सदस्य:कल्पनाशक्ती

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mr">
  <siteinfo>
    <sitename>विकिस्रोत</sitename>
    <dbname>mrwikisource</dbname>
    <base>https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">मिडिया</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">विशेष</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">चर्चा</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">सदस्य</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">सदस्य चर्चा</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">विकिस्रोत</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">विकिस्रोत चर्चा</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">चित्र</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">चित्र चर्चा</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">मिडियाविकी</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">मिडियाविकी चर्चा</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">साचा</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">साचा चर्चा</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">सहाय्य</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">सहाय्य चर्चा</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">वर्ग</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">वर्ग चर्चा</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">दालन</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">दालन चर्चा</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">साहित्यिक</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">साहित्यिक चर्चा</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">पान</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">पान चर्चा</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">अनुक्रमणिका</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">अनुक्रमणिका चर्चा</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">विभाग</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">विभाग चर्चा</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>सदस्य:कल्पनाशक्ती</title>
    <ns>2</ns>
    <id>66162</id>
    <revision>
      <id>238071</id>
      <parentid>236952</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T09:43:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>238071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15045" sha1="afr18s3um8601u0mdmht4ywou0m7j4o" xml:space="preserve">मला मराठी साहित्याची आवड आहे.

Contest: Ratnagiri-GJC-OJT NEP Pilot-Sanskrit Wikisource Project&lt;br&gt;
Start date and time: 2025-12-02 00:00:01 UTC&lt;br&gt;
End date and time: 2026-06-16 23:59:59 UTC&lt;br&gt;
https://wscontest.toolforge.org/c/342

Contest: Wikimedia Education Program - National Education Policy Pilot Project at Fergusson College, Pune
Start date and time: 2026-01-28 00:00:01 UTC
End date and time: 2026-06-30 23:59:59 UTC
https://wscontest.toolforge.org/c/354

Goa University Workshops for Konkani Wikisource
26, 27, 28 Feb 2026&lt;Br&gt;
1.      26&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; February 2026- Government College of Arts Science and Commerce, Qupem, Goa&lt;br&gt;
2.      27&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; and 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; February 2026- Cuncolim Educational Society’s College of Arts and Commerce.- &lt;br&gt; proofreading of a book by Ravindra Kelekar; तुळशी and partial proofreading of book अघळ पघळ


== following books can be accessed using wikireader app ==
 
=== शरद जोशी  ===
ग्रंथ संख्या - १३ 
[[शेतकरी संघटना : विचार आणि कार्यपद्धती|शेतकरी संघटना : विचार आणि कार्यपद्धती]], [[चांदवडची शिदोरी स्त्रियांचा प्रश्न|चांदवडची शिदोरी स्त्रियांचा प्रश्न]], [[शेतकऱ्यांचा राजा शिवाजी आणि इतर लेख|शेतकऱ्यांचा राजा शिवाजी आणि इतर लेख]], [[खुल्या व्यवस्थेकडे खुल्या मनाने|खुल्या व्यवस्थेकडे खुल्या मनाने]], [[अंगारमळा|अंगारमळा]], [[अन्वयार्थ - १|अन्वयार्थ - १]] (Linked to English Wikipedia), [[अन्वयार्थ – २|अन्वयार्थ – २]] (Linked to English Wikipedia), [[माझ्या शेतकरी भावांनो आणि मायबहिणींनो...|माझ्या शेतकरी भावांनो आणि मायबहिणींनो...]], [[बळीचे राज्य येणार आहे!|बळीचे राज्य येणार आहे!]] (Linked to English Wikipedia), [[अर्थ तो सांगतो पुन्हा|अर्थ तो सांगतो पुन्हा]] (Linked to English Wikipedia), [[पोशिंद्याची लोकशाही|पोशिंद्याची लोकशाही]] (Linked to English Wikipedia), [['भारता'साठी|'भारता'साठी]] (Linked to English Wikipedia), [[राखेखालचे निखारे|राखेखालचे निखारे]] (Linked to English Wikipedia)

=== जाई निंबकर  ===
ग्रंथ संख्या - ४ 
[[साथ|साथ]], [[कमळाची पानं|कमळाची पानं]], [[अर्धुक|अर्धुक]], [[अ‍ॅलिस|अ‍ॅलिस]]

=== शैला लोहिया  ===
ग्रंथ संख्या - ११ 
कादंबऱ्या- [[इत्ता..इत्ता..पाणी|इत्ता इत्ता पाणी]], [[शोध अकराव्या दिशेचा|शोध अकराव्या दिशेचा]]

कथासंग्रह- [[आपले आभाळ पेलताना|आपलं आभाळ पेलताना]], [[कथाली|कथाली]], [[मनतरंग|मनतरंग]], [[तिच्या डायरीची पाने|तिच्या डायरीतील पाने]] 

कविता संग्रह- [[कविता गजाआडच्या|कविता गजाआडच्या]]

अन्य ललित वाङ्मय- [[रुणझुणत्या पाखरा|रुणझुणत्या पाखरा]], [[वाहत्या वाऱ्यासंगे|वाहत्या वाऱ्यासंगे]], [[स्वरांत|स्वरान्त]]

संशोधन / समीक्षा ग्रंथ- [[भूमी आणि स्त्री|भूमी आणि स्त्री]]

=== नरहर कुरूंदकर  ===
ग्रंथ संख्या - ४ 
[[हैदराबाद विमोचन आणि विसर्जन|हैदराबाद विमोचन आणि विसर्जन]], [[वाटचाल|वाटचाल]] (Linked to English Wikipedia), [[पायवाट|पायवाट]] (Linked to English Wikipedia), [[परिचय|परिचय]] (Linked to English Wikipedia), [[ओळख]]

===इरावती कर्वे ===
ग्रंथ संख्या - १+ 3
[[भोवरा|भोवरा]] (Linked to English Wikipedia), verified- [[परिपूर्ती]], [[गंगाजल]], [[युगान्त]], I have not worked on this- [[आमची संस्कृती]]

===दत्तात्रय बळवंत पारसनीस===
ग्रंथ संख्या - १
[[बायजाबाईसाहेब शिंदे ह्यांचे चरित्र|बायजाबाईसाहेब शिंदे ह्यांचे चरित्र]]

=== डॉ. सुधा कोठारी ===
ग्रंथ संख्या - १
[[‘चैतन्य’ चे प्रेरणादायी व्यक्तिमत्त्व शशीताई राजगोपालन|‘चैतन्य’ चे प्रेरणादायी व्यक्तिमत्त्व शशीताई राजगोपालन]]

===[https://mr.wikipedia.org/wiki/पुरुषोत्तम_गणेश_सहस्रबुद्धे][[w:पुरुषोत्तम_गणेश_सहस्रबुद्धे|पु. ग. सहस्रबुद्धे]] === 
ग्रंथ संख्या - १३  
प्रबंध- [[महाराष्ट्र संस्कृती|महाराष्ट्र संस्कृती]] linked to marathi wikipedia, [[विज्ञान-प्रणीत समाजरचना|विज्ञान-प्रणीत समाजरचना]] linked to marathi wikipedia, [[साहित्यातील जीवनभाष्य|साहित्यातील जीवनभाष्य]] linked to marathi wikipedia

निबंध-संग्रह- (all linked to marathi wikipedia)- [[माझे चिंतन|माझे चिंतन]], [[वैय्यक्तिक व सामाजिक|वैय्यक्तिक व सामाजिक]], [[भारतीय लोकसत्ता|भारतीय लोकसत्ता]], [[भारतीय तत्वज्ञान अथवा राष्ट्रधर्म|भारतीय तत्वज्ञान अथवा राष्ट्रधर्म]], [[इहवादी शासन|इहवादी शासन]], [[हिंदुसमाज संघटना आणि विघटना|हिंदुसमाज संघटना आणि विघटना]], [[लोकसत्तेला दण्डसत्तेचें आव्हान|लोकसत्तेला दण्डसत्तेचें आव्हान]], [[सौंदर्यरस|सौंदर्यरस]], [[लोकहितवादींची शतपत्रे|लोकहितवादींची शतपत्रे]], [[केसरीची त्रिमूर्ति|केसरीची त्रिमूर्ति]]

=== [[w:श्रीपाद_महादेव_माटे|श्री. म. माटे]] ===
मराठी विकिपीडिया - https://w.wiki/AykH

ग्रंथ संख्या - ३ (all linked to marathi wikipedia)
[[पाश्चात्य पुरुषश्रेष्ठ|पाश्चात्य पुरुषश्रेष्ठ]], [[कर्तबगार स्त्रिया|कर्तबगार स्त्रिया]], [[अस्पृश्य -विचार|अस्पृश्य -विचार]]

=== [[साहित्यिक:पांडुरंग सदाशिव साने]] ===
साने गुरुजी
मराठी विकिपीडिया - https://w.wiki/AykX

ग्रंथ संख्या - ३ 
[[पुरातत्वभूषण कै. इतिहासाचार्य राजवाडे यांचे चरित्र]] linked to marathi wikipedia, [[ना. गोखले चरित्र]] linked to marathi wikipedia, [[इस्लामी संस्कृति खंड पहिला मुहंमद पैगंबर चरित्र]], [[कला आणि इतर निबंध]], [[हिमालयाची शिखरें]], [[भारतीय नारी]]- validation wikidata entry, [[आपण सारे भाऊ]]- validation wikidata entry, [[स्त्री-जीवन]], [[देशबंधु दास]]

=== काशिनाथ नारायण साने ===

ग्रंथ संख्या - १
[[श्रीमंत नारायणराव पेशवे यांची बखर]]


Reader App साठी खालील पुस्तकांवर काम केले. 

[[महाबळेश्वर]]- चुका दुरुस्ती, wikidata entry, [[मराठी रंगभूमि]]- चुका दुरुस्ती, wikidata entry, [[अंगारवाटा...शोध शरद जोशींचा]]- चुका दुरुस्ती, wikidata entry

=== हमीद दलवाई , मेहरून्नीसा दलवाई ===
[[कानोसा भारतातील मुस्लिम मनाचा]]- चुका दुरुस्ती, wikidata entry,  [[राष्ट्रीय एकात्मता आणि भारतीय मुसलमान]]- चुका दुरुस्ती, wikidata entry, [[मी भरून पावले आहे]], [[लाट]], 

=== सुनीलकुमार लवटे === 
[[प्रशस्ती]], [[शब्द सोन्याचा पिंपळ]], [[वाचावे असे काही]], [[मराठी वंचित साहित्य]], [[प्रेरक चरित्रे]], [[एकविसाव्या शतकातील सामाजिक प्रश्न]], [[वि. स. खांडेकर चरित्र]], [[कोल्हापूरचे स्वातंत्र्योत्तर समाजसेवक]], [[जाणिवांची आरास]], [[नवे शिक्षण, नवे शिक्षक]], [[साहित्य आणि संस्कृती]], [[एकविसाव्या शतकातील शिक्षण]]

=== श्री. ग. माजगावकर ===
[[श्रीग्रामायन]], [[निर्माणपर्व]], [[बलसागर]]

=== तारा भवाळकर ===
[[मनातले जनात (स्त्री विषयक लेखसंग्रह )]], [[लोकसाहित्याच्या अभ्यासदिशा]], [[मधुशाला]], [[यक्षगान आणि मराठी नाट्य-परंपरा]], [[राणीसाहेब रुसल्या]]

===लक्ष्मीकांत देशमुख===
[[पाणी! पाणी!!]], [[प्रशासननामा]]

===वर्षा देशपांडे===
[[कोयत्याच्या मुठीत]]

===हरि नारायण आपटे===
[[स्फुट गोष्टी भाग तिसरा]], [[स्फुट गोष्टी भाग ४ था]], [[मराठी वाड्मयाचा अभ्यास]]

=== धर्मानंद दामोदर कोसंबी ===
[[बुद्ध, धर्म आणि संघ]], [[निवेदन]]

===रा. द. रानडे (गुरुदेव रानडे)===
[[नित्यनेमावली]], [[रामदासवचनामृत]], [[श्री गुरुदेव रानडे - निंबरगी स्वरूप सांप्रदायाचा दीपस्तंभ]]- लेखक वसंतराव देशपांडे 

===गोविंद चिमणाजी भाटे===
[[काशी-रामेश्वर यात्रा]], [[सज्जनगड व समर्थ रामदास]], [[सिंध प्रांताचे वर्णन व वृतांत]], [[तीन तत्त्वज्ञानी]], [[समाजशास्त्रावरील व्याख्याने]], [[माझा उत्तरहिंदुस्तानचा प्रवास]], [[लंकेचें वर्णन व वृतांत]]

