारदा नाटकांतलीं दोन उदाहरणें येथें घेण्यासारखी आहेत. एक, वृद्धतरुणी विवाहाचा निषेध करणारांना कांचनभटानें दिलेलें उत्तर हें आहे-'''"दिल्या तरुणां तरि होति किती रंडा"''' वगैरे. दुसरें उदाहरण, ह्मणजे '''“सावळा वर बरा गौर बधुला"''' इत्यादि त्याची विचारसणी, हे होय. एक बायको वारल्यानंतर लागलीच दुसरी करणाराच्या कृत्याचे समर्थन जर कोणी असे केलें कीं, 'पहिलीचा विरह त्याला इतका असह्य झाला की, तिची आठवण बुजूं नये, ह्मणून लागलीच त्यानें दुसरी बायको केली. बायको दुसरी खरी, पण भाव पहिलीवरच?' तर तें एक चांगलें उदाहरण मिळेल. निवळ अग्निहोत्रासाठीं वृद्धपणीदेखील विवाह करणारांची अशापैकीच शक्कल असते. उतारवयांत देखील संततीकरितां, शुश्रूषेकरतां लग्न करणारांची मदार अशाच कारणांवर असते. बोधवचनांचा शब्दशः अर्थ करून, विसंगतपणा झांकण्याची एक पद्धत आहे. पंचतंत्रातलीं पढतमूर्खांचीं गोष्ट सर्वांच्या ओळखीची आहे. '''"पन्नाशीची झुळक लागली बाइल'''<noinclude></noinclude> qf6fzhn9dypbxaqzygv25l1zlywz457 104 112061 236521 2026-09-05T13:26:31Z JayashreeVI 4058 /* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान "________________ ( १७ ) दुसरी करूं नको ” या उपदेशाचा जर कोणी असा अर्थ केला, कीं दुसरी बाईल करूं नको ह्मणून सांगितलें आहे; पण पहिलेंच लग्न जर करावयाचें असेल, तर ही वयाची इयता लागू नाहीं ! तसेच ति..." 236521 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="JayashreeVI" /></noinclude>________________ ( १७ ) दुसरी करूं नको ” या उपदेशाचा जर कोणी असा अर्थ केला, कीं दुसरी बाईल करूं नको ह्मणून सांगितलें आहे; पण पहिलेंच लग्न जर करावयाचें असेल, तर ही वयाची इयता लागू नाहीं ! तसेच तिसरी बायको करण्यास देखील कांहीं एक हरकत नाहीं । तर हें शब्दशः अर्थ करण्याचें चांगलें उदाहरण होईल. 4 6 मागच्या दिसेंबर महिन्यांत दक्षिण हिंदुस्थानांत एक पंडितांची परिषद् भर णार होती. मोठमोठे विद्वान् ह्मणविणारे, इंग्रजीचें ज्ञान असणारे, गृहस्थ तिला हजर राहणार होते. सर्भेत कोणत्या प्रश्नांची वाटाघाट करावयाची, त्यांची यादी वर्तमानपत्रांतून प्रसिद्ध झाली होती. त्यांत पुढील दोन प्रश्न होते. ( १ ) नमिका' ह्मणजे काय ? मनूनें कोणत्या अर्थी तो शब्द वापरला आहे ? त्या- वरून विवाहाची मर्यादा कोणती सशास्त्र मानतां येईल ? या नमिका शब्दाचा उघड अर्थ केल्यास पाळण्यांतल्या मुलीपासून तों जरठेपर्यंत कोणाशींहि विवाह सशास्त्र होईल ! ( २ ) अक्षतयोनि ' ह्मणजे काय ? शास्त्रकारांनी त्याचा काय अर्थ केला आहे ? असले गहन प्रश्न सोडविण्याकरितां परिषदा भरविणारांपैकी कोणाची तारीफ अधिक करावयाची, याचा निर्णय करणें कठिण आहे-विचाया