Wikipedija mtwiki https://mt.wikipedia.org/wiki/Il-Pa%C4%A1na_prin%C4%8Bipali MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Medja Speċjali Diskussjoni Utent Diskussjoni utent Wikipedija Diskussjoni Wikipedija Stampa Diskussjoni stampa MediaWiki Diskussjoni MediaWiki Mudell Diskussjoni mudell Għajnuna Diskussjoni għajnuna Kategorija Diskussjoni kategorija Portal Diskussjoni portal TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2109 330147 329804 2026-05-19T23:52:33Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330147 wikitext text/x-wiki {{Infobox city|name=Birkirkara}} '''Birkirkara''' hija belt fiċ-ċentru ta' [[Malta]]. Hija waħda mill-aktar ibliet popolati fuq il-gżira, bit-29,482 abitant fl-2024.<ref>{{Ċita web|url=https://nso.gov.mt/population/world-population-day-11-july-2025/|titlu=World Population Day: 11 July 2025|kunjom=Migliore|isem=Sharon|data=2025-07-10|lingwa=en|data-aċċess=2025-11-18|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20250803152942/https://nso.gov.mt/population/world-population-day-11-july-2025/|arkivju-data=2025-08-03|url-status=dead}}</ref> Il-belt tikkonsisti f'ħames parroċċi awtonomi: Santa Elena, San Ġużepp Ħaddiem<ref>{{Ċita web|url=https://church.mt/parishes/birkirkara-st-joseph-the-worker/|titlu=Birkirkara (St Joseph the Worker)|aċċess=2020-12-12|lingwa=en-US|data-aċċess=2020-08-01|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20201029154659/https://church.mt/parishes/birkirkara-st-joseph-the-worker/|arkivju-data=2020-10-29|url-status=dead}}</ref>, il-Madonna tal-Karmnu<ref>{{Ċita web|url=https://www.catholicdirectory.com/birkirkara/church/our-lady-of-mount-carmel|titlu=Our Lady of Mount Carmel on The Catholic Directory|aċċess=2020-12-12|opra=The Catholic Directory|lingwa=en}}</ref>, Santa Marija <ref>{{Ċita web|url=https://www.catholicdirectory.com/birkirkara/church/st-mary|titlu=St. Mary on The Catholic Directory|aċċess=2020-12-12|opra=The Catholic Directory|lingwa=en}}</ref> u San Ġorġ Preca (Swatar)<ref>{{Ċita web|url=https://www.quddies.com.mt/churches/353/San-Gorg-Preca/Swatar|titlu=San Gorg Preca - Parish Church - Swatar, Malta|aċċess=2020-12-12|opra=www.quddies.com.mt}}</ref>. Il-Mottu tal-belt huwa "''[[In hoc signo vinces]]''" ("B'dan is-sinjal inti tirbaħ") għall-viżjoni tas-salib li kellu l-Imperatur Kostantinu bin Santa Elena, li wasslet għall-konverżjoni tiegħu għall-fidi Nisranija, u l-arma għandha salib aħmar sempliċi, b'kuruna fuqha. == Etimoloġija == ''Birkirkara'' tfisser “ilma kiesaħ” jew “ilma mexxej"<ref>https://books.google.com.mt/books?id=krRTAAAAcAAJ&pg=PA90&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref> L-isem jirreferi ghal post ta' wied fil-belt.<ref>https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/53136/1/ISIMHA%20...%20NIESHA%20...%20GRAJJIETHA.pdf</ref> Oriġinarjament, l-isem kien miktub bħala ''Birchircara'', b'influwenza mill-ortografija Taljana li tradizzjonalment ma tużax l-ittra “K”. Ta’ spiss jitqassar bħala B’kara/Kara. == Ġeografija == Birkirkara tinsab f’wied. Minhabba din il-pozizzjoni, hija maghrufa għall-għargħar fi ġranet b’maltempati kbar billi l-ilma li jaqa fin-[[Naxxar|Naxxar,]] [[Ħ'Attard]] u [[Ħal Balzan|Ħal-Balzan]] jispicca jghaddi minnha.<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2020-08-01 |titlu=Archive copy |url=http://www.malta.com/en/about-malta/city-village/birkirkara |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200216115423/http://www.malta.com/en/about-malta/city-village/birkirkara |arkivju-data=2020-02-16 |url-status=dead }}</ref> Ġew proposti diversi proġetti biex jghinu f'dan ir-rigward.<ref>https://www.independent.com.mt/articles/2005-06-25/news/possible-solution-for-birkirkara-flooding-problems-in-the-pipeline-77188/</ref> == Klima == Birkirkara ghandha klima Mediterranja Csa taħt il-klassifikazzjoni tal-[[Klima Koppen]]<ref>https://www.britannica.com/science/Koppen-climate-classification</ref> Birkirkara tgawdi xtiewi ħfief bi ftit xita u sjuf sħan xotti. It-temperatura tal-belt tvarja minn 10 sa 31 °C (50.5 sa 87.3 °F) matul is-sena<ref>https://weatherspark.com/y/76321/Average-Weather-in-Birkirkara-Malta-Year-Round</ref> ==Storja== Birkirkara hija waħda mill-eqdem bliet f’Malta b’referenza rrekordjata fl-1402 fil-kitba ta' [[Luttrell, Anthony T]], ''Cappella of Birkarkam'' <ref>https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/38417</ref> Hija ssemmiet fir-Rapport Ekkleżjastiku tal-1436 li jsemmi l-parroċċi f’Malta u Għawdex li kienu jeżistu dak iż-żmien, li minnhom Birkirkara ħareġ bħala l-akbar parroċċa<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2020-08-01 |titlu=Archive copy |url=http://archives.maltadiocese.org/Portals/0/Issue%205%20-%20Jun%202014.pdf |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200725093752/http://archives.maltadiocese.org/Portals/0/Issue%205%20-%20Jun%202014.pdf |arkivju-data=2020-07-25 |url-status=dead }}</ref>. Matul is-snin żviluppaw diversi parroċċi u subborgi minn Birkirkara, fosthom [[Tas-Sliema|Sliema]], [[San Ġiljan (lokalità)|San Ġiljan]], [[Imsida]], il-[[Ħamrun]] fis-seklu 19 u [[Santa Venera]] fil-bidu tas-seklu 20. Fis-snin aktar reċenti, [[San Ġwann (Malta)|San Ġwann]] (1965) u [[Tal-Ibraġ]] li hareg minn Birkirkara biex jifforma parti mill-lokalità tas-Swieqi fl-1993. Tul is-snin Birkirkara kibret f’ċentru kummerċjali importanti kif ukoll f’żona residenzjali b’densità għolja ta’ popolazzjoni. == Knejjes == Il-Parroċċa ta' Birkirkara kienet ilha mill-1360 bil-kappella ta' Santa Elena fil-limiti tal-Għargħar. Fl-1436, l-Isqof Mons. Dusina rrikonoxxiha bħala waħda mill-għaxar Parroċċi ta' Malta. Fil-5 ta' Diċembru 1630, [[Papa Urbanu VIII]] waqqaf il-Kolleġjata Elenjana permezz ta' Bolla Papali bl-isem "Sacri Apostolatus Ministerio". Dan kien fi żmien il-Kappillan [[Dun Filippu Borgia]] (1567-1649). === Il-Knisja ta' Santa Elena === Il-Knisja ta' Santa Elena nbniet f'post l-aktar ċentrali ta' Birkirkara u akbar fid-daqs minn ta' qabilha, u hi r-raba' knisja parrokkjali. Din bdiet tinbena fl-1727, l-Isqof Gaspare Gori Mancini qiegħed l-ewwel ġebla tal-Knisja. Taħt l-ewwel ġebla tqiegħdu midalja ta' Santa Elena kif ukoll l-ismijiet tal-Papa u l-Isqof ta' dak iż-żmien. Fl-20 ta' Ottubru 1782, l-Isqof [[Vincenzo Labini]] ikkonsagra l-Knisja taħt it-titlu tal-Imperatriċi Santa Elena. Fit-18 ta' Jannar 1950, [[Papa Piju XII]] għolla l-Knisja għall-unur ta' Bażilka Minuri bl-unuri kollha. === Knisja l-Qadima === Il-knisja ta’ Santa Marija, magħrufa bħala l-Knisja l-Qadima ta’ Birkirkara, tinsab il-barra miċ-ċentru storiku ta’ Birkirkara, fuq il-naħa l-oħra tal-wied. Inbniet għall-ħabta tal-1607 fuq pjanta ta' Vittorio Cassar, iben [[Ġlormu Cassar]]. Meta Vittorio Cassar miet, fl-1607, ix-xogħol fuq il-knisja tkompla minn [[Tumas Dingli|Tommaso Dingli]]. Fil-post fejn hemm il-knisja llum, qabel kien hemm knisja medjevali. Meta l-Kapitlu iddeċieda li jitlaq mill-knisja u jmur fil-Knisja ta’ Sant’ Elena riedu jwaqqgħu l-knisja l-qadima. Wara 120 sena il-knisja ingħalqet u ġiet abbandunata. Dun Gejtanu Mannarino, magħruf għar-Rewwixta tal-Qassisin tal-1775, indifen f’din il-knisja. Matul il-Pesta l-Kbira tal-1813, f'din il-knisja ndifnu l-mejtin. Sa madwar l-1850 il-koppla tal-Knisja kienet għadha f’postha, imma partijiet mis-saqaf kienu ga waqgħu sa mill-1830. Fl-1969, beda xogħol kbir fuq din l-knisja biex tkun tista' terġa' tibda tintuża wara ħafna snin ta’ abbandun totali. Fl-1992, l-Arcisqof Ġużeppi Mercieca kien ħass il-bżonn pastorali li din iż-żona ta’ Birkirkara tkun awtonoma, jiġifieri indipendenti mill-parroċċa ta’ Sant’ Elena. Nhar it-8 ta’ Mejju 2005, iż-żona pastorali awtonoma ta’ Santa Marija reġgħet saret Parroċċa għaliha. == Arkitettura u Postijiet Importanti == Birkirkara jospita ħafna postijiet importanti: * [[Awtorità Maltija għas-Servizzi Finanzjarji|Malta Financial Services Authority]] (MFSA), ir-regolatur finanzjarju ta’ Malta għandu l-kwartieri ġenerali tiegħu f’Birkirkara. * Il-[[Kulleġġ San Alwiġi (Malta)|Kulleġġ San Alwigi]] * l-[[Akkwedott ta' Wignacourt|Akwadott ta’ Wignacourt]] mibni fis-seklu 17. * Il-[[Bażilika ta' Sant' Elena|Bażilika ta’ Sant' Elena]], li tospita l-akbar qanpiena tal-knisja f’Malta. * [[Simonds Farsons Cisk]] – l-ewwel Birrerija f'Malta * [[Dar Pirotta]] * [[Dar Papa Frangisku]] – Kenn immexxi mill-fergħa Maltija ta’ Caritas Internationalis * [[Villa Chelsea]] issa dar il-[[Fondazzjoni Richmond]] – Karità li toffri Programmi ta’ Riabilitazzjoni * l-[[Istazzjon l-Antik tal-Ferrovija]] li llum jinsab fi ġnien pubbliku. Il-ferrovija ta’ Malta li kienet tintuza bħala mezz ta’ trasport importanti kienet tieqaf hawn. Il-Ferroviji ngħalqu fl-1931. * [[Teatru Roxy]] * [[Torri ta' Birkirkara]] (''Ghar il-Gobon'') * [[Torri tal-Wejter]] * [[Villa Lauri]] * [[Mitħna Ta’ Ganu]] === Monumenti === * Monument ta' Sir [[Anthony Mamo]] * [[Nicca tal-Erwieħ|Nicca ta' l-Erwieh]] <ref>https://timesofmalta.com/articles/view/one-world-protecting-the-most-significant-buildings-monuments-and.263999</ref> == Kunsill Lokali ta' Birkirkara == Il-Kunsill ta' Birkirkara jinsab fit-tieni sular tac-Centru Civiku f' Birkirkara. Il-membri tal-Kunsill preżenti huma dawn:<ref>{{Ċita web|url=https://localgovernment.gov.mt/en/lc/Birkirkara/Pages/The_%20Local_Council/Mayor-and-Councillors.aspx|titlu=Archive copy|data-aċċess=2020-08-16|url-status=dead|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20201124182626/https://localgovernment.gov.mt/en/lc/Birkirkara/Pages/The_%20Local_Council/Mayor-and-Councillors.aspx|arkivju-data=2020-11-24}}</ref> * Desirei Grech (Sindku) * Maurizio Gauci (Viċi Sindku) * Yana Borg Debono Grech * Kaylocke Buhagiar * Alfred Attard * Jade England * Rosette Cassar * Luke Vella * Antoine Attard * Stefano Sicari * Karl Cutajar * Marie Claire Zammit Bonello * Gilmour Borg ==Żoni f'Birkirkara== *Il-[[Bwieraq]] *[[Fleur-De-Lys]] *L-[[Imrieħel]] *[[Ta' Ganu]] *[[Ta' Paris]] *[[Tal-Qattus]] *Is-[[Swatar]] *[[Ħas-Sajjied]] == Sport == F'Birkirkara is-[[St. Joseph Sports Club]]<ref>https://bkarastjoseph.com/</ref> huwa magħruf l-aktar għas-sezzjoni tal-Atletika tiegħu, iżda għandu wkoll sezzjonijiet attivi ohra bħaċ-ċikliżmu<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2020-08-16 |titlu=Archive copy |url=https://bkarastjoseph.com/index.php?id=11 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20201105021522/https://bkarastjoseph.com/index.php?id=11 |arkivju-data=2020-11-05 |url-status=dead }}</ref>, it-triathlon<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2020-08-16 |titlu=Archive copy |url=https://bkarastjoseph.com/index.php?id=13 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20201105141949/https://bkarastjoseph.com/index.php?id=13 |arkivju-data=2020-11-05 |url-status=dead }}</ref>, l-għawm<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2020-08-16 |titlu=Archive copy |url=https://bkarastjoseph.com/index.php?id=14 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20201106182351/https://bkarastjoseph.com/index.php?id=14 |arkivju-data=2020-11-06 |url-status=dead }}</ref>, u t-team tal-futbol li jikkompeti fil-Kompetizzjoni tal-IASC (''Inter Amateur Soccer Competition - Malta'')<ref>http://www.iascmalta.com/</ref> [[Birkirkara FC|Birkirkara F.C]].<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2020-08-16 |titlu=Archive copy |url=https://www.birkirkarafc.com/ |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240919093339/http://www.birkirkarafc.com/ |arkivju-data=2024-09-19 |url-status=dead }}</ref> rebaħ il-[[Premier League Malti]] erba’ darbiet <ref>https://www.birkirkarafc.com/TheClubHistory.php</ref> u pparteċipat fl-EUFA [[UEFA Europa League|Europa League]] fl-2015-16.<ref>https://www.independent.com.mt/articles/2016-07-22/football/Europa-League-Birkirkara-make-history-after-splendid-win-in-Scotland-6736161355</ref> == Mwielda fil-Lokalita' == <span id="coordinates" class="plainlinksneverexpand">Koordinati: {{coord|35|53|48|N|14|27|35|E|type:city}}</span> Żewġ personalitajiet prominenti mill-lokal huma [[Eddie Fenech Adami]] u [[Alfred Sant]], li servew bħala [[Prim Ministru ta' Malta|Prim Ministri ta’ Malta]] għal numru ta’ snin. Birkirkara huwa wkoll il-post fejn twieled l-ewwel [[President ta' Malta|President ta’ Malta]] [[Anthony Mamo]]. == Ġemellaġġi == Birkirkara għandha ġemellaġġi ma' * {{flagicon|ITA}} [[Grosseto]], Italja<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2020-08-16 |titlu=Archive copy |url=https://localgovernment.gov.mt/en/lc/Birkirkara/Pages/Services/Twinning.aspx |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200805024248/https://localgovernment.gov.mt/en/lc/Birkirkara/Pages/Services/Twinning.aspx |arkivju-data=2020-08-05 |url-status=dead }}</ref> * {{flagicon|ITA}} [[Sorrento]], Italja<ref>https://timesofmalta.com/articles/view/local-council-twinnings.124695</ref> * {{flagicon|ITA}} [[Longobardi, Calabria|Longobardi, Italja]] <ref>https://www.wikidata.org/wiki/Q53894</ref> ==Referenzi== {{Referenzi}} == Ħoloq esterni== *[https://web.archive.org/web/20160618013656/http://www.birkirkaraonline.com/ Kunsill Lokali ta' Birkirkara] *[https://web.archive.org/web/20050222020238/http://www.malta.co.uk/KHS/cross.html Birkirkara u s-salib] *[https://web.archive.org/web/20060917035746/http://www.malta.co.uk/KHS/helenfeast.htm Empress Helen en fete] *[https://web.archive.org/web/20061009171819/http://bkara.com/info.htm Birkirkara: Informazzjoni ġenerali] {{Kunsilli lokali ta' Malta u Għawdex}} [[Kategorija:Bliet ta' Malta]] fcgtb4uj7184fczzdxw0lx5y53x7jb8 0 8328 330160 329500 2026-05-20T04:17:14Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330160 wikitext text/x-wiki {{Infobox Pajjiż |isem_twil_konvenzjonali = Malażja<br/>مليسيا |isem_komuni = Malażja |stampa_bandiera = Flag of Malaysia.svg |stampa_emblema = Coat of arms of Malaysia.svg |stampa_mappa = Location Malaysia ASEAN.svg |deskrizzjoni_mappa = <small>Lokazzjoni tal-[[Malażja]] (aħdar)</small> |ħolqa_bandiera = Bandiera tal-Malażja |ħolqa_emblema = Emblema tal-Malażja |ħolqa_demografija = Demografija tal-Malażja |mottu_nazzjonali = "Bersekutu Bertambah Mutu"<ref>{{ċita web |url=http://mygov.malaysia.gov.my/EN/Main/MsianGov/MsianFlagAndCrest/Pages/MsianFlagAndCrest.aspx |titlu=Malaysian Flag and Coat of Arms |pubblikatur=Gvern tal-Malażja |data-aċċess=2013-09-09 |lingwa=Ingliż |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20131022191931/http://mygov.malaysia.gov.my/EN/Main/MsianGov/MsianFlagAndCrest/Pages/MsianFlagAndCrest.aspx |arkivju-data=2013-10-22 |url-status=dead }}</ref><br>''Unity is Strength''<br><small>Mill-Malaju: Għaqda Żied Kwalità</small> |innu_nazzjonali = ''[[Negaraku]]''<br><small>''Pajjiż tiegħi''</small><br /><center>[[File:Negaraku instrumental.ogg]]</center> |lingwi_uffiċjali = [[Malaju Malażjan|Malaju (Standard ta' Malażja)]]<ref>{{cite web|url=https://www.malaysia.gov.my/portal/content/30118|titlu=Official language in Malaysia|pubblikatur=Malay language is officially language in Malaysia|lingwa=en|aċċess-data=|data-aċċess=2024-06-13|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240611082021/https://www.malaysia.gov.my/portal/content/30118|arkivju-data=2024-06-11|url-status=dead}}</ref><br> [[lingwa Ingliża|Ingliż]] (f'[[Sarawak]])<ref name="themalaymailonline.com">{{ċita web|url=http://www.themalaymailonline.com/malaysia/article/sarawak-makes-english-official-language-along-with-bm|titlu=Sarawak makes English official language along with BM|sit=themalaymailonline.com|lingwa=Ingliż}}</ref><ref name="theborneopost.com">{{ċita web|url=http://www.theborneopost.com/2015/11/18/sarawak-to-recognise-english-as-official-language-besides-bahasa-malaysia/|titlu=Sarawak to recognise English as official language besides Bahasa Malaysia|pubblikatur=BorneoPost Online - Borneo , Malaysia, Sarawak Daily News|lingwa=Ingliż}}</ref><ref name="thesundaily.my">{{ċita web|url=http://www.thesundaily.my/news/1615945|titlu=Sarawak adopts English as official language|sit=thesundaily.my|lingwa=Ingliż|data-aċċess=2015-12-31|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20181020223741/http://www.thesundaily.my/news/1615945|arkivju-data=2018-10-20|url-status=dead}}</ref> |gruppi_etniċi = Persentaġġ u isem: *69.7% [[Bumiputera (Malażja)|''Bumiputera'']] "indiġeni" **57.3% [[Malaju Malażjan|Malaju]] **12.4% Nies indiġeni minn [[Sabah]], [[Sarawak]] u [[Orang Asli]] "Nies Nattiv" *22.9% [[Ċiniżi Malażjan|Ċiniżi]] *6.6% [[Indjan Malażjan|Indjan]] *0.8% Oħrajn |kapitali = [[Kuala Lumpur]] |latd=3 |latm=8 |latNS=N |lonġd=101 |lonġm=41 |lonġEW=E |l-ikbar_belt = [[Putrajaya]] <small>(amministrattiva)</small> |leġislatura = [[Parlament tal-Malażja|Parlament]] |tip_gvern = [[Monarkija kostituzzjonali]] [[demokrazija rappreżentattiva|parlamentari]] [[federazzjoni|federali]], [[Monarkija elettiva]] |titlu_kap1 = [[Yang di-Pertuan Agong]] |titlu_kap2 = [[Prim Ministru tal-Malażja|Prim Ministru]] |titlu_kap3 = [[Viċi Prim Ministru tal-Malażja|Viċi Prim Ministru]] |isem_kap1 = [[Sultan Ibrahim ibni Sultan Iskandar|Sultan Ibrahim ibni Almarhum Sultan Iskandar]] |isem_kap2 = [[Anwar Ibrahim|Dato Seri Anwar Ibrahim]] |isem_kap3 = [[Zahid Hamidi|Dato Seri Dr. Ahmad Zahid Hamidi]] <br> [[Fadillah Yusof|Dato Sri Fadillah Yusof]] |poż_erja = 66 |erja_km2 = 330,803 |erja_mi_kw = 127,724 |perċentwal_ilma = 0.3 |sena_stima_popolazzjoni = 2024 |stima_popolazzjoni = 35,747,475<ref>{{ċita web|url=https://www.worldometers.info/world-population/malaysia-population/#:~:text=The%20current%20population%20of%20Malaysia,the%20latest%20United%20Nations%20data.|titlu=Malaysia Population|pubblikatur=WorldometerŻlingwa=en|data=8 Ġunju 2023}}</ref> |poż_stima_popolazzjoni = 42 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss--> |ċensiment_popolazzjoni = 32,447,810 |sena_ċensiment_popolazzjoni = 2020 |densità_popolazzjoni_km2 = 86 |densità_popolazzjoni_mi_kw = 33.20 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |poż_densità_popolazzjoni = 114 |sena_PGD_PSX = 2023 |PGD_PSX = SU$ 1.096 triljun<ref name="imf2">{{ċita web |url = http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2016/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=81&pr.y=11&sy=2014&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=548&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a= |titlu=5. Report for Selected Countries and Subjects |pubblikatur=International Monetary Fund |data-aċċess=6 November 2017}}</ref> |poż_PGD_PSX = |PGD_PSX_per_capita =SU$ 33,113<ref name="imf2"/> |poż_PGD_PSX_per_capita = 41 |sena_IŻU = 2018 |IŻU = {{increase}} 0.804<ref name="HDI">{{ċita web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2018_statistical_annex.pdf |titlu=Rapport dwar l-Iżvilupp tal-Bniedem 2018 |sena=2018 |data ta' aċċess=12 ta' Diċembru 2019 |lingwa=en|pubblikatur=Programm tal-Iżvilupp tan-Nazzjonijiet Uniti}}{{Link broken|data=Ottubru 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=iva }}</ref> |poż_IŻU = 62 |kategorija_IŻU =<span style="color:#090;">għoli</span> |tip_sovranità = [[Indipendenza]] mir-[[Renju Unit]] |avveniment_stabbilit1 = Indipendenza ta' [[Federazzjoni tal-Malaja]] |data_stabbilit1 = 31 ta' Awwissu 1957 |avveniment_stabbilit2 = Awtogovernanza ta' [[Singapor]] |data_stabbilit2 = 3 ta' Ġunju 1959 |avveniment_stabbilit3 =Awtogovernanza ta' [[Sarawak]] |data_stabbilit3 = 22 ta' Lulju 1963 |avveniment_stabbilit4 = Awtogovernanza ta' [[Borneo ta' Fuq]] |data_stabbilit4 =31 ta' Awwissu 1963 |avveniment_stabbilit5 = [[Jum Malażja|Federazzjoni tal-Malaja, Borneo ta' Fuq, Sarawak, Singapor]] |data_stabbilit5 = 16 ta' Settembru 1963 |avveniment_stabbilit6 = Tifrid ta’ Singapor mill-Malażja |data_stabbilit6 = 9 ta' Awwissu 1965 |valuta = [[ringgit Malażjan|ringgit]] (RM) |kodiċi_valuta = MYR |żona_ħin = [[Ħin Koordinat Universali|UTC]] |differenza_ħku = +8 |żona_ħin_legali = [[Ħin Koordinat Universali|UTC]] |differenza_żona_ħin_legali = +8 |cctld = [[.my]] |kodiċi_telefoniku = +60 |sena_PGD_nominali = 2023 |PGD_nominali = SU$ 434.059 biljun<ref name="imf2"/> |poż_PGD_nominali = |PGD_nominali_per_capita = SU$ 13,108<ref name="imf2"/> |poż_PGD_nominali_per_capita = 62 |titlu_kap4=[[Prim Imħallef tal-Malażja|Prim Imħallef]]|isem_kap4=[[Tengku Maimun Tuan Mat|Tun Tengku Maimun Tuan Mat]]|titlu_kap5=[[Yang di-Pertua Dewan Negara]]|isem_kap5=Vakanti|reliġjon=Persentaġġ u isem: * 63.5% [[Iżlam]] ([[Perlembagaan Malaysia#Perkara 11|uffiċjal]])<ref>{{cite web|url = http://www.jac.gov.my/images/stories/akta/federalconstitution.pdf|title=The States, Religion and Law of the Federation|work=Constitution of Malaysia|publisher=Judicial Appointments Commission|access-date=29 October 2017|quote=Islam is the religion of the Federation; but other religions may be practised in peace and harmony in any part of the Federation.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170614105535/http://www.jac.gov.my/images/stories/akta/federalconstitution.pdf|archive-date=14 June 2017|url-status=dead}}</ref> *18.7% [[Buddiżmu]] *9.1% [[Kristjan]] *6.1% [[Ħindu]] *1.8% Mhux magħruf *0.9% oħrajn|Gini=41|sena_Gini=2015|tip_lingwi=Lingwa uffiċjal<br /> {{nobold|u Lingwa nazzjonali}}}} Il-'''Malażja''' jew '''Malaysia''' (pronunzja bil-[[Malaju Malażjan|Malaju Standard]]: [/ma.le.sia/]; malésia) hija [[monarkija kostituzzjonali]] [[federazzjoni|federali]] li tinsab fl-[[Asja tax-Xlokk]]. Il-pajjiż jikkonsisti minn [[Stati u territorji federali tal-Malażja |tlettax-il stat u tliet territorji federali]] u għandu art totali ta' 330,803 kilometru kwadru li jissepara l-[[Baħar taċ-Ċina t'Isfel]] f'żewġ reġjuni ta' daqs simili, il-[[Malażja tal-Punent]] u tal-[[Malażja tal-Lvant|Lvant]] (Borneo Malażjana). Il-Malażja tal-Punent taqsam art u fruntiera marittima mat-[[Tajlandja]] u fruntieri marittimi ma' [[Singapor]], il-[[Vjetnam]], u l-[[Indoneżja]]. Il-Malażja tal-Lvant taqsam fruntieri marittimi u tal-art mal-[[Brunej]] u l-[[Indonesia]] u fruntiera marittima mal-[[Filippini]]. Il-belt kapitali hija [[Kuala Lumpur]], filwaqt li [[Putrajaya]] hija s-sede tal-gvern federali. B'popolazzjoni ta' aktar minn 30 miljun, il-Malażja saret it-[[Lista ta' pajjiżi skont il-popolazzjoni|42 l-aktar pajjiż popolat]] fid-dinja. L-aktar punt li qiegħed 'l isfel fil-kontinent [[Ewroasja]], [[Tanjung Piai]], huwa fil-Malażja, allokat fit-[[tropiċi]]. Il-Pajjiż huwa wieħed mis-17-il [[pajjiżi megadiversi]] fid-dinja, b'numru kbir ta' [[Endemiżmu|speċi endemiċi]]. Kolonizzata mill-Ingliżi fis-seklu 19, wara l-indipendenza tal-Grupp tal-Kolonji Brittaniċi fl-Istrett tal-Asja fil-31 ta' Jannar 1948 ġiet iffurmata l-Unjoni tal-Malasja iżda minħabba tilwim intern ma' Singapor, ġie deċiż fl-1963 li Singapore għandu jirtira mill-Federazzjoni u jippretendi lilu nnifsu bħala repubblika indipendenti fid-9 ta' Awwissu 1965. ==Referenzi== {{Referenzi}} {{Asja}} {{Pajjiżi tal-Commonwealth}} [[Kategorija:Malażja| ]] [[Kategorija:Pajjiżi stabbiliti fl-1963]] [[Kategorija:Pajjiżi tal-Asja]] [[Kategorija:Commonwealth tan-Nazzjonijiet]] [[Kategorija:Monarkiji kostituzzjonali]] 953m1pcudw0txtt1qxp2ut8t5lpu5ir 0 16727 330155 298917 2026-05-20T02:51:34Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330155 wikitext text/x-wiki {{taxobox |isem = Kassisa |stampa = Schwarzejohannisbeere.jpg |renju = [[Plantae]] |diviżjoni_mhux_klassifikata = [[Angiospermae]] |klassi_mhux_klassifikata = [[Eudicotyledones]] |ordni_mhux_klassifikata = [[Eudicotyledones tan-nulekju]] |ordni = [[Saxifragales]] |familja = [[Grossulariaceae]] |ġeneru = ''[[Ribes]]'' |speċi = '''''R. nigrum''''' |binominali = ''Ribes nigrum'' |binominali_awtorità = [[Carolus Linnaeus|L.]] |sinonimi = ''R. nigrum'' forma ''chlorocarpum'' <small>([[Franz Ludwig Späth|Späth]]) [[Alfred Rehder|Rehder]]</small><br /> ''R. nigrum'' var. ''chlorocarpum'' <small>Späth</small><br /> ''R. nigrum'' var. ''sibiricum'' <small>[[Wolfgang Wolf (botanist)|W.Wolf]]</small><br /> ''R. cyathiforme'' <small>[[Antonina Ivanovna Pojarkova|Pojark.]]</small><br /> ''R. olidum'' <small>[[Conrad Moench|Moench]], nom. illeg.</small> : Sors :<ref name=nopd>[http://www.northernontarioflora.ca/chklst.cfm?speciesid=1003093 Synonymy - ''Ribes nigrum'', Northern Ontario Plant Database]</ref> |}} Il-'''kassisa''', ''Ribes nigrum'' hi speċi ta' ''[[Ribes]]'' indiġena fl-[[Ewropa]] ta' Fuq u fl-[[Asja]], u hi [[perenni]]. Il-kassis jikber f'arbuxxelli żgħar għoljin bejn 1-2 m. Il-[[werqa|weraq]] tagħhom huma alternati, sempliċi, bejn 3-5 ċm twal u wisgħin, u palmati maqsumin f'ħames tebqiet bit-truf bis-snien. Il-fjuri huma bejn 4-6 mm fid-dijametru, b'ħames petali b'lewn minn aħdar ħamrani sal-kannella; dawn dawn joħorġu f'raċemi bejn 5-10 ċm twal. Il-pjanta tagħti fwieħa qawwija mill-weraq u z-zkuk. Tagħmel bakek li jittieklu, 1 ċm fid-dijametru, ta' kulur vjola skur ħafna, kważi iswed, bil-ġilda tleqq u caliċi li ma jaqax fuq nett. Il-ftit [[żerriegħa]] fil-bakek huma rikki fin-nutrijenti. Arbuxxell stabbilit jista' jipproduċi sa 5 kilogrammi ta' bakek matul is-sajf. Ix-xtieli mill-Ażja kultant jiddistingwuhom bħala varjetà separata, ''Ribes nigrum'' var. ''sibiricum'', jew anki bħala speċi distinta ''Ribes cyathiforme''. == Kultivari == Hemm kultivari ħafna tal-kassis, fosthom: Amos Iswed, Ben Alder, Ben Avon, Ben Connan, Ben Dorain, Ben Gairn, Ben Tama, Ben Lomond, Ben Loyal, Ben More, Ben Sarek, Ben Tirran, Ben Zona, Big Ben , Boskoop Giant, Cotswold Cross u Wellington XXX. Varjetajiet ġodda qed jiġu żviluppati kontinwament biex tissaħaħ it-tolleranza għall-ġlata u r-reżistenza għall-mard u jittejjeb il-ħsad bil-magna, il-kwalità tal-frott, il-kontenut nutrittiv u togħma tal-frott<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2012-05-09 |titlu=Archive copy |url=http://www.edible-plants.com/258/blackcurrant-cultivars/edibleplants/blackcurrant/ |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20120319231921/http://www.edible-plants.com/258/blackcurrant-cultivars/edibleplants/blackcurrant/ |arkivju-data=2012-03-19 |url-status=dead }}</ref>. Żewġ kultivari ġodda li ħarġu mill-programm tat-tnissil tal-kassis f'British Colombia, il-Kanada - Blackcomb u Tahsis - intgħażlu għall-immunità li għandhom għall-fungu tal-arżnu, Cronartium ribicola, u t-tolleranza għall-ġlata<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2012-05-09 |titlu=Archive copy |url=http://www.berrycrops.net/ |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20120417070640/http://www.berrycrops.net/ |arkivju-data=2012-04-17 |url-status=dead }}</ref>. Fil-[[Finlandja]] jikkoltivaw varjetajiet li jipproduċu frott aħdar, ta' togħma inqas qawwija u iżjed ħelwa mill-kassis tipiku. Dan jissejjaħ ''viherherukka''<ref>Junnila, S. et al. (1987). "A green-fruited blackcurrant variety ‘Vertti’". Annales Agriculturae Fenniae '''26''': 278–283.</ref>. == Kultivazzjoni == [[Stampa:2005currant and gooseberry.PNG|thumb|left|Il-produzzjoni tal-kassis u [[Għenba tax-xewk|għeneb tax-xewk]] fl-2005]] [[Stampa:Blackcurrant 1.jpg|thumb|right|Arbuxxell tal-kassis]] '''Tħejjija qabel it-tħawwil''' Hu importanti ħafna li jkun hemm eradikazzjoni kompluta tal-ħaxix ħażin għal staġun sħiħ qabel it-tħawwil. Hu rakkomandat li jintużaw l-erbiċidi għall ħaxix ħażin. Barra minn hekk il-ħamrija għandha tiġi ttestjata għan-nematodi; jista' jkun hemm bżonn il-fumigazzjoni fejn hemm preżenza sinifikanti ta' nematodi li jġorru l-virus. Il-kultivaturi għandhom iqisu l-fertilità ġenerali tal-art fejn ikunu se jħawlu (pereż. nutrijenti, pH) biex jiżguraw is-sit jissodisfa l-kondizzjonijiet tat-tħawwil rakkomandati kif hu spjegat fil-gwida għall-produtturi ta' din ix-xitla (www.berrycrops.net). Hu importanti li jkun hemm biżżejjed irrigazzjoni u skulatura tal-ilma qabel wieħed jaħseb biex iħawwel. '''Il-kontroll tal-ħaxix ħażin''' – Il-kultivaturi jistgħu jużaw "mulch" organiku (fosthom serratura u tiben), plastik oħxon miksi bil-"mulch" organiku, jew kanvas bħala mezz kontra l-ħaxix ħażin. Jekk jintużaw xi erbiċidi kimiċi, wieħed għandu jiċċekkja mal-awtoritajiet biex jiżguraw l-użu ta' dawn is-sustanzi hu reġistrat u xieraq. '''Iż-żbir''' – Iż-żbir annwali tal-friegħi u r-rimjiet qodma li huma inqas minn ~45 grad mal-art huwa importanti għall-kura tal-uċuħ u għall-ħsad bil-magna. Spiss jiġri li meta ż-żbir tar-rimjiet niżlin l-isfel jiġi ttraskurat, il-piż tal-frott li jkollhom jegħlibhom u jniżżilhom mal-art u l-frott ikollu l-ħsara jew jitħassar. Iż-żbir jista' jsir bl-idejn jew mekkanikament. == Mard == Il-pjanti tal-familja Ribes huma ibatu minn bosta mardiet, fosthom l-aktar prominenti huma ''Cronartium ribicola'' u l-moffa. Però hemm Però hemm ġew żviluppati u qed jiġu żviluppati varjetajiet li jirreżistu xi wħud minn dan il-mard. Hemm ukoll il-marda ''Drepanopeziza ribis'', iżda din normalment mhijiex problema serja għall-varjetajiet żviluppati permezz ta' programmi tat-tnissil prominenti. == Nurijenti u Fitokimiċi == {| class="infobox" style="{{#switch:{{{float|}}} |left=float: left; margin-left: 0; margin-right: 1em; |right=float: right; |center=float: none; margin-left: auto; margin-right: auto; |none=float: none; }} font-size: 88%; text-align: left; width: 22em; line-height: 1.5em" |+ style="font-size: 125%; font-weight: bold" | {{{name|<includeonly>{{PAGENAME}}</includeonly>}}} {{#if:{{{image|}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{{image}}} {{!}}- {{#if:{{{caption|}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{{caption}}} {{!}}- }} }} |----- | colspan="6" align="center" bgcolor=#FF8080 | '''Kassis iswed Ewropej nej'''<br /> <small>Valur nutrizzjonali kull 100 g</small> |----- | '''Enerġija'''|| 264 kJ (63 Kal) |------ | '''Karboidrati''' ||15.4 g |- |------ | '''Xaħam''' ||0.4 g |------ | '''Proteini''' ||1.4 g |------ | Vitamina B6 ||0.066 (5%) |----- | Vitamina C ||181 mg (218%) |----- | Riboflavina (Vit B2)||0.05 mg (4%) |----- | Tiamina (Vit B1) ||0.05 mg (4%) |----- | Niaċina (Vit B3) ||0.3 mg (2%) |----- | Aċtu Pantoteniku (Vit B5) ||0.398 mg (8%) |----- | Kalċju ||55 mg (6%) |----- | Ħadid ||1.5 mg (12%) |----- | Manjeżju ||24 mg (7%) |----- | Fosfru ||59 mg (8%) |----- | Potassju ||322 mg (8%) |----- | Żingu ||0.27 mg (7%) |----- | colspan="6" align="center" | Il-perċentaġġi huma tad-doża rrakkomandata għall-adulti. |} Il-frott fih ammont straordinarju ta' [[vitamina C]] (302% tal-valur ta’ kuljum irrakomandat kull 100 g. Għandu wkoll livelli tajbin ta' [[potassju]], [[fosfru]], [[ħadid]] u [[Vitamina B5]], u firxa wiesgħa ta' [[nutrijenti essenzjali]] oħra (ara t-tabella tan-nutrijent fuq il-lemin). F'xi esperimenti tal-laboratorju ntwera li xi fitokimiċi oħra fil-frott (polifenoli/antoċiani) għandhom potenzjal li jinibixxui l-mekkaniżmi tal-[[infjammazzjoni]] li huma suspettati li għandhom x’jaqsmu mal-bidu tal-mard tal-qalb, kanċer, infezzjonijiet mikrobjali jew mard newroloġiku bħall-[[marda ta' Alzheimer]].<ref>Molecular nutrition & food research, Heinonen M, ''Antioxidant activity and antimicrobial effect of berry phenolics--a Finnish perspective'', vol. 51, ħarġa 6. pp 684–91 </ref><ref>Journal of agricultural and food chemistry, Seeram NP, ''Berry fruits: compositional elements, biochemical activities, and the impact of their intake on human health, performance, and disease'' vol. 56, ħarġa 3, pp 627–9, 2008</ref>. L-antoċiani prinċipali fil-lbieba tal-kassis [[delfinidina-3-O-glukoside]], [[delfinidina-3-O-rutinoside]], [[ċianidina-3-O-glukoside]], u [[ċianidina-3-O-rutinoside]] <ref>Kapasakalidis, PG; Rastall, RA; Gordon, MH (2006). "Extraction of polyphenols from processed black currant (Ribes nigrum L.) residues". ''Journal of Agricultural and Food Chemistry'' '''54''' (11): 4016–21.</ref> li jibqgħu fil-meraq konċentrat fost polifenoli oħra li għadhom ma ġewx identifikati.<ref> Mcdougall, GJ; Gordon, S; Brennan, R; Stewart, D (2005). "Anthocyanin-flavanol condensation products from black currant (Ribes nigrum L.)". ''Journal of Agricultural and Food Chemistry'' '''53''' (20): 7878–85.