=== इतर ===
[[सोट्याह्मसोबा मेळ्याची पदें शके १८४५]], [[बालबोध पुस्तक चौथे]]- 1885, [[मराठी दुसरें पुस्तक (बालबोध)]], [[भावी आयुष्य सुखमय करण्याची तरुण पिढीवर असलेली जबाबदारी]], [[बँकेत पाऊल टाकण्यापूर्वी]], [[मृच्छकटिक]]- अमरेंद्र, [[लोक संस्कृतीचा गाभारा]]- राजेंद्र माने, [[इचलकरंजी संस्थानाचा इतिहास]]- वासुदेव वामन खरे, [[काशीयात्रा]], [[आर्य-स्त्री-रत्ने]]- यशोदाबाई भट, [[किर्लोस्कर संगीत मंडळी]]- शंकर बापूजी मुजुमदार, [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ नवम खंड]], [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)]], [[माझा जन्मभरचा एक उद्योग]]- न. चि. केळकर, [[सांगली आणि सांगलीकर]]- अविनाश टिळक</text>
      <sha1>afr18s3um8601u0mdmht4ywou0m7j4o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अनुक्रमणिका:सांगली आणि सांगलीकर.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>74682</id>
    <revision>
      <id>238014</id>
      <parentid>237987</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T12:12:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>238014</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2534" sha1="tno4e0crxay5axipsp8chk1cubarefs" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Type=book
|Title=सांगली आणि सांगलीकर
|Language=mr
|Volume=
|Author=अविनाश टिळक
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=सांगली नगरवाचनालय
|Address=सांगली
|Year=2001
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|Source=pdf
|Image=1
|Progress=C
|Pages=&lt;pagelist 5=&quot;स्वागत&quot; 13=&quot;लेखनामागील भूमिका&quot; 17=&quot;प्रकाशकांचे मनोगत&quot; 18=&quot;ऋणनिर्देश&quot; 19=&quot;अनुक्रम&quot; 20=&quot;महिमा सांगलीचा&quot; 21=&quot;सांगलीचे आराध्य दैवत&quot; 22=&quot;फोटो&quot; 23=&quot;फोटो&quot; 24=&quot;फोटो&quot; 25=&quot;सांगली - एके काळची रम्य नगरी&quot; 35 =&quot;सांगलीचे लोकोत्तर राजेसाहेब
कै. चिंतामणराव आप्पासाहेब पटवर्धन&quot; 46 =&quot;महाराष्ट्राचा आद्य नाटककार विष्णुदास भावे&quot; 55=&quot;नाट्याचार्य गोविंद बल्लाळ देवल&quot; 67=&quot;कृष्णाजी प्रभाकर खाडिलकर&quot; 79 =&quot;संत कोटणीस महाराज&quot; 91=&quot;आबासाहेब सांबारे&quot; 101 =&quot;साधुदास&quot; 111 =&quot;अुद्योगरत्न कै. दादासाहेब वेलणकर&quot; 123=&quot;प्रो. ग. ह.रानडे&quot; 131 =&quot;कवि काव्यविहारी&quot; 141=&quot;भालचंद्र म्हैसकर&quot; 149=&quot;कै. हरि नाना पवार&quot; 156=&quot;वि.स. खांडेकर आणि सांगली&quot; 164=&quot;नटवर्य मामा पेंडसे&quot; 176=&quot;श्री. गणपतराव मोहिते (मा. अविनाश )&quot; 191 =&quot;राजमतीबाई पाटील&quot; 197=&quot;श्री. दा. पानवलकर&quot; 204 =&quot;सय्यद अमीन&quot; 207=&quot;क्रिकेटपटू विजय हजारे&quot; 217 =&quot;नंदू नाटेकर&quot; 225=&quot;फोटो&quot; 230=&quot;थोरले चिंतामणराव आप्पासाहेब पटवर्धन&quot; 236 =&quot;वसंतदादा पाटील&quot; 249=&quot;भैरवी..., मंगेशकरी सुरांना अभिवादन करुन...&quot; 252=&quot;फोटो&quot; 255=&quot;परिशिष्ट&quot; 256 =&quot;आणखी काही सांगलीकर&quot; 266=&quot;सांगलीतील काही नामवंत संस्था&quot; 293 =&quot;सांगली २०० वर्षांचा धावता इतिहास&quot;/&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Css=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>tno4e0crxay5axipsp8chk1cubarefs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>238037</id>
      <parentid>238014</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T08:27:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>238037</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2538" sha1="p83gf8qb1kqgt8ht6t792aj9csv3pez" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Type=book
|Title=[[सांगली आणि सांगलीकर]]
|Language=mr
|Volume=
|Author=अविनाश टिळक
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=सांगली नगरवाचनालय
|Address=सांगली
|Year=2001
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|Source=pdf
|Image=1
|Progress=V
|Pages=&lt;pagelist 5=&quot;स्वागत&quot; 13=&quot;लेखनामागील भूमिका&quot; 17=&quot;प्रकाशकांचे मनोगत&quot; 18=&quot;ऋणनिर्देश&quot; 19=&quot;अनुक्रम&quot; 20=&quot;महिमा सांगलीचा&quot; 21=&quot;सांगलीचे आराध्य दैवत&quot; 22=&quot;फोटो&quot; 23=&quot;फोटो&quot; 24=&quot;फोटो&quot; 25=&quot;सांगली - एके काळची रम्य नगरी&quot; 35 =&quot;सांगलीचे लोकोत्तर राजेसाहेब
कै. चिंतामणराव आप्पासाहेब पटवर्धन&quot; 46 =&quot;महाराष्ट्राचा आद्य नाटककार विष्णुदास भावे&quot; 55=&quot;नाट्याचार्य गोविंद बल्लाळ देवल&quot; 67=&quot;कृष्णाजी प्रभाकर खाडिलकर&quot; 79 =&quot;संत कोटणीस महाराज&quot; 91=&quot;आबासाहेब सांबारे&quot; 101 =&quot;साधुदास&quot; 111 =&quot;अुद्योगरत्न कै. दादासाहेब वेलणकर&quot; 123=&quot;प्रो. ग. ह.रानडे&quot; 131 =&quot;कवि काव्यविहारी&quot; 141=&quot;भालचंद्र म्हैसकर&quot; 149=&quot;कै. हरि नाना पवार&quot; 156=&quot;वि.स. खांडेकर आणि सांगली&quot; 164=&quot;नटवर्य मामा पेंडसे&quot; 176=&quot;श्री. गणपतराव मोहिते (मा. अविनाश )&quot; 191 =&quot;राजमतीबाई पाटील&quot; 197=&quot;श्री. दा. पानवलकर&quot; 204 =&quot;सय्यद अमीन&quot; 207=&quot;क्रिकेटपटू विजय हजारे&quot; 217 =&quot;नंदू नाटेकर&quot; 225=&quot;फोटो&quot; 230=&quot;थोरले चिंतामणराव आप्पासाहेब पटवर्धन&quot; 236 =&quot;वसंतदादा पाटील&quot; 249=&quot;भैरवी..., मंगेशकरी सुरांना अभिवादन करुन...&quot; 252=&quot;फोटो&quot; 255=&quot;परिशिष्ट&quot; 256 =&quot;आणखी काही सांगलीकर&quot; 266=&quot;सांगलीतील काही नामवंत संस्था&quot; 293 =&quot;सांगली २०० वर्षांचा धावता इतिहास&quot;/&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Css=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>p83gf8qb1kqgt8ht6t792aj9csv3pez</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>238066</id>
      <parentid>238037</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T09:33:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>238066</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2619" sha1="cwr51jf2fp7xcfs3lgakgmqsrkcl4i2" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Type=book
|Title=[[सांगली आणि सांगलीकर]]
|Language=mr
|Volume=
|Author=अविनाश टिळक
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=सांगली नगरवाचनालय
|Address=सांगली
|Year=2001
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|Source=pdf
|Image=1
|Progress=V
|Pages=&lt;pagelist 5=&quot;स्वागत&quot; 13=&quot;लेखनामागील भूमिका&quot; 17=&quot;प्रकाशकांचे मनोगत&quot; 18=&quot;ऋणनिर्देश&quot; 19=&quot;अनुक्रम&quot; 20=&quot;महिमा सांगलीचा&quot; 21=&quot;सांगलीचे आराध्य दैवत&quot; 22=&quot;फोटो&quot; 23=&quot;फोटो&quot; 24=&quot;फोटो&quot; 25=&quot;सांगली - एके काळची रम्य नगरी&quot; 35 =&quot;सांगलीचे लोकोत्तर राजेसाहेब
कै. चिंतामणराव आप्पासाहेब पटवर्धन&quot; 46 =&quot;महाराष्ट्राचा आद्य नाटककार विष्णुदास भावे&quot; 55=&quot;नाट्याचार्य गोविंद बल्लाळ देवल&quot; 67=&quot;कृष्णाजी प्रभाकर खाडिलकर&quot; 79 =&quot;संत कोटणीस महाराज&quot; 91=&quot;आबासाहेब सांबारे&quot; 101 =&quot;साधुदास&quot; 111 =&quot;अुद्योगरत्न कै. दादासाहेब वेलणकर&quot; 123=&quot;प्रो. ग. ह.रानडे&quot; 131 =&quot;कवि काव्यविहारी&quot; 141=&quot;भालचंद्र म्हैसकर&quot; 149=&quot;कै. हरि नाना पवार&quot; 156=&quot;वि.स. खांडेकर आणि सांगली&quot; 164=&quot;नटवर्य मामा पेंडसे&quot; 176=&quot;श्री. गणपतराव मोहिते (मा. अविनाश )&quot; 191 =&quot;राजमतीबाई पाटील&quot; 197=&quot;श्री. दा. पानवलकर&quot; 204 =&quot;सय्यद अमीन&quot; 207=&quot;क्रिकेटपटू विजय हजारे&quot; 217 =&quot;नंदू नाटेकर&quot; 225=&quot;फोटो&quot; 230=&quot;थोरले चिंतामणराव आप्पासाहेब पटवर्धन&quot; 236 =&quot;वसंतदादा पाटील&quot; 249=&quot;भैरवी..., मंगेशकरी सुरांना अभिवादन करुन...&quot; 252=&quot;फोटो&quot; 255=&quot;परिशिष्ट&quot; 256 =&quot;आणखी काही सांगलीकर&quot; 266=&quot;सांगलीतील काही नामवंत संस्था&quot; 285=&quot;सांगलीतील प्रेक्षणीय स्थळे&quot; 293 =&quot;सांगली २०० वर्षांचा धावता इतिहास&quot;/&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Css=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>cwr51jf2fp7xcfs3lgakgmqsrkcl4i2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>238070</id>
      <parentid>238066</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T09:41:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>238070</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2764" sha1="m8u7rf976s33grm983t3rrtu7towul5" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Type=book
|Title=[[सांगली आणि सांगलीकर]]
|Language=mr
|Volume=
|Author=अविनाश टिळक
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=सांगली नगरवाचनालय
|Address=सांगली
|Year=2001
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|Source=pdf
|Image=1
|Progress=V
|Pages=&lt;pagelist 5=&quot;स्वागत&quot; 13=&quot;लेखनामागील भूमिका&quot; 17=&quot;प्रकाशकांचे मनोगत&quot; 18=&quot;ऋणनिर्देश&quot; 19=&quot;अनुक्रम&quot; 20=&quot;महिमा सांगलीचा&quot; 21=&quot;सांगलीचे आराध्य दैवत&quot; 22=&quot;फोटो&quot; 23=&quot;फोटो&quot; 24=&quot;फोटो&quot; 25=&quot;सांगली - एके काळची रम्य नगरी&quot; 35 =&quot;सांगलीचे लोकोत्तर राजेसाहेब
कै. चिंतामणराव आप्पासाहेब पटवर्धन&quot; 46 =&quot;महाराष्ट्राचा आद्य नाटककार विष्णुदास भावे&quot; 55=&quot;नाट्याचार्य गोविंद बल्लाळ देवल&quot; 67=&quot;कृष्णाजी प्रभाकर खाडिलकर&quot; 79 =&quot;संत कोटणीस महाराज&quot; 91=&quot;आबासाहेब सांबारे&quot; 101 =&quot;साधुदास&quot; 111 =&quot;अुद्योगरत्न कै. दादासाहेब वेलणकर&quot; 123=&quot;प्रो. ग. ह.रानडे&quot; 131 =&quot;कवि काव्यविहारी&quot; 141=&quot;भालचंद्र म्हैसकर&quot; 149=&quot;कै. हरि नाना पवार&quot; 156=&quot;वि.स. खांडेकर आणि सांगली&quot; 164=&quot;नटवर्य मामा पेंडसे&quot; 176=&quot;श्री. गणपतराव मोहिते (मा. अविनाश )&quot; 191 =&quot;राजमतीबाई पाटील&quot; 197=&quot;श्री. दा. पानवलकर&quot; 204 =&quot;सय्यद अमीन&quot; 207=&quot;क्रिकेटपटू विजय हजारे&quot; 217 =&quot;नंदू नाटेकर&quot; 225=&quot;फोटो&quot; 230=&quot;थोरले चिंतामणराव आप्पासाहेब पटवर्धन&quot; 236 =&quot;वसंतदादा पाटील&quot; 249=&quot;भैरवी..., मंगेशकरी सुरांना अभिवादन करुन...&quot; 252=&quot;फोटो&quot; 255=&quot;परिशिष्ट&quot; 256 =&quot;आणखी काही सांगलीकर&quot; 266=&quot;सांगलीतील काही नामवंत संस्था&quot; 285=&quot;सांगलीतील प्रेक्षणीय स्थळे&quot; 293 =&quot;सांगली २०० वर्षांचा धावता इतिहास&quot;/&gt;
|Volumes=
|Remarks={{scrollpane|border=1px dashed silver|height=600px|width=400px|
{{पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/१९}}
}}
|Width=
|Css=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>m8u7rf976s33grm983t3rrtu7towul5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/१९</title>
    <ns>104</ns>
    <id>77359</id>
    <revision>
      <id>238069</id>
      <parentid>236039</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T09:37:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>238069</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8244" sha1="omax6quj95f7mwk833rx2y9sypyaapq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{xx-larger|'''अनुक्रम'''}}}}
&lt;center&gt;
{|
|+ 
|-
|  ||  {{center|{{x-larger|'''पूर्वार्ध'''}}}} || 
|-
| १) || [[सांगली आणि सांगलीकर/सांगली - एके काळची रम्य नगरी|सांगली - एके काळची रम्य नगरी]] || १ 
|-
|  || {{center|{{x-larger|'''उत्तरार्ध'''}}}} || 
|-
| २) || [[सांगली आणि सांगलीकर/सांगलीचे लोकोत्तर राजेसाहेब - चिंतामणराव आप्पासाहेब पटवर्धन|सांगलीचे लोकोत्तर राजेसाहेब - चिंतामणराव आप्पासाहेब पटवर्धन]] || ११ 
|-
| ३) || [[सांगली आणि सांगलीकर/महाराष्ट्राचा आद्य नाटककार - विष्णुदास भावे|महाराष्ट्राचा आद्य नाटककार - विष्णुदास भावे]] || २२ 
|-
| ४) || [[सांगली आणि सांगलीकर/नाट्यसेवेला सर्वस्व मानणारे - नाट्याचार्य गोविंद बल्लाळ देवल|नाट्यसेवेला सर्वस्व मानणारे - नाट्याचार्य गोविंद बल्लाळ देवल]] || ३१ 
|-
| ५) || [[सांगली आणि सांगलीकर/प्रखर देशभक्त नाट्याचार्य - कृष्णाजी प्रभाकर खाडिलकर|प्रखर देशभक्त नाट्याचार्य - कृष्णाजी प्रभाकर खाडिलकर]] || ४३ 
|-
| ६) || [[सांगली आणि सांगलीकर/'आधुनिक अेकनाथ' पारमार्थिक कीर्तनकार - संत कोटणीस महाराज|'आधुनिक अेकनाथ' पारमार्थिक कीर्तनकार - संत कोटणीस महाराज]] || ५५ 
|-
| ७) || [[सांगली आणि सांगलीकर/सांगलीचे लोकविलक्षण धन्वंतरी - आबासाहेब सांबारे|सांगलीचे लोकविलक्षण धन्वंतरी - आबासाहेब सांबारे]] || ६७ 
|-
| ८) || [[सांगली आणि सांगलीकर/योगभ्रष्ट प्रतिभावान कवी - साधुदास|योगभ्रष्ट प्रतिभावान कवी - साधुदास]] || ७७ 
|-
| ९) || [[सांगली आणि सांगलीकर/अुद्योगरत्न - कै. दादासाहेब वेलणकर|अुद्योगरत्न - कै. दादासाहेब वेलणकर]] || ८७ 
|-
| १०) || [[सांगली आणि सांगलीकर/शास्त्रीय संगीताचे गाढे व्यासंगी - प्रो. ग. ह. रानडे|शास्त्रीय संगीताचे गाढे व्यासंगी - प्रो. ग. ह. रानडे]] || ९९ 
|-
| ११) || [[सांगली आणि सांगलीकर/केशवसुतसंप्रदायाचे अध्वर्यू - कवी काव्यविहारी|केशवसुतसंप्रदायाचे अध्वर्यू - कवी काव्यविहारी]] || १०७ 
|-
| १२) || [[सांगली आणि सांगलीकर/बुद्धिबळपटू - भालचंद्र म्हैसकर|बुद्धिबळपटू - भालचंद्र म्हैसकर]] || ११७ 
|-
| १३) || [[सांगली आणि सांगलीकर/मल्लविद्येचे द्रोणाचार्य - कै. हरि नाना पवार|मल्लविद्येचे द्रोणाचार्य - कै. हरि नाना पवार]] || १२५ 
|-
| १४) || [[सांगली आणि सांगलीकर/ज्ञानपीठ पारितोषिक विजेते - वि.स. खांडेकर आणि सांगली|ज्ञानपीठ पारितोषिक विजेते - वि.स. खांडेकर आणि सांगली]] || १३२ 
|-
| १५) || [[सांगली आणि सांगलीकर/नटवर्य - मामा पेंडसे|नटवर्य - मामा पेंडसे]] || १४० 
|-
| १६) || [[सांगली आणि सांगलीकर/मा. अविनाश (श्री. गणपतराव मोहिते)|मा. अविनाश (श्री. गणपतराव मोहिते)]] || १५२ 
|-
| १७) || [[सांगली आणि सांगलीकर/दान चिंतामणी - राजमतीबाई पाटील|दान चिंतामणी - राजमतीबाई पाटील]] || १३७ 
|-
| १८) || [[सांगली आणि सांगलीकर/कथाकार श्री. दा. पानवलकर|कथाकार श्री. दा. पानवलकर]] || १७३ 
|-
| १९) || [[सांगली आणि सांगलीकर/सय्यद अमीन - एक सालस व्यक्तिमत्व|सय्यद अमीन - एक सालस व्यक्तिमत्व]] || १८० 
|-
| २०) || [[सांगली आणि सांगलीकर/क्रिकेटपटू - विजय हजारे|क्रिकेटपटू - विजय हजारे]] || १८३ 
|-
| २१) || [[सांगली आणि सांगलीकर/बॅडमिंटन युग निर्मिणारे - नंदू नाटेकर|बॅडमिंटन युग निर्मिणारे - नंदू नाटेकर]] || १९३ 
|-
| २२) || [[सांगली आणि सांगलीकर/थोरले चिंतामणराव आप्पासाहेब पटवर्धन - सांगलीचे जन्मदाते|थोरले चिंतामणराव आप्पासाहेब पटवर्धन - सांगलीचे जन्मदाते]] || २०३ 
|-
| २३) || [[सांगली आणि सांगलीकर/सांगलीचे भाग्यविधाते - वसंतदादा पाटील|सांगलीचे भाग्यविधाते - वसंतदादा पाटील]] || २०९ 
|-
| २४) || [[सांगली आणि सांगलीकर/भैरवी...मंगेशकरी सुरांना अभिवादन|भैरवी...मंगेशकरी सुरांना अभिवादन]] || २२२ 
|-
|  || {{center|{{x-larger|'''परिशिष्ट'''}}}} || 
|-
|  || [[सांगली आणि सांगलीकर/आणखी काही सांगलीकर, सांगलीतील काही नामवंत संस्था,|आणखी काही सांगलीकर, सांगलीतील काही नामवंत संस्था,]] || २२८ ते २७०
|-
|  || [[सांगली आणि सांगलीकर/प्रेक्षणीय स्थळे, कालपट, सांगली भूषण इत्यादि माहिती.|प्रेक्षणीय स्थळे, कालपट, सांगली भूषण इत्यादि माहिती.]] || 
|}
&lt;/center&gt;
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>omax6quj95f7mwk833rx2y9sypyaapq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/४५</title>
    <ns>104</ns>
    <id>77571</id>
    <revision>
      <id>238041</id>
      <parentid>236100</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T08:36:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>238041</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6075" sha1="eb57utt8dc6a5wyuqmqd0vbxfamyyt5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;त्यांची लोकप्रियता राजसिंहासनावरून पायअुतार झाल्यावरसुध्दा सांगलीकरांच्या मनात अढळपणे टिकून राहण्याचे महत्त्वाचे कारण म्हणजे संस्थान खालसा झाल्यावर सांगलीतच स्थायिक होण्याचा त्यांचा निर्णय. वास्तविक जेथे राज्य केले तेथेच सामान्य प्रजाजन म्हणून राहायचं ही बाब दिसते तितकी आचरणास सोपी नाही. दरबार, पालखी, सलामी, जागोजागचे मानमरातब, संस्थानी नरेंद्रमंडळाच्या बैठका, परदेश वाऱ्या, दिल्लीच्या फेऱ्या, गर्व्हनर, व्हॉइसरायच्या गाठीभेटी सर्व काही बंद. पण जिथं प्राजक्ताची फुलं वेचली तिथं शेणकुटं कशी गोळा करू असा दळभद्री विचार राजेसाहेबांच्या मनाला कधी शिवलापण नाही. इतर ठिकाणचे संस्थानिक आपापला पैसा अडका, जडजवाहर गोळा करुन पुण्या-मुंबईकडे जाऊन राहिले. पण राजेसाहेब, रंगमंच गाजवणाऱ्या नायकाने, सहजपणे सामान्य प्रेक्षकात येऊन बसावे अितक्या सहजतेने सामान्य प्रजानन बनले, लोकात मिसळून गेले. सांगलीच्या उत्कर्षाच्या योजनांमध्ये त्यानी पूर्वीच्याच आत्मीयतेने त्यांनी रस घेतला. उलट ते कांही आपले राजे नाहीत तेंव्हा त्यांचा आपला काय संबंध, असे म्हणून अपरणे झटकण्याची वृत्ती सांगली संस्थानच्या प्रजाजनानी चुकून कधी दाखवली नाही. सांगली संस्थान खालसा झाल्यावर दहा-बारा वर्षानी संस्थानच्या जुन्या कर्नाटकी भागात, शिरहट्टी भागात, राजेसाहेब गेले असता, त्यांचे जे काही अभूतपूर्व स्वागत, मिरवणुका मानपत्रे अशा स्वरूपात झाले, तेव्हा हा स्थितप्रज्ञ राजा गहिवरून म्हणाला, “तुम्हा लोकांचे प्रेम बघून आम्ही खरोखर भारावून गेलो आहोत. हे प्रेम निरपेक्ष आहे. आता आमच्याकडून काहीही मिळण्याची परिस्थिती नाही, तशी तुमची अपेक्षाहि असण्याचे कारण नाही. तरीहि प्रेमाचा अुत्साह अनुपमेय आहे. त्यात कृत्रिमपणाचा अंशही नाही.&quot;&lt;br&gt;{{gap}}१९६० साली सांगलीच्या जनतेने राजेसाहेबांचा ७० वा वाढदिवस मोठ्या थाटामाटात साजरा केला. भारत सरकारने पण त्याना 'पद्मभूषण' पदवी देऊन सन्मानित केले.&lt;br&gt;{{gap}}२३ फेब्रुवारी १९६५ रोजी शांतपणे हा लोकांचा राजा काळाच्या पडद्याआड गेला. तेव्हा प्रजाजन ढसढसा रडले तर नवल नाही पण त्यांच्या लाडक्या हत्तीने सुध्दा त्यांच्या पार्थिवावर मूकपणाने अश्रू ढाळले!&lt;br&gt;{{gap}}कृष्णामाईच्या काठावर हा राजा आता चिरनिद्रा घेत आहे. शेजारी वाहणारी कृष्णामाई पावसाळ्यात समाधीपाशी 'वर' येऊन तिच्यावर अभिषेक करते. या राजाच्या असीम त्यागापोटी, 'जनता-जनार्दनाच्या सेवेसाठी आपण अुभे आहोत' या जाणिवेने आयर्विन ब्रिज 'खडा' पहारा देत आहे.&lt;br&gt;{{gap}}जोवर कृष्णेचा प्रवाह अखंड वाहात राहील तोवर सच्चा सांगलीकर या आपल्या पित्यासमान राजाला कधीच विसरणार नाही, नव्हे विसरूच शकणार नाही!&lt;br&gt;
{{center|●●●}}{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rule}}
सांगली आणि सांगलीकर................................................................
.२१&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eb57utt8dc6a5wyuqmqd0vbxfamyyt5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/२८९</title>
    <ns>104</ns>
    <id>77838</id>
    <revision>
      <id>238010</id>
      <parentid>169863</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T12:01:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>238010</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6078" sha1="sdqzw10b9csmdpokox2fmyk3mwppk9e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;मुंबईकडील पर्यटक या हरिपुरावर अगदी लुब्ध असतात. संगमाजवळच संगमेश्वराचे प्राचीन मंदिर आहे. श्रावणमासातील प्रत्येक सोमवारी हरिपुरला जत्रा भरते. त्यावेळी मिळणारी कलाकुसरीची, रंगीत साखरेची भांडी आणि खेळणी संग्राह्य असतात. हरिपुरातील हळदीची पेवे आणि विटा प्रसिद्ध आहेत. पूर्वी पटवर्धन राजघराण्यातील मंडळी हरीपुरला संगमस्नानासाठी जात, तेव्हा परत जाताना सांगली सीमेवर पाय धुवूनच पुढे जात. कारण हरीपूर गाव ब्राम्हणाना अग्रहार म्हणून पटवर्धनांच्या पूर्वजानी दान दिलेला होता. म्हणून दान केलेल्या भूमीतील मातीचा एक कणहि बरोबर येऊ नये अशी त्यांची भावना होती. हरिपूराच्या रम्य परिसरामुळे, काही निर्माते चित्रपटाच्या शूटींगसाठी येथे येतात. हरीपूर हे नाटककार देवलांचे गाव. 'शारदा' नाटकातील 'तू चिरून टाक ही मान' हे पद ज्या पिंपळाच्या पाराखाली त्याना स्फुरले, तो संगमाजवळचा पिंपळाचा पार स्थानिक मंडळी कौतुकाने दाखवतात.&lt;br&gt;'''५. आयर्विन पूल :''' १८ नोव्हेंबर १९२९ रोजी तत्कालीन व्हाईसरॉय लॉर्ड आयर्विन यांच्या हस्ते अुद्घाटन झालेला आणि त्यांचेच नाव दिलेला हा आयर्विन ब्रिज म्हणजे स्थापत्यशास्त्राचा एक देखणा नमुना आहे. सांगली शहराच्या हितासाठी कृष्णा नदीवरील या पुलाची नितांत आवश्यकता होती. सांगलीच्या राजेसाहेबानी या पुलाच्या निर्विघ्न बांधकामासाठी केवढा वैयक्तिक त्याग केला होता, याची हकीगत या पुस्तकात अितरत्र आली आहेच. या पुलामुळे सांगली- सांगलीवाडी लोकांचे दळणवळणाचे होणारे हाल तर वाचलेच पण पुण्या-मुंबईची विशाल कवाडे या पुलामुळे सांगलीसाठी अुघडी झाली. सांगलीचा व्यापार वाढला. कोयना धरणामुळे कृष्णा नदीला येणारे महापूर अलिकडे कमी झाले. एरवी अनेक महापूर या पुलाने अंगावर झेलले आहेत. ७०-७२ वर्षापूर्वी साडे सहा लाख रूपये खर्चून बांधलेल्या या पुलावर अुभे राहिले की कृष्णा नदीच्या भव्य पात्राची विशालता जाणवते. पावसाळ्यात पात्राचे पाणी वाढायला लागले की प्रत्येक सांगलीकर कौतुकाने पुलावर जाऊन, खालच्या भव्य खांबावर पाण्याची उंची दाखवणारी दर्शिका आवर्जून बघून जातो. आता जरी दुसरा समांतर पूल नदीवर बांधण्यात येत असला तरी या आयर्विन ब्रिजचे सांगलीकरांच्या मनातील स्थान अढळ राहील, इतकी भावनिक गुंतवणूक त्यांची या पुलाच्या बाबतीत झाली आहे. पावसाळ्यात ऐन पुराच्या वेळी होणाऱ्या पोहण्याच्या आणि होड्यांच्या शर्यती हे एक सांगलीचे खास आकर्षण आहे.&lt;br&gt;'''६. सांगली वस्तुसंग्रहालय :''' सांगली वस्तुसंग्रहालयाची स्थापना तशी अलिकडच्या काळातील आहे. ९ जानेवारी १९५४ रोजी तत्कालीन अपराष्ट्रपती डॉ. राधाकृष्णन यांच्या हस्ते या संग्रहालयाचे अुद्घाटन झालं. कै. चिंतामणराव पटवर्धन राजेसाहेबानी,&lt;noinclude&gt;{{rh|सांगली आणि सांगलीकर||२६१ }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sdqzw10b9csmdpokox2fmyk3mwppk9e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/२९०</title>
    <ns>104</ns>
    <id>77839</id>
    <revision>
      <id>238011</id>
      <parentid>169864</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T12:05:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>238011</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5712" sha1="hsj5l3usk1s1wo71jhkqpknltyjkonw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;त्याना आलेल्या भेटवस्तू, मुद्दाम जतन केलेल्या दुर्मिळ वस्तू यांच्या आधारे हे संग्रहालय अुभे केले गेले. तसे सालारजंग म्युझिअम वा म्हैसूर, बडोद्याच्या तुलनेत हे म्युझिअम खूपच छोटं असले तरी वैशिष्टयपूर्ण आहे.&lt;br&gt;{{gap}}या संग्रहालयाचं प्रमुख वैशिष्टय म्हणजे जगप्रसिद्ध चित्रकारांची तैलचित्रे. प्रख्यात युरोपिअन चित्रकार जेम्स वेल्स आणि एम. मुल्लर यांच्याबरोबर आबालाल रेहमान, रावबहाद्दूर धुरंधर यांच्या काही अप्रतिम कलाकृती येथे आहेत. त्यातील नाना फडणीस व सवाई माधवराव यांची तैलचित्रे, त्याना प्रत्यक्ष समोर बसवून जेम्स वेल्स यांनी काढलेली आहेत. रावण-जटायू युद्ध, गंगावतरण, राजकन्येचे ब्राम्हणास दान....अशी काही तैलचित्रे अत्यंत मनमोहक आहेत. दीड-दोनशे वर्षापूर्वीची ही चित्रे आजहि ताजीतवानी वाटतात, ती त्यातील अुत्तम प्रतीच्या रंगयोजनेमुळे. संग्रहालयाच्या प्रवेशद्वारापाशीच १७९१ मधील एक युद्धप्रसंग दाखवणारं भव्य चित्र आहे. लॉर्ड कॉर्नवालिसच्या फौजेत पटवर्धन सरदारांच्या पलटणीनी केलेला पराक्रम अितका सुरेख चित्रबद्ध झालेला आहे की तो शब्दबद्ध करणं कठिण!&lt;br&gt;{{gap}}ऐतिहासिक वस्तूंमध्ये तंजावर शैलीतील मेणाचं चित्र, प्रतापगडावरील भवानीमातेच्या मंदिरातील लोखंडी साखळ्या, पिसाच्या जगप्रसिद्ध मनोऱ्याची प्रतिकृती, फत्तेपूर सिक्रीतील शेख सलिम खिस्तीच्या कबरीची प्रतिकृती, हत्यारे अशा अनेक अुल्लेखनीय वस्तू आहेत. याशिवाय चंदनाच्या लाकडावरील सुबक कोरीव काम, चीन, जपान, युरोपामधील अुत्तम नक्षीकाम असलेली चिनी मातीची भांडी, संगमरवरी दगडावरील नक्षीदार जाळीच्या खिडक्या, इंग्लडचे जुने घड्याळ अशा अनेक सुरेख वस्तू संग्रहालयात आहेत.&lt;br&gt;{{gap}}लहान मुलांना विशेष गंमत वाटेल अशा वस्तू म्हणजे ढाण्या वाघ, चित्ता, सुसर, मगर असे प्राणी. सांगलीच्या राजेसाहेबानी महाबळेश्वराच्या जंगलात मारलेला ढाण्या वाघ आणि तळसंगीच्या तलावात मारलेली सुसर आदी प्राणी म्हैसोरहून पेंढा भरुन आणली आहेत. प्रत्यक्ष प्राणीच समोर आहेत असं वाटून, किंचितकाल थरकाप अडवून देणारे हे प्राणी आहेत हे निश्चित.&lt;br&gt;{{gap}}या संग्रहालयातील हजार बाराशे दुर्मिळ वस्तू पहायला सर्वसामान्य प्रेक्षकाला अर्धा तास पुरेल पण एखाद्या चोखंदळ रसिकाला दोन ताससुद्धा कमीच पडतील.&lt;br&gt;{{gap}}महाराष्ट्र सरकारच्या पुरातत्त्व व वस्तुसंग्रहालये विभागाकडे याची व्यवस्था आहे. सकाळी साडेदहा ते सायंकाळी साडेपाचपर्यंत लोकाना पाहाण्यासाठी ते अुघडे असते. सोमवारी सुट्टी असते आणि इतकं चांगलं संग्रहालय बघायला प्रवेश&lt;noinclude&gt;{{rh|सांगली आणि सांगलीकर||२६२ }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hsj5l3usk1s1wo71jhkqpknltyjkonw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/२९१</title>
    <ns>104</ns>
    <id>77841</id>
    <revision>
      <id>238012</id>
      <parentid>169865</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T12:08:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>238012</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5866" sha1="5ms6g0ozfge0apjumoe13geh5nuk8ed" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;शुल्क फक्त एक रुपया.&lt;br&gt;{{gap}}अिथल्या कर्मचाऱ्यानी या संग्रहालयाची देखभाल अुत्तम ठेवली आहे हे आवर्जुन सांगायला हवं.&lt;br&gt;'''७. आमराई :''' सांगलीचे पहिले अधिपती थोरले चिंतामणराव आप्पासाहेब पटवर्धन याना मळा आणि बागा करण्याचा नाद होता. काळाच्या ओघात सर्व बागा नष्ट झाल्या. मात्र १८४६ मध्ये तयार झालेले संस्थानी काळातील आमराई अुद्यान आजही दिमाखात उभे आहे. हे मोठे देखणे अुद्यान आहे. सांगली हायस्कूलच्या शेजारी असलेल्या विस्तीर्ण परिसरात पसरलेल्या अुद्यानात, अनेक तऱ्हेची वृक्षवल्ली आहेत, नाही फक्त आंब्याचे झाड! १९८५ मध्ये येथील झाडांची मोजदाद करण्यात आली होती. तेंव्हा सव्वाशे जातींचे वृक्ष आमराईत असल्याचे नमूद झाले होते. त्यामध्ये चिंच, गोरखचिंच, चंदन, मोहोगनी, टेंभुर्णी, बेलगामवट, केशिया, रिठा, चेंडूफूल, भद्रलता, राचण, खडशिरणी, अशोक अशा अनेक जातींच्या वृक्षांचा समावेश आढळला. यापैकी बेलगामवट हा मूळचा आग्नेय आशियातील वृक्ष आहे. चेंडूफूल दक्षिण अमेरिकेतील आहे. पूर्वी आमराईत चंदनाची विपुल झाडे होती. पण नंतर या मौल्यवान वृक्षांची चोरी झाली. गेल्या कांही वर्षात आमराईची खूपच हेळसांड झाली होती. मात्र अलीकडे जागरूक निसर्गप्रेमी लोकांमुळे मूळच्या दुर्मिळ वृक्षांची रोपे लावणे, नवीन जातींची लागवड करणे अशा गोष्टींकडे त्यांचे लक्ष गेले आहे ही एक समाधानाची गोष्ट आहे. दक्षिण महाराष्ट्रातील एक 'बोटॅनिकल गार्डन' म्हणून आमराई अुद्यान विकसित करावे इतकी गुणवत्ता या अुद्यानात आहे असे अनेक जाणकारांचे मत आहे. घनदाट झाडीमुळे येथे नीरव शांतता असते. सकाळच्या प्रहरी बरेच लोक फेरफटका करण्यासाठी येतात. असंख्य पक्ष्यांचा चिवचिवाट ऐकून अुत्साहाने कामाला लागतात. आमराईत एक छोटेसे मारूती मंदिर आहे.&lt;br&gt;'''८. प्रतापसिंह अुद्यान :''' सांगलीतील मध्यवर्ती ठिकाणी हे अुद्यान आहे. त्यामुळे संध्याकाळच्या वेळी घसरगुंडी, झोपाळे आदी खेळ खेळण्यासाठी मुलांची अुद्यानात खूप गर्दी असते. त्याबरोबरच बाहेर अुभ्या असलेल्या भेळवाल्यांच्या, आईस्क्रिमच्या गाड्या यामुळे गर्दीमध्ये भरच पडत असते. मात्र या अुद्यानाचे मुख्य आकर्षण आहे ते प्राणीसंग्रहालयाचे. त्यामध्ये वाघ, अस्वल, कोल्हे, ससे, हरणे, मगरी, चित्ते, सर्प, माकडे, रंगीबेरंगी पक्षी, मोर आहेत, पण मुलांची गर्दी असते ती सिंहाच्या पिंजऱ्याभोवती. एकेकाळी ३०-३५ सिंह असलेल्या या अुद्यानातील अपुऱ्या जागेमुळे आणि गैरव्यवस्थेमुळे एकामागोमाग होणारे सिंहांचे मृत्यू पाहून मुक्या प्राण्यांचे प्रेम असणाऱ्या सहृदय प्रेक्षकांना फार मनःस्ताप होतो! सर्व सिंहाचे नीट पुनर्वसन झालेले पाहण्यास&lt;noinclude&gt;{{rh|सांगली आणि सांगलीकर||२६३ }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5ms6g0ozfge0apjumoe13geh5nuk8ed</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/२९२</title>
    <ns>104</ns>
    <id>77842</id>
    <revision>
      <id>238013</id>