पंडितांची, की ती भरविणान्या शहाण्या पुढाऱ्यांची ! या परिषदेनें कोणते शोध लाविले, र्ते अद्याप आमच्या वाचण्यांत आलेले नाही. जिज्ञासूंनी तपास करावा. प्रायश्चित्ताची अशीच गोष्ट आहे. शास्त्रवचन आहे. तेव्हां मळलेले कपडे जसे याचे, तसें मलिन आचरण व पापी मन याची, असा अर्थ होत असल्यामुळे बहारीचे प्रसंग पाहण्यांत येतात. प्रायश्चित्तानें शुद्धि मिळते, असें धोब्याकडे स्वच्छ करावयाला याव- यांची शुद्धि भटजीबोवांकडे सोपवाव- साधारण गोष्टींचे सरळ वर्णन न करता, त्यांनां न शोभेल असें गौरवाचें वर्णन करण्याची एक तन्हा आहे. बिनभाड्याचे घर, ह्मशीचा प्राणनाथ, नंदीचा अवतार, ही या तऱ्हेची नेहमींच्या प्रचारांतलीं उदाहरणें आहेत. विसं गतपणा दाखविण्याचे सर्व प्रकार समजण्यास विनोदी वाङ्मयाचा पुरता अभ्यास केला पाहिजे. मासल्याकरतां कांहीं उदाहरणें दिली आहेत. आता वाङ्मयाकडे वळण्यांस हरकत नाहीं.<noinclude></noinclude> erz92k0m52362n507mdipgtj4aslkwf 104 112062 236522 2026-09-05T13:28:07Z JayashreeVI 4058 /* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान "________________ ( ९८ ) विनोदी नाटक. विनोदी वाङ्मयांत नाटक हा फार जुना प्रकार आहे. Aristophanes या ग्रीक लेखकाला याचा जनक समजतात. अथेन्सच्या साम्राज्याचा कळस होऊन जेव्हां संपत्ति फार वाढली, ऐषआराम व..." 236522 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="JayashreeVI" /></noinclude>________________ ( ९८ ) विनोदी नाटक. विनोदी वाङ्मयांत नाटक हा फार जुना प्रकार आहे. Aristophanes या ग्रीक लेखकाला याचा जनक समजतात. अथेन्सच्या साम्राज्याचा कळस होऊन जेव्हां संपत्ति फार वाढली, ऐषआराम वाढला, ललितकलांचा उत्कर्ष झाला, तेव्हां राज्यकारभारांत भारदस्त पुढाऱ्यांच्याऐवर्जी, लोकप्रियता संपादण्याकडे विशेष लक्ष्य देणाऱ्या व्यक्तींचा पगडा जास्त बसूं लागला. कणखरपणाचा लोप होऊं लागून शरीरसुखाची लालसा अतोनात वाढू लागली. एका लहानशा राज्याच्या डोक्यावर साम्राज्याची जबाबदारी येऊन पडली होती; पण ही जबाबदारी संभाळण्यास लागणारे गुण मात्र अथेन्समधल्या लोकांत अधिका- धिक दिसून येत नव्हते. पण असें जरी होते, तरी पुढाऱ्यांनां स्वतःच्या कर्तृ- त्वाची घमेंड कांहीं कमी नव्हती. अशा परिस्थितीमध्यें, अॅरिस्टॉफेनीस यानें आपली नाटके रंगभूमीवर आणली व तीं फार लोकप्रिय झाली. याप्रमाणे सुरुवातीपासूनच समाज व राजकारण यांच्याशीं विनोदी नाटकाचा संबंध जुळला. Aristophanes चे अनुकरण रोमन लेखक Terence यानें केलें. Terence याचे अनुकरण सतराव्या शतकांत मोलियर यानें केलें, आणि आधुनिक विनोदी नाटकांचा आद्यकती हैं नांव मिळविले. मोलियर च्यापूर्वी इंग्लं- डमध्ये शेक्सपियर व त्याच्या