सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mr">
  <siteinfo>
    <sitename>विकिस्रोत</sitename>
    <dbname>mrwikisource</dbname>
    <base>https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.19</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">मिडिया</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">विशेष</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">चर्चा</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">सदस्य</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">सदस्य चर्चा</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">विकिस्रोत</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">विकिस्रोत चर्चा</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">चित्र</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">चित्र चर्चा</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">मिडियाविकी</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">मिडियाविकी चर्चा</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">साचा</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">साचा चर्चा</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">सहाय्य</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">सहाय्य चर्चा</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">वर्ग</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">वर्ग चर्चा</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">दालन</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">दालन चर्चा</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">साहित्यिक</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">साहित्यिक चर्चा</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">पान</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">पान चर्चा</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">अनुक्रमणिका</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">अनुक्रमणिका चर्चा</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">विभाग</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">विभाग चर्चा</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist</title>
    <ns>3</ns>
    <id>10512</id>
    <revision>
      <id>236675</id>
      <parentid>229684</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T05:49:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>QueerEcofeminist</username>
        <id>918</id>
      </contributor>
      <comment>Welcomed new user with [[w:en:User:JJPMaster/OneClickWelcomer.js|OneClickWelcomer]]</comment>
      <origin>236675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95513" sha1="o3x9l4qgy9annbuucfhwhahxwhxcnih" xml:space="preserve">{{welcome}}

== Indic Wikisource Proofreadthon ==

{{clear}}
''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translating it''
&lt;div style=&quot;align:center; width:90%;float:left;{{#ifeq:{{#titleparts:{{FULLPAGENAME}}|2}}||background:#F9ED94;|}}border:0.5em solid #000000; padding:1em;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikisource-logo-with-text.svg|frameless|right|100px]]
Hello,

As '''[[:m:COVID-19|COVID-19]]''' has forced the Wikimedia communities to stay at home and like many other affiliates, CIS-A2K has decided to suspend all offline activities till 15th September 2020 (or till further notice). I present to you for an online training session for future coming months. The CIS-A2K have conducted a [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon|Online Indic Wikisource Proofreadthon]] to enrich our Indian classic literature in digital format.

'''WHAT DO YOU NEED'''

* '''Booklist:''' a collection of books to be proofread. Kindly help us to find some classical literature your language. The book should not be available in any third party website with Unicode formatted text. Please collect the books and add our [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon/Book list|event page book list]].

*'''Participants:''' Kindly sign your name at [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon/Participants|Participants]] section if you wish to participate this event.

*'''Reviewer:''' Kindly promote yourself as administrator/reviewer of this proofreadthon and add your proposal [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon/Participants#Administrator/Reviewer|here]]. The administrator/reviewers could participate in this Proofreadthon.

* '''Some social media coverage:''' I would request to all Indic Wikisource community member, please spread the news to all social media channel, we always try to convince it your Wikipedia/Wikisource to use their SiteNotice. Of course, you must also use your own Wikisource site notice.

* '''Some awards:''' There may be some award/prize given by CIS-A2K.

* '''A way to count validated and proofread pages''':[https://wscontest.toolforge.org/ Wikisource Contest Tools]

* '''Time ''': Proofreadthon will run: from 01 May 2020 00.01  to 10 May 2020 23.59

* '''Rules and guidelines:''' The basic rules and guideline have described [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon/Rules|here]]

* '''Scoring''': The details scoring method have described [[:m:Indic_Wikisource_Proofreadthon/Rules#Scoring_system|here]]
I really hope many Indic Wikisources will be present this year at-home lockdown.

Thanks for your attention&lt;br/&gt;
'''[[User:Jayanta (CIS-A2K)|Jayanta (CIS-A2K)]] २३:१०, १७ एप्रिल २०२० (IST)'''&lt;br/&gt;
''Wikisource Advisor, CIS-A2K''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{clear}}
&lt;!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Indic_Wikisource_Helpdesk/ActiveUserlist&amp;oldid=19991757 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== मुद्रितशोधन अभियान (Proofreadthon) ==

सस्नेह नमस्कार, &lt;br&gt;
आपणा सर्वांना पुस्तक वाचनाचा आनंद घेता घेता प्रूफ रीडिंग व काही संपादने करून विकिस्रोतवर या अभियानात १ मे ते १० मे या कालावधीत सामील होण्यासाठी आवाहन करत आहे. आपली बरीच पुस्तके चांगली स्कॅन झालेली असल्याने उत्तम ओसीआर झाले आहे. त्यामुळे तसे फार काम नाही. फक्त बारकाईने एकदा पाहून काही दुरुस्त्या व थोडे फार format करावे लागेल. यासाठी मदत घेता येईल. तरी अवश्य नावे नोंदवा आणि पुस्तके निवडा.&lt;br&gt;
* पहा - [https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic_Wikisource_Proofreadthon अभियान पान] 
* येथे नाव नोंदवा - [https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic_Wikisource_Proofreadthon/Participants सदस्य यादी]
* आपल्या आवडीचे पुस्तक इथे नोंदवा. फक्त नाव व विकिसोर्स दुवा दिला तरी चालेल. - [https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic_Wikisource_Proofreadthon/Book_list#Marathi पुस्तके यादी]
* इथे सर्व पुस्तके आहेत - [[विशेष:IndexPages|अनुक्रमणिका यादी]] 
धन्यवाद! --[[सदस्य:Subodh (CIS-A2K)|Subodh (CIS-A2K)]] ([[सदस्य चर्चा:Subodh (CIS-A2K)|चर्चा]]) १७:५६, २३ एप्रिल २०२० (IST)

== Administrator privileges ==

Good to see you nominating yourself for your first administrator userrights. Kindly note a few things which I would like to share with you as I have been 3 time administrator on this Wikimedia project.

1) Don't be harsh to newbies
2) Use Sandbox at your best before editing any of the Mediawiki pages. 
3) Don't edit any Mediawiki pages if you have no idea of Technical languages. Feel free to ask experience editors as on Telegram or IRC channels where you are active. 
4) Activate 2FA on your account because it's important that your account not being compromised. 
5) Use the Sitenotice Template as it is programmed, try in sandbox to see how it looks as it effects lot of users. 
6) While installing gadgets on this wiki feel yourself responsible because one wrong code than cost problems to many users. 

Lastly would wish you luck for this first administrator nomination. I would advise you that you go for a permanent Administrator privilages as it will help in continuous improvement of this wiki. --[[User:Tiven2240|'''&lt;span style=&quot;background color: black; color: orange&quot;&gt;टाय&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;वीन&lt;/span&gt;'''&lt;span style=&quot;color: green&quot;&gt;२२४०&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:Tiven2240|&lt;span style=&quot;color: maroon&quot;&gt;माझ्याशी बोला&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; ११:५९, ६ मे २०२० (IST)

thanks for your suggestions, i will consider all of your suggestion [[सदस्य:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist]] ([[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|चर्चा]]) १२:०४, ६ मे २०२० (IST)

== समस्त लेखक (कॉपीराईट फ्री) यादी  ==

खालील दुव्यावरील यादी चुकीची वाटते. क्वेरी तपासून पहावी.
https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%8B%E0%A4%A4:%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A4_%E0%A4%B2%E0%A5%87%E0%A4%96%E0%A4%95_(%E0%A4%95%E0%A5%89%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%88%E0%A4%9F_%E0%A4%AB%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%80)&lt;br&gt; 
धन्यवाद!--[[सदस्य:ज्ञानदा गद्रे-फडके|ज्ञानदा गद्रे-फडके]] ([[सदस्य चर्चा:ज्ञानदा गद्रे-फडके|चर्चा]]) १६:५७, १४ मे २०२० (IST)
-------
वरील क्वेरी दुरुस्त केली आहे. कृपया क्वेरी रिझल्ट एकदा तपासून घेऊन मूळ क्वेरी बदलावी म्हणजे वरील यादी व्यवस्थित दिसेल.
क्वेरी:
https://w.wiki/RTG
[[सदस्य:Phadke09|Phadke09]] ([[सदस्य चर्चा:Phadke09|चर्चा]]) २०:५०, २१ मे २०२० (IST)

::{{ping|Phadke09}}, धन्यवाद, बदलली मस्त काम झाले, तांत्रिक बाबींमध्ये आपली अशीच मदत आम्हांला खूपच मोलाची ठरते. आता यादी छान चालते आहे. धन्यवाद [[सदस्य:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist]] ([[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|चर्चा]]) २३:३८, २१ मे २०२० (IST)

== Indic Wikisource Proofreadthon II 2020 ==

{{clear}}
''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translating it''
&lt;div style=&quot;align:center; width:90%;float:left;{{#ifeq:{{#titleparts:{{FULLPAGENAME}}|2}}||background:#F9ED94;|}}border:0.5em solid #000000; padding:1em;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikisource-logo-with-text.svg|frameless|right|100px]]
Hello Proofreader,

After successfull first [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon|Online Indic Wikisource Proofreadthon]] hosted and organised by CIS-A2K in May 2020, again we are planning to conduct one more [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon 2020|Indic Wikisource Proofreadthon II]].I would request to you, please submit your opinion about the dates of contest and help us to fix the dates. Please vote for your choice below.

{{Clickable button 2|Click here to Submit Your Vote|class=mw-ui-progressive|url=https://strawpoll.com/jf8p2sf79}}

'''Last date of submit of your vote on 24th September 2020, 11:59 PM'''

I really hope many Indic Wikisource proofreader will be present this time.

Thanks for your attention&lt;br/&gt;
[[User:Jayanta (CIS-A2K)|Jayanta (CIS-A2K)]]&lt;br/&gt;
Wikisource Advisor, CIS-A2K
&lt;!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Indic_Wikisource_Helpdesk/ActiveUserlistSept2020-B&amp;oldid=20459404 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{clear}}

== Indic Wikisource Proofreadthon II ==

{{clear}}
''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translating it''
&lt;div style=&quot;align:center; width:90%;float:left;{{#ifeq:{{#titleparts:{{FULLPAGENAME}}|2}}||background:#F9ED94;|}}border:0.5em solid #000000; padding:1em;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikisource-logo-with-text.svg|frameless|right|100px]]

[[File:Indic Wikisource Proofreadthon 2020 Poll result with Valid Vote.svg|frameless|right|125px|Valid Vote share]]

Hello Proofreader,

Thank you for participating at [https://strawpoll.com/jf8p2sf79/r Pool] for date selection. But Unfortunately out of 130 votes [[:File:Indic Wikisource Proofreadthon 2020 - with Valid Vote.png|69 vote is invalid]] due to the below reason either the User ID was invalid or User contribution at Page: namespace less than 200.
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Dates slot !! Valid Vote !! %
|-
| 1 Oct - 15 Oct 2020 || 26 || 34.21%
|-
| 16 Oct - 31 Oct 2020 || 8 || 10.53%
|-
| 1 Nov - 15 Nov 2020 || 30 || 39.47%
|-
| 16 Nov - 30 Nov 2020 || 12 || 15.79%
|}

After 61 valid votes counted, the majority vote sharing for 1st November to 15 November 2020. So we have decided to conduct the contest from  '''1st November to 15 November 2020'''.&lt;br/&gt;

'''WHAT DO YOU NEED'''

* '''Booklist:''' a collection of books to be proofread. Kindly help us to find some books in your language. The book should not be available in any third party website with Unicode formatted text. Please collect the books and add our [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon 2020/Book list|event page book list]]. Before adding the books, please check the pagination order and other stuff are ok in all respect. 

*'''Participants:''' Kindly sign your name at [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon 2020/Participants|Participants]] section if you wish to participate this event.

*'''Reviewer:''' Kindly promote yourself as administrator/reviewer of this proofreadthon and add your proposal [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon 2020/Participants#Administrator/Reviewer|here]]. The administrator/reviewers could participate in this Proofreadthon.

* '''Some social media coverage:''' I would request to all Indic Wikisource community members, please spread the news to all social media channels, we always try to convince it your Wikipedia/Wikisource to use their SiteNotice. Of course, you must also use your own Wikisource site notice.

* '''Some awards:''' This time we have decided to give the award up to 10 participants in each language group.

* '''A way to count validated and proofread pages''':[https://wscontest.toolforge.org/ Wikisource Contest Tools]

* '''Time ''': Proofreadthon will run: from '''01 November 2020 00.01  to 15 November 2020 23.59'''

* '''Rules and guidelines:''' The basic rules and guideline have described [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon 2020/Rules|here]]

* '''Scoring''': The details scoring method have described [[:m:Indic_Wikisource_Proofreadthon 2020/Rules#Scoring_system|here]]
I really hope many Indic Wikisource proofread will be present in this contest too.

Thanks for your attention&lt;br/&gt;
[[User:Jayanta (CIS-A2K)|Jayanta (CIS-A2K)]]&lt;br/&gt;
Wikisource Advisor, CIS-A2K

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{clear}}
&lt;!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Indic_Wikisource_Helpdesk/ActiveUserlistSept2020-B&amp;oldid=20459404 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Indic Wikisource Proofreadthon Merchandise for admin/Reviewer ==

''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translating it''
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:$1000 Amazon.com Giftcard.png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''Congratulations!!!'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | Dear {{BASEPAGENAME}}, the results of the [[:meta:Indic Wikisource Proofreadthon/Result|Indic Wikisource Proofreadthon]] have been published. Thank for your support as an Admin/reviewer. 

[[:meta:CIS-A2K|The Centre for Internet &amp; Society (CIS-A2K)]] will need to fill out the required information in this [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdH7WRYMXOaFUrLcsyRCxiQMAXMfWO8zEiC6486v7nbTHLhTQ/viewform Google form] to send the [[:meta:Indic Wikisource Proofreadthon/Prize|contest prize]] to your address. We assure that this information will be kept completely [https://wikimediafoundation.org/wiki/Privacy_policy confidential]. 

Thank you for your contribution to Wikisource and supporting this contest. Hopefully, Wikisource will continue to enrich your active constructive editing in the future.

Thanks for your contribution &lt;br/&gt;
'''Jayanta (CIS-A2K)''' &lt;br/&gt;
''Wikisource Advisor, CIS-A2K''
|}
&lt;!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Indic_Wikisource_Proofreadthon/Admin&amp;oldid=20538572 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Indic Wikisource Proofreadthon II 2020 - Collect your book ==

''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translating it''

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|-
|[[File:Wikisource-logo-with-text.svg|frameless|right|100px]]
Dear {{BASEPAGENAME}},

Thank you and congratulation to you for your participation and support of our 1st Proofreadthon.The CIS-A2K has conducted again 2nd [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon 2020|Online Indic Wikisource Proofreadthon 2020 II]] to enrich our Indian classic literature in digital format in this festive season.

'''WHAT DO YOU NEED'''

* '''Booklist:''' a collection of books to be proofread. Kindly help us to find some book your language. The book should not be available on any third party website with Unicode formatted text. Please collect the books and add our [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon 2020/Book list|event page book list]]. You should follow the copyright guideline describes [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon 2020/Book list|here]]. After finding the book, you should check the pages of the book and create Pagelist.

*'''Participants:''' Kindly sign your name at [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon 2020/Participants|Participants]] section if you wish to participate this event.

*'''Reviewer:''' Kindly promote yourself as administrator/reviewer of this proofreadthon and add your proposal [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon 2020/Participants#Administrator/Reviewer|here]]. The administrator/reviewers could participate in this Proofreadthon.

* '''Some social media coverage:''' I would request to all Indic Wikisource community members, please spread the news to all social media channels, we always try to convince it your Wikipedia/Wikisource to use their SiteNotice. Of course, you must also use your own Wikisource site notice.

* '''Some awards:''' There may be some award/prize given by CIS-A2K.

* '''A way to count validated and proofread pages''':[https://indic-wscontest.toolforge.org/ Indic Wikisource Contest Tools]

* '''Time ''': Proofreadthon will run: from 01 Nov 2020 00.01  to 15 Nov 2020 23.59

* '''Rules and guidelines:''' The basic rules and guideline have described [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon 2020/Rules|here]]

* '''Scoring''': The details scoring method have described [[:m:Indic_Wikisource_Proofreadthon 2020/Rules#Scoring_system|here]]
I really hope many Indic Wikisources will be present this year at-home lockdown.

Thanks for your attention&lt;br/&gt;
[[User:Jayanta (CIS-A2K)|Jayanta (CIS-A2K)]]&lt;br/&gt;
Wikisource Program officer, CIS-A2K

|}
&lt;!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Indic_Wikisource_Helpdesk/ActiveUserlistOct2020&amp;oldid=20484797 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Thank you for your participation and support ==

''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translating it''
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|-
|[[File:Wikisource-logo-with-text.svg|frameless|right|100px]] 
Dear {{BASEPAGENAME}},&lt;br/&gt;
Greetings!&lt;br/&gt;
It has been 15 days since Indic Wikisource Proofreadthon 2020 online proofreading contest has started and all 12 communities have been performing extremely well. &lt;br/&gt;
However, the 15 days contest comes to end on today, '''15 November 2020 at 11.59 PM IST'''. We thank you for your contribution tirelessly for the last 15 days and we wish you continue the same in future events!&lt;br/&gt;

*See more stats at https://indic-wscontest.toolforge.org/contest/

Apart from this contest end date, we will declare the final result on '''20th November 2020'''. We are requesting you, please re-check your contribution once again. This extra-time will be for re-checking the whole contest for admin/reviewer. The contest admin/reviewer has a right revert any proofread/validation as per your language community standard. We accept and respect different language community and their different community proofreading standards. Each Indic Wikisource language community user (including admins or sysops) have the responsibility to maintain their quality of proofreading what they have set.

Thanks for your attention&lt;br/&gt;
[[User:Jayanta (CIS-A2K)|Jayanta (CIS-A2K)]]&lt;br/&gt;
Wikisource Program officer, CIS-A2K
|}
&lt;!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Indic_Wikisource_Proofreadthon_2020/All-Participants&amp;oldid=20666529 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== सुचनांसाठीची विनंती-प्रुफरिडेथोन ==

प्रिय मित्र/मैत्रीणींनो,

मी [[:m:Indic Wikisource Community/Requests for comment/Indic Wikisource Proofreadthon|discussion and Request for comment here]] येथे चर्चेची सुरूवात केली आहे. मागच्या वर्षी आपण प्रुफरिडेथोन स्पर्धा आयोजित केली होती. त्या स्पर्धेविषयीच्या तुमच्या सुचना आणि टिप्पण्या आम्हांला कळवा. तुमच्या सुचना भारतीय विकिस्त्रोतांच्या प्रगतीसाठी आवश्यक आहेत. तुम्ही तुमच्या सुचना इंग्रजीमध्ये किंवा इतर कोणत्याही भारतीय भाषांमध्ये मांडू शकता.

भारतीय विकिस्त्रोत समुदायाकडून

जयंत नाथ १५:४४, १४ जानेवारी २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Indic_Wikisource_Community/MrActiveUser&amp;oldid=20958218 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== remove dash - ==
Please correct &quot;-या&quot; as &quot;ऱ्या&quot; and &quot;-हा&quot; as &quot;ऱ्हा&quot; across all pages.
The users have typed dash wrongly for e.g. &quot;साऱ्या&quot; as &quot;सा-या&quot;.

[[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १२:४२, १९ जून २०२१ (IST)

:Sure I can do that, can you give me the list of pages where this replacement is needed? As ocr might have produced this typo error. Or else I will have to manually find out the pages and replace it. As you are saying that this is on many pages, please give me a list of the pages. Thanks 😊 [[सदस्य:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist]] ([[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|चर्चा]]) १६:५८, १९ जून २०२१ (IST)

::There are so many pages that I have lost the track of them. For e.g. 
::श्रीग्रामायन/जिल्हा_लिहू_लागला_!_जिल्हा_वाचू_लागला_!
::This page has 50 words with -य (दुस-या, गावक-यांना, अधिका-यांच्या etc) and 1 word of -ह  (क-हाड) Please send me an email at shantanu dot oak at gmail.com so that I can provide more such links.
::Another correction using a bot is required for &quot;अॅ&quot; to &quot;ॲ&quot; [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) ०९:४०, २१ जून २०२१ (IST)
:::मी आपण या विशिष्ट पुस्तकातील बदल जवळपास पुर्ण केला आहे. कृपया आपण इथेच अशा सुचना कळवाव्यात जेणेकरुन इतर सदस्यांनाही जर त्यात सहभाग घ्यायचा असेल तर ते घेऊ शकतील. धन्यवाद. [[सदस्य:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist]] ([[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|चर्चा]]) १०:३०, २२ जून २०२१ (IST)
::::Tell me if you see need for more such corrections [[सदस्य:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist]] ([[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|चर्चा]]) १३:३२, २३ जून २०२१ (IST)

== Half R rendering probelm in PDF books ==

For e.g. this page [[श्रीग्रामायन]] has download link. It has a &quot;pdf&quot; option. The downloaded file looks like this...

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5e/Wrong_half_R.png

It has rendering problem of half &quot;R&quot;. words like महाराष्ट्रात प्रताप स्तोत्रे घेणा-या परिश्रम क्रियाशील श्रीप्रकाश are displayed wrong. It is very difficult to read that PDF version. The plain text in browser looks OK.

[[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १०:०६, २३ जून २०२१ (IST)

:thats a font rendering problem with mmost of the pdf conversions, its not limited to wiki projects. I don't think we can do much for it. but I can see if I can raise a ticket and request technical teams to look into it! give me some time for it. [[सदस्य:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist]] ([[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|चर्चा]]) १०:४०, २३ जून २०२१ (IST)

::I just tried the same text with Libre-Office writer that has &quot;file - export as PDF&quot; option. It works as expected without any problem. The windows OS where I tried this had no special Marathi fonts installed. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १३:२०, २३ जून २०२१ (IST)
:::That's what it's a font rendering problem of online pdf conversation. [[सदस्य:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist]] ([[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|चर्चा]]) १३:३३, २३ जून २०२१ (IST)

:::: {{ping|QueerEcofeminist}}, Could you please change the font FreeSerif to Mukta on this page? [[मिडियाविकी:WS_Export.json|मिडियाविकी:WS_Export.json]] This will help to get better rendering of downloaded PDF files. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) ०९:३०, १३ जुलै २०२१ (IST)

== Full content missing in PDF book ==
For e.g. this page [[श्रीग्रामायन]] has download link. It has a &quot;pdf&quot; option. The downloaded file has full contents.
This page [[चांदवडची_शिदोरी_स्त्रियांचा_प्रश्न]] also has download link, but the full contents are missing in PDF. 
How to add complete text in PDF file? [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) ११:०६, २५ जून २०२१ (IST)

:Go to gadgets, tick on &quot;Add a print/export link to download pages as EPUB files using the WSexport tool.&quot; now you can collect and download the book. thanks [[सदस्य:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist]] ([[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|चर्चा]]) १४:३७, २५ जून २०२१ (IST)

== about Mahusha ==

मराठी विकीसोर्सवरील प्रचालक या नात्याने आपण  Mahusha या सदस्याकडे स्रोत मागितलात ते माझ्यामते योग्यच होते. आपण दिलेली लिंक वाचल्यावर त्यात कॉमन्सवर पुस्तक अपलोड करून मगच ते विकीसोर्सवर आणता येईल असा काही नियम नसल्याचा माझा समज झाला आहे.

While a djvu file at Commons is not currently a requirement, there has been discussion of making it a requirement.

असा नियम असला पाहिजे अशी चर्चा असली तरी त्या चर्चेचे नियमात रूपांतर झालेले नाही. त्याच्या पुढच्या भागात Consensus या विभागात वर दिलेल्या निकषात न बसणारे साहित्य देखील येथे राहू शकते जर बहुमत अनुकूल असेल तर असा उल्लेख आहे.

Some works which may seem to fail the criteria outlined above may still be included if consensus is reached. 

&quot;निश्चयाचा महामेरु&quot; हे काव्य रामदासांनी शिवाजी महाराजांना उद्देशून लिहिले आहे अशी सार्वत्रिक धारणा आहे. ही समजूत चुकीची असून कोणीतरी आपले काव्य रामदासांच्या नावावर खपविले असण्याची देखील शक्यता आहे. शेकडो वर्षांपूर्वीच्या साहित्याचा पुरावा मिळणे कठीण असते. त्यामुळे अशा साहित्याबाबत प्रचालक या नात्याने आपण निर्णय घ्यावा.  Mahusha या सदस्याच्या या दोन पानांनी विकीची विश्वासार्हता धोक्यात आली आहे असे आपले मत झाले असावे. माझ्या माहितीप्रमाणे अशा सदस्यांना काही काळापुरते प्रतिबंधित करता येत असावे. पण जर हा गुन्हा फारच गंभीर आहे असे आपले मत असेल तर जरूर तडीपारीची कारवाई करावी. 

[[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १४:०८, ४ जुलै २०२१ (IST)

:प्रस्तुत लेख निदान तीन वेळा बनवण्यात आलेला आहे. वारंवार हटवण्यात आलेला लेख पुन्हा बनवणे गंभीर आहे. शिवाय अडचण फक्त कॉमन्सवर फाईल अपलोड करण्याचे नाहीये. मजकूर नक्की आला कुठून आला कुठून याचा पुरावा याचे दुवे जर दिले नसतील तर तो मजकूर सरळ सरळ प्रताधिकार भंग किंवा प्रताधिकार भंगाची शक्यता. या दोन कारणं खाली कोणीही प्रचालक सहज काढून टाकू शकतो. चर्चेमध्ये आपण एक महत्त्वाची गोष्ट विसरलेला आहात ती म्हणजे विकिमीडिया चे सर्व प्रकल्प फक्त आणि फक्त प्रताधिकारमुक्त साहित्य एकत्र करण्यासाठी आहेत. कोणत्याही प्रकल्पावर प्रताधिकार असलेल्या साहित्याची शंकाही आल्यास ते साहित्य किंवा त्या फाइल्स सरळ सरळ डिलीट केल्या जातात. [[सदस्य:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist]] ([[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|चर्चा]]) १४:२९, ४ जुलै २०२१ (IST)

::कसलाही स्रोत नसलेली सुमारे १४०० पाने वर्ग:स्त्रोत_नसलेली_पाने या विभागात गेली दहा वर्ष पडून आहेत.  त्या पानांकडे दुर्लक्ष करून फक्त या दोन पानांवरच कारवाई केल्यामुळे कदाचित पुढे तुमच्यावर पक्षपातीपणाचा आरोप होऊ शकेल. पण आठ दिवसांची पुरेशी मुदत देऊनही सदस्य महुशा (किंवा इतर कोणी) या पानांचा स्रोत सादर करू न शकल्यामुळे विकीच्या नियमांप्रमाणे तुम्ही जी कारवाई केलीत त्याबद्दल अभिनंदन. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १०:०९, १४ जुलै २०२१ (IST)
:::ती पाने हटवण्यासाठी समूदाय निर्णय घेईल. ही दोन पाने काल परवा झाली होती. मी नव्या पानाविषयी निर्णय घेऊ शकतो जुन्या नाही. पक्षपात हा मुद्दाच नाहीये. आपण ज्या तऱ्हेने सगळीकडे लक्ष ठेऊन आहात या बाबत आपलेही आभार. [[सदस्य:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist]] ([[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|चर्चा]]) ११:२१, १४ जुलै २०२१ (IST)
:::शिवाय तो वर्ग तुम्ही जर नीट पाहिलात तर त्या वर्गावर मी सूचना लिहिलेली आहे. [[सदस्य:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist]] ([[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|चर्चा]]) ११:२३, १४ जुलै २०२१ (IST)

:::: विकीसोर्सच्या प्रत्येक महिन्याच्या बॅकअपमध्ये &quot;निश्चयाचा महामेरु” हे काव्य दिसत आहे. तुम्हाला खात्री करून घ्यायची असेल तर उदाहरण म्हणून २०१६ सालच्या ३ फेब्रुवारीचा बॅकअप उघडून पाहू शकता. [[https://archive.org/details/mrwikisource-20160203 | backup ]] सदस्य  Mvkulkarni23 यांनी 2012-06-14 या दिवशी हे पान सर्वप्रथम तयार केल्याची नोंद आहे. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १५:२२, १४ जुलै २०२१ (IST)
:::::बाकी सगळं सोडा आता तुमचं काय मत आहे ते सांगा? स्पष्ट! मी तस करतो. शिवाय मी तुम्हाला नवीन आणलेल्या गेजेट विषयी तपासणी करायला सुचवलं होता त्यावर काय मत आहे तुमचं? [[सदस्य:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist]] ([[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|चर्चा]]) १५:२९, १४ जुलै २०२१ (IST)

::::::१) सदस्य महुशा यांच्या व्यतिरिक्त जर कोणी ती दोन पाने परत तयार केली तर समुदायाला ती पाने हवी आहेत असा त्याचा अर्थ होईल मग ती पाने काढून टाकू नका. २) महुशा जर फक्त या दोन पानांसाठीच इथे आले असतील तर तेच ही दोन पाने परत तयार करतील मग त्यांना तात्पुरते ब्लॉक करा. कारण त्याचा अर्थ त्यांना विकीत नव्हे तर त्या दोन पानातच इंटरेस्ट आहे असा होईल. त्यांनी विकीवर भरीव योगदान करणे अपेक्षित आहे. ३) तुम्हाला नाराज करण्याचा माझा हेतू नव्हता. आपण दुखावले गेले असाल तर मला माफ करा. ४) तुम्ही मला नवीन आणलेल्या कोणत्या गेजेट विषयी तपासणी करायला सुचवलं होतं ते मी साफ विसरलो आहे. मला कृपया मेलने त्याची अधिक माहिती पाठवा. shantanu dot oak at gmail dot com [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १६:४६, १४ जुलै २०२१ (IST)
:::::::You can just to preferences and set all the gadgets on and check them all...as almost 75% are new. [[सदस्य:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist]] ([[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|चर्चा]]) १७:२४, १४ जुलै २०२१ (IST)
::::::::Additionally I am not hurt or irritated by any of your questions infact I am happy that someone is putting efforts to actually track my my actions and and edits on this project and helping me to navigate...but one can not really put the history of nasty editors on mrwiki projects who have been stalking my edits to the extent that I had to report them to relevant mechanism. I hope you would stop at proper limits and not cross as others did. I have more expectations from experienced editor like you and hopefully you will help me to improve the project. So I requested you to check with gadgets. To provide more links to spelling corrections. That's what I want. [[सदस्य:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist]] ([[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|चर्चा]]) २१:१९, १४ जुलै २०२१ (IST)

:::::::::मला सुधारण्याची आणखी एक (शेवटची) संधी आपण दिलीत याबद्दल धन्यवाद. मी आता आपण सांगितलेले गॅगेट चेक करण्याचे काम करत आहे.  तेंव्हा कृपया माझी &quot;वर” तक्रार करून माझे सदस्य खाते ब्लॉक करू नये.  [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १०:०७, १५ जुलै २०२१ (IST)

== Requests for comments : Indic wikisource community 2021 ==

(Sorry for writing this message in English - feel free to help us translating it)&lt;br&gt;

Dear Wiki-librarian,&lt;br&gt;
 
Coming two years CIS-A2K will focus on the Indic languages Wikisource project. To design the programs based on the needs of the community and volunteers, we invite your valuable suggestions/opinion and thoughts to [[:m:Indic Wikisource Community/Requests for comment/Needs assessment 2021|Requests for comments]]. We would like to improve our working continuously taking into consideration the responses/feedback about the events conducted previously. We request you to go through the various sections in the RfC and respond. Your response will help us to decide to plan accordingly your needs.&lt;br&gt;
 
Please write in detail, and avoid brief comments without explanations.&lt;br&gt;
 
Jayanta Nath&lt;br&gt;
On behalf&lt;br&gt;
Centre for Internet &amp; Society's Access to Knowledge Programme (CIS-A2K)
&lt;!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Indic_Wikisource_Community/MrActiveUser&amp;oldid=20958218 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== sister projects link  ==

साहित्यिक:इरावती_कर्वे या पानावर जी &quot;sister projects:” ही लिंक दिसत आहे ती तेथे कशी आणली? मला साहित्यिक:विल्यम_केरी या पानावर तशीच लिंक हवी आहे. कारण विकीडेटावर त्या लेखकाची नोंद आहेच. (Q312948) 
[[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १२:१९, ८ जुलै २०२१ (IST)

:[[https://wikidata.org/wiki/Q312948#sitelinks-wikipedia]] आशा आहे की आपल्याला आपले उत्तर या पानावर मिळेल धन्यवाद. आपण सक्रिय योगदान देत आहात हे पाहून आनंद झाला. [[सदस्य:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist]] ([[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|चर्चा]]) १३:२२, ८ जुलै २०२१ (IST)

== Remove duplicate book ==

Please remove [[अनुक्रमणिका:Dharmshastra.pdf|अनुक्रमणिका:Dharmshastra.pdf]] because the same book is already available here... [[अनुक्रमणिका:धर्मशास्त्र_(Dharmshastra).pdf|अनुक्रमणिका:धर्मशास्त्र_(Dharmshastra).pdf]]

== [Wikimedia Foundation elections 2021] Candidates meet with South Asia + ESEAP communities ==

Hello,

As you may already know, the [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021|2021 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] are from 4 August 2021 to 17 August 2021. Members of the Wikimedia community have the opportunity to elect four candidates to a three-year term. After a three-week-long Call for Candidates, there are [[:m:Template:WMF elections candidate/2021/candidates gallery|20 candidates for the 2021 election]]. 

An &lt;u&gt;event for community members to know and interact with the candidates&lt;/u&gt; is being organized. During the event, the candidates will briefly introduce themselves and then answer questions from community members. The event details are as follows:
*Date: 31 July 2021 (Saturday)
*Timings: [https://zonestamp.toolforge.org/1627727412 check in your local time]
:*Bangladesh: 4:30 pm to 7:00 pm
:*India &amp; Sri Lanka: 4:00 pm to 6:30 pm
:*Nepal: 4:15 pm to 6:45 pm
:*Pakistan &amp; Maldives: 3:30 pm to 6:00 pm
* Live interpretation is being provided in Hindi.
*'''Please register using [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSflJge3dFia9ejDG57OOwAHDq9yqnTdVD0HWEsRBhS4PrLGIg/viewform?usp=sf_link this form]

For more details, please visit the event page at [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP|Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP]].

Hope that you are able to join us, [[:m:User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], १२:०४, २३ जुलै २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:KCVelaga (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21774789 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== ऑनलाइन इंडिक विकिस्रोत प्रूफरीडथॉन ऑगस्ट 2021 ==

[[File:Wikisource-logo-with-text.svg|frameless|right|100px]]
प्रिय संपादकहो,

गेल्या वर्षी प्रूफ्रीडाथॉनमध्ये आपल्या सहभागासाठी आणि समर्थनाबद्दल धन्यवाद आणि अभिनंदन. सीआयएस-ए 2 के ने या वर्षी भारतीय स्वातंत्र्य हंगामात आपले भारतीय शास्त्रीय साहित्य डिजिटल स्वरूपात समृद्ध करण्यासाठी [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021|ऑनलाइन इंडिक विकिस्रोत प्रूफरीडथॉन ऑगस्ट 2021]] चे आयोजन केले आहे.

तुला काय हवे आहे;

'''बुकलिस्ट:''' प्रूफरीड होण्यासाठी पुस्तकांचा दिलेला संग्रह. कृपया आपल्या भाषेत पुस्तक शोधण्यात आम्हाला मदत करा. युनिकोड स्वरूपित मजकुरासह पुस्तक कोणत्याही तृतीय पक्षाच्या वेबसाइटवर उपलब्ध नसावे. कृपया पुस्तके गोळा करा आणि ती आमच्या [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Book list|इव्हेंट पृष्ठ पुस्तक]] सूचीमध्ये जोडा. आपण येथे नमूद केलेल्या कॉपीराइट मार्गदर्शक तत्त्वांचे पालन करणे आवश्यक आहे. तुम्हाला पुस्तक सापडल्यानंतर, तुम्ही पुस्तकाची पाने तपासा आणि [[:m:Wikisource Pagelist Widget|&lt;nowiki&gt;&lt;pagelist/&gt;&lt;/nowiki&gt;]] तयार करा.

'''सहभागी:''' जर तुम्हाला या कार्यक्रमात सहभागी व्हायचे असेल तर कृपया तुमचे नाव [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Participants|सहभागी विभागात स्वाक्षरी करा]].

'''पुनरावलोकनकर्ता:''' कृपया या प्रूफरीडाथॉनचे प्रशासक/समीक्षक म्हणून तुमची जाहिरात करा आणि तुमचा प्रस्ताव येथे जोडा. [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Participants#Administrator/Reviewer|प्रशासक/समीक्षक]] या प्रूफरीडाथॉनमध्ये सहभागी होऊ शकतात.

'''मीडिया कव्हरेज:''' आम्ही इंडिक विकिस्रोत समुदायाच्या सर्व सदस्यांना विनंती करतो, कृपया सर्व सोशल मीडिया चॅनेलवर माहिती सामायिक करा, आम्ही तुमच्या विकिपीडिया/विकिस्रोतला साइटनोटीस वापरण्यास प्रवृत्त करण्याचा नेहमी प्रयत्न करतो. अर्थात, तुम्ही तुमची स्वतःची विकिसोर्स साइटनोटीस देखील वापरावी. काही पुरस्कार: काही पुरस्कार CIS-A2K द्वारे दिले जाऊ शकतात. वैध आणि प्रूफरीड पृष्ठे मोजण्याचा एक मार्ग: इंडिक विकिस्रोत स्पर्धा साधने &lt;https://indic-wscontest.toolforge.org/&gt;

'''वेळ:''' 00.01 15 ऑगस्ट 2021 ते 31 ऑगस्ट 2021 23.59 (IST)

'''नियम आणि मार्गदर्शक तत्त्वे:''' [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Rules|मूलभूत नियम]] आणि मार्गदर्शक तत्वे येथे वर्णन केली आहेत.

'''स्कोअरिंग:''' [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Rules#Scoring_system|तपशील स्कोअरिंग पद्धतीचे]] येथे वर्णन केले आहे. आम्हाला आशा आहे की अनेक भारतीय विकी स्त्रोत या वर्षी लॉकडाऊनमध्ये सामील होतील.

तुमच्याशी एकनिष्ठ

जयंत नाथ
&lt;!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Indic_Wikisource_Helpdesk/ActiveUserlistMr&amp;oldid=20013189 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Indic Wikisource Proofreadthon August 2021 ==

''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translating it''

[[File:Wikisource-logo-with-text.svg|frameless|right|100px]]
Dear {{BASEPAGENAME}},

Thank you and congratulation to you for your participation and support last year.The CIS-A2K has conducted again this year [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021|Online Indic Wikisource Proofreadthon August 2021]] to enrich our Indian classic literature in digital format in this Indian freedom season.

'''WHAT DO YOU NEED'''

* '''Booklist:''' a collection of books to be proofread. Kindly help us to find some book your language. The book should not be available on any third party website with Unicode formatted text. Please collect the books and add our [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Book list|event page book list]]. You should follow the copyright guideline describes [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Book list|here]]. After finding the book, you should check the pages of the book and create [[:m:Wikisource Pagelist Widget|&lt;nowiki&gt;&lt;pagelist/&gt;&lt;/nowiki&gt;]].

*'''Participants:''' Kindly sign your name at [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Participants|Participants]] section if you wish to participate in this event.

*'''Reviewer:''' Kindly promote yourself as administrator/reviewer of this proofreadthon and add your proposal [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Participants#Administrator/Reviewer|here]]. The administrator/reviewers could participate in this Proofreadthon.

* '''Some social media coverage:''' I would request to all Indic Wikisource community members, please spread the news to all social media channels, we always try to convince your Wikipedia/Wikisource to use their SiteNotice. Of course, you must also use your own Wikisource site notice.

* '''Some awards:''' There may be some award/prize given by CIS-A2K.

* '''A way to count validated and proofread pages''':[https://indic-wscontest.toolforge.org/ Indic Wikisource Contest Tools]

* '''Time ''': Proofreadthon will run: from 15 August 2021 00.01  to 31 August 2021 23.59 (IST)

* '''Rules and guidelines:''' The basic rules and guideline have described [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Rules|here]]

* '''Scoring''': The details scoring method have described [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Rules#Scoring_system|here]]
I really hope many Indic Wikisources will be present this year at-home lockdown.

Thanks for your attention&lt;br/&gt;
[[User:Jayanta (CIS-A2K)|Jayanta (CIS-A2K)]]&lt;br/&gt;
Wikisource Program officer, CIS-A2K
&lt;!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Indic_Wikisource_Community/MrActiveUser&amp;oldid=21811048 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== विकिमीडिया फाउंडेशन 2021 बोर्ड ऑफ ट्रस्टीजच्या निवडणुकीत आठवणीने मतदान करा ==

नमस्कार {{PAGENAME}},

आपण विकिमीडिया फाउंडेशन 2021 बोर्ड ऑफ ट्रस्टीजच्या निवडणुकीत मतदान करण्यास पात्र असल्याने आपल्याला हा मेल मिळाला आहे. निवडणूक 18 ऑगस्ट, 2021 रोजी सुरू झाली आणि 31 ऑगस्ट, 2021 रोजी संपेल. विकिमीडिया फाउंडेशन मराठी विकिस्रोतसारख्या प्रकल्पांचे संचालन करते आणि त्याचे नेतृत्व बोर्ड ऑफ ट्रस्टीजद्वारे केले जाते. हा बोर्ड ही विकिमीडिया फाउंडेशनची निर्णय घेणारी संस्था आहे.  [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Overview|बोर्ड ऑफ ट्रस्टीजबद्दल अधिक जाणून घ्या]].

या वर्षी सामूहिक मतदानाद्वारे चार पदांसाठी निवडणूक होणार आहे. या पदांसाठी जगभरातून एकोणीस उमेदवार निवडणूक लढवत आहेत. [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates#Candidate_Table|2021च्या बोर्ड ऑफ ट्रस्टीजविषयी अधिक जाणून घ्या]]

समूहांच्या सुमारे 70,000 सदस्यांना मतदान करण्यास निमंत्रित करण्यात आले आहे. त्यात आपणही आहात! मतदान फक्त 31 ऑगस्ट रोजी  23:59 UTC (जागतिक प्रमाणवेळ) पर्यंतच सुरू राहील.

* [[:mr:s:विशेष:सुरक्षीतकौल/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021|'''मराठी विकिस्रोतच्या सेक्युअरपोलवर जाऊन मतदान करा''']].

आपण याआधीच मतदान केले असल्यास, मतदान केल्याबद्दल आभार. कृपया हा मेल दुर्लक्षित करा. लोक त्यांची कितीही खाती असली, तरी फक्त एकदाच मतदान करू शकतात.

[[:m:Wikimedia Foundation elections/2021|या निवडणुकीविषयी अधिक माहिती वाचा]]. धन्यवाद, [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १८:०५, २५ ऑगस्ट २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:KCVelaga (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21933990 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== विकिमीडिया फाउंडेशन 2021 बोर्ड ऑफ ट्रस्टीजच्या मतदानाची लिंक ==

आधीच्या संदेशात चुकीचा दुवा आला होता, त्याबाबत आम्ही दिलगिरी व्यक्त करत आहोत. खाली बरोबर दुवा देत आहे, त्याचा उपयोग करून आपण नक्की मतदान करा:
[[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021]]. [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १९:१६, २६ ऑगस्ट २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:KCVelaga (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21938093 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Thank you for your participation and support ==

''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translating it''
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|-
|[[File:Wikisource-logo-with-text.svg|frameless|right|100px]] 
Dear {{BASEPAGENAME}},&lt;br/&gt;
Greetings!&lt;br/&gt;
the results of the [[:meta:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Result|Indic Wikisource Proofreadthon August 2021]] have been published. All 10 communities have been performing extremely well. Thank you for your work as a reviewer, as we know that how painful it was. &lt;br/&gt;

To send the honour a gift to you, [[:meta:CIS-A2K|The Centre for Internet &amp; Society (CIS-A2K)]] will need to fill out the required information in this [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfohOv0mI4AijwPre73IyEC9hZ3-GWibfxj4Zo9gK6hW6siWg/viewform Google form] to send the [[:meta:Indic Wikisource Proofreadthon August 2021/Prize|contest awards]] to your address. We assure you that this information will be kept completely [https://wikimediafoundation.org/wiki/Privacy_policy confidential]. 


Thanks &lt;br/&gt;
[[User:Jayanta (CIS-A2K)|Jayanta (CIS-A2K)]] २१:०४, २५ सप्टेंबर २०२१ (IST)&lt;br/&gt;
Wikisource Program officer, CIS-A2K
|}

== Remove a message from page ==

There is a blue line saying &quot;या पानाचे मुद्रितशोधन करतांना काही समस्या उद्भवल्या आहेत&quot; here...

https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%A8:Arth_shastrachi_multatve_cropped.pdf/465

I have corrected the page and I need to remove that message. How do I do that?