      <parentid>169866</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T12:11:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>238013</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4232" sha1="2unohizfsji4hq40shmp4al23vd868f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;सर्वजण अुत्सुक आहेत. अुद्यानाला ज्यांचे नाव दिले आहे त्या सांगली संस्थानच्या युवराजांचा- प्रतापसिंहाचा छोटेखानी पुतळा अुद्यानात आहे.&lt;br&gt;{{gap}}सर्वसाधारणपणे सांगलीतील प्रेक्षणीय स्थळे म्हणावीत अशी एवढीच. ज्याला रूची आहे त्याने विलिंग्डन कॉलेज, वालचंद अिंजिनिअरींग कॉलेज अशी शैक्षणिक मंदिरे पहावीत.&lt;br&gt;{{gap}}त्याशिवाय आधुनिक काळातील प्रेक्षणीय स्थळ म्हणून सांगलीचा वसंतदादा शेतकरी सहकारी कारखाना अवश्य पहावा. अुसाचा रस काढण्यापासून, तो शुभ्र साखर तयार होण्यापर्यंतची प्रक्रिया ही पाहण्यासारखीच आहे. वसंतदादांच्या अथक प्रयत्नांनी अुभा राहिलेला हा कारखाना, आशिया खंडातील सर्वात मोठा कारखाना आहे.&lt;br&gt;{{gap}}सांगलीत येणाऱ्या पाहुण्याला वर अुल्लेखलेली प्रेक्षणीय स्थळे तर दाखवावीच; खेरीज हरीपूर-सांगलीवाडी परिसरातील हळदीची पेवे अवश्य दाखवावीत. सांगलीच्या परिसरातील मंदिरे, औदुंबर, नरसोबावाडी ही दत्तस्थाने पहाण्यासारखी आहेत. निसर्गप्रेमींसाठी सागरेश्वर, चांदोलीसारखी अभयारण्ये, दंडोबा, शुकाचार्याचा डोंगर आणि डोंगरावरील मंदिरे, गुढेपांचगणीसारखी निसर्गरम्य ठिकाणे ही मोठीच आकर्षणाची ठिकाणे आहेत. खिद्रापूरची लेणी प्रेक्षणीय आहेत. मिरजेतील मंदिरे, समर्थ शिष्या वेणाबाईंचा मठ, हजरत मिरासाहेब दर्गा, करगणीचे राम मंदिर, तासगावचे गणेशमंदिर, खरसुंडीचे रेवणसिद्ध मंदिर, बहे गावी रामदास स्वामीनी अभारलेले हनुमान मंदिर, अशी सांगलीच्या आसपासची ठिकाणे मुद्दाम भेट द्यावीत अशी आहेत. बत्तीस शिराळ्याच्या नागपंचमीच्या अुत्सवासाठी, आणि जिवंत नाग पकडण्यामधील थरार अनुभवण्यासाठी दूरदूरचे पर्यटक आवर्जून सांगलीत येतात.&lt;br&gt;{{gap}}पुढील काळात कुणा कल्पक प्रवासी संस्थेने 'सांगली दर्शन' अशी नैमित्तिक सहल सुरू केली तर आश्चर्य वाटायला नको अितकी गुणवत्ता सांगली परिसरात निश्चितच आहे.&lt;br&gt;
{{center|■ ■ ■}}{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|सांगली आणि सांगलीकर||२६४ }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2unohizfsji4hq40shmp4al23vd868f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/२९३</title>
    <ns>104</ns>
    <id>77843</id>
    <revision>
      <id>238015</id>
      <parentid>169867</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T14:10:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>238015</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4787" sha1="mg3bmnxawfu6e9iswjd5rmv9wt1auo3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{x-larger|'''सांगली २०० वर्षांचा धावता इतिहास&lt;br&gt;(१८०० ते २०००)&lt;br&gt;&lt;u&gt;'कालपट'&lt;/u&gt;'''}}}}
{{rule}}{{rule|height=4px}}{{rule}}
{|
|+ 
|-
| style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१८००{{gap}} || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१८०० च्या जानेवारीमध्ये मिरज जहागिरीतून वाटणी होऊन थोरले चिंतामणराव आप्पासाहेब पटवर्धन सांगलीत येऊन गावाची पहाणी करून गेले. १० सप्टेंबरच्या धोंडजी वाघ या बंडखोराविरूद्धच्या लढाईत चिंतामणराव जखमी, पण शौर्य गाजवले.
|-
| style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१८०१ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |'सांगली' हे आपल्या जहागिरीचे मुख्य ठाणे म्हणून श्रीमंत चिंतामणरावानी निश्चित केले. संरक्षणासाठी 'गणेशदुर्ग' बांधण्यास सुरुवात.रण
|-
| style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१८०६ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |श्रीगणपतीमंदिराच्या आखणीस प्रारंभ.
|-
| style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१८०७ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |सांगलीत पेठांची आखणी आणि वसाहतीला प्रारंभ झाला.
|-
| style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१८११ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |गणेशदुर्गाचे काम पूर्ण झाले.
|-
| style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१८१८ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |इंग्रजानी पेशवाई खालसा केली. पेशवांच्या सर्व सरदारांना, जहागिरदारांना इंग्रजांची चाकरी करण्याचे फर्मान जारी.
|-
| style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१८२० || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |स्वाभिमानी चिंतामणरावांचा इंग्रजांची चाकरी करण्यास ठाम नकार जनरल प्रिट्झलर म्हैसाळपर्यंत आला! इंग्रजांची नोकरी टाळण्यासाठी, चिंतामणरावानी, १ लक्ष ३८ हजारी ९९५ रुपयांच्या मुलखावर कायमचे पाणी सोडले. सांगली संस्थानचा हुबळी, तडस, बरडोल वगैरे भाग इंग्रजांना द्यावा लागला.
|-
| style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१८२१ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |इंग्रजानी छापलेलं, बाळशास्त्री जांभेकरांचे 'पंचोपाख्यान' बघून, श्रीमंत आप्पासाहेबानी सांगलीत छापखाना (शिळा प्रेस) सुरू केला.
|-
| style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१८३४ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |सांगलीत टांकसाळ सुरू करून नाणी पाडण्यात येऊ लागली.
|-
| style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१८३५ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |श्रीमंत आप्पासाहेबानी पटवर्धन घराण्याचा वंशवृक्ष बनवून घेतला.
|-
| style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१८३८ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |श्रीमंत धुंडिराव चिंतामणराव पटवर्धन यांचा जन्म.
|-
| style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१८४२ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |दिवाणी व फौजदारी अधिकार असलेल्या न्यायाधिशांची सांगलीत प्रथमच नेमणूक. पण त्यावेळी कायदेकानू अस्तित्वात नव्हते. जुन्या वहिवाटीवरुन न्यायदान होत असे.&lt;noinclude&gt;{{nopt}}
|}
{{rh|सांगली आणि सांगलीकर||२६५}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mg3bmnxawfu6e9iswjd5rmv9wt1auo3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/२९४</title>
    <ns>104</ns>
    <id>77844</id>
    <revision>
      <id>238016</id>
      <parentid>169868</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T14:11:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>238016</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6057" sha1="npdutzix3huep1bhcb30cdidq1k0sjx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;{|
|-&lt;/noinclude&gt;{{nopt}}
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१८४३{{gap}} || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |श्रीमंत आप्पासाहेबांच्या प्रोत्साहनामुळे विष्णुदास भावे यानी मराठी रंगभूमीवर 'सीतास्वयंवर' हे पाहिले नाटक सादर केले.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१८४४ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |श्रीगणपतीमंदिराचे ३० वर्षे चाललेले बांधकाम पूर्ण होऊन 'अर्चा' समारंभ थाटामाटात साजरा झाला.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१८४६&lt;br&gt;१८५० || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |थोरल्या चिंतामणरावाना बागांची खूप आवड होती. आंबराई, मिरज मळा, गणपतीमळा, तात्यासाहेब मळा, असे २५ मळे त्यानी तयार करवून घेतले.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१८५१ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |थोरले चिंतामणराव आप्पासाहेब यांचे निधन झाले- त्याच वर्षात मुन्सफ न्यायालये प्रथम स्थापन झाली- श्रीमंत धुंडीराम तात्यासाहेब सांगली संस्थानचे दुसरे अधिपती झाले.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१८५३ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |कृष्णा नदीला महापूर आला. त्यामुळे खणभाग वसाहतीला चालना मिळाली.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१८५५ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |सांगलीत पहिला सरकारी दवाखाना निघाला.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१८६१ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |सांगलीत सार्वजनिक शिक्षणास सुरवात झाली.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१८६३ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |मराठी शाळांची सुरवात.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१८६५ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |सांगलीत पहिली इंग्रजी शाळा स्थापन झाली. त्याच वर्षी वेदशास्त्र शाळेची स्थापना झाली. त्यामध्ये ऋग्वेद, यजुर्वेद, न्याय, व्याकरण आणि ज्योतिष शिकवणाऱ्या ५ पाठशाळा सुरू झाल्या.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१८६९ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |सांगली नगरवाचनालयाची स्थापना.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१८७२ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |सांगली शहराचा पहिला सिटी सर्व्हे झाला.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१८७६ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |सांगली म्युनिसिपालिटीची स्थापना झाली.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१८८४ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |गणेशदुर्गात दगडी कमान बांधण्यात आली.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१८८७ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |सांगली शहराला काकडवाडीहून सायफन पद्धतीने पाणी-पुरवठा सुरू झाला.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१८८९ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |सांगली म्युनिसिपालिटीमध्ये पहिला आगीचा बंब आला.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१८९१ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |सांगलीत पोस्ट ऑफिस सुरु झाले.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१८९३ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |सांगली स्टेट बँक सुरू झाली.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१८९८ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |सांगलीत पहिली प्लेगची साथ आली. एकूण लोकवस्तीच्या मानाने मोठ्या प्रमाणावर प्राणहानी झाली. एकूण २ हजार १५९ माणसे मृत्युमुखी पडली.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९०१ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |सांगलीचे दुसरे अधिपती श्रीमंत धुंडिराव तात्यासाहेब निधन पावले.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९०३ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |दत्तकविधीनंतर पटवर्धन घराण्यातील चि. भाऊसाहेब पटवर्धन हे श्रीमंत दुसरे चिंतामणराव आप्पासाहेब म्हणून सांगली संस्थानचे तिसरे अधिपती झाले. त्यांच्या अज्ञानकाळात सांगलीचे ॲडमिनिस्ट्रेटर म्हणून अच्युत भास्कर देसाई यांची नेमणूक झाली.&lt;noinclude&gt;{{nopt}}
|}
{{rh|सांगली आणि सांगलीकर||२६६}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>npdutzix3huep1bhcb30cdidq1k0sjx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/२९५</title>
    <ns>104</ns>
    <id>77845</id>
    <revision>
      <id>238019</id>
      <parentid>169869</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T14:39:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>238019</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5376" sha1="0fz86crvyqfzsxetq7ngp4kqucio5mc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;{|
|-&lt;/noinclude&gt;{{nopt}}
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९०४ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |सांगली संस्थानात लोकल बोर्ड स्कूल बोर्डाची स्थापना. याच वर्षी सांगली पांजरपोळ संस्थेची स्थापना.- कै. विष्णु रामचंद्र राजवाडे यांनी सांगलीत पहिला खाजगी छापखाना सुरु केला.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९०५ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |सांगलीत हळद वायदेबाजाराची स्थापना. कॅप्टन बर्क ॲडमिनिस्ट्रेटर झाले.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९०७ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |सांगली-मिरज रेल्वे फाटा सुरू झाला.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९०५&lt;br&gt;१९१० || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |कॅप्टन बर्क यांच्या कारकीर्दीत सांगली संस्थानात प्राथमिक शिक्षण मोफत व सक्तीचे. १९०८ मध्ये वखारभागाची स्थापना होऊन व्यापारास अुत्तेजन मिळाले. कृष्णा नदीचे पाणी टाकीत साठवून नळाने घरोघरी पुरवठा सुरु झाला. शाळा, कचेऱ्या, कोर्टे यासाठी सुंदर अिमारती बांधल्या गेल्या. 
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९१३ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |वॉटर वर्क्सची स्थापना.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९१४ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |सांगलीत कृष्णा नदीस महापूर आला. ४,५,६ ऑगस्ट असे ३ दिवस शहरात पाणी होते. याच वर्षीच्या ४ डिसेंबरला सांगलीत पहिली खाजगी माध्यमिक शाळा सुरू झाली. (सिटी हायस्कूल)
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९१६ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |राजेसाहेबांच्या पुढाकाराने ५ आक्टोबर रोजी सांगली बँकेची स्थापना.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९१९ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |२२ जून रोजी विलिंग्डन कॉलेजची स्थापना झाली.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९२० || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |२० फेब्रुवारी रोजी ज्योतिष संमेलनाच्या निमित्ताने लो. टिळकांची सांगलीला भेट. याच वर्षी १२ नोव्हेंबरला सांगलीला म. गांधींची भेट.&lt;br&gt;याच वर्षी शिवाजीनगर आणि टिंबर एरिया वसाहतीस प्रारंभ
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९२१ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |जैन महिलाश्रमाची स्थापना.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९२२ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |दक्षिण संस्थानी प्रजा परिषद चळवळीचे सांगलीत अधिवेशन.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९२८ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |सांगली नगरपालिकेच्या आयुर्वेदिक दवाखान्यास प्रारंभ.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९२९ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |आयर्विन ब्रिज बांधला. १८ नोव्हेंबर रोजी व्हाईसरॉय लॉर्ड आयर्विन यांच्या हस्ते उद्घाटन.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९३० || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |सांगलीत मेडिकल असोसिएशनची स्थापना.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९२१ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |सांगलीत राणीसाहेबांच्या (सरस्वतीदेवी पटवर्धन) पुढाकाराने महिला परिषदेची स्थापना. याच वर्षी महिला शिक्षण मंडळामार्फत मुलींच्या स्वतंत्र हायस्कूलची सुरुवात.- डॉ. आंबेडकर, भाई परमानंद आणि डॉ. मुंजे यांच्या सांगली भेटी.&lt;noinclude&gt;{{nopt}}
|}
{{rh|सांगली आणि सांगलीकर||२६७ }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0fz86crvyqfzsxetq7ngp4kqucio5mc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/२९६</title>
    <ns>104</ns>
    <id>77846</id>
    <revision>
      <id>238017</id>
      <parentid>169870</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T14:26:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>238017</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5457" sha1="m89os597pyaxa2cac3ipx5yj1dbnmi8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;{|
|-&lt;/noinclude&gt;{{nopt}}
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९३५ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; | सांगलीस वीजपुरवठा होण्याच्या दृष्टीने ज्युबिली इलेक्ट्रिक वर्क्सची स्थापना. दोनच वर्षात श्रीगणपतीमंदिरास पहिले कनेक्शन देऊन वीजनिर्मितीस प्रारंभ.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९३७ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |सांगलीत &quot;दक्षिण महाराष्ट्र&quot; आणि &quot;विजय&quot; ही साप्ताहिके निघू लागली.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९३८ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |सांगलीत दक्षिण संस्थान प्रजापरिषद सांगलीत भरली. वल्लभभाई पटेल, कमलादेवी चटोपाध्याय, पट्टाभीसीतारामय्या असे मोठे नेते अुपस्थित होते.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९३९ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |सांगली नगरपालिकेत लोकनियुक्त अध्यक्ष निवडण्याबाबतची घटना मंजूर.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९४२ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१४ ऑगस्ट रोजी सांगलीच्या जुन्या स्टेशन चौकात क्रांतिकारकांविरुद्ध गोळीबार झाला. श्रीमती अरुणा असफअली, अच्युतराव पटवर्धन सांगलीत आश्रयासाठी आले.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९४३ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |२४ जुलै १९४३ रोजी सांगली तुरुंगातून वसंतदादा पाटील यांचे पलायन. खांद्याला गोळी लागून जखमी. त्यांचे सहकारी अण्णा पत्रावळे, बाबुराव जाधव यांचे निधन.&lt;br&gt;सांगलीत नाट्यशताब्दी महोत्सवासाठी स्वातंत्र्यवीर सावरकर यांचे आगमन.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९४७ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |सांगलीचा पहिला मास्टर प्लॅन तयार झाला. याच वर्षी वालचंद इंजिनिअरींग कॉलेजची स्थापना.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९४७ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१५ ऑगस्टला - स्वातंत्र्यदिन साजरा.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९४८ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१ फेब्रुवारीस गांधीहत्येनंतर सांगलीत प्रचंड जाळपोळ.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९४८  || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |८ मार्च रोजी सांगली संस्थान स्वतंत्र भारतात विलीन झाले. त्यापूर्वी राजेसाहेबानी रु. ३५ लाखाचा ट्रस्ट करुन तो सांगली नगरपालिकेच्या स्वाधीन केला.&lt;br&gt;सांगली ही दक्षिण सातारा जिल्ह्याची राजधानी झाली.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९५० || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |सांगलीला मार्केट ॲक्ट लागू झाला.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९५६ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |सांगलीच्या शेतकरी सहकारी कारखान्याची स्थापना झाली.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९६० || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |सांगलीच्या राजेसाहेबांचा ७० व्या वाढदिवसानिमित्त भव्य नागरी सत्कार. चिंतामणराव पटवर्धन कॉलेज ऑफ कॉमर्सची स्थापना.&lt;br&gt;२१ नोव्हेंबर रोजी जिल्ह्याचे पूर्वीचे दक्षिण सातारा हे नाव बदलून सांगली जिल्हा असे नामकरण झाले.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९६१ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |कृष्णा नदीस महापूर.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९६२ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |जिल्हा लोकल बोर्डाच्या जागी जिल्हा परिषदेची स्थापना.&lt;noinclude&gt;{{nopt}}
|}
{{rh|सांगली आणि सांगलीकर||२६८}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m89os597pyaxa2cac3ipx5yj1dbnmi8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/२९७</title>
    <ns>104</ns>
    <id>77847</id>
    <revision>
      <id>238018</id>
      <parentid>169871</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T14:39:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>238018</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5344" sha1="awe807d49rmd2cnezo5jzm486thgyjc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;{|
|-&lt;/noinclude&gt;{{nopt}}
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९६३ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |सांगली आकाशवाणी केंद्राची स्थापना. याच वर्षी नवीन सिव्हील हॉस्पिटल सुरु.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९६५ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |२३ फेब्रुवारीस सांगलीचे लोकप्रिय राजेसाहेब दुसरे चिंतामणराव आप्पासाहेब यांचे दुःखद निधन.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९६७ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |११ डिसेंबरला सांगलीत मोठा भूकंपाचा धक्का.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९६९ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |सांगली (जिल्हा) नगरवाचनालयाचा शतसांवत्सरिक आणि विलिंग्डन महाविद्यालयाचा सुवर्णमहोत्सव.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९७१ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |मिरज-सांगली मीटर गेज रेल्वे बंद झाली आणि सांगली, मिरज-पुणे ब्रॉडगेज मार्गावरील स्टेशन झाले.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९७४ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |नवीन कायद्याप्रमाणे नगराध्यक्षांच्या थेट निवडणूक पद्धतीने डॉ. देवीकुमार देसाई यांची पहिले नगराध्यक्ष म्हणून निवड.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९७७ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |सांगलीचे पद्मभूषण वसंतदादा पाटील महाराष्ट्र राज्याचे मुख्यमंत्री झाले.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९८१ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |तरुण भारत व्यायाम मंडळाकडून अखिल भारतीय कबड्डी स्पर्धांचे सांगलीचे आयोजन.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९८१ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |वसंतदादा पाटील ट्रस्टतर्फे इंजिनिअरींग कॉलेज सुरु.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९८५ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९ ऑगस्ट रोजी कथाकार पानवलकर यांचे सांगलीत निधन.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९८९ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१ मार्च रोजी सांगलीकरांचे लाडके लोकनेते वसंतदादांचे दुःखद निधन. अंत्यविधिसाठी राजीव गांधी यांची अुपस्थिती.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९९१ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |सांगलीचे नटवर्य मामा पेंडसे यांचे १२ जानेवारी रोजी ठाणे येथे निधन.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९९२ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |सांगलीचे मा. अविनाश याना विष्णुदास भावे सुवर्णपदक.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९९४ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |सांगली नगरवाचनालयाचा १२५ वा वर्धापन- महोत्सव.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९९६ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |पै. हरीनाना पवार यांचा २ फेब्रुवारी रोजी जाहिर सत्कार आणि लगेच १६ मार्चला त्यांचे दुःखद निधन.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |१९९८ || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |सांगली नगरपालिका विसर्जित होऊन ९ फेब्रुवारीपासून सांगली-मिरज- कुपवाड महापालिकेची स्थापना.
|-
|style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |२००० || style=&quot;vertical-align:text-top;&quot; |सांगलीत आंतरराष्ट्रीय बुद्धिबळ स्पर्धांचे आयोजन&lt;br&gt;दीनानाथ मंगेशकर शताब्दीनिमित्ताने 'मंगेशकर महोत्सवा'चे सांगलीत महापालिकेतर्फे २५ फेब्रुवारी रोजी मंगेशकर भावंडांचा जाहिर सत्कार आणि त्यांना मानपत्र.
|}&lt;noinclude&gt;{{rh|सांगली आणि सांगलीकर||२६९}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>awe807d49rmd2cnezo5jzm486thgyjc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/२९८</title>
    <ns>104</ns>
    <id>77848</id>
    <revision>
      <id>238020</id>
      <parentid>169872</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T15:24:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>238020</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2147" sha1="po24ibignj0lmt38cxnigqxxc7xxgbb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;br&gt;
{{center|{{xxx-larger|'''&quot;सांगली भूषण&quot;'''}}}}
{{xx-larger|{{center|सन्मानाचे मानकरी}}}}&lt;br&gt;
{{center|{{x-larger|सामाजिक, सांस्कृतिक, धार्मिक आणि&lt;br&gt;शैक्षणिक क्षेत्रात कार्य करणारी&lt;br&gt;''''विश्व जागृती मंडळ''''&lt;br&gt;ही एक सांगलीमधील नामवंत संस्था आहे.&lt;br&gt;सांगली शहराचे नाव आपल्या कर्तृत्वाने&lt;br&gt;अुन्नत करणाऱ्या व्यक्तीस&lt;br&gt;''''सांगली भूषण''''&lt;br&gt;अशा पुरस्काराने सन्मानित करण्याचा अुपक्रम&lt;br&gt;या संस्थेने १९९६ पासून सुरु केला.&lt;br&gt;दहा हजार रुपये रोख,&lt;br&gt;गौरव चिन्ह, शाल आणि श्रीफळ&lt;br&gt;असे या पुरस्काराचे स्वरूप असते.&lt;br&gt;आजपर्यंत चार व्यक्तिना अशा प्रकारे&lt;br&gt;सन्मानित करण्यात आले. ते मानकरी खालीलप्रमाणे:}}}}&lt;br&gt;
&lt;center&gt;
{|
|+ 
|-
| १) || डॉ. भय्यासाहेब परांजपे नेत्र विशारद|| १९९६ 
|-
| २) || खासदार श्री. आण्णासाहेब गोटखिंडे || १९९७ 
|-
| ३) || स्वर्गीय श्रीमती राजमतीअक्का पाटील || १९९८ 
|-
| ४) || श्रीमती आशा भोसले || १९९९
|}
{{rule}}
{|
|+ 
|-
| ५) || श्री. संभाजीराव भिडे याना इ.स. २००० साठी हा पुरस्कार घोषित झाला आहे.|| 
|}
&lt;/center&gt;
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rule}}
{{rh|सांगली आणि सांगलीकर||२७०}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>po24ibignj0lmt38cxnigqxxc7xxgbb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/२९९</title>
    <ns>104</ns>
    <id>77849</id>
    <revision>
      <id>238021</id>
      <parentid>169873</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T16:05:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>238021</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1480" sha1="b5e2pgu015yf3wk407iyv42zx8slv1s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;br&gt;
{{center|'''सांगली भूषण'''}}
&lt;center&gt;
{|
|+ 
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[File:सांगली आणि सांगलीकर २९९ 1 भैयासाहेब परांजपे.jpg|center|borderless|भैयासाहेब परांजपे- सांगलीतील प्रसिद्ध नेत्र विशारद]]&lt;br&gt;भैयासाहेब परांजपे|| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[File:सांगली आणि सांगलीकर २९९ 2 आण्णासाहेब गोटखिंडे.jpg|center|borderless|आण्णासाहेब गोटखिंडे- खासदार]]&lt;br&gt;आण्णासाहेब गोटखिंडे
|}
&lt;br&gt;
[[File:सांगली आणि सांगलीकर २९९ 3 संभाजीराव भिडे.jpg|center|borderless|संभाजीराव भिडे]]&lt;br&gt;{{center|संभाजीराव भिडे}}
&lt;br&gt;
{|
|+ 
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[File:सांगली आणि सांगलीकर २९९ 4 आशा भोसले.jpg|center|borderless|आशा भोसले]]&lt;br&gt;आशा भोसले|| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[File:सांगली आणि सांगलीकर २९९ 5 राजमती आक्का.jpg|center|borderless|राजमती आक्का]]&lt;br&gt;राजमती आक्का
|}
&lt;/center&gt;
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b5e2pgu015yf3wk407iyv42zx8slv1s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:सांगली आणि सांगलीकर.pdf/३००</title>
    <ns>104</ns>
    <id>77850</id>
    <revision>
      <id>238022</id>
      <parentid>169874</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T16:08:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>238022</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="200" sha1="8rv50pn2znxm8wu6xod8ln250sl5zaj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;कल्पनाशक्ती&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = सांगली_आणि_सांगलीकर.pdf
|Page = 300
|bSize = 450
|cWidth = 447
|cHeight = 600
|oTop = 2
|oLeft = 2
|Location = center
|Description = 
}}
﻿&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8rv50pn2znxm8wu6xod8ln250sl5zaj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:निरगाठ सुरगाठ.pdf/६२</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112489</id>
    <revision>
      <id>238023</id>
      <parentid>237907</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T04:42:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>238023</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4022" sha1="7js0qkzjff3o9kc0wi5lsgaw71nqf89" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{xx-larger|'''चिंताजनक परिवर्तन'''}}}}