</ref> <ref> Nielsen, IL; Haren, GR; Magnussen, EL; Dragsted, LO; Rasmussen, SE (2003). "Quantification of anthocyanins in commercial black currant juices by simple high-performance liquid chromatography. Investigation of their pH stability and antioxidative potency". ''Journal of Agricultural and Food Chemistry'' '''51''' (20): 5861–6. </ref> Iż-żejt miż-żerriegħa tal-kassis huwa rikk f’ħafna nutrijenti, speċjalment il-[[vitamina E]] u diversi [[aċti grassi]] mhux saturati fosthom l-aċtu alfa-linoleniku u l-aċtu gamma-linoleniku. <ref> Traitler, H; Winter, H; Richli, U; Ingenbleek, Y (1984). "Characterization of gamma-linolenic acid in Ribes seed". ''Lipids'' '''19''' (12): 923–8. </ref> Fi studju pilota fuq in-nies, id-dermatite atopika naqset fit-trabi mredda' minn ommijiet li kienu jieħdu ż-żejt taż-żerriegħa tal-kassis meta l-ulied baqgħu jieħdu ż-żejt għal aktar minn sentejn. == Użi fit-tisjir == Dan il-frott jista' jittiekel nej, imma għandu togħma qarsa qawwija u għalhekk ikollu bżonn ta' xi ħlewwa miegħu. Is-soltu jissajjar maz-zokkor biex isir purè, li mbagħad jista' jitgħadda minn biċċa filoxx biex joħroġ il-meraq. Il-purè jista' jintuża fil-ġamm, jogurt, ġelat, sorbet, u ħafna platti ħafna oħra kemm ħelwin u kemm mhumiex. It-togħma qawwija tiegħu tista' tittaffa billi jiġi mħallat ma' frott ieħor, bħal-[[Lampuna|lampun]] u frawli fil-ħelu tas-sajf jew tuffieħ fit-torti. Dan il-frott spiss jintuża fil-kċina Daniża u fir-''Rødgrød'', diżerta popolari fil-Ġermanja ta' Fuq. Minbarra li jintuża bħala meraq u fil-ġuleppi u kordjali, il-kassis jintuża wkoll fit-tisjir billi l-qrusa tiegħu toħloq togħma tajba f’ħafna zlazi, platti tal-laħam, u diżerti. == Referenzi == {{Referenzi}} [[Kategorija:Bakek]] deyugrl055agy7i1v9l99g2zxpahrxh 0 20438 330150 317526 2026-05-20T01:52:47Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330150 wikitext text/x-wiki {{Infobox Pajjiż |isem_twil_konvenzjonali = Repubblika Ko-operattiva tal-Gujana<ref>{{ċita web |url=http://www.parliament.gov.gy/ |titlu=Parlament tar-Repubblika Ko-operattiva tal-Gujana |pubblikatur=Parliament.gov.gy |data=2012-02-16 |data-aċċess=2012-03-04 |lingwa=en |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180116011804/http://parliament.gov.gy/ |arkivju-data=2018-01-16 |url-status=dead }}</ref> |isem_nattiv = |isem_komuni = Gujana |stampa_bandiera = Flag of Guyana.svg |stampa_emblema = Coat of Arms of Guyana.svg |stampa_mappa = GUY orthographic.svg |deskrizzjoni_mappa = |ħolqa_bandiera = Bandiera tal-Gujana |ħolqa_emblema = Emblema tal-Gujana |ħolqa_demografija = Demografija tal-Gujana |mottu_nazzjonali = "One People, One Nation, One Destiny"<br /><small>''Poplu Wieħed, Nazzjon Wieħed, Destin Wieħed''</small> |innu_nazzjonali = ''[[Dear Land of Guyana, of Rivers and Plains]]'' |lingwi_uffiċjali = [[Ingliż]] |gruppi_etniċi = |kapitali = [[Georgetown (Gujana)|Georgetown]] |l-ikbar_belt = [[Georgetown (Gujana)|Georgetown]] |latd=6 |latm=46 |latNS=N |lonġd=58 |lonġm=10 |lonġEW=W |tip_gvern = [[Repubblika]] [[Stat unitarju|unitarja]] [[Sistema semi-presidenzjali|semi-presidenzjali]] |titlu_kap1 = [[Lista ta' Presidenti tal-Gujana|President]] |titlu_kap2 = [[Lista ta' Prim Ministri tal-Gujana|Prim Ministru]] |isem_kap1 = [[Irfaan Ali]] |isem_kap2 = [[Mark Phillips]] |żona_kklassifika = 84 |poż_erja = 84 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss--> |erja_km2 = 214,970 |erja_mi_kw = 83,000 |perċentwal_ilma = 8.4 |sena_stima_popolazzjoni = 2011 |stima_popolazzjoni = 752,940<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-05-31 |titlu=Archive copy |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gy.html |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20181223020542/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gy.html |arkivju-data=2018-12-23 |url-status=dead }}</ref>¹ |poż_stima_popolazzjoni = 161 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss--> |ċensiment_popolazzjoni = 751,223 <ref name="2002Census">[http://www.statisticsguyana.gov.gy/census.html#popcenfinal Gujana 2002 Census]</ref> |sena_ċensiment_popolazzjoni = 2002 |densità_popolazzjoni_km2 = 3.502 |densità_popolazzjoni_mi_kw = 9.071 |poż_densità_popolazzjoni = 225 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss--> |sena_PGD_PSX = 2012 |PGD_PSX = $6.155 biljun |poż_PGD_PSX = |PGD_PSX_per_capita = $7,938 |poż_PGD_PSX_per_capita = |sena_IŻU = 2013 |IŻU = {{increase}} 0.636<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_countries_by_HDI</ref> |poż_IŻU = 118 |kategorija_IŻU = <span style="color:#fc0;">medju</span> |tip_sovranità = [[Indipendenza]] |avveniment_stabbilit1 = mir-[[Renju Unit]] |data_stabbilit1 = 26 ta' Mejju, 1966 |avveniment_stabbilit2 = Repubblika |data_stabbilit2 = 23 ta' Frar, 1970 |avveniment_stabbilit3 = Kostituzzjoni attwali |data_stabbilit3 = 6 ta' Ottubru, 1980 |valuta = [[Dollaru Gujaniż]] |kodiċi_valuta = GYD |żona_ħin = GYD (Ħin tal-Gujana) |differenza_ħku = -4 |żona_ħin_legali = |differenza_żona_ħin_legali = |cctld = [[.gy]] |kodiċi_telefoniku = +592 |sena_PGD_nominali = 2012 |PGD_nominali = $2.788 biljun |poż_PGD_nominali = |PGD_nominali_per_capita = $3,596 |poż_PGD_nominali_per_capita = |nota1 = Madwar terz tal-popolazzjoni (230,000) jgħixu fil-kapital, [[Georgetown (Gujana)|Georgetown]]. }} Il-'''Gujana''' ({{awdjo|en-us-Guyana.ogg|ɡaɪˈɑːnə}}), uffiċjalment ir-'''Repubblika Ko-operattiva tal-Gujana'''<ref>{{Ċita web|url=https://parliament.gov.gy/|titlu=National Assembly of the Parliament of Guyana {{!}} Parliament of Guyana|sit=parliament.gov.gy|data-aċċess=2023-01-16}}</ref> hi stat sovran fuq il-kosta tat-tramuntana tal-Amerika t'Isfel. Kulturalment, il-Gujana hija parti mill-[[Karibew Anglofonu]]. Il-Gujana hija waħda mill-ftit pajjiżi tal-Karibew li mhiex gżira. Il-[[Komunità tal-Karibew]] (CARICOM), li l-Gujana hija membru tagħha, għandha l-kwartieri tas-Segretarjat tagħha fil-belt kapital tal-Gujana, [[Georgetown (Gujana)|Georgetown]]. Hija tillimita lejn it-tramuntana mal-Oċean Atlantiku, lejn il-lvant mas-[[Surinam]], lejn il-punent mal-[[Venezwela]] u fin-nofsinhar mal-[[Brażil]]. L-eżenzjoni Gujaniża hija ffurmata minn bażi ċatta fuq il-kosta, li tikkostitwixxi ż-żona agrikola fejn hija kkonċentrata 90% tal-popolazzjoni. == Referenzi == {{Referenzi}} {{Amerika t'Isfel}} [[Kategorija:Gujana| ]] [[Kategorija:Repubbliki]] [[Kategorija:Pajjiżi fl-Amerika t'Isfel]] [[Kategorija:Commonwealth tan-Nazzjonijiet]] cr7umydebd2f0b2wg45nuip516n3kc0 0 25423 330154 313975 2026-05-20T02:31:52Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330154 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Jimmie Kenneth Johnson''' (twieled fis-17 ta' Settembru 1975) huwa sewwieq tal-[[karozza|karozzi]] professjonali [[Stati Uniti|Amerikan]]. Johnson saq fin-[[NASCAR Cup Series]] bejn l-istaġun 2002 u l-2020 mat-tim ta' [[Hendrick Motorsports]]. F'dan il-kampjonat rebaħ seba' titli (2006–2010, 2013 u 2016) biex ugwalja r-rekord miksub minn [[Richard Petty]] u [[Dale Earnhardt]].<ref>{{ċita aħbar |kunjom=Fryer |isem=Jenna |titlu=Jimmie Johnson seizes record-tying 7th NASCAR championship |url=http://racing.ap.org/article/jimmie-johnson-seizes-record-tying-7th-nascar-championship |data-aċċess=2016-11-20 |xogħol=Associated Press |aġenzija=Associated Press |pubblikatur=AP Sports |data=2016-11-20 |post=Homestead, Florida |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20161124091427/http://racing.ap.org/article/jimmie-johnson-seizes-record-tying-7th-nascar-championship |arkivju-data=2016-11-24 |lingwa=Ingliż}}</ref> Mill-2021, Johnson ingħaqad mat-tim ta' [[Chip Ganassi Racing]] li jieħdu sehem fl-[[IndyCar Series]].<ref>{{ċita aħbar |url=https://au.lifestyle.yahoo.com/jimmie-johnson-will-race-in-indy-car-in-2021-and-2022-152843041.html |titlu=Seven-time NASCAR Cup Series champion Jimmie Johnson will race in IndyCar in 2021 and 2022 |pubblikatur=Yahoo Sports |isem=Nick |kunjom=Bromberg |data=2020-09-09 |lingwa=Ingliż |data-aċċess=2020-11-06 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200922204316/https://au.lifestyle.yahoo.com/jimmie-johnson-will-race-in-indy-car-in-2021-and-2022-152843041.html |arkivju-data=2020-09-22 |url-status=dead }}</ref> == Referenzi == {{referenzi}} == Ħoloq esterni== {{commons}} * [https://web.archive.org/web/20191220072156/https://www.jimmiejohnson.com/ Sit uffiċjali] {{DEFAULTSORT:Johnson, Jimmie}} [[Kategorija:Nies ħajjin]] [[Kategorija:Twieldu fl-1975]] [[Kategorija:Sewwieq tal-karozzi Amerikani]] lcp9wpeh54w6sj405615agd1darhbfe 0 25639 330144 282741 2026-05-19T23:06:15Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330144 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Antarctica (orthographic projection).svg|daqsminuri|Mappa ortografika tal-Antartika]] L-'''Antartika''' hija l-iktar kontinent fin-Nofsinhar tad-[[Id-Dinja|dinja]]. Il-kontinent fih il-Pol tan-Nofsinhar ġeografiku u jinsab fir-reġjun Antartiku tal-Emisferu tan- Nofsinhar, kważi kompletament fin-Nofsinhar taċ-Ċirku Antartiku, u huwa mdawwar bl-Oċean tan-Nofsinhar. L-Antartika hija l-ħames l-ikbar kontinent, b’daqs ta’ 14,200,000 kilometru kwadrat, u kważi fiha d-doppju tad-daqs tal-[[Awstralja]]. Dan il-kontinent huwa bil-qabża l-inqas densament popolat, b’0.00008 persuni għal kull kilometru kwadrat. Madwar 98 % tal-Antartika huwa mgħotti bis-silġ, li għandu ħxuna medja ta’ 1.9 km, u li jestendi fuq is-superfiċe tal-kontinent kollu ħlief it-truf li jinsabu l-iktar fit-Tramuntana tal-Peniżola Antartika.<ref>{{Ċita pubblikazzjoni |url=http://www.the-cryosphere.net/7/375/2013/tc-7-375-2013.pdf |titlu=Bedmap2: improved ice bed, surface and thickness datasets for Antarctica |isem1=P. |kunjom1=Fretwell |isem2=H. D. |kunjom2=Pritchard |isem3=D. G. |kunjom3=Vaughan |isem4=J. L. |kunjom4=Bamber |isem5=N. E. |kunjom5=Barrand |pubblikazzjoni=The Cryosphere |volum=7 |ħarġa=1 |paġna=390 |data-aċċess=2011-01-30 |lingwa=en |archive-date=2020-02-16 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200216072841/https://www.the-cryosphere.net/7/375/2013/tc-7-375-2013.pdf |url-status=dead }}</ref> Bħala medja, l-Antartika hija l-iktar kontinent kiesaħ, niexef u fejn jaqbel ir-riħ, u għandha l-ogħla elevazzjoni medja tal-kontinenti kollha.<ref>{{Ċita web |url=https://cancilleria.gob.ar/es/iniciativas/dna/ |titlu=La Antártida |pubblikatur=Dirección Nacional del Antártico |data-aċċess=2021-01-30 |lingwa=es}}</ref> Il-biċċa l-kbira tal-Antartika hija deżert polari, bi preċipitazzjoni annwali ta’ 200 mm tul il-kosta u ferm inqas fuq in-naħa ta’ ġewwa; fejn ma kien hemm l-ebda xita għal kważi żewġ miljun sena, għalkemm 80 % tar-riżervi tal-ilma ħelu fid-dinja huma maħżuna hemmhekk. Dawn huma biżżejjed biex jgħollu l-livelli globali tal-baħar b’madwar 60 metru li kieku kellhom idubu kollha.<ref>{{Ċita web |url=http://www.worldalmanac.com/blog/2007/01/the_world_at_a_glance_surprisi.html |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20090304001123/http://www.worldalmanac.com/blog/2007/01/the_world_at_a_glance_surprisi.html |arkivju-data=2009-03-04 |titlu=The World at a Glance: Surprising Facts |pubblikatur=The World Almanac |isem=C. Alan |kunjom=Joyce |data-aċċess=2021-01-30 |lingwa=en}}</ref> It-temperatura fl-Antartika laħħqet −89.2 °C (−128.6 °F) (jew saħansitra −94.7 °C (−135.8 °F) kif imkejla mill-ispazju<ref>{{Ċita web |url=https://www.theguardian.com/world/2013/dec/10/coldest-temperature-recorded-earth-antarctica-guinness-book |titlu=Coldest temperature ever recorded on Earth in Antarctica: -94.7C (−135.8F) |pubblikatur=The Guardian |data-aċċess=2021-01-30 |lingwa=en}}</ref>), minkejja li l-medja għat-tielet kwart tas-sena (lli hija wkoll l-iktar parti kiesħa tas-sena) hija −63 °C (−81 °F). Fost l-organiżmi nattivi tal-Antartika nsibu ħafna tipi ta’ algi, batterji, fungi, pjanti, protisti, u ċerti annimali, fosthom l-akari, in-nematodi, il-pingwini, il-foki u t-tardigradi. Fil-ftit partijiet fejn hemm veġetazzjoni, insibu t-tundra. [[Stampa:Emblem of the Antarctic Treaty.svg|xellug|daqsminuri|L-emblema tat-Trattat Antartiku]] L-Antartika hija magħrufa bħala l-aħħar reġjun fid-dinja li ġie skopert fl-istorja. Ħadd qatt ma kien ra dan il-kontinent qabel l-1820, meta l-ispedizzjoni Russa ta’ Fabian Gottlieb von Bellingshausen u ta’ Mikhail Lazarev abbord il-bastimenti Vostok u Mirny lemħet il-pjattaforma glaċjali ta’ Fimbul. Madankollu, il-kontinent baqa’ pjuttost injorat għall-bqija tas-seklu 19 minħabba l-ambjent ostili tiegħu, in-nuqqas ta’ riżorsi faċilment aċċessibbli, u l-iżolazzjoni tiegħu. F’Jannar 1840, għall-ewwel darba ġiet skoperta t-''terra firma'' (li tfisser art solida bil-Latin) fl-Antartika, kważi simultanjament, permezz tal-Ispedizzjoni tal-Esplorazzjoni tal-Istati Uniti, taħt it-tmexxija tal-Logutenent Charles Wilkes, u ta’ spedizzjoni Franċiża separata taħt it-tmexxija ta’ Jules Dumont d’Urville. Din l-ispedizzjoni tal-aħħar, fis-soġġorn qasir tagħha, effettivament għamlet żbark temporanju; filwaqt li l-ispedizzjoni ta’ Wilkes, minkejja li ma għamlitx żbark, baqgħet biżżejjed fit-tul fir-reġjun sabiex tistħarreġ u timmappja xi 800 mil tal-kontinent. Fl-1895, l-ewwel żbark ikkonfermat sar minn tim ta’ Norveġiżi. L-Antartika, hija ''de facto'' kondominju, jiġifieri territorju politiku li fir-rigward tiegħu diversi setgħat sovrani jaqblu formalment li jikkondividu dominju (fis-sens tas-sovranità) ugwali u li jeżerċitaw id-drittijiet tagħhom b’mod konġunt, mingħajr ma jaqsmuha f’żoni ‘nazzjonali’. Il-governanza tagħha ssir bejn il-partijiet għas-Sistema tat-Trattat Antartiku li għandhom status konsultattiv. Fl-1959, tnax-il pajjiż iffirmaw it-Trattat Antartiku, u minn dak iż-żmien ’l hawn iffirmawh 38 oħra. It-Trattat jipprojbixxi l-attivitajiet militari, l-estrazzjoni tal-minerali, l-isplużjonijiet nukleari u r-rimi tal-iskart nukleari. Barra minn hekk, it-Trattat jappoġġa r-riċerka xjentifika, u jipproteġi l-ekoloġija tal-kontinent. Madwar 1,000 u 5,000 persuna minn ħafna pajjiżi differenti jirresjedu fl-istazzjonijiet tar-riċerka mifruxa mal-kontinent kollu. Matul ix-xitwa Ewropea tal-1996-1997, [[Laurence de la ferriere|Laurence de la Ferrière]] saret l-ewwel mara Franċiża li laħqet il-Pol tan-Nofsinhar mingħajr għajnuna, u kopriet id-distanza mill-Baħar ta' Weddell sal-bażi ta' Amundsen-Scott f'temperaturi ta' madwar -40 C filwaqt li kaxkret 150 kg (310 lb) warajha fuq sledge. De la Ferrière rritornat fl-Antartika fl-2009, din id-darba biex tmexxi l-Istazzjon Franċiż Dumont d'Urville għal perjodu ta' 15-il xahar. B'tim ta' 25 xjenzat u tekniku, li terz minnhom kienu nisa, l-objettiv kien li titkejjel il-ħxuna tas-saff tal-ożonu u jiġu analizzati r-residwi fis-silġ. Fl-2012, hija kkoordinat xogħol ta’ rinnovazzjoni fl-Istazzjon Dumont d'Urville li kien inbena fis-snin 50 tas-seklu 20. == Referenzi == {{Referenzi}} [[Kategorija:Kontinenti]] 0z2t7ik4ool9hvomb60y20di7ghnr0v 0 26505 330153 309616 2026-05-20T02:22:10Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330153 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Iryna Bekeshkina''' (Ukren: Ірина Ериківна Бекешкіна, l-4 ta' Frar 1952 - 20 ta' Marzu 2020) kienet [[soċjoloġija|soċjologa]] Ukrena. Kienet il-kap tal-Fondazzjoni tal-Inizjattivi Demokratiċi Ilko Kucheriv mill-2010 sal-2020. Hija speċjalizzat fl-istudju tas-soċjetà u l-politika Ukrena. Kienet ukoll kummentatriċi frekwenti tal-midja u avukata tal-politika. <ref name=24tv>{{ċita aħbar |url=https://24tv.ua/pishla_z_zhittya_irina_bekeshkina_n1301724 |kunjom=Пристанська |isem=Наталія |skript-titlu=uk:Померла Ірина Бекешкіна – відома українська соціологиня |pubblikazzjoni=24TV |data=2020-03-21 |data-aċċess=2020-10-08 |lingwa=uk}}</ref> ==Ħajja u karriera== Fl-1974, Bekeshkina ggradwat mill-[[Università Taras Shevchenko ta' Kyiv]] b'baċċellerat fil-filosofija.<ref name=profile>{{ċita web |url=https://i-soc.com.ua/ua/institute/bekeshkina-irina-erikivna |lingwa=uk |skript-titlu=uk:Бекешкіна Ірина Еріківна |sit=National Academy of Sciences of Ukraine Institute of Sociology |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200321112813/https://i-soc.com.ua/ua/institute/bekeshkina-irina-erikivna |data-aċċess=2020-10-08 |arkivju-data=2020-03-21 }}</ref> Lestiet l-studji post-universitarji tagħha fl-Istitut tal-Filosofija fl-[[Akkademja Russa tax-Xjenzi|Akkademja Sovjetika tax-Xjenzi]].<ref name=profile/> Bekeshkina kienet editriċi xjentifika ta' Філософська думка (''Ħsieb Filosofiku'', [[:uk:Філософська думка (журнал)|uk]]), waħda mir-rivisti ewlenin tal-filosofija fl-Ukrajna.<ref name=profile/> Fl-1977, saret riċerkatriċi fl-Akkademja Sovjetika tax-Xjenzi, u mill-1990 ħadmet bħala riċerkatriċi fl-Istitut tas-Soċjoloġija tal-Akkademja Nazzjonali tax-Xjenzi tal-Ukrajna.<ref name=profile/> Bekeshkina bdiet taħdem fil-Fondazzjoni tal-Inizjattivi Demokratiċi Ilko Kucheriv fl-1996.<ref name=profile/> Hemmhekk wettqet riċerka u ippubblikat artikli l-aktar dwar is-soċjoloġija tal-politika u l-elezzjonijiet.<ref name=24tv/> Hija ffokat b'mod partikolari fuq il-politika tal-Ukrajna.<ref>{{ċita web |url=https://dif.org.ua/en/article/who-is-iryna-bekeshkina |titlu=Who is Iryna Bekeshkina? |sit=Democratic Initiatives Foundation |data=2019-08-08 |data-aċċess=2020-10-08 |lingwa=en}}</ref> Bekeshkina saret il-kap tal-Fondazzjoni Inizjattivi Demokratiċi fl-2010, u baqgħet il-kap tal-organizzazzjoni sa' mewtha.<ref>{{ċita web |url=https://dif.org.ua/en/team/bekeshkina |titlu=Iryna Bekeshkina |sit=Democratic Initiatives Foundation |data=2020 |data-aċċess=2020-10-08 |lingwa=en |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20201015011150/https://dif.org.ua/en/team/bekeshkina |arkivju-data=2020-10-15 |url-status=dead }}</ref> Kienet ukoll membru tal-bord tal-Uffiċċju ta' Kollegament tat-Think Tanks tal-Ukrajna, <ref>{{ċita web |url=https://ukraine-office.eu/en/leading-ukrainian-sociologist-iryna-bekeshkina-died/ |titlu=Leading Ukrainian sociologist Iryna Bekeshkina passed away |sit=Ukrainian Think Tanks Liaison Office |data=2020 |data-aċċess=2020-10-08 |lingwa=en |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20201012135930/https://ukraine-office.eu/en/leading-ukrainian-sociologist-iryna-bekeshkina-died/ |arkivju-data=2020-10-12 |url-status=dead }}</ref> u kienet affiljata mal-NGO Direttur tal-Midja, organizzazzjoni Ukrena tal-għassa tal-midja. <ref>{{ċita aħbar |url=https://detector.media/community/article/175730/2020-03-21-pishla-z-zhittya-irina-bekeshkina-dopovneno/ |skript-titlu=uk:Пішла з життя Ірина Бекешкіна |pubblikazzjoni=Media Detector |data=2020-03-21 |data-aċċess=2020-10-08 |lingwa=uk}}</ref> Bekeshkina issemmiet bħala t-38 l-iktar mara influwenti fl-Ukrajna minn ''Focus Magazine'' fl-2007,<ref name=f1>{{ċita aħbar |url=https://focus.ua/people/12678 |skript-titlu=uk:Ирина Бекешкина |pubblikazzjoni=Focus Magazine |data=2007-11-08 |data-aċċess=2020-10-08 |lingwa=uk}}</ref> u fl-2008 ġiet imsemmija l-51 mara l-iktar influwenti fl-Ukrajna.<ref name=f2>{{ċita aħbar |url=https://focus.ua/people/26943 |skript-titlu=uk:Ирина Бекешкина |pubblikazzjoni=Focus Magazine |data=2008-10-02 |data-aċċess=2020-10-08 |lingwa=uk}}</ref> Il-magażin spjega dawn il-klassifiki billi ikkwota xogħolha fl-istudju ta' informazzjoni politika u l-politika barranija tal-Ukrajna.<ref name=f1/><ref name=f2/> Fl-2018 u l-2020, kienet inkluża f'listi tal-iktar 100 mara ta' suċċess fl-Ukrajna miġbura mill-magażin ''HB'' ([[:uk:magazine ''HB''|uk]]).<ref>{{ċita web |lingwa=uk |url=http://www.nas.gov.ua/EN/Messages/News/Pages/View.aspx?MessageID=3865 |skript-titlu=uk:Науковиці Академії ввійшли до топ-100 найуспішніших жінок України |sit=National Academy of Sciences of Ukraine |data=2018-03-23 |data-aċċess=2020-10-08 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200321170745/http://www.nas.gov.ua/EN/Messages/News/Pages/View.aspx?MessageID=3865 |arkivju-data=2020-03-21 |url-status=dead }}</ref><ref>{{ċita aħbar |url=https://magazine.nv.ua/ukr/journal/3453-journal-no-08/top-100-uspishnikh-zhinok-ukrajini.html |lingwa=uk |skript-titlu=uk:Топ-100 успішних жінок України |sit=HB |data=2018 |data-aċċess=2020-10-08 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200321165806/https://magazine.nv.ua/ukr/journal/3453-journal-no-08/top-100-uspishnikh-zhinok-ukrajini.html |arkivju-data=2020-03-21 |url-status=dead }}</ref><ref>{{ċita aħbar |url=https://nv.ua/ukr/ukraine/politics/nayvplivovishi-zhinki-ukrajini-top-14-reyting-novini-ukrajini-50074032.html |skript-titlu=uk:Антикорупціонерки, соціологині і блогерки. Топ-14 найвпливовіших громадських діячок в Україні |sit=HB |data=2020-03-06 |data-aċċess=2020-10-08}}</ref> ==Premji u Unuri== *Senior Fellow, [[Akkademja Nazzjonali tax-Xjenzi tal-Ukrajna]]<ref>{{ċita web |url=https://www.wilsoncenter.org/person/iryna-bekeshkina |titlu=Iryna Bekeshkina |sit=Wilson Center |data-aċċess=8 October 2020}}</ref> ==Referenzi== {{reflist}} {{Mudell:Awtorità}} {{DEFAULTSORT:Bekeshkina, Iryna}} [[Kategorija:Twieldu fl-1952]] [[Kategorija:Mietu fl-2020]] [[Kategorija:Soċjologi Ukreni]] [[Kategorija:Soċjologi nisa]] 6p35pb8oebc7rexfe31dqxmuxrtwtn8 0 27595 330158 330099 2026-05-20T03:41:48Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330158 wikitext text/x-wiki {{wikifikazzjoni}} {{grammatika}} {{Infobox bijografija}} '''Sir''' '''Lewis Carl Davidson Hamilton''' MBE HonFREng (imwieled fis-7 ta' Jannar 1985) huwa [[Sewwieqa tal-Formula Wieħed mir-Renju Unit|sewwieq tat-tlielaq Ingliż]]. Bħalissa jikkompeti fil-[[Formula 1|Formula Wieħed]] mal-[[Mercedes-Benz fil-Formula Wieħed|Mercedes]], wara li qabel saq mal-[[McLaren]] mill-2007 sal-2012. Fil-Formula Wieħed, Hamilton rebaħ rekord ta’ seba [[Lista tar-rekords tas-sewwieqa tal-Formula Wieħed|’ titli tal-Kampjonat Dinji tas-Sewwieqa]] (indaqs ma’ [[Michael Schumacher]] ), u għandu r-rekords tal-aktar [[Lista tar-rebħiet tal-Grand Prix tal-Formula Wieħed minn Lewis Hamilton|rebħiet]] (101), [[Lista tal-Polesitters tal-Formula Wieħed|pole positions]] (101), u [[Lista tar-rekords tas-sewwieqa tal-Formula Wieħed|podjus]] (179), fost oħrajn. Twieled u trabba fi [[Stevenage]], [[Hertfordshire]]. Hamilton ingħaqad mal- [[programm tas-sewwieqa żgħażagħ tal-McLaren]] fl-1998. Dan wassal għal sewqan tal-Formula Wieħed mal-McLaren fl- 2007, biex Hamilton sar l-ewwel, u s'issa l-uniku, sewwieq iswed jew ta' karnaġġjon skur li tellaq fis-serje. Dak l-istaġun, Hamilton kiser bosta rekords hekk kif spiċċa fit-tieni post wara [[Kimi Räikkönen]] b'punt wieħed. [[Kampjonat Dinji tal-Formula Wieħed 2008|Fl-istaġun ta’ wara]], huwa rebaħ l-ewwel titlu tiegħu b’mod drammatiku – b’qabża kruċjali fl-aħħar dawra tal-[[Grand Prix tal-Brażil 2008|aħħar tiġrija tal-istaġun]] – biex isir l-iżgħar [[Lista taċ-Champions tad-Dinja tas-Sewwieqa tal-Formula Wieħed|Champion tad-Dinja tal-Formula Wieħed]] fl-istorja. Wara erba’ snin oħra mal-McLaren, Hamilton ingħaqad mal-Mercedes fl-2013 . Bidliet fir- [[regolamenti tal-Formula Wieħed|regolamenti]] għall- 2014, li jobbligaw l-użu ta’ [[Magni tal-Formula Wieħed|magni turbo-ibridi]], raw il-bidu ta’ perjodu ta’ suċċess kbir għal Hamilton, li matulu rebaħ sitt titli oħra. Titoli konsekuttivi waslu fl- 2014 u fl- 2015 waqt [[Rivalità Hamilton–Rosberg|rivalità intensa ma’ sieħbu Nico Rosberg]] . Wara l-irtirar ta’ Rosberg, [[Sebastian Vettel]] tal- [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] sar l-eqreb rivali ta’ Hamilton f’żewġ battalji intensi fil-kampjonat, li fihom Hamilton qaleb darbtejn id-defiċits ta’ punti f’nofs l-istaġun biex jerġa’ jikseb titli konsekuttivi fl- 2017 u fl- 2018 . It-tielet u r-raba’ titli konsekuttivi tiegħu segwew fl- 2019 u fl- 2020 biex qabżu r-rekord ta’ Schumacher ta’ seba’ titli tas-sewwieqa. [[Stampa:FIA F1 Austria 2021 Nr. 44 Hamilton (side).jpg|daqsminuri|295x295px|Il-karozza ta' Hamilton tal-2021]] Hamilton ġie kkreditat li kabbar is-segwitu globali tal-Formula Wieħed billi appella għal udjenza l'barra mill-isport, parzjalment minħabba l-istil ta' ħajja ta' profil għoli, l-attiviżmu ambjentali u soċjali tiegħu, u bħall-mużika u l-moda. Sar ukoll avukat prominenti b’appoġġ għall-attiviżmu biex jiġġieled ir-razziżmu u jiġġieled għal diversità akbar fil-motorsport. Hamilton kien elenkat fil-ħarġa tal-2020 ta' ''[[Ħin (rivista)|Time]]'' bħala wieħed mill- [[Ħin 100|100 persuna l-aktar influwenti fid-dinja]], u ngħata [[Kavallier Baċellerat|l-unur ta' ''knighthood'']] fl- [[Unuri tas-Sena l-Ġdida 2021|Unuri tas-Sena l-Ġdida tal-2021]]. == Tfulija u edukazzjoni == Hamilton twieled fis-7 ta' Jannar 1985 fi [[Stevenage]], [[Hertfordshire]], l- [[Ingilterra]] . Missieru, Anthony Hamilton, huwa ta' [[Grenada|dixxendenza Grenadiana]], filwaqt li ommu, Carmen Larbalestier, hija Ingliża li tagħmlu [[Razza Imħallta Brittanika|razza mħallta]]; <ref name="Wolff">{{Ċita aħbar|url=http://sportsillustrated.cnn.com/2007/racing/06/12/hamilton0618/index.html|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20080121143456/http://sportsillustrated.cnn.com/2007/racing/06/12/hamilton0618/index.html|arkivju-data=2008-01-21}}</ref> Hamilton jidentifika bħala iswed. <ref>{{Ċita web|url=http://www.lewishamilton.com/post/first-black-driver/|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180308041330/http://www.lewishamilton.com/post/first-black-driver/|arkivju-data=2018-03-08}}</ref> Il-ġenituri ta’ Hamilton sseparaw meta kellu sentejn, u wara hu għex ma’ ommu u ħutu tar-rispett ikbar minnu, Samantha u Nicola, sakemm kellu tnax-il sena. <ref name="DSpyHamilton">{{Ċita web|url=https://www.digitalspy.com/showbiz/10-things-about/a582795/10-things-about-lewis-hamilton/}}</ref> Hamilton imbagħad għex ma' missieru, ommu, Linda, u ħuh [[Nicolas Hamilton|Nicolas]] minn missieru, li huwa wkoll sewwieq tat-tlielaq professjonali. <ref name="timeonline_cool">{{Ċita aħbar|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/formula_1/article5069252.ece|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20090509090949/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/formula_1/article5069252.ece|arkivju-data=2009-05-09}}</ref> Hamilton trabba [[Knisja Kattolika|Kattoliku]] . <ref>{{Ċita aħbar|url=http://www.thebiographychannel.co.uk/biographies/lewis-hamilton/trivia.html;jsessionid=EC73F0B4D8B84D48A7D4B67E238E9055|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20140525232920/http://www.thebiographychannel.co.uk/biographies/lewis-hamilton/trivia.html%3Bjsessionid%3DEC73F0B4D8B84D48A7D4B67E238E9055|arkivju-data=2014-05-25}}</ref> Missier Hamilton xtralu [[Karozza kkontrollata bir-radju|karozza ikkontrollata bir-radju]] meta kellu ħames snin. <ref name=":1">{{Ċita web|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/41TbhT9DRrd0cglSfjqWD4v/race-to-the-top-lewis-hamilton}}</ref> Hamilton spiċċa t-tieni fil- [[Assoċjazzjoni Brittanika tal-Karozzi tar-Radju|kampjonat nazzjonali tal-BRCA]] is-sena ta’ wara kontra l-kompetizzjoni tal-adulti. <ref name="hamiltonf1fbio">{{Ċita web|url=http://www.f1fanatic.co.uk/f1-information/whos-who/whos-who-h/lewis-hamilton/|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20071006075203/http://www.f1fanatic.co.uk/f1-information/whos-who/whos-who-h/lewis-hamilton/|arkivju-data=2007-10-06}}</ref> Billi kien l-uniku tifel iswed li jtellaq fil-klabb tiegħu, Hamilton kien suġġett għal abbuż razzist. <ref name=":1" /> <ref>{{Ċita web|url=https://www.eurosport.com/formula-1/hamilton-i-had-a-lot-of-bullying-and-racism-at-school.-it-made-me-tougher_sto5873701/story.shtml}}</ref> Missier Hamilton xtralu [[Kart tlielaq|go-kart]] għall-Milied meta kellu sitt snin u wiegħed li se hu se jappoġġjah fil-karriera tiegħu tat-tlielaq sakemm jibqa jiffoka fuq l-iskola. Biex isostni lil ibnu, missier Hamilton ħa s-sensja mill-pożizzjoni tiegħu bħala [[Informazzjoni teknoloġika|maniġer tal-IT]] u sar kuntrattur, xi drabi jaħdem sa erba' xogħlijiet kull darba inkluż impjieg bħala bejjiegħ tal-ħġieġ, jaħsel il-platti, u jpoġġi tabelli għal [[Aġent tal-proprjetà|aġenti tal-proprjetà]], <ref name="benson">{{Ċita web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/extra/c1nx5lutpg/The-real-Lewis-Hamilton-story}}</ref> waqt li kien għadu jattendi t-tiġrijiet ta’ ibnu. <ref>{{Ċita web|url=https://m.wheels24.co.za/FormulaOne/thanks-dad-lewis-hamilton-reflects-on-his-f1-championship-journey-20180522}}</ref> Missier Hamilton aktar tard waqqaf il-kumpanija tal-IT tiegħu stess. <ref name="observer">{{Ċita aħbar|url=https://www.theguardian.com/sport/2007/jun/03/features.sportmonthly/print}}</ref> Huwa baqa' jkun il-maniġer ta' Hamilton sal-bidu tal-2010. <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.theguardian.com/sport/2011/mar/14/lewis-hamilton-simon-fuller-xix-entertainment}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamiltons-father-inspired-hungarian-gp-pace-says-wolff.5pmzFBAUv7teU5vpgkGWvh.html}}</ref> == Karriera tat-tlielaq tal-Juniors == [[Stampa:Lewis Hamilton Silverstone 2018.jpg|daqsminuri|294x294px|Lewis Hamilton fl-2018]] === Karting === Hamilton beda jagħmel karting fl-1993 u malajr beda jirbaħ tlielaq u kampjonati tal-klassi kadetti. <ref name="BBC_07-06-19">{{Ċita aħbar|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/beds/bucks/herts/6766373.stm}}</ref> <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/motorsport/formulaone/lewishamilton/3281489/Lewis-Hamiltons-go-kart-career-helped-him-become-one-of-Formula-Ones-best-drivers-FORMULA-ONE.html|url-status=live}}</ref> Sentejn wara, huwa sar l-iżgħar sewwieq li rebaħ il-kampjonat Brittaniku tal-kadetti tal-karting fl-età ta’ għaxar snin. Dik is-sena, Hamilton avviċina lill-kap tat-tim tal-McLaren Formula One [[Ron Dennis]] waqt l- [[Autosport Awards]] għal awtografu u qal: "Hi. Jien Lewis Hamilton. Irbaħt il-Kampjonat Brittaniku u xi darba rrid inkun qed nsuq bil-karozzi tiegħek.” <ref name="benson"/> Dennis kiteb fil-ktieb tal-awtografi ta 'Hamilton: "Iċċempilli disa' snin oħra, imbagħad nirranġaw xi ħaġa." <ref>{{Ċita aħbar|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/formula_1/article1942897.ece|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20081204142837/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/formula_1/article1942897.ece|arkivju-data=2008-12-04|url-status=dead}}</ref> Fl-1998, Dennis sejjaħ lil Hamilton wara t-tieni serje tiegħu Super One u rebħiet fil-kampjonat Brittaniku, <ref name="hamiltonf1fbio"/> biex joffri lil Hamilton rwol fil-programm ta' żvilupp tas-sewwieqa tal-McLaren. <ref name="Wolff"/> Il-kuntratt kien jinkludi għażla li jsuq fil-Formula Wieħed, li jagħmel lil Hamilton l-iżgħar sewwieq li kiseb kuntratt li wara rriżulta f’sewqan tal-Formula Wieħed. <ref name="BBC_07-06-19" /> === Formula Renault u Formula Tlieta === Hamilton beda l-karriera tiegħu fit-tlielaq tal-karozzi fil-Formula Renault UK Winter Series tal-2001. Huwa spiċċa fil-ħames post ġenerali fis-serje tax-xitwa. Dan wassal għal staġuni sħaħ tal-Formula Renault UK fl-2002 u l-2003. Hamilton spiċċa l-2002 fit-tielet post. Fl-2003 rebaħ il-kampjonat b’għaxar rebħiet u 419-il punt. Peress li kellu biżżejjed punti biex jirbaħ il-kampjonat, Hamilton tilef l-aħħar żewġ tiġrijiet tal-istaġun. Huwa għamel id-debutt tiegħu fil-Kampjonat Brittaniku tal-Formula Tlieta fil-finali tal-istaġun. Huwa wera l-veloċità tiegħu kemm fil-Grand Prix ta’ Macau kif ukoll fil-Super Prix tal-Korea. Fil-Korea, huwa kkwalifika fil-pole position fl-ewwel żjara tiegħu fil-korsa. Kienet biss ir-raba’ tiġrija tiegħu f’F3. Hamilton iddebutta fil-Formula 3 Euro Series fl-2004. Hamilton spiċċa s-sena fil-ħames post fil-kampjonat. Huwa ttestja għall-ewwel darba għall-McLaren fl-aħħar tal-2004 fi Silverstone. Hamilton mar ċ-champions tal-Euro Series ASM għall-istaġun 2005. Huwa ddomina l-kampjonat, u rebaħ 15 mill-20 rawnd. Huwa rebaħ ukoll il-Marlboro Masters tal-Formula 3 f'Zandvoort. === GP2 === Bis-suċċess tiegħu fil-Formula Tlieta, Hamilton mar għall-GP2 għall-istaġun tal-2006. Huwa rebaħ il-kampjonat GP2 fl-ewwel tentattiv tiegħu, meta għeleb lil Nelson Piquet, Jr. u Timo Glock. Il-kampjonat tiegħu tal-GP2 tal-2006 ġara fl-istess ħin li kien hemm post vakanti fil-McLaren. Juan Pablo Montoya ħalla l-Formula biex itellaq fin-NASCAR, u Kimi Räikkönen telaq biex jingħaqad mal-Ferrari. Hamilton kien ikkonfermat bħala t-tieni sewwieq tat-tim. Huwa kien se jkun maċ-champion Fernando Alonso għall-istaġun 2007. Huwa ntqal bid-deċiżjoni tal-McLaren fit-30 ta’ Settembru. L-aħbar ma saretx pubblika qabel l-24 ta’ Novembru. Il-McLaren kienet qed tibża' li l-aħbar kienet se tkun mittiefsa mit-tħabbira tal-irtirar ta' Michael Schumacher.[[Stampa:Hamilton_and_Father_Brazil_2008.jpg|daqsminuri| Anthony Hamilton, missier Lewis u dak iż-żmien maniġer, jiċċelebra ma' ibnu wara l [[Grand Prix tal-Brażil 2008|-Grand Prix tal-Brażil tal-2008]] <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/motorsport/formulaone/lewishamilton/7355036/Anthony-Hamiltons-massive-support-makes-parting-with-Lewis-easier-to-understand.html}}</ref>]] == Karriera tal-Formula Wieħed == === McLaren (2007–2012) === [[Stampa:Lewis_Hamilton_2007_Canada.jpg|alt=A silver Formula One car driving around a corner.|daqsminuri| Hamilton ħa l-ewwel rebħa tiegħu fil-Formula Wieħed fil- [[2007 Grand Prix Kanadiż|Grand Prix tal-Kanada tal-2007]] fis-sitt Grand Prix tiegħu biss.]] L-ewwel staġun ta’ Hamilton fil-Formula Wieħed rawh sieħeb darbtejn u jiddefendi ċ-Champion tad-Dinja Fernando Alonso. Hamilton huwa l-ewwel u, sa 2021, l-uniku [[Nies suwed|sewwieq ta' ġilda skura]] li tellaq fis-serje. <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.bbc.co.uk/caribbean/news/story/2006/11/061127_grenadaf1.shtml}}</ref> <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.telegraph.co.uk/news/1528611/Formula-One%27s-first-black-driver-to-take-his-place-on-grid.html|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20080831041311/http://www.telegraph.co.uk/news/1528611/Formula-One%27s-first-black-driver-to-take-his-place-on-grid.html|arkivju-data=2008-08-31}}</ref> <ref>{{Ċita aħbar|url=http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1609725,00.html|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20080423122312/http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1609725,00.html|arkivju-data=2008-04-23}}</ref> Wara li spiċċa fuq il-podju fid-debutt tiegħu, Hamilton kompla biex waqqaf diversi rekords hekk kif spiċċa runner-up fil- 2007 Dinji tas-Sewwieqa tal-2007 kontra Kimi Räikkönen b'punt wieħed, inklużi dawk għall- aktar podju konsekuttivi li spiċċaw mid-debutt (9), l-aktar konġunt jirbaħ fi staġun tad-debutt (4) u l-aktar punti fi staġun tad-debutt (109). Matul l-istaġun, Hamilton u Alonso kienu involuti f’numru ta’ inċidenti li rriżultaw f’tensjonijiet bejn iż-żewġ sewwieqa u t-tim, li laħqu l-qofol tagħhom f’Alonso u McLaren itterminaw il-kuntratt tagħhom b’kunsens reċiproku f’Novembru. Wara l-ewwel staġun ta' suċċess fil-McLaren, Hamilton iffirma kuntratt ta' bosta miljuni lira biex jibqa' mat-tim sal-2012. <ref>{{Ċita aħbar|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/7196436.stm}}</ref> [[Stampa:Hamilton_Brazil_2008_celebrations.jpg|alt=A group of people dressed in orange celebrate, with Hamilton in the middle wearing a baseball cap.