[[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १०:०१, ९ नोव्हेंबर २०२१ (IST)

:{{done}} [[सदस्य:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist]] ([[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|चर्चा]]) १५:०९, १० नोव्हेंबर २०२१ (IST)
::Thanks for your quick action. Is it possible for the users to do this themselves or one needs administrative privilege? [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १०:५२, ११ नोव्हेंबर २०२१ (IST)
:::If you don't know how to mark pages, as proofread, problematic, validated ideally you shouldn't be working on wikisource at all. As you are not aware of wikisource workflow. And uninformed edits of yours might break the system here. So I request you to refrain you from doing anything which you are not sure of. Otherwise, I will have to request admins to stop you from editing here. [[सदस्य:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist]] ([[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|चर्चा]]) २२:०६, १३ नोव्हेंबर २०२१ (IST)

== वर्ग:स्त्रोत्रे ==

&quot;स्तोत्रे&quot; असा एक वर्ग असताना नवीन वर्गाची गरज नाही. कृपया वर्ग:स्त्रोत्रे हे पान काढून  टाका. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) ०९:४२, १३ नोव्हेंबर २०२१ (IST)

:पुढच्या वेळी काढून टाकायच्या पानावर [[साचा:Delete]] हा साचा योग्य कारण देऊन लावा, त्यावेळी उपलब्ध प्रचालक त्यावर योग्य ती कृती करतील. काय इथे ठेवता येते आणि काय नाही याचे काही नियम आहेत. ते विकिस्त्रोत प्रकल्पावर वेगळ्या नियमावल्या नाहित पण, या सर्व विकिप्रकल्पांना लागू असणारे नियम आहेत, जर आपल्याला खरच जाणून घ्यायचे आहे तर आपण हे वाचाल. शिवाय आपण सध्या जे काही करत आहात त्याला stalking and harassment च्या व्याख्येत पुर्णत: बसते. [[m:Terms_of_use#4._Refraining_from_Certain_Activities]], जर मला आपल्याकडून पुऩ्हा अनावश्यक प्रश्न आणि अनावश्यक संदेश आले तर मला पुढील कारवाई करावी लागेल. आपण माझ्या संपादनांचा गैर अर्थ काढून सतत वेगवेगळ्या ठिकाणी मला अडथळा आणत आहात. This is a final request to you that, you should stop stalking my edits and pinging me or involving me everywhere. Its been long that you are stalking my edits its really disturbing and your uninformed questions, concerns are irritating, you need to know what is wikisource workflow before messaging me. I won't tolerate a single message from your side. You need to do some work before questioning other editors intentions, loyalty towards open source projects. thanks and regards. [[सदस्य:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist]] ([[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|चर्चा]]) २२:०३, १३ नोव्हेंबर २०२१ (IST)
::&lt;nowiki&gt;&quot;स्तोत्रे&quot; असा एक वर्ग असताना आपण &quot;स्त्रोत्रे &quot; नावाचा नवीन वर्ग तयार केलात, त्या वर्गात काही पाने जमा देखील केलीत. आपल्या निदर्शनास आणून दिल्यावर धमवीवजा भाषा वापरत आहात. आपल्या चर्चा पानावर हा संदेश मला टाकावा लागला कारण हा चुकीचा वर्ग तुमच्याकडूनच तयार झाला आहे. शिवाय एकमेव प्रचालक असल्यामुळे चुकीचे वर्ग दुरुस्त करण्याची जबाबदारी तुमच्यावरच येते. ही गोष्ट आपल्याला अनावश्यक संदेश वाटत असेल तर आपण योग्य ती कारवाई करू शकता. ~~~~&lt;/nowiki&gt; [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) ०९:०२, १४ नोव्हेंबर २०२१ (IST)

== अनुक्रमणिका पान समस्या  ==

# आपण जेंव्हा कॉमन्सवरून येथे अनुक्रमणिका पान करतो, तेंव्हा तेथील मेटाडेटा येथे आपोआप यायला हवा. तो येत नाही. पुन्हा नव्याने टाकावा लागतो. 
# स्रोत या घटकासमोर pdf हा शब्द कॉमन्सवरील फाईलशी दुव्याने जोडला जायला हवा.
आपण कृपया वरील दोन गोष्टी लक्ष देऊन सोडवू शकाल का?
धन्यवाद! [[सदस्य:सुबोध कुलकर्णी|सुबोध कुलकर्णी]] ([[सदस्य चर्चा:सुबोध कुलकर्णी|चर्चा]]) १८:३१, १९ नोव्हेंबर २०२१ (IST)

:{{Done}}, दोऩ्हीही समस्या, अनुक्रमणिका साच्यातील गडबडीमुळे येत होत्या मी ते साचे अद्यतन केले आहेत. सवडीने त्यांचे मराठी भाषांतरही करेन. आता मेटाडाटा ही येईल आणि पिडीफ़ चा दुवाही येत आहे. [[सदस्य:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist]] ([[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|चर्चा]]) २१:०५, १९ नोव्हेंबर २०२१ (IST)

::धन्यवाद! तसेच शीर्ष, तळटीप (header, footer) एकदा टाकले तर सर्व पानांवर यायला हवे. पण हे होत नाही आहे. पाहाल का? [[सदस्य:सुबोध कुलकर्णी|सुबोध कुलकर्णी]] ([[सदस्य चर्चा:सुबोध कुलकर्णी|चर्चा]]) ११:३४, २२ नोव्हेंबर २०२१ (IST)
:::बघतो एक दोन दिवसात तेही आणि थोडं भाषांतर करायचे आहे, त्याची पडताळणी तुम्हांला करावी लागेल. [[सदस्य:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist]] ([[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|चर्चा]]) १५:३५, २४ नोव्हेंबर २०२१ (IST)

== How we will see unregistered users ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=content/&gt;
Hi!

You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki.

When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed.

Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help.

If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]].

We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January.

Thank you. 
/[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]&lt;section end=content/&gt;
&lt;/div&gt;

२३:४८, ४ जानेवारी २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Johan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(5)&amp;oldid=22532651 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== ऑनलाइन इंडिक विकिस्रोत प्रूफरीडथॉन मार्च 2022 ==

[[File:Wikisource-logo-with-text.svg|frameless|right|100px]]
प्रिय संपादकहो,

गेल्या वर्षी प्रूफ्रीडाथॉनमध्ये आपल्या सहभागासाठी आणि समर्थनाबद्दल धन्यवाद आणि अभिनंदन. सीआयएस-ए 2 के ने या वर्षी भारतीय स्वातंत्र्य हंगामात आपले भारतीय शास्त्रीय साहित्य डिजिटल स्वरूपात समृद्ध करण्यासाठी [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon March 2022|ऑनलाइन इंडिक विकिस्रोत प्रूफरीडथॉन मार्च 2022]] चे आयोजन केले आहे.

तुला काय हवे आहे;

'''बुकलिस्ट:''' प्रूफरीड होण्यासाठी पुस्तकांचा दिलेला संग्रह. कृपया आपल्या भाषेत पुस्तक शोधण्यात आम्हाला मदत करा. युनिकोड स्वरूपित मजकुरासह पुस्तक कोणत्याही तृतीय पक्षाच्या वेबसाइटवर उपलब्ध नसावे. कृपया पुस्तके गोळा करा आणि ती आमच्या [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon March 2022/Book list|इव्हेंट पृष्ठ पुस्तक]] सूचीमध्ये जोडा. आपण येथे नमूद केलेल्या कॉपीराइट मार्गदर्शक तत्त्वांचे पालन करणे आवश्यक आहे. तुम्हाला पुस्तक सापडल्यानंतर, तुम्ही पुस्तकाची पाने तपासा आणि [[:m:Wikisource Pagelist Widget|&lt;nowiki&gt;&lt;pagelist/&gt;&lt;/nowiki&gt;]] तयार करा.

'''सहभागी:''' जर तुम्हाला या कार्यक्रमात सहभागी व्हायचे असेल तर कृपया तुमचे नाव [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon March 2022/Participants|सहभागी विभागात स्वाक्षरी करा]].

'''पुनरावलोकनकर्ता:''' कृपया या प्रूफरीडाथॉनचे प्रशासक/समीक्षक म्हणून तुमची जाहिरात करा आणि तुमचा प्रस्ताव येथे जोडा. [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon March 2022/Participants#Administrator/Reviewer|प्रशासक/समीक्षक]] या प्रूफरीडाथॉनमध्ये सहभागी होऊ शकतात.

'''मीडिया कव्हरेज:''' आम्ही इंडिक विकिस्रोत समुदायाच्या सर्व सदस्यांना विनंती करतो, कृपया सर्व सोशल मीडिया चॅनेलवर माहिती सामायिक करा, आम्ही तुमच्या विकिपीडिया/विकिस्रोतला साइटनोटीस वापरण्यास प्रवृत्त करण्याचा नेहमी प्रयत्न करतो. अर्थात, तुम्ही तुमची स्वतःची विकिसोर्स साइटनोटीस देखील वापरावी. काही पुरस्कार: काही पुरस्कार CIS-A2K द्वारे दिले जाऊ शकतात. वैध आणि प्रूफरीड पृष्ठे मोजण्याचा एक मार्ग: इंडिक विकिस्रोत स्पर्धा साधने &lt;https://indic-wscontest.toolforge.org/&gt;

'''वेळ:''' 00.01 01 मार्च 2022 ते 16 मार्च 2022 23.59 (IST)

'''नियम आणि मार्गदर्शक तत्त्वे:''' [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon March 2022/Rules|मूलभूत नियम]] आणि मार्गदर्शक तत्वे येथे वर्णन केली आहेत.

'''स्कोअरिंग:''' [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon March 2022/Rules#Scoring_system|तपशील स्कोअरिंग पद्धतीचे]] येथे वर्णन केले आहे. आम्हाला आशा आहे की अनेक भारतीय विकी स्त्रोत या वर्षी लॉकडाऊनमध्ये सामील होतील.

तुमच्याशी एकनिष्ठ

जयंत नाथ
२३:३३, १० फेब्रुवारी २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Indic_Wikisource_Community/MrActiveUser&amp;oldid=21811048 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Indic Wikisource Proofread-a-thon March 2022 - Result ==

''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translating it''
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Special Gold Barnstar.png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''Congratulations!!!'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | Dear {{BASEPAGENAME}}, the results of the [[:meta:Indic Wikisource Proofreadthon March 2022/Result|Indic Wikisource Proofreadthon March 2022]] have been published. Kindly visit the project page for your position. Congratulations !!!

[[:meta:CIS-A2K|The Centre for Internet &amp; Society (CIS-A2K)]] will need to fill out the required information in this [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSda3LJ6gPu3z2WGbntM6yRcYLfiAMzBG8J7OTz720OeXj_tYw/viewform Google form] to send the [[:meta:Indic Wikisource Proofreadthon/Prize|contest awards]] to your address. We assure you that this information will be kept completely [https://wikimediafoundation.org/wiki/Privacy_policy confidential]. 

Please confirm here just below this message by notifying (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&quot;I have filled up the form. - ~~~~&quot;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) us, when you filled up this form. You are requested to complete this form within 7 days.

Thank you for your contribution to Wikisource. Hopefully, Wikisource will continue to enrich your active constructive editing in the future.

Thanks for your contribution &lt;br/&gt;
'''Jayanta (CIS-A2K)'''  ११:२९, १८ मार्च २०२२ (IST)&lt;br/&gt; 
''Wikisource program officer, CIS-A2K'' 
|}
&lt;!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Talk:Indic_Wikisource_Proofreadthon_March_2022/Result&amp;oldid=23015638 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Feedback - Indic Wikisource Proofread-thon March 2022 ==

Dear {{BASEPAGENAME}},

Thanks for participating in the Indic Wikisource Proofread-thon March 2022. Please share your experience, obstacles and give your feedback in this below form about the same for improvements in future.

{{Clickable button 2|Google form for Your Feedback- Ckick here|class=mw-ui-progressive|url=https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd7Py3iprZ8XmMAMXlEHiQy7GrSCvmfPPELIPB42XK240Q7qg/viewform}}

Thank you for your contribution to Wikisource. Hopefully, Wikisource will continue to enrich your active constructive editing in the future.

Thanks for your contribution &lt;br/&gt;
'''Jayanta (CIS-A2K)''' ११:४९, १८ मार्च २०२२ (IST)&lt;br/&gt;
''Wikisource program officer, CIS-A2K''
&lt;!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Talk:Indic_Wikisource_Proofreadthon_March_2022/Result&amp;oldid=23015679 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022 ==

''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translate it''

[[File:Wikisource-logo-with-text.svg|frameless|right|100px]]
Dear {{BASEPAGENAME}},&lt;br&gt;
Thank you and congratulation to you for your participation and support last year. The CIS-A2K has been conducted again this year [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022|Online Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022]] to enrich our Indian classic literature in digital format.

&lt;u&gt;'''WHAT DO YOU NEED'''&lt;/u&gt;
* '''Booklist:''' a collection of books to be proofread. Kindly help us to find some books in your language. The book should not be available on any third-party website with Unicode formatted text. Please collect the books and add our [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022/Book list|event page book list]]. You should follow the copyright guideline described [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022/Book list|here]]. After finding the book, you should check the pages of the book and create [[:m:Wikisource Pagelist Widget|&lt;nowiki&gt;&lt;pagelist/&gt;&lt;/nowiki&gt;]].
*'''Participants:''' Kindly sign your name at [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022/Participants|Participants]] section if you wish to participate in this event.
*'''Reviewer:''' Kindly promote yourself as administrator/reviewer of this proofreadthon and add your proposal [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022/Participants#Administrator/Reviewer|here]]. The administrator/reviewers could participate in this Proofreadthon.
* '''Some social media coverage:''' I would request to all Indic Wikisource community members, please spread the news to all social media channels, we always try to convince your Wikipedia/Wikisource to use their SiteNotice. Of course, you must also use your own Wikisource site notice.
* '''Some awards:''' There may be some award/prize given by CIS-A2K.
* '''A way to count validated and proofread pages''':[https://indic-wscontest.toolforge.org/ Indic Wikisource Contest Tools]
* '''Time ''': Proofreadthon will run: from 14 November 2022 00.01  to 30 Novemeber 2022 23.59 (IST)
* '''Rules and guidelines:''' The basic rules and guideline have described [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022/Rules|here]]
* '''Scoring''': The details scoring method have described [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022/Rules#Scoring_system|here]]
I really hope many Indic Wikisources will be present this time.

Thanks for your attention&lt;br/&gt;
[[User:Jayanta (CIS-A2K)|Jayanta (CIS-A2K)]]- 9 November 2022 (UTC)&lt;br/&gt;
Wikisource Program officer, CIS-A2K
&lt;!-- सदस्य:Jayantanth@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Indic_Wikisource_Community/MrActiveUser&amp;oldid=21811048 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open ==

Dear Wikimedian, 

We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. 

We also have exciting updates about the Program and Scholarships. 

The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. 

For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]].

‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. 

Regards 

[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १६:५५, १६ नोव्हेंबर २०२२ (IST) 

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- सदस्य:Nitesh Gill@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24082246 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== WikiConference India 2023: Help us organize! ==

Dear Wikimedian,

You may already know that the third iteration of [[:m:WikiConference_India_2023|WikiConference India]] is happening in March 2023. We have recently opened [[:m:WikiConference_India_2023/Scholarships|scholarship applications]] and [[:WikiConference_India_2023/Program_Submissions|session submissions for the program]]. As it is a huge conference, we will definitely need help with organizing. As you have been significantly involved in contributing to Wikimedia projects related to Indic languages, we wanted to reach out to you and see if you are interested in helping us. We have different teams that might interest you, such as communications, scholarships, programs, event management etc. 

If you are interested, please fill in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdN7EpOETVPQJ6IG6OX_fTUwilh7MKKVX75DZs6Oj6SgbP9yA/viewform?usp=sf_link this form]. Let us know if you have any questions on the [[:m:Talk: WikiConference_India_2023|event talk page]]. Thank you [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २०:५१, १८ नोव्हेंबर २०२२ (IST)

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- सदस्य:Nitesh Gill@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&amp;oldid=24094749 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline ==

Dear Wikimedian,

Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]].

COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. 

Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call 

* '''WCI 2023 Open Community Call'''
* '''Date''': 3rd December 2022
* '''Time''': 1800-1900 (IST)
* '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx

Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २१:५१, २ डिसेंबर २०२२ (IST)

On Behalf of,
WCI 2023 Core organizing team.
&lt;!-- सदस्य:Nitesh Gill@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24083503 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== WikiConference India 2023:WCI2023 Open Community call on 18 December 2022 ==

Dear Wikimedian,

As you may know, we are hosting regular calls with the communities for [[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]. This message is for the second Open Community Call which is scheduled on the 18th of December, 2022 (Today) from 7:00 to 8:00 pm to answer any questions, concerns, or clarifications, take inputs from the communities, and give a few updates related to the conference from our end. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call.

* [WCI 2023] Open Community Call
* Date: 18 December 2022
* Time: 1900-2000  [7 pm to 8 pm] (IST)
* Google Link: https://meet.google.com/wpm-ofpx-vei

Furthermore, we are pleased to share the telegram group created for the community members who are interested to be a part of WikiConference India 2023 and share any thoughts, inputs, suggestions, or questions. Link to join the telegram group: https://t.me/+X9RLByiOxpAyNDZl. Alternatively, you can also leave us a message on the [[:m:Talk:WikiConference India 2023|Conference talk page]]. Regards [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १३:४१, १८ डिसेंबर २०२२ (IST)

&lt;small&gt;
On Behalf of,
WCI 2023 Organizing team
&lt;/small&gt;
&lt;!-- सदस्य:Nitesh Gill@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&amp;oldid=24099166 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== श्रीसूक्त  ==

नमस्कार, आपण विकिस्रोत वरील श्रीसूक्त हा लेख वगळल्याचे दिसत आहे. या करिता मी आपल्या सदरील लेखाच्या चर्चा पानावर साद घातली होती. परंतु [[सदस्य:SHB2000|SHB2000]] यांनी ते चर्चा पान उडवल्याचे दिसते. असो, इतर स्तोत्रा प्रमाणे श्रीसूक्त येथे असावयास हरकत नसावी असे मला वाटते.–:[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|चर्चा]]) २०:५७, ३ सप्टेंबर २०२५ (IST)

:{{साद|QueerEcofeminist}} – [[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|चर्चा]]) १३:५५, ५ सप्टेंबर २०२५ (IST)
:@[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] 
:Every project has a scope, wiki source projects are to host content with pre published copyright free source as name suggest. If content is lacking sources there are two options one needs to provide source or delete it. To comply with copyright free policies of Wikipedia. And importantly what you feel or I feel has no authority over content hosted by wiki projects. It's all governed by copyright laws and open source laws.  [[User:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist🌈]] ००:१७, ६ सप्टेंबर २०२५ (IST)
::होय, यासाठी इंग्लिश विकिपीडिया वर असलेले [[w:en:Śrī Sūkta#Literary sources| संदर्भ आणि तेथील मजकूर]] भाषांतरित करून येथे वापरला तसेच संस्कृत व प्राकृत भाषेतील श्री सूक्त येथे जोडल्यास पुरेसे होईल का? – [[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|चर्चा]]) १३:०५, ९ सप्टेंबर २०२५ (IST)
:::Source is independently published book,  [[User:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist🌈]] ११:२३, १४ सप्टेंबर २०२५ (IST)
::::obviously that books must be in open source domain @[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]]  [[User:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist🌈]] ११:२४, १४ सप्टेंबर २०२५ (IST)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ०१:३६, २९ एप्रिल २०२६ (IST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- सदस्य:Keegan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;
{| width=&quot;100%&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;background:#FFFACD; margin-bottom:3px&quot;
| style=&quot;width:100%; border:1px solid #aaa; vertical-align:top; color:#000; padding: 0px 10px 10px 0px; -moz-border-radius: 10px; -webkit-border-radius: 10px; border-radius:10px;&quot; |

{| cellpadding=&quot;2&quot;; cellspacing=&quot;5&quot;; style=&quot;width:100% ; vertical-align:top ; background:transparent ;&quot; 
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em;&quot;&gt;
[[File:Wikisource-logo-mr.svg|right|frameless]]
नमस्कार {{PAGENAME}},&lt;br&gt;
'''मराठी विकिस्रोत वर आपले स्वागत आहे''',&lt;br&gt;
विकिस्रोत म्हणजे विकि तत्त्वानुसार स्वयंसेवी योगदान देणाऱ्या सदस्यांमार्फत गोळा केलेल्या, मुद्रितशोधन (प्रूफरीडिंग) केलेल्या, टीका-टिप्पण्या जोडलेल्या मराठी &quot;स्रोत&quot; दस्तऐवजांचे ग्रंथालय प्रकल्प आहे. हा प्रकल्प विकिमीडिया प्रतिष्ठान द्वारे चालवला जात असून विकिपीडिया या मुक्त ज्ञानकोश प्रकल्पाचा बंधू प्रकल्प आहे. विकिस्रोत हा विकिपीडिया प्रमाणेच संपादनासाठी सर्वांना खुला असलेला प्रकल्प आहे. विकिस्रोतात आढळणाऱ्या अस्सल दस्तऐवजांचे आणि विकिपीडियावरील ज्ञानकोशीय लेखांचा एकत्रित उपयोग वापरकर्त्यांना (अभ्यासकांना) आपल्या अभ्यास, संदर्भ, व संशोधनात्मक, उद्दिष्टांसाठी होऊ शकतो. आपले प्रताधिकार विषयासंदर्भातील सहकार्य आपल्या प्रयत्नांचे मूल्य जपण्याच्या दृष्टीने आणि मराठी विकिस्रोताचा दर्जा आणि विश्वासार्हतेच्या दृष्टीने खूप महत्त्वाचे आहे. आपणास काही शंका उद्भवल्यास येथे अवश्य नमूद करावे. आपले शंका समाधान करण्याचा आम्ही नक्की प्रयत्न करू. आपल्याकडून विकिस्रोत वर भरपूर काम होवो हीच सदिच्छा.
वाचा - [[विकिस्रोत:नवीन सदस्यांना मार्गदर्शन‎]]

आपले विनम्र,
साहाय्य चमू
&lt;/div&gt;
|}
|} [[User:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist🌈]] ११:१९, ९ सप्टेंबर २०२६ (IST)</text>
      <sha1>o3x9l4qgy9annbuucfhwhahxwhxcnih</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अनुक्रमणिका:सांगली आणि सांगलीकर.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>74682</id>
    <revision>
      <id>236660</id>
      <parentid>236460</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T16:20:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>236660</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1571" sha1="e4du19p6z5fkh8xjgo5fx268q7q1otk" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Type=book
|Title=सांगली आणि सांगलीकर
|Language=mr
|Volume=
|Author=अविनाश टिळक
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=सांगली नगरवाचनालय
|Address=सांगली
|Year=2001
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|Source=pdf
|Image=1
|Progress=C
|Pages=&lt;pagelist 5=&quot;स्वागत&quot; 13=&quot;लेखनामागील भूमिका&quot; 17=&quot;प्रकाशकांचे मनोगत&quot; 18=&quot;ऋणनिर्देश&quot; 19=&quot;अनुक्रम&quot; 20=&quot;महिमा सांगलीचा&quot; 21=&quot;सांगलीचे आराध्य दैवत&quot; 22=&quot;फोटो&quot; 23=&quot;फोटो&quot; 24=&quot;फोटो&quot; 25=&quot;सांगली - एके काळची रम्य नगरी&quot; 35 =&quot;सांगलीचे लोकोत्तर राजेसाहेब
कै. चिंतामणराव आप्पासाहेब पटवर्धन&quot; 46 =&quot;महाराष्ट्राचा आद्य नाटककार विष्णुदास भावे&quot; 55=&quot;नाट्याचार्य गोविंद बल्लाळ देवल&quot; 67=&quot;कृष्णाजी प्रभाकर खाडिलकर&quot; 79 =&quot;संत कोटणीस महाराज&quot; 91=&quot;आबासाहेब सांबारे&quot; 101 =&quot;साधुदास&quot; 111 =&quot;अुद्योगरत्न कै. दादासाहेब वेलणकर&quot; 123=&quot;प्रो. ग. ह.रानडे&quot; 131 =&quot;कवि काव्यविहारी&quot; 141=&quot;भालचंद्र म्हैसकर&quot; 149=&quot;कै. हरि नाना पवार&quot; 156=&quot;वि.स. खांडेकर आणि सांगली&quot;/&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Css=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>e4du19p6z5fkh8xjgo5fx268q7q1otk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/१४९</title>
    <ns>104</ns>
    <id>77676</id>
    <revision>
      <id>236649</id>
      <parentid>202697</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T15:44:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रमाणित */</comment>
      <origin>236649</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4570" sha1="biq6wvbxnfs500yvcj6vvr5fktdv294" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿

{{center|{{x-larger|मल्लविद्येचे द्रोणाचार्य}}}}
{{center|{{xx-larger|कै. हरि नाना पवार}}}}
{{rule}}{{rule|height=4px}}{{rule}}
{{gap}}पृथ्वीराजकपूर म्हणजे जुन्या जमान्यातील चित्रपटसृष्टीतील मोठं, बडं प्रस्थ. राजकपूरचे हे पिताजी (आजच्या पिढीसाठी सांगायचं तर करिष्मा कपूरचे पणजोबा) अभिनयकुशल असे अभिनेते तर होतेच, पण आश्चर्य म्हणजे मोठे पहिलवान गडी होते. सदैव तालमीत घुमण्यात या बड्या नटाला आनंद वाटे. एकदा असेच आखाड्यात गेले होते, तेव्हा त्यांच्या एका दोस्ताने, त्यांची एका मल्लाशी ओळख करुन दिली. नव्या नव्या मल्लांशी दोन हात करण्यासाठी पृथ्वीराजांचे बाहू नेहमीच फुरफुरत असत. पण समोरचा मल्ल त्याना अगदीच किरकोळ वाटला. निदान अंगावरच्या कपड्यांवरुन तरी. पण कुस्तीला सुरुवात झाल्याबरोबर, काही क्षणांतच, त्या किरकोळ दिसणाऱ्या मल्लाने, पृथ्वीराजजीना, दाणकन खाली खेचले आणि चितपट केले. पृथ्वीराजजी अचंबित झाले. त्या मल्लाचा हात त्यानी कौतुकाने हातात घेतला. हातातील पकडीवरुनच आणि लोखंडी कांबीसारखा लवलवणाऱ्या शरीरावरुनच, त्याना त्या मल्लाच्या शरीर-सामर्थ्याची कल्पना आली. पण तेवढ्याने त्याला 'अजमावता' येणार नाही, म्हणून त्यानी आणखी आपल्या ओळखीच्या दोन तीन इराणी पैलवानांबरोबर, त्या मल्लाला झुंजायला लावलं. पाहता पाहता त्या तिन्ही इराणी पैलवानाना, त्या किरकोळ भासणाऱ्या मल्लाने अस्मान दाखवलं!&lt;br&gt;
{{gap}}आता आखाड्यात हरलोच आहोत, तेव्हा मुद्दाम इंग्रजीमध्ये बोलून त्याची जरा 'गंमत' करावी म्हणून पृथ्वीराजजीनी, इंग्रजीत त्याच्या कुस्ती-नैपुण्याची तारीफ केली आणि विचारलं. &quot;What is your name? Where do you come from?”&lt;br&gt;
{{gap}}तेव्हा तो मल्ल पटकन् अत्तरला. “I am Hari Nana Pawar from Sangli.”&lt;br&gt; 
{{gap}}तेव्हा आणखीनच 'अुडालेल्या' पृथ्वीराजजीनी मनापासून कौतुकानं म्हटलं,&lt;br&gt;
“You are not Pawar. You are Power!'&lt;br&gt;
{{gap}}होय, त्या ‘पॉवरफुल' मल्लाचं नाव होतं हरि नाना पवार! हजार हजार जोर आणि दीड दीड हजार बैठका मारुन, वज्रदेही बनणारे, प्रतिस्पर्ध्याच्या अरात धडकी भरवणारे, अनेक नामवंत पैलवानांना चितपट करणारे, हरि नाना पवार हे कुस्तीक्षेत्रातील&lt;noinclude&gt;{{rule}}
सांगली आणि सांगलीकर.............................१२५&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>biq6wvbxnfs500yvcj6vvr5fktdv294</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/१५०</title>
    <ns>104</ns>
    <id>77677</id>
    <revision>
      <id>236650</id>
      <parentid>202699</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T15:53:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रमाणित */</comment>
      <origin>236650</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5650" sha1="po0zaz3bpj0y9h693ycwmbks9dvr94s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;अत्यंत आदरणीय व्यक्तिमत्व होतं.&lt;br&gt;
{{gap}}वर अुल्लेखलेला किस्सा, हरि नाना मुंबईला गेले होते, तेव्हा घडलेला होता. आपल्या केळकर या जिवलग मित्राबरोबर ते मुंबईला गेले होते. पृथ्वीराजकपूरजीनी शेवटपर्यंत हरि नानांशी ओळख ठेवली होती. सांगलीत 'दीवार' 'पठाण' वगैरे पृथ्वी थिअटर्सची नाटके करण्यासाठी, पृथ्वीराज आले होते, तेव्हा आवर्जून त्यानी हरि नानांची भेट घेतली होती.&lt;br&gt;
{{gap}}पैलवान गडी म्हटलं की दोन्ही अस्तन्या वर करुन, जाता येता दिसेल त्याच्यावर गुरगुरणारा, मस्तवाल दांडगट माणूस, असं चित्र अनेकदा, नाटक- सिनेमातून आपल्यापुढे अभं केलं जातं. या समजुतीला पूर्ण छेद देणारं असं हरि नानांचं व्यक्तिमत्व होतं. सालस वृत्ती, नम्रपणा हे त्यांचे अंगभूत गुण. पुढे पुढे अध्यात्माच्या अभ्यासाने, त्यांचं व्यक्तिमत्व अधिकच शांत, आणि चिंतनशील झालं. कुस्तिगीर आणि अध्यात्मात रमणारा, असं ऐकायलासुध्दा अविश्वसनीय वाटतं! म्हणून तर हरि नानांचं सांगलीला कौतुक वाटतं.&lt;br&gt;
{{gap}}अशा या हरि नानांचा जन्म ५ मे १९०५ रोजी सांगली जिल्ह्यातील कडेगाव येथे झाला. सामान्य शेतकरी कुटुंबामध्ये जन्मलेल्या हरि नानांच्या घरची परिस्थिती अत्यंत हलाखीची होती. त्यांच्या वडिलानी आपल्या या मुलाला मोठी 'अिस्टेट' दिली. ती म्हणजे मजबूत शरीरयष्टी आणि कुस्तीची आवड! छोट्या हरिच्या वडिलांना कुस्तीचा जबरदस्त नाद होता. त्या वेडापायी कडेपूरची छोटीशी जमीन होती ती पण संकटात सापडली. कुटुंबाची ओढाताण झाली. पण कुस्तीची अनिवार ओढ काही सुटत नव्हती.&lt;br&gt;
{{gap}}छोट्या हरिला कुस्तीवरील प्रेमाचं असं बाळकडूच मिळालं होतं !&lt;br&gt;
{{gap}}त्यांचं बालपण कृष्णेच्या काठी गेलं. सवंगडी जमवून हुतूतू खेळावं. कृष्णेच्या पात्रात मनसोक्त डुंबावं. दमछाक झाली की मक्याची कोवळी कणसं खावीत. असा कृष्णेच्या पाण्यावर त्यांचा पिंड पोसला गेला. नाट्याचार्य देवल म्हणत की कृष्णेच्या पाण्यात वीज आहे. त्यामुळे असेल कदाचित् की ती विजेची चपळाई त्यांच्या अंगात अवतरली आणि भविष्यकाळात त्याच चपळाईनं हरि नानानी अनेकाना चकित करुन सोडलं!&lt;br&gt;
{{gap}}हरि नानांचं प्राथमिक शिक्षण तसं अुशीराच सुरु झालं. वयाच्या ९ व्या वर्षी ते शाळेत जाऊ लागले. प्राथमिक शिक्षणानंतर वयाच्या १४ व्या वर्षी ते सांगली गावभागातील सिटी हायस्कूलमध्ये, म्हणजे इंग्रजी शाळेत जाऊ लागले. (त्या काळी ५ वी पासूनच इंग्रजी शिक्षणास सुरुवात होई, म्हणून माध्यमिक शाळांना इंग्रजी शाळा म्हणत) त्यांची बुद्धी तल्लख असली तरी मुख्य विषयांपेक्षा शाळेच्या तालमीतील&lt;noinclude&gt;{{rule}}
सांगली आणि सांगलीकर................................१२६&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>po0zaz3bpj0y9h693ycwmbks9dvr94s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/१५१</title>
    <ns>104</ns>
    <id>77678</id>
    <revision>
      <id>236651</id>
      <parentid>203012</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T15:55:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रमाणित */</comment>
      <origin>236651</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5980" sha1="7q2ul35oax6n49pvno93dvgcjt88q8m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;कुस्ती, मल्लखांब, क्रीडांगणावरील हुतुतु, सुरपाट्या इत्यादि खेळांकडे त्यांचे लक्ष अधिक होतं. त्यांच्या सुदैवाने सिटी हायस्कूलचे त्यावेळचे तालीममास्तर, रास्ते गुरुजींचे, छोट्या हरिकडे लक्ष गेले. हरिच्या खेळाचे आणि चपलतेचे त्याना कौतुक वाटले. हुतुतु, सुरपाट खेळताना, हरिने सहज मारलेला रपाटा, दुसऱ्या खेळाडूला पाठ चोळायला लावी! रास्ते गुरुजीना हरिचं कुस्तीप्रेम प्रकर्षाने जाणवलं. म्हणून त्या गुणग्राहक गुरुजीनी, हरिला कुस्तीचे शास्त्रशुध्द धडे द्यायला सुरुवात केली. हरिची घरची परिस्थिती प्रतिकूल आहे, हे माहीत असल्याने, या कुस्तिवीराला चांगल्या पौष्टिक खुराकाची आवश्यकता आहे, याची जाणीव ठेवून, तशा खुराकाची जोडणी त्यानी स्वतः केली. थोड्याच काळानंतर, आपला हा शिष्य कुस्तीत चांगला तरबेज झाला आहे, हे त्यांच्या लक्षात आले. पण पैलवानाचा खरा कस आखाड्यातच लागणार? तेव्हा रास्ते गुरुजीनी हरिला कुस्तीच्या फडात अुतरवण्याचे ठरविले. सुदैवाने त्याच सुमारास साताऱ्यास कुस्त्यांचा फड लागला होता. त्या फडासाठी रास्ते गुरुजीनी हरिला स्वतःच्या खर्चाने पाठवले. सातारच्या फडात, हरिने हजारो प्रेक्षकांना आश्चर्यचकित करुन सोडलं. त्यांच्या डोळ्यादेखत आपल्याहून भारी पैलवानाला हुकुमी डाव करुन अस्मान दाखवलं. रास्ते गुरुजींना याहून मोठी गुरुदक्षिणा ती कोणती? जाणकारांना त्याच वेळी हरि नानांच्या कुस्तीतील कौशल्याबरोबरच, त्यांच्या बुध्दिचार्तुयाचीही जाणीव झाली. या यशाने हरि नानांचे सर्वत्र कौतुक झाले.&lt;br&gt;
{{gap}}आणि त्याचवेळी कुस्ती हेच आपल्या जीवनाचे ध्येय ही गोष्ट हरि नानानी मनात निश्चित केली.&lt;br&gt;
{{gap}}आजवर एक बऱ्यापैकी ताकदीचा, होतकरू पैलवान म्हणून हरि नानांकडे बघितले जाई. पण सातारच्या यशाने कुस्तीगीर म्हणून नाव कमवायची महत्त्वाकांक्षा त्यांच्या मनात निर्माण झाली. वाटेल तितकी मेहनत, कष्ट करायची त्यांची तयारी होती. वडिलांना कुस्तीची आवड होती पण पैशाची सवड नव्हती. तीच परिस्थिती हरि नानांची होती. घरची परिस्थिती दिवसेंदिवस बिकट होत चाललेली. त्यात भर म्हणून त्यांचे लग्न त्याकाळच्या रीतीप्रमाणे अवघ्या तेराव्या वर्षीच लावून देण्यात आले होते. पैलवान व्हायचं म्हणजे हत्ती पोसायचे काम? तेव्हा हे जमावं कसे? हरि नानांची तीव्र अिच्छाशक्ती एवढीच जमेची बाजू !&lt;br&gt;
{{gap}}अिच्छा असली की मार्ग सापडतो.&lt;br&gt;
{{gap}}हरि नानाना मार्ग सापडला. त्यावेळी सांगलीत शिवरामपंत पटवर्धन नावाचे नामांकित अुस्तादजी होते. त्यांच्याकडे मल्लविद्या शिकण्याची अिच्छा हरि नानानी व्यक्त केली. जुन्या काळचे गुरु आजच्यासारखे सहजप्राप्य नव्हते. विद्यार्थ्याचा कस आणि विद्येवरची&lt;noinclude&gt;{{rule}}
सांगली आणि सांगलीकर..........................१२७&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7q2ul35oax6n49pvno93dvgcjt88q8m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/१५२</title>
    <ns>104</ns>
    <id>77679</id>
    <revision>
      <id>236652</id>
      <parentid>203013</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T15:57:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रमाणित */</comment>
      <origin>236652</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5687" sha1="0wonwgfgcdbd5u567uv019jhp5oxm2i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;त्याची निष्ठा अजमावल्याखेरीज, आणि साऱ्या कसोट्यांना पुरेपूर अतरल्याखेरीज, गुरुमहाराज प्रसन्न होत नसत. शिवरामपंतानी आपल्या विद्यार्थ्याची कडवी परीक्षा घेतली. पण हजार हजार जोर आणि दीड दीड हजार बैठका मारुनहि हुं की चूं न करता, घामाने शरीर निथळत असतानासुध्दा, हरि नाना जिद्दीने पुन्हा करेला फिरवायला अुभे राहू लागले, तेव्हा शिवरामपंताना जाणवलं की हे बावनकशी सोनं आहे!&lt;br&gt;
{{gap}}मग काय? आपल्याजवळ जे जे आहे ते सारं, भरभरुन द्यायला त्यानी सुरुवात केली. पण नुसत्या मेहनतीने काय होणार? बलसंवर्धनेसाठी साजेशा खुराकाची जोड हवीच. हरि नानांच्या घरच्या परिस्थितीची यथार्थ जाणीव शिवरामपंताना झाली, तेव्हा त्यांनी आपल्या खर्चाने, रोज डबाभर तुपाळ शिरा, चरवीभर धारोष्ण दूध असा घसघशीत खुराक हरि नानाना सुरु केला.&lt;br&gt;
{{gap}}धन्य ते गुरु, धन्य ते शिष्य !&lt;br&gt;
{{gap}}शिवरामपंतानी कुस्तीमधील सगळे बारकावे आणि खास डावपेच शिकवले. पण सुदैवाने हरि नानाना, आणखी एका मातब्बर गुरुच्या मार्गदर्शनाचा लाभ झाला. त्यांचं नाव चाँदसाहेब शिकलगार त्यांची शिकवण्यातील आपुलकी पाहून हरि नाना भारावून म्हणाले होते की &quot;या विद्येचे (मल्लविद्येचे) मर्मच त्यानी मला अुकलून दिले. वयातील आणि ज्ञानातील अंतर विसरून त्यानी मला स्वतः जातीने अंगावर घेऊन खेळविले आणि त्यात संपूर्णपणे तन्मय होऊन, मल्लविद्येचा साक्षात्कार घडविला........-त्यांचे अपकार जन्मोजन्मी फिटणार नाहीत.&quot;&lt;br&gt;
{{gap}}गुरूजनांच्या मशागतीला फळ येऊ लागले.&lt;br&gt;
{{gap}}कसून मेहनत करायची आणि कुठलाहि फड चुकवायचा नाही असा हरि नानानी निश्चयच केला. गावोगावचे फड ते गाजवू लागले. त्यावेळच्या मोठमोठ्या मल्लांना त्यानी चितपट केले. मल्लाप्पा कल्हईवाला, मल्लाप्पा तडाखे, बाळू पानारी, गुलाम कादर, कर्नाटकसिंह शिवरुद्र, बाळाप्पा चौकवाला, सिद्दाप्पा बेडकीहाळ अशा अनेक मल्लांवर त्यानी मात केली आणि जवळजवळ दीड तपाहून अधिक काळपर्यंत, सांगलीची कीर्तिध्वजा त्यानी त्यावेळच्या मुंबई इलाख्यात फडकत ठेवली होती. वज्रदेही आणि पोलादी दंडाचा मल्ल म्हणून त्यांची ख्याती होती. त्यांच्या सडपातळ देहावरून त्यांच्या ताकदीचा अंदाज सहसा येत नसे. प्रतिस्पर्ध्याने खडाखडीच्या वेळी हात हातात धरला, की त्याला कळून चुके की हे 'पाणी' काही न्यारंच आहे. बुद्धिचातुर्य आणि डावपेंचातील कौशल्य यावरच ते कुस्ती करत आणि प्रतिस्पर्ध्याला आपली पाठ जमिनीला कधी लागली तेच मुळी कळत नसे! हत्तीचा आकार भला दांडगा असेल, त्याची ताकद दहा सिंहांना भिरकावून देण्याची असेल पण प्रत्यक्ष&lt;noinclude&gt;{{rule}}
सांगली आणि सांगलीकर...................... १२८&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0wonwgfgcdbd5u567uv019jhp5oxm2i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/१५३</title>
    <ns>104</ns>
    <id>77680</id>
    <revision>
      <id>236653</id>
      <parentid>203168</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T16:00:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रमाणित */</comment>
      <origin>236653</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6101" sha1="74sxvq8a918ax6ay45hpwoodrtq4ysv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;लढतीमध्ये, महाकाय हत्तीच्या तुलनेत किरकोळ भासणारा सिंह हत्तीला नामोहरम करतो तशी हरि नानांची चपळाई होती. त्यांच्या बुद्धिचातुर्याने हरि नाना, कोणत्या वेळी कोणता 'डाव' करतील याचा भल्याभल्याना अंदाजच येत नसे. असं सांगतात की ज्याच्याबरोबर कुस्ती ठरलेली असेल, त्या पैलवानाला चार दिवस आधीपासूनच हरि नानांची धास्ती लागलेली असे! कुस्ती लागल्यापासून पहिल्या ५-१० मिनिटात काही करता आले तर ठीक, अन्यथा हरि नाना आपल्याला चीतपट केल्याशिवाय राहात नाहीत अशी त्याला भीती असे. पुढेपुढे पंधराशे जोर आणि दोन हजार बैठका मारल्याच पाहिजेत अशी त्यांची रोजची शिस्त होती. बरं, कुस्ती 'मारली' असं ते स्वतः म्हणतच नसत. कुस्ती 'झाली' एवढचं ते म्हणायचे.&lt;br&gt;
{{gap}}अनेक कुस्त्या मारल्यावर, हरि नानांच्या कीर्तीचा डंका गावोगावी वाजू लागला, तशी दक्षिण महाराष्ट्रातील छोट्या मोठ्या संस्थानिकांकडून, &quot;दरबार- मल्ल म्हणून आमच्याकडे या&quot; अशी त्याना आमंत्रणे येऊ लागली. दरबार- मल्ल ही मोठी मानाची जागा होती. खुराकाची रेलचेल आणि मेहनतीसाठी ठेवायच्या जोडीदाराचा खर्च, परस्पर सरकारी खजिन्यातून! वर अनेक संस्थानी सुखसोयी. पण वरवर सुखाचे वाटणारे हे वैभव आतून लाचारीने, आणि मिंधेपणाने लिडबिडलेले असते, हे हरि नाना जाणून होते. शेकडो एकर जमीन अनेक संस्थानिकांनी त्यांना आपल्या पदरी येण्यासाठी देऊ केली होती. पण हरि नानानी तो मोह टाळला. स्वाभिमानी हरि नानाना राजाश्रयापेक्षा, सर्वसामान्यांचा लोकाश्रय मोलाचा वाटला. शिवाय संस्थानिकांच्या लहरी आणि अनियंत्रित मर्जीपुढे, सर्वानाच &quot;जी हुजूर&quot; म्हणून कसे मुजरे करावे लागतात याची हरि नानाना स्वतःच्याच एका अनुभवावरुन कल्पना आली होती. तो अनुभव मोठा 'बोलका' होता. तो असा.&lt;br&gt;
{{gap}}एकदा एका संस्थानिकाच्या राजवाड्यातील चौकात कुस्त्यांचा फड लागला होता. हरि नानांची कुस्ती दरबारच्या पहिलवानाबरोबर ठरली होती. त्यामुळे श्रीमंतांच्या आणि अितर खाशा स्वाऱ्या सुशोभित शामियान्यात बसल्या होत्या. दूर दूर अंतरावरुन कुस्ती शौकीन मंडळी, मुद्दाम कुस्ती पाहण्यासाठी आली होती. सर्वांची अुत्सुकता एकच. दरबारचा पैलवान म्हणजे राजेसाहेबांचा पठ्ठा जिंकणार की हरणार? पंचांनी हात वर करुन अिषारा केला. एकदम गोंगाट थांबला. हरि नाना फडात अुतरले. डाव्या भुजावर अुजव्या हाताचा पंजा थोपटून, सलामीचा पहिला शब्द त्यानी असा काही घुमवला की त्यासरशी जाणते लोक हादरले. पोलादावर पोलाद आदळल्यासारखा त्याचा तो खणखणीत शड्डू ऐकून, श्रीमंताचा पठ्ठाहि मनात जरा चरकलाच. मातीच्या मुठी एकमेकाना मिळाल्या. दोन्ही मल्ल आवेशाने परस्पराना भिडले. आणि काय? दोन मिनिटातच कुस्ती खतम्. दरबारचा पैलवान चारी मुंड्या चीत झालेला पाहून सर्वजण&lt;noinclude&gt;{{rule}}
सांगली आणि सांगलीकर.......................१२९&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>74sxvq8a918ax6ay45hpwoodrtq4ysv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/१५४</title>
    <ns>104</ns>
    <id>77682</id>
    <revision>
      <id>236654</id>
      <parentid>203169</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T16:03:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रमाणित */</comment>
      <origin>236654</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5017" sha1="9ywlf79wn89l7klg2r8i97c53c6e5f2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;हादरलेच. पंचमंडळी निकाल अधिकृतपणे सांगण्यासाठी ध्वनिक्षेपकापाशी आली.&lt;br&gt;
{{gap}}तेवढ्यात महाराजांकडून 'निरोप' घेऊन हुजऱ्या धावत आला आणि पंचमंडळीना सांगू लागला, “निर्णय जाहीर करु नका. कुस्ती पुन्हा एकदा झाली पाहिजे&quot;&lt;br&gt;
{{gap}}आपला पैलवान पडला हे साहजिकच महाराजांच्या जिव्हारी लागलं होतं. निरोप ऐकून प्रमुख पंच गोंधळला. पण एकूण महाराजांचा निरोप ही काय 'चीज' असते हे तो पुरतेपणी जाणून होता. अंगावरची माती झटकत असलेल्या हरि नानांपाशी येऊन तो म्हणाला &quot;माफ करा हं पाव्हणं, पण कुस्ती पुन्हा एकदा झाली पाहिजे. झाल्या कुस्तीवर मला निर्णय जाहीर करता येत नाही.&quot;&lt;br&gt;
{{gap}}&quot;का?&quot;&lt;br&gt; 
{{gap}}&quot;का??&quot;&lt;br&gt;
{{gap}}पंचाने तोंडावर अुसने हास्य आणले. ओशाळवाणे होत तो म्हणाला, &quot;कुस्ती आपणच मारली आहे. नाही म्हणायला काय आमचे डोळे फुटलेत ? पण---&quot;--?&lt;br&gt;
{{gap}}&quot;पण काय?&quot;&lt;br&gt;
{{gap}}&quot;पण आपलं महाराजांच्या अिच्छेसाठी फिरुन एकदा----ह्यॅ,ह्यॅ,ह्यॅ,---&lt;br&gt;&quot;झक मारते तुमच्या महाराजांची मर्जी. कुणाच्या मर्जी- मेहेरबानीसाठी मी कुस्ती करत नसतो. कुस्तीसाठी कुस्ती करतो. समजलात!&quot; हरि नाना ताडकन् म्हणाले.&lt;br&gt;
{{gap}}आणि ज्या तडफदारपणे त्यानी कुस्ती मारली, तितक्याच तडफेने, सोन्याच्या कड्याची अभिलाषा न धरता, स्वाभिमानी हरि नाना बाहेर पडले.&lt;br&gt;
{{gap}}ही आठवण मनात 'घर' करुन असल्यामुळेच कदाचित् संस्थानिकांच्या पदरी न जाण्याचा निर्णय हरि नानानी घेतला असावा. वास्तविक त्या दरबारी पैलवानाला पुन्हा कुस्तीत हरवणं त्याना अजिबात अशक्य नव्हतं. पण तसं करण्यात महाराजांची मर्जी संभाळण्याचा लोचटपणा केल्यासारखं झालं असतं आणि हरि नानांच्या मानी स्वभावात ते बसणारं नव्हतंच नव्हतं!&lt;br&gt;
{{gap}}हे एक आणि एकदा का संस्थानच्या मेहेरबानीच्या मोहात पडलं की मनात संपत्तीविषयी अभिलाषा निर्माण होईल. दिवसेंदिवस ती वाढतच राहील या वास्तवाचे हरि नानाना सजग भान होते. नुसत्या कुस्त्या मारण्यात आणि फेटे मिरविण्यात त्याना स्वारस्य नव्हते तर मल्लविद्येचे त्याना प्रेम होते.&lt;br&gt;
{{gap}}त्यामुळे योग्य वय होताच त्यानी आखाड्यातील कुस्ती सोडून दिली. गुरूची भूमिका घेतली. आपल्या गुरूंनी जसं आपल्याला विद्यादान केलं तसं मुक्तहस्ते विद्यादान करण्याचे त्यानी ठरविले. होतकरू पैलवानांना हाताशी धरुन त्याना शास्त्रशुद्ध&lt;noinclude&gt;{{rule}}
सांगली आणि सांगलीकर............................१३०&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9ywlf79wn89l7klg2r8i97c53c6e5f2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/१५५</title>
    <ns>104</ns>
    <id>77683</id>
    <revision>
      <id>236657</id>
      <parentid>203170</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T16:10:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रमाणित */</comment>
      <origin>236657</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6483" sha1="qdlhk911lovdpdiaaa2zcvdqb5ks0dk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;असं मल्लविद्येचे शिक्षण देण्यास त्यानी सुरुवात केली. सांगलीच्या कुस्ती षौकिनांनी हरि नानांवरील प्रेमाखातर त्याना नदीकाठी केशवनाथ मंदिराच्या परिसरात एक तालीम बांधून दिली. कुस्तीसाठी तांबड्या मातीचा आखाडा, मल्लखांब, करेले अशा विविध सोयीनी ती तालीम सुसज्ज झाली. करड्या शिस्तीने हरि नाना तिथं तालीम करुन घेत. हरि नाना मल्लविद्येचे व्रतस्थ अुपासक होते. त्यामुळे चारित्र्यपालनावर त्यांचा कटाक्ष असे. याबाबतीत कोणी थोडा जरी हलगर्जीपणा केला, तरी ते कोणाची गय करीत नसत. तत्क्षणी श्रीमुखात ठेवून देत किंवा तालमीतून कायमची हकालपट्टी करत. त्यामुळे आपल्या या गुरुविषयी शिष्यांच्या मनात आदरयुक्त भीती असे. जरब असे. त्यामुळेच ज्योतिरामदादा सावर्डेकर यासारखे 'भारत भीम' म्हणून नावलौकिक मिळवलेले पैलवान त्यांच्या शिष्यगणात होते. महाराष्ट्रातील राजकीय जीवनात विशेष स्थान असलेले, आमदार संभाजी पवार हे तर त्यांचे पुत्र. ते स्वतः आणि आता त्यांचा पुत्र, म्हणजे हरि नानांचा नातू, पृथ्वीराज पवार ह्यानी घरातील कुस्तीपरंपरा चौथ्या पिढीपर्यंत अबाधित राखलेली आहे.&lt;br&gt;
{{gap}}मल्लविद्येचे निस्सीम अुपासक म्हणून हरि नानांच्याभोवती, जे एक वलय आहे, त्याभोवती आणखी एक तेजोवलय आहे. ते म्हणजे अध्यात्माचे. पैलवानी पेशाचा गडी आणि अध्यात्म यांचं काही नातं असेल, अशी आपण कधी तरी कल्पना करु का? पण हरि नानांच्या बाबतीत ही विलक्षण अपवादात्मक वस्तुस्थिती होती. वानप्रस्थानाश्रमाची कर्तव्ये त्यानी उत्तम पार पाडली. शिवाजी, तानाजी आणि संभाजी या तिन्ही पुत्रांनी पित्याचा वारसा व्यवस्थित सांभाळला. आपापल्या व्यवसायात स्वतंत्रपणे ते सुस्थिर झाले. हरि नानानी प्रपंच नेटका पूर्ण करुन आधुनिक युगाला साजेलसा संन्यासाश्रम पार पाडला. श्रीमद् भगवद्गीता, ज्ञानेश्वरी यांचा हरि नानांचा गाढा अभ्यास होता. संपूर्ण गीता त्याना मुखोद्गत होती. अुपनिषदामधील तत्त्वज्ञान, आचार्यांची भाष्ये, विद्यारण्य, विवेकानंद या सर्वाचा अभ्यास त्यानी कुस्तीच्या अभ्यासासारखाच तन्मयतेने केला. मॅट्रिकला त्यांचे संस्कृत होते. मुळात कुशाग्र बुद्धी आणि त्याला सखोल चिंतनाची, मननाची जोड यामुळे दुर्मिळ मनःशांतीचा लाभ त्याना झाला. हजारो जरीचे पटके आणि शेकडो सोन्यारुप्याची कडी मिळवूनहि त्यांच्या वृत्तीत, पैलवान मंडळीत सहसा आढळणाऱ्या गुर्मीचा लवलेशहि नव्हता तो या आध्यात्मिक वृत्तीमुळेच. त्यात त्याना अिश्वरशास्त्री दीक्षित, रामचंद्र तथा पुटुनाना ठाणेदार, केळकर अशा मित्रपरिवाराची चांगली जोड मिळाली.&lt;br&gt;
{{gap}}सांगली नगरपालिकेने हरि नानांच्या ९२ व्या वाढदिवशी म्हणजे २ फेब्रुवारी १९९६ रोजी मानपत्र देऊन सांगलीच्या या सुपुत्राचा थाटामाटात सत्कार केला. त्या भव्य सन्मानाच्या आठवणीत, सर्व सांगलीकर मन असतानाच, १६ मार्च १९९६ रोजी या मल्लविद्येतील द्रोणाचार्यांचा अंत झाला.&lt;br&gt;{{right|●●●}}&lt;noinclude&gt;{{rule}}
सांगली आणि सांगलीकर ......................१३१&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qdlhk911lovdpdiaaa2zcvdqb5ks0dk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/१५६</title>
    <ns>104</ns>
    <id>77689</id>
    <revision>
      <id>236661</id>
      <parentid>203173</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T16:26:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रमाणित */</comment>
      <origin>236661</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5067" sha1="btrkhpri5p3inaxpfm1c8hjey8cpamm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|
{{x-larger|ज्ञानपीठ पारितोषिक विजेते}}}}
{{center|{{xx-larger|'''वि.स. खांडेकर आणि सांगली'''}}}}
{{rule}}{{rule|height=4px}}{{rule}}
{{gap}}'ज्ञानपीठ' पारितोषिक म्हणजे एक प्रकारचे नोबेल पारितोषिकच. भारतीय पातळीवरील साहित्य क्षेत्रातील केवढा मोठा पुरस्कार! कुठल्याही प्रांतातील लेखकाला मिळाला, तरी त्या त्या प्रांतातील, साहित्यप्रेमींची छाती दोन इंच तरी अभिमानाने फुगत असेल! त्यातून महाराष्ट्रात तर काय, एक सोडून दोन दोन लेखकांना हा पुरस्कार मिळाला. आणि साहित्यातील या सर्वोच्च मानदंडाचा एक मानकरी चक्क सांगलीकर असावा? होय, सांगलीत जन्मलेल्या त्या सुपुत्राचे नाव विष्णू सखाराम खांडेकर. सांगलीकरांसाठी हा केवढा मानाचा शिरपेंच आहे! आद्य नाटककार विष्णुदास भावे, साधुदास, गोविंद बल्लाळ देवल, कृष्णाजी प्रभाकर खाडिलकर या सांगलीकर नरशार्दुलांनी साहित्यशारदेच्या दरबारात पंचहजारी, सप्तहजारी काबीज करता करता राजसिंहासनच पादाक्रांत करावं, असाच हा खांडेकरांचा पराक्रम आहे हे निःसंशय.&lt;br&gt;
{{gap}}अशा या विष्णू सखाराम खांडेकरांचा जन्म ११ जानेवारी १८९८ रोजी सांगलीत झाला. त्या दिवशी अंगारकी संकष्टी होती. गणपती सांगलीकरांचे दैवत. खांडेकरांचं घर सांगलीच्या सुप्रसिद्ध गणपतीमंदिराजवळच. साहजिकच त्यांचं नाव 'गणेश' ठेवण्यात आलं. लहानपणी खांडेकरानी लेखक व्हायची स्वप्नं रंगवली, तेव्हा लेखावरती 'गणेश आत्माराम खांडेकर' हे नाव झळकलेलं पाहायची त्यांची अतीव अिच्छा होती. पण योगायोग पहा कसा असतो. 'लेखक' म्हणून मानमान्यता मिळाली ती ‘विष्णु सखाराम खांडेकर' या नावाला! एकूण 'गणेश आत्माराम खांडेकरांचा' लेखक होण्याचा योग नव्हता; दत्तक जाण्याचा होता !&lt;br&gt;
{{gap}}खांडेकर मंडळी मूळची कोकणातील. सावंतवाडीकडची. खांडेकरांच्या वडिलांचे, घरात चुलत्यांशी पटलं नाही म्हणून त्यानी रागारागाने घर सोडलं आणि सांगलीत येऊन स्थिरावले. वकिलीचा अभ्यास करुन सनद मिळविली. काही काळ वकिली केली. मग ते सांगली संस्थानच्या राजवटीत मुन्सफ झाले. ते मुन्सफ असतानाच खांडेकरांचा जन्म झाला. त्या आधीचा खांडेकराना एक थोरला भाऊ होता. खांडेकर नंबर दोनचे. नंतर त्याना आणखी एक भाऊ झाला. खांडेकर दोन वर्षाचे असताना त्यांचे वडील सर्व कुटुंबियाना घेऊन, एकदा कुलस्वामिनीचे दर्शन घ्यावं, या हेतूने&lt;noinclude&gt;{{rule}}
सांगली आणि सांगलीकर.....................................१३२&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>btrkhpri5p3inaxpfm1c8hjey8cpamm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/१५७</title>
    <ns>104</ns>
    <id>77690</id>
    <revision>
      <id>236662</id>
      <parentid>203176</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T16:28:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रमाणित */</comment>
      <origin>236662</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6344" sha1="qg8nlxginqo9oxs1ni6q312tbfjmcit" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;सावंतवाडीला निघाले. त्या काळचा प्रवास म्हणजे बैलानी ओढलेल्या सारवटगाड्यांतून होत असे. रात्रीच्या वेळी आंबोली घाट चढत असताना, बैलगाडीत अगदी कडेला बसलेले, खांडेकरांचे वडील आत्मारामपंत कलंडले. सरळ रस्त्यात पडून त्यांच्या डोक्याला मार बसला. त्यातून अर्धांगवायूचं दुखणं अुद्भवलं. या दुखण्याच्या पायी मुन्सफाची नोकरी त्याना झेपेना. मुन्सफ असण्याच्या काळात त्यांचं घर म्हणजे सुखवस्तू मध्यमवर्गियाचं घर होतं. घरी स्वयंपाकीण, मोलकरीण असलेल्या या आनंदी घरात, प्रतिष्ठित मंडळींची अुठबस असे. खांडेकरांचे वडील रसिक होते. त्यामुळे नाटककार गोविंद बल्लाळ देवल, सांगली संस्थानचे मुख्य डॉक्टर आणि स्वतः खांडेकरानी ज्यांची 'मला भेटलेला पहिला देवमाणूस&quot; अशी गौरवास्पद नोंद केली आहे, असे डॉ.हरी श्रीकृष्ण देव (धुळ्याचे समर्थभक्त शंकरराव देवांचे थोरले बंधू) अशी मंडळी येत असत. अशा 'देव देवलांच्या' सहवासात काव्यशास्त्रविनोदात मजेत वेळ जाई. चार मित्र-मंडळी जमवून नाटकं बसवणाऱ्या, बाल खांडेकरानी खुद्द देवलांसमोरच, त्यांच्या 'शारदा' नाटकाचा एकपात्री प्रयोग केला होता!&lt;br&gt;
{{gap}}वडिलांच्या आजारपणापासून मात्र या सुखाच्या दिवसांना ओहोटी लागली. खांडेकरांच्या वडिलांचा मूळ स्वभाव तापट. ऑफिसात काहीतरी कुरबूर झाली. त्या भांडणात त्यांच्या अर्धांगाच्या दुखण्याने पुन्हा डोकं वर काढले. अपंग अवस्थेत त्याना अंथरुणाला खिळून पडावे लागले. आमदनी कमी झाली. भलं मोठं प्रशस्त घर सोडून थोड्याशा अंधाऱ्या आणि लहान जागेत राहावं लागलं. खांडेकरांचा मूळ स्वभाव हूड होता. चार सवंगडी जमवून नाटकं करावीत. कृष्णानदीकाठच्या मळीतून हुंदडावं. माळ्याची नजर चुकवून, मक्याची कोवळी लुसलुशीत कणसं खावीत. क्रिकेटचा खेळ तास न् तास खेळावा. अशा मौजमजेत चाललेल्या सुखाच्या बालपणाला दृष्ट लागली! अंथरुणाला खिळलेल्या, वडिलांच्या दुखण्याने, खांडेकराना आयुष्यातील दुःखाचे, वेदनेचे पहिले दर्शन झाले. आणि ते फार जवळून झाले. अितके जवळून की त्यामुळे खांडेकरांचा हूडपणा एकदम मावळला! वडिलांवर त्यांची आत्यंतिक श्रद्धा होती. त्यामुळे त्यांची सर्वतोपरी शुश्रुषा करण्याचं काम त्यानी आपल्या अंगावर घेतलं. त्यांच्या बिछान्याजवळ बसून, त्याना काहीतरी वाचून दाखवणं, त्याना दोन्ही वेळा भरवणं, शौचाला बसवणं वगैरे सर्व कामे ते निष्ठेने करु लागले. असं अकाली प्रौढत्व यायला परिस्थिती जशी कारणीभूत झाली, तशी काही अंशी त्यांच्या आईचा स्वभावहि कारणीभूत झाला. खांडेकरांची आई म्हणजे साने गुरूजींची 'शामची आई' नव्हती. प्रेमळ नव्हती पण तशी कजागहि नव्हती. खांडेकरानी स्वतःच म्हटल्याप्रमाणे तिच्या ठिकाणी संवेदनक्षमता अजिबात नव्हती. नवऱ्याला अर्धांगाचा आजार होईपर्यंत, या अर्धांगिनीने साधारणपणे सुखासीन जीवन व्यतीत केले होते. पण आर्थिक&lt;noinclude&gt;{{rule}}
सांगली आणि सांगलीकर.............................................१३३&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qg8nlxginqo9oxs1ni6q312tbfjmcit</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/१५८</title>
    <ns>104</ns>
    <id>77691</id>
    <revision>
      <id>236666</id>
      <parentid>203178</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T16:31:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रमाणित */</comment>
      <origin>236666</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5240" sha1="69ymupt6g7r0tesotthu5my1z60hrtd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;विपन्नावस्था आल्यावर, कोंड्याचा मांडा करावा, टुकीने संसार करावा, रुग्णाईत नवऱ्याला धीर द्यावा, मुलाना माया द्यावी, त्यांच्या खाण्यापिण्याकडं बघावं, त्यांची फाटकी धोतरं, सदरे वेळच्या वेळी शिवावेत असलं तिला काही सुचतच नसे. कुणाचीच तिला माया नसे वा कुणाविषयी आस्था नसे. या तिच्या पराकोटीच्या अनास्थेपोटीच, कदाचित् खांडेकराना, आपल्या वडिलांची शुश्रुषा आपणच केली पाहिजे, हे कटू सत्य दहा-बारा वर्षाच्या कोवळ्या वयातसुद्धा, मनावर घट्टपणे ठसलं असावं. ती त्यानी मनापासून केली. त्यासाठी दिसतील त्या देवळांचे झुंबरे झिजवले. शनिमाहात्म्य वाचले. मनोमन नवस केले. डॉ. देवांची मदत होतीच.&lt;br&gt;
{{gap}}इंग्रजी तिसरीपर्यंत खांडेकरांचे शालेय जीवन सर्वसामान्य विद्यार्थ्याप्रमाणेच चालले होते. हूडपणा भरला होताच. सांगलीचा परिसर म्हणजे नाट्यपरिसर. विष्णुदास भाव्यानी लावलेले नाटकाचे रोपटे चांगलेच फोफावले होते. सांगलीचेच देवल- खाडिलकर, आता नाट्यसृष्टीत कीर्तीशिखरावर तळपत होते. त्यामुळे प्रत्येक सांगलीकर, नाट्यप्रेमी असायचाच, असा जणू विधिसंकेतच होता. मग खांडेकर तर काय? प्रत्यक्ष नाट्याचार्य देवलांच्या समोरच त्यानी आपली 'नाट्यसेवा' शारदेच्या एकपात्री प्रयोगाने सादर केलेली! त्यातच त्यांच्या या नाट्यप्रेमाला त्यांचे मामेभाऊ बापूराव माईणकर, आणि एक दूरचे आप्त पंडित मास्तर, यांच्यामुळे आणखी खतपाणी मिळाले. कृष्णाकाठच्या घाटावर, खांडेकर आपल्या मित्रमंडळीसह नाटकांचे अखंड प्रयोग करीत.&lt;br&gt;
{{gap}}पण वडिलांच्या आजाराने या नाट्यप्रेमाला 'पडद्याआड' व्हावं लागलं!&lt;br&gt;
{{gap}}तरीसुद्धा वडिलांसाठी 'शनिमाहात्म्य' वाचता वाचता एका अुर्मीसरशी, खांडेकरानी त्यातील कथानकावर एक नाटक खरडले होतेच.&lt;br&gt;
{{gap}}पण शाळेतील एरवी कडक असणाऱ्या 'मुद्गल' मास्तरांमुळे आणखी एका वेगळ्याच अुर्मीने जन्म घेतला.&lt;br&gt;
{{gap}}''ती अुर्मी होती स्कॉलर बनण्याची!''&lt;br&gt;
{{gap}}शाळा चुकवण्यावरुन रागावताना मुदगल मास्तर म्हणाले होते &quot;हे पाहा खांडेकर, तुझे वडील फार आजारी आहेत. अंथरुणाला खिळले आहेत. चांगला अभ्यास केलास, तुझा पहिला नंबर आला, तर त्याना किती बरं आनंद होईल! स्वतःसाठी नाही तरी वडिलांसाठी, त्याना आनंद देण्यासाठी तरी तुला अभ्यास केलाच पाहिजे.&quot;&lt;br&gt;
{{gap}}हे मात्र खांडेकराना फार फार पटले. त्यानी मनापासून अभ्यासाला सुरुवात केली.{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rule}}
सांगली आणि सांगलीकर............................. १३४&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>69ymupt6g7r0tesotthu5my1z60hrtd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/१५९</title>
    <ns>104</ns>
    <id>77692</id>
    <revision>
      <id>236668</id>
      <parentid>203179</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T16:34:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रमाणित */</comment>
      <origin>236668</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5697" sha1="tqi6auz56jq24d8h8nn5mcdf36dzj5w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}खांडेकर सांगली हायस्कूलचे विद्यार्थी. त्यावेळी ही इंग्रजी शाळा राजवाड्यासमोरच्या आता कोर्ट भरते त्या जागी भरे, आणि नंतर आमराईजवळील, सुंदर अिमारतीत सांगली हायस्कूल आले. श्रीपादशास्त्री देवधर संस्कृत शिकवत. त्यानी नुसती भाषाच नाही शिकवली तर संस्कृत भाषेचे मर्म शिकवले. त्यानी शिकवलेले संस्कृत खांडेकराना आयुष्यभर पुरले पण त्याहिपेक्षा त्यांच्या मनावर खोलवर परिणाम झाला, तो शंकरशास्त्री केळकरांच्या मराठी शिकवण्याचा. त्यांच्या रसाळ वाणीमुळे खांडेकराना मराठी भाषेची गोडी लागली, अनिवार वाचनाची आवड लागली. त्यांच्या नकळत त्यांच्यात एक लेखक फुलत गेला.&lt;br&gt;
{{gap}}खांडेकरानी मनापासून अभ्यासाला सुरवात केली पण वडिलांच्या आजारपणामुळे बसणाऱ्या आर्थिक चटक्यांमुळे, त्यांचं कोवळं मन वेळोवेळी करपून जाई. पुस्तकं घ्यायला पैसे नसत. वेळच्या वेळी जेवण मिळणे फार कठीण गोष्ट बने. मग दूध प्यायला मिळणे दुरापास्तच. त्यामुळे त्यांनी अंग असे कधी धरलेच नाही. भरपेट जेवण मिळणे हा मोठा 'भाग्ययोग' असे.&lt;br&gt;
{{gap}}असा भाग्याचा दिवस कधी कधी खांडेकरांच्या आयुष्यात अुगवे, तो त्यांच्या आजोबांमुळे- बाबाकाकांमुळे.&lt;br&gt;
{{gap}}बाबाकाका हे खांडेकरांचे आजोबा. त्यांच्या आईचे वडील. ते खांडेकरांच्या बालपणातच सत्तरीच्या घरात होते. तरीसुद्धा ते तेजःपुंज दिसत. गौरवर्णी हसतमुख आणि अतिशय प्रेमळ असे बाबाकाका, गणपती संस्थानचे पुराणिक होते. गणपतीमंदिरात पुराणिक म्हणून त्याना नित्यनैमित्तिक असे काम होते. गणपतीसंस्थानच्या सर्व सेवकांची मोफत जेवणाची व्यवस्था, त्या वेळी देवळाच्या आवारातच होत असे. बाबाकाकानी रात्रीचे जेवण सोडलं होतं. दुपारी काही कामगिरी निमित्तानं बाहेर गेलं, तर त्यांच्या बदली, गणपतीमंदिरात दुसरं कोणी जेवायला गेलं तरी चालत असे. अशी संधी कधी कधी खांडेकराना मिळे. मग बाबाकाकांऐवजी ते जेवून येत. मिळकत नसलेल्या घराचा तेवढाच भार कमी होई! आज या घटनेच्या आठवणीने सुद्धा ओशाळवाणे वाटते. पण खांडेकराना त्या काळात या जेवणाचं केवढं अप्रूप असेल? एक मात्र नुकसान व्हायचं. शाळेला जायला अुशीर होई. पहिला तास हमखास बुडे. कारण गणपतीमंदिरातील जेवणाला घड्याळाचे बंधन नसे.&lt;br&gt;
{{gap}}अशा अडचणीतूनसुद्धा खांडेकर अभ्यासाकडे अजिबात दुर्लक्ष करत नसत. यामुळे इंग्रजी चौथीच्या परीक्षेत त्याना स्कॉलरशिप मिळाली. चक्क तीन रुपयांची! जग जिंकल्याच्या आवेशात ते तीन बंदे रुपये घेऊन खांडेकर घरी आले. त्यावेळी व्याधिजर्जर असलेल्या वडिलांच्या मुद्रेवर जो आनंद पसरला आणि डोळ्यात जे&lt;noinclude&gt;{{rule}}
सांगली आणि सांगलीकर............................... १३५&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tqi6auz56jq24d8h8nn5mcdf36dzj5w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/१६०</title>
    <ns>104</ns>
    <id>77693</id>
    <revision>
      <id>236669</id>
      <parentid>203181</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T16:50:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रमाणित */</comment>
      <origin>236669</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5695" sha1="767lru40vll3dctmxaxccigpe78e95b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;आनंदाश्रू तरळले, त्यामुळे खांडेकराना कृतकृत्य झाल्यासारखे वाटले. असाच निर्मळ आनंद त्याना सदोदित द्यावा, म्हणून दुप्पट अुत्साहाने खांडेकर अभ्यासाला लागले.&lt;br&gt;
{{gap}}पण सगळं काही मनासारखं घडलं तर ते जीवन कसलं? विधिलिखित ही एक अगम्य गोष्ट आहे.&lt;br&gt;
{{gap}}डॉ. देवानी आपल्या मित्रासाठी वेचलेले अपार परिश्रम दैवाने मातीमोल ठरवले. ज्याना सुख व्हावे, आनंद वाटावा म्हणून खांडेकर सतत अभ्यासाच्या दावणीला, स्वतःला बांधून घेत होते, ते त्यांचे वडीलच देवाघरी गेले. खांडेकर पूर्णपणे खचून गेले.&lt;br&gt;
{{gap}}पण सुदैवाने वडिलांच्या माघारी आपण आपल्या कुटुंबाचा भार अचलला पाहिजे याची खांडेकरांना प्रकर्षाने जाणीव होऊ लागली. याला कारण म्हणजे सत्तरी ओलांडलेले बाबाकाका. वडिलांच्या दुःखद निधनानंतर खांडेकरांचं सगळं कुटुंबच, आजोळी बाबाकाकांच्या आश्रयाला आलं होतं. बाबाकाका समाजात जरी बाबाशास्त्री माईणकर म्हणून मान्यवर असले तरी आर्थिक प्राप्ती तुटपुंजीच. त्यामुळे खांडेकरांचं कुटुंब त्यांच्या घरी आश्रयाला जाणं म्हणजे शिवरात्रीच्या घरी एकादशी असाच प्रकार होता! पण प्रेमळ मनाच्या, सर्वप्रकारच्या अडचणीतही सदैव हसतमुख राहणाऱ्या बाबाकाकानी सर्व जबाबदारी स्वीकारली. खांडेकरानी मात्र मनाशी खूणगाठ बांधली. लौकरात लौकर आपल्या पायावर अभं राहायचं आणि बाबाकाकांची व सर्वच आजोळच्या मंडळींची जबाबदारी कमी करायची. त्यानी अभ्यासाला नेटाने सुरुवात केली. तरीसुद्धा वडिलाना काही तरी करून दाखवायचंच, ही जी एक अुर्मी होती, ती त्यांच्या निधनानंतर बरीचशी ओसरली ! त्यातच अभ्यासापोटी थोडा मागे पडलेला वाचनाचा नाद अफाळून वर आला. मिळेल ते पुस्तक वाचायचा सपाटा त्यानी सुरु केला. त्यांचे वकील असलेले मामा, विनायकराव माईणकर यांचं सांगली नगरवाचनालयात नाव होतं. त्यांच्या नावावर खांडेकर पुस्तकं आणू लागले. कथा, कादंबरी, नाटक जे काही हाताशी लागेल ते वाचायचे. शेळीला जसा कुठल्याही झाडाचा पाला चालतो तसं खांडेकरांचं झालं होतं! सकाळचं पुस्तक संध्याकाळी परत करायचं, आणि संध्याकाळी घेतलेलं पुस्तक रात्री जागत वाचून दुसऱ्या सकाळी परत करायचं! अशा वाचनाच्या झपाट्यानं वाचनालयाचा कारकूनहि गडबडून गेला! पुस्तक वगैरे काही एक वाचत नाही. निव्वळ पुस्तकं शोधायला लावून आपल्याला छळणं एवढाच या मुलाचा हेतू आहे असं वाटण्यापर्यंत त्याची मजल गेली.!&lt;br&gt;
{{gap}}हे अतिवाचनाचं व्यसन आणि मॅट्रिक झाल्यावर पोस्टात वगैरे कुठंतरी याला 'चिटकवून' द्यावं, अशी आजोळच्या घरात चालणारी वडीलधारी मंडळींची भाषा,&lt;noinclude&gt;{{rule}}
सांगली आणि सांगलीकर......................................१३६&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>767lru40vll3dctmxaxccigpe78e95b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/१६१</title>
    <ns>104</ns>
    <id>77694</id>
    <revision>
      <id>236670</id>
      <parentid>203182</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T16:54:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रमाणित */</comment>
      <origin>236670</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5733" sha1="n0a2fc00o6x5v1un7c1q1s7g79flktq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;यामुळे खांडेकरांच्या अभ्यासात थोडी ढिलाई आलीच.&lt;br&gt;
{{gap}}आणि अशा परिस्थितीतहि २२ डिसेंबर १९१३ रोजी जेव्हा मॅट्रिकचा निकाल लागला, तेव्हा मुंबई विश्वविद्यालयात त्यांचा आठवा नंबर आला; अगदी थोड्या मार्कानी त्यांचं इतिहासाचं पारितोषिक हुकले. एवढ्या घवघवीत यशामुळे, सर्वांची खांडेकरांकडे पाहण्याची दृष्टीच बदलली. नोकरीला चिकटवावं म्हणणारी मंडळी, या हुशार मुलाला कॉलेजात पाठवावं, अशी भाषा करु लागली! खुद्द खांडेकराना पण आपण अवांतर वाचनात फार काळ घालवला याची टोचणी लागली. कदाचित आजारी, अपंग अवस्थेतील वडील हयात असते, तर याहून अधिक यश आपण मिळवल असतं असंहि त्याना वाटून गेलं असेल! त्यांच्या तीन सख्खे व सहा चुलत अशा नऊ मामांनी मिळून अुत्साहाच्या भरात खांडेकराना पुण्याला फर्ग्युसनला पुढील कॉलेजशिक्षणासाठी पाठवण्याचे ठरवले.&lt;br&gt;
{{gap}}त्याप्रमाणे १९१४ सालच्या प्रारंभी पुण्यास जाण्याकरता खांडेकरानी सांगली सोडली.&lt;br&gt;
{{gap}}आणि अिथपासून खांडेकरांचे सांगली वास्तव्य खऱ्या अर्थाने संपुष्टात आले. सांगलीला आजोळ होतं. सांगली सांस्कृतिक केंद्र होतं. सांगलीत त्यांचे मित्रमंडळ होतं. चहाते होते. या सर्व कारणांनी त्यांचे सांगलीत येणं-जाणं राहिलं. पण १९१४ पासून त्यांचं सांगलीकर म्हणून वास्तव्य होते ते संपले.&lt;br&gt;
{{gap}}पुण्यात ते कॉलेजशिक्षणासाठी दीड दोन वर्षे राहिले. पण त्यांची आर्थिक परवड फार झाली. त्यामुळे त्याना शिक्षण पूर्ण करता आलं नाही. अुत्साहाच्या भरात ज्या नातेवाईकानी त्याना पुण्यास पाठवण्याचा घाट घातला, त्याना शेवटपर्यत आर्थिक मदतीचा नियमित ओघ चालू ठेवणं परवडलं नाही. मग सावंतवाडीच्या दूरच्या चुलत्याना दत्तक हवा होता म्हणून खांडेकराना दत्तक द्यायचे परस्पर ठरविले गेले. खांडेकरानाही भाबडेपणाने वाटले की दत्तक जाण्याने आपल्याला आर्थिक सुबत्ता लाभेल. शिक्षण पूर्ण करता येईल. घरच्याना चार पैसे पाठवता येतील. पण हे सर्व मनसुबे त्यांच्या दत्तक वडिलांच्या खास, 'सावकारी' पद्धतीच्या स्वभावधर्मामुळे, पार अुधळले गेले. ध्येयवादी मनाच्या खांडेकरानी मग सावंतवाडीजवळच्या शिरोडा या खेडेगावात अठरा वर्षे शिक्षक म्हणून काम केले. १९३८ नंतर ते कोल्हापूरला राहावयास आले, ते अखेरपर्यंत म्हणजे २ सप्टेंबर १९७६ रोजी मिरजेला त्यांचे देहावसान होईपर्यंत. या म्हणजे सांगली सोडल्यानंतरच्या काळात त्यानी विपुल लेखन केले. कथा, कादंबरी, लघुनिबंध, समीक्षात्मक, अनुवाद, संपादित अशी त्यांची प्रचंड ग्रंथसंपदा आहे. त्यांच्या लेखनाने मराठी साहित्यात 'खांडेकर युग' सुरु&lt;noinclude&gt;{{rule}}
सांगली आणि सांगलीकर................................१३७&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n0a2fc00o6x5v1un7c1q1s7g79flktq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/१६२</title>
    <ns>104</ns>
    <id>77695</id>
    <revision>
      <id>236671</id>
      <parentid>203184</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T16:57:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रमाणित */</comment>
      <origin>236671</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6123" sha1="93mkx0qexmi1hwicc3qmozc5zwbszqb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;झाले. त्याना अुदंड लोकप्रियता मिळाली. १९४१ साली त्याना साहित्य संमेलनाचे अध्यक्षपद लाभले. नाट्यसंमेलनाचे अध्यक्षपद, साहित्य अकादमीचे फेलो, असे अनेक मानसन्मान त्याना लाभले. सर्वात कळस म्हणजे १९७४ मध्ये त्यांच्या 'ययाति' कादंबरीला एक लाख रुपयाच्या 'ज्ञानपीठ' पारितोषिकाचा, सर्वमान्य गौरवाचा पुरस्कार मिळाला.&lt;br&gt;
{{gap}}खांडेकराना मिळालेले विविध मानमरातब, त्यांची एकूण ग्रंथसंपदा याची मराठी वाचकाला आता साद्यन्त माहिती झाली आहे, विशेषतः नुकत्याच पार पडलेल्या त्यांच्या जन्मशताब्दीमुळे. पण लेखक म्हणून त्यांची मानसिक जडणघडण या सांगलीनेच केली, अशी नोंद खुद्द खांडेकरानीच आपल्या लेखनात अनेकवार केलेली आहे. सांगलीत बालपणात अनुभवलेल्या, ऐकलेल्या आणि प्रत्यक्ष बघितलेल्या अनेक प्रसंगानी, धार्मिक रुढी आणि परंपरा यांच्या चौकटीत ठाकून ठोकून बसविलेल्या सांगलीच्या वातावरणानं, विचारानं त्याना बंडखोर बनवलं, तसंच त्यांच्या मनात काही जीवनमूल्यांविषयी श्रद्धा निर्माण करण्याचं कामहि सांगलीनेच केले. खांडेकरांनी स्वतःच म्हटलय की “सांगलीनंच मला रामायण-महाभारतातल्या भारतीय संस्कृतीचा अभिमानी बनवलं आणि सांगलीनंच मला त्या काळी अल्पमतात असणाऱ्या सुधारक मतांकडे खेचून नेलं.” सांगलीच्या संस्कारक्षम वयात गोपाळशास्त्री देवधर, शंकरशास्त्री केळकर, मुद्गलमास्तर यासारख्यांच्यामुळे मराठी भाषेची मनोमन जोपासना झाली; आयुष्यात काहीतरी चांगलं करावं, चांगलं बनावं अशी अुर्मी मनात निर्माण झाली. रामभाऊ जोशी, बुवासाहेब गोसावी, जंबुअण्णा आरवाडे यासारखे काळजी वाहाणारे सन्मित्र, डॉ. देवांसारखा निरपेक्ष समाजसेवा करणारा देवमाणूस, प्रतिकूल परिस्थितीतह हसतमुख राहू शकणारे बाबाकाका ही माणसं त्याना सांगलीतच मिळाली. त्यांच्या सहवासाचा खांडेकरांच्या मानसिक जडण-घडणीवर दूरगामी परिणाम झाला.&lt;br&gt;
{{gap}}यापेक्षा महत्त्वाचं म्हणजे खांडेकरांच्या ललित लेखनाला पोषक अशी सौंदर्यदृष्टी, चिंतनशीलता, निसर्गाचं प्रेम, त्याना सांगलीतच मिळालं. सांगलीच्या या आयुष्यभर पुरणाऱ्या संस्कारधनाबद्दल आपल्या आत्मवृत्तात त्यानी जे लिहलंय ते मुळातूनच वाचण्यासारखं आहे. 'एका पानाची कहाणी' मध्ये त्यानी म्हटलय.&lt;br&gt;
{{gap}}&quot;सांगलीत माझ्या आयुष्याची पहिली सोळा वर्ष गेली. 'मनि नव्हती कशाची चिंता । आनंद अखंडित होता' असे शारदा बालपणाविषयी म्हणते. माझं बालपण तसं निश्चिंत किंवा आनंदपूर्ण नव्हतं. असं असूनही सांगलीच्या ज्या स्मृती माझ्या मनात राहिल्या आहेत, त्या साया आनंददायक आहेत. मानवी जगाचा मी एक सामान्यांतला सामान्य असा घटक, पण हे मानवी जग विशाल विश्वाच्या भव्य मंदिरातलं एक लहानसं दालन आहे. त्या विश्वाचं कुतूहलजनक अति-आनंदप्रद&lt;noinclude&gt;{{rule}}
सांगली आणि सांगलीकर............................१३८&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>93mkx0qexmi1hwicc3qmozc5zwbszqb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/१६३</title>
    <ns>104</ns>
    <id>77696</id>
    <revision>
      <id>236672</id>
      <parentid>203185</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T16:59:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रमाणित */</comment>
      <origin>236672</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4674" sha1="cgys47g8icuiprszefsk3gfdv7hq6v8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;दर्शन मला घडलं, ते प्रथमतः सांगलीत. गणपतीच्या घाटावर बसून, पश्चिमेकडला मावळता सूर्य, मी डोळे भरुन प्रथम सांगलीतच पाहिला. हरद्वारच्या गंगेच्या विशाल पात्राप्रमाणे, चराचर सृष्टीभर पसरलेल्या चांदण्याच्या सुंदर प्रवाहानं मला मंत्रमुग्ध करुन सोडलं, ते याच परिसरात. कोजागरी पौर्णिमा दर वर्षी येते. पण कोजागरी म्हटलं की मला आठवण होते, ती लहानपणी अश्विन पौर्णिमेदिवशी पाण्यातून माशानं पोहावं, त्याप्रमाणे चांदण्यातून आमराईकडे गेल्याची. गाण्यातल्या सप्तसुरांप्रमाणे वाटणारे इंद्रधनुष्याचे सात रंग मी पुनःपुन्हा पाहिले, ते माझ्या या जन्मभूमीत. गणपतीच्या देवळाच्या अंच तटाला वळसा घालून पांजरपोळाकडे जाताना जी गर्द झाडं लागत, त्यातल्या एका झाडातून कानांवर पडलेला मधुबोल- आणि तो ऐकताच सारं भान विसरुन आपल्याला शाळेला जायचंय्, याचाही विसर पडून वेड्यासारखा अभा राहिलेला मी- या गोष्टी अजून माझ्या मनातून पुसल्या गेलेल्या नाहीत. कवीला प्रिय असणाऱ्या या सुंदर गोष्टींच्या जोडीनं व्यावहारिक वाटणाऱ्या माणसांची क्षुधा शांत करणाऱ्या वस्तूंचं सौदर्य प्रथमतः भेटलं, ते इथंच. इवल्या इवल्या लहान वांग्यांचा काळा कुळकुळीत किंवा जांभळा रंग, शेतातून नुकत्याच आलेल्या काकड्यांचा लुसलुशीतपणा, मक्याच्या कणसांतले मोत्यांचे दाणे, जमिनीत लपून बसलेल्या भुईमुगाच्या शेंगांची गोडी, संध्यारंगाला लाजविणाऱ्या पाडाला आलेल्या आंब्याचा रंग- अशा किती गोष्टी सांगाव्यात? माणसाचं सृष्टीशी असलेलं निकटंच नातं नकळत माझ्या मनात ठसवलं, ते सांगली - जिच्या काठावर वसली आहे, त्या कृष्णामाईनं. मी दहा-बारा वर्षांचा झाल्यापासून पुढे अनेकदा एकटाच कृष्णेच्या काठावर जाऊन बसलो आहे. तिथल्या शीतल वायुलहरीनी मनाचा दाह शांत केला आहे......मी सांगली सोडून गेलो तरी कृष्णेशी असलेलं माझं हे घरगुती नातं माझं अंतर्मन कधी विसरलं नाही. &quot;&lt;br&gt;
{{gap}}सांगलीच्या भूमीशी एवढी मानसिक एकतानता साधणाऱ्या ह्या महान लेखकाचा, सांगलीच्या सुपुत्राचा, सांगलीकराना सदैव अभिमानच वाटेल !.&lt;br&gt;
{{center|●●●}}{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rule}}
सांगली आणि सांगलीकर.................................. १३९&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cgys47g8icuiprszefsk3gfdv7hq6v8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/१६४</title>
    <ns>104</ns>
    <id>77698</id>
    <revision>
      <id>236717</id>
      <parentid>203187</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T11:20:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रमाणित */</comment>
      <origin>236717</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4690" sha1="3kkwyviriis3e3zg4uxpnnj0wjz2u48" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿

{{center|{{xx-larger|'''नटवर्य मामा पेंडसे'''}}}}
{{rule}}{{rule|height=4px}}{{rule}}
{{gap}}१९५४ सालच्या जूनमधली गोष्ट. रंगभूमीवरील एक नटश्रेष्ठ आपल्या नेहमीच्या पोटदुखीच्या व्यथेने जर्जर झाले होते. १९ जूनला तर दुखणे विकोपाला जाऊन रात्रीत १०-११ रक्ताच्या अुलट्या झाल्या. आधी ठरलेल्या कार्यक्रमाप्रमाणे २० जूनला त्यांच्या नाटकाचा प्रयोग होता. त्यांची स्वतःची अिच्छा, अर्थातच त्या प्रयोगात काम करण्याची होती. रंगभूमीवर चेहऱ्यावर भूमिकेचा मेक-अप चढवून एकदा अुभं राहिलं की आजार पळून जाईल असं त्याना वाटे. पण घरच्या मंडळींचा आग्रह मानून ते कुर्ल्यातील आपल्या घरातून टॅक्सीने हॉस्पिटलमध्ये निघाले. प्रयोग होता दुपारी परळच्या दामोदर हॉलमध्ये. टॅक्सी वाटेत थांबली ती डॉ. अजित फडके यांच्या माटुंग्याच्या हॉस्पिटलसमोर. डॉ. नी एकंदर रागरंग बघितला आणि नटवर्यांना एकदम ॲडमिटच करुन टाकले! आजार गंभीर होता. तब्बल पाच महिने बेडवर पडून राहायला लागलं.&lt;br&gt;
{{gap}}गंमत म्हणजे हॉस्पिटलच्या बेडवर असतानाच, त्यांच्या एका हातखंडा नाटकाचा प्रयोग लागला. त्यामुळे निर्मात्याने त्याना सहज विचारलं. त्या नटश्रेष्ठाला राहवेना. त्याने डॉक्टराना गयावया करुन परवानगी मागितली. त्यांची तडफड पाहून डॉक्टरानी अखेरीस विनंती मान्य केली. जवळच माटुंग्याच्या किंग जॉर्ज हायस्कूलमध्ये नाटकाचा प्रयोग होता.&lt;br&gt;
{{gap}}नटवर्यानी प्रयोगात काम केले आणि नंतर तडक हॉस्पिटलमध्ये जाऊन ते समाधानाने आपल्या बेडवर पडले!&lt;br&gt;
{{gap}}रंगभूमीवर नितांत निष्ठा असणाऱ्या त्या नटश्रेष्ठाचं नाव होतं, &quot;मामा पेंडसे.&quot;&lt;br&gt;
{{gap}}आपल्या भेदक डोळ्यांनी आणि पल्लेदार आवाजाने मराठी नाट्यरसिकांवर मोहिनी घालणाऱ्या मामाना आयुष्यभर पोटदुखीच्या या व्याधीनं छळलं. पाच-सहा वेळा त्यांची ऑपरेशन्स झाली. त्यांची नाटकं आणि हॉस्पिटल्सच्या वाऱ्या यांचा मेळ घालताना, सुप्रसिद्ध विनोदी नट शंकर घाणेकर गमतीने म्हणायचे &quot;मामा एक तर हॉस्पिटलच्या थिअटरमध्ये असतात नाहीतर नाटकाच्या थिअटरमध्ये असतात.&quot;&lt;br&gt;
{{gap}}मामा पेंडसे हे मूळचे सांगलीकर. त्यांचा जन्म सांगलीला २८ ऑगस्ट १९०६&lt;noinclude&gt;{{rule}}
सांगली आणि सांगलीकर...................................१४०&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3kkwyviriis3e3zg4uxpnnj0wjz2u48</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/१६५</title>
    <ns>104</ns>
    <id>77699</id>
    <revision>
      <id>236718</id>
      <parentid>203188</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T11:23:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रमाणित */</comment>
      <origin>236718</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5791" sha1="qbqustej8nwkokdhk6mrywjogtcm4y3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;रोजी झाला. त्यांचे मूळ नाव चिंतामण गोविंद पेंडसे. त्या नावाचं “मामा पेंडसे&quot; हे बारसं अगदी अकल्पितपणे झालं.&lt;br&gt;
{{gap}}त्याचं असं झालं. श्री समर्थ नाटक मंडळींचे &quot;मराठ्यांचे सिंहासन&quot; या नाटकाचे गावोगावी प्रयोग चालू होते. 'येवले' या गावी प्रयोग होता. चिंतामण गोविंद पेंडसे त्या नाटकात होते. त्यांचा सांगलीचा एक मित्र, गुरुनाथ पांडुरंग कुलकर्णी तिथे रेल्वेत नोकरीला होता. आपल्या सांगलीच्या मित्राचे नाटक म्हणून तो कौतुकाने पहावयास आला होता. त्याच्याबरोबर त्यांचे एक वकील मित्र होते. त्या नाटकातील पेंडशांचं काम वकीलसाहेबाना फार आवडले. म्हणून त्यानी तसे नंतर पत्राने कळविले. पत्रात मायना लिहिताना त्याना पेंडशांचे नाव आठवेना; म्हणून त्यानी नाटक कंपनीतील एक दोन पोरांना नावाबद्दल विचारले. नाटकात महत्त्वाची भूमिका करणाऱ्या नटांना कंपनीची मुलं, आदराने तात्या, दादा अशा नावाने संबोधित असत. कंपनीतील सीतारामपंताना 'बापू' म्हणत, दत्तोपंत वैशंपायन याना 'नाना' म्हणत. तसेच कोणी दादा होते, तात्या होते. मामा कुणीच नव्हते. म्हणून वकील मित्रानी विचारल्यावर त्यानी पेंडशांचं नाव 'मामा' आहे असे ठोकून दिले! वकिलानी कौतुकाने लिहिलेल्या पत्रात 'चिंतामण गोविंद पेंडसे' यांचा मामा पेंडसे असा अुल्लेख केला आणि त्यांच्या कामाची खूप स्तुती केली. पत्र कंपनीच्या बिऱ्हाडी आल्यावर “मामा पेंडसे, मामा पेंडसे” असा सर्वत्र पुकारा चालू झाला. पेंडसे, 'मामा' म्हटल्यावर चिडतात हे बघून मुद्दामच सर्वजण चिडवू लागले.&lt;br&gt;
{{gap}}तेव्हापासून पेंडशाना अजिबात न आवडणारी “मामा” ही अुपाधी त्याना कायमचीच चिकटली.&lt;br&gt;
{{gap}}मामांचं बालपण फार गरीबीत गेलं. त्यांचे वडील गोविंदराव तत्कालीन सांगली संस्थानात नोकरीला होते. त्यांची पहिली बायको निवर्तली. त्यानंतर बरीच वर्षे त्यानी लग्न केलं नाही आणि दुसरं लग्न केलं ते वयाच्या ४५ व्या वर्षी. ते सुद्धा लहान वयाच्या मुलीशी. मामांच्या आईचे वय लग्नाच्यावेळी फक्त ११ वर्षाचे होते. अर्थात् त्या काळी अशी लग्ने सर्रास होत. लहान वयात मामांच्या आईची दहा बाळंतपणे झाली. त्यांची आई मुळातच थोडी तापट स्वभावाची. परिस्थिती हलाखीची. नवरा-बायकोच्या वयातील विषम अंतर. त्यामुळे मामांची आई सदैव गांजलेली असे. कातावलेली असे. परिणामी मामांना आईचे प्रेम म्हणून कधी मिळालचं नाही असं खुद्द मामानीच नमूद करुन ठेवलय. लहानपणी तर नाहीच नाही पण पुढे परिस्थिती पालटली. मामाना नाट्यक्षेत्रात नाव मिळालं. सत्कार झाले. तेव्हापण आईच्या तोंडून त्याना कधी कौतुकाची पावती मिळाली नाही. ह्या वस्तुस्थितीची&lt;noinclude&gt;{{rule}}
सांगली आणि सांगलीकर..................................... १४१&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qbqustej8nwkokdhk6mrywjogtcm4y3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/१६६</title>
    <ns>104</ns>
    <id>77700</id>
    <revision>
      <id>236719</id>
      <parentid>203189</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T11:27:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रमाणित */</comment>
      <origin>236719</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5584" sha1="2tbces0dyk07u1j9ol3yrf0yhkg6sac" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;मामाना नेहमी खंत वाटे. गरीबीमुळे रुपया दीडरुपया फी परवडत नाही म्हणून मामाना इंग्रजी शाळा सोडून मराठी शाळेत नाव घालायला लागले. त्यावेळी मराठी ७ वी म्हणजे व्हर्नाक्युलर फायनल. ती पास झाल्यावर सांगली संस्थानच्या अखत्यारीत नोकरी मिळण्याची शक्यता असे. पण तसा काही प्रकार घडला नाही. अुलट सहज म्हणून मामानी ड्रॉइंगच्या दोन परीक्षा दिल्या. त्याचा त्याना अुत्तर आयुष्यात खूप अुपयोग झाला.&lt;br&gt;
{{gap}}घरातील बिकट आर्थिक परिस्थिती, पैशावरुन आई-वडिलांची एकसारखी होणारी भांडणं, या गोष्टीना वैतागून मामानी शाळा सोडली. घरात मदत व्हावी म्हणून मामानी साईन बोर्ड्स रंगवणे, घरांना रंग देणे अशी कामे करणाऱ्यांकडे सहाय्यकाची नोकरी पत्करली. त्यामुळेच त्यांची सांगलीतील सुप्रसिद्ध पेंटर शंकरराव गायकवाड यांच्याशी ओळख झाली. सांगलीच्या 'सदासुख' थिअटरमध्ये प्रयोग असणाऱ्या नाटकांचे पडदे गायकवाड रंगवीत तेव्हा मदतनीस म्हणून मामा त्यांचेबरोबर काम करीत. या अनुभवाचा मामाना पुढे फार अुपयोग झाला.&lt;br&gt;
{{gap}}१९२४ च्या सुमारास सुप्रसिद्ध किर्लोस्कर संगीत मंडळी शेवटची घटका मोजत होती. 'ललित कलादर्श' संगीत मंडळींचे मालक बापूसाहेब पेंढारकर आणि नानासाहेब चाफेकर यांच्यात बखेडा माजल्यावर, चाफेकरानी ही किर्लोस्कर मंडळी चालवायला घेतली. कंपनीचा मुक्काम सांगलीत असताना चाफेकरानी शंकरराव गायकवाडांचं कामं बघितलं होतं. त्यानी गायकवाडाना आपल्या कंपनीबरोबर नेले; कंपनीची कामं हुबळीत चालली होती तेव्हा पडदे रंगविण्याची कामे शंकररावाना भारी पडू लागली. एखाद्या मदतनीसाची त्याना आवश्यकता वाटू लागली. तेव्हा त्याना मामांची आठवण झाली. चाफेकरांच्या संमतीने त्यानी मामांना पत्र टाकून बोलावून घेतलं. घरची मंडळी राजी नसतानासुध्दा नाटक कंपनीत जाण्याचा मामांनी निश्चय केला. वडिलानी सांगितलं की, &quot;जातोस तर जा. पण व्यसन लावून घेऊ नकोस.” नाटक मंडळींविषयी एकूण मत, समाजात त्याकाळी काय असे, त्याची ही झलक.&lt;br&gt;
{{gap}}पडत्या फळाची आज्ञा घेऊन मामा सांगलीजवळच्या बुधगाव स्टेशनवर (जुनं माधवनगर स्टेशन) मध्यरात्रीच्या वेळी ३-४ मैल चालत गेले. दुसऱ्या दिवशी हुबळीला पोचले. शोधत शोधत कंपनीच्या मुक्कामी गेले. शंकररावांना पडदे रंगवण्याच्या कामात मदत करणे, स्टेज झाडणे, नाटकाच्या सामानाची, प्रयोगाच्या वेळी मांडामांड करणे अशा कामांबद्दल त्यांचा पगार ठरला होता, दरमहा घसघशीत आठ रुपये!&lt;br&gt;
{{gap}}नाटक-मंडळीतील मामांची पहिली 'एन्ट्री' अशी होती! रंगभूमीची ओढ&lt;noinclude&gt;{{rule}}
सांगली आणि सांगलीकर.............................. १४२&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2tbces0dyk07u1j9ol3yrf0yhkg6sac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/१६७</title>
    <ns>104</ns>
    <id>77701</id>
    <revision>
      <id>236720</id>
      <parentid>203190</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T11:29:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रमाणित */</comment>
      <origin>236720</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4960" sha1="76zh1p1mmv6af81h3op71xkj3f728jk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;वगैरे काही प्रकार नव्हता. म्हणजे नाटक मंडळीत मामानी प्रवेश केला तो केवळ चरितार्थाचे एक साधन म्हणून.&lt;br&gt;
{{gap}}आणि मामांनीच सांगितलय की तोपर्यंतच्या गरीबीमधील ओढाताणीच्या आयुष्यात 'भरपेट' जेवण ही काय चीज असते हे त्याना कंपनीत जेवल्यावर प्रथमच समजले! त्याचप्रमाणे जेवण जरी पोटभर असलं, तरी नाटक कंपन्यांतून पगार पूर्ण आणि वेळच्या वेळी कधीच मिळत नाही, हे कटू सत्य पण त्याना पचवून घ्यावं लागलं!&lt;br&gt;
{{gap}}प्रत्यक्ष नाटकात काम नसलं तरी नाटकाचे, बॅक स्टेज वर्कर म्हणून मामांचं काम चालत असल्याने मामाना जागरणाची आपोआप सवय लागली. सहजगत्या नाटकांतील भाषणे पाठ होऊ लागली! कुतूहल निर्माण झालं. अर्थातच् मामाना सांगलीकर असल्यामुळे नाटकाचं अुपजत वेड होतंच. काही काळ सांगलीच्या सिटी हायस्कूलमध्ये असताना, शाळेच्या गॅदरिंगमध्ये नाटकात काम करुन त्यानी वाहवा मिळविली होती. त्यावेळचे त्यांचे सहाध्यायी राम केशव रानडे हे होते. ते पुढे न्यायाधीश म्हणून गाजले तर मामा नट म्हणून !&lt;br&gt;
{{gap}}कंपनीच्या नोकरीतून मामाना अचानक ब्रेक मिळाला!&lt;br&gt;
{{gap}}एकदा आगाशे नावाच्या नटाबरोबर कशावरुन तरी बाचाबाची झाली. शब्दावरुन शब्द वाढता वाढता गुद्दागुद्दी झाली. किरकोळ यष्टीच्या मामांनी आगाशेला चितपट करण्याचा प्रयत्न केला. परिणामी मामांच्या अुजव्या मांडीचे हाड मोडले. मामा कंपनीत नवखे असल्याने सर्वानी तेच दंगेखोर आहेत असं ठरविलं.&lt;br&gt;
{{gap}}आणि मामांची सांगलीला हकालपट्टी करण्यात आली. वडिलांच्या ओढाताणीच्या संसारात पुन्हा एकाची भर पडली! कुठं काही नोकरीचं जमत नव्हतं. त्या काळात संस्थानच्या लग्नकार्यात अब्दागिरीच्या दांड्या रंगवण्याचं काम पण मामाना करावं लागलं.&lt;br&gt;
{{gap}}सुदैवाने किर्लोस्कर कंपनीच गावोगावी नाटके करत, फिरत फिरत सांगलीत आली. शंकरराव गायकवाडांनी चाफेकरांकडे रदबदली करुन मामांना पुन्हा कंपनीत घेतले. मामा पडदे रंगवायला लागले. पण मामा जन्मभर काय पडदेच रंगवणार होते का? नाही.&lt;br&gt;
{{gap}}एक दिवस मामांचा 'दिवस' म्हणून अुजाडला. १९२७ च्या सप्टेंबर महिन्यात कंपनीचा ‘राजरंजन' नाटकाचा प्रयोग लागला होता. त्या नाटकातील &quot;सैय्यदअलीचं” काम करणारा नट अचानक आजारी पडला. मामांच्या सर्व नकला पाठ असतात&lt;noinclude&gt;{{rule}}
 सांगली आणि सांगलीकर.............................. १४३&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>76zh1p1mmv6af81h3op71xkj3f728jk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/१६८</title>
    <ns>104</ns>
    <id>77702</id>
    <revision>
      <id>236721</id>
      <parentid>203193</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T11:32:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रमाणित */</comment>
      <origin>236721</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5823" sha1="44dvqhqle5ydjvwljjtj6mqhwr2jton" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;आणि छंद म्हणून ते पडदे रंगवत असताना सगळे संवाद बडबडत असतात हे चाफेकरानी अनेकदा बघितले होते. म्हणून चाफेकरानी 'सैय्यद अलीचं काम करशील का?” म्हटल्यावर मामानी ताबडतोब आनंदाने होकार दिला. मात्र नाटकाच्या प्रयोगाच्या सुरुवातीला, मामा पायापासून डोक्याच्या केसांपर्यंत घाबरून घामाने थबथबलेले होते. पण हळूहळू सावरले आणि त्यांच्या नाटकातल्या पर्दापणाचे कौतुक झाले.&lt;br&gt;
{{gap}}त्या दिवसापासून मामांची 'ट्रॅन्स्फर' नटखात्यात झाली. तरीपण बॅकस्टेजचे, मदतनिसाचे नेहमीचे काम चालूच होतं. फक्त मधून मधून बदली नटांच्या भूमिका मिळू लागल्या. पगार ३० रुपयांवर गेला. अर्थात पूर्ण पगार आणि वेळेवर, हे गणित नेहमीप्रमाणेच न जमणारं. तरीपण निदान १५-२० रूपये घरी पाठवता येऊ लागले. तसं कंपनीमधलं मामांचं स्थान 'आयत्या वेळी' अुपयोगी पडणारा नट असंच होतं.&lt;br&gt;
{{gap}}पण मामांच्या सुदैवाने आणखी एक चांगला 'दिवस' अुजाडला. कंपनीचा मुक्काम मडगावला होता. 'राक्षसी महत्वाकांक्षा' हे नाटक लावलेलं होतं. संगीतसूर्य केशवराव भोसले यांचे थोरले बंधू दत्तोपंत भोसले याना, त्यांच्या त्या नाटकातील गाजलेल्या ‘विक्रांत' च्या भूमिकेबद्दल चाफेकरानी मुद्दाम बोलावून घेतलं होतं. त्यांच्यामुळे निश्चितच तडाखेबंद तिकीट विक्री होणार होती. चाफेकरानी त्या नाटकातील ‘कुंदन' ची भूमिका मामाना दिली होती. कसून मेहनत घेऊन त्यांच्याकडून बसवून घेतली होती. चांगली घोटून घेतली होती. मामांची ही 'प्रगती' कंपनीतील काही जणांना मानवत नव्हती. त्यांच्यापैकी काहीनी मत्सरापोटी, दत्तोबा भोसले यांचे कान फुंकायला सुरुवात केली.....&quot;बघा बुवा, तुम्ही एवढे गाजलेले नट आहात आणि तुमच्यासमोर हा पेंडसे म्हणजे अगदीच नवशिक्या आहे. नाटकाचा तोल त्यामुळे बिघडेल. तुमचा अपमान आहे..... वगैरे वगैरे.&quot; साहजिकच दत्तोपंतानी या 'प्रकारा' बद्दल चाफेकरांना जरा रागातच विचारलं. त्यानी त्यांची समजूत काढून मामांच्या अभिनयाची ग्वाही दिली. तरीपण रात्री मेक-अपच्या वेळी समोर मामाना बघून दत्तोपंतांनी जरा दरडावूनच विचारले “तूच ना तो पेंडसे, आज माझ्यासमोर अभा राहणारा?” मामा मनातून घाबरून गेले. कंपनीतील यःकश्चित गडी माणूस आपल्यासमोर अुभा राहणार याचं वैषम्य दत्तोपंताना वाटत होतं.&lt;br&gt;
{{gap}}प्रत्यक्ष नाटक सुरु झालं. चाफेकरानी धीर देऊन मामांचा आत्मविश्वास वाढविला. पहिले काही प्रवेश संपले. मामांचे काम रंगू लागले. प्रेक्षकांच्या टाळ्या मिळू लागल्या. मामांची भीती चेपली. मग दत्तोपंतांबरोबरचा प्रवेश सुरु झाला. मामांकडून चांगली साथ अगदी बरोबरीची जोड मिळाल्याने, दत्तोपंतांचेहि काम&lt;noinclude&gt;{{rule}}
सांगली आणि सांगलीकर..................................... १४४&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>44dvqhqle5ydjvwljjtj6mqhwr2jton</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/१६९</title>
    <ns>104</ns>
    <id>77703</id>
    <revision>
      <id>236722</id>
      <parentid>203194</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T11:37:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रमाणित */</comment>
      <origin>236722</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5542" sha1="dy6ftqldpnhamyt6t5n9cog4lgher4x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;जबरदस्त रंगू लागले. प्रेक्षकांच्या टाळ्या घेण्यासाठी अुस्फुर्त दाद मिळवण्यासाठी दोघानांहि स्फुरण चढले. आणि त्या आनंदात दत्तोपंत भोसल्यानी खूश होऊन मामांना खांद्यावर अुचलून घेतले आणि ते चाफेकराना म्हणाले “अरे, याला गड्याची कसली कामे देता? याला नाटकांत घ्या.&quot;&lt;br&gt;
{{gap}}तेव्हापासून मामांचा खऱ्या अर्थाने नाट्यप्रवास सुरु झाला. त्याना नियमितपणे कामे दिली जाऊ लागली. शारदेत 'श्रीमंत' पुण्यप्रभावामध्ये 'कंकण, 'शहा-शिवाजी नाटकात 'रणदुल्लाखान,' चंद्रग्रहणमध्ये 'जगदेवराव' अशा त्यांच्या भूमिका गाजू लागल्या.&lt;br&gt;
{{gap}}पण दुर्दैवाने कंपनी आर्थिक दृष्ट्या फारशी तग धरू शकत नव्हती. कोर्टाच्या परवानगीने (तात्पुरत्या) चाफेकर किर्लोस्कर कंपनी चालवत होते. त्या केसचा अंतिम निकाल त्यांच्याविरूध्द लागला. मग देणेकऱ्यानीही दावे लावले. जप्तीचे वॉरंट निघाले. १९२९ मध्ये अखेर कंपनीला टाळे लागले.&lt;br&gt;
{{gap}}आणि मामा सांगलीला परत आले.&lt;br&gt;
{{gap}}पुन्हा अन्नासाठी दाही दिशा सुरु झाल्या. वर्तमानपत्रं टाकण्यापासून जमेल ती कामं मामा करायचे. आईच्या कडवट बोलण्यानं अर्धी-मुर्धी मिळणारी भाकरीसुद्धा गोड लागेना.&lt;br&gt;
{{gap}}त्यातून नियतीनं तर त्याना रंगभूमीवरचा नट बनवण्याचाच चंग बांधला असावा. कारण तीन तीन नाटक- कंपन्यातून कामे मिळण्याचा अचानक योग आला होता. महाराष्ट्र नाटक मंडळीतील गाजलेले नट, मामा भट सांगलीचे. मामा पेंडशांच्या काही चांगल्या भूमिका त्याना आवडल्या होत्या. 'बेबंदशाही' वाले विष्णुपंत औधकरांबरोबर त्यांचे जिव्हाळ्याचे संबंध होते. त्यांच्या 'श्री' समर्थ नाटक मंडळीनी मामा पेंडसेना कंपनीत घ्यावे म्हणून त्यानी औंधकरांना पत्र लिहिले. पण मामा पेंडशांच्या कुंडलीतील ग्रह असे विचित्र, की त्याच सुमारास हिराबाई बडोदेकर यानी सुरु केलेल्या, नव्या नाटक कंपनीत काम करण्याविषयी मामांकडे विचारणा झाली. हे कमी पडलं की काय, म्हणून- त्याना त्याचवेळेस मिरजेत आलेल्या मा. दीनानाथांच्या 'बलवंत संगीत मंडळी' मध्येहि काम मिळेल असे दिसू लागले. या 'तिहेरी' योगामुळे मामा मनोमन हरकून गेले आणि त्याचवेळी नाटक कंपन्यांमधून असणाऱ्या अनिश्चिततेचा त्याना कटू अनुभव आला. महिनोंमहिने दोन्ही कंपन्यांची बोलावणी, अनिश्चिततेच्या फेऱ्यांमध्ये गटंगळ्या खाऊ लागली तेव्हा मामा मुकाट्याने श्रीसमर्थ मंडळीत जाऊन दाखल झाले. ३०रु पगारावर. त्याच पगारावर काम करायचं म्हणून मामा तिथे जायला मनापासून राजी नव्हते, पण नाईलाज होता.{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rule}}
सांगली आणि सांगलीकर.................................. १४५&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dy6ftqldpnhamyt6t5n9cog4lgher4x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/१७०</title>
    <ns>104</ns>
    <id>77704</id>
    <revision>
      <id>236723</id>
      <parentid>203196</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T11:40:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रमाणित */</comment>
      <origin>236723</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6124" sha1="r9mua7zsjbiyoc0u5ikvuxv2vdyt4qf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}या 'समर्थ' मध्ये मामा पूर्ण पाच वर्षे होते. 'करीन ती पूर्व' 'रक्तरंगण,' ‘मराठ्यांचे सिंहासन,’ अशा काही नाटकांतून त्यानी भूमिका केल्या. पण या कंपनीत आल्याचा सर्वात मोठा फायदा मामाना कोणता झाला असेल तर तो म्हणजे नाट्यक्षेत्रातील गुरु लाभण्याचा. हा 'गुरु प्रसाद' त्याना केशवराव दाते यांच्या रुपाने लाभला. कंपनीत आल्यावर मामांची काही कामे त्यानी बघितली. मामा काही बाबतीत नानासाहेब फाटकांचं अनुकरण करत; तेव्हा केशवरावानी, स्वतःच्या अभिनयाचा, आवाजाचा आवाका ओळखून, त्यानुसार स्वतःला शोभेल अशा पध्दतीने, कुणाचेहि अनुकरण न करता, स्वतंत्र बुद्धीने आपली भूमिका कशी करावी, त्या भूमिकेवर विचार कसा करावा, स्वतःच्या देहयष्टीला अनुसरुन हातवारे कसे करावेत, मुद्राभिनय किती महत्त्वाचा आहे अशा अनेक गोष्टी मामाना शिकवल्या. मामा त्यावेळी 'रक्तरंगण' मध्ये अनाजी दत्तोची भूमिका करीत. खलनायकी स्वरूपाची ही भूमिका होती. मामा मात्र अुगाचच ती भूमिका विनोदी वळणानं करत. राजाराम आणि संभाजी ही दोन पात्रे जेव्हा जेव्हा या अनाजीला रागाने बोलत, तेव्हा हा अनाजी (म्हणजे मामा) प्रतिक्रिया म्हणून डोळे मोठे करुन प्रेक्षकांकडे बघत असे. त्यामुळे हशा पिकायचा. पण त्याचा दुष्परिणाम असा व्हायचा की संभाजी या गंभीर पात्रावरील लक्ष अुडून, सगळ्या प्रेक्षकांचे लक्ष निष्कारण अनाजीकडे जात असे. नाट्यशास्त्राच्या दृष्टीने ही गोष्ट विपरीत आहे हे प्रथम केशवरावानी मामांच्या ध्यानात आणून दिलं. &quot;नाटक ही एक सांघिक कला आहे. घडत असणारा प्रसंग, रंगभूमीवरील सर्व पात्रांनी मिळून साकार करायचा असतो. त्यात विक्षेप येईल असं कुणी वागला तर नाट्यरंगतीची हानी होते” असे त्यानी मामांच्या मनावर कायमचे कोरून ठेवले. मामानी केशवरावांच्या तालमीचा आयुष्यात कधीच विसर पडू दिला नाही. नट म्हणून तसेच दिग्दर्शक म्हणून.&lt;br&gt;
{{gap}}नंतर याच 'समर्थ' ने खुद्द औंधकरानी लिहिलेले 'आग्ऱ्याहून सुटका' हे नवे नाटक रंगभूमीवर आणले. या नाटकातील औरंगजेबाची भूमिका मामाना द्यावी असं केशवराव दातेनी औंधकराना सुचविले. त्या भूमिकेसाठी योग्य अुंची, कृश शरीरयष्टी, पाणीदार डोळे, अुभट चेहरा अशा जमेच्या बाजू असल्याने मामा पेंडसे, त्या भूमिकेला अधिक न्याय देऊ शकतील असं दाते म्हणाले. पण पेंडसे रंगभूमीला तसे नवखे असल्याने, ती भूमिका केशवरावानी करावी असा औंधकरांनी हट्टच धरल्याने त्यांचा नाईलाज झाला आणि मामांच्या हातातून एक चांगली संधी निसटली. तरीपण संपूर्ण नाटकभर वावरणारी अमरखानाची भूमिका मामाना मिळाली. ती भूमिका त्यांच्या गाजलेल्या भूमिकांपैकी एक ठरली, अितकी छाप त्या भूमिकेत मामानी प्रेक्षकांवर पाडली. अकोल्याच्या प्रयोगाच्या वेळी गणपतराव बोडस यानी मामांची ही&lt;noinclude&gt;{{rule}}
सांगली आणि सांगलीकर..................................१४६&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r9mua7zsjbiyoc0u5ikvuxv2vdyt4qf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/१७१</title>
    <ns>104</ns>
    <id>77705</id>
    <revision>
      <id>236724</id>
      <parentid>203197</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T11:43:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रमाणित */</comment>
      <origin>236724</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5635" sha1="1nginwv15w6f3cumh8llym16yuvrmtx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;भूमिका बघून पाठ थोपटली.&lt;br&gt;
{{gap}}दुर्दैवाने या नाटकातील हिंदू-मुसलमान जातीसंबंधातील काही संवादांमुळे आणि झेबुन्निसा छोट्या संभाजीचा मुका घेते, या दृष्यामुळे काही धर्मांध मुसलमानांनी हे नाटक बंद पाडले. पुढे केशवराव दाते कंपनी सोडून गेले. त्यांच्या अनुपस्थितीत नाटके रंगेनात. अशा अनेक कारणानी 'समर्थ' नाटक मंडळी बंद पडली.&lt;br&gt;
{{gap}}आणि पुन्हा मामा बेकार अवस्थेत सांगलीला घरी परतले!&lt;br&gt;
{{gap}}काही काळ ‘रमेश नाटक' मंडळीमधून मामानी कामे केली. वास्तविक त्यावेळी सांगलीत आलेल्या 'बलवंत संगीत मंडळी' मध्ये त्यांचे सोने झाले असते. पण मामाना त्यांचा जन्मजात फटकळपणा नडला. खुद्द चिंतामणराव कोल्हटकर या दिग्गजाबरोबर भूमिकेच्या सादरीकरणावरुन मामानी वाद घातला. मालक दीनानाथ आजारी पडले तर त्यांच्याशिवाय कंपनी चालवू या, असा विचित्र आग्रह मामानी धरला! त्यामुळे 'बलवंत' मध्येपण त्यांचं जमलं नाही.&lt;br&gt;
{{gap}}आता नाटकं-बिटकं बंद करुन पोटापाण्यासाठी काही तरी अुद्योग सुरु करावा असा कुटुंबियांचा आग्रह सुरू झाला. आता मामाना नाही पण म्हणता येईना. कोणत्या तोंडाने नाही म्हणणार? काही काळ त्यानी, मामा भटांच्या पुण्याच्या दुकानात अत्तरे, गुलकंद, केशवर्धक तेले, अदबत्त्या इत्यादी वस्तूंची विक्री केली. पण वस्तुंमधील भेसळीवरुन त्यानी खुद्द मालकांशी म्हणजे मामा भटांशीच भांडण काढले! शेवटी बायकोच्या पाटल्या वगैरे विकून मामानी लोण्याचा धंदा सुरू केला. सांगलीजवळच्या अंकली, इंगळी, म्हैसाळ अशा गावांतून एजंटामार्फत लोणी गोळा करायचे आणि ते मुंबईला व्यायाम- शिक्षक असलेल्या भावामार्फत विकायचे. त्याबरोबरीने सांगलीकडची मिरची पूड पण विकायला त्यानी सुरुवात केली. मुंबईत राहिल्याशिवाय पैशाची वसुली नीट होणार नाही असं भावानं कळवल्यावर मामांनी सांगली सोडून मुंबईत बिऱ्हाड थाटलं. कधी गिरगाव, कधी गोरेगाव तर कधी कुर्ल्याला अशी अनेक ठिकाणी त्यांची बिऱ्हाडे झाली. रात्री गोरेगावला जाऊन दूध आणायचं आणि सकाळी गिरगावात विकायचं. पायात चपला नाहीत आणि डोक्यावर दुधाचा हंडा, अशी मामांची भटकंती सुरु झाली. चिंतामणराव कोल्हटकर, केशवराव दाते, वामनराव सडोलीकर अशा मंडळींकडे त्यांचा दूधाचा रतीब होता.&lt;br&gt;
{{gap}}एका अर्थाने रंगभूमीचीच ही देणगी!&lt;br&gt;
{{gap}}काही असो. मामांच्या गाठी चार पैसे नियमितपणानं साठू लागले हे खरे! त्यांच्या अमृतमहोत्सवप्रसंगी मामांच्या या दूध व्यवसायाचा अल्लेख करुन पु. ल. देशपांडे म्हणाले “मामा दुधाचा हंडा अशा थाटात नेत असत की वाटे, हा हंडा नव्हे&lt;noinclude&gt;{{rule}}
सांगली आणि सांगलीकर............................ १४७&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1nginwv15w6f3cumh8llym16yuvrmtx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/१७२</title>
    <ns>104</ns>
    <id>77706</id>
    <revision>
      <id>236725</id>
      <parentid>203199</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T11:47:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रमाणित */</comment>
      <origin>236725</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5544" sha1="2ve17kaqv64maodeblmvwjlvlkhwh5x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;तर स्वाभिमानाचा राजमुकुटच आहे.&quot;&lt;br&gt;
{{gap}}थोडंसं आर्थिक स्थैर्य आलं. नाट्यव्यवसाय मामानी सोडला खरा पण अंतःकरणातील नाट्याभिनयाची अूर्मी त्याना गप्प बसू देत ना! नूतन पेंढारकरांच्या आग्रहामुळे, बापूराव पेंढारकरांच्या पुण्यतिथीनिमित्त झालेल्या 'हाच मुलाचा बाप' या नाटकात त्यानी रावबहाद्दुराची भूमिका, काही बिदागी न घेता हौसेखातर केली. परळच्या दामोदर हॉलला नाटक झाल्यानं आणि कामगार मंडळीत बापूरावांविषयी आदर असल्यानं, मामांना कामगार रंगभूमीवरील नाटकांतून कामे करण्याची तशीच दिग्दर्शनाची आमंत्रणे येऊ लागली.&lt;br&gt;
{{gap}}आता नाट्य-व्यवसायावर पोट अवलंबून नव्हतं! गरज नव्हती तरी मामांना नाटकातील कामे मिळू लागली. दिग्दर्शनासाठी विचारणा होऊ लागली. मामा मनातल्या मनात म्हणाले असतील &quot;कालाय तस्मै नमः!&quot;&lt;br&gt;
{{gap}}त्या काळात मामांची तारांबळ अुडत असे. नाटकाच्या तालमी संध्याकाळी गिरगावात घ्यायच्या. रात्री-अपरात्री गोरेगावला तबेल्यात जायचे. दूध काढायचे. ते काम रात्री १-१॥ पर्यंत चाले. सकाळचे अुकाडे झाले की जेवायला घरी. म्हशींची अुस्तवार. नाटकांच्या तालमी. अशा धावपळीत मामा दमून जायचे. तरीपण हौस वाटायची. चरितार्थ चाले आणि छंद पण जोपासता येई.&lt;br&gt;
{{gap}}हा सर्व व्याप चालू असतानाच भालचंद्र पेंढारकर मामाना भेटले. ते 'ललितकलादर्श' पुन्हा सुरु करत होते. त्यानी मामाना आग्रहाने आमंत्रण दिले. पूर्वीच्या 'अनुभवांवरुन' मामानी सावधपणे सांगितले की &quot;मी चरितार्थासाठी दुधाचा धंदा सुरु केला आहे. तो संभाळून शक्य ती मदत करेन.&quot; या सुमारास (१९४१ नंतर अत्रे, वरेरकर रांगणेकर यांच्या प्रयत्नाने) नाट्य-व्यवसायाला पुन्हा चांगले दिवस येऊ लागले होते. ललितकलादर्शच्या 'सत्तेचे गुलाम' मध्ये मामा, हेरंबरावाची भूमिका करीत; खेरीज नानासाहेब फाटक नसतील तेव्हा नाटकाच्या तालमी घेत. हळूहळू 'ललितकलादर्श' च्या संचालनाची जबाबदारी मामांकडे आली. भालचंद्र पेंढारकर लहान, अननुभवी असल्याने त्यांचे मेहुणे बाबूराव देसाई (हे रिझर्व बँकेत मॅनेजर होते.) यानी मोठ्या विश्वासाने ही जबाबदारी मामांवर टाकली. याच काळात 'नाट्यनिकेतन' च्या (मो.ग. रांगणेकरांच्या) 'आशिर्वाद' आणि 'नंदनवन' या नाटकातही मामा कामे करीत.&lt;br&gt;
{{gap}}१९४४ च्या नोव्हेंबरमध्ये मुंबईत, मोठ्या प्रमाणावर रंगभूमीचा शतसांवत्सारिक अुत्सव, मुंबई मराठी साहित्यसंघाचे अध्वर्यू डॉ. भालेराव यानी साजरा करावयाचे ठरविले. त्यासाठी 'भाऊबंदकीचा' मोठ्या दिमाखात प्रयोग करण्यात आला आणि&lt;noinclude&gt;{{rule}}
सांगली आणि सांगलीकर..................................१४८&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2ve17kaqv64maodeblmvwjlvlkhwh5x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/१७३</title>
    <ns>104</ns>
    <id>77707</id>
    <revision>
      <id>236726</id>
      <parentid>203201</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T11:56:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रमाणित */</comment>
      <origin>236726</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5404" sha1="nhr6mmnp0aa32hl8msa7dbdrthrzj3s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ज्या भूमिकेमुळे “नाना फडणीस म्हणजे मामा पेंडसे&quot; असे समीकरणच जनमानसात रुढ झाले, ती नाना फडणिसाची अजरामर भूमिका मामाना मिळाली. ज्या अनुकुलतेमुळे त्यांना औरंगजेबाची भूमिका मिळायला हवी असे केशवराव दाते याना वाटायचे त्याचा आता अुपयोग झाला. पल्लेदार आवाज आणि भेदक पाणीदार डोळे, विलक्षण मुद्राभिनय यामुळे मामांचा नाना फडणीस फारच गाजला. या नाटकात नानासाहेब फाटक (राघोबा), गोदुताई वर्तक आणि नंतर दुर्गाताई खोटे (आनंदीबाई) केशवराव दाते (तुळोजी पवार) पार्श्वनाथ आळतेकर (रामशास्त्री) अशा नाट्यक्षेत्रांमधील दिग्गजांच्या भूमिका होत्या. या सर्वाना टक्कर देऊन आपल्या अभिनयाची छाप प्रेक्षकांवर पाडायची हे काम सोपं नव्हतं. पण मामानी ते काम लीलया केलं. ही त्यांच्या अभिनय-सामर्थ्याची पावतीच होती. या अुत्सवामुळे 'मामा पेंडसे' हे नाव मुंबईकरांपुढे मोठ्या प्रमाणात प्रसिध्दीला आलं.&lt;br&gt;
{{gap}}आणि मुंबईत प्रसिद्धी म्हणजे संपूर्ण महाराष्ट्रात प्रसिद्धी.&lt;br&gt;
{{gap}}खरं म्हणजे मामाना असं मोठं यश केव्हाच मिळायला हवं होतं, एवढी त्यांची गुणवत्ता होती. अशी वेळ येईपर्यंत मामा चाळिशीला पोचले होते. आता त्यांची घोडदौड सुरू होणार असं वाटत होतं.&lt;br&gt;
{{gap}}आणि त्याचवेळी मामांचं पोटदुखीचं जुनं दुखणं फणा काढून अभं राहिलं!&lt;br&gt;
{{gap}}१९४५ मध्ये ऑपरेशन करावं लागलं. खूप यातना सहन कराव्या लागल्या. ऑपरेशननंतर मामा विश्रांतीसाठी सांगलीस आले. वास्तविक सांगलीच्या एका वैद्याने १९३७ मध्ये मामाना असं काही जालीम औषध दिलं होतं की त्यानंतर सात-आठ वर्षांत पोटदुखी अुद्भवली नव्हती. पण एव्हाना त्या वैद्याचं निधन झालं होतं. पुन्हा चार वर्षानी हा त्रास अुद्भवला. डॉ. अजित फडकेंची ट्रीटमेंट घेऊन सुद्धा पोटदुखीचा समूळ नाश झाला नाही. लागोपाठ तीन ऑपरेशन्स झाली आणि ती सुद्धा अवघ्या तीन महिन्यांच्या कालावधीतच.&lt;br&gt;
{{gap}}या प्रकारानंतर मामाना सांगलीत येऊन तब्बल एक वर्षाची विश्रांती घ्यावी लागली. जून १९५४ मध्ये पुन्हा येरे माझ्या मागल्या! पण या खेपेला पोटदुखीचं गंभीर स्वरूप पाहून डॉ. फडकेनी त्याना के. ई. एम् हॉस्पिटलमध्ये ॲडमिट् केले. तब्बल पाच महिने मामा बेडवर पडून होते.&lt;br&gt;
{{gap}}हा आजाराचा एकंदर प्रकार बघून, शंकर घाणेकरांचं वर्णन, “मामा नेहमी थिअटरमध्ये, नाटकाच्या किंवा हॉस्पिटलच्या,” किती यथार्थ वाटतं!&lt;br&gt;
{{gap}}सांगलीच्या विश्रांतीच्या काळात, मामानी मो. ग. रांगणेकरांच्या 'कुबेर'&lt;noinclude&gt;{{rule}}
सांगली आणि सांगलीकर....................................१४९&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nhr6mmnp0aa32hl8msa7dbdrthrzj3s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अनुक्रमणिका:लंकेचे वर्णन व वृतांत.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>104089</id>
    <revision>
      <id>236693</id>
      <parentid>236629</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T07:27:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>236693</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1921" sha1="3rcp0hlwstvommpmkehrxfhno4owvih" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Type=book
|Title=लंकेचें वर्णन व वृतांत
|Language=mr
|Volume=
|Author=गोविंद चिमणाजी भाटे
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=गोविंद चिमणाजी भाटे
|Address=कुलाबा
|Year=1934
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|Source=pdf
|Image=1
|Progress=C
|Pages=&lt;pagelist 5=&quot;प्रस्तावना&quot; 7 =&quot;अनुक्रमणिका&quot; 8=&quot;नकाशा&quot; 9 =&quot;लंकापुराणपरिचय&quot; 21 =&quot;लंकेचा दंतकथात्मक इतिहास&quot; 37 =&quot;लंकेंत पहिले पाऊल : कोलंबो बंदर व रत्नपुर नगर&quot; 43=&quot;फोटो&quot; 52 =&quot;फोटो&quot; 59=&quot;फोटो&quot; 62=&quot;कँडी व पेरेडॅनिया&quot; 66=&quot;फोटो&quot; 73=&quot;फोटो&quot; 79 =&quot;खडक-देऊळ व खडक-किल्ला&quot; 82=&quot;फोटो&quot; 87=&quot;फोटो&quot; 92 =&quot;बॅटिकोला व त्रिंकोमाली&quot; 104 =&quot;फोटो&quot; 107 =&quot;फोटो&quot; 112 =&quot;लंकेच्या जुन्या राजधान्या व मिहिंतले पर्वत&quot; 114 =&quot;फोटो&quot; 117 =&quot;फोटो&quot; 133 =&quot;फोटो&quot; 136 =&quot;जाफना अथवा नागद्वीप&quot; 150 =&quot;श्रीपाद शिखर&quot; 156 =&quot;फोटो&quot; 163 =&quot;लंका बेटांतील दोन शीतलनिवासस्थानें&quot; 165 =&quot;फोटो&quot; 168 =&quot;फोटो&quot; 173 =&quot;फोटो&quot; 176 =&quot;फोटो&quot; 183=&quot;लंकेच्या आग्नेय टोकाकडील जुनी राजधानी&quot; 192 =&quot;लंका बेटाच्या दक्षिण किनाऱ्यावरील तीन शहरें&quot; 200 =&quot;पश्चिम लंकेच्या लोकवस्तीचे धावतें अवलोकन&quot; 209 =&quot;कोलंबोच्या उत्तरेचा लंकेचा पश्चिम किनारा&quot;/&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Css=
|Header=
|Footer=
}}
[[वर्ग:पुणे नगर वाचन मंदिर]]</text>
      <sha1>3rcp0hlwstvommpmkehrxfhno4owvih</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>236706</id>
      <parentid>236693</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T10:32:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>236706</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2153" sha1="g7bma3cfh9ws8hhek7jd6mw5u3mgnw0" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Type=book
|Title=लंकेचें वर्णन व वृतांत
|Language=mr
|Volume=
|Author=गोविंद चिमणाजी भाटे
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=गोविंद चिमणाजी भाटे
|Address=कुलाबा
|Year=1934
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|Source=pdf
|Image=1
|Progress=C
|Pages=&lt;pagelist 5=&quot;प्रस्तावना&quot; 7 =&quot;अनुक्रमणिका&quot; 8=&quot;नकाशा&quot; 9 =&quot;लंकापुराणपरिचय&quot; 21 =&quot;लंकेचा दंतकथात्मक इतिहास&quot; 37 =&quot;लंकेंत पहिले पाऊल : कोलंबो बंदर व रत्नपुर नगर&quot; 43=&quot;फोटो&quot; 52 =&quot;फोटो&quot; 59=&quot;फोटो&quot; 62=&quot;कँडी व पेरेडॅनिया&quot; 66=&quot;फोटो&quot; 73=&quot;फोटो&quot; 79 =&quot;खडक-देऊळ व खडक-किल्ला&quot; 82=&quot;फोटो&quot; 87=&quot;फोटो&quot; 92 =&quot;बॅटिकोला व त्रिंकोमाली&quot; 104 =&quot;फोटो&quot; 107 =&quot;फोटो&quot; 112 =&quot;लंकेच्या जुन्या राजधान्या व मिहिंतले पर्वत&quot; 114 =&quot;फोटो&quot; 117 =&quot;फोटो&quot; 133 =&quot;फोटो&quot; 136 =&quot;जाफना अथवा नागद्वीप&quot; 150 =&quot;श्रीपाद शिखर&quot; 156 =&quot;फोटो&quot; 163 =&quot;लंका बेटांतील दोन शीतलनिवासस्थानें&quot; 165 =&quot;फोटो&quot; 168 =&quot;फोटो&quot; 173 =&quot;फोटो&quot; 176 =&quot;फोटो&quot; 183=&quot;लंकेच्या आग्नेय टोकाकडील जुनी राजधानी&quot; 192 =&quot;लंका बेटाच्या दक्षिण किनाऱ्यावरील तीन शहरें&quot; 200 =&quot;पश्चिम लंकेच्या लोकवस्तीचे धावतें अवलोकन&quot; 209 =&quot;कोलंबोच्या उत्तरेचा लंकेचा पश्चिम किनारा&quot; 218 =&quot;कोलंबोनिवासाचा अखेरचा आठवडा व देशी प्रत्यागमन&quot; 226=&quot;पोर्तुगीझ कारकीर्द सन १५०५ ते १६५६&quot;/&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Css=
|Header=
|Footer=
}}
[[वर्ग:पुणे नगर वाचन मंदिर]]</text>
      <sha1>g7bma3cfh9ws8hhek7jd6mw5u3mgnw0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:गोष्ट एका डॉक्टरची.pdf/२७</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112097</id>
    <revision>
      <id>236658</id>
      <parentid>236609</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T16:19:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shurpalimedha</username>
        <id>5041</id>
      </contributor>
      <origin>236658</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5308" sha1="6uhrwriwyl8q200z9053iqh22bco0yy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Shurpalimedha&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;रडवा चेहरा पाहून त्याला दया आली असावी. त्याने मला आपल्या मोटारीत बसवून चटकन परीक्षेच्या मंडपात आणून सोडले. त्या दिवशी त्या मोटारवाल्याच्या रूपाने मला ईश्वर भेटला होता. आज परीक्षेसाठी सोडाच; परंतु गंभीर स्थितीत असणारा रुग्ण घेऊन जायलादेखील कुणी आपली मोटार थांबवत नाही. मोजून पैसे घेणाऱ्या टॅक्सीवाल्याजवळदेखील अशा प्रसंगी दयेची याचना करावी लागते! टॅक्सीवाले कधी कधी टॅक्सीच्या पार्श्वभागावर एखादा चिरस्मरणीय 'शेर' लिहून ठेवतात. माझ्या लक्षात राहिला तो शेर असा, 'हम मरने से नहीं डरते, लेकिन वक्त पर पानी पिलानेवाला कोई नहीं मिलता।'&lt;br/&gt;
{{gap}}मेडिकल कॉलेजात प्रवेश मिळाला तरी त्या काळी हुरळून जाण्यासारखे काही वाटत नव्हते. लोक सांगत, 'अभ्यासक्रम फार किचकट असतो; तसाच तो खर्चिकही असतो; (फी वर्षाला ५०० रुपये) पुस्तके फार महाग असतात; रोज आठ-दहा तास अभ्यास करावा लागतो; घाण सुटणाऱ्या प्रेतांची चिरफाड करावी लागते; दिवसरात्र रोगग्रस्तांशी संबंध येतो; मलमूत्र तपासताना घाणीमुळे वांत्या होतात; मेडिकल कॉलेजमधील सर्व परीक्षा एका दमात पास होता येत नाहीत; एक-दोनदा नापास होणे हा नियम असतो; पाच वर्षांपर्यंतच्या दीर्घ कालावधीचा अभ्यासक्रम असल्यामुळे काहीजण मध्यंतरीच कॉलेज सोडून जातात' वगैरे दंतकथा ऐकल्यामुळे पोटात सुरुवातीपासून भीतीचा गोळा उठलेला असे.&lt;br/&gt;
{{gap}}मेडिकल कॉलेजातील पहिला दिवस अजूनही आठवतो. शवविच्छेदनागारातील टेबलावर एका स्त्रीचे उघडेनागडे प्रेत ठेवले होते. अशा अवस्थेत कधी प्रेत पाहिले नव्हते. डोक्यावर केस विस्कटलेले, अर्धे उघडे असलेले व खोल गेलेले डोळे, दात पुढे आलेले, गाल बसलेले, हात पसरलेले, छातीचा पिंजरा झालेला, पोटाचा खळगा खोल गेलेला, अशा अवस्थेत ते प्रेत होते. हे चित्र काही केल्या डोळ्यांसमोरून जाईना. आमचा वर्ग भरला. 'अॅनाटॉमी' विषयाचे प्रोफेसर आले. त्यांच्या मागोमाग एक प्रेत वर्गात आणण्यात आले. त्या मागोमाग एक करवत आणण्यात आली. सुताराने लाकूड कापावे इतक्या निर्विकारपणे प्रोफेसरांनी त्या प्रेताच्या मांडीवर ती करवत चालवली. एका बाजूला पाय व दुसऱ्या बाजूला धड पडलेले पाहून आम्ही सर्वजण गर्भगळीत झालो होतो. मूर्तिमंत क्रौर्य त्या वेळी आमच्या समोर उभे आहे असे वाटले! पण पुढे सवयीने प्रेत व बिघडलेले यंत्र यात फरक वाटेनासा झाला. आज वाटते, नाव, गाव माहीत नसलेल्या या बेवारशी प्रेताचे&lt;br/&gt;
{{right|मी डॉक्टर झालो | २३}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6uhrwriwyl8q200z9053iqh22bco0yy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>236659</id>
      <parentid>236658</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T16:20:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shurpalimedha</username>
        <id>5041</id>
      </contributor>
      <origin>236659</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5310" sha1="s0uzn2gu42u9r2ow9z2fkrc08mvd8jm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Shurpalimedha&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;रडवा चेहरा पाहून त्याला दया आली असावी. त्याने मला आपल्या मोटारीत बसवून चटकन परीक्षेच्या मंडपात आणून सोडले. त्या दिवशी त्या मोटारवाल्याच्या रूपाने मला ईश्वर भेटला होता. आज परीक्षेसाठी सोडाच; परंतु गंभीर स्थितीत असणारा रुग्ण घेऊन जायलादेखील कुणी आपली मोटार थांबवत नाही. मोजून पैसे घेणाऱ्या टॅक्सीवाल्याजवळदेखील अशा प्रसंगी दयेची याचना करावी लागते! टॅक्सीवाले कधी कधी टॅक्सीच्या पार्श्वभागावर एखादा चिरस्मरणीय 'शेर' लिहून ठेवतात. माझ्या लक्षात राहिला तो शेर असा, 'हम मरने से नहीं डरते, लेकिन वक्त पर पानी पिलानेवाला कोई नहीं मिलता।'&lt;br/&gt;
{{gap}}मेडिकल कॉलेजात प्रवेश मिळाला तरी त्या काळी हुरळून जाण्यासारखे काही वाटत नव्हते. लोक सांगत, 'अभ्यासक्रम फार किचकट असतो; तसाच तो खर्चिकही असतो; (फी वर्षाला ५०० रुपये) पुस्तके फार महाग असतात; रोज आठ-दहा तास अभ्यास करावा लागतो; घाण सुटणाऱ्या प्रेतांची चिरफाड करावी लागते; दिवसरात्र रोगग्रस्तांशी संबंध येतो; मलमूत्र तपासताना घाणीमुळे वांत्या होतात; मेडिकल कॉलेजमधील सर्व परीक्षा एका दमात पास होता येत नाहीत; एक-दोनदा नापास होणे हा नियम असतो; पाच वर्षांपर्यंतच्या दीर्घ कालावधीचा अभ्यासक्रम असल्यामुळे काहीजण मध्यंतरीच कॉलेज सोडून जातात' वगैरे दंतकथा ऐकल्यामुळे पोटात सुरुवातीपासून भीतीचा गोळा उठलेला असे.&lt;br/&gt;
{{gap}}मेडिकल कॉलेजातील पहिला दिवस अजूनही आठवतो. शवविच्छेदनागारातील टेबलावर एका स्त्रीचे उघडेनागडे प्रेत ठेवले होते. अशा अवस्थेत कधी प्रेत पाहिले नव्हते. डोक्यावर केस विस्कटलेले, अर्धे उघडे असलेले व खोल गेलेले डोळे, दात पुढे आलेले, गाल बसलेले, हात पसरलेले, छातीचा पिंजरा झालेला, पोटाचा खळगा खोल गेलेला, अशा अवस्थेत ते प्रेत होते. हे चित्र काही केल्या डोळ्यांसमोरून जाईना. आमचा वर्ग भरला. 'अॅनाटॉमी' विषयाचे प्रोफेसर आले. त्यांच्या मागोमाग एक प्रेत वर्गात आणण्यात आले. त्या मागोमाग एक करवत आणण्यात आली. सुताराने लाकूड कापावे इतक्या निर्विकारपणे प्रोफेसरांनी त्या प्रेताच्या मांडीवर ती करवत चालवली. एका बाजूला पाय व दुसऱ्या बाजूला धड पडलेले पाहून आम्ही सर्वजण गर्भगळीत झालो होतो. मूर्तिमंत क्रौर्य त्या वेळी आमच्या समोर उभे आहे असे वाटले! पण पुढे सवयीने प्रेत व बिघडलेले यंत्र यात फरक वाटेनासा झाला. आज वाटते, नाव, गाव माहीत नसलेल्या या बेवारशी प्रेताचे&lt;br/&gt;
{{right|मी डॉक्टर झालो । २३}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s0uzn2gu42u9r2ow9z2fkrc08mvd8jm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:वाचन त्याचे मार्ग व उद्दिष्ट सहा निबंध.pdf/१२०</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112104</id>
    <revision>
      <id>236643</id>
      <parentid>236624</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T12:05:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <origin>236643</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5374" sha1="hzl3rwv8almofr2s0fcmtl0snx9qfke" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;{{center|{{larger|'''(१०८)'''}}&lt;/noinclude&gt;कांहीं लेखकांची दिशाभूल झालेली दिसत नाहीं काय? गेल्या कांहीं वर्षात एकनाथ, नामदेव, पुंडलीक, तुकाराम या भक्तमंडळीवर रचलेली नाटके रंगभूमीवर दिसूं लागलीं आहेत. गुजराथी लोकांप्रमाणे सत्यनारायणाचे नाटक करण्यापर्यंत अजून मजल पोंचली नाहीं, हें आश्चर्य आहे! आमच्या स्त्रियांचा सद्गुण कायम रहावा, ह्मणून सावित्री व्रतविधीचें नाटक कोणी कसें केलें नाहीं कोण जाणे! वटपूजनाचा सीन आकर्षक होईल, यांत शंका  नाहीं! या संतांच्या नाटकांनी भक्तिधर्माचा प्रसार होतो, असें मानतां येईल काय? लोकांनां ही नाटकें आवडण्याचें खरें कारण निराळेंच आहे, असे विचार केल्यास कोणालाहि समजून येईल. ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य, शूद्रं असले आगंतुक भेद बाजूला ठेवून सर्वांचें ध्यान परमेश्वराकडे लावावयाचें, सर्वजण त्यांची लेकरें आहेत, त्याच्याजवळ भेदभाव नाहीं, उच्च कुळांतल्या जन्मापेक्षां उच्चभावाला देव भुकेला आहे, अशी भावना वाढवून समतेचें साम्राज्य वाढवावयाचें हें संतांचे आद्यकर्तव्य असल्यामुळे, त्यांच्याविषयींच्या नाटकांत श्रेष्ठ ह्मणविणाऱ्या वर्णाचा स्वत:च्या ज्ञातीविषयीं बेसुमार व असह्य ताठा, व इतर ज्ञातींविषयीं तिरस्कार व तुच्छता, त्यांचा दंभ, आपलपोटेपणा इत्यादींचे आविष्करण, थोडेंसें कां होईना, झालेलें असतें. हल्ली सर्व ज्ञातीनां शिक्षणाचा लाभ मिळत असल्यामुळे त्यांना समाजांतले रूढ भेद विशेष अन्यायाचे वाटू लागले आहेत. म्हणून संतांची नाटके इतकी प्रिय होत आहेत. तुकाराम नाटकांत मंबाजीबुवाचा प्रवेश लोकांना इतका कां आवडतो, त्याचा विचार करण्यासारखा आहे. शुद्ध भक्तिधर्माचा प्रसार या नाटकांनी बेताचाच होतो. तुकारामाला स्वर्ग व तेथल्या अप्सरा यांची ध्यानीमनी देखील आठवण झाली नसेल. पण त्याचे देहावसान झाल्यावर त्याला नाटककार, स्वर्ग व अप्सरा (कीं प-या?), दाखविल्याशिवाय रहात नाहीं! ऊर्दु व गुजराथी नाटकांत भपकेदार पोषाख केलेली, स्त्रीवेष धारण केलेलीं, पात्रें एकाच वेळीं पुष्कळशी रंगभूमीवर आणण्याचा प्रघात आहे, व तो डोळ्यांत भरतो, ह्मणून तुकारामाला त्याच्यां आवडत्या वैकुंठाऐवजी स्वर्गात पाठविल्यास काय बिघडलें! या लोकीचे नव्हे, असें एकादें स्थळ असलें ह्मणजे झाले! वैकुंठांत प-या नाहींत, स्वर्गात आहेत; पण ही टूम तर दाखल करावयाची आहे. मग वैकुंठ बाजूला ठेवून बिचाऱ्या तुकारामाला द्या स्वर्गात पाठवून! वैकुंठ काय आणि स्वर्ग काय, दोन्ही एकच!&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hzl3rwv8almofr2s0fcmtl0snx9qfke</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>236644</id>
      <parentid>236643</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T12:05:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>236644</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5376" sha1="47rwkz96a4voo7qs9gpb35jtqx2kc5k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;{{center|{{larger|'''(१०८)'''}}}}&lt;/noinclude&gt;कांहीं लेखकांची दिशाभूल झालेली दिसत नाहीं काय? गेल्या कांहीं वर्षात एकनाथ, नामदेव, पुंडलीक, तुकाराम या भक्तमंडळीवर रचलेली नाटके रंगभूमीवर दिसूं लागलीं आहेत. गुजराथी लोकांप्रमाणे सत्यनारायणाचे नाटक करण्यापर्यंत अजून मजल पोंचली नाहीं, हें आश्चर्य आहे! आमच्या स्त्रियांचा सद्गुण कायम रहावा, ह्मणून सावित्री व्रतविधीचें नाटक कोणी कसें केलें नाहीं कोण जाणे! वटपूजनाचा सीन आकर्षक होईल, यांत शंका  नाहीं! या संतांच्या नाटकांनी भक्तिधर्माचा प्रसार होतो, असें मानतां येईल काय? लोकांनां ही नाटकें आवडण्याचें खरें कारण निराळेंच आहे, असे विचार केल्यास कोणालाहि समजून येईल. ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य, शूद्रं असले आगंतुक भेद बाजूला ठेवून सर्वांचें ध्यान परमेश्वराकडे लावावयाचें, सर्वजण त्यांची लेकरें आहेत, त्याच्याजवळ भेदभाव नाहीं, उच्च कुळांतल्या जन्मापेक्षां उच्चभावाला देव भुकेला आहे, अशी भावना वाढवून समतेचें साम्राज्य वाढवावयाचें हें संतांचे आद्यकर्तव्य असल्यामुळे, त्यांच्याविषयींच्या नाटकांत श्रेष्ठ ह्मणविणाऱ्या वर्णाचा स्वत:च्या ज्ञातीविषयीं बेसुमार व असह्य ताठा, व इतर ज्ञातींविषयीं तिरस्कार व तुच्छता, त्यांचा दंभ, आपलपोटेपणा इत्यादींचे आविष्करण, थोडेंसें कां होईना, झालेलें असतें. हल्ली सर्व ज्ञातीनां शिक्षणाचा लाभ मिळत असल्यामुळे त्यांना समाजांतले रूढ भेद विशेष अन्यायाचे वाटू लागले आहेत. म्हणून संतांची नाटके इतकी प्रिय होत आहेत. तुकाराम नाटकांत मंबाजीबुवाचा प्रवेश लोकांना इतका कां आवडतो, त्याचा विचार करण्यासारखा आहे. शुद्ध भक्तिधर्माचा प्रसार या नाटकांनी बेताचाच होतो. तुकारामाला स्वर्ग व तेथल्या अप्सरा यांची ध्यानीमनी देखील आठवण झाली नसेल. पण त्याचे देहावसान झाल्यावर त्याला नाटककार, स्वर्ग व अप्सरा (कीं प-या?), दाखविल्याशिवाय रहात नाहीं! ऊर्दु व गुजराथी नाटकांत भपकेदार पोषाख केलेली, स्त्रीवेष धारण केलेलीं, पात्रें एकाच वेळीं पुष्कळशी रंगभूमीवर आणण्याचा प्रघात आहे, व तो डोळ्यांत भरतो, ह्मणून तुकारामाला त्याच्यां आवडत्या वैकुंठाऐवजी स्वर्गात पाठविल्यास काय बिघडलें! या लोकीचे नव्हे, असें एकादें स्थळ असलें ह्मणजे झाले! वैकुंठांत प-या नाहींत, स्वर्गात आहेत; पण ही टूम तर दाखल करावयाची आहे. मग वैकुंठ बाजूला ठेवून बिचाऱ्या तुकारामाला द्या स्वर्गात पाठवून! वैकुंठ काय आणि स्वर्ग काय, दोन्ही एकच!&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>47rwkz96a4voo7qs9gpb35jtqx2kc5k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:वाचन त्याचे मार्ग व उद्दिष्ट सहा निबंध.pdf/१२१</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112105</id>
    <revision>
      <id>236645</id>
      <parentid>236627</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T12:15:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <origin>236645</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4926" sha1="57lf13pq0yumfrkntquzahrw89qgzql" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;{{center|{{larger|'''(१०९)'''}}}}&lt;/noinclude&gt;{{gap}}संत सखूबाई, की साळूबाई, असें एक नाटक महाराष्ट्रांतल्या एका प्रसिद्ध लेखकानें नुकतेच लिहिले आहे. असल्या कथानकांचा उद्देश नाटकानें पार पडणें दूरापास्त आहे, ही गोष्ट आमच्या विद्वानांच्या लक्षांत येऊ नये, हें सखेदाश्चर्य आहे. असल्या कथानकांनी काव्य किंवा चरित्र हे प्रकार जास्त योग्य आहेत, असे इतर वाङ्मयांच्या तुलनात्मक अभ्यासानें कळून येण्यासारखें आहे; पण येथे असे प्रत्युत्तर मिळण्याचा संभव आहे, कीं नाटकांची उत्पतीच मुळीं देवदेवतांच्या उत्साहांत झाली आहे; त्यांच्या लीला एकेकाळीं रंगभूमीवर दाखविण्यांत येत असत, मग तसें आतां करणें दोषार्ह कसें ह्मणता येईल? याचे निरसन असें आहे, की नाटकांची उत्पत्ति जरी अशी असली, तरी त्यावेळचें नाटक व हल्लींचें नाटक यांत फक्त नांवाशिवाय इतर बाबतींत जमीनअस्मानाचें अंतर पडलें आहे. त्याकाळच्या लोकांच्या भावना समजुती, संस्कार ही आजच्याहून भिन्न होतीं. कधीं काळीं प्रचलित असलेली धार्मिक, पौराणिक नाटके आतां पुनः प्रचारांत आणावीत, हें म्हणणे सयुक्तिक नाहीं. लोकांच्या समजुतीबरोबर त्यांचे करमणुकीचे प्रकाराही बदलतात. नाटक हा एक करमणुकीचा प्रकार, करमणुकीचे साधन, नव्हे काय? मराठी रंगभूमीचें उदाहरण घेतल्यास असें दिसेल, की एकेवेळी इंद्रसभा, चंद्रसभा, कौरवपांडव ही नाटके फार प्रिय होती. सूत्रधार, सोंड लावलेला गणपति, कमरेभोवती मोराचा पिसारा आणि पायांनां घुंगुर बांधलेली सरस्वती, व तिचें 'तकड् तकड् थोम्' नाचणे, हीं आतां प्रचारांतून जाण्याचे काय कारण! लोकांची बदललेली आवड हे नव्हे काय?
&lt;br&gt;{{gap}}बरें, समभावाची लोकांत वृद्धि व्हावी, हा या नाटककारांचा उद्देश असतो असें ह्मणावें, तर कथानकाची तशी मांडणी केलेली आढळत नाहीं. या सर्व संतांच्या नाटकांत अद्भुताची रेलचेल असते. शेक्सपियरच्या नाटकांत अद्भुतता नाहीं कीं काय, असा प्रश्न विचारल्यास, त्याला असें उत्तर आहे, की शेक्सपियरनंतर आता जवळजवळ तीनशे वर्षे काळ लोटला आहे. त्याच्या वेळी लोकांचा भूतांवर पूर्ण विश्वास असे, पण तो आता कमी झाला आहे. आतां भूते फक्त गुह्यवाद्यांना लवकर दिसतात. शेक्सपियरने नाटकांत अद्भुत आणलें, ह्मणून आपणहि आणावें, असें कोणी पाश्चात्य लेखक प्रतिपादन&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>57lf13pq0yumfrkntquzahrw89qgzql</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>236646</id>
      <parentid>236645</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T12:15:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>236646</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4926" sha1="1q8pc29mxptkid5wb5nu0eb1xu0hb8i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;{{center|{{larger|'''(१०९)'''}}}}&lt;/noinclude&gt;{{gap}}संत सखूबाई, की साळूबाई, असें एक नाटक महाराष्ट्रांतल्या एका प्रसिद्ध लेखकानें नुकतेच लिहिले आहे. असल्या कथानकांचा उद्देश नाटकानें पार पडणें दूरापास्त आहे, ही गोष्ट आमच्या विद्वानांच्या लक्षांत येऊ नये, हें सखेदाश्चर्य आहे. असल्या कथानकांनी काव्य किंवा चरित्र हे प्रकार जास्त योग्य आहेत, असे इतर वाङ्मयांच्या तुलनात्मक अभ्यासानें कळून येण्यासारखें आहे; पण येथे असे प्रत्युत्तर मिळण्याचा संभव आहे, कीं नाटकांची उत्पतीच मुळीं देवदेवतांच्या उत्साहांत झाली आहे; त्यांच्या लीला एकेकाळीं रंगभूमीवर दाखविण्यांत येत असत, मग तसें आतां करणें दोषार्ह कसें ह्मणता येईल? याचे निरसन असें आहे, की नाटकांची उत्पत्ति जरी अशी असली, तरी त्यावेळचें नाटक व हल्लींचें नाटक यांत फक्त नांवाशिवाय इतर बाबतींत जमीनअस्मानाचें अंतर पडलें आहे. त्याकाळच्या लोकांच्या भावना समजुती, संस्कार ही आजच्याहून भिन्न होतीं. कधीं काळीं प्रचलित असलेली धार्मिक, पौराणिक नाटके आतां पुनः प्रचारांत आणावीत, हें म्हणणे सयुक्तिक नाहीं. लोकांच्या समजुतीबरोबर त्यांचे करमणुकीचे प्रकाराही बदलतात. नाटक हा एक करमणुकीचा प्रकार, करमणुकीचे साधन, नव्हे काय? मराठी रंगभूमीचें उदाहरण घेतल्यास असें दिसेल, की एकेवेळी इंद्रसभा, चंद्रसभा, कौरवपांडव ही नाटके फार प्रिय होती. सूत्रधार, सोंड लावलेला गणपति, कमरेभोवती मोराचा पिसारा आणि पायांनां घुंगुर बांधलेली सरस्वती, व तिचें 'तकड् तकड् थोम्' नाचणे, हीं आतां प्रचारांतून जाण्याचे काय कारण! लोकांची बदललेली आवड हे नव्हे काय?
&lt;br&gt;{{gap}}बरें, समभावाची लोकांत वृद्धि व्हावी, हा या नाटककारांचा उद्देश असतो असें ह्मणावें, तर कथानकाची तशी मांडणी केलेली आढळत नाहीं. या सर्व संतांच्या नाटकांत अद्भुताची रेलचेल असते. शेक्सपियरच्या नाटकांत अद्भुतता नाहीं कीं काय, असा प्रश्न विचारल्यास, त्याला असें उत्तर आहे, की शेक्सपियरनंतर आता जवळजवळ तीनशे वर्षे काळ लोटला आहे. त्याच्या वेळी लोकांचा भूतांवर पूर्ण विश्वास असे, पण तो आता कमी झाला आहे. आतां भूते फक्त गुह्यवाद्यांना लवकर दिसतात. शेक्सपियरने नाटकांत अद्भुत आणलें, ह्मणून आपणहि आणावें, असें कोणी पाश्चात्य लेखक प्रतिपादन&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1q8pc29mxptkid5wb5nu0eb1xu0hb8i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:वाचन त्याचे मार्ग व उद्दिष्ट सहा निबंध.pdf/१२२</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112106</id>
    <revision>
      <id>236655</id>
      <parentid>236626</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T16:03:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <origin>236655</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4745" sha1="n4suofv1qdbmk2h6w1f4njop0p015rh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;{{center|{{larger|'''(११०)'''}}}}&lt;/noinclude&gt;करीत नाहींत. अद्भुत कथानके त्यांनी रचलीं, तर सर्वच रोख अद्भुताकडे असतो. सर्वच नाटक लाक्षणिक असतें. आमच्याइकडे देखील अद्भुतावरचा विश्वास उडत चालला आहे. अशा वेळीं नाटकांत अद्भुत घुसडल्यानें इच्छित हेतु सिद्धीला जात नाहीं. आतां, शिकलेल्या लोकांचा अद्भुतावरील विश्वास कदाचित् उडाला असेल, पण अशिक्षित बहुजनसमाजांत तो कायमच आहे, व नाटक हैं ''''भिन्नरुचेर्जनस्य बहुधाप्येकं समाराधनम्'''' आहे असें कालिदासाचें ह्मणणे आहे, असें कोणी म्हटल्यास, अशिक्षित समाजाला कांहींहि चालतें, असें उत्तर देणे भाग आहे. 'चुरशीचा सामना', 'राधागल्पोजीविलास' हीं देखील त्यांनां प्रिय वाटतात. मग त्यापेक्षां शतपटीनें शुद्ध, व चांगली संताची नाटकें, थोडीशी अद्भुताचा भेसळ करून दिल्यास, कां आवडणार नाहींत? शिवाय, एक नाटककार यांच्या करमणुकीला सर्वस्वीं वाहिलेले आहेतच. तेव्हां त्यांच्याशी    स्पर्धा करण्यांत हांशील नाहीं. लोकांच्या रुचीला वळण लावण्याची आमच्या नाटककारांनीं उमेद बाळगली पाहिजे. नांवाचीं नाटके लिहिण्यांत अर्थ नाहीं. मराठींत स्वतंत्र प्रेरणेनें लिहिलेले चांगले नाटक एकादेच सांपडल्यास सांपडेल. असे असताना हीं संताळ्यांची नाटकें जनरुचीला भलतेच वळण लावीत आहेत, ही खेदाची गोष्ट आहे. संताळ्यांचा अभिमान आह्मालाहि वाटतो; पण नाटक हा प्रकार त्याला विशेष उपयोगी नाहीं. काव्य, कथा व चरित्र हे प्रकार अधिक उपयोगी आहेत, इतकेंच आमचें ह्मणणें आहे.
&lt;br&gt;{{gap}}नाटकापेक्षां कथा हा प्रकार अधिक सुलभ व लवचिक आहे, असें वर दाखविलेच आहे. आतां काव्य व कथा, यांचा विनोदी वाङ्मयात कितीसा उपयोग होतो, तें पाहूं.
&lt;br&gt;{{gap}}हे दोन्हीहि प्रकार सारखेच लवचिक व सारखेच बहुरूपी आहेत. दोन्हीहि सारखेच जुने आहेत. पण जगांतले उत्कृष्ट वाङ्मय काव्यरूपांत असल्यामुळे विनोदाकडे काव्याचा उपयोग फारसा कोणी करीत नाहींत. विनोदी काव्य आहे; परंतु काव्याच्या इतर प्रकारांशी तुलना केल्यास तें कमी प्रतीचे ठरतें. कथा हा प्रकार अलीकडे, गद्याच्या वाढीनंतर, भरभराटीला आला आहे. व त्याकडे विनोदाचा ओढा अधिक आहे. विनोदी काव्याचीं प्रसिद्ध उदाहरणे :- 'Butler's Hudibras, Barham's Ingoldsby Legends,'&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n4suofv1qdbmk2h6w1f4njop0p015rh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>236656</id>
      <parentid>236655</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T16:03:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>236656</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4745" sha1="lxltb2wouubtbg4l89b58271c39b2lx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;{{center|{{larger|'''(११०)'''}}}}&lt;/noinclude&gt;करीत नाहींत. अद्भुत कथानके त्यांनी रचलीं, तर सर्वच रोख अद्भुताकडे असतो. सर्वच नाटक लाक्षणिक असतें. आमच्याइकडे देखील अद्भुतावरचा विश्वास उडत चालला आहे. अशा वेळीं नाटकांत अद्भुत घुसडल्यानें इच्छित हेतु सिद्धीला जात नाहीं. आतां, शिकलेल्या लोकांचा अद्भुतावरील विश्वास कदाचित् उडाला असेल, पण अशिक्षित बहुजनसमाजांत तो कायमच आहे, व नाटक हैं ''''भिन्नरुचेर्जनस्य बहुधाप्येकं समाराधनम्'''' आहे असें कालिदासाचें ह्मणणे आहे, असें कोणी म्हटल्यास, अशिक्षित समाजाला कांहींहि चालतें, असें उत्तर देणे भाग आहे. 'चुरशीचा सामना', 'राधागल्पोजीविलास' हीं देखील त्यांनां प्रिय वाटतात. मग त्यापेक्षां शतपटीनें शुद्ध, व चांगली संताची नाटकें, थोडीशी अद्भुताचा भेसळ करून दिल्यास, कां आवडणार नाहींत? शिवाय, एक नाटककार यांच्या करमणुकीला सर्वस्वीं वाहिलेले आहेतच. तेव्हां त्यांच्याशी    स्पर्धा करण्यांत हांशील नाहीं. लोकांच्या रुचीला वळण लावण्याची आमच्या नाटककारांनीं उमेद बाळगली पाहिजे. नांवाचीं नाटके लिहिण्यांत अर्थ नाहीं. मराठींत स्वतंत्र प्रेरणेनें लिहिलेले चांगले नाटक एकादेच सांपडल्यास सांपडेल. असे असताना हीं संताळ्यांची नाटकें जनरुचीला भलतेच वळण लावीत आहेत, ही खेदाची गोष्ट आहे. संताळ्यांचा अभिमान आह्मालाहि वाटतो; पण नाटक हा प्रकार त्याला विशेष उपयोगी नाहीं. काव्य, कथा व चरित्र हे प्रकार अधिक उपयोगी आहेत, इतकेंच आमचें ह्मणणें आहे.
&lt;br&gt;{{gap}}नाटकापेक्षां कथा हा प्रकार अधिक सुलभ व लवचिक आहे, असें वर दाखविलेच आहे. आतां काव्य व कथा, यांचा विनोदी वाङ्मयात कितीसा उपयोग होतो, तें पाहूं.
&lt;br&gt;{{gap}}हे दोन्हीहि प्रकार सारखेच लवचिक व सारखेच बहुरूपी आहेत. दोन्हीहि सारखेच जुने आहेत. पण जगांतले उत्कृष्ट वाङ्मय काव्यरूपांत असल्यामुळे विनोदाकडे काव्याचा उपयोग फारसा कोणी करीत नाहींत. विनोदी काव्य आहे; परंतु काव्याच्या इतर प्रकारांशी तुलना केल्यास तें कमी प्रतीचे ठरतें. कथा हा प्रकार अलीकडे, गद्याच्या वाढीनंतर, भरभराटीला आला आहे. व त्याकडे विनोदाचा ओढा अधिक आहे. विनोदी काव्याचीं प्रसिद्ध उदाहरणे :- 'Butler's Hudibras, Barham's Ingoldsby Legends,'&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lxltb2wouubtbg4l89b58271c39b2lx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:वाचन त्याचे मार्ग व उद्दिष्ट सहा निबंध.pdf/१२३</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112119</id>
    <revision>
      <id>236647</id>
      <timestamp>2026-09-08T12:15:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <comment>/* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान &quot;﻿________________  ( १११ ) Lowell's 'Biglow Papers' हीं होत. त्यांशिवाय विनोदी उद्गारकायें (Parodies) बरींच सांपडतील. Alice in Wonderland या पुस्त- कांत दोनतीन आढळतील. आतां सृष्टिकाव्याकडे वळू सृष्टिकाव्य. सष्टिविषयक वाङ्मय,...&quot;</comment>
      <origin>236647</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4438" sha1="j7ukthuiubr52utcoapf8inxprv7m8a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿________________