{{gap}}सालाबादप्रमाणे नुकतीच ज्येष्ठी पौर्णिमा वटपौर्णिमा झाली. पारंपरिक पद्धतीने अनेक स्त्रियांनी हे सौभाग्यव्रत म्हणून साजरे केले. त्यात शिक्षित, अर्धशिक्षित, अशिक्षित सर्वच जणी होत्या. हेही तसे नेहमीचेच!
&lt;br&gt;{{gap}}त्याच्या थोडे आधी बरोबरीची एक मैत्रीण भेटली होती. दिवसेंदिवस समाजात कर्मकांड आणि देवताळेपणा वाढत चालल्याची तेव्हा चर्चा झाली. हेही तसे नेहमीचेच!&lt;br&gt;{{gap}}
माझ्या पिढीतल्या अनेक शिक्षित स्त्रियांना पारंपरिक व्रतवैकल्ये, कर्मकांड यातील वैफल्य विचाराअंती पटले म्हणून त्यांनी या बाबी सोडून दिल्या होत्या. त्या सर्वजणी पूर्ण नास्तिक होत्या असेही नाही. आपल्या स्वतःपुरत्या त्या काही वैयक्तिक कौटुंबिक उपासनाही करीत होत्या; पण त्यासाठी आटापिटा मात्र करीत नव्हत्या. त्यांच्या मागच्या पिढीतल्या बायकांना चाकोरीचा धबडगा सोसताना होणारी ओढाताण आणि तरीही कर्मकांडाबाबतचा हटवादीपणा यातून या बायका बाहेर आल्या होत्या.&lt;br&gt;{{gap}}
मध्यमवर्गीय बायकांची घराबाहेर पडून नोकरी करणारी पहिली दुसरी पिढी भूतकाळाच्या काचातून आणि हटवादी वडिलधाऱ्यांच्या धाकातून सर्व कर्मकांडेही करीत होती; पण त्यांची ओढाताणच झाली म्हणून ज्यांना मोकळीकीची संधी मिळाली त्यांनी आपल्या विवेकाचा कौल अमलात आणला होता.
{{gap}}भारतीय स्त्रीचे मानसविश्व अखंड दडपणाने आणि भयगंडाने ग्रासलेले असते. त्याची दोन मुख्य कारणे! एक आधी लग्न लवकर होऊन मुलगा जन्माला घालणे आणि दुसरे 'अहेव' मरण मरणे! म्हणजे नवऱ्याच्या आधी मरणे. ह्यापैकी खरे तर स्त्रीच्याच काय पण कोणाच्याही हाती काही उपाय नसतो; पण तिच्या दुर्दैवाने यापैकी काही घडले तर काय करायचे? येथील कुटुंबव्यवस्थेत आणि समाजव्यवस्थेत तिच्या हालांना पारावार रहात नाही. हे झाले तर काय?&lt;noinclude&gt;{{center|६१}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7js0qkzjff3o9kc0wi5lsgaw71nqf89</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:निरगाठ सुरगाठ.pdf/६३</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112490</id>
    <revision>
      <id>238024</id>
      <parentid>237908</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T04:49:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>238024</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5638" sha1="rbcu2i54096dth2od0a6e85tcqnnq64" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;या भयाची एक अनामिक टांगती तलवार सतत तिच्या डोक्यावर असते; कारण स्त्रीजीवनाचे सगळे अस्तित्व आणि सार्थक्यच असे पुरुष घटकांशी बद्ध असते. अशात काल्पनिक सुरक्षितता देणारे कर्मकांड हा सोपा दिलासा तिला जवळचा वाटतो.&lt;br&gt;{{gap}}
आपल्या कुटुंबातील घटकांविषयी प्रेम, आदर, आस्था असणे हे सुसंस्कृतपणाचे लक्षण आहे हे खरे! पण आपल्या हाती नसलेल्या एखाद्या कारणामुळे एखाद्या कुटुंबियाचा विशेषतः पतीचा वियोग झाला तर स्त्रीजीवनाचे वाळवंट होते. अशी येथील मानसिकता आहे. प्रत्यक्षात तिची उपेक्षाच होते. विशेषत: तरुणपणात वैधव्य आले तर तीच 'पांढऱ्या पायाची' ठरते. उलट झाले तर पुरुष मात्र दोषाचा धनी होत नाही. पुरुषप्रधान व्यवस्थेतून पुरुष (पुत्र वा पती) विरहित जगणे हे भौतिक (आर्थिक स्तरावर) आणि मानसिक स्तरावर दुःसह होते. तिचे निराधारत्व हे तिचे पूर्वजन्मीचे पाप ठरते. तरुण विधवेला तर देह सुरक्षित ठेवणे कुटुंबातही कठीण होते. खरे तर पती असला तरी स्त्री त्या पातळीवर सुरक्षित असतेच असे नव्हे. अगदी पुराणातल्या अहल्येपासूनची उदाहरणे समोर आहेत; पण पती हा 'संरक्षक' तोही स्त्रीच्या 'शीला'चा (यात भाऊही संरक्षक असतो) संरक्षक हे गृहीत असते. ते वास्तवात आल्याचा मात्र फारसा अनुभव नाही आणि तरीही कुटुंबातले पुरुष घटक हे रक्षक ही प्रतिमा अगदी अंतर्मनात पिढ्यान्पिढ्या रूजली आहे. म्हणूनच अर्थार्जन करणारीलाही आपले अस्तित्व पुत्र पतीशिवाय कल्पिणेही असह्य व्हावे अशी मानसिकता असते. अखंड या भयाचे सुप्त दडपण असते.
&lt;br&gt;{{gap}}स्त्रियांच्या भोवती जो पारंपरिक व्रतवैकल्यांचा पसारा पूर्वापार आहे, तो सगळा कोणत्या ना कोणत्या नात्याने (भाऊ, पती, पुत्र इत्यादी) पुरुष घटकांची सुरक्षितता राखण्यासाठी आहे. व्रतसंबद्ध देवतेने ती सुरक्षितता राखावी म्हणून एकीकडे विविध कर्मकांडे आणि उपवासादि आचरणातून आत्मक्लेश (सेल्फ टॉर्चरिंग) असे थोडक्यात व्रताचरणांचे स्वरूप असते.
{{gap}}ज्येष्ठ ते अश्विनाअखेरपर्यंतची सर्व व्रते ही प्रामुख्याने सृष्टीच्या निर्मितीकाळातल्या विविध टप्प्यांशी संबंधित असलेली 'सुफलन व्रते' (fertility rite) आहेत. पर्जन्यकाळातील सृष्टीचे सुफलित होणे ही माणसाच्या अस्तित्वाची मूलभूत गरज आहे. या अपेक्षेतून आदिम अवस्थेपासूनच्या 'यातुक्रिया' (magical rite) हे या व्रतांचे मूळ रूप आहे. नंतर ते स्त्रीच्या सर्जनशीलतेशी जोडले गेले. जेव्हा विवाहसंस्था दृढ होत गेली तेव्हा त्याचे नाते स्त्रीच्या स्वतंत्र सर्जनशीलतेपासून तोडले गेले. ते पतीशी दृढ केले गेले आणि स्त्रीच्या&lt;noinclude&gt;{{right|चिंताजनक परिवर्तन / ६२}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rbcu2i54096dth2od0a6e85tcqnnq64</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:निरगाठ सुरगाठ.pdf/६४</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112491</id>
    <revision>
      <id>238025</id>
      <parentid>237909</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T04:56:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>238025</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5602" sha1="4bc40f6qp3bwy1vr8ho3ev6yox2x6xu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;सर्जनशीलतेवर सर्वार्थाने पुरुषसत्तेचे शिक्कामोर्तब झाले.
&lt;br&gt;{{gap}}सर्व व्रताचरणात एक उत्सवी उत्साहाचा भाग असतो. तो स्त्रीच्या (खरे तर सर्वांच्या) कलात्मक निर्मितीला वाट देत तिची सर्जनशीलता वृद्धिंगत करतो. फुला-फळांचे सुशोभन रांगोळ्या, विविध आकृत्या, पाणवठ्यांवर, झाडावेलींसमवेत समूहाने नृत्यगायनादि आविष्कार करणे हा सगळा सृष्टिसंवादी सर्जनशीलतेतून मुक्त आनंद भोगण्याचा भाग असतो.
&lt;br&gt;{{gap}}पण याच व्रतांची बांधिलकी केवळ पुरुष घटकांच्या अस्तित्वाशी आणि त्यापोटीच्या भयाशी जेव्हा संबद्ध होते, तेव्हा स्त्रीच्या व्यक्तिमत्त्वाचा संकोचही होतो. तिच्या मनावरच्या भयाच्या दडपणाशी तो बांधलेला असतो. मुक्त आनंद व समाधानापेक्षा 'हे व्रताचरण मी केले नाही तर पुरुष घटकाच्या वियोगाने, माझे जीवन निरर्थक तर होणार नाही ना!' हे भय असते; कारण पतिविरहित स्त्रीला चांगले वस्त्रालंकार, अन्न, नृत्य, संगीतादि आनंददायी कलाविष्कार सगळेच वर्ज्य केले जाते. पुरुष केंद्राशी व्रताचरणांची सांगड घातल्याने सर्वच पातळ्यांवर स्त्रीची सर्जनशीलता बंदिस्त होत गेल्याचे अनेक दुष्परिणाम झाले आहेत. जेव्हा जेव्हा स्त्रीने विवेकातून स्वतःला या भयगंडातून मोकळे केले तेव्हा तेव्हा तिची सर्जक ऊर्जा अधिक कलात्मकतेकडे वळलेली दिसते. त्याच्या उदाहरणांना प्रस्तुत अवकाश नाही.
&lt;br&gt;{{gap}}एरव्ही पती 'कसाही असला' तरी केवळ 'कुंकवाचा धनी' म्हणून त्याच्यासाठी आत्मक्लेशयुक्त कर्मकांडे स्त्रिया करीत राहतात. या जन्मी नाही तर पुढच्या जन्मी तरी त्याला सद्बुद्धी मिळावी ही एक भाबडी आशा! यात जन्मोजन्मी हाच पती अभिप्रेत आहेच.
&lt;br&gt;{{gap}}व्रताचरणामागचा सर्जनशील उत्सवीपणा आणि भयगंडाचे दडपण यापैकी नक्की कोणत्या घटकाचे अधिक आकर्षण आधुनिक म्हणवणाऱ्या स्त्रीला वाटते! हा खरे तर समाजमानसशास्त्रीय संशोधनाचा विषय आहे. कारण अनेकदा असे दिसते की, ज्यांच्या आईची पिढी कर्मकांडयुक्त आचरणातून विवेकाने बाहेर आली होती, त्याच घरातील मुले-मुली पारंपरिक कर्मकांडाकडे वेगाने ओढले जात आहेत. कधी त्यात गंमत वाटते, हौस वाटते असे सांगितले जाते.
{{gap}}यातली गंमत आणि हौस हा उत्सवी सर्जक आनंदाचा भाग असतो. नवरात्रीच्या गरबा प्रकरणात त्याचेही भीषण बाजारीकरण होताना दिसते. पण 'बरे वाटणे' हा मुळात 'बरे वाटत नाही'शी संबंधित असतो. मानसिक-भावनिक अस्वस्थतेशी, असुरक्षिततेशी संबद्ध असतो. नवयुगातील अनेक ज्ञान-विज्ञानांना कवेत घेऊ पाहणारी नवी पिढी ही अनेक पातळ्यांवर (केवळ पती पुत्र वियोगभय&lt;noinclude&gt;{{left|निरगाठ-सुरगाठ / ६३}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4bc40f6qp3bwy1vr8ho3ev6yox2x6xu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:निरगाठ सुरगाठ.pdf/६५</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112495</id>
    <revision>
      <id>238026</id>
      <timestamp>2026-10-19T04:57:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <comment>/* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान &quot;﻿________________  नव्हे) मनातून अस्वस्थ, भयग्रस्त असेल तर मात्र चिंता करण्यासारखी परिस्थिती आहे. तरुण स्त्रिया मुलींचे पुन्हा कर्मकांडात गुरफटणे ही वास्तव समस्यांपुढे अगतिक होण्याची अव...&quot;</comment>
      <origin>238026</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1380" sha1="t7na80c8cgxzm87v8lnjzfldfcgn8xd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿________________