|daqsminuri| Hamilton u t-tim tiegħu jiċċelebraw l-ewwel titlu tiegħu tal-Kampjonat tad-Dinja tal-Formula Wieħed fl-2008.]] Is-suċċess ta’ Hamilton kompla fl- [[Kampjonat Dinji tal-Formula Wieħed 2008|2008]] . Huwa ġabar ħames rebħiet u għaxar tmiem fuq podju iżda kien akkużat ukoll b’arroganza u sewqan perikoluż, għalkemm sostna li t-twemmin tiegħu nnifsu kien interpretat ħażin u li s-sewqan tiegħu kien sod iżda ġust. Hekk kif l-istaġun wasal għall-konklużjoni tiegħu fil-Brażil, saret ġlieda ċara bejn iż-żewġ naħat għat-titlu bejn il-favorit domestiku [[Felipe Massa]] u ż-żagħżugħ Brittaniku. Hamilton rebaħ l-ewwel titlu tiegħu b’mod drammatiku fl-aħħar tiġrija tal-istaġun, il -Grand Prix tal-Brażil tal-2008, qabeż lil [[Timo Glock]] għall-ħames pożizzjoni fl-aħħar kantunieri tal-aħħar dawra biex sar l-iżgħar [[Lista taċ-Champions tad-Dinja tas-Sewwieqa tal-Formula Wieħed|Champion tad-Dinja tal-Formula Wieħed]] fl-istorja ta’ dak iż-żmien u biex jiċħad lir-rebbieħ tat-tellieqa Massa t-titlu b’punt wieħed. <ref>{{Ċita aħbar|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/7705230.stm}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=http://www.formula1.com/news/headlines/2008/11/8635.html|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20081205143351/http://www.formula1.com/news/headlines/2008/11/8635.html|arkivju-data=2008-12-05}}</ref> Dan għamel lil Hamilton l-ewwel sewwieq Brittaniku li rebaħ il-Kampjonat tad-Dinja minn [[Damon Hill]] fl-1996. <ref>{{Ċita aħbar|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/7705310.stm}}</ref> Fl-aħħar erba’ snin tiegħu mal-McLaren, Hamilton kompla jikseb il-podju u rebħiet fit-tiġrijiet. Hamilton daħal fl-aħħar rawnd tal- 2010 b’ċans li jirbaħ it-titlu, iżda fl-aħħar spiċċa fir-raba’ post hekk kif [[Sebastian Vettel]] rebaħ it-tellieqa biex jieħu l-kuruna tax-xebba’ tas-sewwieqa tiegħu. [[Kampjonat Dinji tal-Formula Wieħed 2011|Is-sena ta’ wara]] kienet l-ewwel staġun li kien skurjat minn sieħbu tat-tim, hekk kif [[Jenson Button]] spiċċa runner-up għaċ-champion Sebastian Vettel, matul sena li fiha distrazzjonijiet fil-ħajja privata tiegħu u problemi mal-uffiċjali tal-FIA raw lil Hamilton jispiċċa l-istaġun fil-ħames post tal-klassifika, u wara ħalef li se jerġa’ jmur lura għall-forma għall-2012. Meta żamm kelmtu, Hamilton kiseb erba’ rebħiet fit-tiġrijiet fl- 2012 hekk kif spiċċa fir-raba’ post fil-klassifika. Qabel tmiem is-sena, Hamilton ħabbar, b’sorpriża kbira, li kien se jingħaqad mal-Mercedes għall- 2013, u jieħu post Michael Schumacher li kien se jirtira. <ref name="halloffame">{{Ċita web|url=https://www.formula1.com/en/drivers/hall-of-fame/Lewis_Hamilton.html}}</ref> === Mercedes (2013-preżent) === [[Stampa:Hamilton_and_Rosberg_2014.jpg|daqsminuri| Hamilton u Rosberg ġarrbu rivalità tensa fi żmienhom bħala sħab.]] Malli ffirma mal- [[Mercedes-Benz fil-Formula Wieħed|Mercedes]] fl- 2013, Hamilton reġa' ngħaqad ma' sieħbu tal-karting tat-tfulija, [[Nico Rosberg]] . Il-mossa ntlaqgħet b’sorpriża mill-esperti u l-pubbliku, b’uħud jiddeskrivu ċ-ċaqliq għal Mercedes, tim mingħajr storja reċenti ta’ suċċess, bħala riskju. <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/motorsport/formulaone/lewishamilton/9572696/Lewis-Hamilton-to-join-Mercedes-in-100m-move-from-McLaren-signing-a-three-year-deal.html}}</ref> <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.skysports.com/f1/news/22058/8129689/lewis-hamilton-joins-mercedes-for-2013-the-potential-winners-and-losers}}</ref> Fl-ewwel staġun tiegħu mal-Silver Arrows, Hamilton kiseb rebħa unika fit-tellieqa, fejn rebaħ il Hungarian Grand Prix -Ungerija, fejn ikkonverti pole position mhux mistennija f'marġni ta' rebbieħa ta' aktar minn 11-il sekonda qabel il-finalista fit-tieni post [[Kimi Räikkönen]], <ref>{{Ċita aħbar|url=http://www.racecar.com/Motorsport/News/Lewis-Hamilton-takes-pole-to-flag-victory-in-hungary/59153.htm|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20140517185613/http://www.racecar.com/Motorsport/News/Lewis-Hamilton-takes-pole-to-flag-victory-in-hungary/59153.htm|arkivju-data=2014-05-17}}</ref> flimkien għadd ta’ tmiem podju u pole positions, biex għal darb’oħra spiċċaw ir-raba’ fil-klassifika, it-tielet darba f’ħames snin. <ref name="halloffame"/> Tibdil fir- [[regolamenti tal-Formula Wieħed|regolamenti]] għall- 2014, li ordnat l-użu ta ' [[Magni tal-Formula Wieħed|magni turbo-ibridi]], ikkontribwixxa għall-bidu ta' era ta 'suċċess kbir għal Hamilton. Dik is-sena rat lil Mercedes jirbħu 16 mid-19-il tiġrija ta’ dak l-istaġun, 11 minn dawk assigurati minn Hamilton hekk kif rebaħ f’duel ta’ staġun twil għat-titlu kontra sieħbu Rosberg. Meta kiseb it-tieni titlu ta' sewwieqa tiegħu, u eclipsa l-għadd ta' rebħa tas-sewwieqa Brittaniċi kollha quddiemu, Hamilton iddikjara fuq it-tim-radju wara l-aħħar tiġrija [[2014 Abu Dhabi Grand Prix|f'Abu Dhabi]] : "Dan huwa l-akbar jum ta' ħajti." <ref name="halloffame"/> Regolamenti ġodda dwar [[Lista tan-numri tas-sewwieqa tal-Formula Wieħed|in-numru tas-sewwieqa]] miġjuba għall-2014 ippermettew lis-sewwieqa li jagħżlu numru uniku tal-karozza biex jużawhom għall-karriera kollha tagħhom, u għalhekk Hamilton għażel li jsuq taħt il-karting antik tiegħu Nru 44 għall-bqija tal-karriera tiegħu. <ref>{{Ċita web|url=http://news.ph.msn.com/sports/numbers-up-for-2014-formula-one-drivers-3|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20140113220941/http://news.ph.msn.com/sports/numbers-up-for-2014-formula-one-drivers-3|arkivju-data=2014-01-13|url-status=dead}}</ref> Qabel il-bidu tal- 2015, Hamilton ħabbar li mhux se jkun qed jeżerċita l-għażla tiegħu li jaqleb in-numru tal-karozza tiegħu għal 1, kif kienet il-prerogattiva tiegħu bħala Champion tad-Dinja renjanti, u minflok se jkompli jiġri bil-karriera tiegħu Nru 44. Kien l-ewwel staġun mill- 1994, meta [[Alain Prost]] irtira mill-isport wara r-raba' u l-aħħar titlu tiegħu tal-Kampjonat Dinji tas-Sewwieqa fl- 1993, li l-qasam ma kienx fih karozza li kellha n-Nru 1. <ref>{{Ċita web|url=http://www.f1fanatic.co.uk/2014/11/25/hamilton-wont-number-one-car-2015/}}</ref> Hamilton iddomina fl- 2015, fejn rebaħ għaxar tiġrijiet li spiċċaw fuq il-podju rekord ta’ sbatax-il darba hekk kif qabbel mat-tliet titli tal-Kampjonati tad-Dinja tal-idolu tiegħu [[Ayrton Senna|Ayrton Senna.]] Ir-rivalità bejnu u bejn Rosberg intensifikat, u laħqet il-qofol tagħha f’battalja mqanqla fil- Grand Prix tal -Istati Uniti fejn Hamilton rebaħ f’battalja mimlija azzjoni, rota b’rota ma’ sieħbu biex kiseb it-titlu bi tliet tiġrijiet żejda. <ref name="halloffame"/> Dik is-sena, Hamilton estenda l-kuntratt tiegħu mal-Mercedes għal tliet snin oħra fi ftehim li huwa rrappurtat li jiswa aktar minn £100 miljun, li jagħmilha wieħed mill-aħjar sewwieqa mħallsa fil-Formula Wieħed, <ref name="telegraph.co.uk">{{Ċita aħbar|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/motorsport/formulaone/lewishamilton/11617842/Lewis-Hamilton-signs-100m-deal-with-Mercedes.html}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.theguardian.com/sport/2015/may/20/lewis-hamilton-mercedes-deal-formula-one-monaco}}</ref> kif ukoll ippermetta lil Hamilton iżomm id-drittijiet tal-immaġni tiegħu stess, li huwa meqjus bħala mhux tas-soltu fl-isport, u jżomm il-karozzi u t-trofej tiegħu li rebħu l-kampjonat. . <ref>{{Ċita web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/motorsport/formulaone/lewishamilton/11617842/Lewis-Hamilton-signs-100m-deal-with-Mercedes.html}}</ref> [[Stampa:Lewis_Hamilton_engine_failure_2016_Malaysian_GP_2.jpg|lemin|daqsminuri| Il-ħsara fil-magna ta’ Hamilton fil- Malasja fl-2016 kienet mument kbir fil-battalja tal-Kampjonat.]] Minkejja li rreġistra aktar pole positions u rebħiet fit-tiġrijiet minn kwalunkwe sewwieq ieħor fl- 2016, Hamilton tilef it-titlu tas-sewwieqa b'ħames punti lil sieħbu, Rosberg. Il-politika tat-tim li tħalli lill-par jiġġieldu liberament wasslet għal diversi skambji akrimonjużi kemm fuq il-binarju kif ukoll barra, li wasslet biex Hamilton jisfidaw l-ordnijiet tat-tim fil-finali tal-istaġun f'Abu Dhabi u deliberatament naqas biex jappoġġa lil Rosberg fil-pakkett ta 'ġiri fi tmiem il- ti;rija f’offerta bla su//ess biex jinkora;;ixxi sewwieqa o[ra biex jaqb]u lil sieħbu, li kien ippermettilu jirbaħ it-titlu. <ref>{{Ċita web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/38145250}}</ref> Fl-aħħar mill-aħħar, suċċessjoni ta’ bidu fqir minn Hamilton kmieni fl-istaġun u splużjoni kruċjali tal-magna fil- Malasja fissret li Rosberg ħa t-titlu, li kiseb b’suċċess qabel ma ħabbar xokk li rtira mill-isport immedjatament wara li għeleb lir-rivali tiegħu. <ref name="halloffame"/> <ref name="gpfansbio">{{Ċita web|url=https://www.gpfans.com/en/articles/38415/lewis-hamilton-biography/}}</ref> ==== Erba’ titli wara xulxin ==== Wara l-irtirar ta’ Rosberg, Sebastian Vettel tal-Ferrari sar l-eqreb rivali ta’ Hamilton hekk kif il-koppja skambjaw il-vantaġġ tal-kampjonat matul l- 2017 fi ġlieda kontra t-titlu tensjoni. Hamilton irreġistra 11-il pole position f’dak l-istaġun hekk kif ħa r-rekord tal- [[Lista tal-Polesitters tal-Formula Wieħed|aktar pole positions ta’ kull żmien]], u l-konsistenza tiegħu (temm kull tiġrija fil-punti), kif ukoll nuqqas ta’ sfida serja minn sieħbu l-ġdid [[Valtteri Bottas]], raw irreġistra disa’ rebħiet fit-tiġrijiet u kiseb ir-raba’ titlu ta’ World Drivers hekk kif qaleb vantaġġ ta’ punti lil Vettel fl-ewwel nofs tal-istaġun, u fl-aħħar mill-aħħar għalaq it-titlu fil- Messiku b’żewġ tiġrijiet żejda. <ref name="halloffame"/> [[Stampa:FIA_F1_Austria_2018_Handshake_after_Qualifying.jpg|daqsminuri| L-istaġun tal-2018 kien l-ewwel darba fl-isport li żewġ sewwieqa b'erba’ kampjonati (Hamilton u Vettel) ikkompetew għall-ħames titlu.]] L-istaġun tal-2018 kien l-ewwel darba li żewġ erba’ darbiet Champions tad-Dinja, Hamilton u Vettel, se jkunu qed jikkompetu għall-ħames titlu u kien dikjarat bħala l-“Ġlieda għal Ħames” mill-ġurnalisti u l-partitarji. <ref>{{Ċita web|url=https://www.skysports.com/f1/news/20876/11515112/lewis-hamilton-this-is-my-best-season}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.foxsportsasia.com/formula1/837265/2018-formula-1-fight-five/|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20181029030704/https://www.foxsportsasia.com/formula1/837265/2018-formula-1-fight-five/|arkivju-data=2018-10-29|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/two-four-time-champions-hamilton-and-vettel-has-turned-into-a-one-horse-race/articleshow/66125702.cms}}</ref> Bħal fl-istaġun ta’ qabel, il-Ferrari u Vettel dehru li kellhom il-vantaġġ għal ħafna mill-istaġun, u fil-quċċata tal-klassifika sa nofs it-triq. Madankollu, l-istaġun ta’ Vettel sfaxxat b’numru ta’ sewwieqa u żbalji mekkaniċi, filwaqt li s-sensiela ta’ sitt rebħiet ta’ Hamilton f’sebgħa fl-aħħar nofs tal-istaġun rat lil Hamilton jikseb it-titlu fil- Messiku għat-tieni sena konsekuttiva hekk kif stabbilixxa rekord ġdid għall- aktar punti fi staġun (408). <ref name="halloffame"/> <ref name="gpfansbio"/> Matul l-istaġun, Hamilton iffirma kuntratt ta’ sentejn mal-Mercedes, irrappurtat li jiswa sa £40 miljun fis-sena, li jagħmilha l-aħjar sewwieq tal-Formula Wieħed fl-istorja. <ref name="Lewis Hamilton signs £40m-a-year Me">{{Ċita aħbar|url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2018/07/19/lewis-hamilton-signs-40m-a-year-mercedes-contract-becomebest/}}</ref> Wara li ffirma kuntratt mal-Mercedes li dam sal-2020, ġie kkonfermat li Hamilton kien se jiddefendi t-titlu tiegħu fl- 2019 . <ref name="auto1">{{Ċita aħbar|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/44884683}}</ref> Hamilton mexxa l-klassifika tas-sewwieqa għall-biċċa l-kbira tal-istaġun, filwaqt li ħeles mill-isfidi tat-titlu minn sieħbu Bottas, ir-Red Bull ta’ Verstappen li jaħdem bil-Honda u Leclerc promoss dan l-aħħar mill-Ferrari, biex kiseb is-sitt kuruna tas-sewwieqa tiegħu fil- Grand Prix tal-Istati Uniti tal-2019 żewġ tiġrijiet qabel it-tellieqa finali. <ref>{{Ċita web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.united-states-grand-prix-2019-race-report-and-highlights.3mSPD2w9Q394Kr00cpmHQx.html}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.theguardian.com/sport/2019/nov/03/lewis-hamilton-sixth-f1-world-title-us-grand-prix-bottas}}</ref> Wara li kiseb is-sitt grand slam fil-karriera tiegħu fl- aħħar tiġrija tal-istaġun, Hamilton temm l-istaġun bi 11-il rebħa (li qabeż l-aqwa tiegħu preċedenti fl-2014 u l-2018) u 17-il podju (li laħaq ir-rekord ta’ kull żmien għar-raba’ darba) kif ukoll kisba 5 pole positions. <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.theweek.co.uk/formula-1/98167/f1-2019-season-guide-standings-grand-prix-calendar-tv-coverage-drivers}}</ref> It-total ta’ 413-il punt tiegħu għall-istaġun kien rekord ġdid ta’ kull żmien, fejn ra lill-Brittaniku spiċċa 87 punt minn fuq Bottas, li jinsab fit-tieni post. <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.abu-dhabi-grand-prix-2019-race-report-highlights.3W60C6jaqAMKYqcblkhGqg.html}}</ref> Hamilton rebaħ is-seba’ titlu ta’ sewwieqa tiegħu fl- 2020, li qabeż ir-rekord stabbilit minn Schumacher, fi staġun milqut ħafna mill- [[pandemija tal-COVID-19]] . <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.reuters.com/article/uk-motor-f1-abudhabi-winners/winners-and-losers-of-2020-formula-one-season-idUSKBN28N0P3}}</ref> <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/54950152}}</ref> Matul l-istaġun imqassar ta’ sbatax-il tellieqa, Hamilton kiseb 11-il rebħa (li kien ugwali għall-aħjar personali preċedenti tiegħu, iżda f’inqas tiġrijiet) inkluż waħda fil- Portugall biex kiser ir-rekord ta’ Schumacher ta’ 91 rebħa. <ref>{{Ċita web|url=http://www.theguardian.com/sport/2020/oct/25/lewis-hamilton-wins-portuguese-gp-to-break-michael-schumachers-f1-record}}</ref> Huwa ħa wkoll 14-il podju u 10 pole positions. Hamilton tilef il- Grand Prix ta' Sakhir tal-2020 wara li kkuntratta [[COVID-19]], <ref name="BBC55142428">{{Ċita web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/55142428}}</ref> l-ewwel assenza fit-tellieqa tiegħu mid-debutt tiegħu fl-2007. <ref>{{Ċita web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.trending-topics-hamiltons-absence-russells-big-opportunity-f1-debutants-and.6yeexpuWQ1fhPL55qFRmwR.html}}</ref> Hamilton kiseb it-titlu fil- Grand Prix tat-Turkija tal-2020 bi tliet rawnds żejda u temm l-istaġun 124 punt minn sieħbu, Bottas, li spiċċa t-tieni fil-klassifika. <ref>{{Ċita web|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2020/drivers.html}}</ref> Fost il-kampanja ''We Race as One'' tal-Formula Wieħed u appoġġ globali dejjem jikber għall- [[Ħajjiet Iswed Jgħoddu|moviment Black Lives Matter]], Hamilton jinżel fuq irkoppa qabel kull tiġrija u jilbes flokkijiet bl-islogan Black Lives Matter. <ref name="BLM">{{Ċita aħbar|url=https://www.espn.com/f1/story/_/id/30371159/hamilton-set-knighthood-queen-elizabeth-ii-reports}}</ref> Il-karozzi W11 ta ’ Hamilton u Bottas kellhom ukoll kulur iswed bħala dikjarazzjoni tal-impenn tal-Mercedes għad-diversità. <ref>name="blacklivery">{{Ċita aħbar|url=https://www.theguardian.com/sport/2020/jun/29/mercedes-lewis-hamilton-unveil-new-black-f1-livery-in-message-against-racism}}</ref> Fi Frar tal-2021, Hamilton iffirma kuntratt biex ikompli jsuq għat-tim fl-2021. <ref>{{Ċita web|url=https://www.racefans.net/2021/02/08/hamiltons-new-mercedes-contract-finally-confirmed/}}</ref> Fil- Grand Prix ta’ Spanja tal-2021 f’Mejju, Hamilton sar l-ewwel sewwieq li laħaq 100 pole position fil-Formula Wieħed. <ref name="theguardian100pole">{{Ċita aħbar|url=https://www.theguardian.com/sport/2021/may/08/lewis-hamilton-claims-100th-f1-pole-at-spanish-gp-verstappen-starts-second}}</ref> F'Lulju 2021, Hamilton iffirma estensjoni tal-kuntratt biex jibqa' mal-Mercedes sal-aħħar tal-2023. <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/57680700}}</ref> Huwa qal il-100 tellieqa tiegħu fil- Grand Prix tar-Russja tal-2021 . Huwa se jissieħeb George Russell għall-istaġun 2022 <ref>{{Ċita web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/58474646}}</ref> == Profil tas-sewwieq == [[Stampa:F1_2014_JAP_Lewis_Hamilton_4968.jpg|xellug|daqsminuri| Hamilton rebaħ il-Grand Prix tal-Ġappun fl-2014 f'xita torrenzjali, u qabbel il-kundizzjonijiet mar-rebħa tiegħu fil-Grand Prix tal-Ingliżi tal-2008 .]] Hamilton huwa meqjus bħala wieħed mill-aqwa sewwieqa fix-xita fl-isport, b’uħud mill-aqwa prestazzjonijiet tiegħu jseħħu f’dawk il-kundizzjonijiet. Fil- Grand Prix tal-Ingilterra tal-2008, Hamilton għeleb lit-tieni post [[Nick Heidfeld]] b'aktar minn minuta, l-akbar marġni ta' rebħa rreġistrat mill- Grand Prix tal-Awstralja tal-1995 . <ref>{{Ċita web|url=https://www.bailiwickexpress.com/jsy/life/sport-xtra/lewis-hamiltons-9-most-memorable-races-ever-he-wins-his-third-f1-championship-title/|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20170810012036/https://www.bailiwickexpress.com/jsy/life/sport-xtra/lewis-hamiltons-9-most-memorable-races-ever-he-wins-his-third-f1-championship-title/|arkivju-data=2017-08-10}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=http://www.grandprix.com/race/r794racereport.html|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160401223304/http://www.grandprix.com/race/r794racereport.html|arkivju-data=2016-04-01}}</ref> Matul l-era turbo-ibrida, Hamilton baqa' bla telfa f'kull tiġrija affettwata mit-temp imxarrab mill- Grand Prix tal-Ġappun tal-2014 sal-Grand Prix tal- Ġermanja tal-2019, fejn is-sensiela tiegħu ta' kważi ħames snin inkisret minn [[Max Verstappen]] . <ref>{{Ċita web|url=https://www.motorsportweek.com/news/id/21255|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20190804221058/https://www.motorsportweek.com/news/id/21255|arkivju-data=2019-08-04|url-status=dead}}</ref> Is-sewqan tiegħu fit-temp imxarrab fil-Grand Prix tat-Turkija tal-2020 fejn kiseb is-seba' titlu dinji kien milqugħ ħafna, b'Joe Saward jiddeskriviha bħala "waħda mill-akbar prestazzjonijiet tiegħu": <ref name="saward">{{Ċita web|url=https://www.autoweek.com/racing/formula-1/a34680426/lewis-hamiltons-f1-turkish-grand-prix-drive-is-one-for-the-ages/|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210509103040/https://www.autoweek.com/racing/formula-1/a34680426/lewis-hamiltons-f1-turkish-grand-prix-drive-is-one-for-the-ages/|arkivju-data=2021-05-09|url-status=dead}}</ref> minkejja li kkwalifika biss is-sitt post għat-tellieqa wara li l-Mercedes tħabtu mat-tajers. temperaturi u korsa li ma kellhomx qabda wara li reċentement reġgħet ħarġet, waqt it-tellieqa huwa lagħab fuq strateġija one-stop f’kundizzjonijiet imħallta filwaqt li r-rivali tiegħu għażlu li jibdlu t-tajers tagħhom għat-tieni darba, biex b’hekk ikun jista’ jieħu l-vantaġġ u jirbaħ b’aktar minn 30. sekondi. Il-prestazzjoni tiegħu kienet ikkuntrastata ma’ dik ta’ sieħbu Bottas, li daru erba’ darbiet u spiċċa dawra ‘l isfel fl-14-il post. <ref name="smith" /> <ref name="saward" /> <ref>{{Ċita web|url=https://www.theguardian.com/sport/2020/nov/15/lewis-hamilton-wins-turkish-gp-to-clinch-record-equalling-seventh-f1-world-title-michael-schumacher}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.co.uk/sport/motor-racing/formula1/lewis-hamilton-turkish-grand-prix-result-f1-b1723200.html}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.standard.co.uk/sport/formula-one/lewis-hamilton-f1-champion-turkey-gp-2020-standout-moment-b458265.html}}</ref> Hamilton semma t-tellieqa bħala l-prestazzjoni "spikka" tiegħu tal-istaġun. <ref name="smith">{{Ċita web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/hamilton-turkish-gp-my-stand-out-performance-of-f1-2020/4932498/}}</ref> [[Stampa:Lewis_Hamilton_Silverstone_2018.jpg|daqsminuri| Hamilton hu l-aktar sewwieq Brittaniku ta’ suċċess fl-istorja tal-Formula Wieħed, u rebaħ il -Grand Prix tal-Ingilterra numru rekord ta’ tmien darbiet.]] Hamilton ġie deskritt bħala l-aqwa sewwieq tal-ġenerazzjoni tiegħu, <ref name="auto8">{{Ċita aħbar|url=http://time.com/lewis-hamilton-formula-one/|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210121050015/https://time.com/lewis-hamilton-formula-one/|arkivju-data=2021-01-21|url-status=dead}}</ref> <ref name="auto9">{{Ċita aħbar|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/motorsport/formulaone/lewishamilton/11954394/Lewis-Hamilton-has-proved-himself-to-be-the-best-F1-driver-of-his-generation.html}}</ref> <ref>{{Ċita aħbar|url=http://www.gpupdate.net/en/f1-news/207863/hamilton-megastar-of-generation-brundle/}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.motorsportweek.com/news/id/20506|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20181029030948/https://www.motorsportweek.com/news/id/20506|arkivju-data=2018-10-29}}</ref>  u wieħed mill-akbar sewwieqa tal-Formula Wieħed. <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/18096591}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=http://f1greatestdrivers.autosport.com/?driver=17}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=http://www.f1-grandprix.com/?page_id=3256|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20161220120857/http://www.f1-grandprix.com/?page_id=3256|arkivju-data=2016-12-20|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://fivethirtyeight.com/features/formula-one-racing/|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240105144719/https://fivethirtyeight.com/features/formula-one-racing/|arkivju-data=2024-01-05|url-status=dead}}</ref> <ref name="bbc.com">{{Ċita aħbar|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/45905592}}</ref> <ref name=":3">{{Ċita web|url=https://www.news24.com/wheels/FormulaOne/hamilton-among-f1s-greatest-drivers-carlos-sainz-20181019}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.sportsmole.co.uk/formula-1/mercedes/news/massa-hamilton-as-good-as-senna-schumacher_311460.html}}</ref> <ref name="formula1.com">{{Ċita web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-x5-the-stats-that-prove-his-greatness.78RWOkP4fmyeYg2MokkoEG.html}}</ref> <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.bbc.co.uk/sport/av/formula1/46076323}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.grandprix247.com/2019/12/20/carey-drivers-are-our-heroes-lewis-among-the-greatest/}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://f1i.com/news/361058-hamilton-one-of-the-greatest-of-all-time-declares-brundle.html}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.gptoday.net/en/news/f1/253065/grosjean-hamilton-one-of-the-top-five-drivers-of-all-time}}</ref>  Diversi sewwieqa u esperti tal-Formula Wieħed iddeskrivew lil Hamilton bħala l-akbar sewwieq tal-Formula Wieħed ta’ kull żmien. <ref name="auto2">{{Ċita aħbar|url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2019/nov/03/lewis-hamilton-f1-world-championship-michael-schumacher}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://sport360.com/article/motorsport/339306/lewis-hamilton-has-already-surpassed-michael-schumacher-as-greatest-of-all-time-says-eddie-jordan}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.essentiallysports.com/f1-news-mercedes-lewis-hamilton-anointed-the-greatest-driver-of-all-time-by-another-ex-michael-schumacher-rival/}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.frontstretch.com/2019/11/30/lewis-hamiltons-the-best-racer-thats-ever-been-eddie-irvine-speaks-out/|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210120230731/https://www.frontstretch.com/2019/11/30/lewis-hamiltons-the-best-racer-thats-ever-been-eddie-irvine-speaks-out/|arkivju-data=2021-01-20|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://uk.news.yahoo.com/damon-hill-hails-best-time-145937687.html|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210121034522/https://uk.news.yahoo.com/damon-hill-hails-best-time-145937687.html|arkivju-data=2021-01-21|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.givemesport.com/1589452-lewis-hamilton-is-the-greatest-formula-1-driver-of-all-time-says-murray-walker}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://todaynewspost.com/sports-news/lewis-hamilton-is-the-greatest-because-he-doesnt-have-schumachers-ruthlessness/|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20211120134124/https://todaynewspost.com/sports-news/lewis-hamilton-is-the-greatest-because-he-doesnt-have-schumachers-ruthlessness/|arkivju-data=2021-11-20|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.express.co.uk/sport/f1-autosport/1206398/Lewis-Hamilton-Sam-Bird-Mercedes-greatest-ever-F1-driver-Michael-Schumacher}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.roadandtrack.com/news/a34687620/lewis-hamilton-is-the-greatest-of-all-time/}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://speedwaydigest.com/index.php/news/racing-news/59778-hamilton-officially-greatest-f1-driver-of-all-time-according-to-new-statistical-study}}</ref>  Jim Holden li jikteb ''f'Autocar'' jissuġġerixxi li Hamilton jista' mhux biss ikun fost l-akbar sewwieqa Brittaniċi fil-Formula Wieħed, iżda wieħed mill-akbar sportivi Brittaniċi. <ref name="autocarjim">{{Ċita aħbar|url=https://www.autocar.co.uk/opinion/motorsport/lewis-hamilton-greatest-british-sportsman-all-time}}</ref> Minkejja li rċieva tifħir minn esperti u partitarji ġewwa u barra mill-isport, Hamilton kien figura ta’ firda f’għajnejn il-pubbliku ġenerali, b’xi ġurnalisti jargumentaw li l-isfrutti tiegħu fuq il-korsa ma kinux apprezzati biżżejjed. <ref name="totobest">{{Ċita aħbar|url=https://www.motorsport.com/f1/news/hamilton-best-driver-existed-wolff/4482417/}}</ref> <ref>{{Ċita aħbar|url=https://edition.cnn.com/2019/11/04/motorsport/lewis-hamilton-sixth-formula-one-title-greatest-ever-spt-intl/index.html}}</ref> Holden issuġġerixxa li l-preġudizzju razzjali seta’ kkontribwixxa lejn in-nuqqas ta’ popolarità perċepit ta’ Hamilton meta mqabbel mal-kisbiet tiegħu, bir-razza u d-dehra fiżika ta’ Hamilton – ikunu ta’ razza mħallta u spiss jidhru imsielet sportivi, dreadlocks u ħwejjeġ tad-disinjaturi – jaljenaw xi wħud tradizzjonali tal-isport. <ref name="autocarjim"/> Oħrajn attribwixxu n-nuqqas ta’ apprezzament tiegħu għall-prevedibbiltà perċepita tar-riżultati matul l-era turbo-ibrida, u qabblu l-perjodu ta’ dominanza tiegħu ma’ dak ta’ Schumacher fil-bidu tas-snin 2000, u mat-tennisti Steffi Graf u Martina Navratilova, li lkoll saru aktar apprezzati. fl-aħħar parti tal-karrieri tagħhom. <ref name="powellchampion">{{Ċita aħbar|url=https://news.sky.com/story/formula-one-lewis-hamilton-very-likely-to-become-motor-racings-greatest-champion-11852031}}</ref> <ref name="autocarjim" /> [[Stampa:2018_Italian_Grand_Prix_Hamilton_(44313902384).jpg|daqsminuri| Hamilton ixejjer lill-partitarji wara li rebaħ il-Grand Prix Taljana tal-2018]] === Elmu === [[Stampa:Hamilton_helmet_2007.jpg|daqsminuri| L-elmu ta’ Hamilton tal-2007]] Minn età żgħira, l-elmu ta’ Hamilton matul is-snin tiegħu tal-karting kien fil-biċċa l-kbira isfar bi żigarelli blu, ħodor u ħomor. Fis-snin ta’ wara ġie miżjud ċirku abjad u ż-żigarelli tmexxew ‘il quddiem biex jagħmlu spazju għal logos u spazju għar-riklami. <ref>{{Ċita web|url=http://www.asiaone.com/Multimedia/Story/A1Multimedia20070723-844.html|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20081024084323/http://www.asiaone.com/Multimedia/Story/A1Multimedia20070723-844.html|arkivju-data=2008-10-24}}</ref> Hamilton kompla jmexxi disinn predominantement isfar għall-istadju bikri tal-karriera tiegħu fil-Formula Wieħed, iżda fl-2014 iddeċieda li jibdel għal approċċ fil-biċċa l-kbira abjad. <ref name="petronashelmet">{{Ċita aħbar|url=https://www.motorsportweek.com/news/id/21147|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200706163037/https://www.motorsportweek.com/news/id/21147|arkivju-data=2020-07-06|url-status=dead}}</ref> Fl-2017, Hamilton għażel id-disinn tal-elmu tiegħu mis-sottomissjonijiet tal-fann. <ref>{{Ċita web|url=http://www.motorsport.com/f1/news/hamilton-asks-fans-to-design-2017-f1-helmet-868803/|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20170127115031/http://www.motorsport.com/f1/news/hamilton-asks-fans-to-design-2017-f1-helmet-868803/|arkivju-data=2017-01-27|url-status=dead}}</ref> Id-disinn rebbieħ uża kulur bażi abjad u isfar b’dettalji ħomor u oranġjo, u ż-żieda ta’ tliet stilel, waħda għal kull wieħed mit-tliet kampjonati tal-Formula Wieħed ta’ Hamilton dak iż-żmien, fuq kull naħa. <ref>{{Ċita web|url=https://www.autosport.com/f1/news/128210/hamilton-reveals-winning-2017-helmet-design}}</ref> Matul l-istaġuni ta’ wara, Hamilton kompla jżid aktar stilel mal-elmu tiegħu meta rebaħ aktar titli tal-Kampjonat tad-Dinja. <ref name="Grand Prix 24/7">{{Ċita web|url=https://www.grandprix247.com/2018/11/23/hamilton-reveals-gold-helmet-for-abu-dhabi-season-finale/}}</ref> Hamilton uża wkoll disinji ta’ elmi ta’ darba biex jagħti ġieħ lil figuri influwenti fil-karriera tiegħu. Fil- Grand Prix tal-Brażil tal-2011, huwa libes elmu speċjali bħala ġieħ lil Ayrton Senna li ġie rkantat wara t-tellieqa b'risq il- Fondazzjoni Ayrton Senna . <ref>{{Ċita aħbar|url=http://uk.autoblog.com/2011/11/25/hamilton-proud-of-senna-helmet-design/|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20120123021950/http://uk.autoblog.com/2011/11/25/hamilton-proud-of-senna-helmet-design|arkivju-data=2012-01-23}}</ref> Fil- Grand Prix ta’ Monaco tal-2019, Hamilton, bħas-sewwieq sieħeb Sebastian Vettel, libes elmu speċjali biex jagħti ġieħ lil Niki Lauda, li miet fil-bidu tal-ġimgħa. L-elmu kien miżbugħ aħmar u abjad, il-kuluri klassiċi ta’ Lauda, u kellu ismu stampat fuq wara. Wara t-tellieqa, Hamilton irrifletta fuq il-karriera ta’ Lauda, u qal: “Fl-aħħar mill-aħħar, bħala sewwieq, l-għan tiegħi xi darba hu li nittama li nkun rispettat daqs kemm kien . . . Żgur li hu xi ħadd li mexxa b’eżempju kbir, ħalla eżempju kbir, u kien eroj reali għal ħafna.” <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.autosport.com/f1/news/143715/hamilton-lauda-tribute-helmet-made-lastminute}}</ref> Hamilton reġa' libes elmu speċjali biex jagħti ġieħ lil Ayrton Senna fil- Grand Prix tal-Brażil tal-2019 . <ref>{{Ċita web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/hamilton-reveals-senna-tribute-helmet/4597494/|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20201129030830/https://www.motorsport.com/f1/news/hamilton-reveals-senna-tribute-helmet/4597494/|arkivju-data=2020-11-29|url-status=dead}}</ref> == Dehra pubblika u influwenza == === Trattament razzist === L-ewwel u l-uniku sewwieq iswed li tellaq fil-Formula Wieħed, Hamilton kien suġġett għal abbuż razzist tul il-karriera tiegħu. Fl-2007, Hamilton sofra abbuż razzist minn partitarji Spanjoli tal-Formula Wieħed fil- Grand Prix taċ -Ċina. <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.reuters.com/article/idINIndia-31860420080210}}</ref> Fl-2008, Hamilton kien abbużat b’xi mod ieħor waqt testijiet ta’ qabel l-istaġun fiċ- Circuit de Catalunya minn diversi spettaturi Spanjoli li libsu żebgħa tal-wiċċ iswed u parrokki suwed, kif ukoll qomos bil-kliem “Hamilton Family ". <ref name="times20080204">{{Ċita aħbar|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/formula_1/article3305228.ece|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20081202090658/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/formula_1/article3305228.ece|arkivju-data=2008-12-02|url-status=dead}}</ref> L- [[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] wissiet lill-awtoritajiet Spanjoli dwar ir-ripetizzjoni ta' mġieba bħal din, <ref>{{Ċita aħbar|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/7225523.stm}}</ref> u nediet kampanja "Race Against Racism". <ref>{{Ċita web|url=http://www.formula1.com/news/headlines/2008/2/7355.html|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20080708212218/http://www.formula1.com/news/headlines/2008/2/7355.html|arkivju-data=2008-07-08}}</ref> Ftit qabel il -Grand Prix tal-Brażil tal-2008, fil-midja Ingliża dehret websajt proprjetà tal-fergħa Spanjola tal-aġenzija tar-reklamar ibbażata fi New York TBWA u bl-isem ''pinchalaruedadeHamilton'', li tinqaleb għall-Malti bħala "Ifqa it-tajer ta 'Hamilton". Is-sit kien fih immaġini ta’ Interlagos li ppermettiet lill-utenti jħallu dwiefer u porcupines fuq il-korsa biex il-karozza ta’ Hamilton tgħaddi minn fuqha. Fost eluf ta’ kummenti li ħallew mill-2007, xi wħud kienu jinkludu insulti razzjali. <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.theguardian.com/media/2008/nov/01/hamilton-racism-formula-one-spain}}</ref> Fl-2021, Hamilton kien suġġett għal abbuż razzist onlajn wara rebħa drammatika fil- Grand Prix tal-Ingilterra. [[Mercedes-Benz fil-Formula Wieħed|Il-Mercedes]], il-Formula