समकालीन Ben Johnson, Beaumont and Fletcher इत्यादि लेखकांनी विनोदी नाटके लिहिली होती खरी, पण मोलियरच्या नाटकांइतका त्यांच्या नाटकांचा युरोपियन भाषांतील वाङ्मयावर परिणाम झाला नाहीं. इसवी सन १६६० ( Restoration ) च्या वेळेला जी नाटकें इंग्रजीत झाली, ती फ्रेंच लेखकांचीं, विशेषतः मोलियेर याची बरीं वाईट अनुकरणेंच होती. सतराव्या व अठराव्या शतकांत फ्रेंच वाङ्मय म्हणजे नमुनेदार वास्मय, असे समजण्यांत येत असल्यामुळे, मोलिवेरच्या प्रथांचा विशेष परिणाम झाला. ( शेक्सपियरची आठवण देखील इंग्लिश लोक जवळ जवळ दीडशे वर्षे विसरले होते!) मोलियरच्या नाटकाची अशी कायमची छाप पडल्यामुळे, विनोदी नाटकांचा अभ्यास करण्यास त्याच्या ग्रंथांपासून तरी निदान सुरुवात केली पाहिजे. मग शेक्सपियर, बेन जॉनसन्, बोमॉन्ट अँड फ्लेचर यांची नाटके वाचली पाहिजेत. अशी पूर्वतयारी केल्यानंतर Goldsmith, Le Sage, Beaumarchais, Sheridan यांचीहि अनुक्रमें, ' She<noinclude></noinclude> 9d7eioejgryh9v72c3828bx6o5bdspj 104 112063 236534 2026-09-06T05:56:48Z कल्पनाशक्ती 3813 /* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान "________________ इंग्लंड 上 यलोन कोलोन, पॅरिस फ्रा दी जॉने हे लॉब ज फ्रांकफुर्ट हायडेलबर्ग ब्राइटटाउन वासल मिलान जिनीआ 'आस्ट्रियाँ श्रीस्ट गेरी ध्य इ ट ली युगोस्लाव्हिया नेपा पाँपी ब्रिडि..." 236534 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="कल्पनाशक्ती" /></noinclude>________________ इंग्लंड 上 यलोन कोलोन, पॅरिस फ्रा दी जॉने हे लॉब ज फ्रांकफुर्ट हायडेलबर्ग ब्राइटटाउन वासल मिलान जिनीआ 'आस्ट्रियाँ श्रीस्ट गेरी ध्य इ ट ली युगोस्लाव्हिया नेपा पाँपी ब्रिडिझी मु द्र आ फ्रि का युरोपचा नकाशा. बालोद्यान मेस, पुणेणे. २.<noinclude></noinclude> 4kx4mfcoaclzs6ivmwxrilhgwxxrexd 104 112064 236535 2026-09-06T06:21:50Z कल्पनाशक्ती 3813 /* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान "________________ STONE PE २०१/ उपोद्घात क93/1 "तारीख 2 या पुस्तकास फार्शी - मराठी कोश हें नांव दिले आहे; म्हणजे, यांत अरबी व तुर्की शब्दांचे अर्थ दिलेले नाहीत असें नाही. तुर्की शब्द तर फारच थोडे आहेत, अ..." 236535 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="कल्पनाशक्ती" /></noinclude>________________ STONE PE २०१/ उपोद्घात क93/1 "तारीख 2 या पुस्तकास फार्शी - मराठी कोश हें नांव दिले आहे; म्हणजे, यांत अरबी व तुर्की शब्दांचे अर्थ दिलेले नाहीत असें नाही. तुर्की शब्द तर फारच थोडे आहेत, अरबी शब्द शुद्ध फार्शी शब्दांहून सङ्ख्येनें अधिक भरतील. तरी हे अरबी व तुर्की शब्द फार्शी भाषेत रूढ होऊन