नव्हे) मनातून अस्वस्थ, भयग्रस्त असेल तर मात्र चिंता करण्यासारखी परिस्थिती आहे.
तरुण स्त्रिया मुलींचे पुन्हा कर्मकांडात गुरफटणे ही वास्तव समस्यांपुढे अगतिक होण्याची अवस्था आहे. मग जुन्या पठडीतल्या कर्मकांडांनाच केवळ पलायनवाद म्हणणे योग्य नव्हे. अस्वस्थता आणि भयगंड हे एकीकडे व्यक्तीला अगतिक करतात आणि दुसरीकडे त्यांचा समूह झाला की उन्मादी हिंसक होतात. स्त्रियांमध्येही हे बदल वेगाने होताना दिसत आहेत, ही अधिक चिंतेची बाब आहे. बाह्य परंपरा टिकवताना होणारे हे आंतरिक परिवर्तन चिंताजनक आहे.
चिंताजनक परिवर्तन / ६४&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t7na80c8cgxzm87v8lnjzfldfcgn8xd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>238028</id>
      <parentid>238026</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T05:00:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>238028</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1379" sha1="nlyawcra8hpfqmucna5aoqdt116cqmd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;नव्हे) मनातून अस्वस्थ, भयग्रस्त असेल तर मात्र चिंता करण्यासारखी परिस्थिती आहे.
&lt;br&gt;{{gap}}तरुण स्त्रिया मुलींचे पुन्हा कर्मकांडात गुरफटणे ही वास्तव समस्यांपुढे अगतिक होण्याची अवस्था आहे. मग जुन्या पठडीतल्या कर्मकांडांनाच केवळ पलायनवाद म्हणणे योग्य नव्हे. अस्वस्थता आणि भयगंड हे एकीकडे व्यक्तीला अगतिक करतात आणि दुसरीकडे त्यांचा समूह झाला की उन्मादी हिंसक होतात. स्त्रियांमध्येही हे बदल वेगाने होताना दिसत आहेत, ही अधिक चिंतेची बाब आहे. बाह्य परंपरा टिकवताना होणारे हे आंतरिक परिवर्तन चिंताजनक आहे.&lt;noinclude&gt;{{right|चिंताजनक परिवर्तन / ६४}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nlyawcra8hpfqmucna5aoqdt116cqmd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>238029</id>
      <parentid>238028</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T05:00:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <origin>238029</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1375" sha1="qtkty1khhj3blbqxcv6vjzu87xgl029" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;नव्हे) मनातून अस्वस्थ, भयग्रस्त असेल तर मात्र चिंता करण्यासारखी परिस्थिती आहे.
{{gap}}तरुण स्त्रिया मुलींचे पुन्हा कर्मकांडात गुरफटणे ही वास्तव समस्यांपुढे अगतिक होण्याची अवस्था आहे. मग जुन्या पठडीतल्या कर्मकांडांनाच केवळ पलायनवाद म्हणणे योग्य नव्हे. अस्वस्थता आणि भयगंड हे एकीकडे व्यक्तीला अगतिक करतात आणि दुसरीकडे त्यांचा समूह झाला की उन्मादी हिंसक होतात. स्त्रियांमध्येही हे बदल वेगाने होताना दिसत आहेत, ही अधिक चिंतेची बाब आहे. बाह्य परंपरा टिकवताना होणारे हे आंतरिक परिवर्तन चिंताजनक आहे.&lt;noinclude&gt;{{right|चिंताजनक परिवर्तन / ६४}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qtkty1khhj3blbqxcv6vjzu87xgl029</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:निरगाठ सुरगाठ.pdf/६६</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112496</id>
    <revision>
      <id>238027</id>
      <timestamp>2026-10-19T04:57:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <comment>/* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान &quot;﻿________________  मध्यमवर्गीय स्त्री : सिंहावलोकन भारतीय संदर्भात स्त्रीमुक्ति चळवळीने नेमके काय साधले? या बाबत मध्यमवर्गीय स्त्रीपुरते सिंहावलोकन करणे सोपे वाटते. पण हा खरे तर एका मोठ्...&quot;</comment>
      <origin>238027</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4193" sha1="kg04iwrk0lc7iyz1lqzu3py636u4plc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿________________