Wieħed u l- [[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]], ħarġu stqarrija konġunta li kkundannaw l-abbuż u talbu biex dawk responsabbli jinżammu responsabbli. <ref>{{Ċita web|url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/hamilton-subjected-racist-abuse-online-after-british-gp-reports-2021-07-19/|url-status=live}}</ref> === Attiviżmu u filantropija === Hamilton huwa avukat prominenti kontra r-razziżmu u għal diversità akbar fl-isport tal-muturi. <ref>{{Ċita aħbar|url=https://inews.co.uk/sport/formula-one/lewis-hamilton-knighthood-monaco-tax-status-exile-jackie-stewart-f1-812358}}</ref> <ref name="fiaaction">{{Ċita web|url=https://the-race.com/formula-1/hamilton-expects-fia-to-stop-action-like-breonna-taylor-shirt/}}</ref> Huwa kkontesta l-politika razzjali fil-Formula Wieħed f’diversi okkażjonijiet. Fl-2011, wara li ġie msejjaħ għall-istewards f'ħamsa mill-ewwel sitt tiġrijiet tal-istaġun, Hamilton ippakkja, "Forsi huwa għaliex jien iswed, hekk jgħid Ali G." <ref name="BBC Sport">{{Ċita aħbar|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/formula_one/13588664.stm}}</ref> Fl-2018, Hamilton ikkritika n-nuqqas ta’ diversità fil-Formula Wieħed, u ddeskriva kif xejn ma nbidel fil-ħdax-il sena tiegħu fl-isport qabel qal: “Tfal, nies, hemm tant impjiegi f’dan l-isport li kulħadd, irrispettivament mill-etniċità tiegħek jew l-isfond, tista’ tagħmilha u tidħol fiha.” <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.express.co.uk/sport/f1-autosport/935433/Lewis-Hamilton-F1-news-racial-diversity-attack-Australian-Grand-Prix}}</ref> <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.espn.com/f1/story/_/id/22868088/lewis-hamilton-calls-greater-diversity-formula-one-says-changed}}</ref> ==== Drittijiet umani ==== F'Diċembru 2020, Hamilton ikkonfronta l -abbużi tad-drittijiet tal-bniedem tal-Baħrejn u tkellem dwar l-allegazzjonijiet ta ' sportswashing . Hamilton qal li "mhux se jħallih ma jibqax inosservat" wara li tifel ta' 11-il sena, Ahmed Ramadhan, kiteb ittra lil Hamilton, fejn talbu jsalva lil missieru, li kien qed jiffaċċja l-piena tal-mewt, wara li allegatament inħarġet konfessjoni permezz ta’ tortura għall-mewt ta’ pulizija. <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.thetimes.co.uk/article/boys-death-row-plea-drives-lewis-hamilton-to-make-human-rights-pledge-m9nrlt0rd}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=http://www.middleeasteye.net/news/lewis-hamilton-formula-one-bahrain-death-row-letter-hit-home}}</ref> Hamilton tkellem ma’ organizzazzjonijiet tad-drittijiet tal-bniedem u esperti legali. Tkellem ukoll ma’ uffiċjali tal-Baħrejn dwar id-drittijiet tal-bniedem tal-pajjiż. Iċ-champion tal-F1 qal li filwaqt li ma kellu l-ebda awtorità li jagħżel il-post għat-tellieqa tiegħu, “li jmur f’dawn il-pajjiżi u jinjora biss dak li qed jiġri f’dawk il-postijiet” mhuwiex il-mod it-tajjeb. <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.reuters.com/article/us-motor-f1-bahrain-rights-idUSKBN2BH2YV}}</ref> ==== Drittijiet ambjentali u tal-annimali ==== Hamilton ripetutament iddiskuta kwistjonijiet ambjentali u d-drittijiet tal-annimali f’konferenzi, f’intervisti u f’dokumentarji. <ref>{{Ċita web|url=https://www.we.org/en-us/we-stories/we-day/this-earth-day-lewis-hamilton-is-fighting-climate-change}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://ca.finance.yahoo.com/news/f1-world-champion-lewis-hamilton-cleans-plastic-littered-192400932.html}}</ref> Huwa juża wkoll il-pjattaformi tal-midja soċjali tiegħu biex jiġbor appoġġ għall-inizjattivi tiegħu, <ref>{{Ċita web|url=https://www.peta.org.uk/blog/hamilton-animals/}}</ref> li jvarjaw minn iħeġġeġ [[Ċina|liċ-Ċina]] biex tikklassifika mill-ġdid klieb bħala annimali domestiċi minflok bhejjem, <ref>{{Ċita web|url=https://plantbasednews.org/culture/lewis-hamilton-urges-followers-to-help-china-reclassify-dogs-as-pets/|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210301124211/https://plantbasednews.org/culture/lewis-hamilton-urges-followers-to-help-china-reclassify-dogs-as-pets/|arkivju-data=2021-03-01|url-status=dead}}</ref> u jappoġġja organizzazzjonijiet tal-karità li jiġġieldu l -kummerċ illegali tal-annimali selvaġġi <ref>{{Ċita web|url=https://www.standard.co.uk/news/stop-wildlife-trade/formula-one-lewis-hamilton-art-for-animals-b79513.html}}</ref> sa sejħa għal il-protezzjoni tal-foresti tropikali tal-Amażonja. <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/entertainment/news/lewis-hamilton-calls-for-protection-of-amazon-rainforest-in-wwf-film-39538490.html|issn=}}</ref> F'Jannar 2020, huwa ta donazzjoni ta' US$ 500,000 (madwar £ 383,000) għal varjetà ta' kawżi relatati mal- kriżi tan-nirien fil-bush fl-Awstralja. <ref>{{Ċita web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/51054445}}</ref> Il-flus marru għas-servizzi tan-nar u l-organizzazzjonijiet tal-karità għall-ħarsien tal-annimali. <ref>{{Ċita web|url=https://vegnews.com/2020/3/lewis-hamilton-goes-to-australia-to-help-baby-animals-devastated-by-wildfires}}</ref> ==== Karitajiet oħra ==== Matul l-aħħar għaxar snin, Hamilton ipprovda ħinu għal varjetà ta' kawżi tajbin, bħal żjarat fl-isptar lil tfal morda. <ref>{{Ċita web|url=https://www.chelwest.nhs.uk/about-us/news/news-archive/2017/lewis-hamilton-treats-young-patients-to-an-afternoon-in-the-fast-lane-at-chelsea-and-westminster-hospital}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://au.news.yahoo.com/formula-one-star-lewis-hamilton-visits-sick-kids-at-royal-childrens-hospital-21940245.html}}</ref> Huwa stieden lill-partitarji, liż-żgħażagħ, u lill-familji tagħhom biex jingħaqdu miegħu fi tlielaq tal-Grand Prix u avvenimenti soċjali. <ref>{{Ċita web|url=https://twitter.com/makeawishuk/status/1150720281150939137}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.expressandstar.com/news/2019/07/24/wolverhampton-schoolgirls-dreams-come-true-after-meeting-lewis-hamilton/}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=http://www.getreading.co.uk/whats-on/music/help-us-boost-charity-funds-4217876}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://reachforadream.org.za/dt_portfolios/klaas-prinsloo/|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210411182700/https://reachforadream.org.za/dt_portfolios/klaas-prinsloo/|arkivju-data=2021-04-11|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://ehospice.com/uk_posts/hospice-makes-patients-dream-come-true-with-lewis-hamilton-meeting/}}</ref> Fl-2013, huwa sar l-Ambaxxatur tal-Edukazzjoni Globali għal ''Save the Children'', u appoġġja u jippromwovi l-kampanji edukattivi tiegħu. <ref>{{Ċita web|url=https://www.savethechildren.org.uk/blogs/2013/f1-superstar-lewis-hamilton-signs-up-to-our-global-education-campaign|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210120141903/https://www.savethechildren.org.uk/blogs/2013/f1-superstar-lewis-hamilton-signs-up-to-our-global-education-campaign|arkivju-data=2021-01-20|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.sportspromedia.com/news/lewis_hamilton_named_save_the_children_ambassador}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://metro.co.uk/2013/10/30/f1-star-lewis-hamilton-meets-child-labourers-in-india-4167767/}}</ref> Sentejn wara, Hamilton sar l-ewwel ambaxxatur għall- Fondazzjoni tal-Logħob Invictus, u appoġġa s-servizzjar u nisa midruba, midruba u morda. <ref>{{Ċita web|url=https://invictusgamesfoundation.org/lewis-hamilton-unveiled-as-first-ambassador-for-invictus-games-foundation/|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20201031022450/https://invictusgamesfoundation.org/lewis-hamilton-unveiled-as-first-ambassador-for-invictus-games-foundation/|arkivju-data=2020-10-31|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.forces.net/services/tri-service/lewis-hamilton-inspires-veterans-driving-masterclass}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:GwAsrOGbVBEJ:https://twitter.com/weareinvictus/status/616944871870492672+&cd=1&hl=en&ct=clnk&gl=uk}}</ref> Matul il [[Pandemija tal-COVID-19|-pandemija tal]] -COVID-19, ir-ristorant Neat Burger ta’ Hamilton ta ikliet b’xejn lill-ħaddiema tal- NHS ta’ quddiem. <ref>{{Ċita web|url=https://bemoreelephant.org/news/lewis-hamilton-donates-free-vegan-burgers-to-nhs-staff/|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20221014235220/http://bemoreelephant.org/news/lewis-hamilton-donates-free-vegan-burgers-to-nhs-staff/|arkivju-data=2022-10-14|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.veganfoodandliving.com/news/lewis-hamiltons-vegan-burger-chain-is-giving-free-vegan-meals-to-nhs-workers/}}</ref> Neat Burger nediet ukoll l-iskema "Kids Eat Free", li sservi ikliet b'xejn lit-tfal tal-iskola matul il -waqfa ta' nofs it-terminu . <ref>{{Ċita aħbar|url=https://metro.co.uk/2020/03/30/deliveroo-12476809/}}</ref> <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.livekindly.co/vegan-businesses-feed-kids|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20201205220332/https://www.livekindly.co/vegan-businesses-feed-kids/|arkivju-data=2020-12-05|url-status=dead}}</ref> === Riċeviment tal-midja === F'Diċembru 2017, Hamilton qajjem kontroversja wara li qasam video fuq [[Instagram]] ta' neputi tiegħu liebes libsa prinċipessa li fih ikkummenta: "Għala ridt libsa prinċipessa għall-Milied, is-subien ma jilbsux ilbiesi ta' prinċipessi." <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.co.uk/life-style/health-and-families/lewis-hamilton-christmas-nephew-princess-dresses-formula-one-criticism-gender-a8128661.html}}</ref> Huwa kien ikkundannat fuq il-midja soċjali u minn organizzazzjonijiet tal- karità LGBT għall-kummenti tiegħu. <ref>{{Ċita web|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-42486085}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.huffingtonpost.com/entry/lewis-hamilton-princess-dress_us_5a426ccae4b0b0e5a7a3545c}}</ref> Sussegwentement ħassar il-vidjow qabel aktar tard ħassar il-kontenut kollu mill-kanali tal-midja soċjali tiegħu, <ref>{{Ċita web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11194004/lewis-hamilton-deletes-social-media-messages-on-twitter-and-instagram}}</ref> għalkemm reġa' juża b'mod attiv il-kontijiet tal-midja soċjali tiegħu fis-17 ta' Jannar 2018. <ref>{{Ċita web|url=http://www.espn.com/f1/story/_/id/25423535/force-india-renamed-racing-point-2019}}</ref> Hamilton skuża ruħu għall-kummenti tiegħu, u aktar tard deher f'Disneyland Paris man-neputi tiegħu, li libes libsa prinċipessa għall-vjaġġ, kif ukoll jidher fuq il-qoxra ta 'quddiem ta' ''GQ'' liebes kilt tartan tal-qawsalla li ddisinja ma ' Tommy Hilfiger, u qal: "Jien għamilt xi ħaġa u mbagħad indunajt l-effett li kelli. . . Irrid nagħmel emenda. Naċċettaha, nirrealizzaha u ninsab ferħan li nkun responsabbli għaliha.” <ref>{{Ċita web|url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/lewis-hamilton-interview-2018}}</ref> Hamilton kien wieħed minn diversi figuri li l-arranġamenti tat-taxxa tagħhom ġew indikati f'rapport mill-karità Christian Aid fl-2008. <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/tax-evasion-costs-lives-of-56m-children-826252.html|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20100508051933/http://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/tax-evasion-costs-lives-of-56m-children-826252.html|arkivju-data=2010-05-08}}</ref> <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.theguardian.com/sport/2012/may/23/lewis-hamilton-content-monaco}}</ref> <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17615784}}</ref> Dik is-sena, Hamilton irċieva kritika minn membri tal-parlament tar-Renju Unit talli evita t-taxxi tar-Renju Unit. <ref name="AFP">{{Ċita aħbar|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5jGS3IaJsftaH5JHip7T_TwrcBUMg|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20100117064100/http://afp.google.com/article/ALeqM5jGS3IaJsftaH5JHip7T_TwrcBUMg|arkivju-data=2010-01-17}}</ref> Wara t-tnixxija tal- Paradise Papers f’Novembru 2017, ġie rrappurtat li Hamilton kien evita li jħallas £3.3 miljun ta’ taxxa fuq il-valur miżjud (VAT) fuq il-jet privat tiegħu, b’valur ta’ £16.5 miljuni. <ref name="auto13">{{Ċita web|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-41886607}}</ref> Skont BBC ''Panorama'', il-ftehim tal-kiri stabbilit mill-konsulenti tiegħu deher li kien "artifiċjali" u "ma kienx konformi ma' projbizzjoni tal-UE u tar-Renju Unit fuq rifużjonijiet tal-VAT għal użu privat". Il-BBC qalet ukoll li l-kont Instagram ta’ Hamilton ipprovda evidenza li l-jet intuża għal vjaġġi personali. <ref name="auto13" /> Il-ġett inbiegħ f'Settembru 2019. <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/50061569}}</ref> Minkejja li ma tgħix fir-Renju Unit, id-dejta tal-HMRC ippubblikata fl-2019, tpoġġi lil Hamilton fost l-ogħla 5,000 li jħallsu t-taxxa tar-Renju Unit. Hamilton qal lil ''The Sunday Times'' fl-2014: “Dak li n-nies ma jirrealizzawx hu li nħallas it-taxxa hawn [fir-Renju Unit], imma ma naqlax flusi kollha hawn. Intellaq f'19-il pajjiż differenti, għalhekk naqla' flusi f'20 post differenti u nħallas it-taxxa f'diversi postijiet differenti, u nħallas ħafna hawn [ir-Renju Unit] ukoll. Qed nikkontribwixxi għall-pajjiż." <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.co.uk/sport/motor-racing/formula1/lewis-hamilton-knighthood-toto-wolff-honours-list-b1780786.html}}</ref> <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/uk/hamilton-i-pay-a-lot-of-tax-in-uk-30834368.html|issn=}}</ref> Hamilton għandu wkoll interessi fil-mużika, u qal li “l-mużika kienet passjoni kbira tiegħi minn meta kont verament żgħir. Bdejt indoqq il-kitarra meta kelli 13-il sena. Hawnhekk, nista' nkun jien, nista' nkun vulnerabbli. Nista’ nuri naħa tiegħi li n-nies ma jarawx.” <ref>{{Ċita web|url=https://news.sky.com/story/lewis-hamilton-is-secret-singer-on-new-christina-aguilera-track-11419673}}</ref> Jippreżenta fil-kanzunetta "Pipe" ta' Christina Aguilera tal-2018 taħt il-psewdonimu XNDA, għalkemm ma kkonfermax dan qabel Lulju 2020, meta żvela li kien ilu jikteb u jirreġistra mużika għal għaxar snin. <ref>{{Ċita web|url=https://soymotor.com/noticias/hamilton-rompe-su-anonimato-en-la-industria-de-la-musica-xnda-soy-yo-978590|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200803021428/https://soymotor.com/noticias/hamilton-rompe-su-anonimato-en-la-industria-de-la-musica-xnda-soy-yo-978590|arkivju-data=2020-08-03|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://drivetribe.com/p/lewis-hamilton-has-confirmed-that-YKln0mGKTTi6-QWfyNGeQg?iid=ItGR9lH_TzaR4O6kzJE4Jg|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210302055047/https://drivetribe.com/p/lewis-hamilton-has-confirmed-that-YKln0mGKTTi6-QWfyNGeQg?iid=ItGR9lH_TzaR4O6kzJE4Jg|arkivju-data=2021-03-02|url-status=dead}}</ref> Hamilton għamel ukoll dehra mistieden fil-film ''[[Karozzi 2|Cars 2]]'' li fih isemma verżjoni antropomorfika tiegħu nnifsu. <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/12882708}}</ref> Imbagħad esprima assistent tal-kmand tal-vuċi ''f'Cars 3'' użati minn Cruz Ramirez . <ref>{{Ċita web|url=https://wtf1.com/post/lewis-hamilton-voices-a-character-in-cars-3/|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200705211707/https://wtf1.com/post/lewis-hamilton-voices-a-character-in-cars-3/|arkivju-data=2020-07-05|url-status=dead}}</ref> Hamilton huwa kkreditat bħala produttur eżekuttiv għall-film dokumentarju tal-2018 ''The Game Changers'' . <ref>{{Ċita aħbar|url=https://gamechangersmovie.com/the-film/#}}</ref> F'Settembru 2019, Hamilton nieda ristorant vegan bl-isem Neat Burger. <ref>{{Ċita web|url=https://www.standard.co.uk/go/london/restaurants/lewis-hamilton-vegan-burger-restaurant-london-neat-burger-a4223751.html}}</ref> Jistqarr li huwa l-ewwel katina internazzjonali tal-burgers ibbażata fuq il-pjanti. <ref>{{Ċita web|url=https://www.standard.co.uk/go/london/restaurants/lewis-hamilton-vegan-burger-restaurant-london-neat-burger-a4223751.html}}</ref> Fl-2020, Neat Burger ġie inkurunat l-Aħjar Restaurant Vegan tas-Sena fil-Deliveroo Restaurant Awards. <ref>{{Ċita web|url=https://plantbasednews.org/lifestyle/food/lewis-hamilton-backed-burger-chain-wins-best-vegan-restaurant/|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210125192239/https://plantbasednews.org/lifestyle/food/lewis-hamilton-backed-burger-chain-wins-best-vegan-restaurant/|arkivju-data=2021-01-25|url-status=dead}}</ref> F'Awwissu 2020, ''Daily Front Row'' elenkat lil Hamilton bħala wieħed minn grupp ta' investituri ta' profil għoli li xtraw ''W'', rivista tal-moda mnikkta. F'Settembru 2020, Hamilton nieda X44 biex jikkompeti fis-serje tat-tlielaq off-road SUV kollha elettriċi [[Estrema E|Extreme E]] mill-istaġun 2021 'il quddiem. <ref>{{Ċita web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-launches-electric-off-road-racing-team-to-compete-in-the-new.1QyuQTR8aZNKpygkjqGeJu.html}}</ref> == Ħajja personali == Fl-2017, Hamilton qal lill-BBC li kien sar [[vegan]] għax "bħala r-razza umana, dak li qed nagħmlu lid-dinja... it-tniġġis [f'termini ta' emissjonijiet ta' gassijiet li jsaħħnu l-globali] li ġej mill-ammont ta' baqar li qed jiġu prodotti hija inkredibbli. Il-moħqrija hija orribbli u mhux bilfors irrid nappoġġa dan u rrid ngħix ħajja aktar b'saħħitha." <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/41296229}}</ref> Fl-2018 ġie msejjaħ il- Persuna tas-Sena PETA għall-attiviżmu vegan tiegħu. <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.co.uk/sport/motor-racing/formula1/lewis-hamilton-peta-f1-2018-person-year-sports-personality-odds-a8670571.html}}</ref> Fl-2018, Hamilton qal f’intervista li waqqaf ix-xorb “ftit ilu”. <ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=mITkwQ-k7So&t=1163}}</ref> === Rekords tal-Formula Wieħed === Hamilton iddebutta fil- Grand Prix tal-Awstralja tal-2007 u sar l-ewwel sewwieq iswed fil-Formula Wieħed. <ref>{{Ċita web|url=https://www.eastbaytimes.com/2006/11/28/hamilton-to-be-first-black-driver-in-f1/}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=http://www.bbc.co.uk/caribbean/news/story/2006/11/061127_grenadaf1.shtml}}</ref> Huwa waqqaf diversi rekords matul il-karriera tiegħu. Hamilton għandu l-aktar rebħiet fil-karriera, <ref>{{Ċita web|url=https://www.skysports.com/f1/news/36668/12114231/portuguese-gp-lewis-hamilton-breaks-f1s-all-time-wins-record}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/54682833}}</ref> aktar pole positions, <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/41003336}}</ref> <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.abc.net.au/news/2017-09-03/lewis-hamilton-sets-pole-record-with-dramatic-last-lap-in-rain/8867350}}</ref> aktar podjus, <ref>{{Ċita web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12049169/lewis-hamilton-breaks-michael-schumacher-f1-podium-record}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://indianexpress.com/article/sports/motor-sport/lewis-hamilton-wins-spanish-gp-podium-record-f1-6557531/}}</ref> aktar punti fil-karriera, <ref>{{Ċita web|url=http://www.statsf1.com/en/statistiques/pilote/point/nombre.aspx}}</ref> u ħafna dawriet immexxija, <ref>{{Ċita web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-holds-off-verstappen-to-win-thrilling-season-opener-in-bahrain.7tmfUOaLpSS1fHrEtU9n2x.html}}</ref> fost oħrajn rekords. Meta Hamilton rebaħ il-Kampjonat tad-Dinja tal-F1 tal-2008, wara li spiċċa l-ħames fil-Grand Prix tal-Brażil, kien sar l-iżgħar sewwieq li qatt rebaħ il-kampjonat fl-età ta’ 23 sena u 301 jum, <ref>{{Ċita web|url=https://www.theguardian.com/sport/2008/nov/03/formulaone-lewishamilton}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/motorsport/formulaone/lewishamilton/3367873/Lewis-Hamilton-crowned-youngest-world-champion-at-Brazil-Grand-Prix-Formula-One.html}}</ref> trijonf li ġie megħlub minn [[Sebastian Vettel]] fl-2010. <ref>{{Ċita web|url=https://www.theguardian.com/sport/2010/nov/14/sebastian-vettel-champion}}</ref> <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.reuters.com/article/idINIndia-52903620101114}}</ref> === Formula Wieħed === * Kampjonat Dinji tas-Sewwieqa tal-Formula Wieħed : 2008, 2014, 2015, 2017, 2018, 2019, 2020 <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.independent.co.uk/sport/motor-racing/hamilton-takes-f1-title-after-last-lap-drama-986349.html|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20201109022534/http://www.independent.co.uk/sport/motor-racing/hamilton-takes-f1-title-after-last-lap-drama-986349.html|arkivju-data=2020-11-09}}</ref> <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/30168481}}</ref> <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.theguardian.com/sport/2015/oct/25/lewis-hamilton-wins-f1-world-title-third-time-us-grand-prix}}</ref> * Kampjonat Dinji tal-Kostrutturi tal-Formula Wieħed : 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020 <ref>{{Ċita web|url=https://www.mercedesamgf1.com/en/mercedes-amg-f1/amg-f1-team/amg-f1-driver/lewis-hamilton/|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160815212954/https://www.mercedesamgf1.com/en/mercedes-amg-f1/amg-f1-team/amg-f1-driver/lewis-hamilton/|arkivju-data=2016-08-15}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=http://www.lewishamilton.com/category/bio/#J6W4DmvWAKY83eEU.97|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210128031753/https://www.lewishamilton.com/category/bio/#J6W4DmvWAKY83eEU.97|arkivju-data=2021-01-28|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.formula1.com/en/championship/drivers/lewis-hamilton.html}}</ref> * DHL Fastest Lap Award : 2014, 2015, 2017, 2019, 2020 <ref name="2014 results">{{Ċita web|url=http://www.formula1.com/results/season/2014/dhl_fastest_laps.html|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20141217125824/http://www.formula1.com/results/season/2014/dhl_fastest_laps.html|arkivju-data=2014-12-17|url-status=dead}}</ref> <ref name="2015 results">{{Ċita web|url=https://www.formula1.com/content/fom-website/en/championship/results/dhl-fastest-lap-2015.html|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160726012632/http://www.formula1.com/content/fom-website/en/championship/results/dhl-fastest-lap-2015.html|arkivju-data=2016-07-26|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-and-red-bull-collect-2019-dhl-awards.676ydrxfD0pbVSWvRZ8xRo.html}}</ref> * FIA Pole Trophy/Pirelli Pole Position Award : 2015, 2016, 2017, 2018, 2020 <ref>{{Ċita web|url=http://motorsports.nbcsports.com/tag/fia-pole-trophy/}}</ref> * Hawthorn Memorial Trophy : 2007, 2008, 2012, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020 <ref>{{Ċita web|url=http://www.gpupdate.net/en/f1-news/178231/hamilton-receives-hawthorn-memorial-trophy/}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.msauk.org/Lewis-Hamilton-receives-Hawthorn-Memorial-Trophy|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20170906041007/https://www.msauk.org/Lewis-Hamilton-receives-Hawthorn-Memorial-Trophy|arkivju-data=2017-09-06}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.msauk.org/Lewis-Hamilton-receives-Hawthorn-Memorial-Trophy-2|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20170906040018/https://www.msauk.org/Lewis-Hamilton-receives-Hawthorn-Memorial-Trophy-2|arkivju-data=2017-09-06}}</ref> * Trophy Lorenzo Bandini : 2009 <ref>{{Ċita web|url=http://www.motorsport.com/f1/news/hamilton-to-receive-lorenzo-bandini-trophy/|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20150715211658/http://www.motorsport.com/f1/news/hamilton-to-receive-lorenzo-bandini-trophy/|arkivju-data=2015-07-15|url-status=dead}}</ref> === Premjijiet oħra === Matul il-karriera tiegħu, Hamilton irċieva diversi premjijiet u unuri . Huwa rebaħ il-Premju Laureus Breakthrough of the Year fl-2008 <ref>{{Ċita web|url=https://www.laureus.com/content/lewis-hamilton-breakthrough-2008|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200705224941/https://www.laureus.com/content/lewis-hamilton-breakthrough-2008|arkivju-data=2020-07-05|url-status=dead}}</ref> u l -Premju Sportiv tas-Sena fl-2020. <ref>{{Ċita aħbar|url=https://fr.reuters.com/article/uk-laureus-awards-idUKKBN20C0SJ}}</ref> Hamilton rebaħ ukoll Pride of Britain Awards (2007), <ref>{{Ċita web|url=https://www.prideofbritain.com/history/2007}}</ref> Best Driver ESPY Award (2017), <ref>{{Ċita web|url=http://www.espn.com/espn/story/_/id/19974721/2017-espys-award-winners}}</ref> BBC Sports Personality of the Year Award (2014; 2020), <ref>{{Ċita web|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/profiles/bcTXV6z2tL2pm46MtD6Gb3/lewis-hamilton}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/sports-personality/55336369}}</ref> L'Équipe Champion of Champions (2020), <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.lequipe.fr/Formule-1/Article/Lewis-hamilton-champion-des-champions-monde-2020-dieu-senna-et-moi/1209731}}</ref> u Gazzetta World Sportsman of the Year (2018; 2020), <ref>{{Ċita web|url=https://www.gazzetta.it/Sport-Vari/30-12-2018/gazzetta-referendum-migliori-2018-3101679071061.shtml}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.gazzetta.it/Nba/30-12-2020/referendum-gazzetta-hamilton-brignone-bayern-monaco-migliori-mondo-2020-3902076189623.shtml}}</ref> fost oħrajn premjijiet u premjijiet. Ġie elett il -Personalità tas-Sena tal-FIA tliet darbiet (2014; 2018; 2020), <ref>{{Ċita web|url=http://formulaspy.com/formula-1/formula-1-news/hamilton-crowned-champion-fia-gala-doha-gallery-8705|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20150531071413/http://formulaspy.com/formula-1/formula-1-news/hamilton-crowned-champion-fia-gala-doha-gallery-8705|arkivju-data=2015-05-31}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-and-mercedes-receive-their-title-trophies-at-the-fia-prize-giving.5cjPO3FraMusoG0cGwyyau.html}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.motorsportweek.com/2020/12/18/hamilton-crowned-world-champion-at-virtual-fia-prize-giving-ceremony/}}</ref> u ġie introdott fil- FIA Hall of Fame fl-2017. <ref>{{Ċita web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.f1-champions-gather-in-paris-for-hall-of-fame-inauguration.2hLqnfDZNaGAYogqWuGMOe.html}}</ref> === Ordnijiet u premjijiet speċjali === * [[File:Order_of_the_British_Empire_(Civil)_Ribbon.png|60x60px]] Membru tal-Ordni tal-Imperu Brittaniku * [[File:Knight Bachelor Ribbon.svg|60x60px]] Kavallier Baċellerat <ref name="knight">{{Ċita aħbar|url=https://www.bbc.co.uk/sport/55475887}}</ref> * Premju Onorarju, [[Grenada]] <ref>{{Ċita web|url=https://www.autosport.com/f1/news/65043/hamilton-honoured-by-grenada}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/CREC-2008-03-31/html/CREC-2008-03-31-pt1-PgE442-4.htm}}</ref> === Rikonoxximent === * Ritratt ta’ Hamilton mill-fotografu Dario Mitidieri jinsab fil-kollezzjoni tan- National Portrait Gallery, Londra . <ref name="NPG portrait">{{Ċita web|url=https://www.npg.org.uk/collections/search/portrait/mw145203}}</ref> * Il-Hamilton Straight, [[Ċirkwit ta' Silverstone]] . <ref>{{Ċita web|url=https://www.silverstone.co.uk/news/silverstone-renames-international-pits-straight/}}</ref> == Ħoloq esterni == * [https://web.archive.org/web/20100309082927/http://www.mclaren.com/theteam/lewis-hamilton.php Bijografija ta' Lewis Hamilton]&nbsp;– McLaren.com * {{Imdb|2619894}} == Referenzi == [[Kategorija:Nies ħajjin]] [[Kategorija:Twieldu fl-1985]] [[Kategorija:Sportivi]] k4bu5jjo2dqipcak5i7tcrskk6e9viz 0 27606 330143 329565 2026-05-19T22:41:17Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330143 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Entrance to the Great Temple of Ramses II at Abu Simbel, Egypt.jpg|daqsminuri|297x297px|Id-daħla tat-Tempju l-Kbir ta' Abu Simbel]] '''Abu Simbel''' huwa sit arkeoloġiku magħmul minn żewġ tempji mnaqqxin fil-blat fil-villaġġ ta' Abu Simbel (bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: أبو سمبل‎), fil-Governorat ta' [[Aswan]], fin-Nofsinhar tal-[[Eġittu]] ħdejn il-fruntiera mas-[[Sudan]]. Dawn iż-żewġ tempji issa jinsabu max-xatt tal-Punent tal-Lag ta' Nasser, madwar 230 kilometru fil-Lbiċ minn Aswan (madwar 300 kilometru bit-triq). Il-kumpless huwa parti mis-[[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] msejjaħ "[[Monument|Monumenti]] Nubjani"<ref name=":0">{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=88|titlu=Nubian Monuments from Abu Simbel to Philae|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-11-24}}</ref>, li huwa magħmul minn diversi monumenti bejn Abu Simbel sa [[Philae]] (ħdejn Aswan), u jinkludu Amada, Wadi es-Sebua, u siti Nubjani oħra. Iż-żewġ tempji ta' Abu Simbel oriġinarjament ġew imnaqqxin mill-blat fil-muntanja fis-seklu 13 [[Ante Christum natum|Q.K.]], matul ir-renju tad-19-il dinastija tal-[[Faragħun]] [[Ramesses II]]. Dawn it-tempji kienu jservu bħala monument dejjiemi għall-Faragħun Ramesses II. Martu [[Nefertari]] u uliedhom jidhru mnaqqxin fi [[Statwa|statwi]] iżgħar ħdejn riġlejh, peress li kienu jitqiesu inqas importanti u ma ngħatawx l-istess pożizzjoni bħala skala. It-tempji jfakkru r-rebħa tal-Faragħun fil-Battalja ta' Kadesh. Il-figuri enormi mnaqqxin fil-blat saru ikoniċi. Il-kumpless kollu ġie rilokat fl-1968 taħt is-superviżjoni ta' arkeologu [[Polonja|Pollakk]], [[Kazimierz Michałowski]], miċ-Ċentru Pollakk tal-[[Arkeoloġija]] [[Mediterran|Mediterranja]] tal-Università ta' [[Varsavja]]<ref name=":1">{{Ċita web|url=https://pcma.uw.edu.pl/en/2019/12/11/abu-simbel-2/|titlu=Abu Simbel|sit=pcma.uw.edu.pl|data-aċċess=2021-11-24|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200726220539/https://pcma.uw.edu.pl/en/2019/12/11/abu-simbel-2/|arkivju-data=2020-07-26|url-status=dead}}</ref>, u tressaq fuq għolja artifiċjali magħmula minn struttura sferika, ferm 'il fuq mill-ġibjun tad-Diga l-Għolja ta' Aswan. Ir-rilokazzjoni tat-tempji kienet meħtieġa għaliex inkella kienu jiġu mgħerrqa bil-ħolqien tal-Lag ta' Nasser, il-ġibjun artifiċjali enormi tal-ilma li fforma wara l-kostruzzjoni tad-Diga l-Għolja ta' Aswan fuq ix-xmara [[Nil]]. Il-proġett twettaq bħala parti mill-Kampanja ta' Salvataġġ tal-Monumenti Nubjani tal-UNESCO.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Storja == === Kostruzzjoni === [[Stampa:Abusimbel.jpg|xellug|daqsminuri|L-istatwa ta' Ramesses II fit-Tempju l-Kbir ta' Abu Simbel qed jiġi assemblat mill-ġdid wara li t-tempju kollu ġie mċaqlaq fl-1967 biex jiġi salvat mill-għargħar.]] Matul ir-renju tiegħu, Ramesses II wettaq programm estensiv ta' kostruzzjoni kullimkien fl-Eġittu u fil-parti ta' Nubja taħt il-kontroll tal-Eġittu. Nubja kienet importanti ħafna għall-Eġizzjani għaliex kienet sors ta' deheb u bosta oġġetti kummerċjali prezzjużi oħra. Għalhekk, il-Faragħun bena diversi tempji grandjużi hemmhekk biex jimpressjona lin-Nubjani s-setgħa tal-Eġittu u biex il-poplu ta' Nubja jiġi Eġizzjanizzat.<ref>Verner, Miroslav. Temple of the Word: Sanctuaries, Cults and Mysteries of Ancient Egypt. (Cairo: The American University in Cairo Press, 2013).</ref><ref name=":2">Hawass, Zahi. The Mysteries of Abu Simbel. (Cairo: The American University in Cairo Press, 2000).</ref> L-iżjed tempji prominenti huma t-tempji mnaqqxin fil-blat ħdejn il-villaġġ modern ta' Abu Simbel, fit-Tieni Ċarċara tan-Nil, il-fruntiera bejn Nubja t'Isfel u Nubja ta' Fuq.<ref name=":2" /> Il-kumpless ta' Abu Simbel jinkludi żewġ tempji, it-Tempju l-Kbir, iddedikat lil Ramesses II nnifsu, u t-Tempju ż-Żgħir, iddedikat lill-mara ewlenija tiegħu r-Reġina Nefertari. Il-kostruzzjoni tal-kumpless tat-tempji beda għall-ħabta tal-1264 Q.K. u dam għal madwar 20 sena, sal-1244 Q.K. Kien magħruf bħala t-"Tempju ta' Ramesses, maħbub minn Amun". === Skoperta mill-ġdid === Bit-trapass taż-żmien, it-tempji ma baqgħux jintużaw u eventwalment tgħattew bir-ramel. Sas-seklu 6 Q.K., ir-ramel kien diġà għatta l-istatwi tat-tempju prinċipali sa rkopptejhom. It-tempju ntesa sal-1813, meta r-riċerkatur [[Żvizzera|Żvizzeru]] [[Johann Ludwig Burckhardt]] sab il-freġju ta' fuq tat-tempju prinċipali. Burckhardt tkellem dwar l-iskoperta tiegħu mal-esploratur [[Italja|Taljan]] [[Giovanni Battista Belzoni|Giovanni Belzoni]], li vvjaġġa sas-sit, iżda ma rnexxielux iħaffer daħla għat-tempju. Belzoni rritorna fl-1817, u din id-darba rnexxielu jidħol fil-kumpless. Deskrizzjoni dettaljata tat-tempji, flimkien ma' tpinġijiet kontemporanji, jinstabu fid-Deskrizzjoni tal-Eġittu (bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]:''Description of Egypt'') ta' [[Edward William Lane]] (1825-1828).<ref>Lane E, "Descriptions of Egypt," American University in Cairo Press. pp. 493-502.</ref> === Rilokazzjoni === [[Stampa:Abu Simbel relocation by Zureks.jpg|daqsminuri|240x240px|Mudell fuq skala li juri l-pożizzjoni oriġinali u attwali tat-tempji (fir-rigward tal-livell tal-ilma) fil-Mużew Nubjan, f'Aswan]] Fl-1959 bdiet kampanja internazzjonali ta' ġbir tad-donazzjonijiet biex jiġu salvati l-monumenti ta' Nubja: l-iktar relitti tan-Nofsinhar ta' din iċ-ċivilizzazzjoni umana tal-qedem kienu mhedda miż-żieda fil-livell tal-ilma tan-Nil li kienu waslu biex jirriżultaw mill-kostruzzjoni tad-Diga l-Għolja ta' Aswan. Skema partikolari biex jiġu salvati t-tempji kienet ibbażata fuq idea ta' [[William MacQuitty]] li tinbena diga tal-ilma ħelu trasparenti madwar it-tempji, bl-ilma fiha miżmum sal-għoli tan-Nil. Kellu jkun hemm kompartimenti taħt l-ilma biex wieħed ikun jista' jara t-tempji. Fl-1962 l-idea ssarrfet f'proposta mill-[[Arkitett|arkitetti]] [[Jane Drew]] u [[Maxwell Fry]] u mill-inġinier ċivili [[Ove Arup]].