तिच्याच द्वारें मराठीत प्रवेशले असल्याने साधारणपर्णे सर्वच यावनी शब्दांचा उल्लेख फार्शी या नांवानें करणें सोईचें आहे. द्दा कोश एखाद्या फार्शी-इमजी अथवा फार्शी-उर्दू कोशाचें भाषान्तर नाही, तसे करणें सोपें होतें, परन्तु मराठी भाषेचा ऐतिहासिक दृष्टीने अभ्यास करणान्यास यो तर्जुम्याचा फार अल्प उपयोग झाला असता. कारण, अनेक शब्दांचीं रूपें मराठीत बदलली आहेत, कित्येकांचे मनस्वी अर्थान्तर झालें आहे व कित्येक नवीन सामासिक शब्द बनविले गेले आहेत. मुद्दाम हा शब्द मूळांत अम्दन् आहे; अगर याचा अर्थ मूळांत जर असा आहे तर मराठींत त्याचा अर्थ किंवा असा होतो. उजू - तवाजू, तवा - तोचरा इत्यादि नवीन अर्थानें उपयोगांत आणिलेले व नवीन बनविलेले सामासिक शब्द मूळांत सांपडणार नाहीत. म्हणून मराठी लिखाणांतील फार्शी शब्दांचा सन्दर्भ पाहून व त्यांचा तौलनिक दृष्टीनें अभ्यास करून हा कोश तयार केला आहे. स्पष्टीकरणार्थ जुन्या लिखाणांतील उदाहरणे दिलेलीं आहेत. दुर्मीळ शब्दांची उदाहरणें मिळतील तितकीं दिलेली आहेत. मध्यकालीन मरा- ठत म्हणजे स्थूलमानानें एकनाथापासून प्रभाकरापर्यन्त होऊन गेलेल्या लेखकांच्या लिखाणांत आढळणारे आणि आजच्या बोलींत ऐकूं येणारे फार्शी शब्द या कोशांत समाविष्ट करण्याचा प्रयत्न केलेला आहे. प्रसिद्ध झालेल्या ऐतिहासिक कागदपत्रांत म्हणजे, सवारिखा, वाके, बसरी, कैफियती, रोज़-निशा, अख्वारीच्या फर्दा, तहनामे, याद्या, अर्ज दास्ती, रोखे, कौल-नामे, सनदा, पर्वाने, खुर्दसतें, तकिरा, करिणे, राजी नामे, महजर, निरखपत्रे, जामीन-कतवे, हिशेब-कितेच, मेस्तकें, रहदारीचीं व ज़कात माफीचीं दस्तकें,कबर्जे, हुज्जती व इतर चिया-चपाट्या यांत, आणि लावण्या व पोवाडे बांत येणान्या बेसुमार फार्शी शब्दांचे अर्थ या फार्शी मराठी कोशांत सांपडतील. तत्राप या कामास पूर्णता आलेली नाही. शक्य ती काळजी घेतली असताही अतिपरिचयादवज्ञा अशी स्थिती होऊन अटक, खिसा, रियासत यांसारखे कांहीं शब्द सङ्ग्रहित करण्याचे राहूनच गेलें. अशा कांहीं शब्दांना कोशांच्या अखेरीस दिलेल्या सूचींत मागाहून स्थल दिले आहे. शिवाय जिल्हा निहाय बोलींत व दैनिक भाषेत वावरणारे काहीं वाङ्मयवाह्य शब्द या सङ्ग्रहांत नसतीलच. खरे, पारसनीस, राज-<noinclude></noinclude> f5xescmp0qek83001p9vkl7o54q777k 104 112065 236536 2026-09-06T06:28:59Z कल्पनाशक्ती 3813 /* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान "________________ गैर-अदबी ( ६१ ) गैर पतकें येऊन मोर्चेचन्दी केली आहे " (राजवाडे १२/१२५). गैर-अदबी (स्त्री० ) असभ्यता. “ गैर- २|७० अदची घोलला सचच पातशाहा यास राग येऊन डोळे काढिले " ( मदरु ). गैर-अदा कर न..." 236536 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="कल्पनाशक्ती" /></noinclude>________________ गैर-अदबी ( ६१ ) गैर पतकें येऊन मोर्चेचन्दी केली आहे " (राजवाडे १२/१२५). गैर-अदबी (स्त्री० ) असभ्यता. “ गैर- २|७० अदची घोलला सचच पातशाहा यास राग येऊन डोळे काढिले " ( मदरु ). गैर-अदा कर न पटलेले. "शिन्देकडील वरात जाली तर मग गैर-अदाही व्हावयाची नाहीं" ( सरे १०।