मध्यमवर्गीय स्त्री : सिंहावलोकन
भारतीय संदर्भात स्त्रीमुक्ति चळवळीने नेमके काय साधले? या बाबत मध्यमवर्गीय स्त्रीपुरते सिंहावलोकन करणे सोपे वाटते. पण हा खरे तर एका मोठ्या प्रबंधाचा विषय आहे. तरीही एका वाक्यात उत्तराचे सूत्र सांगायचे तर 'फार थोडे साधले, खूप काही राहिले' आहे.
याचे एक महत्त्वाचे कारण असे वाटते की, एकंदरीत मध्यमवर्गीय परीघ ही एकुणातच सर्व परिवर्तनवादी चळवळींची मर्यादा ठरली आहे. स्त्रियांबाबत फारच. एका मध्यमवर्गीय मानसिकतेत स्त्री चळवळी दीर्घकाळ घोटाळत राहिल्या. ती कोंडी फोडण्याचा प्रयत्न झालाच नाही असे नाही. पण तोही मर्यादितच !
'स्त्री मुक्ती' हा शब्द १९७५ च्या आंतरराष्ट्रीय स्त्री मुक्ती वर्षानंतर प्रामुख्याने प्रचारात आला आणि अल्पावकाशात बदनामही झाला. &quot;स्त्री मुक्तीवाली बाई&quot; हा अवहेलनात्मक संबोध आजही आहे. याचे कारण मात्र १९७५ मध्ये नसून त्याही आधीच्या स्वातंत्र्यपूर्व काळातील पाश्चिमात्त्य विचारसरणीतून घडलेल्या उदारमतवादी सामाजिक परिवर्तनातून आलेल्या वातावरणात आहे. त्या काळात 'स्त्री स्वातंत्र्य' हा शब्द प्रचारात होता.
सुधारणावादी चळवळी इंग्रजोत्तर काळात सुरू झाल्या; त्या खरे तर सामाजिक सुधारणेच्याच चळवळी होत्या. सामाजिक सुधारणेचा मूळ आशय व्यक्तीला सामाजिक जीवनात मिळणारा न्याय, समता आणि प्रतिष्ठा यांच्याशी संबंधित होता. येथील पारंपरिक जीवन सर्वच पातळ्यांवर आधुनिक समता, स्वातंत्र्य आणि बंधुभाव या मूल्यांनुसार विरोधी तत्त्वावरच उभे होते. विविध पातळ्यांवरील विषमता हा येथील पारंपरिक जीवनाचा मूलाधार होताच; पण तो सुप्रतिष्ठितही होता; कारण या सर्व विषमतेला धार्मिकतेच्या बैठकीवरच मोजले जाई. थोडक्यात म्हणजे सर्व विषमता धर्माच्या भक्कम आधारावर उभी होती. (आजही येथील भारतीय मानसिकतेचा एक सूक्ष्म अंश अत्यंत खोलवर याच मानसिकतेत आहे.)
६५&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kg04iwrk0lc7iyz1lqzu3py636u4plc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>238030</id>
      <parentid>238027</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T05:08:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुद्रितशोधन */</comment>
      <origin>238030</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4253" sha1="62zozipc0z24sg0eccy7g73w6sancug" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{xx-larger|'''मध्यमवर्गीय स्त्री : सिंहावलोकन'''}}}}
{{gap}}भारतीय संदर्भात स्त्रीमुक्ति चळवळीने नेमके काय साधले? या बाबत मध्यमवर्गीय स्त्रीपुरते सिंहावलोकन करणे सोपे वाटते. पण हा खरे तर एका मोठ्या प्रबंधाचा विषय आहे. तरीही एका वाक्यात उत्तराचे सूत्र सांगायचे तर 'फार थोडे साधले, खूप काही राहिले' आहे.
&lt;br&gt;{{gap}}याचे एक महत्त्वाचे कारण असे वाटते की, एकंदरीत मध्यमवर्गीय परीघ ही एकुणातच सर्व परिवर्तनवादी चळवळींची मर्यादा ठरली आहे. स्त्रियांबाबत फारच. एका मध्यमवर्गीय मानसिकतेत स्त्री चळवळी दीर्घकाळ घोटाळत राहिल्या. ती कोंडी फोडण्याचा प्रयत्न झालाच नाही असे नाही. पण तोही मर्यादितच !
&lt;br&gt;{{gap}}'स्त्री मुक्ती' हा शब्द १९७५ च्या आंतरराष्ट्रीय स्त्री मुक्ती वर्षानंतर प्रामुख्याने प्रचारात आला आणि अल्पावकाशात बदनामही झाला. &quot;स्त्री मुक्तीवाली बाई&quot; हा अवहेलनात्मक संबोध आजही आहे. याचे कारण मात्र १९७५ मध्ये नसून त्याही आधीच्या स्वातंत्र्यपूर्व काळातील पाश्चिमात्त्य विचारसरणीतून घडलेल्या उदारमतवादी सामाजिक परिवर्तनातून आलेल्या वातावरणात आहे. त्या काळात 'स्त्री स्वातंत्र्य' हा शब्द प्रचारात होता.&lt;br&gt;
{{gap}}सुधारणावादी चळवळी इंग्रजोत्तर काळात सुरू झाल्या; त्या खरे तर सामाजिक सुधारणेच्याच चळवळी होत्या. सामाजिक सुधारणेचा मूळ आशय व्यक्तीला सामाजिक जीवनात मिळणारा न्याय, समता आणि प्रतिष्ठा यांच्याशी संबंधित होता. येथील पारंपरिक जीवन सर्वच पातळ्यांवर आधुनिक समता, स्वातंत्र्य आणि बंधुभाव या मूल्यांनुसार विरोधी तत्त्वावरच उभे होते. विविध पातळ्यांवरील विषमता हा येथील पारंपरिक जीवनाचा मूलाधार होताच; पण तो सुप्रतिष्ठितही होता; कारण या सर्व विषमतेला धार्मिकतेच्या बैठकीवरच मोजले जाई. थोडक्यात म्हणजे सर्व विषमता धर्माच्या भक्कम आधारावर उभी होती. (आजही येथील भारतीय मानसिकतेचा एक सूक्ष्म अंश अत्यंत खोलवर याच मानसिकतेत आहे.)&lt;noinclude&gt;{{center|६५}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>62zozipc0z24sg0eccy7g73w6sancug</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>238031</id>
      <parentid>238030</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T05:09:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <origin>238031</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4255" sha1="1q7769etos8bcidi4imz206ow5ya8gb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{xx-larger|'''मध्यमवर्गीय स्त्री : सिंहावलोकन'''}}}}


{{gap}}भारतीय संदर्भात स्त्रीमुक्ति चळवळीने नेमके काय साधले? या बाबत मध्यमवर्गीय स्त्रीपुरते सिंहावलोकन करणे सोपे वाटते. पण हा खरे तर एका मोठ्या प्रबंधाचा विषय आहे. तरीही एका वाक्यात उत्तराचे सूत्र सांगायचे तर 'फार थोडे साधले, खूप काही राहिले' आहे.
&lt;br&gt;{{gap}}याचे एक महत्त्वाचे कारण असे वाटते की, एकंदरीत मध्यमवर्गीय परीघ ही एकुणातच सर्व परिवर्तनवादी चळवळींची मर्यादा ठरली आहे. स्त्रियांबाबत फारच. एका मध्यमवर्गीय मानसिकतेत स्त्री चळवळी दीर्घकाळ घोटाळत राहिल्या. ती कोंडी फोडण्याचा प्रयत्न झालाच नाही असे नाही. पण तोही मर्यादितच !
&lt;br&gt;{{gap}}'स्त्री मुक्ती' हा शब्द १९७५ च्या आंतरराष्ट्रीय स्त्री मुक्ती वर्षानंतर प्रामुख्याने प्रचारात आला आणि अल्पावकाशात बदनामही झाला. &quot;स्त्री मुक्तीवाली बाई&quot; हा अवहेलनात्मक संबोध आजही आहे. याचे कारण मात्र १९७५ मध्ये नसून त्याही आधीच्या स्वातंत्र्यपूर्व काळातील पाश्चिमात्त्य विचारसरणीतून घडलेल्या उदारमतवादी सामाजिक परिवर्तनातून आलेल्या वातावरणात आहे. त्या काळात 'स्त्री स्वातंत्र्य' हा शब्द प्रचारात होता.&lt;br&gt;
{{gap}}सुधारणावादी चळवळी इंग्रजोत्तर काळात सुरू झाल्या; त्या खरे तर सामाजिक सुधारणेच्याच चळवळी होत्या. सामाजिक सुधारणेचा मूळ आशय व्यक्तीला सामाजिक जीवनात मिळणारा न्याय, समता आणि प्रतिष्ठा यांच्याशी संबंधित होता. येथील पारंपरिक जीवन सर्वच पातळ्यांवर आधुनिक समता, स्वातंत्र्य आणि बंधुभाव या मूल्यांनुसार विरोधी तत्त्वावरच उभे होते. विविध पातळ्यांवरील विषमता हा येथील पारंपरिक जीवनाचा मूलाधार होताच; पण तो सुप्रतिष्ठितही होता; कारण या सर्व विषमतेला धार्मिकतेच्या बैठकीवरच मोजले जाई. थोडक्यात म्हणजे सर्व विषमता धर्माच्या भक्कम आधारावर उभी होती. (आजही येथील भारतीय मानसिकतेचा एक सूक्ष्म अंश अत्यंत खोलवर याच मानसिकतेत आहे.)&lt;noinclude&gt;{{center|६५}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1q7769etos8bcidi4imz206ow5ya8gb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:निरगाठ सुरगाठ.pdf/६७</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112497</id>
    <revision>
      <id>238032</id>
      <timestamp>2026-10-19T05:09:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <comment>/* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान &quot;﻿________________  सामाजिक पातळीवर जातिव्यवस्थेतील विषमतेची उतरंड, कौटुंबिक पातळीवर स्त्री-पुरुष लिंगभेदारित विषमतेतील तरतमभाव आणि याला तात्त्विक आधार म्हणून कर्मविपाकवादाचा पिढ्यान...&quot;</comment>
      <origin>238032</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5721" sha1="ighrj75pzvdovv8hz8nmwo98eusz5n8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿________________

सामाजिक पातळीवर जातिव्यवस्थेतील विषमतेची उतरंड, कौटुंबिक पातळीवर स्त्री-पुरुष लिंगभेदारित विषमतेतील तरतमभाव आणि याला तात्त्विक आधार म्हणून कर्मविपाकवादाचा पिढ्यान्पिढ्या रुजलेला भक्कम आधार यातून वाट काढण्यासाठीच आजवरच्या सर्व परिवर्तनवाद्यांची धडपड आहे.
जातिव्यवस्थेत आर्थिक, शैक्षणिक (ज्ञानविषयक) सांस्कृतिक विषमतेचे प्रश्न सामावलेले आहेत. जाती या वर्णाधिष्ठित आहेत की नाहीत हा वाद तूर्तास बाजूला ठेवला तरी व्यवसायाशी पर्यायाने अर्थोत्पादन व्यवस्थेशी जातींची वांधिलकी असल्याने आणि जाती व्यक्तीला जन्मजात लाभत असल्याने काही जाती आर्थिकदृष्ट्या नेहमीच शीर्षस्थानी राहिल्या तर काही नेहमीच 'पददलित ' राहिल्या. त्यांचे व्यवसाय उच्चस्तरीयांच्या अमंगळ सेवांशी बांधलेले राहिले. धर्माने त्यावर 'अपवित्र' म्हणून शिक्कामोर्तब केले. उलट आर्थिक लाभांचे व्यवसाय 'पवित्र' म्हणून धर्माने प्रतिष्ठित केले. शिवाय श्रमाशीही त्यांचे विषम नाते राहिले आहे. अधिक श्रम करणाऱ्या जाती कमी प्रतिष्ठित आणि कमी श्रम करणाऱ्या तसेच केवळ बौद्धिक काम करणाऱ्या जाती अधिक प्रतिष्ठित. या जातींच्या पातळीवरही प्रत्येक जाती जमातीतील स्त्री त्या त्या स्तरात कमी दर्जाची अवहेलितच राहिली.
कौटुंबिक जीवनातच सर्व स्त्रिया बंदिस्त राहिल्या आणि स्त्री जन्म हेच मागील जन्माच्या पापाचे फळ ही धर्ममान्यता असल्याने उच्च जातीतल्या स्त्रियाही सतत दुय्यम स्थानावरच राहिल्या. धर्माने कर्मविपाकवादानुसार पुनर्जन्म हे मागील जन्माचे फळ सांगितल्याने चालू जन्मात मागच्या जन्माचे 'भोग'- बरे-वाईट निमूटपणे भोगणे हीच पुढच्या जन्माच्या पुण्याची बेगमी ठरली.
या सगळ्याचा परिणाम म्हणून गतानुगतिकतेचे चक्र वर्षानुवर्षे एकाच चाकोरीत फिरण्याची मानसिकता घडत गेली. चालू जन्मात आपली परिस्थिती बदलण्याचे प्रयत्न आपण करावेत हा विचारसुद्धा मनात येणे 'पाप' मानले गेले. उलट 'भोग' मुकाट्याने भोगणे हेच 'सत्व' मानले गेले. त्यातून सर्व निम्नश्रेणीय जाती आणि स्त्रिया यांची &quot;निमूट सोशिकता&quot; हे गौरवमूल्य म्हणून जे प्रतिष्ठित झाले ते आजतागायत मुळातून बदलले आहे, असे दिसत नाही.
एका उतरंडीच्या व्यवस्थेत येथील जाती, व्यवसाय, आर्थिक स्थिती, कुटुंबघटक अगदी बिनबोभाट रहावेत असे येथील धर्माचे तत्त्वज्ञान फार घट्टपणे रुजले आहे.
इंग्रजोत्तर समता, स्वातंत्र्य, बंधुभाव ही मूल्ये या घट्ट मानसिक व्यवस्थेला मुळापासून हादरवून टाकणारी होती. या पारंपरिक व्यवस्थेमुळे ज्या घटकांना मध्यमवर्गीय स्त्री सिंहावलोकन / ६६
:&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ighrj75pzvdovv8hz8nmwo98eusz5n8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:निरगाठ सुरगाठ.pdf/६८</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112498</id>
    <revision>
      <id>238033</id>
      <timestamp>2026-10-19T05:10:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <comment>/* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान &quot;﻿________________  अनायासे लाभ मिळत होते असे घटक अनेक कारणांनी अस्वस्थ झाले आणि विविध प्रकारच्या प्रतिक्रिया सुरू झाल्या. त्यांनाही नवा विचार मूल्ये एकदम पचवणे कठीण गेले. यापैकी स्त्रिया...&quot;</comment>
      <origin>238033</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5769" sha1="2ze2ig7umhingnln6h1ec3zmbbsu49w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿________________