<ref>''Fry Drew Knight Creamer'', 1978, [[Londra]], Lund Humphries</ref> Dawn qiesu li l-olzar tat-tempji kien jinjora l-effett tal-erożjoni tal-blat ramli mill-irjieħ tad-deżert. Madankollu, il-proposta, għalkemm ġie rikonoxxut li kienet waħda tassew eleganti, ġiet irrifjutata. Is-salvataġġ tat-tempji ta' Abu Simbel beda fl-1964 minn tim multinazzjonali ta' arkeologi, inġiniera u operaturi tas-sengħa li kienu kapaċi jaħdmu b'tagħmir tqil. Dawn kollha ġibdu ħabel wieħed taħt il-qafas tal-UNESCO. Il-proġett sewa xi 40 miljun dollaru Amerikan dak iż-żmien (ugwali għal 300 miljun dollaru Amerikan ekwivalenti fl-2017). Bejn l-1964 u l-1968, is-sit kollu ġie ssegat f'blokok kbar (sa 30 tunnellata, b'medja ta' 20 tunnellata kull blokka), żarmat, olzat u assemblat mill-ġdid f'post ġdid xi 65 metru 'l fuq u xi 200 metru lura mix-xmara, f'waħda mill-akbar sfidi tal-inġinerija arkeoloġika fl-[[Storja|istorja]].<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Inc|isem=Time|data=|titlu=LIFE|url=https://books.google.com/books?id=CFMEAAAAMBAJ&pg=PA32|lingwa=en|iktar=|pubblikatur=Time Inc}}</ref> Xi strutturi ġew saħansitra salvati minn taħt l-ilma tal-Lag ta' Nasser. Illum, it-tempji jżuruhom ftit mijiet ta' turisti kuljum. Bosta viżitaturi jaslu wkoll bl-ajruplan f'ajruport li nbena apposta għal min jixtieq iżur it-tempji, jew inkella bit-triq minn Aswan li hi l-eqreb belt. Il-kumpless jikkonsisti minn żewġ tempji. It-Tempju l-Kbir huwa ddedikat lil Ra-Harakhty, Ptah u Amun, it-tliet allat statali tal-Eġittu dak iż-żmien, u fih erba' statwi kbar ta' Ramesses II mal-faċċata. It-Tempju ż-Żgħir huwa ddedikat lill-alla femminili Hathor, ippersonifikata f'Nefertari, il-mara maħbuba ewlenija ta' Ramesses II fost il-bosta nisa li kellu.<ref>Fitzgerald, Stephanie (2008). ''Ramses II: Egyptian Pharaoh, Warrior and Builder.'' New York: Compass Point Books. ISBN 978-0-7565-3836-1.</ref> It-tempji attwalment huma miftuħin għall-pubbliku. == It-Tempju l-Kbir == [[Stampa:Abu Simbel - baboons detail.jpg|daqsminuri|268x268px|Detall tal-babbwini mnaqqxa]] It-Tempju l-Kbir ta' Abu Simbel, li ħa xi 20 sena biex inbena, tlesta għall-ħabta tal-24 sena tar-renju ta' Ramesses il-Kbir (li tikkorrispondi għall-1265 Q.K.). It-tempju ġie ddedikat lill-allat Amun, Ra-Horakhty, u Ptah, kif ukoll lil Ramesses divinizzat stess.<ref name=":3">Alberto Siliotti, Egypt: temples, people, gods, 1994.</ref> Ġeneralment jiġi kkunsidrat bħala l-iktar tempju grandjuż u sabiħ mit-tempji kkummissjonati matul ir-renju ta' Ramesses II, u wieħed mill-isbaħ fl-Eġittu. === Daħla === Maġenb id-daħla unika tat-tempju hemm erba' statwi kolossali ta' 20 metru, u kull waħda tirrappreżenta lil Ramesses II bilqiegħda fuq tron u liebes il-kuruna doppja tal-Eġittu ta' Fuq u t'Isfel. L-ewwel statwa fuq ix-xellug tad-daħla ġarrbet xi ħsarat minħabba terremot li wassal biex ras u sider l-istatwa jikkrollaw; dawn il-biċċiet li kkrollaw ma ġewx irrestawrati fuq l-istatwa matul ir-rilokazzjoni iżda minflok tqiegħdu qrib saqajn l-istatwa fil-pożizzjonijiet kif kienu nstabu oriġinarjament. Maġenb riġlejn Ramesses II hemm għadd ta' statwi iżgħar oħra; l-ebda waħda minnhom mhi ogħla minn irkopptejn il-faragħun, u juru: il-mara ewlenija tiegħu, Nefertari Meritmut; ir-reġina omm tiegħu [[Mut-Tuy]]; l-ewwel żewġ ulied subien tiegħu, [[Amun-her-khepeshef]] u [[Ramesses B]]; u l-ewwel sitt ulied bniet tiegħu: [[Bintanath]], [[Baketmut]], [[Nefertari]], [[Meritamen]], [[Nebettawy]] u [[Isetnofret]].<ref name=":3" /> Il-faċċata wara l-istatwi kolossali hija għolja 33 metru u wiesgħa 38 metru. Għandha freġju bi 22 [[babbwin]] iqimu tlugħ ix-xemx b'dirgħajhom mgħollijin u bi stele li tfakkar iż-żwieġ ta' Ramesses II ma' bint ir-Re [[Ḫattušili III]], li ssiġilla l-paċi bejn l-Eġittu u l-[[Ittiti]].<ref name=":4">Ania Skliar, ''Grosse kulturen der welt-Ägypten'', 2005.</ref> Fuq id-daħla stess hemm immaġnijiet b'bassoriljiev tar-re jqim lil Ra Horakhty b'ras ta' falkun, u hemm statwa tiegħu f'niċċa kbira. Ra jżomm il-''user'' bil-[[Ġeroglifiċi Eġizzjani|ġeroglifiċi]] u rixa f'idu l-leminija, b'Maat (l-alla tal-verità u tal-ġustizzja) f'idu x-xellugija; din hija kriptogramma għal isem Ramesses II fuq it-tron, ''User-Maat-Re''.<ref name=":3" /> === Ġewwa === Il-parti ta' ġewwa tat-tempju għandha l-istess tqassim triangolari li għandhom il-biċċa l-kbira tat-tempji Eġizzjani antiki, bi kmamar li jiċkienu mid-daħla sas-santwarju. It-tempju għandu struttura kumplessa u pjuttost mhux tas-soltu minħabba li fih bosta kompartimenti fil-ġnub. Is-sala ipostila (li xi kultant tissejjaħ ''pronaos'') hija twila 18-il metru u hija wiesgħa 16.7-il metru; hija mirfuda minn tmien pilastri enormi ta' Osiris b'Ramesses divinizzat u kkollegat mal-alla Osiris, l-alla tal-fertilità, tal-agrikultura, tal-ħajja wara l-[[mewt]], tal-mejtin, tal-qawmien mill-mewt, tal-ħajja u tal-veġetazzjoni, biex tiġi indikata n-natura dejjiema tal-faragħun. L-istatwi kolossali mal-ħajt tan-naħa tax-xellug għandhom il-kuruna l-bajda tal-Eġittu ta' Fuq, filwaqt li dawk fuq in-naħa opposta lebsin il-kuruna doppja tal-Eġittu ta' Fuq u t'Isfel. Il-bassoriljievi fuq il-ħitan tal-''pronaos'' juru xeni ta' battalji fil-kampanji militari li ħa sehem fihom Ramesses II. Il-biċċa l-kbira tal-[[Skultura|iskulturi]] huma ddedikati lill-Battalja ta' Kadesh, fuq ix-xmara [[Orontes]] fis-[[Sirja]] tal-lum, fejn re Eġizzjan kien iġġieled kontra l-Ittiti. L-iktar riljiev famuż juri re fuq il-karru tiegħu jispara l-vleġeġ kontra l-għedewwa tiegħu huma u jaħarbu, huma u jittieħdu bħala priġunieri. Xeni oħra juru r-rebħiet Eġizzjani fil-[[Libja]] u f'Nubja.<ref name=":4" /> Mis-sala ipostila, wieħed jidħol fit-tieni sala bil-pilastri, b'erba' pilastri mżejna b'xeni mill-isbaħ ta' offerti lill-allat. Hemm xeni ta' Ramesses u Nefertari bid-dgħajjes sagri ta' Amun u ta' Ra-Horakhty. Din is-sala tagħti aċċess għal vestibolu trasversali, u fin-nofs tiegħu hemm id-daħla tas-santwarju. Hawnhekk, fuq ħajt iswed, hemm skulturi mnaqqxin fil-blat ta' erba' figuri bilqiegħda: Ra-Horakhty, ir-re divinizzat Ramesses, u l-allat Amun Ra u Ptah. Ra-Horakhty, Amun Ra u Ptah kienu d-divinitajiet prinċipali f'dak il-perjodu u ċ-ċentri tat-twemmin tagħhom kienu jinsabu f'Heliopolis, f'Thebes u f'Memphis rispettivament.<ref name=":4" /> === Allinjament max-Xemx === [[Stampa:AbuSimbel qwelk.jpg|xellug|daqsminuri|290x290px|Detall tal-uċuħ tal-istatwi ewlenin]] Jingħad li l-assi tat-tempju ġie ppożizzjonat mill-arkitetti Eġizzjani tal-qedem b'tali mod li fit-22 ta' Ottubru u fit-22 ta' Frar, ir-raġġi tax-[[xemx]] jippenetraw is-santwarju u l-iskulturi mal-ħajt ta' wara jiġu jiddu kollha, għajr l-istatwa ta' Ptah, alla kkollegat mal-mejtin u li dejjem kien jibqa' fid-dlam. Diversi nies jinġabru f'Abu Simbel f'dawn il-jiem biex jaraw dan l-avveniment b'għajnejhom.<ref name=":3" /> Allegatament, dawn id-dati huma d-data ta' għeluq snin ir-re u l-jum meta kien inkurunat, rispettivament. Ma hemm l-ebda evidenza diretta li tappoġġa din l-allegazzjoni. Madankollu, huwa loġiku li wieħed jassumi li dawn id-dati kellhom xi rabta ma' avveniment sinifikanti. Fil-fatt, skont il-kalkoli li saru abbażi tat-tlugħ eljakali tal-istilla Sirius (Sothis) u l-iskrizzjonijiet li nstabu mill-arkeologi, din id-data x'aktarx li kienet it-22 ta' Ottubru. Din l-immaġni tar-re ġiet imsaħħa u rivitalizzata mill-enerġija tal-istilla solari, u Ramesses divinizzat il-Kbir seta' b'hekk jieħu postu ħdejn Amun-Ra u Ra-Horakhty.<ref name=":3" /> Minħabba d-deriva akkumulata tat-Tropiku tal-Qabru minħabba l-preċessjoni assjali tad-[[Id-Dinja|Dinja]] f'dawn l-aħħar tliet millenji, id-data tal-avveniment kienet differenti meta nbena t-tempju. Dan huwa kkonfermat ukoll mill-fatt li t-tempju ġie rilokat mill-konfigurazzjoni oriġinali tiegħu, u b'hekk l-allinjament attwali jaf mhuwiex daqshekk preċiż daqs dak oriġinali.<ref>{{Ċita web|url=https://spacemath.gsfc.nasa.gov/SED11/P1AbuSimbel.pdf|titlu=NASA|data-aċċess=2021-11-24|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20211107162550/https://spacemath.gsfc.nasa.gov/SED11/P1AbuSimbel.pdf|arkivju-data=2021-11-07|url-status=dead}}</ref> === Graffiti bil-Grieg === Graffiti magħruf miktub bil-Grieg fuq ir-riġel tax-xellug tal-istatwa kolossali bilqiegħda ta' Ramesses II, fuq in-naħa tan-Nofsinhar tad-daħla tat-tempju jgħid hekk:<blockquote>Meta r-Re Psammetichus ([[Psamtik II]]) ġie fuq il-Gżira Elephantine, dan inkiteb minn dawk li baħħru ma' Psammetichus iben Teokle, u waslu lil hinn minn Kerkis sakemm tippermetti x-xmara. Dawk li kienu jitkellmu b'ilsna barranin (il-Griegi u l-Karjani li naqqxu isimhom ukoll fuq il-monument) kienu mmexxija minn Potasimto, u l-Eġizzjani minn Amasis."<ref>{{Ċita web|url=http://www.touregypt.net/featurestories/psamtik2.htm|titlu=King Psammetichus II (Psamtik II) of Egypt's 26th Dynasty|sit=www.touregypt.net|data-aċċess=2021-11-24}}</ref></blockquote>Kerkis kienet tinsab ħdejn il-Ħames Ċarċara tan-Nil li kienet parti mir-Renju Kuxita.<ref>Britannica, p. 756.</ref> == It-Tempju ż-Żgħir == [[File:Abu_Simbel_Small_temple_2.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Abu_Simbel_Small_temple_2.jpg|lemin|daqsminuri|252x252px|It-Tempju ż-Żgħir wara r-rilokazzjoni]] It-tempju ta' Hathor u Nefertari, magħruf ukoll bħala t-Tempju ż-Żgħir, inbena madwar 100 metru fil-Grigal tat-Tempju ta' Ramesses II u ġie ddedikat lill-alla Hathor u lill-mara ewlenija ta' Ramesses II, Nefertari. Din kienet fil-fatt it-tieni darba fl-istorja Eġizzjana tal-qedem li tempju ġie ddedikat lil reġina. L-ewwel darba, Akhenaten iddedika tempju lill-mara rjali tiegħu, Nefertiti. Il-faċċata mnaqqxa fil-blat hija mżejna b'żewġ gruppi ta' statwi kolossali li huma sseparati b'daħla kbira. L-istatwi, kemxejn iktar għoljin minn 10 metri, huma tar-re u tar-reġina tiegħu. Fuq in-naħa l-oħra tal-portal hemm żewġ statwi tar-re, darba liebes il-kuruna l-bajda tal-Eġittu ta' Fuq (l-istatwa kolossali tan-Nofsinhar) u darba liebes il-kuruna doppja (l-istatwa kolossali tat-Tramuntana); maġenbhom hemm statwi tar-reġina.<ref name=":3" /> B'mod notevoli, din hija waħda mill-ftit drabi f[[L-Arti|l-arti]] Eġizzjana fejn l-istatwi tar-re u tar-reġina tiegħu għandhom daqs ugwali. Tradizzjonalment, l-istatwi tal-irġejjen kienu jkunu qrib dawk tal-faragħun, iżda qatt ma kienu jkunu itwal minn irkopptejh. Ramesses II mar f'Abu Simbel ma' martu fl-24 sena tar-renju tiegħu. L-istess bħal fit-Tempju l-Kbir tar-re, hemm statwi żgħar tal-prinċepijiet u tal-prinċipessi ħdejn il-ġenituri tagħhom. F'dan il-każ jinsabu ppożizzjonati b'mod simetriku: fuq in-naħa tan-Nofsinhar (fuq ix-xellug kif wieħed iħares lejn id-daħla) hemm, mix-xellug għal-lemin, il-prinċepijiet Meryatum u Meryre, il-prinċipessi Meritamen u Henuttawy, u l-prinċepijiet Pareherwenemef u Amun-her-khepeshef, filwaqt li fuq in-naħa tat-Tramuntana hemm l-istess figuri imma bl-ordni inversa. Il-pjanta tat-Tempju ż-Żgħir hija verżjoni ssimplifikata ta' dik tat-Tempju l-Kbir.<ref name=":3" /> [[File:NefertariOfferingToHathor_crop.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:NefertariOfferingToHathor_crop.jpg|daqsminuri|Nefertari toffri sistri (strumenti [[Mużika|mużikali]]) lill-alla bilqiegħda Hathor, freġju ġewwa t-Tempju ż-Żgħir]] Bħal fit-Tempju l-Kbir iddedikat lir-re, is-sala ipostila fit-Tempju ż-Żgħir hija mirfuda minn sitt pilastri; madankollu, f'dan il-każ, mhumiex pilastri ta' Osiris b'immaġnijiet tar-re, iżda huma mżejna b'xeni mar-reġina ddoqq is-sistri (strument sagru għall-alla Hathor), flimkien mal-allat Horus, Khnum, Khonsu, u Thoth, u mal-allat femminili Hathor, Isis, Maat, Mut ta' Asher, Satis u Taweret; f'xena minnhom Ramesses II jidher jippreżenta xi fjuri jew inċens jaqbad. Il-kapitelli tal-pilastri għandhom wiċċ l-alla Hathor fuqhom; din it-tip ta' kolonna hija magħrufa bħala ta' Hathor. Il-bassoriljievi fis-sala bil-pilastri juru d-divinizzazzjoni tar-re, il-qerda tal-għedewwa tiegħu fit-Tramuntana u fin-Nofsinhar (f'dawn ix-xeni r-re huwa akkumpanjat minn martu), u r-reġina tagħmel offerti lill-allat femminili Hathor u Mut. Is-sala ipostila hija segwita minn vestibolu, u l-aċċess għalih jingħata permezz ta' tliet bibien kbar. Mal-ħitan tan-Nofsinhar u tat-Tramuntana ta' dan il-kompartiment hemm żewġ bassoriljievi grazzjużi u poetiċi tar-re u tar-reġina tiegħu jippreżentaw pjanti tal-papiru lil Hathor, li tidher bħala [[baqra]] tbaħħar fost il-papiru. Mal-ħajt tal-Punent, Ramesses II u Nefertari jidhru qed jagħmlu offerti lill-alla Horus u lid-divinitajiet tal-Ċarċara — Satis, Anubis u Khnum.<ref name=":4" /> Is-santwarju mnaqqax fil-blat u ż-żewġ kompartiment fil-ġnub huma kkollegati mal-vestibolu trasversali u huma allinjati mal-assi tat-tempju. Il-bassoriljievi mal-ħitan tal-ġnub tas-santwarju ż-żgħir jirrappreżentaw xeni ta' offerti lil diversi allat mill-faragħun jew mir-reġina. Mal-ħajt ta' wara, li jinsab fil-Punent tul l-assi tat-tempju, hemm niċċa li fiha Hathor, b'għamla ta' baqra divina, jidher bħal donnu ħierġa mill-muntanja: l-alla femminili li tidher bħala l-patrun tat-tempju ddedikat lilha u lir-reġina Nefertari, li għandha rabta intima mal-alla femminili.<ref name=":3" /> === Klima === Is-sistema tal-klassifikazzjoni klimatika ta' Köppen-Geiger tikklassifika l-klima ta' Abu Simbel bħala waħda sħuna ta' deżert (BWh). {| class="wikitable mw-collapsible" ! colspan="14" |''Data'' klimatika għal Abu Simbel |- !Xahar !Jan !Fra !Mar !Apr !Mej !Ġun !Lul !Aww !Set !Ott !Nov !Diċ !Sena |- !Temp. għolja medja f'°C (°F) |23.6 (74.5) |26 (79) |30.2 (86.4) |35.3 (95.5) |39.1 (102.4) |40.6 (105.1) |40.2 (104.4) |40.2 (104.4) |38.7 (101.7) |36 (97) |29.7 (85.5) |24.9 (76.8) |33.7 (92.7) |- !Temp. medja kuljum f'°C (°F) |16.4 (61.5) |18.2 (64.8) |22.1 (71.8) |27 (81) |31 (88) |32.7 (90.9) |32.7 (90.9) |32.9 (91.2) |31.4 (88.5) |28.8 (83.8) |22.7 (72.9) |18.1 (64.6) |26.2 (79.2) |- !Temp. baxxa medja f'°C (°F) |9.2 (48.6) |10.4 (50.7) |14.1 (57.4) |18.8 (65.8) |23 (73) |24.8 (76.6) |25.3 (77.5) |25.7 (78.3) |24.2 (75.6) |21.6 (70.9) |15.8 (60.4) |11.4 (52.5) |18.7 (65.6) |- !Preċipitazzjoni medja f'mm (pulzieri) |0 (0) |0 (0) |0 (0) |0 (0) |0 (0) |0 (0) |0 (0) |0 (0) |0 (0) |0 (0) |0 (0) |0 (0) |0 (0) |- !Medja ta' jiem bix-xita |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- !Medja ta' sigħat ta' xemx |10 |10 |10 |10 |11 |11 |11 |11 |10 |10 |10 |10 |10 |- | colspan="14" |Sors 1: ''Climate-Data.org''<ref>{{Ċita web|url=https://en.climate-data.org/africa/egypt/aswan-governorate/abu-simbel-475742/|titlu=Abu Simbel climate: Average Temperature, weather by month, Abu Simbel weather averages - Climate-Data.org|sit=en.climate-data.org|data-aċċess=2021-11-24}}</ref> |- | colspan="14" |Sors 2: ''Weather to Travel'' għas-sigħat ta' xemx u għall-jiem bix-xita<ref>{{Ċita web|url=https://www.weather2travel.com/|titlu=Holiday Weather Averages & Forecast|kunjom=Weather2Travel.com|sit=Weather2Travel.com|lingwa=en|data-aċċess=2021-11-24}}</ref> |} == Sit ta' Wirt Dinji == Il-Monumenti Nubjani minn Abu Simbel sa Philae, inkluż iż-żewġ tempji ta' Abu Simbel, ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1979.<ref name=":0" /> Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-'''kriterju (i)''' "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; il-'''kriterju (iii)''' "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet" u l-'''kriterju (vi)''' "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".<ref name=":0" /> == Referenzi == [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali]] [[Kategorija:Eġittu l-Antik]] [[Kategorija:Tempji]] [[Kategorija:Monumenti]] [[Kategorija:Eġittu]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fl-Eġittu]] f4y24grwe8hofq6yo30zm8prossijyj 0 27626 330157 329729 2026-05-20T03:31:44Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330157 wikitext text/x-wiki {{Infobox city}} [[Stampa:1967_in_Malta_(8245586264).jpg|daqsminuri| “Fuq il-faċċata tal-port ta’ dan il-port tas-sajd, bdejt intrigat mill-foresta ta’ aerials tat-televixin li hemm fuq il-bjut ta’ ħdejn il-Knisja Parrokkjali sabiħa li tissejjaħ il-Knisja tas-Sultana tal-Paci, iddedikata lil San Ġużepp. L-Imsida tinsab tul qala, fin-nofsinhar tal-Gżira u fil-punent tal-Belt Valletta.” Brian Harrington Spier, 1967]] '''L-Imsida''' hija belt port fir- [[Reġjun Ċentrali, Malta|Reġjun Ċentrali]] ta' [[Malta]] b'popolazzjoni ta' 16,609 sal-aħħar tas-sena 2024.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://nso.gov.mt/population/world-population-day-11-july-2025/|titlu=World Population Day: 11 July 2025|kunjom=Migliore|isem=Sharon|data=2025-07-10|lingwa=en|data-aċċess=2025-11-19|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20250803152942/https://nso.gov.mt/population/world-population-day-11-july-2025/|arkivju-data=2025-08-03|url-status=dead}}</ref> == Post == Il-belt tinsab eżatt fil-punent tal- [[Valletta|Belt Valletta]] fuq il-kosta tal-grigal ta' [[Malta]]. Il-bliet li jmissu mal-Imsida huma [[Ta' Xbiex]], [[Gżira (lokalità)|Gżira]], [[San Ġwann (Malta)|San Ġwann]], [[Birkirkara]], [[Santa Venera]], [[Ħamrun]] u [[Tal-Pietà|Pietà]]. L-Imsida hija belt importanti għaż-żajjara kollha hekk kif ħafna mir-rotot tal-karozzi tal-linja tal-pajjiż jgħaddu minnha. == Etimoloġija == L-isem Msida jingħad li joriġina minn [[Lingwa Għarbija|kelma Għarbija]] li tfisser “dar tas-sajjied”. Madankollu tista' tiġi wkoll mill-kelma 'Omm Sidna' peress li seta' kien hemm kappella żgħira ddedikata lill- [[Santa Marija|Verġni Mqaddsa Marija]], Omm Alla. == Knisja u Tradizzjonijiet == Il-qaddis patrun tal-Imsida huwa [[San Ġużepp]] filwaqt li l-protettur huwa l-[[Immakulata Kunċizzjoni|Immakulata Kunċizzjoni ta' Marija Bambina]]. Għal ġimgħa u nofs kull Lulju, il-belt tiċċelebra l-festa ta’ [[San Ġużepp]] . Il-festa tal-Imsida hija famuża wkoll għall-isfida tagħha tal-pole climbing imsejħa '''''il-[[Ġostra]]'''.'' <ref>{{Ċita web|url=https://airmalta.com/mt/blog/malta/what-is-the-traditional-game-il-gostra}}</ref> Din il-kompetizzjoni tradizzjonali tara numru kbir ta’ rġiel li jduru biex jitilgħu arblu midluk bix-xaħam sabiex jilħqu l-quċċata u jiġbru xalpa bħala sinjal rebbieħ. L-arblu huwa fuq il-baħar li jħalli lill-ħafna kompetituri li ma rnexxewx biex jaqgħu mingħajr periklu u jgħumu lura lejn ix-xatt. Iż-żewġt ibliet li jorganizzaw il-Ġostra regolarment huma l-Imsida u San Ġiljan. <ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/malta/in-photos-climbing-the-greasy-pole-msida-held-its-annual-gostra-last-weekend-and-heres-a-look-at-all-the-prep-slips-and-wins/}}</ref> === [[Knisja ta' San Ġużepp, l-Imsida|Knisja San Ġużepp]] === Il-knisja parrokkjali tal-Imsida, iddedikata lil '''''San Ġużepp''''' inbniet fl-1889. Taħt il-gwida reliġjuża tal-Isqof [[Carmelo Scicluna]] u l-benefattur ewlieni Mons Francesco Falzon Debono li kkontribwixxa finanzjarjament għall-bini tagħha, il-knisja nbniet biex tieħu post il-knisja l-antika tal-Immakulata Kunċizzjoni. <ref>{{Ċita web|url=https://www.malta.com/en/local-information/parish-church/msida|data-aċċess=2021-12-01|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20211128170554/https://www.malta.com/en/local-information/parish-church/msida|arkivju-data=2021-11-28|url-status=dead}}</ref> L-ewwel ġebla tqiegħdet fl-4 ta’ April 1886. Il-bini ġie ffinalizzat sal-1889 u l-knisja ġiet ikkonsagrata uffiċjalment fit-22 ta’ April 1984. <ref>{{Ċita web|url=http://regjuncentru360.org/localities/msida/|data-aċċess=2021-12-01|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20211201233156/https://regjuncentru360.org/localities/msida/|arkivju-data=2021-12-01|url-status=dead}}</ref> Il-Perit Andrea Grima kien responsabbli mill-pjanti, it-twettiq tagħhom, u x-xogħlijiet kollha involuti biex tinbena l-knisja. == Postijiet notevoli == L-Imsida tinsab eżatt fuq il-qala tal-kosta. Miexi mal-kosta wieħed jista’ jara diversi marinas, slipways tad-dgħajjes kif ukoll ħafna nies tal-lokal jistadu mix-xatt, L-Imsida saret parroċċa fl-1867. Imbagħad is-settlement kien iċċentrat fuq il-ħofor li jinsabu 'l ġewwa fi Triq il-Wied, u xi toroq u mogħdijiet anċillari fil-qrib li kienu jwasslu sad-distrett pittoresk ta' Villambrosa. Dan l-istatus iżda ma tantx dam, hekk kif parroċċa ġdida tal- [[Ħamrun]] ġiet imneħħija fl-1881. Illum il-parti l-aktar baxxa ta’ Triq Villambrosa tibqa’ tifkira siekta tal-ġurisdizzjoni tal-Imsida f’din iż-żona. L-Imsida eventwalment ukoll tara partijiet mit-territorju tagħha mitlufa f’parroċċi ġodda [[Santa Venera|f’Santa Venera]] fl-1918, [[Tal-Pietà|fil-Pietà]] fl-1968 u [[Ta' Xbiex|f’Ta’ Xbiex]] fl-1969. Il-popolazzjoni tagħha, li f’ħin minnhom kienet tammonta għal 11,500, għalhekk ukoll naqset għal sempliċi 6,000. Madanakollu, l-iżvilupp ta' żoni residenzjali ġodda bħas-[[Swatar]] irriżultaw biex il-popolazzjoni bdiet terġa' tiżdied minn madwar is-sena 1985. Fil-fatt, il-popolazzjoni żdieded minn 6,942 skond iċ-ċensiment tas-sena 1985 għal 16,609 skond l-aħħar stima tas-sena 2024.<ref name=":0" /> Illum, l-Imsida hija belt universitarja bieżla u l-iżvilupp kien iċċentrat fuq popolazzjoni ta’ studenti li qed tiżdied fl-[[Università ta' Malta|Università]] kif ukoll diversi industriji ġodda tas-servizzi li nibtu f’din il-belt f’dawn l-aħħar snin. Il-belt tilqa’ ħafna studenti universitarji, l-aktar dawk Għawdxin u internazzjonali. L-iżvilupp tal-kumpless residenzjali u kummerċjali [[Campus Hub (Malta)|Campus Hub]] wassal għal żieda fi studenti universitarji internazzjonali li jgħixu fl-Imsida. == Ġeografija == Il-parti t'isfel tal-Imsida tinsab fil-ħruġ ta' [[wied]] u hija fulkru għal traffiku qawwi li se jmur [[Tas-Sliema]], il-[[Valletta|Belt Valletta]], [[Birkirkara]] u l-Isptar Mater Dei. Meta tagħmel ix-xita, l-ilma jinżel lejn il-baħar mill-ibliet tal-madwar f’livelli ogħla u spiss jikkawża għargħar, li jwaqqaf it-traffiku fiż-żona biswit il-[[parroċċa|Knisja Parrokkjali]] ddedikata lil [[San Ġużepp]]. L-Imsida tospita wkoll [[kappella]] antika maqtugħa fil-blat iddedikata lill- [[Immakulata Kunċizzjoni]], rarità tax-xorta tagħha. L-Imsida esperjenzat ukoll ħafna reklamazzjoni mill-baħar. Iċ-ċentru tal-belt u ż-żoni tal-madwar li kienu jinsabu taħt il-livell tal-baħar ġew kollha rkuprati mill-baħar, wara t- [[It-Tieni Gwerra Dinjija|Tieni Gwerra Dinjija]] . Proġett ġdid li għandu l-ħsieb li jaqbad aktar ilma tax-xita fil-wiċċ għandu wkoll jirrimedja b’mod konsiderevoli problema ta’ għargħar perenni li tolqot din iż-żona kif ukoll bliet fil-qrib. == Midja == L-Imsida tospita żewġ gazzetti lokali. Il-''Leħen il-Misidjani'' hija prodotta u editjata mill-każin tal-banda lokali l-Għaqda Melita Banda San Ġużepp Msida. Il-“Leħen il-Misidjani” tiġbor informazzjoni dwar il-biċċa l-kbira tal-komunitajiet, klabbs u għaqdiet ibbażati f'madwar l-Imsida. Gazzetta oħra hija l-''Id f’Id'', maħruġa mill-Parroċċa u l-Għaqda Armar Msida. Fih informazzjoni dwar attivitajiet tal-knisja, attivitajiet reliġjużi fl-Imsida u l-Festi. == Università ta’ Malta == L-Università ta’ Malta tinsab f’parti tal-Imsida magħrufa bħala Tal-Qroqq li qiegħda fuq art ogħla. L-Imsida hija wkoll id-dar tal- [[Ġ. F. Abela Junior College|Ġ.]] [[Ġ. F. Abela Junior College|F. Abela Junior College]] u Dar tal-Anzjani tal-Istat. == L-Istitut Internazzjonali tal-Liġi Marittima tal-IMO (IMLI) == L-IMLI twaqqfet fl-1988 taħt Ftehim konkluż bejn l-[[Organizzazzjoni Marittima Internazzjonali|IMO]] u l-Gvern ta’ Malta. Beda l-ewwel sena akkademika tiegħu f’Ottubru 1989. Il-kampus tiegħu jinsab fl-Università ta’ Malta. == Sports == L-Imsida hija d-dar ta' [[Msida Saint-Joseph FC]], it-tim tal-futbol lokali li bħalissa qed jilgħab fit-Tieni diviżjoni ta' Malta. Il-kuluri tat-tim huma Aħmar u Abjad. <ref>{{Ċita web |data-aċċess=2021-12-01 |titlu=Msida Saint Joseph website |url=http://www.msidastjoseph.com/ |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20130720003905/http://www.msidastjoseph.com/ |arkivju-data=2013-07-20 |url-status=dead }}</ref> L-Imsida tospita wkoll lill- Msida Red Stars AFC, tim lokali ta' 7-a-side li jipparteċipa fl-IASC (Inter Amateur Soccer Competition), u Msida Boċċi Klabb (Club), it-tim tal-boċċi lokali. == Sptar Mater Dei == L-Isptar Mater Dei jinsab fil-periferija tal-Imsida. Ġie inawgurat mill-prim ministru ta’ Malta [[Lawrence Gonzi]] f’Ġunju 2007 u għandu art totali ta’ 232,000m ² u madwar 8,000 kamra. Fiha wkoll faċilità ta’ tagħlim għall-Università ta’ Malta. L-isptar sewa lill-poplu Malti 200,000,000 [[lira Maltija]], żieda konsiderevoli meta mqabbla mal-istima oriġinali tiegħu ta' 83,000,000 [[lira Maltija]]. Kien maħsub li jkun ċentru speċjalizzat iżda eventwalment inbidel għal sptar ġenerali b’bidla fil-gvern. == Msida Marina == [[Stampa:Msida-marina-boats.jpg|lemin|daqsminuri| Dgħajjes fil-marina tal-Imsida]] Fl-aħħar tas-seklu 19, [[Ir-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda|kien ippjanat ukoll baċir idrawliku tal-flotta Ingliża]] fil-parti ċentrali tal-Imsida qrib fejn kien hemm it- [[Torpedo]] Depot. Il-pjan ma damx ma kien abort iżda minflok, din iż-żona kienet se tesperjenza fis-snin ta’ wara servizz ta’ yacht marina li qed jisplodu, li minn dakinhar ilu jikber, grazzi għal policies ġodda ta’ inċentivi maħruġa mill-gvern ċentrali. == Kunsill Lokali Msida == {{Għall-aġġornament}} Il-membri attwali tal-kunsill lokali huma: * Margaret Baldacchino Cefai (Sindku, PL) * Alexander Sciberras (Viċi Sindku, PL) * Charles Selvaggi (PN) * Matthew Agius (PN) * Alan Abela Wadge (PN) * Maurice Agius (PN) * Emanuel Brincat (PL) * Romina Galea (PL) * Carmelo Bartolo k/a Lino (PL) Carmelo Bartolo k/a Lino (PL) ġie elett b’kontumaċja għax ma ġabarx biżżejjed voti biex jiġi elett fuq kwota sħiħa. == Żoni fl-Imsida == * Misraħ il-Barrieri * Msida Yacht Marina * Is-[[Swatar]] * Tal-Qroqq * Il-Wied * Ta' Xmiexi * Ta' Sissla * Ta' Ziza * Tas-Salib * Tat-Tigan == Kultura == L-Imsida tradizzjonalment tiċċelebra l-Festa ta’ [[San Ġużepp]] fl-ewwel Ħadd wara s-16 ta’ Lulju ta’ kull sena. Il-klabb tal-futbol lokali huwa [[Msida Saint-Joseph FC|Msida St. Joseph FC]]. == Ara wkoll == * [[Knisja ta' San Ġużepp, l-Imsida]]  == Ħoloq esterni == * [https://web.archive.org/web/20130810133616/http://www.msidalocalcouncil.com/ Websajt Uffiċjali tal-Kunsill Lokali tal-Imsida] == Referenzi == <references/> {{Awtorità}}{{Kunsilli lokali ta' Malta u Għawdex}} [[Kategorija:Bliet ta' Malta]] [[Kategorija:Pages with unreviewed translations]] q23jqv8oc3cpyfmw3d8jdlgvq9r2f37 0 27908 330148 298402 2026-05-19T23:59:05Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330148 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Malta - Siggiewi - Buskett Gardens+Verdala Palace (Laferla Cross) 01 ies.jpg|daqsminuri|Veduta tal-Buskett mis-Siġġiewi]] Il-'''Buskett''' (bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: ''Buskett Gardens''; bit-[[Lingwa Taljana|Taljan]]: ''Boschetto'') huwa waħda mill-ftit żoni bl-imsaġar f'[[Malta]], u jinsab fil-wied għammiel ta' Wied il-Luq fis-[[Siġġiewi]]. Is-sit ta' 30 ettaru jinsab fil-Punent tas-Siġġiewi (''Città Ferdinand'') u kemm kemm fil-Lvant ta' [[Ħad-Dingli]]. Il-[[Palazz Verdala]], residenza uffiċjali tal-[[President ta' Malta]], jinsab fix-xifer tal-Buskett.<ref>{{Ċita web|url=https://www.malta.com/en/attraction/culture/garden-park/buskett-garden|titlu=Buskett Garden - Rabat, Malta|sit=www.malta.com|data-aċċess=2022-03-20|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20211030061826/https://www.malta.com/en/attraction/culture/garden-park/buskett-garden|arkivju-data=2021-10-30|url-status=dead}}</ref> == Storja == Il-Buskett oriġina mill-inqas fi żmien ta' wara r-Repubblika [[Imperu Ruman|Rumana]] meta kienu jsiru ċelebrazzjonijiet sesswali tradizzjonali f'ġieħ l-allat. Meta l-[[Kristjaneżmu]] tal-Lvant nibet f'Malta, din il-festa pagana ġiet sostitwita b'ċelebrazzjoni Kristjana ta' San Pietru u [[Pawlu l-Appostlu|San Pawl]].<ref>McGill, Thomas (1839). ''A hand book, or guide, for strangers visiting Malta''. Oxford University. p. 111.</ref> Fl-imgħoddi foresti indiġeni kienu jiksu l-art ta' Malta, iżda s-siġar inqatgħu għall-bini tal-vapuri fiż-żmien meta l-iġfna kienu jaqdfu fl-ilmijiet tal-[[Mediterran]], u għal skopijiet agrikoli. Il-Buskett ġie mħawwel mill-[[Ordni ta' San Ġwann|Kavallieri ta' San Ġwann]] bħala riżerva tal-kaċċa.<ref>{{Ċita web|url=http://themanwhowenttomalta.wordpress.com/2011/12/07/buskett-the-lungs-of-malta/|titlu=Buskett, the lungs of Malta {{!}} The Man Who Went To Malta|data=2014-09-07|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-20|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20140907052823/http://themanwhowenttomalta.wordpress.com/2011/12/07/buskett-the-lungs-of-malta/|arkivju-data=2014-09-07|url-status=dead}}</ref> F'Ġunju 1557, il-Gran Mastru [[Claude de la Sengle]] rtira fil-Buskett meta saħħtu bdiet tmur għall-agħar, u miet fl-[[L-Imdina|Imdina]] xahrejn wara.<ref>{{Ċita web|url=http://www.islalocalcouncil.com/promseng.htm#claude|titlu=Senglea Local Council - Prominent Sengleans|sit=www.islalocalcouncil.com|data-aċċess=2022-03-20}}</ref> == Deskrizzjoni == [[Stampa:BuskettGardens.jpg|xellug|daqsminuri|Xi siġar tal-Buskett]] Il-Buskett kif fih imsaġar b'siġar ħorfija b'weraq wiesa', imsaġar b'siġar koniferi indiġeni, xagħri tat-tip sklerofilluż u makkja bl-arbuxelli, kif ukoll għelieqi bis-siġar tal-[[frott]]. Jikbru bosta siġriet u arbuxelli differenti, inkluż diversi siġar tal-frott. Il-Buskett huwa wieħed mill-iktar żoni ħodor f'Malta. Il-Buskett ikun fl-aqwa tiegħu fir-rebbiegħa; iżda s-siġar jipprovdi d-dell mill-qilla ta' nofs is-sajf u huwa post għall-kwiet għal mixja fix-xhur tax-xitwa. Il-Buskett huwa popolari ħafna mal-[[Maltin]], li spiss imorru għal mixjiet f'ambjent għall-kwiet jew għal xi picnic fid-dell tas-siġar. Fil-Buskett issir il-Festa tal-Imnarja li tiġi ċċelebrata fid-29 ta' Ġunju. Mijiet ta' nies jinġemgħu hemmhekk mil-lejla ta' qabel biex jieklu l-istuffat tradizzjonali Malti tal-[[fenek]] imsajjar fl-inbid, jisimgħu l-[[mużika]] u l-[[għana]] folkloristiċi tradizzjonali, kif ukoll il-banda, biex igawdu l-wirja agrikola annwali filgħodu. == Palazz Verdala == [[Stampa:Buskett Gardens.jpg|daqsminuri|Il-Palazz Verdala]] Il-Palazz Verdala jinsab fil-quċċata ta' għolja fix-xifer tal-Buskett. Inbena mill-Gran Mastru [[Hughes de Verdalle]] fl-1588 bħala residenza tas-sajf u loġġa tal-kaċċa. Il-binja issa tintuża bħala r-residenza tas-sajf tal-President ta' Malta. Il-palazz huwa għeliem u mhuwiex miftuħ għall-pubblika għajr f'okkażjonijiet rari. == Żona Importanti għall-Għasafar == Il-Buskett ġie identifikat bħala Żona Importanti għall-Għasafar (bl-Ingliż: ''Important Bird Area'' (IBA)) mill-BirdLife International minħabba li jappoġġa għadd kbir ta' speċijiet ta' għasafar, speċjalment għasafar tal-priża, u minħabba li jintuża bħala santwarju għall-għasafar li jpassu b'mod staġonali fuq l-[[arċipelagu]] Malti.<ref>{{Ċita web|url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/buskett-and-wied-il-luq-iba-malta|titlu=BirdLife Data Zone|sit=datazone.birdlife.org|data-aċċess=2022-03-20}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.birdingplaces.eu/en/birdingplaces/malta/buskett-woodland|titlu=Buskett Woodland|sit=Birdingplaces.eu|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-20}}</ref> === Ara wkoll === * [[Lista tal-għasafar ta' Malta]] == Referenzi == [[Kategorija:Malta]] [[Kategorija:Ġonna f'Malta]] lxlwuc53piu4vwaiuwst3rrch85e5fo 0 28896 330162 329738 2026-05-20T05:12:26Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330162 wikitext text/x-wiki {{Infobox city}} In-'''Nadur''' huwa unità amministrattiva [[Malta|Maltija]] li tinsab fil-Lvant tal-gżira ta' [[Għawdex (stat indipendenti)|Għawdex]]. In-Nadur huwa mibni fuq promontorju u huwa wieħed mill-ikbar lokalitajiet f'Għawdex.<ref>{{Ċita web|url=https://www.malta.com/en/about-malta/city-village/nadur|titlu=Nadur, Gozo - information and interests|sit=www.malta.com|data-aċċess=2022-08-22|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210927102931/https://www.malta.com/en/about-malta/city-village/nadur|arkivju-data=2021-09-27|url-status=dead}}</ref> Il-belt hija magħrufa bħala t-"tieni belt", u hija mifruxa tul irdum għoli fil-Lvant tar-[[Rabat (Għawdex)|Rabat]]. Sal-aħħar tas-sena 2024, il-lokalità kellha popolazzjoni ta' 4,630 abitant.