( १११ )
Lowell's 'Biglow Papers' हीं होत. त्यांशिवाय विनोदी उद्गारकायें (Parodies) बरींच सांपडतील. Alice in Wonderland या पुस्त- कांत दोनतीन आढळतील. आतां सृष्टिकाव्याकडे वळू
सृष्टिकाव्य.
सष्टिविषयक वाङ्मय, असा एक वर्ग आह्मी तिसऱ्या लेखांकांत दाखविला आहे. सष्टिकाव्य हा त्यांतला एक उपप्रकार आहे. विनोदी वाङ्मयाप्रमाणेंच सृष्टिकाव्याला तुलनात्मक पद्धति लावून दाखवावयाची आहे. पण मागच्या लेखाइतका विस्तार करण्याचा मात्र आमचा विचार नाहीं, असें अधीर झालेल्श वाचकांना आश्वा- सन देणे अवश्य आहे. नव्या तन्हेनें वर्ग करण्याची जरूरी व त्यापासून होणारा बोध ही लक्षांत येण्याकरतां विनोदी वाङ्मयाचा सविस्तर खल करावा लागला; पण आतां तसें करण्याची आवश्यकता राहिली नाहीं, हे उघड आहे.
2
सृष्टिकाव्य ह्मणजे काय, याची प्रथम फोड व्हावयास पाहिजे. सृष्टिकाव्याचे दोन अर्थ करितां येतील. निर्हेतुक, चराचराचें निर्हेतुक, शुद्ध वर्णन हा एक अर्थ, आणि मनुष्यव्यवहाराला अनुलक्षून, बोध घेण्याच्या इच्छेनें केलेलें सहेतुक वर्णन हा दुसरा अर्थ निर्हेतुक वर्णन करितां येण्यास, सृष्टीपासून आपण निराळे आहों, अशा प्रकारची भावना मनांत वागली पाहिजे. कारण, ही भावना नसल्यास या तऱ्हेचें वर्णन शक्य नाहीं, सृष्टीच्या नाना रूपांनी मोह पावून -अंतःकरण उचचळले, झणजे असले वर्णन साध्य होते. याकरितां सूक्ष्म व सतत निरीक्षणाचा प्रतिमेला जोड मिळाली पाहिजे. नुसत्या प्रतिभेनें कार्यभाग होत नाहीं. सौंदर्याच्या नानारूपांची ओळख पाहिजे. ह्मणजे &quot; What the ima- gination seizes as Beauty must be Truth,&quot; Keats वचनाप्रमाणें साधकःची वृत्ति होईल. अशा वृत्तीच्या कवींना कोणतीही सुंदर आकृति भाळते. ' Ode to an Grecian Ur' या नांवाची Keats याची कविता प्रसिद्ध आहे. निर्हेतुक, शुद्ध साष्टवर्णन ह्मणजे चित्रकाराने रंगांन काढलेल्या चित्राऐवजीं, कवीने शब्दांनीं खुलविलेले चित्र होय. याचे एक उत्तम उदाहरण 'शाकुंतल' नाटकांत आहे. दुष्यंतान शिकारीच्या वेळी केलेले मृगाचें वर्णन आहे, ते येथे संपूर्ण दिल्यास अस्थानी होणार नाहीं.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j7ukthuiubr52utcoapf8inxprv7m8a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>236663</id>
      <parentid>236647</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T16:29:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <origin>236663</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4542" sha1="bfi80te53rt819122c33cw82h3x224y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;{{center|{{larger|'''(१११)'''}}}}&lt;/noinclude&gt;Lowell's 'Biglow Papers' हीं होत. त्यांशिवाय विनोदी उद्गारकायें (Parodies) बरींच सांपडतील. Alice in Wonderland या पुस्तकांत दोनतीन आढळतील. आतां सृष्टिकाव्याकडे वळू

{{center|{{larger|'''सृष्टिकाव्य.'''}}}}

{{gap}}सृष्टिविषयक वाङ्मय, असा एक वर्ग आह्मी तिसऱ्या लेखांकांत दाखविला आहे. सृष्टिकाव्य हा त्यांतला एक उपप्रकार आहे. विनोदी वाङ्मयाप्रमाणेंच सृष्टिकाव्याला तुलनात्मक पद्धति लावून दाखवावयाची आहे. पण मागच्या लेखाइतका विस्तार करण्याचा मात्र आमचा विचार नाहीं, असें अधीर झालेल्या  वाचकांना आश्वासन देणे अवश्य आहे. नव्या त-हेनें वर्ग करण्याची जरूरी व त्यापासून होणारा बोध ही लक्षांत येण्याकरतां विनोदी वाङ्मयाचा सविस्तर खल करावा लागला; पण आतां तसें करण्याची आवश्यकता राहिली नाहीं, हे उघड आहे.
&lt;br&gt;{{gap}}सृष्टिकाव्य ह्मणजे काय, याची प्रथम फोड व्हावयास पाहिजे. सृष्टिकाव्याचे दोन अर्थ करितां येतील. निर्हेतुक, '''चराचराचें निर्हेतुक, शुद्ध वर्णन'''हा एक अर्थ, आणि मनुष्यव्यवहाराला अनुलक्षून,''' बोध घेण्याच्या इच्छेनें केलेलें सहेतुक वर्णन''' हा दुसरा अर्थ.  निर्हेतुक वर्णन करितां येण्यास, सृष्टीपासून आपण निराळे आहों, अशा प्रकारची भावना मनांत वागली पाहिजे. कारण, ही भावना नसल्यास या तऱ्हेचें वर्णन शक्य नाहीं, सृष्टीच्या नाना रूपांनी मोह पावून अंतःकरण उचंबळले, म्हणजे असले वर्णन साध्य होते. याकरितां सूक्ष्म व सतत निरीक्षणाची प्रतिमेला जोड मिळाली पाहिजे. नुसत्या प्रतिभेनें कार्यभाग होत नाहीं. सौंदर्याच्या नानारूपांची ओळख पाहिजे. ह्मणजे &quot;What the imagination seizes as Beauty must be Truth,&quot; या Keats च्या वचनाप्रमाणें साधकाची वृत्ति होईल. अशा वृत्तीच्या कवींना कोणतीही सुंदर आकृति भाळते.  'Ode to an Grecian Ur' या नांवाची Keats याची कविता प्रसिद्ध आहे. निर्हेतुक, शुद्ध सृष्टीवर्णन ह्मणजे चित्रकाराने रंगांनी काढलेल्या चित्राऐवजीं, कवीने '''शब्दांनीं खुलविलेले चित्र''' होय. याचे एक उत्तम उदाहरण 'शाकुंतल' नाटकांत आहे. दुष्यंताने शिकारीच्या वेळी केलेले मृगाचें वर्णन आहे, ते येथे संपूर्ण दिल्यास अस्थानी होणार नाहीं.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bfi80te53rt819122c33cw82h3x224y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>236664</id>
      <parentid>236663</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T16:30:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>236664</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4542" sha1="4g9x5361vmnbzz0ljzx4bvr3tn9n4cr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;{{center|{{larger|'''(१११)'''}}}}&lt;/noinclude&gt;Lowell's 'Biglow Papers' हीं होत. त्यांशिवाय विनोदी उद्गारकायें (Parodies) बरींच सांपडतील. Alice in Wonderland या पुस्तकांत दोनतीन आढळतील. आतां सृष्टिकाव्याकडे वळू

{{center|{{larger|'''सृष्टिकाव्य.'''}}}}

{{gap}}सृष्टिविषयक वाङ्मय, असा एक वर्ग आह्मी तिसऱ्या लेखांकांत दाखविला आहे. सृष्टिकाव्य हा त्यांतला एक उपप्रकार आहे. विनोदी वाङ्मयाप्रमाणेंच सृष्टिकाव्याला तुलनात्मक पद्धति लावून दाखवावयाची आहे. पण मागच्या लेखाइतका विस्तार करण्याचा मात्र आमचा विचार नाहीं, असें अधीर झालेल्या  वाचकांना आश्वासन देणे अवश्य आहे. नव्या त-हेनें वर्ग करण्याची जरूरी व त्यापासून होणारा बोध ही लक्षांत येण्याकरतां विनोदी वाङ्मयाचा सविस्तर खल करावा लागला; पण आतां तसें करण्याची आवश्यकता राहिली नाहीं, हे उघड आहे.
&lt;br&gt;{{gap}}सृष्टिकाव्य ह्मणजे काय, याची प्रथम फोड व्हावयास पाहिजे. सृष्टिकाव्याचे दोन अर्थ करितां येतील. निर्हेतुक, '''चराचराचें निर्हेतुक, शुद्ध वर्णन'''हा एक अर्थ, आणि मनुष्यव्यवहाराला अनुलक्षून,''' बोध घेण्याच्या इच्छेनें केलेलें सहेतुक वर्णन''' हा दुसरा अर्थ.  निर्हेतुक वर्णन करितां येण्यास, सृष्टीपासून आपण निराळे आहों, अशा प्रकारची भावना मनांत वागली पाहिजे. कारण, ही भावना नसल्यास या तऱ्हेचें वर्णन शक्य नाहीं, सृष्टीच्या नाना रूपांनी मोह पावून अंतःकरण उचंबळले, म्हणजे असले वर्णन साध्य होते. याकरितां सूक्ष्म व सतत निरीक्षणाची प्रतिमेला जोड मिळाली पाहिजे. नुसत्या प्रतिभेनें कार्यभाग होत नाहीं. सौंदर्याच्या नानारूपांची ओळख पाहिजे. ह्मणजे &quot;What the imagination seizes as Beauty must be Truth,&quot; या Keats च्या वचनाप्रमाणें साधकाची वृत्ति होईल. अशा वृत्तीच्या कवींना कोणतीही सुंदर आकृति भाळते.  'Ode to an Grecian Ur' या नांवाची Keats याची कविता प्रसिद्ध आहे. निर्हेतुक, शुद्ध सृष्टीवर्णन ह्मणजे चित्रकाराने रंगांनी काढलेल्या चित्राऐवजीं, कवीने '''शब्दांनीं खुलविलेले चित्र''' होय. याचे एक उत्तम उदाहरण 'शाकुंतल' नाटकांत आहे. दुष्यंताने शिकारीच्या वेळी केलेले मृगाचें वर्णन आहे, ते येथे संपूर्ण दिल्यास अस्थानी होणार नाहीं.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4g9x5361vmnbzz0ljzx4bvr3tn9n4cr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:वाचन त्याचे मार्ग व उद्दिष्ट सहा निबंध.pdf/१२४</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112120</id>
    <revision>
      <id>236648</id>
      <timestamp>2026-09-08T12:16:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <comment>/* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान &quot;﻿________________  ( ११२ ) &quot; ग्रीवाभंगाभिरामं मुहुरनुपतति स्पंदने बद्धदृष्टिः यश्वार्धेन प्रविष्टः शरपतनभया- द्भूयसा पूर्वकायम् । दर्भैरर्घावलीढैः श्रमविवृतमुख- भ्रंशिभिः कीर्णवर्त्मा...&quot;</comment>
      <origin>236648</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4065" sha1="fmdwixy6lj83ps74t6oeai8gsbiumfb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿________________