अनायासे लाभ मिळत होते असे घटक अनेक कारणांनी अस्वस्थ झाले आणि विविध प्रकारच्या प्रतिक्रिया सुरू झाल्या. त्यांनाही नवा विचार मूल्ये एकदम पचवणे कठीण गेले. यापैकी स्त्रियांना ते अजूनही कठीण जात आहे. पिढ्यान्- पिढ्यांच्या स्थितिशील मानसिकतेशीच प्रामुख्याने इंग्रजोत्तर पुरोगामी व्यक्ती स्वातंत्र्यवादी विचारवंतांचा आणि चळवळींचा संघर्ष आहे. धार्मिक, आर्थिक, सांस्कृतिक, कौटुंबिक असे अनेक प्रश्न एकमेकांत अडकलेले आहेत. म्हणून पुरोगामी विचारांची लढाई नेहमीच गुंतागुंतीची राहिली आहे.
या पार्श्वभूमीवर स्त्रीमुक्ती लढ्याचे आयुष्य तसे फार कमी आहे. इंग्रजोत्तर प्रारंभीच्या एकोणिसाव्या शतकात स्त्रियांच्या प्रश्नांवर प्रामुख्याने पुरोगामी पुरुषांनीच प्रयत्न केले आणि त्यांना स्थितिशील पुरुषप्रधान व्यवस्थेतील पुरुषांच्याच कडव्या विरोधाला तोंड द्यावे लागले.
स्त्रियांना येथील धर्माने आणि समाजाने जे दुय्यम गौण स्थान दिले आहे, तेच कसे योग्य आहे, हे आग्रहाने सांगणारा स्थितिशीलांचा एक विचारप्रवाह प्रारंभी फार प्रबळ होता. विरोधी असला तरी एकपरीने तो प्रामाणिक होता; पण दुसरा प्रवाह त्याच गौणत्वाचे गोडवे गाताना मात्र हे गौणत्व नसून स्त्रीगौरव असल्याचा चतुर आणि मतलबी बुरखा पांघरणारा आहे. खरे तर हा प्रवाहही जुनाच आहे; पण दर टप्प्यातल्या पुरुषप्रधान व्यवस्थेने तपशील बदलून परंपरेचे गौरवगान चालू ठेवले आहे आणि विशेष म्हणजे स्त्रीवर्ग या चतुराईचा बळी ठरत आला आहे. पतीव्रता, पुत्रवती, सती, गृहलक्ष्मी आदिशक्ती अशा विविध विशेषणांतून स्त्रीची सर्व पातळ्यांवरची बंदिस्ती केली आहे. तिच्याही लक्षात येऊ नये अशी गौरवगाथा या विशेषणांच्या आशयाभोवती गुंफली गेली आहे. एकेकाळी या विशेषणांनी युक्त &quot;आर्य स्त्री &quot; चा मानदंड सांगितला जात असे तर आज &quot;थोर भारतीय संस्कृती &quot;तील स्त्रीची सन्माननीय बिरूदे म्हणून त्यांचा गौरव होतो.
जातीभेदाच्या किंवा आर्थिक विषमतेच्या संघर्षासाठी पीडितांच्या संघटना बांधणे तुलनेने सोपे असते, कारण प्रतिस्पर्धी आपल्या जातीबाहेर, घराबाहेर असतो. एका अर्थी तो 'पर' का असतो. परक्यांशी संघटितपणे लढणे तुलनेने सोपे असते. त्यापासून होणारे लाभ आर्थिक भौतिक असतात.
स्त्रियांना आपल्यावरील अन्यायाच्या विरोधात विषम वागणुकीच्या विरोधात संघर्ष करायचा झाला तर प्रतिस्पर्धी कोठे बाहेर नसतो. घरातच असतो. 'पाण्यात राहून माशाशी वैर' अनेकदा विकत घ्यावे तसा घरातील, निकटच्या नात्यातील पुरुष घटकांशीच संघर्ष करावा लागतो. अनेकदा कुटुंबातील स्त्री घटकांशी निरगाठ - सुरगाठ / ६७&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2ze2ig7umhingnln6h1ec3zmbbsu49w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:निरगाठ सुरगाठ.pdf/६९</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112499</id>
    <revision>
      <id>238034</id>
      <timestamp>2026-10-19T05:10:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <comment>/* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान &quot;﻿________________  करावा लागतो; कारण त्या स्त्रिया पारंपरिक पुरुषसत्ताक मूल्यांच्याच पुरस्कर्त्या असतात. त्या मुद्दाम अशा होतात असे नव्हे, तर नकळत येथील धार्मिक, सामाजिक, कौटुंबिक जीवनात...&quot;</comment>
      <origin>238034</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5758" sha1="qj6uscwuxfdx2f5m0hn28gdzc7ry52z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿________________

करावा लागतो; कारण त्या स्त्रिया पारंपरिक पुरुषसत्ताक मूल्यांच्याच पुरस्कर्त्या असतात. त्या मुद्दाम अशा होतात असे नव्हे, तर नकळत येथील धार्मिक, सामाजिक, कौटुंबिक जीवनातील पुरुषसत्ताक व्यवस्था हीच गौरवास्पद असण्याची मानसिकता सर्वांचीच असते. ही व्यवस्था मोडली तर विद्यमान व्यवस्थेतील घटकांना नेहमीच भय वाटत आले आहे.
उच्च जातीयांना निन्मजातीय आपल्या लाभस्थानांवर आक्रमण करून आपले उच्चाटन करतील हे जसे भय असते तसेच स्त्रियांना अधिक सोयी, सवलती, स्वातंत्र्य मिळाले तर पुरुषसत्ताक व्यवस्थेतील लाभार्थीनाही असुरक्षिततेचे भय वाटते. त्यातून स्त्रियांच्या चळवळींना टोकाचा विरोध होत आला आहे.
खुद्द स्त्रियाच कुटुंबाच्या चौकटीत इतक्या बंदिस्त आहेत की, येथेच आपण सर्वाधिक सुरक्षित आहोत अशी त्यांची मानसिकता आहे. विद्यमान चौकटीबाहेर जाणे म्हणजे असुरक्षित होणे, असे भय स्त्रीमनाच्या गाभ्यात फार घट्ट रुजले आहे.
अर्थार्जन करणाऱ्या स्त्रीमनालाही या भयातून सहजासहजी मुक्तता मिळत नाही; कारण अर्थार्जन करून फार तर उपजीविकेचा प्रश्न सुटेल; पण स्त्रीची समस्या त्यापलीकडची स्पष्टच सांगायचे तर कुटुंबाबाहेर पुरुषछत्राशिवाय स्त्रीला लैंगिक सुरक्षितता मिळू शकत नाही. ही धारणा (भ्रामक असली तरी) स्त्री-पुरुष सर्वांच्याच मनात ठामपणे आहे.
शिवाय चारित्र्य, शील या शब्दांनी व्यक्त होणाऱ्या अर्थसंकेतांची वेटोळी स्त्रियांसाठी तुरुंग बनलेली आहेत. कुटुंबाबाहेर राहणारी स्त्री ही चारित्र्यहीनच असणार आणि चारित्र्यहीनता म्हणजे लैंगिक स्वैरपणा हा समज पक्का आहे. या सर्वांची इतकी दडपणे स्त्रीमनावर असतात की स्त्री स्वातंत्र्य किंवा स्त्री मुक्ती म्हणजे कुटुंबाशी विद्रोह करणे, विशेषतः वैवाहिक जीवन उध्वस्त करणे अशी टोकाची मानसिकता असते. अशी मानसिकता तयार करण्यात येथील पुरुषप्रधान व्यवस्थेच्या अपप्रचाराचा फार मोठा सहभाग आहे. कारण स्त्रीला जर एक स्वतंत्र व्यक्ती म्हणून सर्व स्तरांवर स्थान मिळाले तर स्त्रीला दुय्यम स्थान दिल्याने होणाऱ्या लाभांपासून आपण वंचित होऊ ही भीती पुरुषसत्तेला सतत वाटते. कारण विवाह करून एक स्त्री घरात आणली की ती दैनंदिन सर्व स्तरांवरचे कष्ट उपसण्यासाठी, हुकमी लैंगिक गरजा भागविण्यासाठी आणि वंशसातत्यासाठी हक्काची सोय असते. वंशसातत्यामुळे म्हातारपणाचीही सोय होते. म्हणून जिच्यामुळे इतके लाभ होतात, ती स्त्री आपल्या 'ताब्यात' असणे गरजेचे असते; पण स्त्री म्हणजे जनावर वा वस्तू नाही. तिलाही मन विचार आहे. म्हणूनच विविध मध्यमवर्गीय स्त्री : सिंहावलोकन / ६८&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qj6uscwuxfdx2f5m0hn28gdzc7ry52z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:निरगाठ सुरगाठ.pdf/७०</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112500</id>
    <revision>
      <id>238035</id>
      <timestamp>2026-10-19T05:10:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <comment>/* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान &quot;﻿________________  गौरवान्वित विशेषणांनी तिचे मन आणि विचार बंदिस्त केले की शरीरही आपोआप ताब्यात राहते, अशी ही व्यवस्था आहे. स्त्रीही त्यात अडकते. पुन्हा वैवाहिक जीवनातील सर्व बंधने केवळ स्...&quot;</comment>
      <origin>238035</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5740" sha1="3t3x579i9gj5jawsroqhis4mnb88sra" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿________________

गौरवान्वित विशेषणांनी तिचे मन आणि विचार बंदिस्त केले की शरीरही आपोआप ताब्यात राहते, अशी ही व्यवस्था आहे. स्त्रीही त्यात अडकते.
पुन्हा वैवाहिक जीवनातील सर्व बंधने केवळ स्त्रीला असतात. पुरुष त्यातून मुक्त असतो. स्त्रीवर निसर्गाने अपत्य जन्माची जबाबदारी टाकलेली असल्यानेही तिला बंदिस्त ठेवणे व्यवस्थेला सोपे गेले. त्यासाठी मातृत्व गौरवाचे देव्हारे उभे केले. पण अविवाहिता वा विधवा स्त्री माता झाली म्हणून तिचा गौरव होत नाही. उलट अवहेलना होते. उलट समाजमान्य पद्धतीने विवाहोत्तर मातृत्व प्राप्त झाले तरच गौरव होतो. हा गौरव खरे तर पितृत्वाचा गौरव असतो; पण शब्दांच्या भ्रमजालाच्या मोहिनीत हे लक्षात येत नाही.
या सर्वांमुळे स्त्रीला आत्मसन्मानार्थ संघर्ष करणे म्हणजे काय? हे समजतच नाही. उलट परंपरेच्या बंदिस्त व्यवस्थेतच आत्मसन्मान आहे, अशी मानसिक घडण झालेली आहे. त्यामुळे शब्दातून गौरव व प्रत्यक्षात उपेक्षा ही स्त्रीबाबत सार्वत्रिक बाब आहे. आणखी एक बाब म्हणजे भारतीय समाज एकजिनसी नाही. स्वाभाविकच सर्व समाजाचे हित अनहिताचे घटकही समान नाहीत. त्यातल्या त्यात आर्थिक प्रश्नावर संघटना लवकर होऊ शकते.
स्त्रियाही अनेक स्तरात विभागलेल्या आहेत. सर्व जातीतील स्त्रियांचे प्रश्न समान नाहीत, सर्व व्यावसायिक स्त्रियांचे प्रश्न समान नाहीत. ग्रामीण व शहरी स्त्रियांचे प्रश्न भिन्न आहेत. तर महानगरी आणि अर्धशहरी स्त्रियांचे प्रश्नही भिन्न आहेत. सर्व स्त्रियांना एकत्र आणण्यासाठी निकडीचा एकच एक बिंदू सापडणे कठीण. म्हणूनही संघटना कठीण!
स्त्रीविषयक प्रश्नांबाबत प्रथम उच्चजातीय पुरुष जागृत झाले. हा समाजस्तर आर्थिकदृष्ट्या संपन्न नसला तरी भुकेकंगालही नव्हता. एकोणिसाव्या शतकात स्त्रियांच्या दुरवस्थेबाबतचे या स्तरातले प्रश्न आणि समाजातील अन्य स्तरातील स्त्रियांचे प्रश्न यांचा एकत्र विचार करावा असे सुद्धा या प्रारंभपर्वात वाटल्याचे दिसत नाही. (अपवाद म. फुले) त्यामुळे या एका उच्चवर्णीय लहान स्तरातील बालविवाह, विधवाविवाह, स्त्रीशिक्षण अशा सारख्या प्रश्नांवरच कृतिशील चळवळी झाल्या.
मात्र क्रमाने याच उच्चवर्णीय, मध्यमवर्गीय, पांढरपेशा स्त्रियांनीही स्त्री प्रश्नांविषयी पुढाकार घ्यायला आपल्या कुवतीनुसार सुरुवात केली. चळवळींच्या रेट्याने स्त्रीविषयक कायदे वेळोवेळी झाले हे महत्त्वाचे आहे.
पहिल्या महायुद्धानंतर महागाईमुळे आणि जुनी अर्थोत्पादन व्यवस्था विस्कळीत झाल्याने या उच्चवर्णीय पुरुषाला शिक्षण नोकरी इ. त. स्थिरस्थावर झाल्याखेरीज निरगाठ सुरगाठ / ६९
-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3t3x579i9gj5jawsroqhis4mnb88sra</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पान:निरगाठ सुरगाठ.pdf/७१</title>
    <ns>104</ns>
    <id>112501</id>
    <revision>
      <id>238036</id>
      <timestamp>2026-10-19T05:11:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayashreeVI</username>
        <id>4058</id>
      </contributor>
      <comment>/* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान &quot;﻿________________  लग्न करणे शक्य नसल्याने पुरुषाचे लग्नाचे वय वाढले, म्हणून मुलींचे लग्नाचे वय वाढले. शिक्षित मुलाला शिक्षित बायको हवी म्हणून मुली शिकू लागल्या आणि वाढत्या महागाईत पुरुष...&quot;</comment>
      <origin>238036</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5830" sha1="gus2q6dnn5mtod9q5r942m7p3iz4wz0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;JayashreeVI&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿________________