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://nso.gov.mt/population/world-population-day-11-july-2025/|titlu=World Population Day: 11 July 2025|kunjom=Migliore|isem=Sharon|data=2025-07-10|lingwa=en|data-aċċess=2025-11-19|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20250803152942/https://nso.gov.mt/population/world-population-day-11-july-2025/|arkivju-data=2025-08-03|url-status=dead}}</ref> Il-kelma "Nadur" ġejja mill-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]], fejn ''nadara'' tfisser "għassa", u b'hekk għandha l-istess tifsira tal-motto tagħha "Viġilanti". Il-motto jidher fuq l-istemma tan-Nadur b'xemx tiżreġ mill-baħar blu. Il-belt famuża ħafna għall-[[Furnar|furnara]] tagħha. Ħdejn in-Nadur hemm il-Bajjiet ta' [[San Blas]] u ta' [[Daħlet Qorrot]], li huma bajjiet żgħar tal-blat tul il-kosta tal-Grigal tal-gżira. Dawn il-bajjiet huma postijiet famużi għall-għawm, għall-isnorkelling, għall-picnics, u għall-mixi. == Storja == Ma hemm l-ebda dokument jew evidenza [[Arkeoloġija|arkeoloġika]] li jistgħu jixħtu ftit dawl fuq il-kolonizzazzjoni tan-Nadur mill-ewwel abitanti tagħha. Minkejja dan, il-promontorju u l-inħawi tal-madwar tiegħu, bi ftit abitazzjonijiet rurali 'l hemm u 'l hawn, kienu jeżistu għal bosta snin qabel ma l-belt tan-Nadur saret parroċċa. L-unika traċċa ta' evidenza arkeoloġika kienu l-għadd ta' ġebel ċatt li nstabu f'għalqa bejn il-Bajja ta' San Blas u l-Bajja ta' Daħlet Qorrot. Skont l-istoriku Għawdxi [[Giovanni Pietro Francesco Agius de Soldanis]] dawn l-istrutturi msaqqfa, li ma għadhomx jeżistu iktar, xi darba kienu jintużaw bħala xorta ta' tempju għall-allat. Huwa kien tal-fehma wkoll li dawn il-ħaġriet tal-ġebel ma setgħux jitpoġġew hemmhekk minn nies normali iżda minn nies b'saħħithom ħafna jew saħansitra minn xi ġganti. Huwa kiteb ukoll li n-Nadur jaf ġiet stabbilita għall-ħabta tal-[[Greċja|Griegi]]. Evidenza ta' din il-konnessjoni hija [[statwa]] tal-bronż ta' [[Apollo (divinità)|Apollo]] li jingħad li nstabet fin-Nadur fl-1744. Tul l-istorja, in-Nadur kellha rwol importanti ħafna fid-difiża tal-gżira mill-furbani, u x'aktarx li għalhekk ingħatat isimha. Fi żmien il-[[Ordni ta' San Ġwann|Kavallieri ta' San Ġwann]] inbena torri tal-għassa mill-Gran Mastru [[Nicolas Cotoner]] li ssemma bħala t-Torri ta' Daħlet Qorrot jew it-Torri ta' San Blas għaż-żewġ bajjiet fuq kull naħa tiegħu. It-torri huwa magħruf lokalment bħala t-Torri ta' Isopu. Torri tal-għassa ieħor fin-Nadur huwa t-Torri ta' Kenuna, li nbena mill-[[Imperu Brittaniku|Brittaniċi]] lejn nofs is-seklu 19. Intuża bħala kollegament telegrafiku bejn Malta u Għawdex. Mill-quċċata ta' dan it-torri, wieħed jista' jara l-biċċa l-kbira ta' Għawdex, [[Kemmuna]] u l-[[Mellieħa]], b'veduta mill-isbaħ fix-xitwa tar-raba' aħdar u tal-baħar blu. L-inħawi ħdejn it-torri saru ġnien. == Demografija == In-nadur hija t-tielet l-iżjed belt popolata f'Għawdex, wara ix-[[Xagħra]] u r-Rabat.<ref name=":0" /> Għadd żgħir ta' nies jaqilgħu l-ħobża tagħhom mill-baħar bħala [[Sajjied|sajjieda]] jew baħħara. Kważi l-kumplament taċ-ċittadini jaħdmu bħala negozjanti, analisti, [[Għalliem|għalliema]], jew professjonijiet oħra. Hemm madwar 20 [[bidwi]] fin-Nadur, u l-maġġoranza tagħhom jaħdmu r-raba' tagħhom fuq bażi part-time. Mill-għelieqi bis-siġar tal-[[frott]] tan-Nadur jiġi l-biċċa l-kbira tal-frott lokali bħall-għanbaqar, il-ħawħ, it-tuffieħ, il-larinġ u l-[[Lumija|lumi]]. Dawn l-għelieqi intużaw għal kuntatti kummerċjali ma' Malta għal dawn l-aħħar 3,000 sena u iktar. Illum il-ġurnata l-kummerċ għadu għaddej u ammont kbir ta' frott taċ-ċitru Malti jiġi prodott fin-Nadur. Il-[[Kunsilli lokali ta' Malta|kunsill lokali]] ppromwova t-tħawwil tas-siġar taż-żebbuġ importat mill-[[Italja]] peress li dan is-siġar naqas b'mod konsiderevoli matul iż-żmien.<ref>{{Ċita web|url=https://www.nadur.gov.mt/|titlu=Nadur Local Council|sit=www.nadur.gov.mt|data-aċċess=2022-08-22|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220811232130/https://nadur.gov.mt/|arkivju-data=2022-08-11|url-status=dead}}</ref> == Reġjuni == Għalkemm in-Nadur bħala belt hija mifruxa, tista' tinqasam f'diversi reġjuni, b'mod partikolari l-[[pjazza]] prinċipali, Ta' Ħida, San Blas u Ta' Kenuna. Il-pjazza prinċipali hija ċċentrata madwar il-knisja parrokkjali, b'sensiela ta' ħwienet, ristoranti, bars u l-iktar abitazzjonijiet residenzjali. Postijiet ta' interess importanti fiċ-ċentru huma: il-Knisa tal-Qalb Imqaddsa (Ta' Karkanja), il-kunsill lokali, l-għassa tal-pulizija, l-uffiċċju parrokkjali, l-iskola primarja, il-Każin tal-Banda tal-Imnarja, il-klabb tal-[[futbol]] [[Nadur Youngsters FC]], id-[[Soċjetà tad-Duttrina Nisranija|duttrina]] għas-subien u għall-bniet, il-kunvent u l-[[kappella]] tas-sorijiet [[San Franġisk t'Assisi|Franġiskani]] u l-bandli. L-arterja prinċipali tal-inħawi magħrufa bħala Ta' Ħida's jinsabu madwar it-triq prinċipali tar-Ramla l-Ħamra, li fis-sajf tkun partikolarment traffikuża. L-estensjoni l-ġdida f'Ta' Ħida, tul it-triq li twassal għar-Ramla l-Ħamra, tinkludi qasam tad-djar tal-gvern li nbena fis-snin 70 tas-seklu 20 u bandli għat-tfal. Ċimiterju ġdid iżda kontroversjali nbena fit-triq lejn ir-Ramla l-Ħamra. L-inħawi ta' San Blas fihom żoni residenzjali, kemm ġodda kif ukoll antiki, art għammiela ħafna u widien pittoreski, mimlijin l-iktar bis-siġar taċ-ċitru. L-inħawi ta' San Blas ingħataw isem il-bajja bir-ramel iż-żgħira, li ssemmiet għall-isqof Blaise, li għadu jiġi vvenerat fil-[[Knisja Kattolika]]. Bajja interna fil-qrib jisimha Daħlet Qorrot fiha bosta għerien u garaxxijiet fejn ħafna nies tal-lokalità jħallu d-dgħajjes tas-sajd tagħhom. Il-Bajja ta' San Blas hija bajja żgħira tar-ramel tul il-kosta tal-Grigal fejn ħafna jmorru jgħumu. Qrib San Blas hemm żona arida bl-arbuxxelli msejħa l-Qortin kif ukoll iż-żona tul il-kosta magħrufa bħala l-Mistra. Il-bażi tal-Forzi Armati ta' Malta f'Għawdex tinsab hemmhekk, flimkien mat-Torri Ta' Sopu, li dan l-aħħar ġie rrestawrat. L-inħawi magħrufa bħala Ta' Kenuna ġew żviluppati fil-bidu tas-snin 80 tas-seklu 20. Qabel f'dawn l-inħawi ma kien hemm xejn għajr it-Torri Ta' Kenuna, struttura telegrafika li nbniet taħt il-Brittaniċi, iċ-ċimiterju tan-Nadur u xi dwieli. Għalkemm fl-imgħoddi ċ-ċimiterju qisu kien ibeżża' ftit lin-nies u ħadd ma kien jazzarda jgħix ħdejh, illum il-ġurnata ċ-ċimiterju sar żona minn fejn jgħaddi t-traffiku, u huwa mdawwar b'toroq traffikużi u żoni residenzjali. == Parroċċa tan-Nadur == Il-festa reliġjuża tan-Nadur – l-[[Mnarja|Imnarja]] – tiġi ċċelebrata fid-29 ta' Ġunju. Il-festa kienet popolari mal-miżżewġin għall-qamar il-għasel u l-isem tagħha x'aktarx li kellu rabta mal-bidu tas-sajf. L-isem oriġina minn ''luminaria'' bit-[[Lingwa Taljana|Taljan]], u fil-fatt, hija waħda mill-festi u mid-drawwiet staġonali Maltin importanti. L-[[Statwa|istatwa]] titulari ta' San Pietru u ta' [[Pawlu l-Appostlu|San Pawl]] saret f'[[Marsilja]], [[Franza]], fl-1882. Hija waħda mill-bosta kapulavuri tal-knisja tan-Nadur. Fil-Ġimgħa l-Kbira, sett ta' vari tal-passjoni u l-kurċifissjoni ta' [[Ġesù|Kristu]] jinħarġu għall-purċissjoni mqaddsa. Fl-[[Għid]] filgħodu tintwera statwa tal-Irxoxt qalb il-briju taċ-ċittadini tar-raħal. Il-knisja parrokkjali ddedikata lil San Pietru u San Pawl hija [[monument]] arkitettoniku u tal-[[pittura]], u hija rikka bix-xogħlijiet, bl-[[Skultura|iskulturi]] u bit-tiżjin tal-irħam. Il-knisja nbniet fis-sit ta' knisja iżgħar preċedenti fl-ogħla punt tar-raħal. == Bażilika ta' San Pietru u San Pawl == [[Stampa:Nadur Basilica.jpg|xellug|daqsminuri|250x250px|Il-Bażilika tan-Nadur.]] Il-kostruzzjoni tal-knisja attwali bdiet fit-28 ta' Settembru 1760 u d-disinn ġie attribwit lill-[[arkitett]] [[Maltin|Malti]] Giuseppe Bonnici. Fl-1907, programm ta' rinnovazzjoni nbeda għall-kostruzzjoni tal-korsiji, tal-koppla u tal-faċċata abbażai tad-disinn [[Rinaxximent|Rinaxximentali]] Taljan tal-Prof. F.S. Sciortino. Is-saqaf, b'pitturi ta' episodji konnessi ma' San Pietru u San Pawl, ġie mpitter minn [[Lazzaro Pisani]] minn Ħaż-[[Żebbuġ (Għawdex)|Żebbuġ]], filwaqt li t-tiżjin arkitettoniku huma frott ix-xogħol tat-Taljan [[Pio Cellini]]. Il-forza prinċipali wara dawn il-proġetti relattivament ġodda kollha kien l-Arċipriet [[Martin Camilleri]] fl-1910-1921. Il-parroċċa għandha l-istazzjon tar-radju għall-komunità tagħha msejjaħ Radju Luminarja, li ġie stabbilit iktar minn għaxar snin ilu u li issa għandu diversi membri miegħu.<ref>{{Ċita web|url=https://www.nadurparish.com/|titlu=NadurParish.com – Basilica of St. Peter and St. Paul in Gozo, Malta|lingwa=en-US|data-aċċess=2022-08-22}}</ref> == Każin tal-banda == * L-Għaqda [[Mużika|Mużikali]] tal-Imnarja == Inħawi fin-Nadur == * Ta' Ħida * Ta' Kenunan * Ta' Ġebel * Ta' Żejtun * Ta' Sardina * Ta' Spilotti * Ta' Venuta * Ta' Wistin * Tad-Duru * Tal-Ħawli * Tal-Laċċa * Tal-Weraq * Tat-Tiġrija * Tax-Xewka * Tax-Xini * (Wied) San Blas * Ta' Xurdin == Referenzi == {{Referenzi}} {{Kunsilli lokali ta' Malta u Għawdex}} [[Kategorija:Bliet ta' Malta]] [[Kategorija:Għawdex]] q2f2noabosfdbxqj1cm6jkbf603fs2v 0 29084 330156 319030 2026-05-20T03:10:30Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330156 wikitext text/x-wiki {{Databox}} Il-'''Knisja Parrokjali tal-Madonna tal-Karmnu''' hija [[arkitettura tal-Qawmien Gotiku|neo-gotika]] [[Knisja Kattolika|Kattolika Rumana]] [[knisja parrokkjali]] li tinsab fil-[[Bajja tal-Balluta]] fil- belt ta' [[San Ġiljan (lokalità)|San Ġiljan, Malta]]. ==Storja== Il-knisja preżenti, li hija monument prominenti f'San Ġiljan, tmur mill-bidu sa nofs is-seklu 20.<ref>[https://web.archive.org/web/20160523154322/http://sliemalocalcouncil.com/parish-church-of-our-lady-of-mount-carmel/ "Parish Church of Our Lady of Mount Carmel"], ''Sliema Local Council''. Retrieved on 11 May 2017.</ref> Il-knisja Karmelitana oriġinali kienet kappella żgħira neo-gotika li nbniet fl-1859 fuq pjanti ta’ [[Giuseppe Bonavia]]. Il-knisja reġgħet inbniet fl-1877 fuq pjanti ta' [[Emanuele Luigi Galizia]].<ref>[https://web.archive.org/web/20231207234901/https://www.malta.com/en/local-information/parish-church/st-julian-s "Balluta Parish Church"], ''malta.com''. Retrieved on 11 May 2017.</ref> Wara ingħatat f’idejn il-patrijiet Karmelitani li reġgħu bnewha fl-1900 fuq pjanti tal-perit [[Gustavo R. Vincenti]]. Wara mewtu ħa f’idejh [[Joseph M. Spiteri]]. Il-knisja mbagħad ġiet imkabbra fl-1958. Fl-1974, iż-żona ta’ madwar il-knisja nħolqot f’parroċċa, separata mill-parroċċa ta’ San Ġiljan, u l-knisja Karmelitana ntgħażlet bħala l-knisja parrokkjali. Il-knisja kienet iddedikata fit-12 ta’ Diċembru 1984.<ref>[https://web.archive.org/web/20240516042109/http://www.malta-canada.com/churches-chapels/Balluta.htm "Balluta"], ''Malta-Canada''. Retrieved on 11 May 2017.</ref><ref>[http://www.victorianweb.org/art/architecture/galizia/1.html "The Carmelite Church, Balluta Bay"], ''Victoria web''. Retrieved on 11 May 2017.</ref> ==Referenzi== <references/> {{Knejjes Parrokkjali f’Malta}} [[Kategorija:Knejjes Karmelitani f'Malta]] [[Kategorija:Bini tal-knejjes tal-Qawmien Gotiku f'Malta]] 5p3ir83acmmr6da2m3dzb9rlnu0vi0j 0 29872 330165 330104 2026-05-20T06:16:57Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330165 wikitext text/x-wiki {{Infobox city}} '''Pécs''' (pronunzja: /peɪtʃ/ ''PAYTCH'', bl-[[Lingwa Ungeriża|Ungeriż]]: [peːt͡ʃ]; bil-[[Lingwa Kroata|Kroat]]: ''Pečuh''; bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]]: ''Fünfkirchen'', pronunzjata [fʏnfˈkɪʁçn̩]; magħrufa wkoll b'ismijiet oħra) hija l-ħames l-ikbar belt fl-[[Ungerija]], u tinsab fuq ix-xaqlibiet tal-muntanji Mecsek fil-Lbiċ tal-pajjiż, qrib il-fruntiera mal-[[Kroazja]] u mas-[[Serbja]]. Hija ċ-ċentru amministrattiv u ekonomiku tal-Kontea ta' Baranya, u s-sede tad-Djoċesi [[Knisja Kattolika|Kattolika]] Rumana ta' Pécs. Il-belt tmur lura għal żmien il-qedem, ġiet insedjata miċ-Ċeltiċi u mir-[[Imperu Ruman|Rumani]], u saret sede episkopali fi żmien l-Ungerija [[Medjuevu|Medjevali]] bikrija. Għandha l-eqdem università fil-pajjiż u hija waħda miċ-ċentri [[Kultura|kulturali]] ewlenin tal-Ungerija. Il-belt għandha wirt kulturali rikk minn żmien l-okkupazzjoni [[Imperu Ottoman|Ottomana]] li damet 150 sena. Storikament il-belt kienet u għadha multietnika fejn bosta kulturi interaġixxew matul 2,000 sena ta' [[storja]]. Dan l-aħħar, il-belt ġiet rikonoxxuta għall-wirt kulturali tagħha, u ġiet imsemmija bħala waħda mill-bliet [[Kapitali Ewropea tal-Kultura|Kapitali Ewropej tal-Kultura]]. == [[Etimoloġija]] == L-iżjed isem bikri għat-territorju kien l-isem [[Imperu Ruman|Ruman]] ta' ''Sopianæ''. L-isem x'aktarx oriġina mill-plural tal-kelma Ċeltika ''sop'' li tfisser "marġ". Kuntrarjament għat-twemmin popolari, l-isem ma kienx jirreferi għal belt unika, u ma hemm l-ebda traċċa ta' ħajt madwar il-belt mill-era Rumana bikrija, imma mis-seklu 4 biss. Il-belt Medjevali ssemmiet għall-ewwel darba fit-871 bl-isem ta' ''Quinque Basilicae'' ("ħames [[Katidral|katidrali]]"). L-isem jirreferi għall-fatt li meta kienu qed jibnu l-knejjes tal-belt, il-[[Bennej|bennejja]] użaw il-materjal minn ħames [[Kappella|kappelli]] [[Kristjaneżmu|Kristjani]] antiki tal-belt. F'dokumenti Latini iktar 'il quddiem, il-belt issemmiet bħala ''Quinque Ecclesiae'' ("ħames knejjes", isem identiku fit-tifsira għall-isem [[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]] ''Fünfkirchen'' u għall-isem [[Lingwa Slovakka|Slovakk]] ''Päťkostolie'').<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Google|isem=Knihy|data=|sena=1998|titlu=Slovenská reč: časopis pre výskum a kultúru slovenského jazyka|url=https://books.google.com/books?id=Y3vnAAAAMAAJ&q=P%C3%A4%C5%A5kostolie|lingwa=Slovakk|iktar=Google-Books-ID: Y3vnAAAAMAAJ|pubblikatur=Jazykovedný ústav L̕udovíta Štúra}}</ref> L-isem ''Pécs'' tfaċċa fid-dokumenti fl-1235 fil-kelma ''Pechyut'' (spellut illum il-ġurnata bħala ''pécsi út'', li tfisser "triq lejn/minn Pécs") li wisq probabbli oriġinat mill-Proto-Slaviku ''*pęčь'' jew mill-Illirjan ''*penče'', li t-tnejn ifissru ħames/ħamsa.<ref>Kniezsa, István (1962). Beke, Ödön (ed.). "Pécs város neve" [The name of the city of Pécs]. ''Magyar Nyelvőr'': 326–329.</ref> B'lingwi oħra: bil-Latin, ''Quinque Ecclesiae''; bit-Taljan, ''Cinquechiese''; bil-Kroat, ''Pečuh''; bis-Serbjan, Печуј (''Pečuj''); bis-Slovakk, ''Päťkostolie''; biċ-[[Lingwa Ċeka|Ċek]], ''Pětikostelí''; bl-[[Lingwa Olandiża|Olandiż]], ''Vijfkerken''; bil-Ġermaniż, ''Fünfkirchen''; u bit-[[Lingwa Torka|Tork]], ''Peçuy''. == Ġeografija == Pécs tinsab fil-Baċir tal-Karpazji tal-[[Ewropa Ċentrali]], fiċ-ċentru tal-Kontea ta' Baranya, fin-Nofsinhar tal-Ungerija. Hija mdawra bl-għoljiet ta' Mecsek fit-Tramuntana u bil-pjanura fin-Nofsinhar. Pécs għandha passat sinifikanti fix-xogħol tal-estrazzjoni. L-ilma dolomitiku ta' Mecsek huwa famuż għad-densità għolja ta' minerali tiegħu b'ekwilibriju kostanti. Il-belt ta' Pécs tinsab qrib il-fruntiera mal-Kroazja u mas-Serbja. Il-parti tan-Nofsinhar tagħha hija pjuttost ċatta filwaqt li l-parti tat-Tramuntana tagħha tinsab qrib ix-xaqliba tal-muntanji Mecsek. Għandha klima favorevoli ħafna, u madwarha għandha għadd ta' boskijiet. Matul l-iljieli sħan tas-sajf, flussi ta' arja friska jinżlu mill-muntanji Mecsek u jnaddfu l-arja tal-belt.<ref>{{Ċita web|url=http://www.pecs2010.hu/hun/|titlu=Pécs klímája|data=2008-06-09|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-03-30|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20080609080653/http://www.pecs2010.hu/hun/|arkivju-data=2008-06-09|url-status=dead}}</ref> Pécs hija mdawra bil-pjanura fin-Nofsinhar (b'elevazzjoni ta' 120-130 metru), filwaqt li l-muntanji Mecsek jibqgħu telgħin sa elevazzjonijiet ta' 400-600 metru wara l-belt. L-għolja ta' Jakab, li tinsab fil-Punent tal-muntanji Mecsek, hija għolja 592 metru (1,942 pied), Tubes, eżatt fuq Pécs, hija għolja 612-il metru (2,008 pied), u Misina hija għolja 535 metru (1,755 pied).<ref>{{Ċita web|url=http://www.kislexikon.hu/mecsek-hegyseg.html|titlu=Mecsek-hegység - Lexikon ::|sit=www.kislexikon.hu|lingwa=hu|data-aċċess=2023-03-30}}</ref> Partijiet iktar għoljin tal-belt jitilgħu sa 200-250 metru (656-820 pied), l-iktar Pécsbánya, Szabolcsfalu, Vasas u Somogy. Il-boskijiet ġeneralment jibdew minn elevazzjonijiet ta' madwar 300 metru (984 pied). L-għoljiet ta' Mecsek huma kkaratterizzati b'bosta widien li jaqdu rwol ewlieni fit-titjib tal-klima tal-belt, ladarba ma hemmx lagi u xmajjar fil-qrib. L-ilmijiet jinżlu mill-għoljiet ta' Mecsek, inixxu fin-nixxiegħa ta' Pécsi taħt il-linja ferrovjarja mil-Lvant għall-Punent u eventwalment jaslu fix-xmara [[Danubju]]. == Storja == === Belt Rumana Antika === L-inħawi tal-belt ilhom abitati minn żmien il-qedem, u l-eqdem sejbiet [[Arkeoloġija|arkeoloġiċi]] li nstabu għandhom 6,000 sena. Qabel żmien ir-[[Imperu Ruman|Rumani]] l-inħawi kienu abitati miċ-Ċeltiċi. Il-belt ta' ''Sopianae'' ġiet stabbilita mir-Rumani fil-bidu tas-seklu 2, f'żona popolata miċ-Ċeltiċi u mit-tribujiet Pannoni. Mis-seklu 4 saret il-[[belt kapitali]] tal-provinċja ta' Valeria u ċentru Kristjan bikri sinifikanti. In-nekropoli Kristjana bikrija minn dak iż-żmien saret [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] f'Diċembru 2000.<ref>{{Ċita web|url=https://pecs.hu/|titlu=Kezdőlap|sit=Városunk Pécs|lingwa=hu-HU|data-aċċess=2023-03-30}}</ref><ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/853/|titlu=Early Christian Necropolis of P&eacute;cs &#x28;Sopianae&#x29;|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-03-30}}</ref> Meta l-Punent tal-Ungerija kienet provinċja tal-Imperu Ruman (imsejħa ''Pannonia''), ir-Rumani stabbilew diversi kolonji li kienu jipproduċu l-inbid bl-isem kollettiv ta' ''Sopianae'' fejn issa hemm Pécs, fil-bidu tas-seklu 2. Iċ-ċentru ta' ''Sopianae'' kien fejn issa hemm il-Palazz tal-Isqof. Xi partijiet tal-akkwedott Ruman għadhom viżibbli. Meta l-provinċja ta' ''Pannonia'' ġiet maqsuma f'erba' diviżjonijiet amministrattivi, ''Sopianae'' kienet il-belt kapitali tad-diviżjoni msemmija Valeria. Fl-ewwel nofs tas-seklu 4, ''Sopianae'' saret belt Kristjana importanti. L-ewwel ċimiterji Kristjani, li jmorru lura għal dak iż-żmien, tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Sal-aħħar tas-seklu, it-tmexxija Rumana fl-inħawi ddgħajfet, l-iktar minħabba l-attakki mill-[[Barbari]] u mill-[[Unni]]. === Belt Medjevali Bikrija === Meta [[Karlu Manju]] wasal fl-inħawi fis-791, il-belt kienet immexxija mill-[[Avari]]. Karlu Manju, wara li ħakem l-inħawi, annetta l-belt mal-Imperu Ruman Sagru.<ref>{{Ċita web|url=http://mek.oszk.hu/09100/09132/09132.pdf|titlu=Lajos Gubcsi, Hungary in the Carpathian Basin, MoD Zrínyi Media Ltd, 2011.}}</ref> Kienet tagħmel parti mid-Djoċesi ta' [[Salzburg]].<ref>Kleindel: ''Österreich, Zahlen – Daten - Fakten'', Sonderausgabe A&M 2004, ISBN 3-902397-49-7.</ref> Dokument miktub f'Salzburg fit-871 huwa l-ewwel dokument li fih tissemma l-belt Medjevali bikrija bl-isem ta' ''Quinque Basilicae''. Matul is-seklu 9, il-belt kienet abitata mill-popli Slaviċi u mill-Avari u kienet parti mill-Prinċipat ta' Balaton, stat vassall tal-[[Franki]]. === Belt Medjevali Ungeriża === [[File:Pécs_-_Early_Christian_Mausoleum_02.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:P%C3%A9cs_-_Early_Christian_Mausoleum_02.JPG|xellug|daqsminuri|In-Nekropoli Kristjana Bikrija ta' Pécs (''Sopianae'').]] Skont it-teorija tat-toponimi ta' [[György Györffy]], wara li l-Ungeriżi ħakmu l-Baċir tal-Karpazji, żammew l-istil ta' ħajja seminomadiku tagħhom, u kienu jirgħu f'postijiet differenti fix-xitwa u fis-sajf. Il-kwartieri tax-xitwa ta' Árpád – ovvjament wara l-okkupazzjoni ta' ''Pannonia'' fid-900 – x'aktarx li kienu f'Pécs. Iktar 'il quddiem, meta ġie stabbilit il-''Comitatus'' ta' Baranya, il-belt kapitali tal-''comitatus'' ma kinitx Pécs iżda kastell fil-qrib imsejjaħ Baranyavár ("il-Kastell ta' Baranya"). Madankollu, Pécs saret ċentru [[Reliġjon|reliġjuż]] u sede episkopali importanti. Fid-dokumenti bil-[[Lingwa Latina|Latin]], il-belt issemmiet bħala ''Quinque Ecclesiae''. Għall-ħabta tas-sena 1000, iż-żona ġiet abitata mill-Ungeriżi (Magyar) Suwed. Il-Patt tal-Istabbiliment tad-Djoċesi ta' Pécs inħareġ fl-1009. Id-Djoċesi [[Knisja Kattolika|Kattolika]] Rumana ta' Pécs ġiet stabbilita fl-1009 minn [[Stiefnu I]], u l-ewwel università fl-Ungerija ġiet stabbilita f'Pécs fl-1367 minn [[Lwiġi I il-Kbir]]. L-ikbar università għadha tinsab f'Pécs u tilqa' madwar 34,000 student.<ref>{{Ċita web|url=http://www.okm.gov.hu/main.php?folderID=1488|titlu=Oktatási és Kulturális Minisztérium - Oktatási statisztikák|data=2007-06-25|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-03-30|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20070625120920/http://www.okm.gov.hu/main.php?folderID=1488|arkivju-data=2007-06-25|url-status=bot: unknown}}</ref> [[File:Pécs_-_Castle_01.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:P%C3%A9cs_-_Castle_01.jpg|xellug|daqsminuri|193x193px|Il-Barbakán.]] [[Peter Orseolo]], it-tieni re tal-Ungerija, indifen fil-[[katidral]] fl-1046. Il-pożizzjoni tal-qabar tiegħu mhix magħrufa. Dan għaliex fl-1064, meta r-Re Solomon għamel paċi ma' kuġinuh, li iktar 'il quddiem sar ir-Re [[Géza I]], huma ċċelebraw l-[[Għid]] flimkien f'Pécs. Ftit wara, il-katidral ħa n-nar. Il-katidral attwali huwa rikostruzzjoni li saret fit-tieni nofs tas-seklu 11. Diversi ordnijiet reliġjużi stabbilew ruħhom f'Pécs. L-Ordni Benedittina kienet l-ewwel waħda fl-1076. Fl-1181 diġà kien hemm sptar fil-belt. L-ewwel monasteru Dumnikan tal-pajjiż inbena f'Pécs fl-1238. [[File:Crypt._Pécs_Cathedral4.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Crypt._P%C3%A9cs_Cathedral4.jpg|daqsminuri|Il-kripta Medjevali tal-katidral.]] Ir-Re Lwiġi l-Kbir stabbilixxa università f'Pécs fl-1367 fuq parir ta' William, l-isqof ta' Pécs, li kien ukoll il-kanċillier tar-re. Din kienet l-ewwel università fl-Ungerija. Id-dokument tal-istabbiliment huwa kważi identiku, kelma b'kelma, għal dak tal-Università ta' [[Vjenna]], fejn jiġi ddikjarat li l-università għandha d-dritt li tgħallem [[L-Arti|l-arti]] u x-[[Xjenza|xjenzi]], bl-eċċezzjoni tat-teoloġija. Fl-1459, [[Janus Pannonius]], l-iżjed [[poeta]] Umanista Medjevali importanti tal-Ungerija sar l-isqof ta' Pécs. Huwa saħħaħ l-importanza [[Kultura|kulturali]] tal-belt. Pécs saret waħda miċ-ċentri kulturali u tal-arti tal-pajjiż bis-saħħa tal-isqof Janus Pannonius.<ref>{{Ċita web|url=http://dravanet.hu/hunor/frame-pecs%20hun.htm|titlu=Pécs kulturális központ.|data=2009-03-15|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-03-30|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20090315062531/http://dravanet.hu/hunor/frame-pecs%20hun.htm|arkivju-data=2009-03-15|url-status=bot: unknown}}</ref> === Pécs taħt l-Ottomani === [[File:Pécs_-_Mosque_Church_01.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:P%C3%A9cs_-_Mosque_Church_01.jpg|xellug|daqsminuri|Il-Moskea ta' Gázi Kászim Pasa (il-Paxà Qasim ir-Rebbieħ).]] Wara l-Battalja ta' Mohács (1526) fejn l-armata [[Imperu Ottoman|Ottomana]] għelbet l-armati tar-Re Lwiġi II, l-armati ta' Suleiman okkupaw lil Pécs. Mhux talli parti kbira mill-pajjiż kien okkupat mill-Ottomani, talli l-opinjoni pubblika kienet diviża wkoll rigward min kellu jkun ir-re tal-Ungerija. Parti miċ-ċittadini kienu jappoġġaw lil Ferdinandu tal-Asburgi, u parti oħra inkurunat lil [[John Zápolya]] f'Székesfehérvár. Iċ-ċittadini ta' Pécs kienu jappoġġaw lill-Imperatur Ferdinandu, iżda l-bqija tal-Kontea ta' Baranya kienet tappoġġa lir-Re John. Fis-sajf tal-1527 Ferdinandu rebaħ kontra l-armati ta' Szapolyai u ġie inkurunat re fit-3 ta' Novembru. Ferdinandu kellu għal qalbu l-belt minħabba l-appoġġ li kellu, u eżenta l-belt mill-ħlas tat-taxxi. Pécs ġiet rikostruwita u ffortifikata. Fl-1529, l-Ottomani reġgħu ħakmu lil Pécs, u għamlu kampanja militari kontra Vjenna. L-Ottomani obbligaw lil Pécs taċċetta lir-Re John (li kien alleat magħhom) bħala l-mexxej. John miet fl-1540. Fl-1541, l-Ottomani okkupaw il-Kastell ta' Buda, u ordnaw lil Isabella, l-armla ta' John tagħtihom il-belt ta' Pécs, peress li l-belt kellha importanza strateġika. Iċ-ċittadini ta' Pécs iddefendew il-belt kontra l-Ottomani, u kienu leali lejn Ferdinandu. L-imperatur għen il-belt u ddefendiha minn attakki oħra tal-Ottomani, iżda l-konsulenti tiegħu pperswadewh jiffoka iktar fuq il-bliet ta' Székesfehérvár u Esztergom minflok fuq Pécs. Pécs kienet qed tħejji għall-assedju, iżda jum qabel, merċenarji Fjammingi u tal-Wallonja ħarbu mill-belt u attakkaw l-artijiet fil-qrib. L-għada f'Ġunju 1543, l-isqof innifsu mar għand l-Ottomani bl-imfietaħ tal-belt. [[File:Shield_runic.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Shield_runic.jpg|daqsminuri|Tarka ta' Pécs imnaqqxa fil-ġebel b'kitba Ungeriża Antika (għall-ħabta tal-1250 [[WK|W.K.]]).]] Wara li okkupaw il-belt, l-Ottomani ffortifikawha u kkonvertewha f'belt Ottomana. Il-knejjes Kristjani ġew ikkonvertiti f'moskej; inbnew banjijiet Torok u minareti, ġew stabbiliti skejjel [[Iżlam|Iżlamiċi]] tat-tagħlim tal-[[Koran]], u minflok is-suq kien hemm bażaar. Għal mitt sena l-belt kienet gżira ta' paċi f'art mifnija bil-gwerra. Għall-ewwel kienet ċentru ''sanjak'' f'Budin Eyalet u iktar 'il quddiem f'Kanije Eyalet bħala "Peçuy". L-era Ottomana wasslet għal bosta binjiet ikoniċi jew għeliem, fosthom il-Moskea ta' Paxà Qasim ir-Rebbieħ fil-[[Pjazza]] ta' Széchenyi, il-Qabar ta' İdris Baba, u l-Moskea ta' Yakovalı Hasan Paşa. Il-kronista Ottoman [[İbrahim Peçevi]] (Ibrahim ta' Pécs), li x-xogħol tiegħu jifforma l-korp ewlieni ta' referenza għall-istorja Ottomana bejn l-1520 u l-1640, twieled fil-belt. Fl-1664, in-nobbli Kroat-Ungeriż [[Nicholas Zrínyi]] wasal f'Pécs flimkien mal-armata tiegħu. Peress li l-belt kienet parti sew mit-territorji Ottomani, kienu jafu li anke jekk jirnexxilhom jokkupawha, ma kinux se jżommuha wisq fit-tul, u għalhekk ippjanaw li jisirqu r-rikkezzi tagħha biss. Huma ħarbtu l-belt u tawha n-nar iżda ma setgħux jokkupaw il-kastell. Il-belt Medjevali ta' Pécs inqerdet għalkollox, għajr il-ħajt madwar il-belt storika, bastjun wieħed (il-Barbakán), u n-network ta' mini u ta' katakombi taħt il-belt, li partijiet minnhom huma magħluqa filwaqt li partijiet oħra huma parti mis-sjieda tal-fabbrika famuża tax-xampanja Litke u llum il-ġurnata huma miftuħa għall-pubbliku. Instabu wkoll diversi [[Monument|monumenti]] Torok, fosthom tliet moskej, żewġ minareti, il-fdalijiet ta' banju fuq l-oqbra Kristjani antiki ħdejn il-katidral, u diversi djar, waħda minnhom saħansitra b'balla ta' kanun imwaħħla fil-ħajt. [[File:Pécs_-_Yakovali_Hassan_Mosque_01.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:P%C3%A9cs_-_Yakovali_Hassan_Mosque_01.jpg|daqsminuri|Il-Moskea ta' Yakovalı Hasan Paşa.]] Wara li l-Kastell ta' Buda nħeles minn taħt l-Ottomani fl-1686, l-armati ħakmu l-kumplament ta' Pécs. Il-gwardji li avvanzaw setgħu jidħlu fil-belt u jisirqu r-rikkezzi tagħha. Kif l-Ottomani raw li ma setgħux jibqgħu jżommu l-belt, tawha n-nar u rtiraw fil-kastell. L-armata mmexxija minn Lwiġi ta' Baden okkupat il-belt fl-14 ta' Ottubru u qerdet l-akkwedott li kien iwassal l-ilma lejn il-kastell. B'hekk l-Ottomani ma kellhom l-ebda għażla oħra għajr li jarrendu, u hekk għamlu fit-22 ta' Ottubru. Il-belt kienet taħt il-liġi marzjali taħt il-kmand ta' [[Karl von Thüngen]]. Il-qorti ta' Vjenna riedet teqred il-belt għall-ewwel, iżda iktar 'il quddiem iddeċidiet li żżommha bħala kontrobilanċ għall-importanza ta' Szigetvár, li kienet għadha taħt tmexxija Ottomana. Bil-mod il-mod il-belt reġgħet bdiet tiffjorixxi, iżda fis-snin 90 tas-[[seklu 17]] faqqgħu żewġ epidemiji tal-[[Pesta s-sewda|pesta]] u mietu ħafna nies. Fl-1688 waslu l-insedjaturi Ġermaniżi. Madwar kwart biss tal-popolazzjoni tal-belt kienu Ungeriżi, il-kumplament kienu Ġermaniżi jew Slavi tan-Nofsinhar. Ċensiment ta' min ħallas it-taxxi fl-1698 jelenka 637 familja u [[Janja Živković Mandić]] jikkonkludi li 308 familji kellhom nazzjonalità Kroata (Kroati Kattoliċi, Racs, Šokci, Bunjevci, Illirjani, Slavi, Bożnijaċi) u t-329 l-oħra kienu Ungeriżi, Ġermaniżi, Serbjani jew [[Greċja|Griegi]]. Skont l-istess ċensiment, [[István Tabo]] jsemmi 171 Ungeriż, 349 Slav u 79 Ġermaniż, filwaqt li [[Đuro Šarošac]] isemmi li dak iż-żmien fil-belt kienu jgħixu 325 Kroat, 139 Ungeriż, 92 Ġermaniż, 53 Vlach u 28 Serb. Skont id-''data'' tal-1698, is-Slavi tan-Nofsinhar kienu jirrappreżentaw iktar minn nofs il-popolazzjoni tal-belt. Minħabba li l-Ungeriżi kienu biss minoranza tal-popolazzjoni, Pécs ma kinitx tappoġġa r-rivoluzzjoni kontra l-Asburgi mmexxija minn [[Francis II Rákóczi]], u l-armati tiegħu serqu r-rikkezzi tal-belt fl-1704.<ref>{{Ċita web|url=http://baza.gskos.hr/Graniceidentiteti.pdf|titlu=Ladislav Heka, 2016, The Borders Of Baranja Since The Middle Ages Until Today. p. 29.|data-aċċess=2023-03-30|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200218132411/http://baza.gskos.hr/Graniceidentiteti.pdf|arkivju-data=2020-02-18|url-status=dead}}</ref> === Pécs fil-bidu taż-żminijiet moderni === [[File:Hungary-Pecs_Main_Place.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hungary-Pecs_Main_Place.jpg|xellug|daqsminuri|202x202px|Il-[[pjazza]] prinċipali ta' Pécs qabel l-2009.]] [[File:Pécs_-_County_Hall_01.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:P%C3%A9cs_-_County_Hall_01.jpg|daqsminuri|Il-Muniċipju tal-Kontea ta' Baranya.]] Wara l-1710 bdiet era iktar paċifika. L-industrija, il-kummerċ u l-vitikultura ffjorixxew, ġew stabbiliti l-manifatturi, u nbena muniċipju ġdid għall-belt. Il-mexxej fewdali tal-belt kien l-Isqof ta' Pécs, iżda l-belt riedet teħles mill-kontroll episkopali. L-Isqof George Klimó, raġel għaref li stabbilixxa l-ewwel librerija pubblika tal-pajjiż, kien jaqbel li jċedi d-drittijiet li kellu fuq il-belt, iżda s-[[Santa Sede]] pprojbietu milli jagħmel dan. Meta Klimó miet fl-1777, ir-Reġina Marija Tereża mill-ewwel elevat lil Pécs għal belt irjali ħielsa qabel ma ġie elett isqof ġdid. Dan sewa lill-belt 83,315-il fjorin. Skont l-ewwel ċensiment tal-1787 mill-Ordni ta' Josef II, f'Pécs kien hemm 1,474 dar u 1,834 familja, u b'kollox kien hemm 8,853 resident, li minnhom 133 kienu patrijiet u 117 kienu nobbli. Fl-1785, l-Akkademja ta' Győr ġiet ittrasferita f'Pécs. Din l-akkademja eventwalment evolviet fi skola tad-[[dritt]]. L-ewwel teatru tal-ġebel tal-belt inbena fl-1839. Dak iż-żmien ta' Marija Tereża u binha Josef II, fil-belt insedjaw ruħhom ukoll nies mis-Swabja tul id-Danubju, il-Ġermanja. [[File:Vasvary_House_Pecs.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vasvary_House_Pecs.jpg|daqsminuri|Dar Vasváry.]] === Pécs matul is-seklu 19 u wara === L-industrija żviluppat ħafna fit-tieni nofs tas-seklu 19. Sal-1848, kien hemm 1,739 ħaddiem industrijali. Uħud mill-manifatturi kienu famużi fuq livell nazzjonali. Il-fabbriki tal-[[ħadid]] u tal-[[karta]] kienu fost l-iżjed moderni ta' dak iż-żmien. L-estrazzjoni tal-faħam kienet rilevanti. Inbnew ukoll fabbrika taz-zokkor u birrerija. Dak iż-żmien il-belt kellha 14,616-il resident. Matul ir-rivoluzzjoni tal-1848-1849, Pécs ġiet okkupata mill-armati Kroati għal żmien qasir, iżda nħelset minnhom bis-saħħa tal-armati tal-Asburgi f'Jannar 1849. Wara l-Kompromess Awstrijak-Ungeriż tal-1867, il-belt ta' Pécs żviluppat ferm, bħall-bliet u l-irħula l-oħra kollha tal-pajjiż. Mill-1867, Pécs ġiet ikkollegata mar-raħal fil-qrib ta' Barcs permezz ta' linja ferrovjarja, u mill-1882 ġiet ikkollegata wkoll ma' [[Budapest]]. Fl-1913 ġiet stabbilita sistema tat-tramm, iżda ma baqgħetx topera mill-1960. [[File:Pécs_nattbild_BÅn.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:P%C3%A9cs_nattbild_B%C3%85n.JPG|daqsminuri|Il-Pjazza ta' Széchenyi.]] Lejn l-aħħar tal-[[L-Ewwel Gwerra Dinjija|Ewwel Gwerra Dinjija]], il-Kontea ta' Baranya ġiet okkupata mit-truppi Serbjani, u damet sa Awwissu 1921 biex tiżgura li baqgħet parti mill-Ungerija. L-Università ta' Pressburg (illum il-ġurnata [[Bratislava]], is-[[Slovakkja]]) ġiet ittrasferita f'Pécs wara li l-Ungerija tilfet lil Pressburg skont it-Trattat ta' Trianon. Matul [[it-Tieni Gwerra Dinjija]], Pécs inħatfet mit-truppi [[Unjoni Sovjetika|Sovjetiċi]] tat-Tielet Front Ukren fid-29 ta' Novembru 1944 matul l-Offensiva ta' Budapest. Il-belt ġarrbet ħsarat żgħar biss, minkejja li seħħet battalja kbira bit-tankijiet tal-gwerra xi 20-25 kilometru (12-16-il mil) fin-Nofsinhar tal-belt, qrib l-inħawi ta' Villány, meta l-Armata Ħamra avvanzat lejn l-[[Awstrija]]. Sa tmiem it-Tieni Gwerra Dinjija, il-maġġoranza tal-abitanti kienu nies mis-Swabja tul id-Danubju. Uħud mill-eks insedjaturi Ġermaniżi tkeċċew lejn il-Ġermanja u l-Awstrija fl-1945-1948, bis-saħħa tal-Ftehim ta' [[Potsdam]]. Il-Ġermaniżi tal-Ungerija xorta waħda għadhom minoranza fil-belt.<ref>{{Ċita web|url=https://ldu-online.de/die-vertreibung|titlu=Die Vertreibung – Landsmannschaft der Deutschen aus Ungarn|lingwa=de-DE|data-aċċess=2023-03-30}}</ref> Wara l-gwerra, l-iżvilupp reġa' qabad malajr ġmielu, u l-belt kibret u assorbiet diversi rħula fil-qrib. Fis-snin 80 tas-seklu 20, Pécs diġà kellha 180,000 abitant.<ref>Molnar, Miklos. (2001). A Concise History of Hungary. English translation. Cambridge, UK: Cambridge University Press.</ref> {| class="wikitable" |+Popolazzjoni storika !Sena !<abbr>Pop.</abbr> !