५२७९ ). LL ताकत राहिली नाही, हे समयीं नानांनी वरात गैर-अदा केल्यासच परिणाम लागेल" ( खरे १०/५६२९ ). गैर - अबू ( स्त्री० ) अप्रतिष्ठा. "गैर- अब्बू फारशी न करणें " ( वाडयाचा २७५ ). गैर-अमली परस्वार्थान, गैर कबजी. चार लक्षाचे भरतीस अमली महाला- पैकी बेरीज कमी आल्यास, गैर- अमली महाल आहेत त्यापैकी भरतीस कमाल आकाराचे बेरजेचा महाल लावून देणें " ( राजवाडे १०।३२१ ). गैर-आरामी ( स्त्री० ) अस्वस्थता. 44 ' हज्जतांचे शरिरास दोन दिवस गैर- आरामी आहे" ( दिमरा २/३२ ). गैर-इतवार (पु० ) गैर-विश्वास (भाव) गैर-इमानी (स्त्री०) बेइमानी. "गैर इमानी नाहीं तुम्हां तिळभर माया " (होनाजी बाळ १२८ ). गैर-कबजी परस्वाधीन. " गैर-कबजी मुलूख " ( चित्रगुप्त ७८ ) " सरन्ज़ाम गैर-कबजी, कांहीं सुटला त्यांत वस्ती नाहीं " ( सरे २१९४२). गैर - किफायत (स्त्री० ) तोटा नुक्सान. “ किफायत- गैर-किफायत समयासम- यास चित्तांत आणून किफायतीचीं कामें गैर- माकूल 46 करीत आला, पुढे त्याच प्रमाणे करावीं " ( राजवाडे १।३४६ ). गैर-कोली पर्वानगी, अभयवचन दिलें गेलें नाही असा ( मराआ ). गैर-चाकर बर्फ, माजूल ' जखमी - जहाले त्यांस गैर-चाकर करून जागिरा तगीर करविल्या " ( जोरा ७५). गैर-जुप्त गैर-कबजी; परस्वाधीन. "गैर- देश साधावें " ( चित्रगुप्त ११० ). गैर-नफा (पु० ) तोटा नुक्सान. " येणें 11 कडून तुमचा गैर-नफा जाहला ( जोरा १४ ) " त्यांस, ही गैर-नफि- 66 याची गोष्ट आहे " (राजवाडे १1३०६ ). गैरफायदा ( पु० ) तोटा, गैर-नफा 'अत्यन्त वोढ केल्यास पाटील बावांचा गैरफायदा आहे " ( जोरा ४७ ७ ). गैर-बर्दार फळहीन. " पोफळी गैर-बर्दार, शेण्डे वाळलेल्या आहेत " ( राजवाडे ११/७९ ). गैर-मन्जुर नामन्जूर, रद्द. " अष्टणानीं आपले जागा वाजचो असतां गैर- र- मन्जर करून एक पक्षी तह केला ( राजवाडे १२।१२२ ). गैर मर्जी (स्त्री० ) - मर्जी; इतराजी. गैर- महसर्दार [अ० मआसिर्= थोरवी ] अप्रतिष्ठित (राजवाडे 1४३ ). गैर- महसूल ( पु० ) सर्कारधान्याविरहित वसूल. “विजापुरहून एक हवालदार गैरमहसूल पैदागिरी कबूल करून आला . ( इऐ ५1१०० ). गैर-माकूल = मूर्ख; अजाण, गैर; मूर्खपणानें. " नवे कचाट करून कार्यारास खलेल करणें हे गैर-माकूल गोस्टी आहे (राजवाडे १८133 ). परन्तु लोक गैरमाकूल आम्हांस न कळत वर्तले तरी "<noinclude></noinclude> 8u6oy7txqx4iw9nya1my22qfii28odj