( ११२ )
&quot; ग्रीवाभंगाभिरामं मुहुरनुपतति स्पंदने बद्धदृष्टिः
यश्वार्धेन प्रविष्टः शरपतनभया- द्भूयसा पूर्वकायम् । दर्भैरर्घावलीढैः श्रमविवृतमुख-
भ्रंशिभिः कीर्णवर्त्मा
पश्योदग्रप्लुतत्वाद्वियति बहुतरं
स्तकिमुर्व्यां प्रयाति । &quot;
चित्रकार यापेक्षां रेखाचित्रांत ( Pencil sketch ) अधिक काय दाख- वील ! तसेच ' उत्तररामचरितांत भवभूतीनें आश्रमतिल्या मुलांच्या तोंडी घातलेलें “ पश्चात्पुच्छं वहति विपुलं तच्च धूनोत्यजस्रम् । दीर्घ- ग्रीवः स भवति खुराः तस्य चत्वार एव । शष्पाण्यत्ति प्रकिरति शकृतपिंडकानाम्रमात्रान् । किंवा ख्यातैर्व्रजति स पुनर्द्वरमेोहि यामः ॥&quot; ३ घोडयाचे वर्णन पहावे. घोडा कधी न पाहिलेल्या आश्रमांतल्या मुलांनी कुशाजवळ हें वर्णन केलें आहे असें ध्यानांत ठेवलें, म्हणजे त्याची यथार्थता पट- ण्यास अडचण पडत नाहीं. अधिक बारकाईनें वर्णन करूं लागल्यास त्यतिले सत्य नाहीस होईल. तें मुलांच्या तोंडी शोभणार नाहीं. ' मालतीमाधव ' त आठव्या अंकांत चंद्रोदयाचे एका श्लोकांत सुंदर वर्णन आहे, तें अवश्य पहावें.
प्राचीन काळचें वाङ्मय चाळल्यास त्यांत शुद्ध सृष्टि- वर्णन आढळत नाहीं. कारण सृष्टि व आपण निराळीं आहोंत, अशी त्याकाळी लोकांची भावना नव्हती. अनेक देवदेवता, दैत्य व त्यांचे पार्श्वगण यांचं धाम अशा रूपकानें सृष्टीचें वर्णन केलेले आपल्याला दिसतें. आमचा 'ऋग्वेद' व ग्रीक लोकांची 'Tliad' व Odyssey ही काव्यें, याचीं चांगलीं उदाहरणे आहेत. सृष्टि ही देवदेवता व दैत्य यांनीं गजबजलेली आहे, अशी त्यावेळीं समजूत होती. देवदेवता व दैत्य ह्रीं मनुष्यमात्राच्या व्यवहारांत हात घालण्यास तत्पर असतात, अशी 'समजूत असल्यामुळे, त्यांचं साहाय्य मिळावें म्हणून त्यांनां संतुष्ट ठेवण्याची लोकांची सारी धडपड असे. आचरणाचे नियमन देखील त्याच दृष्टीने होत असे. चांगले व&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fmdwixy6lj83ps74t6oeai8gsbiumfb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>236674</id>
      <parentid>236648</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T05:44:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <origin>236674</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4148" sha1="7n8dx83ieo04hqzmma44bnjkatfwrmp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;{{center|{{larger|'''(११२)'''}}}}&lt;/noinclude&gt;{{block center|&lt;poem&gt;'''&quot;ग्रीवाभंगाभिरामं मुहुरनुपतति&lt;br&gt; स्पंदने बद्धदृष्टिः&lt;br&gt;
यश्वार्धेन प्रविष्टः शरपतनभया-&lt;br&gt; द्भूयसा पूर्वकायम्।&lt;br&gt; दर्भैरर्धावलीढैः श्रमविवृतमुख-&lt;br&gt;
भ्रंशिभिः कीर्णवर्त्मा&lt;br&gt;
पश्योदग्रप्लुतत्वाद्वियति बहुतरं&lt;br&gt;
स्तकिमुर्व्यां प्रयाति।&quot;'''&lt;/poem&gt;
चित्रकार यापेक्षां रेखाचित्रांत ( Pencil sketch ) अधिक काय दाख- वील ! तसेच ' उत्तररामचरितांत भवभूतीनें आश्रमतिल्या मुलांच्या तोंडी घातलेलें '''“पश्चात्पुच्छं वहति विपुलं तच्च धूनोत्यजस्रम् । दीर्घ- ग्रीवः स भवति खुराः तस्य चत्वार एव । शष्पाण्यत्ति प्रकिरति शकृतपिंडकानाम्रमात्रान् । किंवा ख्यातैर्व्रजति स पुनर्द्वरमेोहि यामः॥&quot;''' ३ घोडयाचे वर्णन पहावे. घोडा कधी न पाहिलेल्या आश्रमांतल्या मुलांनी कुशाजवळ हें वर्णन केलें आहे असें ध्यानांत ठेवलें, म्हणजे त्याची यथार्थता पट- ण्यास अडचण पडत नाहीं. अधिक बारकाईनें वर्णन करूं लागल्यास त्यतिले सत्य नाहीस होईल. तें मुलांच्या तोंडी शोभणार नाहीं. ' मालतीमाधव ' त आठव्या अंकांत चंद्रोदयाचे एका श्लोकांत सुंदर वर्णन आहे, तें अवश्य पहावें.
&lt;br&gt;{{gap}}'''प्राचीन काळचें वाङ्मय चाळल्यास त्यांत शुद्ध सृष्टि- वर्णन आढळत नाहीं. कारण सृष्टि व आपण निराळीं आहोंत, अशी त्याकाळी लोकांची भावना नव्हती.''' अनेक देवदेवता, दैत्य व त्यांचे पार्श्वगण यांचं धाम अशा रूपकानें सृष्टीचें वर्णन केलेले आपल्याला दिसतें. आमचा 'ऋग्वेद' व ग्रीक लोकांची 'Tliad' व Odyssey ही काव्यें, याचीं चांगलीं उदाहरणे आहेत. सृष्टि ही देवदेवता व दैत्य यांनीं गजबजलेली आहे, अशी त्यावेळीं समजूत होती. देवदेवता व दैत्य ह्रीं मनुष्यमात्राच्या व्यवहारांत हात घालण्यास तत्पर असतात, अशी 'समजूत असल्यामुळे, त्यांचं साहाय्य मिळावें म्हणून त्यांनां संतुष्ट ठेवण्याची लोकांची सारी धडपड असे. आचरणाचे नियमन देखील त्याच दृष्टीने होत असे. चांगले व&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7n8dx83ieo04hqzmma44bnjkatfwrmp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>236676</id>
      <parentid>236674</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T05:52:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <origin>236676</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4145" sha1="e6txuwbhztqtuhsaz6kpcu17wbb36lk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;{{center|{{larger|'''(११२)'''}}}}&lt;/noinclude&gt;{{block center|&lt;poem&gt;'''&quot;ग्रीवाभंगाभिरामं मुहुरनुपतति&lt;br&gt; स्पंदने बद्धदृष्टिः&lt;br&gt;
यश्वार्धेन प्रविष्टः शरपतनभया-&lt;br&gt; द्भूयसा पूर्वकायम्।&lt;br&gt; दर्भैरर्धावलीढैः श्रमविवृतमुख-&lt;br&gt;
भ्रंशिभिः कीर्णवर्त्मा&lt;br&gt;
पश्योदग्रप्लुतत्वाद्वियति बहुतरं&lt;br&gt;
स्तकिमुर्व्यां प्रयाति।&quot;'''&lt;/poem&gt;}}
चित्रकार यापेक्षां रेखाचित्रांत ( Pencil sketch ) अधिक काय दाखवील! तसेच 'उत्तररामचरितांत भवभूतीनें आश्रमांतल्या मुलांच्या तोंडी घातलेलें '''“पश्चात्पुच्छं वहति विपुलं तच्च धूनोत्यजस्रम्। दीर्घग्रीवः स भवति खुराः तस्य चत्वार एव। शष्पाण्यत्ति प्रकिरति शकृतपिंडकानाम्रमात्रान् । किंवा ख्यातैर्व्रजति स पुनर्दूरमेहयेहि यामः॥&quot;''' हे घोडयाचे वर्णन पहावे. घोडा कधी न पाहिलेल्या आश्रमांतल्या मुलांनी कुशाजवळ हें वर्णन केलें आहे असें ध्यानांत ठेवलें, म्हणजे त्याची यथार्थता पटण्यास अडचण पडत नाहीं. अधिक बारकाईनें वर्णन करूं लागल्यास त्यतिले सत्य नाहीसे होईल. तें मुलांच्या तोंडी शोभणार नाहीं. 'मालतीमाधवां' त आठव्या अंकांत चंद्रोदयाचे एका श्लोकांत सुंदर वर्णन आहे, तें अवश्य पहावें.
&lt;br&gt;{{gap}}'''प्राचीन काळचें वाङ्मय चाळल्यास त्यांत शुद्ध सृष्टिवर्णन आढळत नाहीं. कारण सृष्टि व आपण निराळीं आहोंत, अशी त्याकाळी लोकांची भावना नव्हती.''' अनेक देवदेवता, दैत्य व त्यांचे पार्श्वगण यांचं धाम अशा रूपकानें सृष्टीचें वर्णन केलेले आपल्याला दिसतें. आमचा 'ऋग्वेद' व ग्रीक लोकांची 'Tliad' व Odyssey ही काव्यें, याचीं चांगलीं उदाहरणे आहेत. सृष्टि ही देवदेवता व दैत्य यांनीं गजबजलेली आहे, अशी त्यावेळीं समजूत होती. देवदेवता व दैत्य ही मनुष्यमात्राच्या व्यवहारांत हात घालण्यास तत्पर असतात, अशी 'समजूत असल्यामुळे, त्यांचं साहाय्य मिळावें म्हणून त्यांनां संतुष्ट ठेवण्याची लोकांची सारी धडपड असे. आचरणाचे नियमन देखील त्याच दृष्टीने होत असे. चांगले व&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e6txuwbhztqtuhsaz6kpcu17wbb36lk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>236677</id>
      <parentid>236676</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T05:54:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <origin>236677</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4145" sha1="f1pg1sh2twe75ritsliq2hw62pip8q9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;{{center|{{larger|'''(११२)'''}}}}&lt;/noinclude&gt;{{block center|&lt;poem&gt;'''&quot;ग्रीवाभंगाभिरामं मुहुरनुपतति&lt;br&gt; स्पंदने बद्धदृष्टिः&lt;br&gt;
यश्वार्धेन प्रविष्टः शरपतनभया-&lt;br&gt; द्भूयसा पूर्वकायम्।&lt;br&gt; दर्भैरर्धावलीढैः श्रमविवृतमुख-&lt;br&gt;
भ्रंशिभिः कीर्णवर्त्मा&lt;br&gt;
पश्योदग्रप्लुतत्वाद्वियति बहुतरं&lt;br&gt;
स्तकिमुर्व्यां प्रयाति।'''&quot;&lt;/poem&gt;}}
चित्रकार यापेक्षां रेखाचित्रांत ( Pencil sketch ) अधिक काय दाखवील! तसेच 'उत्तररामचरितांत भवभूतीनें आश्रमांतल्या मुलांच्या तोंडी घातलेलें '''“पश्चात्पुच्छं वहति विपुलं तच्च धूनोत्यजस्रम्। दीर्घग्रीवः स भवति खुराः तस्य चत्वार एव। शष्पाण्यत्ति प्रकिरति शकृतपिंडकानाम्रमात्रान् । किंवा ख्यातैर्व्रजति स पुनर्दूरमेहयेहि यामः॥&quot;''' हे घोडयाचे वर्णन पहावे. घोडा कधी न पाहिलेल्या आश्रमांतल्या मुलांनी कुशाजवळ हें वर्णन केलें आहे असें ध्यानांत ठेवलें, म्हणजे त्याची यथार्थता पटण्यास अडचण पडत नाहीं. अधिक बारकाईनें वर्णन करूं लागल्यास त्यतिले सत्य नाहीसे होईल. तें मुलांच्या तोंडी शोभणार नाहीं. 'मालतीमाधवां' त आठव्या अंकांत चंद्रोदयाचे एका श्लोकांत सुंदर वर्णन आहे, तें अवश्य पहावें.
&lt;br&gt;{{gap}}'''प्राचीन काळचें वाङ्मय चाळल्यास त्यांत शुद्ध सृष्टिवर्णन आढळत नाहीं. कारण सृष्टि व आपण निराळीं आहोंत, अशी त्याकाळी लोकांची भावना नव्हती.''' अनेक देवदेवता, दैत्य व त्यांचे पार्श्वगण यांचं धाम अशा रूपकानें सृष्टीचें वर्णन केलेले आपल्याला दिसतें. आमचा 'ऋग्वेद' व ग्रीक लोकांची 'Tliad' व Odyssey ही काव्यें, याचीं चांगलीं उदाहरणे आहेत. सृष्टि ही देवदेवता व दैत्य यांनीं गजबजलेली आहे, अशी त्यावेळीं समजूत होती. देवदेवता व दैत्य ही मनुष्यमात्राच्या व्यवहारांत हात घालण्यास तत्पर असतात, अशी 'समजूत असल्यामुळे, त्यांचं साहाय्य मिळावें म्हणून त्यांनां संतुष्ट ठेवण्याची लोकांची सारी धडपड असे. आचरणाचे नियमन देखील त्याच दृष्टीने होत असे. चांगले व&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f1pg1sh2twe75ritsliq2hw62pip8q9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>236678</id>
      <parentid>236677</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T05:57:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <origin>236678</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4137" sha1="tkm7qq258i138l9ios9o5th986ofedh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;{{center|{{larger|'''(११२)'''}}}}&lt;/noinclude&gt;{{block center|&lt;poem&gt;&quot;'''ग्रीवाभंगाभिरामं मुहुरनुपतति&lt;br&gt; स्पंदने बद्धदृष्टिः&lt;br&gt;
यश्वार्धेन प्रविष्टः शरपतनभया-&lt;बर&gt; द्भूयसा पूर्वकायम्।&lt;br&gt; दर्भैरर्धावलीढैः श्रमविवृतमुख-
भ्रंशिभिः कीर्णवर्त्मा
पश्योदग्रप्लुतत्वाद्वियति बहुतरं
स्तकिमुर्व्यां प्रयाति।'''&quot;&lt;/poem&gt;}}
चित्रकार यापेक्षां रेखाचित्रांत ( Pencil sketch ) अधिक काय दाखवील! तसेच 'उत्तररामचरितांत भवभूतीनें आश्रमांतल्या मुलांच्या तोंडी घातलेलें '''“पश्चात्पुच्छं वहति विपुलं तच्च धूनोत्यजस्रम्। दीर्घग्रीवः स भवति खुराः तस्य चत्वार एव। शष्पाण्यत्ति प्रकिरति शकृतपिंडकानाम्रमात्रान् । किंवा ख्यातैर्व्रजति स पुनर्दूरमेहयेहि यामः॥&quot;''' हे घोडयाचे वर्णन पहावे. घोडा कधी न पाहिलेल्या आश्रमांतल्या मुलांनी कुशाजवळ हें वर्णन केलें आहे असें ध्यानांत ठेवलें, म्हणजे त्याची यथार्थता पटण्यास अडचण पडत नाहीं. अधिक बारकाईनें वर्णन करूं लागल्यास त्यतिले सत्य नाहीसे होईल. तें मुलांच्या तोंडी शोभणार नाहीं. 'मालतीमाधवां' त आठव्या अंकांत चंद्रोदयाचे एका श्लोकांत सुंदर वर्णन आहे, तें अवश्य पहावें.
&lt;br&gt;{{gap}}'''प्राचीन काळचें वाङ्मय चाळल्यास त्यांत शुद्ध सृष्टिवर्णन आढळत नाहीं. कारण सृष्टि व आपण निराळीं आहोंत, अशी त्याकाळी लोकांची भावना नव्हती.''' अनेक देवदेवता, दैत्य व त्यांचे पार्श्वगण यांचं धाम अशा रूपकानें सृष्टीचें वर्णन केलेले आपल्याला दिसतें. आमचा 'ऋग्वेद' व ग्रीक लोकांची 'Tliad' व Odyssey ही काव्यें, याचीं चांगलीं उदाहरणे आहेत. सृष्टि ही देवदेवता व दैत्य यांनीं गजबजलेली आहे, अशी त्यावेळीं समजूत होती. देवदेवता व दैत्य ही मनुष्यमात्राच्या व्यवहारांत हात घालण्यास तत्पर असतात, अशी 'समजूत असल्यामुळे, त्यांचं साहाय्य मिळावें म्हणून त्यांनां संतुष्ट ठेवण्याची लोकांची सारी धडपड असे. आचरणाचे नियमन देखील त्याच दृष्टीने होत असे. चांगले व&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tkm7qq258i138l9ios9o5th986ofedh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>236679</id>
      <parentid>236678</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T05:57:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <origin>236679</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4133" sha1="90l13irnmkq95uub1xfdt9y60e8linn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;{{center|{{larger|'''(११२)'''}}}}&lt;/noinclude&gt;{{block center|&lt;poem&gt;&quot;'''ग्रीवाभंगाभिरामं मुहुरनुपतति&lt;br&gt; स्पंदने बद्धदृष्टिः
यश्वार्धेन प्रविष्टः शरपतनभया-&lt;बर&gt; द्भूयसा पूर्वकायम्।&lt;br&gt; दर्भैरर्धावलीढैः श्रमविवृतमुख-
भ्रंशिभिः कीर्णवर्त्मा
पश्योदग्रप्लुतत्वाद्वियति बहुतरं
स्तकिमुर्व्यां प्रयाति।'''&quot;&lt;/poem&gt;}}
चित्रकार यापेक्षां रेखाचित्रांत ( Pencil sketch ) अधिक काय दाखवील! तसेच 'उत्तररामचरितांत भवभूतीनें आश्रमांतल्या मुलांच्या तोंडी घातलेलें '''“पश्चात्पुच्छं वहति विपुलं तच्च धूनोत्यजस्रम्। दीर्घग्रीवः स भवति खुराः तस्य चत्वार एव। शष्पाण्यत्ति प्रकिरति शकृतपिंडकानाम्रमात्रान् । किंवा ख्यातैर्व्रजति स पुनर्दूरमेहयेहि यामः॥&quot;''' हे घोडयाचे वर्णन पहावे. घोडा कधी न पाहिलेल्या आश्रमांतल्या मुलांनी कुशाजवळ हें वर्णन केलें आहे असें ध्यानांत ठेवलें, म्हणजे त्याची यथार्थता पटण्यास अडचण पडत नाहीं. अधिक बारकाईनें वर्णन करूं लागल्यास त्यतिले सत्य नाहीसे होईल. तें मुलांच्या तोंडी शोभणार नाहीं. 'मालतीमाधवां' त आठव्या अंकांत चंद्रोदयाचे एका श्लोकांत सुंदर वर्णन आहे, तें अवश्य पहावें.
&lt;br&gt;{{gap}}'''प्राचीन काळचें वाङ्मय चाळल्यास त्यांत शुद्ध सृष्टिवर्णन आढळत नाहीं. कारण सृष्टि व आपण निराळीं आहोंत, अशी त्याकाळी लोकांची भावना नव्हती.''' अनेक देवदेवता, दैत्य व त्यांचे पार्श्वगण यांचं धाम अशा रूपकानें सृष्टीचें वर्णन केलेले आपल्याला दिसतें. आमचा 'ऋग्वेद' व ग्रीक लोकांची 'Tliad' व Odyssey ही काव्यें, याचीं चांगलीं उदाहरणे आहेत. सृष्टि ही देवदेवता व दैत्य यांनीं गजबजलेली आहे, अशी त्यावेळीं समजूत होती. देवदेवता व दैत्य ही मनुष्यमात्राच्या व्यवहारांत हात घालण्यास तत्पर असतात, अशी 'समजूत असल्यामुळे, त्यांचं साहाय्य मिळावें म्हणून त्यांनां संतुष्ट ठेवण्याची लोकांची सारी धडपड असे. आचरणाचे नियमन देखील त्याच दृष्टीने होत असे. चांगले व&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>90l13irnmkq95uub1xfdt9y60e8linn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>236680</id>
      <parentid>236679</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T05:58:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <origin>236680</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4136" sha1="hwlskuyvgnh6ww6efdw348p6tn5g84j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;{{center|{{larger|'''(११२)'''}}}}&lt;/noinclude&gt;{{block center|&lt;poem&gt;&quot;'''ग्रीवाभंगाभिरामं मुहुरनुपतति&lt;br&gt; स्पंदने बद्धदृष्टिः
'''यश्वार्धेन प्रविष्टः शरपतनभया-&lt;बर&gt; द्भूयसा पूर्वकायम्।&lt;br&gt; दर्भैरर्धावलीढैः श्रमविवृतमुख-
भ्रंशिभिः कीर्णवर्त्मा
पश्योदग्रप्लुतत्वाद्वियति बहुतरं
स्तकिमुर्व्यां प्रयाति।'''&quot;&lt;/poem&gt;}}
चित्रकार यापेक्षां रेखाचित्रांत ( Pencil sketch ) अधिक काय दाखवील! तसेच 'उत्तररामचरितांत भवभूतीनें आश्रमांतल्या मुलांच्या तोंडी घातलेलें '''“पश्चात्पुच्छं वहति विपुलं तच्च धूनोत्यजस्रम्। दीर्घग्रीवः स भवति खुराः तस्य चत्वार एव। शष्पाण्यत्ति प्रकिरति शकृतपिंडकानाम्रमात्रान् । किंवा ख्यातैर्व्रजति स पुनर्दूरमेहयेहि यामः॥&quot;''' हे घोडयाचे वर्णन पहावे. घोडा कधी न पाहिलेल्या आश्रमांतल्या मुलांनी कुशाजवळ हें वर्णन केलें आहे असें ध्यानांत ठेवलें, म्हणजे त्याची यथार्थता पटण्यास अडचण पडत नाहीं. अधिक बारकाईनें वर्णन करूं लागल्यास त्यतिले सत्य नाहीसे होईल. तें मुलांच्या तोंडी शोभणार नाहीं. 'मालतीमाधवां' त आठव्या अंकांत चंद्रोदयाचे एका श्लोकांत सुंदर वर्णन आहे, तें अवश्य पहावें.
&lt;br&gt;{{gap}}'''प्राचीन काळचें वाङ्मय चाळल्यास त्यांत शुद्ध सृष्टिवर्णन आढळत नाहीं. कारण सृष्टि व आपण निराळीं आहोंत, अशी त्याकाळी लोकांची भावना नव्हती.''' अनेक देवदेवता, दैत्य व त्यांचे पार्श्वगण यांचं धाम अशा रूपकानें सृष्टीचें वर्णन केलेले आपल्याला दिसतें. आमचा 'ऋग्वेद' व ग्रीक लोकांची 'Tliad' व Odyssey ही काव्यें, याचीं चांगलीं उदाहरणे आहेत. सृष्टि ही देवदेवता व दैत्य यांनीं गजबजलेली आहे, अशी त्यावेळीं समजूत होती. देवदेवता व दैत्य ही मनुष्यमात्राच्या व्यवहारांत हात घालण्यास तत्पर असतात, अशी 'समजूत असल्यामुळे, त्यांचं साहाय्य मिळावें म्हणून त्यांनां संतुष्ट ठेवण्याची लोकांची सारी धडपड असे. आचरणाचे नियमन देखील त्याच दृष्टीने होत असे. चांगले व&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hwlskuyvgnh6ww6efdw348p6tn5g84j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>236681</id>
      <parentid>236680</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T05:59:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <origin>236681</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4145" sha1="p8s3noc5q4w7ih3h2xrvmp9j1717a2k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;{{center|{{larger|'''(११२)'''}}}}&lt;/noinclude&gt;{{block center|&lt;poem&gt;&quot;'''ग्रीवाभंगाभिरामं मुहुरनुपतति&lt;br&gt; स्पंदने बद्धदृष्टिः
'''यश्वार्धेन प्रविष्टः शरपतनभया-&lt;बर&gt; द्भूयसा पूर्वकायम्।&lt;br&gt; दर्भैरर्धावलीढैः श्रमविवृतमुख-
'''भ्रंशिभिः कीर्णवर्त्मा
'''पश्योदग्रप्लुतत्वाद्वियति बहुतरं
'''स्तकिमुर्व्यां प्रयाति।'''&quot;&lt;/poem&gt;}}
चित्रकार यापेक्षां रेखाचित्रांत ( Pencil sketch ) अधिक काय दाखवील! तसेच 'उत्तररामचरितांत भवभूतीनें आश्रमांतल्या मुलांच्या तोंडी घातलेलें '''“पश्चात्पुच्छं वहति विपुलं तच्च धूनोत्यजस्रम्। दीर्घग्रीवः स भवति खुराः तस्य चत्वार एव। शष्पाण्यत्ति प्रकिरति शकृतपिंडकानाम्रमात्रान् । किंवा ख्यातैर्व्रजति स पुनर्दूरमेहयेहि यामः॥&quot;''' हे घोडयाचे वर्णन पहावे. घोडा कधी न पाहिलेल्या आश्रमांतल्या मुलांनी कुशाजवळ हें वर्णन केलें आहे असें ध्यानांत ठेवलें, म्हणजे त्याची यथार्थता पटण्यास अडचण पडत नाहीं. अधिक बारकाईनें वर्णन करूं लागल्यास त्यतिले सत्य नाहीसे होईल. तें मुलांच्या तोंडी शोभणार नाहीं. 'मालतीमाधवां' त आठव्या अंकांत चंद्रोदयाचे एका श्लोकांत सुंदर वर्णन आहे, तें अवश्य पहावें.
&lt;br&gt;{{gap}}'''प्राचीन काळचें वाङ्मय चाळल्यास त्यांत शुद्ध सृष्टिवर्णन आढळत नाहीं. कारण सृष्टि व आपण निराळीं आहोंत, अशी त्याकाळी लोकांची भावना नव्हती.''' अनेक देवदेवता, दैत्य व त्यांचे पार्श्वगण यांचं धाम अशा रूपकानें सृष्टीचें वर्णन केलेले आपल्याला दिसतें. आमचा 'ऋग्वेद' व ग्रीक लोकांची 'Tliad' व Odyssey ही काव्यें, याचीं चांगलीं उदाहरणे आहेत. सृष्टि ही देवदेवता व दैत्य यांनीं गजबजलेली आहे, अशी त्यावेळीं समजूत होती. देवदेवता व दैत्य ही मनुष्यमात्राच्या व्यवहारांत हात घालण्यास तत्पर असतात, अशी 'समजूत असल्यामुळे, त्यांचं साहाय्य मिळावें म्हणून त्यांनां संतुष्ट ठेवण्याची लोकांची सारी धडपड असे. आचरणाचे नियमन देखील त्याच दृष्टीने होत असे. चांगले व&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p8s3noc5q4w7ih3h2xrvmp9j1717a2k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>236682</id>
      <parentid>236681</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T06:00:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>236682</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4145" sha1="e7rynfqmaubc52rrr173vwqdp8m43oq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;{{center|{{larger|'''(११२)'''}}}}&lt;/noinclude&gt;{{block center|&lt;poem&gt;&quot;'''ग्रीवाभंगाभिरामं मुहुरनुपतति&lt;br&gt; स्पंदने बद्धदृष्टिः
'''यश्वार्धेन प्रविष्टः शरपतनभया-&lt;बर&gt; द्भूयसा पूर्वकायम्।&lt;br&gt; दर्भैरर्धावलीढैः श्रमविवृतमुख-
'''भ्रंशिभिः कीर्णवर्त्मा
'''पश्योदग्रप्लुतत्वाद्वियति बहुतरं
'''स्तकिमुर्व्यां प्रयाति।'''&quot;&lt;/poem&gt;}}
चित्रकार यापेक्षां रेखाचित्रांत ( Pencil sketch ) अधिक काय दाखवील! तसेच 'उत्तररामचरितांत भवभूतीनें आश्रमांतल्या मुलांच्या तोंडी घातलेलें '''“पश्चात्पुच्छं वहति विपुलं तच्च धूनोत्यजस्रम्। दीर्घग्रीवः स भवति खुराः तस्य चत्वार एव। शष्पाण्यत्ति प्रकिरति शकृतपिंडकानाम्रमात्रान् । किंवा ख्यातैर्व्रजति स पुनर्दूरमेहयेहि यामः॥&quot;''' हे घोडयाचे वर्णन पहावे. घोडा कधी न पाहिलेल्या आश्रमांतल्या मुलांनी कुशाजवळ हें वर्णन केलें आहे असें ध्यानांत ठेवलें, म्हणजे त्याची यथार्थता पटण्यास अडचण पडत नाहीं. अधिक बारकाईनें वर्णन करूं लागल्यास त्यतिले सत्य नाहीसे होईल. तें मुलांच्या तोंडी शोभणार नाहीं. 'मालतीमाधवां' त आठव्या अंकांत चंद्रोदयाचे एका श्लोकांत सुंदर वर्णन आहे, तें अवश्य पहावें.
&lt;br&gt;{{gap}}'''प्राचीन काळचें वाङ्मय चाळल्यास त्यांत शुद्ध सृष्टिवर्णन आढळत नाहीं. कारण सृष्टि व आपण निराळीं आहोंत, अशी त्याकाळी लोकांची भावना नव्हती.''' अनेक देवदेवता, दैत्य व त्यांचे पार्श्वगण यांचं धाम अशा रूपकानें सृष्टीचें वर्णन केलेले आपल्याला दिसतें. आमचा 'ऋग्वेद' व ग्रीक लोकांची 'Tliad' व Odyssey ही काव्यें, याचीं चांगलीं उदाहरणे आहेत. सृष्टि ही देवदेवता व दैत्य यांनीं गजबजलेली आहे, अशी त्यावेळीं समजूत होती. देवदेवता व दैत्य ही मनुष्यमात्राच्या व्यवहारांत हात घालण्यास तत्पर असतात, अशी 'समजूत असल्यामुळे, त्यांचं साहाय्य मिळावें म्हणून त्यांनां संतुष्ट ठेवण्याची लोकांची सारी धडपड असे. आचरणाचे नियमन देखील त्याच दृष्टीने होत असे. चांगले व&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e7rynfqmaubc52rrr173vwqdp8m43oq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:वाचन त्याचे मार्ग व उद्दिष्ट सहा निबंध.pdf/१२५</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112121</id>
    <revision>
      <id>236665</id>
      <timestamp>2026-09-08T16:30:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <comment>/* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान &quot;﻿________________  ( ११३ ) वाईट हैं मनोभावावर अवलंबून नसे. मानवांच्या गुणदोषांचा या कोटीतल्या व्यक्तींवर आरोप केलेला असे. चर आणि अचर हा सृष्टीतला स्थूलभेद या का व्यति नष्टप्राय झाला होता, अस...&quot;</comment>
      <origin>236665</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5039" sha1="37p3zsha2vxvebkxn02bygnxpvb5ezb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿________________

( ११३ )
वाईट हैं मनोभावावर अवलंबून नसे. मानवांच्या गुणदोषांचा या कोटीतल्या व्यक्तींवर आरोप केलेला असे. चर आणि अचर हा सृष्टीतला स्थूलभेद या का व्यति नष्टप्राय झाला होता, असें म्हटल्यास चालेल.
रोमन कवि Lurcetius याच्या सृष्टीवरील प्रसिद्ध काव्यति, वरच्यापेक्षा भिन्न कल्पना आहे. देवदैत्यांचे उच्चाटन जरी केलेलें नाहीं, तरी त्यांच्या स्वभा- वांत पुष्कळ फरक दाखविला आहे. त्यांना एक निराळेंच जग नेमून दिलें आहे. मनुष्यांच्या प्रार्थनाना वश होऊन सृष्टिक्रमांत ढवळाढवळ न करतां देव- देवता क्षोभविरहित शांतिसुखाचा सदैव उपभोग घेत असतात, असें दाख- विलें आहे. सृष्टीचे व्यापार सर्वव्यापी सर्वनियंत्री शक्तीच्या नियमबद्ध क्रियेनें चालतात, आणि मानवांचें उच्चतम ध्येय म्हणजे स्वतःच्या बुद्धिसामर्थ्यानें देवानां नेमून दिलेल्या जगाची जाणीव उत्पन्न करणें हें होय, असें या कवीचें म्हणणे आहे.
आध्या-
Lucretius च्या म्हणण्याप्रमाणें देवर्चिच जग या आमच्या सृष्टीहून निराळें आहे. पण ख्रिस्तीधर्माचा उदय आणि प्रसार यामुळे अनेक देवदेवतांच्या जागीं एक देव आला, व परमेश्वराचे आणि मनुष्यांचे दोघांचेहि जग या सृष्टीहून वेगळें आहे, अशी समजूत फैलावूं लागली. या पृथ्वीवर मानवांच्या निवासाचें कारण त्यांच्या आद्यमातापितरानी ईश्वराच्या आज्ञेविरुद्ध ज्ञानवृक्षाचें केलेले भक्षण है होय, अशी या धर्माच्या अनुयायांची समज असल्यामुळे, या सृष्टीचा लय होऊन देवलोका ( Kingdom of Heaven ) चा अवतार केव्हां होतो, तें पाहण्याकडे भाविकांचे डोळे लागले होते. जगाची आस्था सुन त्मिक ' गोष्टींनो अपूर्व महत्त्व आलें होतें. अशी स्थिति असल्यामुळे, देवलोक या जगाहून निराळा नाहीं; ईश्वराच्या आज्ञेप्रमाणे वर्तन ठेवण, ह्मणजे मनुष्यमा- त्राच्या कल्याणाविषयीं झीज सोसणें व अशा उपायांनींच देवलोकाची पात्रता अंगांत आणावयाची असते. शरीराला क्लेश दिल्याने चित्तशुद्धि होतेच अर्से नाहीं, अशी पुनः जनांची प्रवृत्ति होईपर्यंत बरीच शतकें लोटलीं. सोळाव्या शतकांत कला, शास्त्रे यांचे पुनरुज्जीवन होईपर्यंत ईश्वरभक्ति व मोक्ष यांना यूरोपांतल्या काव्यांत प्राधान्य मिळाले होते. त्याच्या खालोखाल प्रेमविषयक काव्य होतें. पण सृष्टिकाव्य अंतर्धान पावलें होतें. सोळाव्या शतका-
८&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>37p3zsha2vxvebkxn02bygnxpvb5ezb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>236683</id>
      <parentid>236665</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T06:12:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <origin>236683</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5061" sha1="hiiuf4y6sjx8uv672mvi3zn5oke81aw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;{{center|{{larger|'''(११३)'''}}}}&lt;/noinclude&gt;वाईट हे मनोभावावर अवलंबून नसे. मानवांच्या गुणदोषांचा या कोटीतल्या व्यक्तींवर आरोप केलेला असे. चर आणि अचर हा सृष्टीतला स्थूलभेद या काव्यांत नष्टप्राय झाला होता, असें म्हटल्यास चालेल.
&lt;br&gt;{{gap}}रोमन कवि Lurcetius याच्या सृष्टीवरील प्रसिद्ध काव्यांत, वरच्यापेक्षा भिन्न कल्पना आहे. देवदैत्यांचे उच्चाटन जरी केलेलें नाहीं, तरी त्यांच्या स्वभावांत पुष्कळ फरक दाखविला आहे. त्यांना एक निराळेंच जग नेमून दिलें आहे. मनुष्यांच्या प्रार्थनाना वश होऊन सृष्टिक्रमांत ढवळाढवळ न करतां देवदेवता क्षोभविरहित शांतिसुखाचा सदैव उपभोग घेत असतात, असें दाखविलें आहे. सृष्टीचे व्यापार सर्वव्यापी सर्वनियंत्री शक्तीच्या नियमबद्ध क्रियेनें चालतात, आणि मानवांचें उच्चतम ध्येय म्हणजे स्वतःच्या बुद्धिसामर्थ्यानें देवानां नेमून दिलेल्या जगाची जाणीव उत्पन्न करणें हें होय, असें या कवीचें म्हणणे आहे.
&lt;br&gt;{{gap}}Lucretius च्या म्हणण्याप्रमाणें देवांचेच जग या आमच्या सृष्टीहून निराळें आहे. पण ख्रिस्तीधर्माचा उदय आणि प्रसार यामुळे अनेक देवदेवतांच्या जागीं एक देव आला, व परमेश्वराचे आणि मनुष्यांचे दोघांचेहि जग या सृष्टीहून वेगळें आहे, अशी समजूत फैलावूं लागली. या पृथ्वीवर मानवांच्या निवासाचें कारण त्यांच्या आद्यमातापितरानी ईश्वराच्या आज्ञेविरुद्ध ज्ञानवृक्षाचें केलेले भक्षण हे होय, अशी या धर्माच्या अनुयायांची समज असल्यामुळे, या सृष्टीचा लय होऊन देवलोका (Kingdom of Heaven) चा अवतार केव्हां होतो, तें पाहण्याकडे भाविकांचे डोळे लागले होते. जगाची आस्था सुटून 'आध्यात्मिक' गोष्टींना अपूर्व महत्त्व आलें होतें. अशी स्थिति असल्यामुळे, देवलोक या जगाहून निराळा नाहीं; ईश्वराच्या आज्ञेप्रमाणे वर्तन ठेवण, ह्मणजे मनुष्यमात्राच्या कल्याणाविषयीं झीज सोसणें व अशा उपायांनींच देवलोकाची पात्रता अंगांत आणावयाची असते. शरीराला क्लेश दिल्याने चित्तशुद्धि होतेच असे नाहीं, अशी पुनः जनांची प्रवृत्ति होईपर्यंत बरीच शतकें लोटलीं. सोळाव्या शतकांत कला, शास्त्रे यांचे पुनरुज्जीवन होईपर्यंत ईश्वरभक्ति व मोक्ष यांना यूरोपांतल्या काव्यांत प्राधान्य मिळाले होते. त्याच्या खालोखाल प्रेमविषयक काव्य होतें. '''पण सृष्टिकाव्य अंतर्धान पावलें होतें'''. सोळाव्या शतका-
८&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hiiuf4y6sjx8uv672mvi3zn5oke81aw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>236684</id>
      <parentid>236683</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T06:13:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>236684</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5062" sha1="ije3u2prxkyokhu8epky1doev88eh7j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;{{center|{{larger|'''(११३)'''}}}}&lt;/noinclude&gt;वाईट हे मनोभावावर अवलंबून नसे. मानवांच्या गुणदोषांचा या कोटीतल्या व्यक्तींवर आरोप केलेला असे. चर आणि अचर हा सृष्टीतला स्थूलभेद या काव्यांत नष्टप्राय झाला होता, असें म्हटल्यास चालेल.
&lt;br&gt;{{gap}}रोमन कवि Lurcetius याच्या सृष्टीवरील प्रसिद्ध काव्यांत, वरच्यापेक्षा भिन्न कल्पना आहे. देवदैत्यांचे उच्चाटन जरी केलेलें नाहीं, तरी त्यांच्या स्वभावांत पुष्कळ फरक दाखविला आहे. त्यांना एक निराळेंच जग नेमून दिलें आहे. मनुष्यांच्या प्रार्थनाना वश होऊन सृष्टिक्रमांत ढवळाढवळ न करतां देवदेवता क्षोभविरहित शांतिसुखाचा सदैव उपभोग घेत असतात, असें दाखविलें आहे. सृष्टीचे व्यापार सर्वव्यापी सर्वनियंत्री शक्तीच्या नियमबद्ध क्रियेनें चालतात, आणि मानवांचें उच्चतम ध्येय म्हणजे स्वतःच्या बुद्धिसामर्थ्यानें देवानां नेमून दिलेल्या जगाची जाणीव उत्पन्न करणें हें होय, असें या कवीचें म्हणणे आहे.
&lt;br&gt;{{gap}}Lucretius च्या म्हणण्याप्रमाणें देवांचेच जग या आमच्या सृष्टीहून निराळें आहे. पण ख्रिस्तीधर्माचा उदय आणि प्रसार यामुळे अनेक देवदेवतांच्या जागीं एक देव आला, व परमेश्वराचे आणि मनुष्यांचे दोघांचेहि जग या सृष्टीहून वेगळें आहे, अशी समजूत फैलावूं लागली. या पृथ्वीवर मानवांच्या निवासाचें कारण त्यांच्या आद्यमातापितरानी ईश्वराच्या आज्ञेविरुद्ध ज्ञानवृक्षाचें केलेले भक्षण हे होय, अशी या धर्माच्या अनुयायांची समज असल्यामुळे, या सृष्टीचा लय होऊन देवलोका (Kingdom of Heaven) चा अवतार केव्हां होतो, तें पाहण्याकडे भाविकांचे डोळे लागले होते. जगाची आस्था सुटून 'आध्यात्मिक' गोष्टींना अपूर्व महत्त्व आलें होतें. अशी स्थिति असल्यामुळे, देवलोक या जगाहून निराळा नाहीं; ईश्वराच्या आज्ञेप्रमाणे वर्तन ठेवण, ह्मणजे मनुष्यमात्राच्या कल्याणाविषयीं झीज सोसणें व अशा उपायांनींच देवलोकाची पात्रता अंगांत आणावयाची असते. शरीराला क्लेश दिल्याने चित्तशुद्धि होतेच असे नाहीं, अशी पुनः जनांची प्रवृत्ति होईपर्यंत बरीच शतकें लोटलीं. सोळाव्या शतकांत कला, शास्त्रे यांचे पुनरुज्जीवन होईपर्यंत ईश्वरभक्ति व मोक्ष यांना यूरोपांतल्या काव्यांत प्राधान्य मिळाले होते. त्याच्या खालोखाल प्रेमविषयक काव्य होतें.  '''पण सृष्टिकाव्य अंतर्धान पावलें होतें'''. सोळाव्या शतका-
८&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ije3u2prxkyokhu8epky1doev88eh7j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:वाचन त्याचे मार्ग व उद्दिष्ट सहा निबंध.pdf/१२६</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112122</id>
    <revision>
      <id>236667</id>
      <timestamp>2026-09-08T16:31:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <comment>/* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान &quot;﻿________________  ( ११४ ) पासून तो रूसो, वर्डस्वर्थ यांच्या काळापर्यंत ह्मणजे जवळजवळ अडीचशे वर्षेपर्यंत, वाङ्मयांतलें सृष्टिवर्णन ग्रीक लोकांच्या देवदेवतांच्या रूपकाने केलेलें आढळतें. र...&quot;</comment>
      <origin>236667</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5324" sha1="2h22lj29228rewlqcwt8qau0qeazjae" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿________________

( ११४ )
पासून तो रूसो, वर्डस्वर्थ यांच्या काळापर्यंत ह्मणजे जवळजवळ अडीचशे वर्षेपर्यंत, वाङ्मयांतलें सृष्टिवर्णन ग्रीक लोकांच्या देवदेवतांच्या रूपकाने केलेलें आढळतें. रूपकाशिवाय साधें वर्णन करण्यांत हलकेपणा वाटत असे. उच्चनीच या भेदाचं बंड सृष्टीपर्यंत जाऊन पाँचले होते. ज्याप्रमाणें इलक्या मान- लेल्या मनुष्याकडे वाङ्मयाचा कानाडोळा असे, त्याप्रमाणें सृष्टीतल्या देखाव्यांचे वर्णन करणे हलके समजले जात असे. सृष्टीचे साधे वर्णन गोल्डस्मिथ, टॉम्सन, कूपर, यांच्या काव्यांत जरी प्रथम आढळतें तरी सृष्टिकाव्याचा पुरस्कर्ता ही पदवी इंग्रजी वाङ्मयांत वर्डस्वर्थ यालाच मिळते.
रूसो
हा एक प्रसिद्ध फ्रेंच लेखक व तत्त्ववेत्ता होता. हा कवि नव्हता - ह्मणजे यानें पद्यमय रचना केली नाहीं- इतकेंच; पण याच्या लेखणीत अशी कांहीं जादू भरली होती, की त्याने केलेली वर्णने वाचून वाचक खुळावले, असें ह्यटलें तरी चालेल. त्यानें सृष्टीचा परकेपणा घालविला. त्याच्यामुळे सृष्टीविषय आस्था वाढली. सृष्टिव्यवहारांना अनुसरून नेहमींची रहाणी देखील साधी करण्याकडे. लोकांची प्रवृत्ति झाली. अंतःसृष्टि व बाह्यसृष्टि हा परस्परविरोध नष्ट होऊं लागून त्यांच्या जिव्हाळ्याच्या संबंधाची जाणीव वाढली. निरीक्षण अधिकाधिक सूक्ष्म होऊं लागलें. थोडक्यात सांगावयाचें, ह्मणजे रूसोनं लोकांनां एक नवी दृष्टि आणून दिली, व स्वतः जरी पद्यमय काव्य स्यानें लिहिलें नाहीं, तरी आपल्या काव्यप्रचुर गद्यवर्णनांनी यूरोपभर सृष्टिविषयक वाङ्मयाची प्रेरणा त्याने केली. फ्रेंचभाषा त्या काळांत सर्व सुशिक्षित ह्मणविणारांनां येत असल्यामुळे त्याची सर्व यूरोपखंडभर छाप पडण्यास अडथळा आला नाही.
जग ह्मणजे अनुपम कौशल्याने घडलेलें, स्वतः स्वतःलाच गति देणारें ( Self-propelling ) प्रचंड यंत्र नव्हे. जगाची जी चालक आदिशक्ति तीच मनुष्यांची आहे, समाज व सृष्टि हा भेद भ्रामक आहे, व सृष्टींप्रमाणे समाजाचे व्यापार सुरळीत चालविण्यांत मनुष्याचे हित आहे, असें रूसोचें सांगणें आहे. वर्डस्वर्थ कवीचें सृष्टिवर्णन अशाच रोंखाचें आहे. ते नुसतें निर्हेतुक वर्णन नाहीं. उलट मनुष्यव्यवहाराला अनुलक्षून आहे. सृष्टींतील व्यापारांचे सहानुभूतिपूर्वक निरीक्षण केल्यास चिरपरिचयानें न्याय्य भासणारे व समाजाच्या योगक्षेमाला अवश्य वाटणारे मनुष्यांचे बरेच व्यवहार कृत्रिम, हानिकारक व अन्याय्य असे&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2h22lj29228rewlqcwt8qau0qeazjae</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:Yash Rajesh Anjarlekar</title>
    <ns>3</ns>
    <id>112123</id>
    <revision>
      <id>236673</id>
      <timestamp>2026-09-09T04:10:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>स्वागत आणि साहाय्य चमू</username>
        <id>815</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नवीन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>236673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="382" sha1="l8dvhdsqnz9koaz7d7b0chmxv93ro6o" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Yash Rajesh Anjarlekar}}

-- [[सदस्य:स्वागत आणि साहाय्य चमू|स्वागत आणि साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:स्वागत आणि साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०९:४०, ९ सप्टेंबर २०२६ (IST)</text>
      <sha1>l8dvhdsqnz9koaz7d7b0chmxv93ro6o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:वाचन त्याचे मार्ग व उद्दिष्ट सहा निबंध.pdf/१२७</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112124</id>
    <revision>
      <id>236685</id>
      <timestamp>2026-09-09T06:14:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <comment>/* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान &quot;﻿________________  ( ११५ ) दिलूं लागतात. ह्मणून सृष्टीचें अनन्यभावानें मनन करा, अनुकरण करा, त्यांतच कल्याण आहे, असे या कवीचें ह्मणणे आहे. वर्डस्वर्थ या कवीचें लक्ष सृष्टीच्या सौम्य व हितकर स्व...&quot;</comment>
      <origin>236685</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4975" sha1="q6tnme5quwo0nag6e91uhbsqilf175n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿________________

( ११५ )
दिलूं लागतात. ह्मणून सृष्टीचें अनन्यभावानें मनन करा, अनुकरण करा, त्यांतच कल्याण आहे, असे या कवीचें ह्मणणे आहे.
वर्डस्वर्थ या कवीचें लक्ष सृष्टीच्या सौम्य व हितकर स्वरूपाकडेच वेधलेलें आहे. पण सृष्टीचीं रूपें तर अनेक आहेत. समाजाला उपयोगी पडण्यासारखा बोध जर सृष्टीपासून ध्यावयाचा, तर तिच्या रौद्र व संहारक स्वरूपांकडे पहावयास नको काय ? सौम्य व हितकर स्वरूपापासून जर या कवीच्या ह्मणण्याप्रमाणें बोध घ्यावयाचा, तर रौद्र व संहारक स्वरूपापासून कोणता घ्यावयाचा ? भूकंप, ज्वालामुखींचा स्फोट, सागराचा क्षोभ,जलप्रलय, अवर्षण इत्यादि मोठ्या आपत्ति व त्यांच्यामुळे होणारा जीवांचा निर्दय संहार पाहून, दारिद्रय किंवा ऐश्वर्य, निर्वलता किंवा सामर्थ्य, अल्पवय किंवा प्रौढदशा, पाप- वृत्ति किंवा पुण्यशीलता यांपैकी कशाचाहि विधिनिषेध नसणाऱ्या सृष्टीला 'निसर्गदेवता' है सौम्य नांव न शोभतां, तिच्या कृत्यांनां अनुरूप 'चामुंडा' है नांवच अधिक शोभतें, असें कांहीं कवींनां भासल्यास आश्चर्य कोणतें ? इ. स. १७६३ च्या सुमाराला पोर्तुगालदेशाची राजधानी लिस्बन येथे धरणीकंपाचा एक जबरदस्त धक्का बसला. त्यावेळी मोठी प्राणहानि झाली. धरणीकंपाने आबालवृद्धांचा झालेला नाश ऐकून कळवळा आल्यामुळे, त्या प्रसंगाला अनुल- क्षून एक लहानसे काव्य Voltaire यानें लिहिलें होतें. त्यांत सृष्टीला मनुष्य- मात्राची यत्किंचितहि पर्वा वाटत नाहीं कीं काय, अशी शंका या माहात्म्याला येऊन त्याच्या मनांत विचारांचे काहूर उठलें आहे. Alfred de Vigny या फ्रेंच कवीच्या मनांत असलेच, पण विशेष उदात्त विचार सृष्टीचीं रूपें पाहून आलेले त्याच्या काव्यांत आपल्याला दिसतात.
प्रसिद्ध जर्मनपंडित, शास्त्रवेत्ता व कवि गअट ( Goethe ) याचे ' फौस्ट Faust' नांवाचें एक जगत्प्रसिद्ध नाटक आहे. तें पद्यमय आहे. व काव्य या दृष्टीने देखील त्याची योग्यता उच्च प्रतीची आहे. हे जरी खरे असले, तरी या नाटकाला सृष्टिकाव्य ह्मणतां यावयाचे नाहीं; पण सृष्टिविषयक वाङ्मयांत हें पहिल्या दर्जाचे असल्यामुळे, सृष्टिविषयक कल्पनांवर त्यानें उत्तम प्रकाश पाडला असल्यामुळे, या नाटकाचा रोख येथे दाखविल्यास फारसे विषयांतर होणार नाहीं. या नाटकाचे दोन भाग आहेत. येथे पहिल्या भागाशीं कर्तव्य&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q6tnme5quwo0nag6e91uhbsqilf175n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:वाचन त्याचे मार्ग व उद्दिष्ट सहा निबंध.pdf/१२८</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112125</id>
    <revision>
      <id>236686</id>
      <timestamp>2026-09-09T06:14:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <comment>/* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान &quot;﻿________________  ( ११६ ) आहे. अनेक शास्त्रांचा अभ्यास करून तृप्ति न झाल्यामुळे, मंत्रतंत्रांच्या साहा- य्याने जगाचें कोर्डे सोडविण्याचा प्रयत्न करीत असतांना, मेफिस्टॉफेलिसर्चे रूप धारण क...&quot;</comment>
      <origin>236686</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4817" sha1="09ielzmlnnyxg66k7id26g6res5nzkh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿________________