<abbr>± %</abbr> |- !1870 |30,821 |—     |- !1890 |43,869 | +42.3 % |- !1900 |53,721 | +22.5 % |- !1910 |60,237 | +12.1 % |- !1920 |58,808 |−2.4 % |- !1930 |74,395 | +26.5 % |- !1941 |88,473 | +18.9 % |- !1949 |88,302 |−0.2 % |- !1960 |114,655 | +29.8 % |- !1970 |149,253 | +30.2 % |- !1980 |168,715 | +13.0 % |- !1990 |170,039 | +0.8 % |- !2001 |162,489 |−4.4 % |- !2011 |156,049 |−4.0 % |- !2020 |141,843 |−9.1 % |} [[Stampa:Pécs - Early Christian Mausoleum 01.JPG|daqsminuri|Il-pedamenti ta' Mawżolew Kristjan Bikri.]] Wara t-tmiem tal-era Soċjalista (1989-1990), Pécs u l-kontea tagħha, bħal ħafna inħawi oħra, ġew affettwati ħażin mit-tibdil: ir-rata tal-qgħad kienet għolja, il-minjieri u diversi fabbriki għalqu, u l-gwerra fl-eks Jugoslavja fis-snin 90 tas-seklu 20 affettwat it-turiżmu. Pécs kienet ukoll iċ-ċentru tal-Grupp tal-Appoġġ Nordiku (NSG) li kien jikkonsisti minn unitajiet mid-[[Danimarka]], min-[[Norveġja]], mill-[[Żvezja|Iżvezja]], mill-[[Finlandja]] u mill-[[Polonja]], bħala parti mill-iskjeramenti IFOR u mbagħad SFOR tan-[[NATO]], wara l-Ftehim ta' Dayton u wara li nkisbet il-paċi fl-eks Jugoslavja; l-ewwel unitajiet ġew skjerati f'Pécs lejn l-aħħar tal-1995 u l-bidu tal-1996. L-NSG ħadet ħsieb it-twassil tal-provvisti u tal-persunal u ħadet ħsieb kompiti loġistiċi oħra bejn il-pajjiżi parteċipanti u l-forzi skjerati tagħhom fil-Bożnija-Ħerzogovina. Fl-1998 Pécs ingħatat l-premju tal-UNESCO "''Bliet għall-Paċi''" talli żammet il-minoranzi kulturali tagħha, u anke għall-attitudni tolleranti u ta' għajnuna fil-konfront tar-refuġjati tal-Gwerer tal-Jugoslavja.<ref>{{Ċita web|url=https://www.hetek.hu/|titlu=Hetek Közéleti Hetilap - Kezdőlap|sit=www.hetek.hu|data-aċċess=2023-03-30}}</ref> Fl-2007 Pécs ġiet ikklassifikata fit-tielet post, u fl-2008 ġiet ikklassifikata fit-tieni post bħala "''Belt li Tgħix Fiha''" (il-Premjijiet LivCom)<ref>{{Ċita web|url=http://www.livcomawards.com/2009-awards/whole-city-awards.htm|titlu=Livcom Awards 2009 - Whole City Awards|data=2010-03-12|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-03-30|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20100312042052/http://www.livcomawards.com/2009-awards/whole-city-awards.htm|arkivju-data=2010-03-12|url-status=dead}}</ref> fil-kategorija ta' bliet b'bejn 75,000 u 200,000 abitant.<ref>{{Ċita web|url=http://www.ddrkh.hu/modules.php?name=News|titlu=Dél-dunántúli Regionális Államigazgatási Hivatal - Hírek|data=2009-03-05|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-03-30|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20090305014935/http://www.ddrkh.hu/modules.php?name=News|arkivju-data=2009-03-05|url-status=bot: unknown}}</ref> Fl-2010, Pécs intgħażlet bħala [[Kapitali Ewropea tal-Kultura]] flimkien ma' [[Essen]] u [[Istanbul]]. Il-motto tal-belt huwa "Il-Belt Mingħajr Fruntieri". Wara li ngħatat dan it-titlu, il-belt bdiet tiġi rinnovata ferm.<ref>{{Ċita web|url=https://pbkik.hu/?id=7491&term=|titlu=Pécs-Baranyai Kereskedelmi és Iparkamara|sit=Pécs-Baranyai Kereskedelmi és Iparkamara|lingwa=hu|data-aċċess=2023-03-30}}</ref> Ġew iddisinjati u rinnovati l-postijiet pubbliċi, it-toroq, il-pjazez u l-kwartieri tal-belt, u nbnew ċentri kulturali ġodda, sala ġdida tal-kunċerti, librerija ġdida u kwartier kulturali ġdid sħiħ.<ref>[Pécsre áramlik a tőke www.origo.hu, 2008. 07. 17. - Pécsre áramlik a tőke].</ref> == Sit ta' Wirt Dinji == In-Nekropoli Kristjana Bikrija ta' Pécs (''Sopianae'') ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fis-sena 2000.<ref name=":0" /> Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-'''kriterju (iii)''' "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u l-'''kriterju (iv)''' "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-[[bniedem]]".<ref name=":0" /> == Attrazzjonijiet prinċipali == [[File:Pécs_Cella_Septichora.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:P%C3%A9cs_Cella_Septichora.jpg|daqsminuri|Iċ-''Cella Septichora''.]] [[File:Barbakan_colorful.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barbakan_colorful.JPG|daqsminuri|Il-Barbakán imdawwal waqt festival.]] [[File:Tettye_Cross.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tettye_Cross.jpg|daqsminuri|Is-Salib ta' Tettye.]] [[File:Zsolnay_Múzeum_épület.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Zsolnay_M%C3%BAzeum_%C3%A9p%C3%BClet.JPG|daqsminuri|Il-Mużew ta' Zsolnay f'dar tas-seklu 13.]] [[File:Hungary_Pecs_2005_June_068.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hungary_Pecs_2005_June_068.jpg|daqsminuri|It-Teatru Nazzjonali ta' Pécs.]] [[File:Csontvary-pecs2.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Csontvary-pecs2.jpg|daqsminuri|Il-Mużew ta' Csontváry.]] Eżempju tajjeb tal-[[Storja|istorja]] tal-belt u tal-imgħoddi interessanti tagħha joħroġ fid-dieher fil-pjazza prinċipali, fejn għad hemm il-Moskea ta' Gazi Kasim, u għalkemm ġiet ikkonsagrata bħala knisja wara li t-Torok Ottomani rtiraw sekli ilu, in-nofs qamar tal-Iżlam għadu viżibbli fuq il-koppla, u fuqu hemm salib. Tabilħaqq, Pécs hija l-iżjed belt rikka f'termini ta' arkitettura Torka, permezz tal-fdalijiet notevoli tal-Banjijiet ta' Memi Pasa u l-mawżolew ta' Idris Baba, fost l-oħrajn. Il-Moskea ta' Yakovalı Hasan Paşa, li tmur lura għal nofs is-seklu 16, għadha tiffunzjona bħala moskea attiva u hija miftuħa għall-pubbliku għajr waqt is-servizzi tal-Ġimgħa mis-2.30 sat-3.30 ta' waranofsinhar. Dawn ta' hawn taħt huma l-attrazzjonijiet prinċipali tal-belt: * in-Nekropoli ta' ''Sopianae'' (Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO); * iċ-''Cella Septichora'' (tas-seklu 4); * il-Katidral (tas-seklu 11, rinnovat fis-seklu 19); * il-Palazz tal-Isqof Ungeriż (tas-seklu 12) * l-Università ta' Pécs (1367), il-binja tal-Fakultà tax-Xjenza u tal-Fakultà tal-Umanitajiet fit-Triq Ifjúság, u Ġnien Botaniku; * il-Librerija ta' Klimo (1774), l-ewwel librerija pubblika fl-Ungerija, li ġiet stabbilita mill-isqof George Klimo; * it-"Torri" tal-Barbakán (tas-seklu 15); * il-Fdalijiet f'Tettye (1505-1521); * il-Pjazza ta' Széchenyi (il-pjazza prinċipali); * il-Moskea tal-Paxà Qasim (1543-1546), oriġinarjament knisja [[Gotiku|Gotika]]: il-Katidral ta' San Bertalan mis-seklu 13; * il-Moskea ta' Yakovalı Hasan Paşa (tas-seklu 16); * iċ-Ċentru Storiku (djar Medjevali, Barokki, Klassiċi, Rokokò u tal-Art Nouveau); * il-Lukanda Nádor (1846) fil-Pjazza ta' Széchenyi; * il-Muniċipju tal-Kontea fil-Pjazza ta' Széchenyi; * il-Muniċipju tal-Belt fil-Pjazza ta' Széchenyi; * is-Sinagoga (1869); * il-Binja tal-Akkademja Ungeriża tax-Xjenzi (1884); * it-Teatru Nazzjonali ta' Pécs (''Nemzeti Színház''), inawgurat fl-1895; * il-Funtana ta' Zsolnay; * il-Palazz tal-Posta; * id-Dar tal-''Hungaricum''; * il-[[Mużew]] ta' Janus Pannonius; * il-Mużew tar-[[Rinaxximent]]; * il-Mużew ta' Csontváry; * il-Mużew ta' Zsolnay; * il-Mużew ta' Victor Vasarely; * il-Mużew ta' Amerigo Tot; * il-Mużew Etnografiku ta' Pécs; * il-Mużew tal-Istorja Naturali ta' Pécs; * il-Mużew tal-Ispiżjar ta' Szerecsen; * il-Gallerija ta' Pécs; * it-Triq tal-Mużewijiet; * il-Mawżolew ta' Zsolnay; * Bóbita (spettaklu ta' Punch u Judy); * it-Teatru ta' Janus (Pannonius); * it-Teatru Kroat f'Pécs; * it-Tielet Teatru; * il-Ġnien [[Żooloġija|Żooloġiku]] ta' Pécs; * il-lukketti tal-imħabba; * Magasház (fl-imgħoddi; twaqqa' fl-2016); * it-Torri tat-televiżjoni fuq il-muntanja Mecsek (1960). == Demografija == [[File:Pécs,_Király_Street,_44.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:P%C3%A9cs,_Kir%C3%A1ly_Street,_44.jpg|daqsminuri|Il-Knisja tal-Liċeo fit-Triq Király.]] Il-maġġoranza taċ-ċittadini (84.0 %) huma Ungeriżi skont iċ-ċensiment tal-2011. Il-Ġermaniżi fil-belt huma l-ikbar minoranza (4.2 %), segwiti mir-Rom (2.0 %), mill-Kroati (1.2 %) u mir-[[Rumanija|Rumeni]] (0.2 %). L-ikbar grupp reliġjuż huma l-Kattoliċi b'39.7 % Kattoliċi Rumani u 0.3 % Kattoliċi Griegi. It-tieni l-ikbar denominazzjoni huma l-[[Kalviniżmu|Kalvinisti]] (5.2 %) u t-tielet huma l-[[Luteraniżmu|Luterani]] (1.3 %). 27.8 % tal-popolazzjoni mhumiex reliġjużi. Minħabba l-għadd ta' studenti internazzjonali li jistudjaw u jgħixu f'Pécs, hemm diversità notevoli ta' ċittadini mhux permanenti. == Klima == {| class="wikitable mw-collapsible" ! colspan="14" |''Data'' klimatika għal Pécs |- !Xahar !Jan !Fra !Mar !Apr !Mej !Ġun !Lul !Aww !Set !Ott !Nov !Diċ !Sena |- !'''Temp. għolja medja f'°C (°F)''' |1.6 (34.9) |4.8 (40.6) |10.3 (50.5) |16.0 (60.8) |20.9 (69.6) |24.0 (75.2) |26.3 (79.3) |25.9 (78.6) |22.3 (72.1) |16.6 (61.9) |8.8 (47.8) |3.4 (38.1) |15.1 (59.1) |- !Temp. medja ta' kuljum f'°C (°F) |−1.4 (29.5) |1.3 (34.3) |5.6 (42.1) |10.7 (51.3) |15.5 (59.9) |18.6 (65.5) |20.5 (68.9) |20.1 (68.2) |16.6 (61.9) |11.3 (52.3) |5.1 (41.2) |0.6 (33.1) |10.4 (50.7) |- !Temp. baxxa medja f'°C (°F) |−4.0 (24.8) |−1.7 (28.9) |1.6 (34.9) |6.0 (42.8) |10.5 (50.9) |13.6 (56.5) |15.0 (59.0) |14.7 (58.5) |11.7 (53.1) |7.0 (44.6) |2.2 (36.0) |−1.7 (28.9) |6.2 (43.2) |- !Preċipitazzjoni medja f'mm (pulzieri) |39 (1.5) |32 (1.3) |38 (1.5) |55 (2.2) |63 (2.5) |84 (3.3) |61 (2.4) |63 (2.5) |47 (1.9) |37 (1.5) |56 (2.2) |44 (1.7) |619 (24.5) |- !Medja ta' jiem bil-preċipitazzjoni (≥ 1.0 mm) |7 |6 |7 |8 |9 |10 |7 |7 |6 |6 |8 |8 |89 |- !Umdità relattiva medja (%) |90 |85 |70 |65 |65 |70 |70 |70 |75 |80 |85 |90 |76.3 |- !Medja ta' sigħat ta' xemx fix-xahar |68.2 |92.4 |145.7 |186.0 |235.6 |258.0 |294.5 |266.6 |207.0 |164.3 |81.0 |58.9 |2,058.2 |- | colspan="14" |Sors: Climates to travel.<ref>{{Ċita web|url=https://www.climatestotravel.com/climate/hungary/pecs|titlu=Pecs climate: weather by month, temperature, precipitation, when to go|sit=www.climatestotravel.com|data-aċċess=2023-03-30}}</ref> |} == Ekonomija == [[File:Gyugyi_zsolnay_collection_3.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gyugyi_zsolnay_collection_3.jpg|daqsminuri|L-iżjed prodott magħruf ta' Pécs huwa l-Porċellana ta' Zsolnay - Vażun ta' [[Alhambra]] magħmul minn Tádé Sikorski (1884).]] Storikament Pécs kienet magħrufa sew fl-Ungerija għall-industrija tagħha b'diversi fabbriki, iżda wara l-waqgħa tal-[[Purtiera tal-Ħadid]] ħafna minnhom ma felħux għat-tranżizzjoni ekonomiku u fallew (eż. Pécsi Kesztyűgyár, Pécsi Bőrgyár, Littke Pezsgőgyár, eċċ.).<ref>{{Ċita web|url=https://www.pecsma.hu/abszolut-pecs/tele-van-pecs-az-iparoscsaladok-oroksegeivel/|titlu=Tele van Pécs az iparoscsaládok örökségeivel|kunjom=Viktor|isem=Gyimesi|data=2016-07-26|lingwa=hu|data-aċċess=2023-03-30}}</ref> Sa ftit snin ilu, il-belt kellha minjiera tal-faħam u tal-uranju, iżda issa baqgħet teżisti biss il-minjiera tar-ramel li tiġi operata mill-kumpanija tal-estrazzjoni Ungeriża msejħa ''Quartz''.<ref>{{Ċita web|url=http://quartzkft.hu/|titlu=Quartz Kft. – Homokbányászat VOLVO és CATERPILLAR rakodó- és kotrógépek igénybevételével.|lingwa=hu|data-aċċess=2023-03-30}}</ref> Il-fabbrika tal-porċellana tant famuża nazzjonalment (u sa ċertu punt internazzjonalment ukoll), ''Zsolnay Porcelain'' hija l-mimmi ta' għajnejn Pécs. Il-ħitan u s-soqfa ta' diversi binjiet pubbliċi u privati fil-belt huma mżejna bil-porċellana tal-kumpanija u b'hekk joħolqu l-pajsaġġ urban uniku ta' Pécs. Il-''Pécsi Sörfőzde'' (il-Birrerija ta' Pécs) hija waħda mill-erba' birreriji Ungeriżi prinċipali (l-oħrajn huma l-Birreriji ta' Dreher, Borsod u Heineken Hungária), iżda l-unika waħda minnhom b'sjieda Ungeriża għalkollox. Tipproduċi birra speċjali, li hija magħrufa għax ma tissaffiex qabel l-ibbottiljar.<ref>{{Ċita web|url=https://pecsisor.hu/kezdolap/|titlu=Kezdőlap|sit=Pécsi Sörfőzde|lingwa=hu-HU|data-aċċess=2023-03-30}}</ref> Il-manifattur Ungeriż tat-tessuti ''Rovitex Hungária'', il-manifattur Amerikan tal-krejnijiet Terex<ref>{{Ċita web|url=https://www.terex.com/cranes/en/about/location-information|titlu=Locations|sit=Terex Cranes|lingwa=en|data-aċċess=2023-03-30}}</ref>, il-manifattur Ungeriż tal-imwieżen ''Pécsi Mérlegstúdió''<ref>{{Ċita web|url=https://merlegstudio.hu/cegunkrol|titlu=Cégünkről|sit=merlegstudio.hu|lingwa=hu|data-aċċess=2023-03-30}}</ref>, il-manifattur Ungeriż tal-għamara ''Megyeri Bútor''<ref>{{Ċita web|url=https://butorlapszabaszat.hu/butorlapszabaszat-baranya/megyeri-butor-kft-butorlapszabaszat-pecs|titlu=Megyeri Bútor Kft. – bútorlapszabászat – Pécs {{!}} Országos Bútorlapszabászat és Lapszabászat kereső|kunjom=butorlapszabaszat.hu|data=2012-10-14|sit=butorlapszabaszat.hu|lingwa=hu|data-aċċess=2023-03-30}}</ref>, il-manifattur Ungeriż tal-għodda għall-qtugħ ''FORSZ''<ref>{{Ċita web|url=http://forszkft.hu/en/|titlu=FORSZ Ltd. {{!}}|lingwa=hu|data-aċċess=2023-03-30}}</ref>, il-manifattur Ġermaniż tal-iswiċċbords HB-Kapcsolószekrénygyártó (parti minn Bader Gruppe)<ref>{{Ċita web|url=https://badergruppe.com/kontakt/|titlu=Kontakt – Bader Gruppe|lingwa=de-DE|data-aċċess=2023-03-30}}</ref>, il-kumpanija Ungeriża tar-riċiklaġġ ''Alcufer''<ref>{{Ċita web|url=https://www.alcufer.hu/hu/bemutatkozas/|titlu=Bemutatkozás — Alcufer Kft.|sit=www.alcufer.hu|data-aċċess=2023-03-30}}</ref>, il-manifattur agrikolu Ungeriż ''HIDROT''<ref>{{Ċita web|url=https://hidrot.hu/cegbemutato|titlu=Hidrot|sit=hidrot.hu|lingwa=hu|data-aċċess=2023-03-30}}</ref>, il-manifattur Ungeriż tal-għodda tat-trobbija tal-[[Annimal|annimali]] ''Önitató''<ref>{{Ċita web|url=https://onitato.hu/|titlu=Kezdőlap|sit=Önitató Kft.|lingwa=hu|data-aċċess=2023-03-30|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230330110004/https://onitato.hu/|arkivju-data=2023-03-30|url-status=dead}}</ref>, il-fabbrika tat-tabakk ''Pécsi Dohánygyár'' (bis-sjieda f'idejn il-British American Tobacco), il-manifattur Ungeriż tal-ispare parti tal-[[Karozza|karozzi]] ''Matro''<ref>{{Ċita web|url=https://matro.hu/rolunk/|titlu=Rólunk|lingwa=hu-HU|data-aċċess=2023-03-30}}</ref>, il-manifattur Ungeriż tal-kaxxaforti ''Strauss Metal''<ref>{{Ċita web|url=https://straussmetal.hu/en/|titlu=Széf, páncélszekrény kis- és nagykereskedés! Strauss Metal B|sit=straussmetal.hu|lingwa=en|data-aċċess=2023-03-30}}</ref>, il-manifattur Ungeriż tal-makkinarji tal-ippakkjar ''SOMAPAK''<ref>{{Ċita web|url=http://somapak.hu/en/history/|titlu=Somapak {{!}} History|lingwa=en-US|data-aċċess=2023-03-30}}</ref>, il-produttur Ungeriż tal-plastik ''Termoplast''<ref>{{Ċita web|url=https://www.termoplast.hu/company_review.php|titlu=Company review {{!}} TERMOPLAST Műanyagfeloldgozó Kkt.|sit=www.termoplast.hu|data-aċċess=2023-03-30|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230416091927/https://www.termoplast.hu/company_review.php|arkivju-data=2023-04-16|url-status=dead}}</ref>, l-Istamperija ''Bocz''<ref>{{Ċita web|url=http://bocznyomda.hu/|titlu=Bocz nyomdaipari Kft. – Ofszet- és digitális nyomda Pécsen|sit=bocznyomda.hu|data-aċċess=2023-03-30}}</ref>, il-manifattur Ungeriż tal-pikles ''Babina''<ref>{{Ċita web|url=http://pannonflavours.org/hu/producer/babina-savanyito-uzem-28.html|titlu=Pannon Flavour|data=2018-10-11|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-03-30|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20181011013848/http://pannonflavours.org/hu/producer/babina-savanyito-uzem-28.html|arkivju-data=2018-10-11|url-status=dead}}</ref>, il-manifattur Ungeriż tal-prodotti tal-plastik ''Karsai Pécs''<ref>{{Ċita web|url=https://www.emis.com/php/company-profile/HU/Karsai_Pecs_Kft_en_2595979.html|titlu=Karsai Pecs Kft. Company Profile - Hungary {{!}} Financials & Key Executives {{!}} EMIS|sit=www.emis.com|data-aċċess=2023-03-30}}</ref>, u l-manifattur Ungeriż tal-metall ''Riner Metal<ref>{{Ċita web|url=http://riner.hu/?menu=company&submenu=tortenet|titlu=Riner-Metal Kft.|sit=riner.hu|data-aċċess=2023-03-30}}</ref>'', huma bbażati hemmhekk u għandhom faċilitajiet tal-produzzjoni fil-belt. Hemm żvilupp gradwali tal-industrija moderna tat-teknoloġija avvanzata, pereżempju bil-kumpanija Finlandiża tal-manifattura tal-elettronika ''Elcoteq,'' li hija l-ikbar impjegatur industrijali fil-belt, flimkien mal-manifattur Ungeriż tal-elettronika ''Z Elektronika''<ref>{{Ċita web|url=https://zelektronika.hu/en/homepage/|titlu=Homepage|sit=Z Elektronika|lingwa=en|data-aċċess=2023-03-30}}</ref> u mal-manifattur Ungeriż tan-networks informatiċi TG Netcom.<ref>{{Ċita web|url=https://www.tgnetcom.hu/index.php?lang=en|titlu=TG Netcom Kft. {{!}} Our company|sit=www.tgnetcom.hu|data-aċċess=2023-03-30}}</ref> Il-kumpanija Ġermaniża tat-trasport, Dachser, għandha ċentru tal-loġistika f'Pécs. Il-kumpanija tal-immaniġġjar u tar-riċiklaġġ tal-iskart ''Biokom''<ref>{{Ċita web|url=https://biokom.hu/cegbemutatas/|titlu=CÉGBEMUTATÁS|lingwa=hu|data-aċċess=2023-03-30}}</ref> (b'sjieda f'idejn il-belt) hija responsabbli għat-trasport u għar-riċiklaġġ tal-iskart fit-territorju kollu ta' Pécs u fl-inħawi tal-madwar. L-enerġija li tintuża fl-insedjament tiġi prodotta l-iktar miż-żewġ impjanti tal-bijomassa ta' ''Pannonpower'' (parti minn Veolia) li jikkonsistu minn impjant tal-enerġija mħaddem bil-laqx tal-[[injam]] ta' 49,9 MW u minn impjant tal-enerġija mħaddem bil-prodotti agrikoli sekondarji ta' 35 MW.<ref>{{Ċita web|url=http://www.pannonpower.hu/tagvallalatok/pannon-hoeromu-zrt/tevekenysegunk|titlu=Pannonpower|data=2018-05-09|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-03-30|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180509080111/http://www.pannonpower.hu/tagvallalatok/pannon-hoeromu-zrt/tevekenysegunk|arkivju-data=2018-05-09|url-status=dead}}</ref> L-ikbar għalqa b'ċelloli solari tal-pajjiż tinsab f'Pécs ukoll, bis-saħħa tal-pożizzjoni tal-belt fin-Nofsinhar u l-ammont ta' sigħat ta' [[xemx]] fil-belt, u din tista' tipproduċi madwar 10 MW ta' enerġija fis-sena. L-impjant tal-enerġija solari huwa operat minn ''MVM Hungarowind'' (parti mill-Grupp MVM).<ref>{{Ċita web|url=http://magyarepitok.hu/oriasi-naperomu-epult-pecsi-hoeromu-helyere|titlu=Óriási naperőmű épült a pécsi hőerőmű helyére|kunjom=Zrt|isem=REGON Média|sit=magyarepitok.hu|lingwa=hu|data-aċċess=2023-03-30}}</ref> Iċ-Ċentru Expo ta' Pécs għall-Wirjiet u l-Konferenzi jipprovdi spazju għall-wirjiet u għall-konferenzi internazzjonali. == Edukazzjoni == L-Università ta' Pécs ġiet stabbilita minn Lwiġi I tal-Ungerija fl-1367. Hija l-eqdem università fl-Ungerija, u hija fost l-ewwel universitajiet [[Ewropa|Ewropej]]. Dan l-aħħar kienet maqsuma f'żewġ entitajiet, waħda għall-[[Mediċina]] u l-Ortodontika (POTE) u oħra ikbar għal studji oħra: JPTE (Janus Pannonius Tudományegyetem).<ref>{{Ċita web|url=https://aok.pte.hu/|titlu=PTE ÁOK|sit=aok.pte.hu|data-aċċess=2023-03-30}}</ref> Il-POTE (l-Iskola Medika tal-Università ta' Pécs, issa magħrufa bħala l-Iskola Medika) għandha programm kbir bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]] għall-mediċina ġenerali u għad-dentistrija (bi studenti mill-Amerka, mill-[[Asja]], mill-[[Afrika]] u mill-Ewropa, inkluż bosta Skandinavi) u programm ġdid bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]]. Fl-1 ta' Jannar 2000, dawn iż-żewġ entitajiet ġew imwaħħda bl-isem ta' Università ta' Pécs (bl-akronimu: PTE - Pécsi Tudományegyetem - l-Università ta' Pécs). Illum il-ġurnata, l-Università ta' Pécs saret l-iżjed università internazzjonalizzata fl-Ungerija b'madwar 5,000 student internazzjonali minn total ta' madwar 20,000 student (madwar 25 %).<ref>{{Ċita web|url=https://international.pte.hu/international-relations/overview|titlu=International Relations in a Nutshell|sit=international.pte.hu|lingwa=en|data-aċċess=2023-03-30}}</ref> == Politika == Is-sindku attwali ta' Pécs huwa Attila Péterffy (Pécs Jövője, Öt Torony). L-Assemblea Muniċipali lokali, eletta fl-elezzjonijiet tal-gvern lokali fl-2019, hija magħmula minn 26 membru (Sindku, 18-il kostitwenza individwali jew MEPs u seba' MEPs mil-Lista ta' Kumpens), maqsuma f'partiti u f'alleanzi [[Politika|politiċi]] kif ġej:<ref>{{Ċita web|url=https://www.valasztas.hu/telepules-adatlap_onk2019|titlu=Település adatlap|sit=Nemzeti Választási Iroda|lingwa=hu-HU|data-aċċess=2023-03-30}}</ref> {| class="wikitable" ! colspan="2" |Partit !Siġġijiet |- | |Pécs Jövője |'''18''' |- | |Fidesz-KDNP-ÖPE |'''7''' |- | |Politics Can Be Different |'''1''' |} Il-politiki mfassla minn Fidesz f'Pécs inkludew liġi tal-2014, li permezz tagħha huwa illegali li tgħix fil-belt mingħajr saqaf fuq rasek<ref>{{Ċita web|url=https://budapestbeacon.com/pecs-bans-homeless-from-public-areas/|titlu=Pécs bans homeless from public areas|kunjom=Prókai|isem=-Eszter|data=2014-09-26|sit=The Budapest Beacon|lingwa=en-US|data-aċċess=2023-03-30|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180301164341/https://budapestbeacon.com/pecs-bans-homeless-from-public-areas/|arkivju-data=2018-03-01|url-status=dead}}</ref>, u sejħa uffiċjali tal-2017 biex is-sidien tal-proprjetà ma jagħtux spazju lil NGO appoġġata mill-OSF.<ref>{{Ċita web|url=https://budapestbeacon.com/pecs-adopts-declaration-calling-property-owners-refrain-renting-property-osf-grantee/|titlu=Pécs adopts declaration calling on property owners to refrain from renting property to OSF grantee|kunjom=Novak|isem=Benjamin|data=2017-12-14|sit=The Budapest Beacon|lingwa=en-US|data-aċċess=2023-03-30|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230330110011/https://budapestbeacon.com/pecs-adopts-declaration-calling-property-owners-refrain-renting-property-osf-grantee/|arkivju-data=2023-03-30|url-status=dead}}</ref> === Lista ta' sindki === Lista ta' sindki tal-belt mill-1990: {| class="wikitable" !Membru ! colspan="2" |Partit !Mandat |- |Zoltán Krippl | |SZDSZ |1990–1994 |- |Zsolt Páva | |Fidesz |1994–1998 |- |László Toller | |MSZP |1998–2006 |- |Péter Tasnádi | |MSZP |2006–2009 |- |Zsolt Páva | |Fidesz |2009–2019 |- |Attila Péterffy | |Indipendenti |2019– |} == Trasport == [[File:Hungary_pecs_-_allomas1.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hungary_pecs_-_allomas1.jpg|alt=|daqsminuri|Żewġ ferroviji fl-Istazzjon Ċentrali ta' Pécs.]] === Toroq === * L-awtostrada M6/M60 tikkollega lil Pécs u Budapest b'ħin tas-sewqan bejn iż-żewġ bliet ta' madwar siegħa u nofs attwalment. L-awtostrada kollha nfetħet fil-31 ta' Marzu 2010. L-awtostrada M6 tgħaddi minn ġol-belt u b'hekk għandha assi mil-Lvant għall-Punent u tibqa' sejra lejn Barcs fil-fruntiera mal-Kroazja. Rotot sekondarji huma: * Rotta 57: Pécs - Mohács, * Rotta 58: Pécs - Drávaszabolcs, * Rotta 66: Pécs - Kaposvár. === Ferrovija === [[File:Pécsi_2A_busz_(MOS-218).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:P%C3%A9csi_2A_busz_(MOS-218).jpg|alt=|daqsminuri|Karozza tal-linja Volvo 7900A tal-Linja 2A fiċ-ċentru tal-belt.]] Pécs hija kkollegata ma' Budapest permezz ta' Pusztaszabolcs, u għandha kollegamenti diretti ma' Mohács u ma' Nagykanizsa. Iddisinjat minn [[Ferenc Pfaff]], l-istazzjon ferrovjarju prinċipali nbena fl-1900 u sar binja elenkata fl-2008. Il-binja stess inbniet bl-istil tal-Ekklettiċiżmu Rinaxximentali, u fiha riljievi ta' [[James Watt]] u ta' [[George Stephenson]] iddisinjati minn [[Klein Ármin]] u magħmula mill-fabbrika ta' Zsolnay. Fil-pjazza quddiem l-istazzjon ferrovjarju hemm ċentru kbir ta' tranżitu, inkluż venda tal-karozzi tal-linja, waqfa tal-karozzi tal-linja u żona tat-taksis. [[File:Pogany_airport.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pogany_airport.jpg|daqsminuri|L-Ajruport Internazzjonali.]] ==== Tramm ==== Bejn l-1914 u l-1960 fil-belt kien jopera t-tramm ukoll. === Karozzi tal-linja === Il-karozzi tal-linja huma l-mezz primarju tat-trasport pubbliku fil-belt. === Ajruport === F'Marzu 2006 infetaħ ajruport ġdid f'Pécs, imsejjaħ l-Ajruport Internazzjonali ta' Pécs-Pogány. It-traffiku prinċipali tiegħu huwa fornut minn ajruplani żgħar mikrija. == Sport == * [[Pécsi MFC]], klabb tal-[[futbol]] li jilgħab fin-Nemzeti Bajnokság II; * [[Pécsi Vasutas SK]], klabb tal-futbol li jilgħab fil-lig reġjonali ta' Baranya megye; * [[PEAC-Pécs]], tim tal-basketball professjonali tan-nisa tal-ewwel diviżjoni; * [[Pécsi VSK]], tim tal-water polo tal-irġiel; * [[Pécsi Indiánok SK]], klabb tar-rugby. [[File:ZoltanGera.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ZoltanGera.JPG|daqsminuri|Zoltán Gera.]] [[File:László_Sólyom.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:L%C3%A1szl%C3%B3_S%C3%B3lyom.jpg|daqsminuri|László Sólyom, President Ungeriż mill-2005-2010.]] == Nies notevoli li twieldu f'Pécs == * [[Károly Balogh Mankóbüki]], il-President tal-Qorti Rjali ta' Pécs; * [[Marcel Breuer]], [[arkitett]] u disinjatur tal-għamara; * [[Pál Dárdai]], plejer tal-futbol; * [[Petar Dobrović]], pittur u President Serbjan tal-eks Repubblika ta' Baranya-Baja; * [[József Eötvös]], kitarrist u mużiċist; * [[Dezső Ernster]], bassist tal-Opera Metropolitana; * [[Sigismund Ernuszt]], isqof ta' Pécs; * [[Lipót Fejér]], matematiku; * [[Alfréd (Fred) Forbát]], arkitett tal-[[Bauhaus u s-Siti tal-Moviment f'Weimar, f'Dessau u f'Bernau|Bauhaus]]; * [[Zoltán Gera]], plejer tal-futbol; * [[Leopold Hirschfeld]], produttur tal-birra u fundatur tal-Pécsi Sörfőzde; * [[János Horvay]], skultur; * [[Katinka Hosszú]], għawwiema u rebbieħa ta' tliet medalji tad-deheb fil-[[Logħob Olimpiku]] tal-2016; * [[Zsuzsanna Jakabos]], għawwiema; * [[Jenő Jandó]], pjanist; * [[György Klimó]], isqof ta' Pécs u fundatur tal-istamperija u tal-librerija pubblika; * [[Dezső Lauber]], sportiv u arkitett; * [[László Lénárd]], newroxjenzat u fiżiku; * [[Kató Lomb]], interpretu u lingwist; * [[Maximinus]], Prefett Pretorjan; * [[Farkas Molnár]] (1897-1945), arkitett, pittur, saġġist u artist grafiku Ungeriż; * [[Janus Pannonius]], isqof ta' Pécs; * [[İbrahim Peçevi]] (Ibrahim ta' Pécs), storiku u kronista Ottoman; * [[Karl (Freiherr) von Pflanzer-Baltin]]; * [[Anton von Rosas]], oftalmologu; * [[Joe Rudán]], [[kantant]]; * [[László Sólyom]], President tal-Ungerija; * [[Béla Tarr]], reġista; * [[Olga Tass]], ġinnasta Olimpika; * [[Victor Vasarely]], artist; * [[Balázs Zamostny]] (twieled fl-1992), plejer tal-futbol Ungeriż. == Ġemellaġġ == Pécs hija ġemellata ma':<ref>{{Ċita web|url=https://pecseconomy.eu/city-of-pecs/twin-cities-of-pecs/|titlu=Twin cities of Pécs – PécsEconomy|lingwa=hu|data-aċċess=2023-03-30|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220220222944/https://pecseconomy.eu/city-of-pecs/twin-cities-of-pecs/|arkivju-data=2022-02-20|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://ata.gov.al/2018/10/12/binjakezim-mes-shkodres-dhe-qytetit-pec-ne-hungari/|titlu=Binjakëzim mes Shkodrës dhe qytetit Pec në Hungari - ATSH -|kunjom=Shqiptare|isem=Axhencia Telegrafike|data=2018-10-12|sit=Agjencia Telegrafike Shqiptare|lingwa=en-US|data-aċċess=2023-03-30|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20201113062312/https://ata.gov.al/2018/10/12/binjakezim-mes-shkodres-dhe-qytetit-pec-ne-hungari/|arkivju-data=2020-11-13|url-status=dead}}</ref> * [[Arad]], ir-[[Rumanija]]; * [[Beyoğlu]], it-[[Turkija]]; * [[Cluj-Napoca]], ir-Rumanija; * [[Fellbach]], il-[[Ġermanja]]; * [[Graz]], l-[[Awstrija]]; * [[Krakovja]], il-[[Polonja]]; * [[Kütahya]], it-Turkija; * [[Lahti]], il-[[Finlandja]]; * [[Novi Sad]], is-[[Serbja]]; * [[Olomouc]], iċ-[[Ċekja]]; * [[Osijek]], il-[[Kroazja]]; * [[Seattle]], l-[[Stati Uniti|Istati Uniti]]; * [[Shiraz]], l-[[Iran]]; * [[Shkodër]], l-[[Albanija]]; * [[Sliven]], il-[[Bulgarija]]; * [[Terracina]], l-[[Italja]]; * [[Tucson]], l-Istati Uniti; * [[Tuzla]], il-[[Bożnija u Ħerżegovina|Bożnija-Ħerzegovina]]; * [[Żagreb]], il-Kroazja. Il-belt għandha rabta amikevoli informali ma' [[Peterborough]], l-[[Renju Unit|Ingilterra]]. == Gallerija == <gallery widths="120" heights="120" class="center" style="border: 1px solid #a86; box-shadow: 0.1em 0.1em 0.5em rgba(0,0,0,0.75); border-radius: 0.5em;"> Stampa:Pécs székesegyház.JPG|Il-Katidral. Stampa:Pécs levéltár.JPG|L-Arkivji ta' Pécs. Stampa:Jókai Square, Pécs.jpg|Iċ-ċentru storiku. Stampa:Szechenyi square new Pecs.JPG|Il-Moskea ta' Pasha Qasim. Stampa:Pécs, Király St. and Színház Sq. corner.jpg|Triq Király. Stampa:PTE-BTK-TTK.jpg|L-Università ta' Pécs. Stampa:Lyceum templom Pécs.JPG|Triq Király. Stampa:Post office Pécs 2010.jpg|Il-Palazz tal-Posta. Stampa:Zsolnay-Brunnen, Pécs04.jpg|Il-Funtana ta' Zsolnay. Stampa:Jokai ter Pecs.jpg|Il-Pjazza ta' Jókai. Stampa:Pécs, Lóránt Palace 01.jpg|Iċ-ċentru storiku. Stampa:Hotel Nádor Pécs.JPG|Il-Lukanda Nádor. Stampa:Hungary Pecs 2005 June 053.jpg|Kappella. Stampa:Tettye Havihegyi kápolna.JPG|Il-Kappella ta' Havihegy. Stampa:Tettye Romok.JPG|Fdalijiet f'Tettye. Stampa:Pécs - Saint Sebastian church 01.jpg|Knisja. Stampa:Hungary Pecs 2005 June 030.jpg|Is-Sinagoga. Stampa:Yakovali Hassan Mosque 1.jpg|Il-Moskea ta' Yakovalı Hasan Paşa. Stampa:Pécs MTA-székház.jpg|L-Akkademja Ungeriża tax-Xjenzi f'Pécs. Stampa:Hungary Pecs 2005 June 076University.jpg|Il-Fakultà tal-Umanità u x-Xjenzi Naturali tal-Università ta' Pécs. Stampa:Hungary Pecs 2005 June 032.jpg|Statwa ta' Lajos Kossuth. Stampa:02 Pecs, Hungary - Great Synagogue.jpg|Il-Pjazza ta' Kossuth u s-Sinagoga. Stampa:Hungary pecs - francia emlekmu.jpg|Monument Franċiż. Stampa:Pecs Tettye 02.jpg|Tettye. Stampa:Megyeszékhely - Baranya megye - Pécs.jpg|Veduta mill-ajru. Stampa:Pécs látképe.jpg|Veduta panoramika. Stampa:Pannonpower-Pécs.jpg|L-Impjant tal-Enerġija ta' Pannonpower. Stampa:Pecs 2010 Logo.svg|Logo tal-Belt Kapitali Ewropea tal-Kultura tal-2010. </gallery> == Referenzi == [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali]] [[Kategorija:Bliet Ewropej]] [[Kategorija:Ungerija]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fl-Ungerija]] pe5sg9a1h6tm2igjrl0n2kye3otgvhb 0 29954 330159 327350 2026-05-20T03:48:22Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330159 wikitext text/x-wiki {{Infobox city}} '''Lima''' (/ˈliːmə/ ''LEE-mə''; pronunzja bl-[[Lingwa Spanjola|Ispanjol]]: [ˈlima]), li oriġinarjament ġiet stabbilita bħala '''Ciudad de Los Reyes''' (Belt ir-Rejiet) hija l-[[belt kapitali]] u l-ikbar belt tal-[[Perù]]. Tinsab fil-widien tax-xmajjar Chillón, Rímac u Lurín, fiż-żona tad-deżert tal-parti kostali ċentrali tal-pajjiż, faċċata tal-[[Oċean Paċifiku]]. Flimkien mal-belt kostali ta' Callao, tifforma żona urbana kontigwa magħrufa bħala ż-Żona Metropolitana ta' Lima. B'popolazzjoni ta' iktar minn 9.7 miljun ruħ fiż-żona urbana tagħha u ta' iktar minn 11-il miljun fiż-żona metropolitana tagħha, Lima hija waħda mill-ikbar bliet fl-Amerki.<ref>{{Ċita web|url=http://m.inei.gob.pe/prensa/noticias/la-poblacion-de-lima-supera-los-nueve-millones-y-medio-de-habitantes-12031/|titlu=Instituto Nacional de Estadistica e Informatica|data=2022-04-08|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-04-07|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220408145330/http://m.inei.gob.pe/prensa/noticias/la-poblacion-de-lima-supera-los-nueve-millones-y-medio-de-habitantes-12031/|arkivju-data=2022-04-08|url-status=dead}}</ref> Isem il-belt oriġina mir-reġjun agrikolu fil-qrib magħruf bħala ''Limaq'' fost il-Peruvjani nattivi. Lima saret il-belt kapitali u l-iżjed belt importanti fil-Viċirenju tal-Perù. Wara l-Gwerra Peruvjana tal-Indipendenza, il-belt saret il-kapitali tar-Repubblika tal-Perù (República del Perú). Madwar terz tal-popolazzjoni nazzjonali issa tgħix fiż-żona metropolitana tagħha. Il-belt ta' Lima titqies bħala ċ-ċentru [[Politika|politiku]], [[Kultura|kulturali]], finanzjarju u kummerċjali tal-Perù. Lima tospita waħda mill-eqdem istituzzjonijiet tal-[[edukazzjoni]] terzjarja: l-Università Nazzjonali ta' San Marcos, li ġiet stabbilita fit-12 ta' Mejju 1551, u b'hekk hija l-ewwel università li ġiet stabbilita uffiċjalment u baqgħet tiffunzjona b'mod kontinwu fid-Dinja l-Ġdida. Lima hija wkoll waħda mill-iżjed tletin agglomerazzjoni urbana popolata fid-[[Id-Dinja|dinja]]. Minħabba l-importanza ġeostrateġika tagħha, in-Network tar-Riċerka tal-Globalizzazzjoni u tal-Bliet Dinjin ikkategorizzaha bħala belt "beta". Ġurisdizzjonalment, il-metropoli hija estiża l-iktar fi ħdan il-provinċja ta' Lima u ftit ukoll lejn il-Punent fi ħdan il-provinċja kostituzzjonali ta' Callao, fejn hemm il-port marittimu u l-Ajruport Internazzjonali ta' Jorge Chávez. Iż-żewġ provinċji għandhom awtonomija reġjonali mill-2002. F'Ottubru 2013, Lima ntgħażlet biex tospita l-Logħob Pan-Amerikan tal-2019; dan il-logħob sar fi stabbilimenti f'Lima u fil-madwar, u kien l-ikbar avveniment sportiv li qatt ġie ospitat mill-pajjiż. Lima ospitat ukoll il-Laqgħat tal-APEC tal-2008 u tal-2016, il-Laqgħat Annwali tal-[[Fond Monetarju Internazzjonali]] u l-Grupp tal-Bank Dinji f'Ottubru 2015, il-Konferenza tat-[[Tibdil fil-klima|Tibdil fil-Klima]] tan-[[Ġnus Magħquda|Nazzjonijiet Uniti]] f'Diċembru 2014, u l-Konkors ta' Miss Universe tal-1982. == Storja == [[Stampa:Santuario-Arqueológico-de-Pachacamac.jpg|daqsminuri|Is-sit [[Arkeoloġija|arkeoloġiku]] ta' Pachacamác.]] === Żmien Pre-Kolumbjan === Għalkemm l-[[Storja|istorja]] tal-belt ta' Lima bdiet bl-istabbiliment tagħha mill-Ispanjoli fl-1535, it-territorju ffurmat mill-widien tax-xmajjar Rímac, Chillón u Lurín kien ġie okkupat minn insedjamenti qabel żmien l-[[Imperu Inka|Inka]], li kienu raggruppati taħt it-tmexxija ta' Ichma.<ref>Conlee, Christina; Dulanto, Jalh; Mackay, Carol; Stanish, Charles (2004). "Late Prehispanic sociopolitical complexity". In Silverman, Helaine (ed.). ''Andean archaeology''. Malden: Blackwell. p. 218. ISBN <bdi>0-631-23400-4</bdi>. </ref> Il-[[kultura]] Maranga u l-kultura ta' Lima kienu dawk li stabbilew u sawru l-identità tat-territorju. F'dak iż-żmien inbnew is-santwarji ta' [[Lati]] (attwalment Puruchuco) u ta' [[Pachacámac]] (is-santwarju prinċipali tal-pellegrinaġġi fi żmien l-Inka). Dawn il-kulturi nħakmu mill-Imperu Wari fil-qofol tat-tkabbir imperjali tiegħu. F'dak iż-żmien inbena ċ-ċentru ċerimonjali ta' [[Cajamarquilla]].<ref>{{Ċita web|url=https://www.wmf.org/project/cajamarquilla-archaeological-site|titlu=Cajamarquilla Archaeological Site|sit=World Monuments Fund|lingwa=en|data-aċċess=2023-04-07}}</ref><ref>James Higgins (2005). ''Lima: A Cultural History''. Oxford: Oxford University Press. pp. 22, 45. ISBN <bdi>0195178904</bdi>.