लग्न करणे शक्य नसल्याने पुरुषाचे लग्नाचे वय वाढले, म्हणून मुलींचे लग्नाचे वय वाढले. शिक्षित मुलाला शिक्षित बायको हवी म्हणून मुली शिकू लागल्या आणि वाढत्या महागाईत पुरुषाच्या एकट्याच्या उत्पन्नात भागेना म्हणून स्त्रिया नोकरी करू लागल्या, पण या सर्व सुधारणा (?) पुरुषाच्या दोन पावले मागे
-
राहूनच करणे 'मर्यादेचे' मानले गेले. तात्पर्य पुरुषाला 'पूरक' ही स्त्रीची भूमिका बदलली नाहीच. पण हीच सुधारणा मानली गेली. या फसव्या भ्रमात अजूनही हा स्तर आहे. स्त्रीला तिचा स्वतंत्र 'अवकाश' (space) मिळावा असा प्रयत्न या स्तरातही फार अपवादानेच घडला.
स्वाभाविकच विसाव्या शतकाच्या अखेरच्या पर्वापर्यंत आंतरराष्ट्रीय स्त्रीमुक्तीवर्षापर्यंत येथील स्त्रीविषयक प्रश्न, चळवळी प्रामुख्याने सुस्थिर मध्यमवर्गापुरत्याच राहिल्या. त्यामुळे एक खूप मोठी वैचारिक मर्यादाही पडली. या चौकटीबाहेरचा स्त्रियांचा खूप मोठा वर्ग विचारव्यूहाच्याही बाहेर राहिला. मग कृती कशी होणार? त्यामुळे स्त्रीला मोकळीक देणारे कायदे झाले तरी त्यांचे लाभ घेण्याची कुवत सार्वत्रिकपणे आली नाही. तरी व्यवस्थेवर काही अंशी
वचक बसला.
१९७५ पूर्वी काही तुरळक प्रयत्न झाले असले तरी प्रामुख्याने १९७५ नंतर चळवळीचा परीघ अधिक विस्तृत झाला. शेतकरी, शेतमजूर स्त्रियांच्या संघटनांचे प्रयत्न झाले. स्वातंत्र्यपूर्व काळात महानगरात गिरणी कामगारांच्या संघटना आणि चळवळी झाल्या; पण त्यांनीही खूप मोठ्या संख्येने गिरणी कामगार असलेल्या स्त्रियांच्या प्रश्नांकडे लक्षच दिले नाही, मग त्या संघटनात स्वतंत्र स्त्री मजूर संघटना करणे दूरच राहिले. म्हणजे महानगरीय व्यवस्थेत अर्थोत्पादन करणारी मजूर स्त्रीही दुर्लक्षितच राहिली. तिचा रोजगाराचा दरसुद्धा पुरुषापेक्षा कमी राहिला. याची कामगार संघटनांनी फार गांभीर्याने कधी दखल घेतली नाही. स्त्रियांना कामाच्या ठिकाणी अग्रक्रमाने स्वच्छतागृहांच्या सोयी, पाळणाघरे अशा किमान गोष्टींसाठीही स्त्रियांनाच झगडावे लागले. मध्यमवर्गीय डाव्या विचाराच्या स्त्री संघटनांनीच त्याचा पाठपुरावा केला.
शेतमजूर स्त्रिया तर अजूनही उपेक्षितच आहेत. शहरी घरकामवाल्या मोलकरणींच्या संघटना अलीकडे तुरळक झाल्या आहेत; पण त्यांच्या मागण्यांची हुकमी अंमलबजावणी होईल, अशी परिस्थिती कोणत्याच आघाड्यांवर नाही; कारण त्यांचे मालक आणि कामे विखुरलेली आहेत. त्यामुळे कामाच्या वेळा, कामाचे स्वरूप, सुट्या इत्यादी कोण आणि कसे ठरवणार? तरी बहुतेक शहरी मोलकरणींनी अलीकडे वर्षातून एका महिन्याचा जादा पगाराचा (बोनसचा )
मध्यमवर्गीय स्त्री सिंहावलोकन / ७०
:&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gus2q6dnn5mtod9q5r942m7p3iz4wz0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सांगली आणि सांगलीकर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112502</id>
    <revision>
      <id>238038</id>
      <timestamp>2026-10-19T08:30:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान &quot;{{शीर्ष  | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर   | साहित्यिक     = अविनाश टिळक  | अनुवादक =   | विभाग    =   | मागील   =      | पुढील       = सांगली आणि सांगलीकर/सांगली - एके काळची रम्य नगरी|सांगली - एके काळची रम्य न...&quot;</comment>
      <origin>238038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="669" sha1="61uuvnw01gdui4h2onwa5wcwq4ii4gy" xml:space="preserve">{{शीर्ष
 | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर 
 | साहित्यिक     = अविनाश टिळक
 | अनुवादक = 
 | विभाग    = 
 | मागील   =    
 | पुढील       = [[सांगली आणि सांगलीकर/सांगली - एके काळची रम्य नगरी|सांगली - एके काळची रम्य नगरी]]
 | वर्ष       =  2001
 | टिपण      = 
 | वर्ग = 
 | दालन     = 
}}
&lt;pages index=&quot;सांगली आणि सांगलीकर.pdf&quot; from=1 to=24 /&gt;</text>
      <sha1>61uuvnw01gdui4h2onwa5wcwq4ii4gy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सांगली आणि सांगलीकर/सांगली - एके काळची रम्य नगरी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112503</id>
    <revision>
      <id>238039</id>
      <timestamp>2026-10-19T08:33:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान &quot;{{शीर्ष  | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर   | साहित्यिक     = अविनाश टिळक  | अनुवादक =   | विभाग    =   | मागील   =    [[सांगली आणि सांगलीकर/सांगली - एके काळची रम्य नगरी|सांगली - एके काळची रम्य नगरी]]  | पुढी...&quot;</comment>
      <origin>238039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1055" sha1="9gndo7nckbfx6urn4yfhpkthzvcg770" xml:space="preserve">{{शीर्ष
 | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर 
 | साहित्यिक     = अविनाश टिळक
 | अनुवादक = 
 | विभाग    = 
 | मागील   =    [[सांगली आणि सांगलीकर/सांगली - एके काळची रम्य नगरी|सांगली - एके काळची रम्य नगरी]]
 | पुढील       = [[सांगली आणि सांगलीकर/सांगलीचे लोकोत्तर राजेसाहेब - चिंतामणराव आप्पासाहेब पटवर्धन|सांगलीचे लोकोत्तर राजेसाहेब - चिंतामणराव आप्पासाहेब पटवर्धन]]
 | वर्ष       =  2001
 | टिपण      = 
 | वर्ग = 
 | दालन     = 
}}
&lt;pages index=&quot;सांगली आणि सांगलीकर.pdf&quot; from=25 to=34 /&gt;</text>
      <sha1>9gndo7nckbfx6urn4yfhpkthzvcg770</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सांगली आणि सांगलीकर/सांगलीचे लोकोत्तर राजेसाहेब - चिंतामणराव आप्पासाहेब पटवर्धन</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112504</id>
    <revision>
      <id>238040</id>
      <timestamp>2026-10-19T08:35:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान &quot;{{शीर्ष  | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर   | साहित्यिक     = अविनाश टिळक  | अनुवादक =   | विभाग    =   | मागील   =    [[सांगली आणि सांगलीकर/सांगली - एके काळची रम्य नगरी|सांगली - एके काळची रम्य नगरी]]  | पुढी...&quot;</comment>
      <origin>238040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="963" sha1="2bcu7qmpdngidex8agkm6ek9qn6awj2" xml:space="preserve">{{शीर्ष
 | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर 
 | साहित्यिक     = अविनाश टिळक
 | अनुवादक = 
 | विभाग    = 
 | मागील   =    [[सांगली आणि सांगलीकर/सांगली - एके काळची रम्य नगरी|सांगली - एके काळची रम्य नगरी]]
 | पुढील       = [[सांगली आणि सांगलीकर/महाराष्ट्राचा आद्य नाटककार - विष्णुदास भावे|महाराष्ट्राचा आद्य नाटककार - विष्णुदास भावे]]
 | वर्ष       =  2001
 | टिपण      = 
 | वर्ग = 
 | दालन     = 
}}
&lt;pages index=&quot;सांगली आणि सांगलीकर.pdf&quot; from=35 to=45 /&gt;</text>
      <sha1>2bcu7qmpdngidex8agkm6ek9qn6awj2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सांगली आणि सांगलीकर/महाराष्ट्राचा आद्य नाटककार - विष्णुदास भावे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112505</id>
    <revision>
      <id>238042</id>
      <timestamp>2026-10-19T08:38:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान &quot;{{शीर्ष  | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर   | साहित्यिक     = अविनाश टिळक  | अनुवादक =   | विभाग    =   | मागील   =    सांगली आणि सांगलीकर/सांगलीचे लोकोत्तर राजेसाहेब - चिंतामणराव आप्पासाहेब पटवर्धन|...&quot;</comment>
      <origin>238042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1239" sha1="jbrbic9sb46dscjdnms5ju4yynou3ht" xml:space="preserve">{{शीर्ष
 | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर 
 | साहित्यिक     = अविनाश टिळक
 | अनुवादक = 
 | विभाग    = 
 | मागील   =    [[सांगली आणि सांगलीकर/सांगलीचे लोकोत्तर राजेसाहेब - चिंतामणराव आप्पासाहेब पटवर्धन|सांगलीचे लोकोत्तर राजेसाहेब - चिंतामणराव आप्पासाहेब पटवर्धन]]
 | पुढील       = [[सांगली आणि सांगलीकर/नाट्यसेवेला सर्वस्व मानणारे - नाट्याचार्य गोविंद बल्लाळ देवल|नाट्यसेवेला सर्वस्व मानणारे - नाट्याचार्य गोविंद बल्लाळ देवल]]
 | वर्ष       =  2001
 | टिपण      = 
 | वर्ग = 
 | दालन     = 
}}
&lt;pages index=&quot;सांगली आणि सांगलीकर.pdf&quot; from=46 to=54 /&gt;</text>
      <sha1>jbrbic9sb46dscjdnms5ju4yynou3ht</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सांगली आणि सांगलीकर/नाट्यसेवेला सर्वस्व मानणारे - नाट्याचार्य गोविंद बल्लाळ देवल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112506</id>
    <revision>
      <id>238043</id>
      <timestamp>2026-10-19T08:41:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान &quot;{{शीर्ष  | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर   | साहित्यिक     = अविनाश टिळक  | अनुवादक =   | विभाग    =   | मागील   =    सांगली आणि सांगलीकर/महाराष्ट्राचा आद्य नाटककार - विष्णुदास भावे|महाराष्ट्राचा आद...&quot;</comment>
      <origin>238043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1103" sha1="3d2fk4rhy50f954rhr1p9xad50pjwvu" xml:space="preserve">{{शीर्ष
 | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर 
 | साहित्यिक     = अविनाश टिळक
 | अनुवादक = 
 | विभाग    = 
 | मागील   =    [[सांगली आणि सांगलीकर/महाराष्ट्राचा आद्य नाटककार - विष्णुदास भावे|महाराष्ट्राचा आद्य नाटककार - विष्णुदास भावे]]
 | पुढील       = [[सांगली आणि सांगलीकर/प्रखर देशभक्त नाट्याचार्य - कृष्णाजी प्रभाकर खाडिलकर|प्रखर देशभक्त नाट्याचार्य - कृष्णाजी प्रभाकर खाडिलकर]]
 | वर्ष       =  2001
 | टिपण      = 
 | वर्ग = 
 | दालन     = 
}}
&lt;pages index=&quot;सांगली आणि सांगलीकर.pdf&quot; from=55 to=66 /&gt;</text>
      <sha1>3d2fk4rhy50f954rhr1p9xad50pjwvu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सांगली आणि सांगलीकर/प्रखर देशभक्त नाट्याचार्य - कृष्णाजी प्रभाकर खाडिलकर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112507</id>
    <revision>
      <id>238044</id>
      <timestamp>2026-10-19T08:54:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान &quot;{{शीर्ष  | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर   | साहित्यिक     = अविनाश टिळक  | अनुवादक =   | विभाग    =   | मागील   =    सांगली आणि सांगलीकर/नाट्यसेवेला सर्वस्व मानणारे - नाट्याचार्य गोविंद बल्लाळ देवल...&quot;</comment>
      <origin>238044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1208" sha1="pmypx6oh2kcc89te4bffuiebazigmrt" xml:space="preserve">{{शीर्ष
 | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर 
 | साहित्यिक     = अविनाश टिळक
 | अनुवादक = 
 | विभाग    = 
 | मागील   =    [[सांगली आणि सांगलीकर/नाट्यसेवेला सर्वस्व मानणारे - नाट्याचार्य गोविंद बल्लाळ देवल|नाट्यसेवेला सर्वस्व मानणारे - नाट्याचार्य गोविंद बल्लाळ देवल]]
 | पुढील       = [[सांगली आणि सांगलीकर/'आधुनिक अेकनाथ' पारमार्थिक कीर्तनकार - संत कोटणीस महाराज|'आधुनिक अेकनाथ' पारमार्थिक कीर्तनकार - संत कोटणीस महाराज]]
 | वर्ष       =  2001
 | टिपण      = 
 | वर्ग = 
 | दालन     = 
}}
&lt;pages index=&quot;सांगली आणि सांगलीकर.pdf&quot; from=67 to=78/&gt;</text>
      <sha1>pmypx6oh2kcc89te4bffuiebazigmrt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सांगली आणि सांगलीकर/'आधुनिक अेकनाथ' पारमार्थिक कीर्तनकार - संत कोटणीस महाराज</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112508</id>
    <revision>
      <id>238045</id>
      <timestamp>2026-10-19T08:56:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान &quot;{{शीर्ष  | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर   | साहित्यिक     = अविनाश टिळक  | अनुवादक =   | विभाग    =   | मागील   =    सांगली आणि सांगलीकर/प्रखर देशभक्त नाट्याचार्य - कृष्णाजी प्रभाकर खाडिलकर|प्रखर द...&quot;</comment>
      <origin>238045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1126" sha1="gigr9gwlfs2lv4pu7le5jumd6nsk2q4" xml:space="preserve">{{शीर्ष
 | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर 
 | साहित्यिक     = अविनाश टिळक
 | अनुवादक = 
 | विभाग    = 
 | मागील   =    [[सांगली आणि सांगलीकर/प्रखर देशभक्त नाट्याचार्य - कृष्णाजी प्रभाकर खाडिलकर|प्रखर देशभक्त नाट्याचार्य - कृष्णाजी प्रभाकर खाडिलकर]]
 | पुढील       = [[सांगली आणि सांगलीकर/सांगलीचे लोकविलक्षण धन्वंतरी - आबासाहेब सांबारे|सांगलीचे लोकविलक्षण धन्वंतरी - आबासाहेब सांबारे]]
 | वर्ष       =  2001
 | टिपण      = 
 | वर्ग = 
 | दालन     = 
}}
&lt;pages index=&quot;सांगली आणि सांगलीकर.pdf&quot; from=79 to=90/&gt;</text>
      <sha1>gigr9gwlfs2lv4pu7le5jumd6nsk2q4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सांगली आणि सांगलीकर/सांगलीचे लोकविलक्षण धन्वंतरी - आबासाहेब सांबारे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112509</id>
    <revision>
      <id>238046</id>
      <timestamp>2026-10-19T08:57:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान &quot;{{शीर्ष  | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर   | साहित्यिक     = अविनाश टिळक  | अनुवादक =   | विभाग    =   | मागील   =    सांगली आणि सांगलीकर/'आधुनिक अेकनाथ' पारमार्थिक कीर्तनकार - संत कोटणीस महाराज|'आधुन...&quot;</comment>
      <origin>238046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1065" sha1="rjxiyi71kzk77m08m3d0mblfa4hog8k" xml:space="preserve">{{शीर्ष
 | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर 
 | साहित्यिक     = अविनाश टिळक
 | अनुवादक = 
 | विभाग    = 
 | मागील   =    [[सांगली आणि सांगलीकर/'आधुनिक अेकनाथ' पारमार्थिक कीर्तनकार - संत कोटणीस महाराज|'आधुनिक अेकनाथ' पारमार्थिक कीर्तनकार - संत कोटणीस महाराज]]
 | पुढील       = [[सांगली आणि सांगलीकर/योगभ्रष्ट प्रतिभावान कवी - साधुदास|योगभ्रष्ट प्रतिभावान कवी - साधुदास]]
 | वर्ष       =  2001
 | टिपण      = 
 | वर्ग = 
 | दालन     = 
}}
&lt;pages index=&quot;सांगली आणि सांगलीकर.pdf&quot; from=91 to=100/&gt;</text>
      <sha1>rjxiyi71kzk77m08m3d0mblfa4hog8k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सांगली आणि सांगलीकर/योगभ्रष्ट प्रतिभावान कवी - साधुदास</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112510</id>
    <revision>
      <id>238047</id>
      <timestamp>2026-10-19T08:59:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान &quot;{{शीर्ष  | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर   | साहित्यिक     = अविनाश टिळक  | अनुवादक =   | विभाग    =   | मागील   =    सांगली आणि सांगलीकर/सांगलीचे लोकविलक्षण धन्वंतरी - आबासाहेब सांबारे|सांगलीचे लोक...&quot;</comment>
      <origin>238047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1024" sha1="s3yo0qsios4wkqciii317rv956jwkch" xml:space="preserve">{{शीर्ष
 | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर 
 | साहित्यिक     = अविनाश टिळक
 | अनुवादक = 
 | विभाग    = 
 | मागील   =    [[सांगली आणि सांगलीकर/सांगलीचे लोकविलक्षण धन्वंतरी - आबासाहेब सांबारे|सांगलीचे लोकविलक्षण धन्वंतरी - आबासाहेब सांबारे]]
 | पुढील       = [[सांगली आणि सांगलीकर/अुद्योगरत्न - कै. दादासाहेब वेलणकर|अुद्योगरत्न - कै. दादासाहेब वेलणकर]]
 | वर्ष       =  2001
 | टिपण      = 
 | वर्ग = 
 | दालन     = 
}}
&lt;pages index=&quot;सांगली आणि सांगलीकर.pdf&quot; from=101 to=110/&gt;</text>
      <sha1>s3yo0qsios4wkqciii317rv956jwkch</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सांगली आणि सांगलीकर/अुद्योगरत्न - कै. दादासाहेब वेलणकर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112511</id>
    <revision>
      <id>238048</id>
      <timestamp>2026-10-19T09:01:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान &quot;{{शीर्ष  | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर   | साहित्यिक     = अविनाश टिळक  | अनुवादक =   | विभाग    =   | मागील   =    सांगली आणि सांगलीकर/योगभ्रष्ट प्रतिभावान कवी - साधुदास|योगभ्रष्ट प्रतिभावान कवी -...&quot;</comment>
      <origin>238048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1034" sha1="re6f3fmk6q7hl8e6z718jb32eljx0q3" xml:space="preserve">{{शीर्ष
 | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर 
 | साहित्यिक     = अविनाश टिळक
 | अनुवादक = 
 | विभाग    = 
 | मागील   =    [[सांगली आणि सांगलीकर/योगभ्रष्ट प्रतिभावान कवी - साधुदास|योगभ्रष्ट प्रतिभावान कवी - साधुदास]]
 | पुढील       = [[सांगली आणि सांगलीकर/शास्त्रीय संगीताचे गाढे व्यासंगी - प्रो. ग. ह. रानडे|शास्त्रीय संगीताचे गाढे व्यासंगी - प्रो. ग. ह. रानडे]]
 | वर्ष       =  2001
 | टिपण      = 
 | वर्ग = 
 | दालन     = 
}}
&lt;pages index=&quot;सांगली आणि सांगलीकर.pdf&quot; from=111 to=122/&gt;</text>
      <sha1>re6f3fmk6q7hl8e6z718jb32eljx0q3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सांगली आणि सांगलीकर/शास्त्रीय संगीताचे गाढे व्यासंगी - प्रो. ग. ह. रानडे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112512</id>
    <revision>
      <id>238049</id>
      <timestamp>2026-10-19T09:02:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान &quot;{{शीर्ष  | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर   | साहित्यिक     = अविनाश टिळक  | अनुवादक =   | विभाग    =   | मागील   =    सांगली आणि सांगलीकर/अुद्योगरत्न - कै. दादासाहेब वेलणकर|अुद्योगरत्न - कै. दादासाहेब...&quot;</comment>
      <origin>238049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1016" sha1="l3yjqt0zgh9o68akpfu2geqd7s3n937" xml:space="preserve">{{शीर्ष
 | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर 
 | साहित्यिक     = अविनाश टिळक
 | अनुवादक = 
 | विभाग    = 
 | मागील   =    [[सांगली आणि सांगलीकर/अुद्योगरत्न - कै. दादासाहेब वेलणकर|अुद्योगरत्न - कै. दादासाहेब वेलणकर]]
 | पुढील       = [[सांगली आणि सांगलीकर/केशवसुतसंप्रदायाचे अध्वर्यू - कवी काव्यविहारी|केशवसुतसंप्रदायाचे अध्वर्यू - कवी काव्यविहारी]]
 | वर्ष       =  2001
 | टिपण      = 
 | वर्ग = 
 | दालन     = 
}}
&lt;pages index=&quot;सांगली आणि सांगलीकर.pdf&quot; from=123 to=130/&gt;</text>
      <sha1>l3yjqt0zgh9o68akpfu2geqd7s3n937</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सांगली आणि सांगलीकर/केशवसुतसंप्रदायाचे अध्वर्यू - कवी काव्यविहारी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112513</id>
    <revision>
      <id>238050</id>
      <timestamp>2026-10-19T09:04:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान &quot;{{शीर्ष  | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर   | साहित्यिक     = अविनाश टिळक  | अनुवादक =   | विभाग    =   | मागील   =    सांगली आणि सांगलीकर/शास्त्रीय संगीताचे गाढे व्यासंगी - प्रो. ग. ह. रानडे|शास्त्रीय स...&quot;</comment>
      <origin>238050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1014" sha1="hs4ghesqvjskprydqk1kbznfdun9erf" xml:space="preserve">{{शीर्ष
 | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर 
 | साहित्यिक     = अविनाश टिळक
 | अनुवादक = 
 | विभाग    = 
 | मागील   =    [[सांगली आणि सांगलीकर/शास्त्रीय संगीताचे गाढे व्यासंगी - प्रो. ग. ह. रानडे|शास्त्रीय संगीताचे गाढे व्यासंगी - प्रो. ग. ह. रानडे]]
 | पुढील       = [[सांगली आणि सांगलीकर/बुद्धिबळपटू - भालचंद्र म्हैसकर|बुद्धिबळपटू - भालचंद्र म्हैसकर]]
 | वर्ष       =  2001
 | टिपण      = 
 | वर्ग = 
 | दालन     = 
}}
&lt;pages index=&quot;सांगली आणि सांगलीकर.pdf&quot; from=131 to=140/&gt;</text>
      <sha1>hs4ghesqvjskprydqk1kbznfdun9erf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सांगली आणि सांगलीकर/बुद्धिबळपटू - भालचंद्र म्हैसकर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112514</id>
    <revision>
      <id>238051</id>
      <timestamp>2026-10-19T09:06:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान &quot;{{शीर्ष  | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर   | साहित्यिक     = अविनाश टिळक  | अनुवादक =   | विभाग    =   | मागील   =    सांगली आणि सांगलीकर/केशवसुतसंप्रदायाचे अध्वर्यू - कवी काव्यविहारी|केशवसुतसंप्र...&quot;</comment>
      <origin>238051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1068" sha1="svyldp8n5ntgpbh63g4u8gvhcpy8za7" xml:space="preserve">{{शीर्ष
 | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर 
 | साहित्यिक     = अविनाश टिळक
 | अनुवादक = 
 | विभाग    = 
 | मागील   =    [[सांगली आणि सांगलीकर/केशवसुतसंप्रदायाचे अध्वर्यू - कवी काव्यविहारी|केशवसुतसंप्रदायाचे अध्वर्यू - कवी काव्यविहारी]]
 | पुढील       = [[सांगली आणि सांगलीकर/मल्लविद्येचे द्रोणाचार्य - कै. हरि नाना पवार|मल्लविद्येचे द्रोणाचार्य - कै. हरि नाना पवार]]
 | वर्ष       =  2001
 | टिपण      = 
 | वर्ग = 
 | दालन     = 
}}
&lt;pages index=&quot;सांगली आणि सांगलीकर.pdf&quot; from=141 to=148/&gt;</text>
      <sha1>svyldp8n5ntgpbh63g4u8gvhcpy8za7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सांगली आणि सांगलीकर/मल्लविद्येचे द्रोणाचार्य - कै. हरि नाना पवार</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112515</id>
    <revision>
      <id>238052</id>
      <timestamp>2026-10-19T09:07:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान &quot;{{शीर्ष  | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर   | साहित्यिक     = अविनाश टिळक  | अनुवादक =   | विभाग    =   | मागील   =    सांगली आणि सांगलीकर/बुद्धिबळपटू - भालचंद्र म्हैसकर|बुद्धिबळपटू - भालचंद्र म्हैसक...&quot;</comment>
      <origin>238052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1022" sha1="mgomt541jsqrcn8c87hl8gty703jdfd" xml:space="preserve">{{शीर्ष
 | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर 
 | साहित्यिक     = अविनाश टिळक
 | अनुवादक = 
 | विभाग    = 
 | मागील   =    [[सांगली आणि सांगलीकर/बुद्धिबळपटू - भालचंद्र म्हैसकर|बुद्धिबळपटू - भालचंद्र म्हैसकर]]
 | पुढील       = [[सांगली आणि सांगलीकर/ज्ञानपीठ पारितोषिक विजेते - वि.स. खांडेकर आणि सांगली|ज्ञानपीठ पारितोषिक विजेते - वि.स. खांडेकर आणि सांगली]]
 | वर्ष       =  2001
 | टिपण      = 
 | वर्ग = 
 | दालन     = 
}}
&lt;pages index=&quot;सांगली आणि सांगलीकर.pdf&quot; from=149 to=155/&gt;</text>
      <sha1>mgomt541jsqrcn8c87hl8gty703jdfd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सांगली आणि सांगलीकर/ज्ञानपीठ पारितोषिक विजेते - वि.स. खांडेकर आणि सांगली</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112516</id>
    <revision>
      <id>238053</id>
      <timestamp>2026-10-19T09:08:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान &quot;{{शीर्ष  | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर   | साहित्यिक     = अविनाश टिळक  | अनुवादक =   | विभाग    =   | मागील   =    सांगली आणि सांगलीकर/मल्लविद्येचे द्रोणाचार्य - कै. हरि नाना पवार|मल्लविद्येचे द्र...&quot;</comment>
      <origin>238053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="922" sha1="rh3e4wyxug5ax4motxicxk9wuz4f0hq" xml:space="preserve">{{शीर्ष
 | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर 
 | साहित्यिक     = अविनाश टिळक
 | अनुवादक = 
 | विभाग    = 
 | मागील   =    [[सांगली आणि सांगलीकर/मल्लविद्येचे द्रोणाचार्य - कै. हरि नाना पवार|मल्लविद्येचे द्रोणाचार्य - कै. हरि नाना पवार]]
 | पुढील       = [[सांगली आणि सांगलीकर/नटवर्य - मामा पेंडसे|नटवर्य - मामा पेंडसे]]
 | वर्ष       =  2001
 | टिपण      = 
 | वर्ग = 
 | दालन     = 
}}
&lt;pages index=&quot;सांगली आणि सांगलीकर.pdf&quot; from=156 to=163/&gt;</text>
      <sha1>rh3e4wyxug5ax4motxicxk9wuz4f0hq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सांगली आणि सांगलीकर/नटवर्य - मामा पेंडसे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112517</id>
    <revision>
      <id>238054</id>
      <timestamp>2026-10-19T09:10:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान &quot;{{शीर्ष  | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर   | साहित्यिक     = अविनाश टिळक  | अनुवादक =   | विभाग    =   | मागील   =    सांगली आणि सांगलीकर/ज्ञानपीठ पारितोषिक विजेते - वि.स. खांडेकर आणि सांगली|ज्ञानपीठ...&quot;</comment>
      <origin>238054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1024" sha1="m3xppho1d2nox0lomoiwf19vg6nzf4n" xml:space="preserve">{{शीर्ष
 | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर 
 | साहित्यिक     = अविनाश टिळक
 | अनुवादक = 
 | विभाग    = 
 | मागील   =    [[सांगली आणि सांगलीकर/ज्ञानपीठ पारितोषिक विजेते - वि.स. खांडेकर आणि सांगली|ज्ञानपीठ पारितोषिक विजेते - वि.स. खांडेकर आणि सांगली]]
 | पुढील       = [[सांगली आणि सांगलीकर/मा. अविनाश (श्री. गणपतराव मोहिते)|मा. अविनाश (श्री. गणपतराव मोहिते)]]
 | वर्ष       =  2001
 | टिपण      = 
 | वर्ग = 
 | दालन     = 
}}
&lt;pages index=&quot;सांगली आणि सांगलीकर.pdf&quot; from=164 to=175/&gt;</text>
      <sha1>m3xppho1d2nox0lomoiwf19vg6nzf4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सांगली आणि सांगलीकर/मा. अविनाश (श्री. गणपतराव मोहिते)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112518</id>
    <revision>
      <id>238055</id>
      <timestamp>2026-10-19T09:11:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान &quot;{{शीर्ष  | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर   | साहित्यिक     = अविनाश टिळक  | अनुवादक =   | विभाग    =   | मागील   =    [[सांगली आणि सांगलीकर/नटवर्य - मामा पेंडसे|नटवर्य - मामा पेंडसे]]  | पुढील       = सांगली आण...&quot;</comment>
      <origin>238055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="850" sha1="326rzp6inayxfr75bkqwznz7n1tjjz1" xml:space="preserve">{{शीर्ष
 | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर 
 | साहित्यिक     = अविनाश टिळक
 | अनुवादक = 
 | विभाग    = 
 | मागील   =    [[सांगली आणि सांगलीकर/नटवर्य - मामा पेंडसे|नटवर्य - मामा पेंडसे]]
 | पुढील       = [[सांगली आणि सांगलीकर/दान चिंतामणी - राजमतीबाई पाटील|दान चिंतामणी - राजमतीबाई पाटील]]
 | वर्ष       =  2001
 | टिपण      = 
 | वर्ग = 
 | दालन     = 
}}
&lt;pages index=&quot;सांगली आणि सांगलीकर.pdf&quot; from=176 to=190/&gt;</text>
      <sha1>326rzp6inayxfr75bkqwznz7n1tjjz1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सांगली आणि सांगलीकर/दान चिंतामणी - राजमतीबाई पाटील</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112519</id>
    <revision>
      <id>238056</id>
      <timestamp>2026-10-19T09:13:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान &quot;{{शीर्ष  | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर   | साहित्यिक     = अविनाश टिळक  | अनुवादक =   | विभाग    =   | मागील   =    सांगली आणि सांगलीकर/मा. अविनाश (श्री. गणपतराव मोहिते)|मा. अविनाश (श्री. गणपतराव मोहित...&quot;</comment>
      <origin>238056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="876" sha1="9a2r0m2bfgzes0r1y7lghyqisqbrs8e" xml:space="preserve">{{शीर्ष
 | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर 
 | साहित्यिक     = अविनाश टिळक
 | अनुवादक = 
 | विभाग    = 
 | मागील   =    [[सांगली आणि सांगलीकर/मा. अविनाश (श्री. गणपतराव मोहिते)|मा. अविनाश (श्री. गणपतराव मोहिते)]]
 | पुढील       = [[सांगली आणि सांगलीकर/कथाकार श्री. दा. पानवलकर|कथाकार श्री. दा. पानवलकर]]
 | वर्ष       =  2001
 | टिपण      = 
 | वर्ग = 
 | दालन     = 
}}
&lt;pages index=&quot;सांगली आणि सांगलीकर.pdf&quot; from=191 to=196/&gt;</text>
      <sha1>9a2r0m2bfgzes0r1y7lghyqisqbrs8e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सांगली आणि सांगलीकर/कथाकार श्री. दा. पानवलकर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112520</id>
    <revision>
      <id>238057</id>
      <timestamp>2026-10-19T09:14:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान &quot;{{शीर्ष  | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर   | साहित्यिक     = अविनाश टिळक  | अनुवादक =   | विभाग    =   | मागील   =    [[सांगली आणि सांगलीकर/दान चिंतामणी - राजमतीबाई पाटील|दान चिंतामणी - राजमतीबाई पाटील]]...&quot;</comment>
      <origin>238057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="914" sha1="budyt74imyxzr0nfnx8uu5pbyc12spm" xml:space="preserve">{{शीर्ष
 | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर 
 | साहित्यिक     = अविनाश टिळक
 | अनुवादक = 
 | विभाग    = 
 | मागील   =    [[सांगली आणि सांगलीकर/दान चिंतामणी - राजमतीबाई पाटील|दान चिंतामणी - राजमतीबाई पाटील]]
 | पुढील       = [[सांगली आणि सांगलीकर/सय्यद अमीन - एक सालस व्यक्तिमत्व|सय्यद अमीन - एक सालस व्यक्तिमत्व]]
 | वर्ष       =  2001
 | टिपण      = 
 | वर्ग = 
 | दालन     = 
}}
&lt;pages index=&quot;सांगली आणि सांगलीकर.pdf&quot; from=197 to=203/&gt;</text>
      <sha1>budyt74imyxzr0nfnx8uu5pbyc12spm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सांगली आणि सांगलीकर/सय्यद अमीन - एक सालस व्यक्तिमत्व</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112521</id>
    <revision>
      <id>238058</id>
      <timestamp>2026-10-19T09:16:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान &quot;{{शीर्ष  | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर   | साहित्यिक     = अविनाश टिळक  | अनुवादक =   | विभाग    =   | मागील   =    [[सांगली आणि सांगलीकर/कथाकार श्री. दा. पानवलकर|कथाकार श्री. दा. पानवलकर]]  | पुढील       = सा...&quot;</comment>
      <origin>238058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="832" sha1="l0n228xgp8g9v7n503rri797ssx20pk" xml:space="preserve">{{शीर्ष
 | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर 
 | साहित्यिक     = अविनाश टिळक
 | अनुवादक = 
 | विभाग    = 
 | मागील   =    [[सांगली आणि सांगलीकर/कथाकार श्री. दा. पानवलकर|कथाकार श्री. दा. पानवलकर]]
 | पुढील       = [[सांगली आणि सांगलीकर/क्रिकेटपटू - विजय हजारे|क्रिकेटपटू - विजय हजारे]]
 | वर्ष       =  2001
 | टिपण      = 
 | वर्ग = 
 | दालन     = 
}}
&lt;pages index=&quot;सांगली आणि सांगलीकर.pdf&quot; from=204 to=206/&gt;</text>
      <sha1>l0n228xgp8g9v7n503rri797ssx20pk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सांगली आणि सांगलीकर/क्रिकेटपटू - विजय हजारे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112522</id>
    <revision>
      <id>238059</id>
      <timestamp>2026-10-19T09:18:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान &quot;{{शीर्ष  | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर   | साहित्यिक     = अविनाश टिळक  | अनुवादक =   | विभाग    =   | मागील   =    सांगली आणि सांगलीकर/सय्यद अमीन - एक सालस व्यक्तिमत्व|सय्यद अमीन - एक सालस व्यक्तिमत...&quot;</comment>
      <origin>238059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="952" sha1="3kfg5xrta8uomq0qji5suux8tf5qzkk" xml:space="preserve">{{शीर्ष
 | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर 
 | साहित्यिक     = अविनाश टिळक
 | अनुवादक = 
 | विभाग    = 
 | मागील   =    [[सांगली आणि सांगलीकर/सय्यद अमीन - एक सालस व्यक्तिमत्व|सय्यद अमीन - एक सालस व्यक्तिमत्व]]
 | पुढील       = [[सांगली आणि सांगलीकर/बॅडमिंटन युग निर्मिणारे - नंदू नाटेकर|बॅडमिंटन युग निर्मिणारे - नंदू नाटेकर]]
 | वर्ष       =  2001
 | टिपण      = 
 | वर्ग = 
 | दालन     = 
}}
&lt;pages index=&quot;सांगली आणि सांगलीकर.pdf&quot; from=207 to=216/&gt;</text>
      <sha1>3kfg5xrta8uomq0qji5suux8tf5qzkk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सांगली आणि सांगलीकर/बॅडमिंटन युग निर्मिणारे - नंदू नाटेकर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112523</id>
    <revision>
      <id>238060</id>
      <timestamp>2026-10-19T09:19:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान &quot;{{शीर्ष  | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर   | साहित्यिक     = अविनाश टिळक  | अनुवादक =   | विभाग    =   | मागील   =    [[सांगली आणि सांगलीकर/क्रिकेटपटू - विजय हजारे|क्रिकेटपटू - विजय हजारे]]  | पुढील       = सां...&quot;</comment>
      <origin>238060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1010" sha1="gnraeripx8rb8xg7xmtrz2mh9sw4bm7" xml:space="preserve">{{शीर्ष
 | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर 
 | साहित्यिक     = अविनाश टिळक
 | अनुवादक = 
 | विभाग    = 
 | मागील   =    [[सांगली आणि सांगलीकर/क्रिकेटपटू - विजय हजारे|क्रिकेटपटू - विजय हजारे]]
 | पुढील       = [[सांगली आणि सांगलीकर/थोरले चिंतामणराव आप्पासाहेब पटवर्धन - सांगलीचे जन्मदाते|थोरले चिंतामणराव आप्पासाहेब पटवर्धन - सांगलीचे जन्मदाते]]
 | वर्ष       =  2001
 | टिपण      = 
 | वर्ग = 
 | दालन     = 
}}
&lt;pages index=&quot;सांगली आणि सांगलीकर.pdf&quot; from=217 to=229/&gt;</text>
      <sha1>gnraeripx8rb8xg7xmtrz2mh9sw4bm7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>238061</id>
      <parentid>238060</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T09:22:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <origin>238061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="732" sha1="dy98q5per2oefyprd0y49ic14et184h" xml:space="preserve">{{शीर्ष
 | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर 
 | साहित्यिक     = अविनाश टिळक
 | अनुवादक = 
 | विभाग    = 
 | मागील   =    [[सांगली आणि सांगलीकर/क्रिकेटपटू - विजय हजारे|क्रिकेटपटू - विजय हजारे]]
 | पुढील       = [[सांगली आणि सांगलीकर/फोटो|फोटो]]
 | वर्ष       =  2001
 | टिपण      = 
 | वर्ग = 
 | दालन     = 
}}
&lt;pages index=&quot;सांगली आणि सांगलीकर.pdf&quot; from=217 to=224/&gt;</text>
      <sha1>dy98q5per2oefyprd0y49ic14et184h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सांगली आणि सांगलीकर/फोटो</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112524</id>
    <revision>
      <id>238062</id>
      <timestamp>2026-10-19T09:23:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान &quot;{{शीर्ष  | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर   | साहित्यिक     = अविनाश टिळक  | अनुवादक =   | विभाग    =   | मागील   =    सांगली आणि सांगलीकर/बॅडमिंटन युग निर्मिणारे - नंदू नाटेकर|बॅडमिंटन युग निर्मिणार...&quot;</comment>
      <origin>238062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1088" sha1="n02zcat4a59x7v05oo3eo3f33hn5m8w" xml:space="preserve">{{शीर्ष
 | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर 
 | साहित्यिक     = अविनाश टिळक
 | अनुवादक = 
 | विभाग    = 
 | मागील   =    [[सांगली आणि सांगलीकर/बॅडमिंटन युग निर्मिणारे - नंदू नाटेकर|बॅडमिंटन युग निर्मिणारे - नंदू नाटेकर]]
 | पुढील       = [[सांगली आणि सांगलीकर/थोरले चिंतामणराव आप्पासाहेब पटवर्धन - सांगलीचे जन्मदाते|थोरले चिंतामणराव आप्पासाहेब पटवर्धन - सांगलीचे जन्मदाते]]
 | वर्ष       =  2001
 | टिपण      = 
 | वर्ग = 
 | दालन     = 
}}
&lt;pages index=&quot;सांगली आणि सांगलीकर.pdf&quot; from=225  to=229 /&gt;</text>
      <sha1>n02zcat4a59x7v05oo3eo3f33hn5m8w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सांगली आणि सांगलीकर/थोरले चिंतामणराव आप्पासाहेब पटवर्धन - सांगलीचे जन्मदाते</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112525</id>
    <revision>
      <id>238063</id>
      <timestamp>2026-10-19T09:26:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान &quot;{{शीर्ष  | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर   | साहित्यिक     = अविनाश टिळक  | अनुवादक =   | विभाग    =   | मागील   =    [[सांगली आणि सांगलीकर/फोटो|फोटो]]  | पुढील       = सांगली आणि सांगलीकर/सांगलीचे भाग्यविधा...&quot;</comment>
      <origin>238063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="814" sha1="br0j578v09ge431d1s5lxl3qk0nvww4" xml:space="preserve">{{शीर्ष
 | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर 
 | साहित्यिक     = अविनाश टिळक
 | अनुवादक = 
 | विभाग    = 
 | मागील   =    [[सांगली आणि सांगलीकर/फोटो|फोटो]]
 | पुढील       = [[सांगली आणि सांगलीकर/सांगलीचे भाग्यविधाते - वसंतदादा पाटील|सांगलीचे भाग्यविधाते - वसंतदादा पाटील]]
 | वर्ष       =  2001
 | टिपण      = 
 | वर्ग = 
 | दालन     = 
}}
&lt;pages index=&quot;सांगली आणि सांगलीकर.pdf&quot; from=230  to=235 /&gt;</text>
      <sha1>br0j578v09ge431d1s5lxl3qk0nvww4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सांगली आणि सांगलीकर/सांगलीचे भाग्यविधाते - वसंतदादा पाटील</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112526</id>
    <revision>
      <id>238064</id>
      <timestamp>2026-10-19T09:28:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान &quot;{{शीर्ष  | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर   | साहित्यिक     = अविनाश टिळक  | अनुवादक =   | विभाग    =   | मागील   =    सांगली आणि सांगलीकर/थोरले चिंतामणराव आप्पासाहेब पटवर्धन - सांगलीचे जन्मदाते|थोरल...&quot;</comment>
      <origin>238064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1063" sha1="ceft9ts6fdj23163t4znewihhc2r4o5" xml:space="preserve">{{शीर्ष
 | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर 
 | साहित्यिक     = अविनाश टिळक
 | अनुवादक = 
 | विभाग    = 
 | मागील   =    [[सांगली आणि सांगलीकर/थोरले चिंतामणराव आप्पासाहेब पटवर्धन - सांगलीचे जन्मदाते|थोरले चिंतामणराव आप्पासाहेब पटवर्धन - सांगलीचे जन्मदाते]]
 | पुढील       = [[सांगली आणि सांगलीकर/भैरवी...मंगेशकरी सुरांना अभिवादन|भैरवी...मंगेशकरी सुरांना अभिवादन]]
 | वर्ष       =  2001
 | टिपण      = 
 | वर्ग = 
 | दालन     = 
}}
&lt;pages index=&quot;सांगली आणि सांगलीकर.pdf&quot; from=236   to=248 /&gt;</text>
      <sha1>ceft9ts6fdj23163t4znewihhc2r4o5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सांगली आणि सांगलीकर/भैरवी...मंगेशकरी सुरांना अभिवादन</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112527</id>
    <revision>
      <id>238065</id>
      <timestamp>2026-10-19T09:30:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान &quot;{{शीर्ष  | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर   | साहित्यिक     = अविनाश टिळक  | अनुवादक =   | विभाग    =   | मागील   =    सांगली आणि सांगलीकर/सांगलीचे भाग्यविधाते - वसंतदादा पाटील|सांगलीचे भाग्यविधाते -...&quot;</comment>
      <origin>238065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1053" sha1="m1t87j4wpp9pnggv7k20rtvu6yxyj3x" xml:space="preserve">{{शीर्ष
 | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर 
 | साहित्यिक     = अविनाश टिळक
 | अनुवादक = 
 | विभाग    = 
 | मागील   =    [[सांगली आणि सांगलीकर/सांगलीचे भाग्यविधाते - वसंतदादा पाटील|सांगलीचे भाग्यविधाते - वसंतदादा पाटील]]
 | पुढील       = [[सांगली आणि सांगलीकर/आणखी काही सांगलीकर, सांगलीतील काही नामवंत संस्था,|आणखी काही सांगलीकर, सांगलीतील काही नामवंत संस्था,]]
 | वर्ष       =  2001
 | टिपण      = 
 | वर्ग = 
 | दालन     = 
}}
&lt;pages index=&quot;सांगली आणि सांगलीकर.pdf&quot; from=249  to=254  /&gt;</text>
      <sha1>m1t87j4wpp9pnggv7k20rtvu6yxyj3x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सांगली आणि सांगलीकर/आणखी काही सांगलीकर, सांगलीतील काही नामवंत संस्था,</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112528</id>
    <revision>
      <id>238067</id>
      <timestamp>2026-10-19T09:34:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान &quot;{{शीर्ष  | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर   | साहित्यिक     = अविनाश टिळक  | अनुवादक =   | विभाग    =   | मागील   =    सांगली आणि सांगलीकर/भैरवी...मंगेशकरी सुरांना अभिवादन|भैरवी...मंगेशकरी सुरांना अभिव...&quot;</comment>
      <origin>238067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1037" sha1="n3dt6bhy3f4khe5ret64vwcqhyv088j" xml:space="preserve">{{शीर्ष
 | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर 
 | साहित्यिक     = अविनाश टिळक
 | अनुवादक = 
 | विभाग    = 
 | मागील   =    [[सांगली आणि सांगलीकर/भैरवी...मंगेशकरी सुरांना अभिवादन|भैरवी...मंगेशकरी सुरांना अभिवादन]]
 | पुढील       = [[सांगली आणि सांगलीकर/प्रेक्षणीय स्थळे, कालपट, सांगली भूषण इत्यादि माहिती.|प्रेक्षणीय स्थळे, कालपट, सांगली भूषण इत्यादि माहिती.]]
 | वर्ष       =  2001
 | टिपण      = 
 | वर्ग = 
 | दालन     = 
}}
&lt;pages index=&quot;सांगली आणि सांगलीकर.pdf&quot; from=255  to=284  /&gt;</text>
      <sha1>n3dt6bhy3f4khe5ret64vwcqhyv088j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सांगली आणि सांगलीकर/प्रेक्षणीय स्थळे, कालपट, सांगली भूषण इत्यादि माहिती.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112529</id>
    <revision>
      <id>238068</id>
      <timestamp>2026-10-19T09:36:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कल्पनाशक्ती</username>
        <id>3813</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान &quot;{{शीर्ष  | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर   | साहित्यिक     = अविनाश टिळक  | अनुवादक =   | विभाग    =   | मागील   =    सांगली आणि सांगलीकर/आणखी काही सांगलीकर, सांगलीतील काही नामवंत संस्था,|आणखी काही सा...&quot;</comment>
      <origin>238068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="792" sha1="jdaesq2rqkvd10n4sqb9e1cwf4yyv37" xml:space="preserve">{{शीर्ष
 | शीर्षक      = सांगली आणि सांगलीकर 
 | साहित्यिक     = अविनाश टिळक
 | अनुवादक = 
 | विभाग    = 
 | मागील   =    [[सांगली आणि सांगलीकर/आणखी काही सांगलीकर, सांगलीतील काही नामवंत संस्था,|आणखी काही सांगलीकर, सांगलीतील काही नामवंत संस्था,]]
 | पुढील       = 
 | वर्ष       =  2001
 | टिपण      = 
 | वर्ग = 
 | दालन     = 
}}
&lt;pages index=&quot;सांगली आणि सांगलीकर.pdf&quot; from=285  to=300  /&gt;</text>
      <sha1>jdaesq2rqkvd10n4sqb9e1cwf4yyv37</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>