( ११६ )
आहे. अनेक शास्त्रांचा अभ्यास करून तृप्ति न झाल्यामुळे, मंत्रतंत्रांच्या साहा- य्याने जगाचें कोर्डे सोडविण्याचा प्रयत्न करीत असतांना, मेफिस्टॉफेलिसर्चे रूप धारण करून सैतान फस्ट पंडितावर आपला पगडा कसा बसवितो; जग पाहून कोडें सोडविण्याच्या लालसेनें फौस्ट सेतानाच्या सहवासांत कसा राहतो; एकदां अधःपात पावल्यानंतर दैविक शक्तीवांचून सृष्टीचे व्यापार मनाला किती शून्य वाटतात त्याची साक्ष पटून फौस्ट सैतानाच्या हातांतून कसा सुटतो; व शेवटीं आपला उद्धार कसा करून घेतो, इत्यादि प्रसंगांचें हृदयंगम चित्र या नाटकांत कवीने काढले आहे. नुसता रांख सांगून याची पुरती कल्पना येणें अशक्य आहे. त्याला मूळांत किंवा इंग्रजीत है अप्रतिम नाटक वाचलें पाहिजे. ( ‘York Library ' या मार्लेत पुस्तक थोड्या किंमतीत मिळेल.)
मोहक, सौम्य, निस्तेज किंवा भयानक, अशा कोणत्याहि रूपांनी चकित न होतां निसर्गाचें हृद्गत दाखविणारा, हृदयादृश्य सृष्टीनां एकजीव मानणारा, संसा- राच्या भुलभुलावणीनें त्रस्त झालेल्या मानवांनां धीर देणारा मार्गदर्शक आधु- निक कवि जॉर्ज मेरेडिथ हा होय. सृष्टिकाव्याला यानें परिणतरूप दिलें, असें देखील कांहीं रसिकांचें ह्मणणे आहे. याचे ' Reading of the Earth- धरित्रीकथन ' हें पंचरंगी काव्य वाचून पाहिल्यास असा प्रत्यय येईल. मेरेडिथ हा कवि प्रथम दुर्बोध वाटतो; याचे कारण, त्याचे विचार, कल्पना, उपमा, हीं सर्व नवीन वाटतात, हैं एक आहे. शिवाय, स्वदेशांतल्या निसर्गावरच त्याचा साहजिकपणें भर असल्यामुळे हिंदवासीयांना हा कवि विशेष दुर्बोध वाटतो. पण सृष्टिकाव्याचा अर्थ सृष्टीचें सर्वसाधारण वर्णन असा नसल्यामुळे, परभार्षे- तल्या कोणत्याहि कवीच्या सृष्टिविषयक काव्यांत ही अडचण प्रथम प्रत्येकाला नडणार, हैं उघड आहे. वर्डस्वर्थचें काव्य मेरेडिथपेक्षा सोपे आहे, पण त्यांत देखील परकीपणा प्रथम नडत नाहीं काय ? काव्याची गोडी असणारे लोक एवढ्याच अडचणीनें माघार घेणार नाहीत, अशी आमची खात्री आहे.
सृष्टिविषयक काव्यांत स्विन्बर्न ( Swinburne ) यांचा दर्जा मोठा आहे.. पण त्यांच्या काव्याशी आमचा थोडासा देखील परिचय नसल्यामुळे फक्त ना- वाचा उल्लेख करून स्वस्थ बसणे भाग आहे.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>09ielzmlnnyxg66k7id26g6res5nzkh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>236687</id>
      <parentid>236686</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T06:27:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <origin>236687</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4788" sha1="c238ugee4eooxdw2g8me1jvehhw4fjf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;{{center|{{larger|'''(११६)'''}}}}&lt;/noinclude&gt;आहे. अनेक शास्त्रांचा अभ्यास करून तृप्ति न झाल्यामुळे, मंत्रतंत्रांच्या साहाय्याने जगाचें कोडे सोडविण्याचा प्रयत्न करीत असतांना, मेफिस्टॉफेलिसचे रूप धारण करून फाेेस्ट पंडितावर आपला पगडा कसा बसवितो; जग पाहून कोडें सोडविण्याच्या लालसेनें फौस्ट सेेतानाच्या सहवासांत कसा राहतो; एकदां अधःपात पावल्यानंतर दैविक शक्तीवांचून सृष्टीचे व्यापार मनाला किती शून्य वाटतात त्याची साक्ष पटून फौस्ट सैतानाच्या हातांतून कसा सुटतो; व शेवटीं आपला उद्धार कसा करून घेतो, इत्यादि प्रसंगांचें हृदयंगम चित्र या नाटकांत कवीने काढले आहे. नुसता रोख सांगून याची पुरती कल्पना येणें अशक्य आहे. त्याला मूळांत किंवा इंग्रजीत हे अप्रतिम नाटक वाचलें पाहिजे. (‘York Library' या मालेत पुस्तक थोड्या किंमतीत मिळेल.)
&lt;br&gt;{{gap}}मोहक, सौम्य, निस्तेज किंवा भयानक, अशा कोणत्याहि रूपांनी चकित न होतां निसर्गाचें हृद्गत दाखविणारा, हृदयादृश्य सृष्टीनां एकजीव मानणारा, संसाराच्या भुलभुलावणीनें त्रस्त झालेल्या मानवांनां धीर देणारा मार्गदर्शक आधुनिक कवि जॉर्ज मेरेडिथ हा होय. सृष्टिकाव्याला यानें परिणतरूप दिलें, असें देखील कांहीं रसिकांचें ह्मणणे आहे. याचे 'Reading of the Earth-धरित्रीकथन' हें पंचरंगी काव्य वाचून पाहिल्यास असा प्रत्यय येईल. मेरेडिथ हा कवि प्रथम दुर्बोध वाटतो; याचे कारण, त्याचे विचार, कल्पना, उपमा, हीं सर्व नवीन वाटतात, हे एक आहे. शिवाय, स्वदेशांतल्या निसर्गावरच त्याचा साहजिकपणें भर असल्यामुळे हिंदवासीयांना हा कवि विशेष दुर्बोध वाटतो. पण सृष्टिकाव्याचा अर्थ सृष्टीचें सर्वसाधारण वर्णन असा नसल्यामुळे, परभाषेतल्या कोणत्याहि कवीच्या सृष्टिविषयक काव्यांत ही अडचण प्रथम प्रत्येकाला नडणार, हे उघड आहे. वर्डस्वर्थचें काव्य मेरेडिथपेक्षा सोपे आहे, पण त्यांत देखील परकीपणा प्रथम नडत नाहीं काय? काव्याची गोडी असणारे लोक एवढ्याच अडचणीनें माघार घेणार नाहीत, अशी आमची खात्री आहे.
&lt;br&gt;{{gap}}सृष्टिविषयक काव्यांत स्विन्बर्न (Swinburne) यांचा दर्जा मोठा आहे.. पण त्यांच्या काव्याशी आमचा थोडासा देखील परिचय नसल्यामुळे फक्त नावाचा उल्लेख करून स्वस्थ बसणे भाग आहे.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c238ugee4eooxdw2g8me1jvehhw4fjf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>236688</id>
      <parentid>236687</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T06:27:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>236688</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4788" sha1="q8p3d27xlqf9xduk37kzdgo2jphyevl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;{{center|{{larger|'''(११६)'''}}}}&lt;/noinclude&gt;आहे. अनेक शास्त्रांचा अभ्यास करून तृप्ति न झाल्यामुळे, मंत्रतंत्रांच्या साहाय्याने जगाचें कोडे सोडविण्याचा प्रयत्न करीत असतांना, मेफिस्टॉफेलिसचे रूप धारण करून फाेेस्ट पंडितावर आपला पगडा कसा बसवितो; जग पाहून कोडें सोडविण्याच्या लालसेनें फौस्ट सेेतानाच्या सहवासांत कसा राहतो; एकदां अधःपात पावल्यानंतर दैविक शक्तीवांचून सृष्टीचे व्यापार मनाला किती शून्य वाटतात त्याची साक्ष पटून फौस्ट सैतानाच्या हातांतून कसा सुटतो; व शेवटीं आपला उद्धार कसा करून घेतो, इत्यादि प्रसंगांचें हृदयंगम चित्र या नाटकांत कवीने काढले आहे. नुसता रोख सांगून याची पुरती कल्पना येणें अशक्य आहे. त्याला मूळांत किंवा इंग्रजीत हे अप्रतिम नाटक वाचलें पाहिजे. (‘York Library' या मालेत पुस्तक थोड्या किंमतीत मिळेल.)
&lt;br&gt;{{gap}}मोहक, सौम्य, निस्तेज किंवा भयानक, अशा कोणत्याहि रूपांनी चकित न होतां निसर्गाचें हृद्गत दाखविणारा, हृदयादृश्य सृष्टीनां एकजीव मानणारा, संसाराच्या भुलभुलावणीनें त्रस्त झालेल्या मानवांनां धीर देणारा मार्गदर्शक आधुनिक कवि जॉर्ज मेरेडिथ हा होय. सृष्टिकाव्याला यानें परिणतरूप दिलें, असें देखील कांहीं रसिकांचें ह्मणणे आहे. याचे 'Reading of the Earth-धरित्रीकथन' हें पंचरंगी काव्य वाचून पाहिल्यास असा प्रत्यय येईल. मेरेडिथ हा कवि प्रथम दुर्बोध वाटतो; याचे कारण, त्याचे विचार, कल्पना, उपमा, हीं सर्व नवीन वाटतात, हे एक आहे. शिवाय, स्वदेशांतल्या निसर्गावरच त्याचा साहजिकपणें भर असल्यामुळे हिंदवासीयांना हा कवि विशेष दुर्बोध वाटतो. पण सृष्टिकाव्याचा अर्थ सृष्टीचें सर्वसाधारण वर्णन असा नसल्यामुळे, परभाषेतल्या कोणत्याहि कवीच्या सृष्टिविषयक काव्यांत ही अडचण प्रथम प्रत्येकाला नडणार, हे उघड आहे. वर्डस्वर्थचें काव्य मेरेडिथपेक्षा सोपे आहे, पण त्यांत देखील परकीपणा प्रथम नडत नाहीं काय? काव्याची गोडी असणारे लोक एवढ्याच अडचणीनें माघार घेणार नाहीत, अशी आमची खात्री आहे.
&lt;br&gt;{{gap}}सृष्टिविषयक काव्यांत स्विन्बर्न (Swinburne) यांचा दर्जा मोठा आहे.. पण त्यांच्या काव्याशी आमचा थोडासा देखील परिचय नसल्यामुळे फक्त नावाचा उल्लेख करून स्वस्थ बसणे भाग आहे.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q8p3d27xlqf9xduk37kzdgo2jphyevl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:वाचन त्याचे मार्ग व उद्दिष्ट सहा निबंध.pdf/१२९</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112126</id>
    <revision>
      <id>236689</id>
      <timestamp>2026-09-09T06:28:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <comment>/* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान &quot;﻿________________  ( ११७ ) संस्कृत वाङ्मय. संस्कृत भाषेत सृष्टिकाव्य आहे कीं नाहीं, या प्रश्नाचा पुरता विचार झालेला आमच्या पहाण्यांत नाहीं. कालिदासाच्या कृतींत शुद्ध, निर्हेतुक वर्णन, आणि चर...&quot;</comment>
      <origin>236689</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5005" sha1="42a63igsn2r3jhzoharzdfq3bbpns8p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿________________

( ११७ )
संस्कृत वाङ्मय.
संस्कृत भाषेत सृष्टिकाव्य आहे कीं नाहीं, या प्रश्नाचा पुरता विचार झालेला आमच्या पहाण्यांत नाहीं. कालिदासाच्या कृतींत शुद्ध, निर्हेतुक वर्णन, आणि चराचर सृष्टीतल्या अनेक व्यापारांनीं, रूपांतरांनी, घडामोडींनीं मनुष्याच्या मनावर होणाऱ्या नाना परिणामांचें वर्णन, हीं दोन्ही आढळतात. 'मेघदूत', 'ऋतुसंहार' यांशिवाय 'शाकुंतल', 'कुमारसंभव यांत मधुनमधून सृष्टि- वर्णन केलेले पहाण्यांत येते. जिज्ञासु वाचकांनां कितीतरी उदाहरणे सांपडतील. भवभूतीचें निराळें सृष्टिकाव्य नाहीं. उत्तररामचरित व मालतीमाधव या नाटकांत कांहीं त्या रोखाचे श्लोक आहेत. ( पुरा यत्र स्रोतः पुलिनमधुना तत्र सरिताम् इत्यादि पहा. )
1
कालिदास व भवभूति यांची रजा घेतली, ह्मणजे 'मृच्छकटिका'तल्या तु- फानाच्या (Rain-Storm ) वर्णनाची थोडीशी आठवण होते. बाणभट्टाच्या 'कादंबरी'तलें विंध्याटवीचें वर्णन ह्मणजे तें खरोखरीच्या अटवीचें सहज वर्णन नसून शब्दांचें निबिड कांतार आहे, असें वाटू लागते. सृष्टिवर्णनांत श्लेष अस्थानी आहेत, हें विसरून &quot; पुष्पवत्यपि पवित्रा&quot; असें ह्मणण्यापर्यंत बाणभट्ट वाहवलेला दिसतो! दण्डीचें वर्णन कशा प्रकारचें असतें त्याचा- &quot; दण्डिनः पदलालित्यम् ” या पंडितांमध्यें प्रचलित असलेल्या वचनावरून चांगला खुलासा होतो. पदलालित्याविषयीं ज्याची विशेष ख्याति, तो सृष्टिवर्णन काय करणार ? 'दशकुमारचरिता'त वर्णनापेक्षा भाषावैचित्र्याकडे अधिक लक्ष आहे, असा पुष्कळ लोकांचा अनुभव आहे.
मराठी वाङ्मय.
3
आतां मराठी भाषेत सृष्टिकाव्य आहे कीं नाहीं, या प्रश्नाचे उत्तर 'नाहीं अर्सेच असणार ! मराठींत सृष्टिवर्णन आहे, हें सिद्ध करण्याकरितां बडोद्यास भर- लेल्या साहित्यसंमेलनांत एका गृहस्थांनीं मुक्तेश्वराच्या भारतांतल्या कांहीं ओंव्या बाचून दाखविल्या होत्या. पण तशा वर्णनाला जर सृष्टिवर्णन ह्मणावयाचे असेल, तर सृष्टिवर्णन याचा अर्थ फुलांची, झाडांची व पशुपक्ष्यांची नामावळी असा करावा लागेल. मुकेश्वराच्या आदिपर्वोतलें पुढें दिलले वसंताचें वर्णन पहा:- प्राप्त झाला वसंतमास । सूर्य अवलोकिला पूर्ण दिवस । वना- वलोकजें उल्हास | पांडुराया मानसीं ॥ ६ ॥ पंचकुमर आणि कुंती । कौतुकें चाललीं एक पंथीं। माद्री आणि राजन्नृपति ।&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>42a63igsn2r3jhzoharzdfq3bbpns8p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:वाचन त्याचे मार्ग व उद्दिष्ट सहा निबंध.pdf/१३०</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112127</id>
    <revision>
      <id>236690</id>
      <timestamp>2026-09-09T06:28:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <comment>/* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान &quot;﻿________________  ( ११८ ) भिन्न मार्गी विचरती ॥ ७ ॥ पालाश तिलक चूत चंपक । पारि- जातादि कुरबक | अनेक वल्लि दुम अशोक । विचित्र पुष्प शो- भले ॥ ८ ॥ विशाल रमणीय सरोवरें। विचित्र रंगाचीं पुष्करें । भ्...&quot;</comment>
      <origin>236690</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4567" sha1="19k3tp77ttuc1jc60i4yt1tevwiudja" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿________________

( ११८ )
भिन्न मार्गी विचरती ॥ ७ ॥ पालाश तिलक चूत चंपक । पारि- जातादि कुरबक | अनेक वल्लि दुम अशोक । विचित्र पुष्प शो- भले ॥ ८ ॥ विशाल रमणीय सरोवरें। विचित्र रंगाचीं पुष्करें । भ्रमर झुंकारती झुंकारें । बहु कोकिला कूजती ॥ ९ ॥ वनकुंजर आणि करिणी । हंस आणि हंसिणी । कुरंग डोळस कुरंगिणी । मुखमैथुनीं क्रीडती ॥ १० ॥ सुरतसंगीं चक्रवाकें । स्वइच्छा रमती कपोतकें | देखोनी रतीच्या नायकें । उदय केला मानसीं ॥ ११ ॥ ( आदिपर्व - अध्याय २८. )
संध्येतली चोवीस नांवें ह्मणजे ईश्वराचें ध्यान, विष्णुसहस्रनाम ह्मणजे स्तोत्र, अशी समज करून घेणारांनां फल, पुष्प, वृक्ष, पशु, पक्षी यांच्या नांवाची एक माळका ह्मणजे सृष्टिवर्णन, अर्से वाटल्यास नवल नाहीं. मराठीत सृष्टिविषयक वाङ्मयच जर नाहीं, तर सृष्टिकाव्य कोठून असणार ? कादंबऱ्या- तर्ले सृष्टिवर्णन एके काळीं ठराविक झाले होतें-&quot; पंचपंच उषःकालची वेळ होती. पक्ष्यांचा किलबिलाट सुरू झाला होता. जात्यांचे घरघरणे, व बायकांचे मंजुळ गाणे ऐकूं येत होते. बहुतेक माणसें साखर- झोप घेत पडली होती. अशा काळ एक माणूस हळूच एक दार उघडून, पावलें न वाजवर्ता, इकडे ति- कडे नजर टाकीत बाहेर पडला. वाचकहो, चला आपण त्याच्या पाठीमागून जाऊं. &quot; हा सकाळच्या वर्णनाचा मासला; आणि &quot; भगवान् सूर्यनारायण अस्ताला चालला होता, किंवा अस्ताला जाऊन थोडाच वेळ झाला होता. पश्चिमेकडे आकाश अजून तांबडे दिसत होतें. दिवसभर बाहेर चरावयाला गे- लेली गुरे संध्याकाळी गांवाकडे परत चाललीं होतीं. पक्षी आपापल्या घर- ट्यांकडे परत चालले होते. गुरांना गोठ्याकडे जाण्याची उत्सुकता दिसत होती. ती एकमेकांना शिंगांनी टोंचीत, धावपळ करीत चालली होतीं. गुरांच्या घो- ळक्याने धुरळा खूप उडत होता. अशा काळी एक किंवा दोन- गृहस्थ त्या घोळक्यांत शिरून गांवाकडे चालले होते. वाचकहो, चला आपणहि त्यांच्या- मागोमाग जाऊं. &quot; हा संध्याकाळच्या वर्णनाचा मासला !
शाळेतल्यों जुन्या क्रमिक पुस्तकांत काव्याचे कांहीं मासले होते:-
एका लहान काळ्या मुंगीला गवसला बहू थोर । दाणा गोधूमाचा परि उचलेना जरी करी जोर ॥&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>19k3tp77ttuc1jc60i4yt1tevwiudja</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:वाचन त्याचे मार्ग व उद्दिष्ट सहा निबंध.pdf/१३१</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112128</id>
    <revision>
      <id>236691</id>
      <timestamp>2026-09-09T06:29:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <comment>/* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान &quot;﻿________________  ( ११९*) प्रातःकाळीं थंडगारसा वारा झुळझुळ येतो । सर्वोनां तो हुषार करितो सुख शांतीही देतो । असलीं निर्लेप वर्णनं वाचून &quot; मेंढ्यावरी लोंकरं दाट भारी &quot; अशी या कवितांची थट्टा झा...&quot;</comment>
      <origin>236691</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4746" sha1="nddftqp6qpddpl142yqlb4y1a34bgli" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿________________

( ११९*)
प्रातःकाळीं थंडगारसा वारा झुळझुळ येतो । सर्वोनां तो हुषार करितो सुख शांतीही देतो ।
असलीं निर्लेप वर्णनं वाचून &quot; मेंढ्यावरी लोंकरं दाट भारी &quot; अशी या कवितांची थट्टा झाल्यास नवल कसले ?
अरुण' या नावांची एका 'बालकवी' नें लिहिलेली कविता येथे उदाहरणार्थ घ्यावयास हरकत नाहीं. पहिल्या पांचसात ओळी ठीक आहेत; पण त्या इतक्या सर्वसाधारण आहेत, की हिंदुस्थानांतल्या बहुतेक प्रत्येक भागाला त्या लागू पडतील, कवीनें जो अरुण पाहिला असेल, ज्या ऋतूंतला ज्या भागांतला तो असेल, त्याचा विशिष्टपणा कवितेंन कोठेंहि आढळत नाहीं. अरुणोदयाचे - सर्वसाधारण का असेना-वर्णन पुरतें होतें न होतें, तोंच कवीला भराया मारण्याची अनावर इच्छा होऊं लागते. तांबूसपणा पाहून लागलीच या बालकवीला रुसलेल्या बाईच्या गालांची आठवण होते ! अरुणो- दयाला उद्देशून कविता आहे, याचा कवीला विसर पडून सूर्योदयाला मिरनिराळी रूपके चिकटविण्याचा तो प्रयत्न करितो. कृष्ण व गोपी यांची रासक्रीडा देखील तो आंत घुसडून देतो, व शेवटी कविता अरुणोदयाविषय आहे, कीं सूर्यो- दयाविषयीं आहे, कीं दोन्हीविषय मिळून आहे, याचा भ्रम वाचकांच्या मनांत उत्पन्न करतो, ‘अधिकस्याधिकं फलम् ' या न्यायानें एकांत दोन कविता वाचावयाला मिळाल्याबद्दल वाचकांना आनंदच झाला पाहिजे, अशी या बालकवीची समजूत आहे कीं काय कोण जाणे !
सृष्टिवर्णन करण्याची पात्रता अंगी येण्यास, अतिसुक्ष्म व सतत निरीक्षण पाहिजे. मनुष्यस्वभावाची, अंतःकरणप्रवृत्तींची, लहरी ( Whims) ची देखील पुरती ओळख प्रथम पाहिजे, आणि मग ऋतुमानाप्रमाणे बदलणारी सृष्टीचीं रूपें, तिचे असंख्य व्यापार, त्यांचा रसिकांच्या मनावर होणारा परिणाम, मनो- वृत्तींचीं दर्शाांतरें, तदनुरूप पालटलेली, निदान तशीं भासणारी सृष्टीचीं रूपें, शब्दसृष्टींत निर्माण करण्यास समर्थ अशी कल्पनाशक्ति व भाषाप्रभुत्व हीं पाहि- जेत. ठराविक शब्द, ठराविक उपमा एकत्र गुंफल्या, की त्यांनी सृष्टिकाव्य बनत नाहीं । यास्तव दुरभिमान सोडून पाश्चात्य कवींचीं उत्तमोत्तम काव्यें लक्षपूर्वक वाचली पाहिजेत. ह्मणजे कालांतराने तशी कृति स्वभाषेंत स्वतंत्र प्रेरणेनें वठ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nddftqp6qpddpl142yqlb4y1a34bgli</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:लंकेचे वर्णन व वृतांत.pdf/२०६</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112129</id>
    <revision>
      <id>236692</id>
      <timestamp>2026-09-09T07:24:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>236692</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4587" sha1="2fqncwaoykgx3jwqbv4s6q7utkf1kw1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;{{rh|१८० |लंकेचे वर्णन व वृत्तांत|}}&lt;/noinclude&gt;सिंहल द्वीपांत पाहिलेले अत्यंत सुंदर वृक्ष कोणचे असें जर मला कोणी विचारलें तर मागें वर्णन केलेला सीतेचा '''अशोक''' वृक्ष, आतां वर्णन. केलेला '''प्रमिला प्रेम''' वृक्ष व '''अनहिस्टा नोबीलीस''' हा पेरेडॅनीया बागेच्या वर्णनांत उल्लेख केलेला वृक्ष ही वृक्षत्रयी सर्व सौंदर्याचें सार आहे असें मी निखालस उत्तर देईन; इतकीं हीं तीन्हीं झाडें मला आवडलीं. हें वृक्षाख्यान फार लांबलें. तेव्हां आतां हात आखडता धरून आगगाडींतून पाहिलेल्या निसर्गरमणीय देखाव्याच्या वर्णनाकडे वळणें बरें.&lt;br&gt;{{gap}}'''गॉल''' स्टेशन टाकल्यावर पंधरावीस मिनिटांनीं '''जिनटोटा''' स्टेशन लागलें. येथें '''जीनगंगा नदी''' समुद्राला मिळाली आहे. येथें सर्व नद्यांना नजीक नजीक रेल्वेचा व सडकेचा असे दोन पूल आहेत. त्याप्रमाणें या नदीवर दोन पूल आहेत; अशा खाडीच्या कांठींच चोडें कुजण्या करितां काठ्यांचे कुंपण घातलेल्या पाणकोंड्या केलेल्या असतात व त्यांत चोडें तरंगत असतात, याचें मोठें नवल वाटतें. मग मन आकर्षणारा तलाव '''डोडन डुवा''' स्टेशनपाशीं लागतो. पुनः असे मोठे तलाव '''अंबलन गोडा''' स्टेशन व त्याच्या पलीकडचें '''बालपिटिया''' स्टेशन या नजीक लागतात. मग. बराच वेळ समुद्र किंवा सरोवर लागत नाहीं; नुसता बागायती प्रदेश लागतो. पण '''अलुट गामा''' या स्टेशननजीक '''बेंटोटा गंगा''' नांवाची बरीच मोठी नदी समुद्राला मिळते. येथें रेल्वेचा व सडकेचा असे दोन मोठे सुंदर पूल असून येथें एक मोठें खारें सरोवर आहे. येथला एकंदर देखावा मोठा मनोहर आहे.&lt;br&gt;{{gap}}मग '''कालुतारा''' या मोठ्या शहरापर्यंत समुद्र, सरोवर किंवा खाडी यांपैकीं कांहींच दृष्टीस पडत नाहीं. पण याचा वचपा जणूं कांहीं '''कालुतारा''' येथें निघतो. '''कालुतारा''' हे पश्चिम किनाऱ्यावरील एक मोठें प्रख्यात शहर आहे. येथें महावेली गंगेप्रमाणे श्रीपाद शिखरापासून निघालेली '''कालुगंगा''' नांवाची मोठी नदी दोन फाट्यांनी समुद्रास मिळते.&lt;br&gt;{{gap}}यामुळें येथें मुंबई नजीकच्या वसईच्या खाडीप्रमाणें दोन फांट्यांवर दोन फारच मोठे पूल लागतात; शिवाय सडकेचे दोन पूल दृष्टीस पड-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2fqncwaoykgx3jwqbv4s6q7utkf1kw1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:लंकेचे वर्णन व वृतांत.pdf/२०७</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112130</id>
    <revision>
      <id>236694</id>
      <timestamp>2026-09-09T07:35:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>236694</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4556" sha1="buy9tkr0dz85qc5htlkg38kzj59vqif" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;{{rh||पश्चिम लंकेच्या लोकवस्तीचें धावतें अवलोकन|१८१ }}&lt;/noinclude&gt;तातच. या दोन फाट्यांमुळे '''दक्षिण कालुतारा''' व '''उत्तर कालुतारा''' असे शहराचे दोन भाग झाले असून '''कालुतारा दक्षिण''' व '''कालुतारा उत्तर''' अशीं दोन रेल्वे स्टेशनही झाली आहेत. वसईच्या खाडींच्यामध्यें बनलेलं बेट ओसाड आहे; पण कालु गंगानदीच्या फाट्यांनी बनलेल्या बेटावर बागाच बागा आहेत. हीं दोन्ही शहरें; त्यांना जोडणारें ते चार पूल; नदीच्या चारी किनाऱ्यांवरील त्या हिरव्यागार वृक्षांच्या गर्दछाय राई: शहरांतील सुंदर सुंदर बंगले व बाजार पेठ हा सर्व देखावा एकसमयावच्छेदेंकरून दृष्टीस पडतो व मन फार सुप्रसन्न होतें. एक हिरवेंगार गवताळ मैदान कागदाच्या कातरलेल्या माळा, नानारंगी निशाणें, नारळीच्या पानांच्या कमानी, वगैरेनीं शृंगारलें होतें; येथें नाना प्रकारच्या मर्दानी खेळाच्या शर्यती सुरू व्हावयाची तयारी चालू होती. आगगाडींतून हा सर्व देखावा मला पहावयास मिळाला. '''कालुतारा''' पासून '''कोलंबोपर्यंत''' आगगाडीचा रस्ता हिंदी महासागराला अगदीं खेटून गेला आहे. यामुळे डाव्या बाजूस महासागराचें हिरवें निळें पाणी अफाट पसरलेलें दिसतें, व पांढऱ्या शुभ्र फेसाच्या पुष्पमालांनी अलंकृत अशा लाटा सोनेरी वाळवंटावर, कोठें मोठ्या वेगानें तर कोठें मंद गतीनें येत असतांना दिसत होत्या. तुरळक तुरळक नारळीची झाडें या बाजूला दिसतात; पण एकंदरीत हे वाळवंट डाव्या बाजूस अर्थात् खुलेंच आहे. उजव्या बाजूस बागा लागतात. पण रेल्वे समुद्राला खेटून जात असल्यामुळे या भागांत लोकवस्ती व त्यांचे व्यवसाय क्वचितच दृष्टीस पडतात. '''कोलंबो'''पासून दक्षिणेस आठ मैलांवर असलेलं सौंदर्यस्थान '''मौंटलॅव्हिनिया''' हे स्टेशन आल्यापासून कोलंबो शहर आल्यासारखेंच वाटतें. कारण या आठ मैलांत आठ स्टेशनें असून गाडी दर स्टेशनला थांबते. यामुळे आगगाडी स्थानिक आगगाडीसारखी वाटते व आपण शहरांतूनच चाललों आहों असा भास होतो. '''गॉलपासून कोलंबो किल्ला''' या स्टेशनपर्यंत पोहोंचण्यास आगगाडीला चार तास लागतात. पण हा सर्व वेळ सृष्टिसुंदरीचीं नानाविध&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>buy9tkr0dz85qc5htlkg38kzj59vqif</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:लंकेचे वर्णन व वृतांत.pdf/२०८</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112131</id>
    <revision>
      <id>236695</id>
      <timestamp>2026-09-09T07:37:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>236695</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1468" sha1="1x355g6p9mnl7n8feyerp37z3bqrze2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;{{rh|१८२ |लंकेचे वर्णन व वृत्तांत|}}&lt;/noinclude&gt;रूपें व लोकवस्तीचे नानाविध व्यवसाय पहाण्यांत केव्हांच निघून जातो हें कळत सुद्धां नाहीं. मलाही हाच अनुभव आला व मी मोठ्या प्रमुदित मनानें '''डोमिनीयन''' '''हॉटेल'''मध्यें आलों. पण माझी समुद्राकडची खोली गुंतलेली होती; म्हणून मी दुसऱ्या बाजूच्या खोलींत राहिलों. पण माझ्या सुदैवानें दुसरेच दिवशीं मला माझी आवडती खोली मिळाली व देशीं येण्यास निघेपर्यंत मला हिंदी महासागराच्या सांनिध्यांत रहाण्यास व रात्रंदिवस त्याचें दर्शनसुख अनुभवण्यास मिळालें. म्हणून माझा कोलंबो-निवासाचा अखेरचा आठवडा मला फार आनंददायी झाला.&lt;Br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{rule|5em}}{{rule|7em}}{{rule|5em}}{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1x355g6p9mnl7n8feyerp37z3bqrze2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:लंकेचे वर्णन व वृतांत.pdf/२०९</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112132</id>
    <revision>
      <id>236696</id>
      <timestamp>2026-09-09T07:57:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>236696</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3986" sha1="oh7szznzll3nrw7qowlcyy5va9tvyio" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{xx-larger|'''प्रकरण १४ वें'''}}}}
{{rule|7em}}
{{center|{{x-larger|'''कोलंबोच्या उत्तरेचा लंकेचा पश्चिमकिनारा'''}}}}
{{rule|5em}}
{{center|''''प्रारब्धमुत्तमजना न परित्यजंति''''}}
{{gap}}{{x-larger|'''आ'''}}'''रंभलेल्या''' कामाची अखेरी मारणाऱ्या माणसांना उत्तम जनाची पदवी या प्रसिद्ध सुभाषितांत जरी दिलेली आहे तरी खरें पाहतां कामाची अखेरी मारण्याची स्वाभाविक प्रवृत्ति मानवी प्राण्यांत दिसून येते. गंजीफाच्या खेळांतच फक्त अखेरी मारण्याची मौज वाटते असें नाहीं. सर्व लहानमोठ्या कामामध्यें अखेर साधण्यापासून मनाला फार आनंद होतो. कोणतीही गोष्ट प्रारंभापासून शेवटपर्यंत पुरी करण्याची सर्वांची धडपड असते. सरळ लांबच्या रस्त्यानें अखेर गांठतां येत नसली तर मनुष्य जवळचा रस्ता किंवा मधला रस्ता शोधून काढतो; किंवा दुसरा कांहीं तरी तोडगा काढून काम पुरें केल्याचें खरें किंवा वरपांगी समाधान मिळविण्याची धडपड करीत असतो. केव्हां केव्हां विचाराला न पटणारी धर्माची शिकवणूक व धर्म समजूत याच प्रवृत्तीमुळे उत्पन्न झालेली असते. त्रिकाल सबंद संध्या करावी हा मूळचा धर्मनियम; त्यांचेमधले मार्ग व तोडग्याचे मार्ग कसे झाले पहा. त्रिकाल नाहीं तर सकाळसंध्याकाळ केली तरी पुरें; तेवढेंही होत नसेल; तर एक वेळ केली तरी चालेल; सबंद संध्या केली नाहीं तरी गायत्री मंत्र व चोवीस नांवें म्हटली तरी पुरें; शेवटीं संध्येचें पहिलें 'के' अक्षर व शेवटचें स्तु अक्षर मिळून 'केस्तु' म्हटलें तरी संध्या केल्याचें श्रेय आलें अशी समजूत झाली. तीच गोष्ट इतर धार्मिक विधिसंबंधांत दिसून येते; सचैल स्नान न करवेल तर डोक्यावर पाण्याचे चार थेंब टाकून स्नान केल्याचें श्रेय मिळवितां येतें. सारांश, कामाची अखेर मारण्याची किंवा व्यावहारिक भाषेंत साग्र गोष्ट करण्याची किंवा पाहण्याची प्रवृत्ति मनुष्यामध्यें सार्वत्रिक आहे&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oh7szznzll3nrw7qowlcyy5va9tvyio</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:लंकेचे वर्णन व वृतांत.pdf/२१०</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112133</id>
    <revision>
      <id>236697</id>
      <timestamp>2026-09-09T08:01:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>236697</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4663" sha1="1tnwt23kw48093x5ydpyyy0cotmvcr6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;{{rh|१८४ |लंकेचे वर्णन व वृत्तांत|}}&lt;/noinclude&gt;असे मला वाटतें. निदान माझ्यामध्ये तरी ती प्रवृत्ति तरुणपणीं बलवत्तर होती व आतां वयपरत्वे तीं कमी झाल्याचे दिसत नाहीं. कारण या प्रकरणाचा विषय या प्रवृत्तीचें फळ आहे. साग्र गोष्टी पाहण्याची फार जुन्या काळची माझीच एक गोष्ट सांगण्यासारखी आहे. हल्ली सिनेमा झाल्यापासून लोकांना संगीत नाटकें हीं दोन अडीच तासांपेक्षा जास्त वेळ नको असतात. म्हणून हल्ली दोन तासांच्या नाटिका भराभर प्रसिद्ध होऊं लागल्या आहेत. पण प्रथमतः आण्णा किर्लोस्करांनी संगीत नाटकास सुरवात केली, तेव्हां प्रयोगाला चारपांच तास सहज लागत. त्यांतल्या त्यांत सात अंकीं साग्रसंगीत शाकुंतल नाटक असलें तर बघावयास नको. आण्णा किर्लोस्कर हयात असतांना व भाऊराव कोलटकर, मोरोबा वाघुलीकर व बाळा नाटेकर, हे तीन प्रख्यात नट व गवई कंपनीमध्यें असतांना मला पक्के आठवतें कीं मी एकदां साग्रसंगीत शाकुंतल पहावयास गेलों होतों. मी त्यावेळीं पुण्यांत सदाशिव पेठेत रहात असें व नाटकगृह हमजाखानच्या प्रख्यात तालमीचें पलकिडे भवानी पेठेत असे. आम्ही बिऱ्हाडाहून रात्री आठ वाजतां निघालों तें नाटक आटोपून परत येतों तों सकाळचें साहा वाजले! नाटक दहा वाजतां सुरू झालें तें सबंध सात तासांनीं म्हणजे पहांटेस पांच वाजतां संपलें! माझ्या साग्र गोष्ट करण्याच्या किंवा पहाण्याच्या प्रवृत्तीमुळे या प्रकरणाचा विषय कसा निष्पन्न झाला तो पहा.&lt;br&gt;{{gap}}जेव्हां मी लंकेचा दक्षिण व पश्चिम किनारा व त्यांवरील शेवटलें प्रख्यात जुनें बंदर गॉल पाहून परत कोलंबोस आलों तेव्हां माझें सर्व लंकापर्यटन आटोपलें. आतां राहिलेले लंकानिवासाचे दिवस सकाळ संध्याकाळ समुद्र व सरोवर यांच्या काठांवर लंबवर्तुळाकार असलेल्या सहलसडकेनें सहल करावी, दोन प्रहरीं थोडेंफार लेखन करावें, नव्या झालेल्या मित्रांच्या गांठीभेटी घ्याव्या व १९ फेब्रुवारी रोजी आगबोट निघण्याच्या दिवशीं आगबोटीवर जावें अशा तऱ्हेनें कोलंबो निवासाचा माझा अखेरचा आठवडा घालविण्याचा मीं बेत केला होता. पण याप्रमाणें सहासात दिवस झाले नाहींत तोंच माझ्या मनांत आलें कीं&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1tnwt23kw48093x5ydpyyy0cotmvcr6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:लंकेचे वर्णन व वृतांत.pdf/२११</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112134</id>
    <revision>
      <id>236698</id>
      <timestamp>2026-09-09T08:06:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>236698</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4572" sha1="m41162xqlv3batu5z7gv62vyudqqy9e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;{{rh||कोलंबोच्या उत्तरेचा लंकेचा पश्चिम किनारा|१८५ }}&lt;/noinclude&gt;लंकेच्या चारी दिशांकडील प्रांत व शहरें पाहिलीं खरीं. तरी पण लंकेच्या पश्चिम किनाऱ्याच्या उत्तरेकडचा भाग तेवढा पहावयाचा, राहिला. या भागामध्ये पोर्तुगीझ लोकांचा प्रथम अंमल सुरू झाला व त्यांच्या धर्मवेडानें त्या भागांत त्या काळीं लोक बाटून रोमन कॅथलिक झाले; शिवाय लंकेंतील मूळ आर्य राजघराण्यांचा प्रस्थापक '''विजय''' हा सोपाऱ्याहून लंकेच्या पश्चिम किनाऱ्याला लागला; '''न्युवाराएलियाच्या''' बाजूच्या डोंगराळ मुलुखांत असलेल्या लंकापुरीमध्यें रावणाचा वध करून सीतेला सोडवून अयोध्येस परत जावयास निघालेला '''राम''' लंकेच्या पर्वतपठाराकडून हल्लीं '''चिलाँ''' शहर आहे त्या ठिकाणीं प्रथम आला व तेथें त्यानें मुक्काम केला व मग सेतूरामेश्वराकडे प्रयाण केलें. पश्चिमकिनाऱ्यासंबंधीं अशा प्राचीन व अर्वाचीन दंतकथा आहेत. तेव्हां जुन्या काळची रामाची दंतकथा; त्यानंतरचा विजयाच्या स्वारीचा दंतकथात्मक इतिहास व अर्वाचीन काळचा पोर्तुगीझ लोकांच्या स्वारीचा सत्यात्मक इतिहास अशा तीन दृष्टीनें पश्चिम किनाऱ्याचा उत्तर भाग प्रख्यात व प्रेक्षणीय आहे असें माझ्या मनांत आलें. तेव्हां हा भाग पाहिल्याखेरीज आपलें साग्र लंकादृश्यदर्शन झालें असें होणार नाहीं असें मला वाटूं लागलें. म्हणून निदान चिलाँपर्यंत पर्यटन करून येण्याचा मीं बेत केला. माझ्या बेताला अनुकूल अशा जायला यायला सोयीच्या गाड्या व अर्धआठवड्याची भाड्याची सवलत असा सर्व योग जुळून येऊन मी हा लंकेचा पन्नास मैलांचा प्रांत पाहून बेतला. तेव्हां त्याचें या प्रकरणांत वर्णन करतों.&lt;br&gt;{{gap}}ता. १७ फेब्रुवारी सन १९३४ रोजी सकाळची न्याहारी करून व दोन प्रहरकरितां केळीं व थोडें फराळाचें बरोबर घेऊन मी आठ वाजतां या '''चिलाँला''' जाणाऱ्या आगगाडीत बसलों. फोर्ट '''कोलंबो'''पासून '''रागमा''' नऊ मैल आहे. येथपर्यंत कोलंबोच्या उत्तरेस जाणाऱ्या आगगाड्या एकाच रेलवेरस्त्यानें जातात; येथून लंकेच्या पश्चिम- किनाऱ्यानें जाणारा आगगाडीचा रस्ता '''पुतालंपर्यंत''' ऐशी मैल आहे. तो&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m41162xqlv3batu5z7gv62vyudqqy9e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:लंकेचे वर्णन व वृतांत.pdf/२१२</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112135</id>
    <revision>
      <id>236699</id>
      <timestamp>2026-09-09T08:12:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>236699</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4574" sha1="pe7ieeo2wudxqjnc6gt21my01zan4f0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;{{rh|१८६ |लंकेचे वर्णन व वृत्तांत|}}&lt;/noinclude&gt;थेट उत्तरेस किनाऱ्याला लागून जातो. दुसरा मुख्य रेल्वे रस्ता '''पोलगहवेला'''पर्यंत ४५ मैल ईशान्य (उत्तर पूर्व) दिशेनें जाऊन तेथें त्याचे दोन फाटे होतात. डाव्या हातचा फाटा थेट उत्तरेस लंकेच्या मध्य व उत्तर प्रांताकडे जातो; हाच रेल्वे रस्ता '''तलाईमनार'''कडे जाऊन दक्षिण हिंदुस्थानच्या धनुष्कोडी रेल्वेरस्त्याच्या अगदीं नजीक जातो; मध्ये फक्त २२ मैलांची खाडी आगबोटीनें वलांडावी लागते; हिंदुस्थानांतून खुष्कीनें लंकेस येण्याचा हाच मुख्य रेल्वेरस्ता; दुसरा फाटा आग्नेय दिशेस (दक्षिण पूर्वेस) लंकेच्या पर्वतपठार प्रांताकडे जातो.&lt;br&gt;{{gap}}लंकेच्या किनाऱ्याचा प्रांत समुद्रसपाटीच्या पातळीत असून अगदीं सपाट आहे. हा प्रांत किती सपाट आहे याचा मजेदार मासला मला मिळाला. '''फोर्ट''' व '''मर्दाना''' हीं कोलंबो, शहरांतील स्टेशनें टाकलीं कीं लागलीच '''केलानी''' नदीवरील पूल व लवकरच '''केलानी''' स्टेशन लागतें. हीं स्टेशन अर्थात् समुद्रसपाटीच्या पातळीवर आहेत. त्याच्यापुढचें स्टेशन '''हुनुपिटिया''' हे फक्त समुद्रसपाटीपासून १० फूट उंच आहे असें नांवाच्या पाटीवरून कळलें. म्हणून मी डायरींत ती संख्या लिहून ठेविली. त्याच्यापुढलें स्टेशन '''रागमा''' हे बारा फूट आहे असें कळलें; पुढे तर रेल्वे अधिकारी सुद्धां समुद्र सपाटीचा आंकडा देत नाहींसे झाले. कारण हा भाग खरोखरीच फार सपाट व समुद्रसपाटीच्या पातळीत प्रायः आहे. कारण, या भागांत खारी सरोवरें व खाड्या वाटोवाट लागतात. म्हणजे जमीन समुद्रापासून दहा फुटांपेक्षां कमी उंचीवर आहे. रागमा येथें लहानशी एक टेकडी आहे. तेथेंच फक्त रबराची लागवड दृष्टीस पडली. बाकी नारळाखेरीज दुसरी कसलीही लागवड दिसली नाहीं. जिकडे तिकडे नारळीच्या झाडांच्या बागाच बागा दिसत होत्या. मागें वर्णन केल्याप्रमाणें नारळीच्या लागवडीनें येणारे दूरदर्शीपणा इत्यादि गुण व नानाविध व्यवसाय हे या भागांतही दिसून आले. येथें तर नारळीची झाडें फारच सरळ ओळींत लावलेली दिसलीं; पन्नास पन्नास नारळीची झाडें एक एका रागेंत मला मोजतां आलीं. त्या&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pe7ieeo2wudxqjnc6gt21my01zan4f0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:लंकेचे वर्णन व वृतांत.pdf/२१३</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112136</id>
    <revision>
      <id>236700</id>
      <timestamp>2026-09-09T08:14:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>236700</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112" sha1="flsoxdzfcgl4q3qcf8ka5ing9r6nz3j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;br&gt;

{{center|'''सिंहली गृहस्थ.'''}}
{{rh|नं. २०||पान १८७}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>flsoxdzfcgl4q3qcf8ka5ing9r6nz3j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>236705</id>
      <parentid>236700</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T10:31:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* तपासणी करायचे साहित्य */</comment>
      <origin>236705</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112" sha1="jpdaywfjh3m58301iz0n9h3sfeszrgp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;br&gt;

{{center|'''सिंहली गृहस्थ.'''}}
{{rh|नं. २०||पान १८७}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jpdaywfjh3m58301iz0n9h3sfeszrgp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:लंकेचे वर्णन व वृतांत.pdf/२१४</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112137</id>
    <revision>
      <id>236701</id>
      <timestamp>2026-09-09T08:18:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>236701</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4494" sha1="hoez5im8ys0567xzsk0riblzpfq9hsk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;{{rh||कोलंबोच्या उत्तरेचा लंकेचा पश्चिम किनारा|१८७ }}&lt;/noinclude&gt;रांगेमध्यें पांच सात झाडें तरी कमी अधिक वाढीचीं पण नव्या वाढीच दिसत होतीं. अर्थात् एक जुनें झाड मरून किंवा दुसऱ्या कारणानें कमी झालें कीं त्यांच्याजागीं लागलींच दुसरें लावण्याची व्यवस्था शेतकरी करतात असे या नव्या वाढीच्या वृक्षावरून कळतें. कांहीं बागांत तर अर्धी अधिक झाडें नव्या लागवडीचीं दिसलीं; कांहीं बागा तर ओसाड रेताड जागेत नव्याच करण्यांत येत असलेल्या दृष्टीस पडल्या. नारळीच्या बागांखेरीज तुरळक तुरळक दालचिनीच्या बागा या भागांत आहेत; दालचिनीची झाडें दुरून कांहींशी पेरूच्या झाडासारखीं दिसतात. पेरूच्या झाडाची पानें खरबरीत व तजेलदार नसतात; तर हीं पानें गुळगुळीत असून सतेज दिसतात. ही झाडें छातीभर, फार तर पुरुषभर उंच वाढतात किंवा इतकी वाढू देतात. याच्या खाद्यांच्या साली वाकवून वाळविल्या म्हणजे मसाल्याची दालचिनी तयार होते. या भागांत बरेच लोक रोमन कॅथॉलिक आहेत. याचे निदर्शन म्हणजे रेल्वेरस्त्यानें वाटोवाट लागणारी स्मशानें व त्यांतील लहान मोठे साधे किंवा नक्षीदार स्मारकफलक हे होत; तसेंच परत येतांना सर्व आगगाडी सणाचा पोषाख केलेल्या बायका- मुलेंपुरुष यांनी चिकार भरली होती. तो दिवस एका प्रार्थनामंदिरांतील यात्रेचा दिवस होता. म्हणून त्या यात्रेला ही रोमन कॅथालिक मंडळी चालली आहे असें कळलें. या बायकामुलांचा पोषाख दक्षिण हिंदुस्थानांतील तामील तऱ्हेचा होता. ख्रिश्चनधर्म येथे पोषाखावरून मुळींच ओळखूं येत नाहीं. कारण सर्वधर्मी लोक पोषाख साधारणतः सिंहली किंवा दक्षिण हिंदुस्थानीच करतात.&lt;br&gt;{{gap}}या प्रांतांतलें पहिलें मोठें शहर म्हणजे '''निगंवो''' होय. येथें एक मोठा तलाव आहे व तो रेल्वेतूनही दिसतो. '''निगंवो''' हे '''कोलंबो'''पासून चोवीस मैल आहे.&lt;br&gt;{{gap}}येथून चिलाँपर्यंतच्या प्रांतांत जरा निराळा देखावा आहे. आतां नारळाच्या बरोबरीनें भातशेती लागवड आहे असें दिसलें. भातांच्या शेतांत जारीने शेतीचीं कामें चालू होतीं. कारण भाताचें दुसरें पीक काढण्याची&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hoez5im8ys0567xzsk0riblzpfq9hsk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:लंकेचे वर्णन व वृतांत.pdf/२१५</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112138</id>
    <revision>
      <id>236702</id>
      <timestamp>2026-09-09T08:23:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>236702</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4690" sha1="sfoa8k0t0qm21yrooir74qqusiwm6xp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;{{rh|१८८ |लंकेचे वर्णन व वृत्तांत|}}&lt;/noinclude&gt;ती वेळ होती. कांहीं भातें अगदीं वाळून कापावयास तयार झालेली दिसलीं; थोडी हिरवीं होतीं; पुष्कळ भातें कापून बांधावर सुकण्यास टाकली होतीं व पुष्कळ भातांच्या उडव्या घालून झाल्या होत्या किंवा उडव्या रचण्याचें काम चालू होतें. कांहीं शेतांत जास्त पावसानें भातें पाण्यांत पडून गेलीं होतीं. त्या पाण्यांतून भाताचे चोथे कापून काढून ते कांहीं शेतकरी बांधावर टाकीत होते. कांहीं ठिकाणीं तर शेतकरी शेतें नांगरतांना पाहिलें. नारळीच्या लागवडीप्रमाणें या भातशेतीतही निरनिराळीं कामें चालू असलेलीं दृष्टोत्पत्तीस आली. '''निगंबो''' स्टेशन टाकलें कीं '''कॅलिनी''' नदीच्याप्रमाणे '''महाओया''' नांवाच्या नदीवरील मोठा लोखंडी पूल लागतो. पुढे सुमारें एका तासानें '''चिलॉ''' शहर आलें. येथें मी बरोबर ११ वाजतां आलों. स्टेशनवर उतरल्याबरोबर रामेश्वराप्रमाणें रामाच्या नांवाशी संबंध असलेल्या '''मुनेसरम्''' नांवाच्या देवळास जाऊन येण्यास छकडा ठरविला; जातां येतांचे भाडें पन्नास सेंट पडलें. हें देवालय '''चिलाँ- कँडी''' (कँडीपासून चिलाँ चवेचाळीस पंचेचाळीस मैल आहे) रस्त्यावर गांवापासून दीड मैलावर आहे. देवालय तामीळ पद्धतीचे आहे. गाभारा व त्यावरील शिखर व दरवाजावरचें एक मजली गोपुर हीं मात्र जुनीं कामें दिसली. बाकी सभामंडप व प्रदक्षिणा मार्ग नवाच, निदान सीमेंट- क्रांकीटनें दुरुस्त केलेला दिसला. मुख्य देऊळ शंकरपार्वतीचें आहे; शिवाय तामीळ देवळाच्या पद्धतीप्रमाणें मुख्य देवालयासभोवार उपदेवालयें व मूर्ति पुष्कळच आहेत; त्यांत सुब्रह्मण्याची मूर्ति आहे; गणपतीची आहे; नवग्रहांच्या मूर्ती आहेत. बालकृष्ण, विष्णु, नटराजन (एक पाय वर करून नृत्य करणारा शंकर) इत्यादि देवांच्या मूर्ती आहेतच. देवळासमोर एक लहानसा तलाव आहे. देवळाचें काम फार नक्षीचें नाहीं; नेहमीप्रमाणे पितळेचा स्तंभ आहे व पितळेच्या दिव्यांच्या माळाच्या माळा गाभाऱ्याच्या दरवाज्यासमोर आहेत. दक्षिण हिंदुस्थानांतील किंवा मलबारांतील पितळी दिव्याचा थाट या देवळांत दिसून आला. तेलाच्या विपुलतेचें हें लक्षण आहे यांत शंका नाहीं.{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sfoa8k0t0qm21yrooir74qqusiwm6xp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:लंकेचे वर्णन व वृतांत.pdf/२१६</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112139</id>
    <revision>
      <id>236703</id>
      <timestamp>2026-09-09T08:27:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>236703</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4536" sha1="8gi4bsw32ixy0ls183c2xtr4cb2or4q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;{{rh||कोलंबोच्या उत्तरेचा लंकेचा पश्चिम किनारा|१८९ }}&lt;/noinclude&gt;{{gap}}या देवळावर एक शिलालेखही आहे. तो '''पराक्रमबाहूच्या''' वेळचा आहे असें कळलें. या देवळांत ताडपत्रावर लिहिलेल्या बऱ्याच पोथ्या व दुसरी बरींच संस्कृत तामीळ व सिंहली भाषेत लिहिलेली पुस्तकें यांचा संग्रह दोन मोठमोठ्या कपाटांत केलेला दिसला. पण तेथल्या उपाध्यायास इंग्रजी येत नव्हतें व दुसऱ्या माणसासही अगदींच बेताबाताचें येत होतें. म्हणून त्या देवळासंबंधीं किंवा शीलालेखासंबंधी अथवा रामकालीन दंतकथेसंबंधी जास्त माहिती मिळवितां आली नाहीं; पण पाहिलें तेवढ्यांतच समाधान मानून मी परत स्टेशनवर आलों व मग थोडा वेळ गांव पाहिलें. हें गांवही मोठें आहे. येथें विजेचे दिवे दिसले; मोठा बाजार दिसला. '''निगंबो'''प्रमाणें येथेंही मोठा खारा तलाव नदीसारखा लांबचलांब दिसला. कदाचित् हा तलाव '''पुतालम'''च्या सरोवरास कालव्यानें जोडलेला असावा. कारण निगंबोपासून असा एक छोटासा कालवा व त्यामधून जाणाऱ्या लहान लहान होड्या मी आगगाडींतून पाहिल्या होत्या. त्या अर्थी हा जलमार्ग थेट पुतालमपर्यंत गेला असला पाहिजे. चिलाँ शहर सरोवराच्या पूर्वेस वसलेलें आहे. सरोवरावर मोठा पूल आहे. तो वलांडून गेलें कीं समुद्रकिनारा लागतो. हा किनारा जरा चढता आहे. यामुळे प्रथमतः समुद्र दिसत नाहीं. पण चढावाच्या वरच्या रस्त्यावर आलें म्हणजे कन्याकुमारीप्रमाणें एकदम अफाट निळा हिंदी महासागर दृष्टीस पडतो. येथें किनारा इतर शहरासारखा किंवा बंदरासारखा नाहीं. नदीला जशी दरड असते तशी वाळवंटाची दरड आहे व पुढे नदीच्या पात्राप्रमाणे खडकाळ पात्र आहे. या खडकावर समुद्राच्या लाटा येऊन सारख्या आदळत असतात. तेव्हां येथें समु- द्राच्या वाळवंटासारखा देखावा न दिसतां पाण्यानें खडकाळ कांठापर्यंत तुडुंब भरलेल्या एखाद्या मोठ्या नदीच्या किनाऱ्यासारखा किंवा पात्रासारखा दिसतो. अर्थात् येथें लाटांचा आवाज मोठा होतो; लाटा दाणादाण खडकावर आदळतात. येथें पाणीही फार फेसाळलेलें असतें व खडकामुळे हे फेसाचे पांढरे पांढरे तुषार खूप उंच उडतांना&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8gi4bsw32ixy0ls183c2xtr4cb2or4q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:लंकेचे वर्णन व वृतांत.pdf/२६६</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112140</id>
    <revision>
      <id>236704</id>
      <timestamp>2026-09-09T08:28:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* मजकुराविना */</comment>
      <origin>236704</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="6pewiyyebyc8m42d8lu6xlv59f2mxdm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6pewiyyebyc8m42d8lu6xlv59f2mxdm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:लंकेचे वर्णन व वृतांत.pdf/२१७</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112141</id>
    <revision>
      <id>236707</id>
      <timestamp>2026-09-09T10:39:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>236707</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4510" sha1="ihmj0rkmvxelsftdfhhhwebf4cqwfa2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;{{rh|१९० |लंकेचें वर्णन व वृत्तांत|}}&lt;/noinclude&gt;दिसत होते. असा मोठा नवलाचा समुद्राचा येथला देखावा आहे. समुद्राच्या कांठच्या खडकांवर हिरवेंहिरवे शेवाळ वाढलेले आहे. समुद्राचा तो पलीकडे नीळा अलीकडे हिरवट, फेसाचा तो शुभ्र रंग; खडकाचा काळा रंग, त्यावरील शेवाळाचा हिरवा रंग व समुद्राच्या दरेचा सोनेरी वाळवंटाचा तांबूस केशरी रंग असें रंगाचें मनोहर मिश्रण या ठिकाण एकदम दृष्टीस पडून मन आश्चर्यानें चकित होतें. सरोवर व समुद्र यांमधल्या उंचवट्याच्या पट्टीवर हल्लीं नवे सरकारी बंगले व इमारती झाल्या आहेत; त्या इमारतींची तांबड्या कवलारू छपरांची रांगच रांग, मध्यें खोल व लांबवर पसरलेलें तें धुसर रंगी सरोवर व गांवांतील नारळी- पोफळीची झाडी; हा देखावाही मोठा चित्ताकर्षक वाटतो. याप्रमाणे गांवाच्या आसपासच्या निसर्गरमणीय देखाव्याची शोभा पाहून मी जरासा गांवांतील रस्त्यानें हिंडलों. एका ओळीला हिंदुस्थानांतील शहराप्रमाणे वकीलाच्या सारख्या पाट्या दिसल्या. तेव्हां ही वकीलआळी असावी असें मी समजलों. लंकेत वकीलांना प्रॉक्टर व नोटरीपब्लीक असें जोड नांव आहे. याप्रमाणे शहरांतील रस्ते हिंडून मी स्टेशनवर परत आलों व परत जाणाऱ्या गाडीची वाट पहात बसलों. मागें एकदां सांगितल्याप्रमाणें प्रवासांतला कंटाळवाणा व त्रासदायक प्रसंग म्हणजे हा वाटपाही प्रसंग होय. पण असे प्रसंग प्रवासांत येणारच; तेव्हां त्याला कुरकुरून कांहीं एक उपयोग नाहीं असें मनाचें समाधान करीत मी ती वेळ काढली. मग आगगाडी प्लॅटफार्मवर आल्याबरोबर डब्यांत जाऊन बसलों. आतां मात्र खरोखरीच लंकेतील पर्यटन संपलें व लंकेचें दृश्यदर्शन साग्र झालें व तें सर्व यशस्वी तऱ्हेने पार पडलें असें पाहून माझ्या मनाला फार आनंद झाला व मी मोठ्या प्रमुदितमनानें कोलंबोस सायंकाळीं पांच वाजतां परत आलों. माझें लंकापर्यटन संपलें म्हणावयाचें. पुढील प्रकरणांत कोलंबोंतील माझ्या निवासाच्या अखेरच्या आठवडयाची हकीकत दिली म्हणजे माझें प्रत्यक्ष पाहिलेल्या गोष्टींचें वर्णन पुरें झालें.&lt;Br&gt;
{{rule|5em}}{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ihmj0rkmvxelsftdfhhhwebf4cqwfa2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:लंकेचे वर्णन व वृतांत.pdf/२१८</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112142</id>
    <revision>
      <id>236708</id>
      <timestamp>2026-09-09T10:43:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>236708</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3462" sha1="d4hxh06i7q3w5tubvdgnnk3999cjx0p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{xx-larger|'''प्रकरण १५ वें'''}}}}
{{rule|7em}}
{{center|{{x-larger|'''कोलंबोनिवासाचा अखेरचा आठवडा व&lt;br&gt;देशी प्रत्यागमन'''}}}}
{{rule|5em}}
&lt;br&gt;{{gap}}कोलंबो शहरांत मी तीन हप्यांनीं एकंदर एका महिन्याच्या वर वस्ती केली. आमच्या कोंकणांत भाताचे किंवा पेढ्यांचें माप घेतांना दहा आंकडा झाला कीं खुणेकरितां व आठवणीकरितां एक मूठभर भात किंवा एक पेंढा बाजूला टाकतात. माझ्या तीन हप्त्यांच्या निवासाची अशीच जरा वाढ झाली. मी प्रथम कोलंबोस ता. २४ नवंबर सन १९३३ ते ४ दिजंबर १९३३ म्हणजे बरोबर ११ दिवस (दहा दिवस व एक वाढदिवस) राहिलों. उत्तरलंकापर्यटन व दक्षिण हिंदुस्थानपर्यटन करून दुसऱ्यांदा कोलंबोत राहिलों तोही बरोबर ११ दिवस (ता. १७ जानेवारी ते २४ जानेवारी १९३४ पर्यंत) व दक्षिण लंकेच्या पर्यटनाहून परत आल्यावर तिसऱ्यांदाचा व अखेरचा कोलंबोनिवास ता. ६ फेब्रुवारी ते १९ फेब्रुवारी सन १९३४ म्हणजे बरोबर १३ दिवसांचा झाला. असा मी एकंदर पस्तीस दिवस कोलंबोमध्यें राहिलों. डोमिनियन हॉटेलचा दररोजचा चार रुपये प्रमाणें आकार पडला. या हॉटेलचा मालक एक सेवानिवृत्त सिंहली गृहस्थ असून त्याची सर्व व्यवस्था युरोपियन पद्धतीची आहे.&lt;br&gt;{{gap}}हें हॉटेल फोर्टमध्यें समुद्रकाठी एका शांत व बिनगर्दीच्या रस्त्यावर असून मला मिळालेली चवथ्या मजल्याची खोली तर समुद्राच्या बाजूला असल्यामुळे कोलंबोंतील माझा निवास रात्रं-दिवस हिंदी महासागराच्या सांनिध्यांत व त्याच्या लाटांच्या कर्णमधुर आवाजांत व फेनपुष्पयुक्त लाटांच्या नयनमनोहर तांडवांत झाला. यामुळे माझा हा निवास फार आनंददायी व आरोग्यदायही झाला.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d4hxh06i7q3w5tubvdgnnk3999cjx0p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:लंकेचे वर्णन व वृतांत.pdf/२१९</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112143</id>
    <revision>
      <id>236709</id>
      <timestamp>2026-09-09T10:46:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>236709</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4596" sha1="fzinrrcum7pk7tkrehqteo9ylqb2bgk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;{{rh|१९२ |लंकेचें वर्णन व वृत्तांत|}}&lt;/noinclude&gt;ग्रँड ओरिएंटल हॉटेल, गॉल फेस हॉटेल असल्या राजविलासी व राजमंदिरासमान हॉटेलांत राहिल्यास याचे दीडी दुपटीनें खर्च आला असता. सिंव्हली तऱ्हेचेंच अन्न देणाऱ्या हॉटेलांत '''डोमिनीयन'''पेक्षां कमी खर्च येतो खरा; पण तेथें भातभाजी (इंग्रजीत ज्याला करी आणि राईस म्हणतात;) खेरीज दुसरें अन्न नाहीं. कारण दक्षिण हिंदुस्थान व मद्रास इलाखा याप्रमाणें भात हेंच लंकेतही लोकांचें नेहमींचें अन्न आहे. '''कोलंबो''' शहर एकंदरींत फार पसरलेलें नसल्यामुळें व मला रिक्शाचा उपयोग करावयाचा नसल्यामुळे येथें ट्राम किंवा गाडीभाडें याचा खर्च क्वचित् होतो. सिनेमा नाटके पाहण्याचें व्यसन किंवा नाद नसल्यामुळे मला दुसरा खर्च मुळींच झाला नाहीं. चारपांच रुपये काय तो धोबी-खर्च व एकंदर महिन्यांत दोन तीन रुपये फार तर भाडेंखर्च झाला असेल. मिळून कोलंबोमध्यें मला दीडशे रुपयांपेक्षां अधिक खर्च झाला नाहीं. भावी प्रवाशांना कोलंबोंतील राहणीची कल्पना यावी म्हणून येवढ्या विस्ताराने हा खर्चाचा हिशेब सांगितला.&lt;br&gt;{{gap}}या अखेरच्या आठवड्यांत लंकेतील एका नामांकित सेवानिवृत्त डॉक्टरची ओळख झाली. हे गृहस्थ उत्तम नेत्रवैद्य असून त्यांना जुन्या पूर्व वाङ्मयाचा फार अभिमान आहे. हे गृहस्थ युरोपला चार पांच वेळ जाऊन आलेले असून ते हिंदुस्थानांतील ओरिएंटल काँग्रेसला दोनदां आलेले होते. गृहस्थ मोठे बहुश्रुत असून ते कोलंबोमधील पुष्कळ सार्वजानिक संस्थांचे जनक व चालक आहेत. त्यांनी कोलंबोमधील पदार्थ-संग्रहालय उत्तम दर्जाचें करण्याकरितां पुष्कळ श्रम घेतले. त्यांनी स्वतः दोन तास माझ्या बरोबर येऊन मला सर्व पदार्थसंग्रहालय दाखविलें. कोलंबोचें पदार्थसंग्रहालय नेहमींच्या संग्रहालयासारखें सर्व जगांतील प्रेक्षणीय वस्तूंचें संग्रहालय नाहीं. तर तें लंकेतील निसर्गनिर्मित व कलानिर्मित पदार्थांचें संग्रहालय आहे. येथें लंकेंत सांपडणारे सर्व खनिज पदार्थ ठेवले आहेत; येथें लंकेतील पशुपक्षी, कृमिकीटक, जलचर प्राणी व सरपटणारे प्राणी यांचे प्रत्यक्ष नमुने (stuffed speci-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fzinrrcum7pk7tkrehqteo9ylqb2bgk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:लंकेचे वर्णन व वृतांत.pdf/२२०</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112144</id>
    <revision>
      <id>236710</id>
      <timestamp>2026-09-09T10:53:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>236710</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4691" sha1="kw13l1lmg5e9pobutqogiqqv7kdz21u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;{{rh||कोलंबोनिवासाचा अखेरचा आठवडा व देशी प्रत्यागमन|१९३ }}&lt;/noinclude&gt;mens) ठेविले आहेत; येथें लंकेमधील जुन्या तऱ्हेचे कपडे व जुन्या काळचें कापड व त्यावरील रंगाचें, कलाबतूचें व नक्षीचें केलेलें काम ठेविलें आहे. येथें डच लोकांनी येथल्या लांकडापासून केलेल्या खुर्च्या कपाटें टेबलें वगैरे सुंदर सामान ठेवलेलें आहे. येथें लंकेंत मिळणाऱ्या लांकूड, पितळ, चांदी, शिंगे, शिंपा, नारळाच्या करट्या वगैरेच्या निरनिराळ्या प्रकारच्या कळाकुसरीच्या नानाविध वस्तू ठेवल्या आहेत. पूर्वकाळच्या चित्रकलेच्या कामाच्या अर्वाचीन काळीं केलेल्या नकला करून ठेवल्या आहेत. येथें लंकेंत केलेल्या जुन्या काळच्या देवादिकांच्या सांपडलेल्या मूर्ती ठेवल्या आहेत. इमारतीच्या निराळ्या सोप्यांत पुराणसंशोधनखात्याला जेवढ्या शिल्पकलेच्या व मूर्तिकलेच्या जिनसा सांपडल्या व जेवढ्या उचलून आणणें शक्य होतें तितक्या सर्व हारीनें मांडून ठेवल्या आहेत. अशा तऱ्हेनें नानाविध वस्तूंनी भरलेलें हें पदार्थसंग्रहालय आहे. त्यावरून लंकेची पूर्वकाळीं उद्योगधंद्यांत काय किंवा उपयुक्त कलांत काय किंवा ललितकलांत काय किती विलक्षण प्रगति झाली होती याची उत्तम कल्पना मनांत येते.&lt;br&gt;{{gap}}या इमारतीला लागून असलेल्या बागेंत अगदीं छोटेसें पशुसंग्रहालय आहे. पण '''कोलंबोचें''' मोठें पशुसंग्रहालय '''डहीवले''' नांवाच्या गांवीं शहरापासून सात साडेसात मैलांवर आहे. त्याला जाऊन येण्यास सुमारें आठ आणे खर्च येतो व पाहण्याची फी चार आणे पडते. हे पशुसंग्रहालय कांहीं व्यक्तींनीं कंपनी करून खासगी रीतीने चालविलें आहे. एका दोन प्रहरीं तेंही मी पाहून आलों. मोटार बसच्या रस्त्यापासूनसुद्धां तें बरेंच आंत आहे. यामुळें बरेंच चालत जावें लागतें. या पशुसंग्रहालयाला उंचवठ्याची जागा मिळाल्यामुळे सखल उंचावर अशीं निरनिराळीं घरें निरनिराळ्या पशुपक्ष्यांकरितां बांधतां आलीं आहेत. दोन लहानशीं तळींही आहेत. पशुपक्षीसंग्रह नेहेमींच्या तऱ्हेचा आहे. त्यांत जाव्हा बेटातील पिवळ्या, पांढऱ्या अशा नानारंगी चिमण्या प्रेक्षणीय वाटल्या. बंगाली पट्ट्या वाघांची जोडी मोठी&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kw13l1lmg5e9pobutqogiqqv7kdz21u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:लंकेचे वर्णन व वृतांत.pdf/२२१</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112145</id>
    <revision>
      <id>236711</id>
      <timestamp>2026-09-09T10:57:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>236711</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4696" sha1="n1edpbegieei3gpri1ywcbqi6v9pne1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;{{rh|१९४ |लंकेचें वर्णन व वृत्तांत|}}&lt;/noinclude&gt;पहाण्यालायक आहे. पण हें पशु-संग्रहालय शहरापासून फार दूर आहे. सरकारी सार्वजनिक पशुसंग्रहालय शहरांत किंवा मुलाबाळांना व बायका- पुरुषांना सहज जातां येण्यासारख्या नजीक ठिकाणीं पाहिजे. तेव्हां सध्यांची पशुसंग्रहालयाची जागा त्या दृष्टीने सोयीची नाहीं यांत शंका नाहीं. अखेरच्या आठवड्यांतील केलेल्या कोलंबोच्या उत्तरेकडील पश्चिम किनाऱ्याच्या दृश्यदर्शनाचें वर्णन स्वतंत्र प्रकरणांत केलेच आहे.&lt;br&gt;{{gap}}निघण्याच्या आदल्या आदितवारची दोनप्रहर मी येथें नव्या झालेल्या मित्राच्या बिऱ्हाडीं '''वेलावेटा''' येथे मोठ्या आनंदाने घालविली. त्याचें बिऱ्हाड अगदीं हिंदी महासागराच्या कांठावर असल्यामुळे मी तेथें हिंदी महासागरांत समुद्रस्नान केलें. समुद्रस्नानाची फार मोठी मौज वाटली. लाटांवर लाटा येत व परत जाणारी लाट आपल्याला समुद्राकडे ढकली. त्यामुळे भय वाटे. पण येणारी लाट आपल्याला किनाऱ्याकडे ढकली. असे सारखे मागें पुढें शरीराला हेलकावे मिळत. वाळूत बसलें म्हणजे लाट आपल्या डोक्यावरून जाई. येथें स्नान करतांना मला '''सेतूरामेश्वराची''' आठवण झाली. सेतूरामेश्वरापेक्षां हिंदी महासागराच्या येथल्या लाटा जास्त मोठ्या व जोरदार होत्या असें मला वाटलें. पण लंकानिवास सरतांना हिंदी महासागरांत समुद्रस्नान केल्यामुळें मला फार आनंद झाला यांत शंका नाहीं. रा. चोरगे- माझे नवे मित्र- '''चिंचणी तारापूरचे''' राहणारे असून इकडे '''टॉमसकुक''' कंपनीत नोकर आहेत. मराठी बोलणारे येवढेच एक गृहस्थ मला लंकेंत भेटल्यामुळे कोलंबोत असतांना मी त्यांना एकदोन दिवसांनीं तरी भेटत असें व आम्हीं सहकाफीपान करीत असूं. हिंदुस्थानांत आल्यावर &quot;आमच्या गांवीं आपल्या बायका- मुलांसह अवश्य यावें&quot; असा त्यांना आग्रह करून मीं त्यांचा निरोप घेतला. निघतांना &quot;चहा घेऊन जा&quot; म्हणून मिसेस चोरगे या म्हणाल्या. पण तेव्हां चहाची वेळ झाली नव्हती म्हणून मी त्यांची विनंति अमान्य करून माझ्या निवासस्थानास परत आलों. पण या स्त्रीदाक्षिण्याच्या विरुद्ध वर्तन केल्याचें प्रायश्चित्त मला दुसऱ्या दिवशीं घ्यावें लागलें.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n1edpbegieei3gpri1ywcbqi6v9pne1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:लंकेचे वर्णन व वृतांत.pdf/२२२</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112146</id>
    <revision>
      <id>236712</id>
      <timestamp>2026-09-09T11:00:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>236712</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4599" sha1="2wyihjwzejkpbdqpyd7883l4bmfehrs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;{{rh||कोलंबोनिवासाचा अखेरचा आठवडा व देशी प्रत्यागमन|१९५ }}&lt;/noinclude&gt;ता. १९ फेब्रुवारी सन १९३४ हा माझा देशीं प्रतिप्रवासाच्या प्रयाणाचा दिवस होता. मी नित्यक्रमाप्रमाणे पहांटेस पांच वाजतां उठून सर्व प्रातर्विधी करून सहा वाजतां सहल करावयास गेलों. समुद्रसहलसडकेनें मी '''गॉल''' रस्त्याकडे वळून '''कोलपिटीया''' गांवापर्यंत गेलों. या रस्त्याला '''प्रमिलाप्रेम''' (Ladylove) वृक्षांच्या कुंपणीच्या कुंपणी व रांगाच्या रांगा लागतात. '''प्रमिलाप्रेमाला''' अंतरणार म्हणून मी डोळे भरून त्या वृक्षांकडे पाहून त्यांचा शेवटचा निरोप घेतला. या रस्त्याला कांहीं बंगल्यांत पूजापुष्प (Temple trees) वृक्षही पुष्कळ आहेत. या वृक्षांचीं फुलें बुद्ध धर्मी लोक बुद्धाच्या मूर्तीस वाहतात म्हणून त्यांना इंग्रजींत पूजापुष्पवृक्ष (Temple trees) म्हणतात. या वृक्षांना आतां नवीं पानें व फुलें आल्यामुळे हे वृक्ष मोठे मनोहर दिसत होते. हे वृक्ष म्हणजे आपल्या इकडील तांबड्या व पांढऱ्या चाफ्याचे वृक्ष आहेत हे पाहून तर मला पूर्वपरिचितमित्रदर्शनाप्रमाणे जास्तच आनंद झाला. '''कोलपिटीया''' गांवच्या शिवेवरून मी त्या लांब, सरळ, सपाट, स्वच्छ व काळ्या डामरी तुळतुळीत रस्त्याकडे शेवटची नजर टाकून व अशा सुंदर सडका आपल्या मातृभूमींत कधीं तरी होतील काय असा आशाळभूत प्रश्न मनाला करून मी परत फिरलों व मग सरोवरसडकेनें हॉटेलांत येऊन न्याहारी केली. नंतर आगबोट शांघायहून किती वाजतां येणार व किती वाजतां पुढील प्रवासास निघणार हे कळण्याकरितां व रा. चोरगे यांचेकडून आंगठ्यांची पेटी घेण्याकरितां मी टॉमसकुकच्या कचेरींत गेलों. पण ते पेटी आणण्यास विसरले होते. म्हणून ते आपल्या घरी जाण्यास निघाले. पण &quot;मी काल आपल्या पत्नीच्या विनंतीचा अव्हेर केल्यामुळे तुम्हांला हा विसर पडला असावा. तेव्हां प्रायश्चित्तादाखल मीच तुमच्या घरीं जाऊन ती पेटी घेऊन येतों &quot; असें म्हटलें व मग मी लागलीच फोर्ट स्टेशनवर जाऊन '''वेलवाटा''' स्टेशनला गेलों. चोरगे यांचे घरीं जाऊन आंगठ्याची पेटी घेतली. अर्थात् आदल्या दिवशीं नाकारलेल्या चहाच्या ऐवजीं फराळ व मधुरमठ्ठा&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2wyihjwzejkpbdqpyd7883l4bmfehrs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:लंकेचे वर्णन व वृतांत.pdf/२२३</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112147</id>
    <revision>
      <id>236713</id>
      <timestamp>2026-09-09T11:03:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>236713</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4646" sha1="pphk000aclfc41npea3cxptgrhdjg9a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;{{rh|१९६ |लंकेचें वर्णन व वृत्तांत|}}&lt;/noinclude&gt;(लंकेंत सहसा न मिळणारें पेय) यांचा समाचार घेतला. अनपेक्षित रीतीनें वेलावाटापर्यंतच्या सहा मैलांच्या हिंदी महासागराचें व किनाऱ्याच्या लोकवस्तीचें पुनर्दर्शन घडलें म्हणून मोठ्या प्रमुदितमनानें मी परत टॉमस कुकचे कचेरींत येऊन रा. चोरगे यांना ती पेटी दिली. (कारण नापसंत म्हणून ती परतबोलीवर घेतलेली पेटी परत करावयाची होती). आगबोट दिवसा चार वाजतां येऊन मध्यरात्रीचे सुमारास पुढच्या जलप्रवासास निघेल; पण सायंकाळच्या साडेपांच सहाच्या सुमारास आगबोटीवर जाऊन बसण्यास हरकत नाहीं असें कळलें. तेव्हां जवळ जवळ सर्व दिवसभर आपल्याला हिंदी महासागराचें दर्शन आपल्या खोलीच्या खिडकींतून घडणार असें पाहून आगबोटीच्या उशीरा येण्याबद्दल मला वाईट न वाटतां उलट आनंदच वाटला. बिऱ्हाडीं परत आल्यावर मी गरम पाण्यानें स्नान केलें. नंतर नेहमींच्या वेळीं फराळ केला व चहाची चार वाजेपर्यंतची वेळ मी आपले सर्व सामान बांधण्यांत व लंकेचा नुकताच विकत घेतलेला इतिहास वाचण्यांत घालविली. चहा झाल्यावर मी हॉटेलांतील सर्व नोकरांस बक्षिसी दिली. इतक्यांत हॉटेलचे मालक माझ्या खोलींत आले. &quot;आपल्या हॉटेलच्या उत्तम व्यवस्थेनें व विशेषतः आपल्या हॉटेलच्या सुंदर उपस्थितीमुळे माझा लंकानिवास मोठ्या सुखाचा झाला&quot; असें त्यांना म्हणून व त्यांचा निरोप घेऊन मी पांच वाजतां सामान रिक्शामध्यें ठेवून चालत आगबोटीच्या धक्क्यावर आलो. तोंच रा. चोरगे मला पोहोचविण्याकरितां धक्क्यावर हजर! या माझ्या नव्या मित्राच्या आगमनानें मला प्रयाणसमयीं जास्तच आनंद वाटला. मी ज्या '''काँटे रासो''' आगबोटीनें लंकेस आलों त्याच आगबोटीनें परत जात होतों. रा. चोरगे यांना मी सर्व आगबोट व तेथल्या पहिल्या वर्गाचा राजवाड्यासारखा दिवाणखाना, ग्रीष्मबाग, पोहण्याची पुष्करणी इत्यादि सुखसोयीच्या गोष्टी दाखविल्या. नंतर आमच्या दुसऱ्या वर्गाच्या धूम्रपान दिवाणखान्यांत आम्ही थंडगार लेमन स्वॉशचें गवताच्या पोकळ काडींतून सहपान केलें. नंतर घरी जाण्यास उशीर होईल म्हणून माझा निरोप घेऊन रा. चोरगे परत गेले.{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pphk000aclfc41npea3cxptgrhdjg9a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:लंकेचे वर्णन व वृतांत.pdf/२२४</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112148</id>
    <revision>
      <id>236714</id>
      <timestamp>2026-09-09T11:07:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>236714</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4301" sha1="skrvftac1idyjkpzqlnaa11q4yk6a1o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;{{rh||कोलंबोनिवासाचा अखेरचा आठवडा व देशी प्रत्यागमन|१९७ }}&lt;/noinclude&gt;{{gap}}नंतर आमचा आगबोटीचा नित्यक्रम नियमितपणें सुरू झाला. आगबोटीमध्यें कोलंबो बंदरांतून कितीतरी माल बोटीवर चढविण्यांत येत होता. हे काम जवळ जवळ सर्व रात्रभर चाललें होतें हे मला दुसरे दिवशीं सकाळीं कळलें. यामुळे आमची आगबोट खरोखरी १९ फेब्रुवारीस कोलंबोहून न निघतां ता. २० फेब्रुवारीच्या पहांटे तीन वाजतां निघाली. माल भरण्यास इतका वेळ लागला.&lt;br&gt;{{gap}}ता. २० फेब्रुवारी सकाळीं पहातों तों जमीन कोठेही न दिसतां वर निळे आकाश व सभोवार दाट निळे पाणी हा जलप्रवासाचा नेहेमींचा नयनमनोहर देखावा दिसूं लागला. पण दिवसां दहा वाजण्याच्या सुमारास कन्या कुमारीचें टोंक दृष्टीस पडलें. लंकेस जातांना हे टोंक मला दिसलें नव्हतें. आतां मात्र तें टोक व त्याचे पलीकडील विलक्षण आकाराचे पश्चिमघाटाचे डोंगर स्पष्टपणे दिसले व पूर्वपरिचितपणाची ओळख पटून मला जास्तच आनंद झाला. येथपासून सारखा हिंदुस्थानचा किनारा दिसत राहतो. या खेपेला मला आगबोटीवर रा. गोझ नांवाचे वांद्र्याला राहणारे नाविक व्यापारी खात्यांतील एंजिनीयर भेटले. त्यांनीं सर्व जगाचा प्रवास केलेला असून हिंदुस्थानच्या या सर्व किनाऱ्याची त्यांना खडान् खडा माहिती होती. यामुळे दुरूनसुद्धां ते हिंदुस्थानांतील कोणत्या भागासमोरून आमची बोट चालली आहे हें सांगत असत. ता. २० रोजच्या दिवसां बारा वाजताच्या रिपोर्टावरून ९ तासांत आमच्या आगबोटीनें १७४ मैलांची मजल गाठली असें कळलें.&lt;br&gt;{{gap}}ता. २१ रोजी सर्व दिवसभर आम्हांला त्रावणकोर संस्थान व कोचीन संस्थान यांचा किनारा व त्यांचे तांबडे डोंगर व हिरव्यागार बागा केव्हां अस्पष्ट तर केव्हां स्पष्ट अशा दिसत होत्या. आमच्या सर्व जलप्रवासांत हिंदुस्थानच्या ज्या किनाऱ्याच्या अगदी नजीक आमची बोट साडेतीन वाजतां आली, तो गोवें प्रांत होता. गोझ हे गोवे प्रांतांतील गोवानीझ गृहस्थ असल्यामुळे त्यांना त्या प्रांताचा चिर-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>skrvftac1idyjkpzqlnaa11q4yk6a1o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:लंकेचे वर्णन व वृतांत.pdf/२२५</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112149</id>
    <revision>
      <id>236715</id>
      <timestamp>2026-09-09T11:10:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>236715</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4678" sha1="fltbz531imor0art6kgdas1xvjp2ke1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;{{rh|१९८ |लंकेचें वर्णन व वृत्तांत|}}&lt;/noinclude&gt;परिचय होता. मार्मगोव्या बंदराजवळच्या सेंट जार्ज बेटाचे अगदीं समोर व नजीक अशी आमची बोट आली. &quot;कप्तानानें कोलंबोपासून मार्मगोवा या टोकांकडे सारखें सुकाण धरून सरळ तो मार्मगोव्यास आला असावा&quot; असें गोझ म्हणाले. आम्हांला मार्मगोवाबंदर, तेथें नांगरलेल्या आगबोटी मार्मगोवा स्टेशनापासून निघणारी आगगाडी यासुद्धां स्पष्टपणे दिसल्या; तसेंच पणजीम बंदर व बिशपचा टेकडीवरील पांढरा शुभ्र वाडा व दीपगृह हीं सर्व उत्तम तऱ्हेनें दिसली. येथें मला विलायतेच्या जलप्रवासांतील इटालीच्या '''मेसिना''' सामुद्रधुनींतून जातांना दिसणाऱ्या देखाव्याची आठवण झाली. आतां मुंबई फक्त बारा तासांचे अंतरावर राहिली म्हणून मला आनंद वाटला. पुढे साडेपांच सहा वाजतां समुद्रवलयांकित वेंगुर्ल्याचे खडक नांवाचे खडक लागले. त्यांचे ते विचित्र आकार, त्यांचें तें जळकें उघडें बोडकें स्वरूप आश्चर्यकारक वाटलें. या खडकावर एक दीपगृह आहे. नंतर काळोख पडला व मी बोटीवरील शेवटचें भोजन केलें. पहांटेस पांच वाजतां उठलों तोंच मुंबईच्या विजेच्या दिव्यांचा लखलखाट दिसूं लागला. आगबोट मुंबई बंदरांत आली हे पाहून मला मातृभूमीला सुखरूप परत आल्यामुळे फार आनंद झाला. मी चहाब्रेड घेऊन डेकवर आलों व माझ्या बंधूची वाट पहात बसलों. पण ते दिसले नाहींत. आमच्यामागें पासपोर्टची पीडा नसल्यामुळे आमची ताबडतोब सुटका झाली व मी एका दादरावरून धक्यावर आलो व माझे बंधु व रा. धारप वकील हे दुसऱ्या दादरानें बोटीवर गेले. म्हणून आमची चुकामूक झाली. पण या चुकामुकीमुळे त्यांना काँटेरॉसो आगबोट सबंद पाहण्यास सांपडली. ती पाहून ते परत आले व मला भेटले. अर्थात् मला फार आनंद वाटला. बरोबर आणलेला चहा व थोडीं खेळणीं यांवरील जकात चुकती करून सर्व सामान घेऊन व्हिक्टोरिया करून आम्हीं मोठ्या आनंदानें रा. धारप वकील यांचे बिऱ्हाडीं आलों.&lt;br&gt;{{gap}}याप्रमाणें बरोबर तीन महिन्यांनीं म्हणजे ता. २२ फेब्रुवारी रोजीं मी आपला लंका बेटाचा व केरल प्रांताचा प्रवास संपवून परत देशीं आलों व मग सर्व आप्तेष्टमित्रांच्या भेटीस गांवोगांवीं गेलों.&lt;br&gt;
{{rule|5em}}{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fltbz531imor0art6kgdas1xvjp2ke1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:लंकेचे वर्णन व वृतांत.pdf/२२६</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112150</id>
    <revision>
      <id>236716</id>
      <timestamp>2026-09-09T11:12:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>236716</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3801" sha1="sy8irrsxw1a7cxst9bttz50b7i6cver" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{xx-larger|'''प्रकरण १६ वें'''}}}}
{{rule|7em}}
{{center|{{x-larger|'''पोर्तुगीझ कारकीर्द सन १५०५ ते १६५६'''}}}}
{{rule|5em}}
&lt;br&gt;{{gap}}{{x-larger|'''हिं'''}}'''दुस्थानांत''' काय किंवा युरोपच्या पूर्वेकडील इतर देशांमध्यें काय, ऐतिहासिक कालगणना करतांना तीन युगें मानण्याचा प्रघात पडला आहे; कोणत्याही देशाच्या इतिहासाचे पुरातनयुग, मध्ययुग व अर्वाचीनयुग असे तीन भाग पाडतात. एखाद्या बहुपरिणामी प्रसंगापासून युगभेद पाडण्यांत येतो. पूर्वेकडील देशांत असा बहुपरिणामी प्रसंग म्हणजे युरोपच्या पश्चिम किनाऱ्यावरील युरोपियन लोकांचा पूर्व देशांत चंचूप्रवेश हा होय. कारण या चंचूप्रवेशापासून व युरोपीयन लोकांच्या वरचष्मी सहवासापासून पूर्वेकडील देशांत राजकीय धार्मिक आर्थिक व सामाजिक बाबतींत बहुविध बदल व फेरफार घडून आले. राजकीय दृष्ट्या तर जपानखेरीज बाकीच्या सर्व देशांत स्वकीय अंमल नष्ट होऊन कमी जास्त प्रमाणांत परकीय अंमल सुरू झाला. धार्मिक बाबतींत क्रिसचन धर्माचा खुषीनें किंवा नाखुषीनें स्वीकार व प्रसार झाला; आर्थिक बाबतींत तर क्रांतिकारक फेरफार झाले व सामाजिक बाबतींत पाश्चिमात्य संस्कृतीच्या व वाङ्मयाच्या परिचयानें समाजांत नव्या नव्या कल्पना व नवे नवे आचार प्रचलित झाले; सारांश, दोन स्वतंत्र संस्कृतींचा संगम व समागम झाला म्हणजे परस्परांवर कमी अधिक परिणाम घडतात या सर्वसामान्य नियमाप्रमाणें पूर्वेकडील देशांत सार्वत्रिक क्रांति घडून आली. तेव्हां युरोपीयन लोकांच्या पूर्वदेशांतील चंचुप्रवेशापासून तेथें अर्वाचीन युगा प्रारंभ झाला असें मानण्यांत येतें तें यथार्थ आहे.&lt;br&gt;{{gap}}या दृष्टीनें लंकेच्या अर्वाचीन युगास सन १५०५ पासून सुरवात झाली. तेव्हांपासून या युगाचीं आजतागाईत ४३० वर्षे झाली&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sy8irrsxw1a7cxst9bttz50b7i6cver</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>