</ref> Meta l-importanza tal-Imperu Wari battiet, il-kulturi lokali reġgħu kisbu l-awtonomija, u spikkat il-kultura Chancay. Iktar 'il quddiem, fis-seklu 15, dan it-territorju ġie inkorporat fl-Imperu Inka.<ref>Alberto Colán Falcón. ''Identidad - Cultura Chancay''. p. 1.</ref> Minn dak iż-żmien insibu varjetà kbira ta' ''huacas'' fil-belt kollha, u wħud minnhom għadhom qed jiġu investigati. L-iżjed importanti jew l-iżjed magħrufa fosthom huma dawk ta' Huallamarca, Pucllana u Mateo Salado. Dawn kollha jinsabu fin-nofs tad-distretti ta' Lima bi tkabbir urban kbir ħafna, għaldaqstant huma mdawra b'binjiet kummerċjali u residenzjali. Madankollu, dan ma jtellifx mill-istat perfett ta' konservazzjoni tagħhom. Fil-periferiji tal-belt hemm il-fdalijiet ta' Pachacámac, ċentru [[Reliġjon|reliġjuż]] importanti li nbena mis-seklu 3 sas-seklu 15 minn diversi ċivilizzazzjonijiet, u li ntuża saħansitra fi żmien il-wasla tal-konkwistaturi Spanjoli. === Stabbiliment ta' Lima === [[File:The_Coat_of_Arms_of_the_Kingdom_of_Peru_(Inca_Empire),_Guamán_Poma,_1616.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Coat_of_Arms_of_the_Kingdom_of_Peru_(Inca_Empire),_Guam%C3%A1n_Poma,_1616.jpg|daqsminuri|L-istemma tar-Renju tal-Perù, maħluqa fl-1590 minn [[Guamán Poma]] u [[Martín de Murúa]] (il-[[Mużew]] ta' J. Paul Getty).<ref>{{Ċita web|url=https://www.getty.edu/art/collection/object/107SZV|titlu=Coat of Arms of the Kingdom of Peru (The J. Paul Getty Museum Collection)|sit=The J. Paul Getty Museum Collection|lingwa=en|data-aċċess=2023-04-07}}</ref><ref>Juan Carlos Garavaglia; Jacques Poloni-Simard; Gilles Rivière (2014). ''Au miroir de l´Anthropoligie Historique''. Rennes: Presses Universitaires de Rennes. ISBN <bdi>9782753528062</bdi>.</ref>]] Fl-1532, l-Ispanjoli u l-alleati indiġeni tagħhom (mill-gruppi etniċi influwenzati mill-Inka) taħt il-kmand ta' [[Francisco Pizarro]] ħatfu lill-monarka [[Atahualpa]] bħala priġunier fil-belt ta' Cajamarca. Għalkemm tħallas rahan, xorta waħda ġie ġustizzjat għal raġunijiet politiċi u strateġiċi. Wara xi battalji, l-Ispanjoli kkonkwistaw l-imperu tagħhom. Il-Kuruna Spanjola sejħet lil Francisco Pizarro bħala l-gvernatur tal-artijiet li huwa kkonkwista. Pizarro ddeċieda li jistabbilixxi l-belt kapitali fil-wied tax-xmara Rímac, wara li ma rnexxilux jistabbiliha f'Jauja.<ref>{{Ċita web|url=https://sisbib.unmsm.edu.pe/Exposiciones/FundLima/fundacion/fundacion_Lima.htm|titlu=Historia de la fundacion de Lima|sit=sisbib.unmsm.edu.pe|data-aċċess=2023-04-07}}</ref> Huwa kkunsidra li Lima kienet tinsab f'pożizzjoni strateġika, qrib kosta favorevoli għall-kostruzzjoni ta' port iżda prudentement 'il bogħod sabiex jiġu evitati l-attakki mill-pirati u mis-setgħat barranin, b'artijiet għammiela u bi klima friska idonea. Għalhekk, fit-18 ta' Jannar 1535, Lima ġiet stabbilita bl-isem ta' "Belt tar-Rejiet", f'ġieħ l-epifanija f'territorji li kienu tal-''kuraka'' Taulichusco. Huwa maħsub li dan l-isem ingħata "għall-ħabta tal-istess żmien f'Jannar, meta l-Ispanjoli kienu qed ifittxu post biex jistabbilixxu l-belt il-ġdida, [...] mhux 'il bogħod mis-santwarju ta' Pachacámac, qrib ix-xmara Rímac". Madankollu, bħalma kien ġara bir-reġjun, li inizjalment kien issejjaħ Kastilja l-Ġdida u mbagħad Perù, il-Belt tar-Rejiet wara ftit saret magħrufa bħala "Lima". Pizarro, bil-kollaborazzjoni ta' [[Nicolás de Ribera]], [[Diego de Agüero]] u [[Francisco Quintero]], fassal personalment il-pjazza prinċipali, ''Plaza Mayor'', u l-kumplament tal-pjanta tal-belt, u bena l-Palazz tal-Viċirè (li llum il-ġurnata ġie ttrasformat fil-Palazz tal-Gvern tal-Perù, iżda xorta waħda għadu jissejjaħ ''Casa de Pizarro'') u l-Katidral. L-ewwel ġebla tal-katidral tpoġġiet personalment minn Pizarro nnifsu. F'Awwissu 1536, il-belt kienet qed tiffjorixxi iżda ġiet assedjata mit-truppi tal-monarka Manco Inca Yupanqui, għalkemm l-Ispanjoli u l-alleati indiġeni tagħhom irnexxielhom jirbħulhom.<ref>Ralph Francis Bennett - Center for Renaissance and Baroque Studies (1986). ''Settlements in the Americas: Cross-cultural Perspectives''. University of Delaware Press. p. 35. ISBN <bdi>0874134110</bdi>.</ref> Fis-snin ta' wara, Lima kisbet prestiġju billi ġiet iddeżinjata bħala l-belt kapitali tal-Viċirenju tal-Perù u s-sede tar-''Real Audiencia'' fl-1543. Peress li l-pożizzjoni tal-belt kostali kienet ikkundizzjonata mill-komunikazzjonijiet faċli li kien hemm ma' Spanja, malajr ġiet stabbilita rabta sfiqa mal-port ta' Callao.<ref>Tolla, Enrique Bonilla di (2009). ''Lima and El Callao - An Architectural and Landscape Guide''. ''Regional Government of Andalusia''. Lima, Seville. ISBN <bdi>978-84-7595-215-4</bdi>.</ref><gallery mode="packed" heights="210"> File:Diego_de_Almagro_y_Francisco_Pizarro_en_Castilla.jpg|alt=Francisco Pizarro and Diego Almagro portrayed in 1615 by the Inca painter Guamán Poma. Royal Library, Denmark.|<small>Francisco Pizarro u Diego Almagro mpittra fl-1615 mill-pittur Inka Guamán Poma. Il-Librerija Rjali tad-[[Danimarka]].</small><ref>Guamán Poma (1615). ''Nueva corónica y buen gobierno''. ''Royal Library, Denmark website''. p. 17.</ref> File:Kusi_Yupanqui.jpg|alt=Captain Luis de Ávalos de Ayala kills Manco Inca Yupanqui in the conquest of Lima. Chronicle made in 1615 by the Inca painter Guamán Poma. Royal Library, Denmark.|<small>Il-Kaptan Luis de Ávalos de Ayala joqtol lil Manco Inca Yupanqui fil-konkwista ta' Lima, impitter fl-1615 mill-pittur Inka Guamán Poma. Il-Librerija Rjali tad-Danimarka.</small><ref>Guamán Poma (1615). ''Nueva corónica y buen gobierno''. ''Royal Library, Denmark website''. p. 157.</ref> </gallery> === Żmien il-Viċirenju === [[File:Lima_POMA1039v.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lima_POMA1039v.jpg|daqsminuri|240x240px|<small>"Il-Belt tar-Rejiet ta' Lima, il-qorti rjali suprema, il-belt prinċipali tar-renju tal-Indji, ir-residenza tal-Viċirè, u arċiveskovat tal-Knisja", [[pittura]] tal-1615 tal-pittur Inka Guamán Poma. Il-Librerija Rjali tad-Danimarka.</small><ref>Guamán Poma (1615). ''Nueva corónica y buen gobierno''. ''Royal Library, Denmark website''. p. 362.</ref>]] Għas-seklu ta' wara, il-belt iffjorixxiet bħala ċ-ċentru ta' network kummerċjali estensiv li integra l-Viċirenju mal-Amerki, mal-[[Ewropa]] u mal-Lvant tal-[[Asja]]. Iżda l-belt kellha l-perikli tagħha wkoll; terremoti vjolenti qerdu biċċa kbira minnha bejn l-1586 u l-1687, u dan wassal għal attività kbira ta' kostruzzjoni. F'dak iż-żmien tfaċċaw l-akkwedotti, il-bastjuni u s-swar qabel l-għargħar tax-xmajjar, tlesta l-pont fuq ix-xmara Rímac, inbena l-katidral, u nbnew bosta sptarijiet, kunventi u monasteri. Il-belt ġiet artikolata madwar il-kwartieri tagħha. Theddida oħra kienet il-preżenza tal-pirati u tal-kursari fl-Oċean Paċifiku, li wasslet għall-kostruzzjoni tas-Swar ta' Lima bejn l-1684 u l-1687. It-terremot tal-1687 kien mument ta' żvolta fl-istorja ta' Lima, peress li ħabat mar-reċessjoni kummerċjali minħabba l-kompetizzjoni ekonomika ma' bliet oħra bħal [[Buenos Aires]], l-[[Arġentina]]. Bil-ħolqien tal-Viċirenju ta' Granada l-Ġdida fl-1717, id-demarkazzjonijiet politiċi ġew organizzati mill-ġdid, u Lima tilfet biss xi territorji li effettivament diġà kellhom l-awtonomija tagħhom. Fl-1746 terremot qawwi ġarrab ħsarat kbar fil-belt u qered lil Callao; dan ġiegħel sforz enormi ta' rikostruzzjoni mill-Viċirè [[José Antonio Manso de Velasco]].<ref>Charles Walker (2003). "The Upper Classes and Their Upper Stories: Architecture and the Aftermath of the Lima Earthquake of 1746". ''Hispanic American Historical Review''. Hispanic American Historical Review - Duke University Press. '''83''' (1): 53–55.</ref> Fit-tieni nofs tas-seklu 18, l-ideat tal-Illuminazzjoni dwar is-saħħa pubblika u l-kontroll soċjali influwenzaw l-iżvilupp tal-belt. Matul dan il-perjodu, il-belt kapitali Peruvjana ġiet affettwata mir-riformi tal-Borboni u tilfet il-monopolju li kellha fuq il-kummerċ barrani u l-kontroll li kellha fuq ir-reġjun importanti tal-estrazzjoni fin-naħa ta' fuq tal-Perù. Dan dgħajjef l-ekonomija tal-belt u b'hekk l-elit tal-belt kellhom jiddependu fuq il-karigi mogħtija mill-gvern tal-Viċirenju u mill-Knisja, li kkontribwew biex tinżamm rabta iktar sfiqa mal-Kuruna milli mal-kawża tal-indipendenza. [[File:Plaza_de_Armas,_Lima.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Plaza_de_Armas,_Lima.jpg|daqsminuri|250x250px|Il-[[Katidral]] Metropolitan [[Rinaxximent|Rinaxximentali]] ta' Lima, li nbena bejn l-1602 u l-1797.]] L-ikbar impatt politiku-ekonomiku li esperjenzat il-belt dak iż-żmien seħħ bil-ħolqien tal-Viċirenju ta' Río de la Plata fl-1776, li biddel ir-rotta u l-orjentazzjonijiet imposti mit-traffiku merkantili ġdid. Fost il-binjiet li nbnew matul dan il-perjodu hemm il-Coliseo de Gallos, l-Arena tal-Ġlied tal-Barrin ta' Acho u ċ-Ċimiterju Ġenerali. L-ewwel tnejn inbnew biex jirregolaw dawk l-attivitajiet popolari, filwaqt li ċ-ċimiterju nbena biex itemm darba għal dejjem il-prattika tad-dfin tal-mejtin fil-knejjes, li tqieset bħala prattika mhux sana mill-awtoritajiet pubbliċi.<gallery mode="packed" heights="163"> File:Bridge_of_Lima,_Ladies_of_Lima_1842_Boilly_and_Eyriès_(cropped).jpg|alt=View of Lima and the Tapada limeña (a colonial women fashion) in a painting of 1842 by d'Orbigny and Benoît. Museum of the Americas, Spain.|<small>Veduta ta' Lima u t-Tapada limeña ([[moda]] kolonjali tan-nisa) f'pittura tal-1842 ta' d'Orbigny u Benoît. Il-Mużew tal-Amerki, [[Spanja]].</small><ref>{{Ċita ktieb|data=1842|titlu=Viaje pintoresco a las dos Américas, Asia y África|url=https://bvpb.mcu.es/es/consulta/registro.do?id=469709|sensiela=Viaje pintoresco alrededor del mundo, a las dos Américas, Asia y Africa,4-6|post=Barcelona|pubblikatur=Imprenta y libreria de Juan Oliveres|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230407101942/https://bvpb.mcu.es/es/consulta/registro.do?id=469709|arkivju-data=2023-04-07|access-date=2023-04-07|url-status=dead}}</ref> File:Rimac_en_1850.jpg|alt=Lima as seem from the Rímac District, painting of 1850 by Batta Molinelli.|Veduta ta' Lima mid-Distrett ta' Rímac, pittura tal-1850 ta' Batta Molinelli.<ref>{{Ċita web|url=http://blog.pucp.edu.pe/blog/juanluisorrego/2010/04/09/la-flora-de-lima-introduccion/|titlu=La flora de Lima: introducción {{!}} Blog de Juan Luis Orrego Penagos|lingwa=es-ES|data-aċċess=2023-04-07|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230407101942/http://blog.pucp.edu.pe/blog/juanluisorrego/2010/04/09/la-flora-de-lima-introduccion/|arkivju-data=2023-04-07|url-status=dead}}</ref> File:Calle_de_los_Judíos_(Lima)_1866.jpg|alt=Colonial Calle de los Judíos (Jewish quarter) (Lima) in 1866 by Manuel A. Fuentes and Firmin Didot, Brothers, Sons & Co. University of Chicago Library.|Triq kolonjali tal-[[Ġudaiżmu|Lhud]] fil-kwartier Lhudi ta' Lima fl-1866, pittura ta' Manuel A. Fuentes u Firmin Didot, Brothers, Sons & Co., il-Librerija tal-Università ta' [[Chicago]].<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Fuentes|isem=Manuel Atanasio|data=1866|titlu=Lima: Or, Sketches of the Capital of Peru, Historical, Statistical, Administrative, Commercial and Moral|url=https://books.google.com/books?id=NhpEAQAAMAAJ&dq=Lima+or+Sketches+of+the+Capital+of+Peru,+Historical,+Statistical,+Administrative,+Commercial+and+Moral+Paris:+Firmin+Didot,+Brothers,+Son&pg=PP13|lingwa=en|iktar=|pubblikatur=Firmin Didot, Brothers, Sons & Company}}</ref> File:Calles_de_la_Coca_and_de_Badegones_(Lima)_1866.jpg|alt=Colonial Calles de la Oca and de Bodegones (Lima) in 1866 by Manuel A. Fuentes and Firmin Didot, Brothers, Sons & Co. University of Chicago Library.|It-toroq kolonjali ''Calles de la Oca'' u ''de Bodegones'' (Lima) fl-1866, pittura ta' Manuel A. Fuentes u Firmin Didot, Brothers, Sons & Co., il-Librerija tal-Università ta' Chicago.<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Fuentes|isem=Manuel Atanasio|data=|sena=1866|titlu=Lima: Or, Sketches of the Capital of Peru, Historical, Statistical, Administrative, Commercial and Moral|url=https://books.google.com/books?id=NhpEAQAAMAAJ&dq=Lima+or+Sketches+of+the+Capital+of+Peru,+Historical,+Statistical,+Administrative,+Commercial+and+Moral+Paris:+Firmin+Didot,+Brothers,+Son&pg=PP13|lingwa=en|iktar=|pubblikatur=Firmin Didot, Brothers, Sons & Company}}</ref> File:El_viajero_ilustrado,_1878_602092_(3810558891).jpg|alt=Puente de Piedra Bridge, the former Arco del Puente Gate and the Walls of Lima in 1878 by El Viajero Ilustrado. Old Fund of the University of Seville.|Il-Pont tal-Ġebel, l-eks Daħla tal-Pont u s-Swar ta' Lima fl-1878, pittura ta' ''El Viajero Ilustrado''. Il-Fond l-Antik tal-Università ta' [[Sivilja]].<ref>{{Ċita web|url=https://www.flickr.com/people/fdctsevilla/|titlu=Fondo Antiguo de la Biblioteca de la Universidad de Sevilla|sit=Flickr|lingwa=en-us|data-aċċess=2023-04-07}}</ref> </gallery> === Indipendenza === [[File:La_Independencia_del_Perú.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_Independencia_del_Per%C3%BA.jpg|daqsminuri|José de San Martín waqt id-Dikjarazzjoni tal-Indipendenza tal-Perù fil-Plaza Mayor de Lima, fit-28 ta' Lulju 1821.]] Spedizzjoni ta' ġellieda Arġentini u [[Ċili|Ċileni]] f'daqqa għall-indipendenza, immexxija mill-Ġeneral Don [[José de San Martín]], żbarkat fin-Nofsinhar ta' Lima fl-1820, iżda ma attakatx il-belt. Meta sab ruħu quddiem imblokk navali u azzjoni ta' gwerrilja fuq l-art, il-Viċirè [[José de la Serna]] ġie mġiegħel jaħrab mill-belt f'Lulju 1821 sabiex isalva l-armata Rjali. Minħabba l-biża' ta' rewwixta popolari u n-nuqqas ta' mezzi biex jimponi l-ordni, il-Kunsill tal-Belt stieden lil San Martín jidħol fil-belt, u ffirma Dikjarazzjoni tal-Indipendenza fuq talba tiegħu.<ref>{{Ċita web|url=http://www.congreso.gob.pe/historia/|titlu=Reseña histórica del Congreso de la República del Perú|sit=www.congreso.gob.pe|data-aċċess=2023-04-07}}</ref> Wara li l-Ġeneral San Martín ipproklama l-indipendenza tal-Perù fl-1821, Lima saret il-belt kapitali tar-Repubblika l-Ġdida tal-Perù. Għaldaqstant, saret ukoll is-sede tal-gvern tal-liberatur kif ukoll is-sede tal-ewwel Kungress Kostitwenti li kellu l-pajjiż. Il-gwerra damet għal iktar minn sentejn, li matulhom il-belt għaddiet minn mexxej għal ieħor diversi drabi u ġarrbet abbużi miż-żewġ naħat. Meta l-gwerra ġiet deċiża fil-Battalja ta' [[Ayacucho]] tad-9 ta' Diċembru 1824, Lima kienet ftaqret b'mod konsiderevoli.<ref>Jorge Basadre (1929). ''La iniciación de la república: contribución al estudio de la evolución política y social del Perú''. Vol. 2. Universidad Nacional de San Marcos. p. 31. ISBN <bdi>9972461963</bdi>.</ref> === Żmien Repubblikan === [[File:Palacio de Justicia. Lima, Perú.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Palacio_de_Justicia._Lima,_Per%C3%BA..jpg|alt=|xellug|daqsminuri|Il-Palazz tal-Ġustizzja, Lima.]] Wara l-Gwerra tal-Indipendenza, Lima saret il-belt kapitali tar-Repubblika tal-Perù, iżda l-istaġnar ekonomiku u d-diżordni politiku tal-pajjiż ipparalizza l-iżvilupp urban tagħha. Din is-sitwazzjoni ġiet inversa fis-snin 50 tas-seklu 19, meta żdied l-introjtu pubbliku u privat li rriżulta mill-esportazzjoni tal-ħmieġ tal-[[Għasfur|għasafar]] ippermetta t-tkabbir rapidu tal-belt. Fl-għoxrin sena ta' wara, l-Istat iffinanzja l-kostruzzjoni ta' binjiet pubbliċi kbar biex jissostitwixxu l-istabbilimenti l-antiki tal-Viċirenju, fosthom is-Suq Ċentrali, il-Biċċerija Ġenerali, l-Isptar tal-Mard Mentali, il-Ħabs u l-Isptar ta' Dos de Mayo. Sar titjib ukoll fil-kollegamenti; fl-1850 tlestiet linja ferrovjarja bejn Lima u Callao u fl-1870 ġie inawgurat pont tal-[[ħadid]] fuq ix-xmara Rímac River, bl-isem ta' Puente Balta. Fl-1872 is-swar tal-belt twaqqgħu fid-dawl tat-tkabbir urban mistenni fil-futur. Madankollu, dan il-perjodu ta' tkabbir ekonomiku wessa' wkoll id-divarju bejn is-sinjuri u l-foqra, u b'hekk wassal għal bosta rvelli soċjali. Matul il-Gwerra tal-Paċifiku (1879-1883), l-armata Ċilena okkupat il-belt ta' Lima wara li rebħet kontra t-truppi u r-riżervi Peruvjani fil-Battalji ta' San Juan u ta' Miraflores. Il-belt batiet taħt l-invażuri, li serqu r-rikkezzi mill-mużewijiet, mil-libreriji pubbliċi u mill-istituzzjonijiet [[Edukazzjoni|edukattivi]]. Fl-istess ħin, seħħew attakki vjolenti fuq xi ċittadini sinjuri u l-kolonja Asjatika, u nsterqu l-proprjetajiet u n-negozji tagħhom. === Seklu 20 === [[File:Palacio_Municipal_21_1.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Palacio_Municipal_21_1.jpg|alt=|daqsminuri|Il-Muniċipju ta' Lima.]] Fil-bidu tas-seklu 20, bdiet il-kostruzzjoni tat-toroq li mbagħad servew bħala qafas għall-iżvilupp tal-belt. It-toroq kienu Paseo de la República, Leguía (illum imsejħa [[Arequipa]]), Brasil u Salaverry li kienu jagħtu lejn in-Nofsinhar, u Venezuela u Colonial li kienu jagħtu lejn il-Punent sal-port ta' Callao.<ref>Kathya Araujo (2009). ''Dignos de su arte: sujeto y lazo social en el Perú de las primeras décadas del siglo XX''. Santiago de Chile: Iberoamericana Editorial. p. 48. ISBN <bdi>978-8484893875</bdi>.</ref><ref>Ascensión Martínez Riaza (2006). ''"A pesar del gobierno": españoles en el Perú, 1879-1939''. Editorial CSIC. p. 139. ISBN <bdi>8400084497</bdi>.</ref> Fis-snin 30 tas-seklu 20 bdew kostruzzjonijiet kbar, fosthom l-immudellar mill-ġdid tal-Palazz tal-Gvern tal-Perù u l-Palazz Muniċipali. Dawn il-kostruzzjonijiet laħqu il-qofol tagħhom fis-snin 50 tas-seklu 20, matul il-gvern ta' [[Manuel A. Odría]], meta nbnew il-binjiet maestużi tal-Ministeru għall-Ekonomija u tal-Ministeru għall-Edukazzjoni (il-Binja ta' Javier Alzamora Valdez, attwalment is-sede tal-Qorti Superjuri tal-Ġustizzja ta' Lima), tal-Ministeru għas-Saħħa, tal-Ministeru tal-Impjieg u tal-Isptarijiet tal-Assigurazzjoni tal-Ħaddiema u tal-Impjegati, kif ukoll l-Istadium Nazzjonali u diversi unitajiet kbar tal-akkomodazzjoni.<ref>Jorge Rojas (1996). ''Las políticas comerciales y cambiarias en el Perú, 1960-1995''. Fondo Editorial PUCP. p. 55. ISBN <bdi>9972420604</bdi>.</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.gob.pe/institucion/minedu/informes-publicaciones/1307863-historia-del-ministerio-de-educacion|titlu=Historia del Ministerio de Educación|sit=www.gob.pe|lingwa=es-pe|data-aċċess=2023-04-07}}</ref> F'dawk is-snin ukoll beda fenomenu li biddel il-konfigurazzjoni tal-belt, jiġifieri l-immigrazzjoni tal-massa tal-abitanti min-naħa ta' ġewwa tal-pajjiż, u dan ipproduċa t-tkabbir esponenzjali tal-popolazzjoni tal-belt kapitali u b'konsegwenza ta' dan, it-tkabbir urban. Il-popolazzjonijiet il-ġodda bdew jinsedjaw l-artijiet qrib iċ-ċentru tal-belt li kienet tintuża bħala żona agrikola. B'hekk ġew popolati d-distretti attwali ta' Lince, La Victoria fin-Nofsinhar; Breña u Pueblo Libre fil-Punent; El Agustino, Ate u San Juan de Lurigancho fil-Lvant, u San Martín de Porres u Comas fit-Tramuntana.<ref>{{Ċita web|url=https://www4.congreso.gob.pe/comisiones/1999/educacion/funcion/eventos/Expos16.html|titlu=Expos18|sit=www4.congreso.gob.pe|data-aċċess=2023-04-07|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230407101942/https://www4.congreso.gob.pe/comisiones/1999/educacion/funcion/eventos/Expos16.html|arkivju-data=2023-04-07|url-status=dead}}</ref> [[File:Cerro_de_San_Cristóbal,_Lima,_Perú,_2015-07-28,_DD_118.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cerro_de_San_Crist%C3%B3bal,_Lima,_Per%C3%BA,_2015-07-28,_DD_118.JPG|alt=|daqsminuri|Il-''Pueblos jóvenes'' fil-periferiji ta' Lima fl-2015. Illum il-ġurnata ħafna minnhom ġew ikkonsolidati.]] Bħala punt emblematiku ta' dan it-tkabbir, fl-1973 inħolqot il-komunità awtoġestita ta' Villa El Salvador (id-distrett attwali ta' Villa El Salvador), li tinsab 30 km fin-Nofsinhar taċ-ċentru tal-belt, li attwalment hija integrata fiż-żona metropolitana.<ref>{{Ċita web|url=http://www.munives.gob.pe/Ves_historia.htm|titlu=Portal de la Municipalidad de Villa El Salvador|data=2012-07-12|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-04-07|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20120712210910/http://www.munives.gob.pe/Ves_historia.htm|arkivju-data=2012-07-12|url-status=dead}}</ref> Fis-snin 80 tas-seklu 20, il-vjolenza tat-terroriżmu żdiedet mat-tkabbir diżordinat tal-belt, u flimkien mal-insedjaturi tal-artijiet żdiedu wkoll il-persuni spustjati internament. Fis-snin 40 tas-seklu 20, Lima għaddiet minn perjodu ta' tkabbir rapidu xprunat mill-migrazzjoni mir-reġjun tal-muntanji Andes, peress li n-nies miż-żoni rurali bdew ifittxu opportunitajiet ta' xogħol u ta' edukazzjoni. Il-popolazzjoni, li kien stmat li kienet tlaħħaq is-600,000 ruħ fl-1940, laħqet il-1.9 miljun ruħ sal-1960 u l-4.8 miljun ruħ sal-1980. Fil-bidu ta' dan il-perjodu, iż-żona urbana kienet ikkonfinata f'żona triangolari madwar iċ-ċentru storiku tal-belt, Callao u Chorrillos; fid-deċennji ta' wara l-insedjamenti nfirxu lejn it-Tramuntana, lil hinn mix-xmara Rímac, lejn il-Lvant, tul l-Awtostrada Ċentrali, u lejn in-Nofsinhar.<ref>Dietz, Henry A. (1980). ''Poverty and Problem-Solving Under Military Rule: The Urban Poor in Lima, Peru''. University of Texas Press. ISBN <bdi>978-0-292-76460-6</bdi>. p. 35.</ref> Il-migranti l-ġodda, li għall-ewwel kienu kkonfinati f'abitazzjonijiet żdingati fiċ-ċentru ta' Lima, xprunaw dan it-tkabbir permezz ta' invażjonijiet tal-art fuq skala kbira, li evolvew f'irħula żdingati magħrufa bħala ''pueblos jóvenes''.<ref>Dietz, Henry A. (1980). ''Poverty and Problem-Solving Under Military Rule: The Urban Poor in Lima, Peru''. University of Texas Press. ISBN <bdi>978-0-292-76460-6</bdi>. p. 36.</ref> == Sit ta' Wirt Dinji == [[Stampa:Plaza Mayor Lima.jpg|nofs|daqsminuri|686x686px|Veduta panoramika tal-Plaza Mayor, il-pjazza prinċipali fil-qalba tal-belt ta' Lima.]] Iċ-Ċentru Storiku ta' Lima ġie ddeżinjat bħala [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1988.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/500/|titlu=Historic Centre of Lima|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-04-07}}</ref> Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-'''kriterju (iv)''' "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-[[bniedem]]".<ref name=":0" /> == Ġemellaġġ == Lima hija ġemellata ma': * [[Akhisar]], it-[[Turkija]];<ref>{{Ċita web|url=https://lucidez.pe/ciudades-hermanas-costumbres-similares-por-ines-yabar/|titlu=Ciudades hermanas: Costumbres similares, por Inés Yabar - Mundo|data=2018-01-14|lingwa=es|data-aċċess=2023-04-07|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220408145456/https://lucidez.pe/ciudades-hermanas-costumbres-similares-por-ines-yabar/|arkivju-data=2022-04-08|url-status=dead}}</ref> * [[Austin]], l-[[Stati Uniti|Istati Uniti]];<ref>{{Ċita web|url=https://www.austintexas.gov/department/sister-and-friendship-cities-program|titlu=Sister and Friendship Cities Program {{!}} AustinTexas.gov|sit=www.austintexas.gov|data-aċċess=2023-04-07}}</ref> * [[Beijing]], iċ-[[Ċina]]; * [[Bogotá]], il-[[Kolombja]]; * [[Bordeaux]], [[Franza]]; * [[Brażilja|Brasilia]], il-[[Brażil]]; * [[Buenos Aires]], l-[[Arġentina]];<ref>{{Ċita web|url=https://buenosaires.gob.ar/internacionalesycooperacion/relacionesbilaterales/convenios|titlu=Convenios Internacionales {{!}} Buenos Aires Ciudad - Gobierno de la Ciudad Autónoma de Buenos Aires|sit=buenosaires.gob.ar|data-aċċess=2023-04-07}}</ref> * [[Caracas]], il-[[Veneżwela|Venezwela]]; * [[Cleveland]], l-Istati Uniti;<ref>{{Ċita web|url=https://www.clevelandohio.gov/CityofCleveland/Home/Government/MayorsOffice/Office_of_Government_Affairs/SisterCities|titlu=Cleveland's Sister Cities {{!}} City of Cleveland|sit=www.clevelandohio.gov|data-aċċess=2023-04-07|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230329094132/https://www.clevelandohio.gov/CityofCleveland/Home/Government/MayorsOffice/Office_of_Government_Affairs/SisterCities|arkivju-data=2023-03-29|url-status=dead}}</ref> * [[Guadalajara]], il-[[Messiku]]; * [[Karaçoban]], it-Turkija;<ref>{{Ċita web|url=http://tatligezgin.com/peru/lima-ve-cevresinde-gorulmesi-gereken-yerler/|titlu=Lima Gezilecek Yerler {{!}} Bir Kadın Gezginin Maceraları|kunjom=tatligezgin|lingwa=tr-TR|data-aċċess=2023-04-07|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220728233101/http://tatligezgin.com/peru/lima-ve-cevresinde-gorulmesi-gereken-yerler/|arkivju-data=2022-07-28|url-status=dead}}</ref> * [[Kiev]], l-[[Ukrajna]]; * [[Madrid]], [[Spanja]];<ref>{{Ċita web|url=https://www.madrid.es/vgn-ext-templating/v/index.jsp?vgnextoid=76957c275129a310VgnVCM2000000c205a0aRCRD&vgnextchannel=ce069e242ab26010VgnVCM100000dc0ca8c0RCRD&vgnextfmt=default&idCapitulo=7182437|titlu=Acción Internacional y Ciudadanía Global - Agreements with cities - Ayuntamiento de Madrid|sit=www.madrid.es|lingwa=es|data-aċċess=2023-04-07|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200610162129/https://www.madrid.es/vgn-ext-templating/v/index.jsp?vgnextoid=76957c275129a310VgnVCM2000000c205a0aRCRD&vgnextchannel=ce069e242ab26010VgnVCM100000dc0ca8c0RCRD&vgnextfmt=default&idCapitulo=7182437|arkivju-data=2020-06-10|url-status=dead}}</ref> * [[Belt tal-Messiku|Il-Belt tal-Messiku]], il-Messiku; * [[Miami]], l-Istati Uniti; * [[Montreal]], il-[[Kanada]]; * [[Pescara]], l-[[Italja]]; * [[Santa Ana]], [[Kosta Rika|Costa Rica]];<ref>{{Ċita web|url=https://www.santaana.go.cr/images/documentos/pdf/2016/Informe%20RC%202015-2016%20Final%20Web.pdf|titlu=Rendición de Cuentas 2015–2016. santaana.go.cr (bl-Ispanjol). Heredia.|data-aċċess=2023-04-07|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220120184248/https://www.santaana.go.cr/images/documentos/pdf/2016/Informe%20RC%202015-2016%20Final%20Web.pdf|arkivju-data=2022-01-20|url-status=dead}}</ref> * [[São Paulo]], il-Brażil; * [[Shanghai]], iċ-Ċina;<ref>{{Ċita web|url=http://wsb.sh.gov.cn/node550/index.html|titlu=市级友好城市_上海市人民政府外事办公室|data=2020-09-19|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-04-07|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200919163609/http://wsb.sh.gov.cn/node550/index.html|arkivju-data=2020-09-19|url-status=bot: unknown}}</ref> * [[Stamford]], l-Istati Uniti;<ref>{{Ċita web|url=https://www.stamfordadvocate.com/news/article/Stamford-gains-another-sister-city-this-time-6554570.php|titlu=Stamford gains another sister city, this time Rose, Italy|kunjom=Gecan|isem=Alex N.|data=2015-10-07|sit=StamfordAdvocate|lingwa=en-US|data-aċċess=2023-04-07}}</ref> * [[Taipei]], it-[[Tajwan]];<ref>{{Ċita web|url=https://english.sec.gov.taipei/cp.aspx?n=2789B64DFDD8B838|titlu=Taipei's Sister Cities|kunjom=Government|isem=Secretiat of Taipei City|data=2020-03-18|sit=Secretiat of Taipei City Government|lingwa=English|data-aċċess=2023-04-07|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220408145501/https://english.sec.gov.taipei/cp.aspx?n=2789B64DFDD8B838|arkivju-data=2022-04-08|url-status=dead}}</ref> * [[Tegucigalpa]], il-[[Ħonduras]]. == Referenzi == [[Kategorija:Bliet kapitali fl-Amerika]] [[Kategorija:Perù]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fil-Perù]] m2ai6tdo27fssu6zf5c6edq8n6o9kg5 0 31127 330142 324072 2026-05-19T22:37:01Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330142 wikitext text/x-wiki Din hija lista ta' attivitajiet mużikali notevoli li ġraw u diski/recordings maħruġa fl-2024. Kull attività jew recording iridu jkunu sostanzjati minn referenza xierqa, u aktar minn waħda, meta dan possibli. ==Diski u recordings oħra maħruġa fl-2024== === Jannar === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Mod !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |2 |Haw |[[elPaletti]] |Digital |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://elpaletti.bandcamp.com/track/haww|titlu=Haww, by elPaletti|data=2 Jannar 2024|sit=elPaletti|lingwa=mt|data-aċċess=2024-01-08|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240108201542/https://elpaletti.bandcamp.com/track/haww|arkivju-data=2024-01-08|url-status=dead}}</ref> |[[wikidata:Q124354611|Q124354611]] |- |5 |Hey Lover |[[Jay Zinga]] feat. [[Bee (kantanta)|Bee]] |Video |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/6d52axydil2aE97ChUJ2Os|titlu=Hey Lover|kunjom=Zinga|isem=Jay|data=5 Jannar 2024|sit=Spotiify}}</ref> / YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WSjbXrsuY7c|titlu=Hey Lover|kunjom=Zinga|isem=Jay|data=5 Jannar 2024|sit=YouTube}}</ref> |[[wikidata:Q124354463|Q124354463]] |- |8 |Bloat Drone |[[Lady Lizard]] |Lyric video |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://ladylizard.bandcamp.com/track/bloat-drone|titlu=Bloat Drone, by Lady Lizard|data=8 Jannar 2024|sit=Lady Lizard|lingwa=en|data-aċċess=2024-01-08}}</ref> / YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=oHsJxPy3lJ4|titlu=Bloat Drone|kunjom=Lady Lizard|data=8 Jannar 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> |[[wikidata:Q124354653|Q124354653]] |- |10 |Feel the Rain |[[Chasing Pandora]] |Single |(reissue) Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/7fBZdJ95UVAFQxoHTyayKR?si=936b4f14f3d84d4f|titlu=Feel the Rain|kunjom=Chasing Pandora|data=10 Jannar 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |11 |Blata |[[Is-Suffarin]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://is-suffarin.bandcamp.com/album/blata|titlu=BLATA, by is-Suffarin|sit=is-Suffarin|lingwa=en|data-aċċess=2024-01-19}}</ref> | |- |11 |Semgħat id-Daqq (HBIT Remix) |[[Cher Camilleri]] |Remix |Soundcloud<ref>{{Ċita web|url=https://soundcloud.com/hearts-beating-in-time/semghat-id-daqq-hbit-remix|titlu=Semgħet id-Daqq (HBIT remix)|kunjom=Hearts Beating in Time|data=11 Jan 2024|sit=Soundcloud|lingwa=mt}}</ref> | |- |11 |Rejection |[[From Sheep to Wolves]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=PCn5lGT3ONU|titlu=Rejection|kunjom=From Sheep to Wolves|data=11 Jannar 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> |[[wikidata:Q124354710|Q124354710]] |- |15 |(Let's Get) High On Love |[[Ivan Grech]] + [[Faculty of Social Wellbeing]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=6S2TR4ZJTvU|titlu=(Let's Get) High On Love|kunjom=Grech|isem=Ivan|kunjom2=Faculty of Social Wellbeing|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |17 |Inkwatru Vojt |[[Liston]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/0UMTUyaYgiwXTbIjGZO6Ok|titlu=Inkwatru Vojt|kunjom=Liston|data=17 Jannar 2024|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> | |- |18 |L-Isbaħ Stlla |[[Adria Twins]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=9U03TKnK46k|titlu=L-Isbaħ Stilla|kunjom=Adria Twins|data=18 Jan 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> |[[wikidata:Q124354838|Q124354838]] |- |19 |Let's Talk About Love |[[Michela Galea]] |Single<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/articles/view/michela-galea-releases-single.1080087|titlu=Michela Galea releases single|data=2024-01-26|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-01-26}}</ref> |[[Malta Eurovision Song Contest 2024]]<ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/michela-galea-bkanzunetta-gdida-dwar-l-imhabba/|titlu=Michela Galea b'kanzunetta ġdida dwar l-imħabba|kunjom=Newsroom|isem=minn TVM|data=2024-01-20|lingwa=mt|data-aċċess=2024-01-20}}</ref> / Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/2lqvBWwPMV1TDFqhijB2o1|titlu=Let's Talk About Love|kunjom=Galea|isem=Michela|data=19 Jan 2024|sit=Spotify|data-aċċess=2024-01-20}}</ref> | |- |20 |Let's Talk About Love |Michela Galea |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=HpkcrVDmLGI|titlu=Let's Talk About Love (lyric video)|kunjom=Galea|isem=Michela|data=20 Jan 2024|sit=YouTube}}</ref> | |- |20 |Wicked Games |[[Shismu]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/1tOgvZBhbxuGgHXUgIGLOD|titlu=Wicked Games|kunjom=Shismu|data=20 Jan 2024|sit=Spotify}}</ref> | |- |24 |Cloudmaker |[[Oxygyn]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://141records.bandcamp.com/track/cloudmaker|titlu=Cloudmaker, by Oxygyn|sit=141 Records|lingwa=en|data-aċċess=2024-02-07}}</ref> | |- |25 |Too Sexy |[[Chris Birdd]] |Online |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/2i3ml0ESJNxPCpsgqfAUZ7|titlu=Too Sexy|kunjom=Birdd|isem=Chris|data=25 January 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |26 |Chemicals |[[Shaun Farrugia]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=x1C4XNySXSQ|titlu=Chemicals|kunjom=Farrugia|isem=Shaun|data=26 Jan 2024|sit=YouTube}}</ref> | |- |26 |Girls Just Wanna |[[Chess Galea]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/265GykoBua5iJdXa0KVxd4|titlu=Girls Just Wanna|kunjom=Galea|isem=Chess|data=26 Jan 2024|sit=Spotify}}</ref> | |- |26 |Arrows |[[Kyle George]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/0Vs17SVIAjvtm3IrVqOkcn|titlu=Arrows|kunjom=George|isem=Kyle|data=26 Jannar 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |28 |1964 |[[Vince Bongailas]] |EP |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/4hVMkDQmTRgB6E6evErsYd|titlu=1964|kunjom=Bogailas|isem=Vince|data=28 Jannar 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> |Q |- |29 |Happy Birthday |[[Kayati]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/1EICOx1eGebrDCLCTLGuZf|titlu=Happy Birthday|kunjom=Kayati|data=29 Jan 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> |[[wikidata:Q124472078|Q124472078]] |- |30 |Top Dog |[[Andre Camilleri]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://andrecamilleri.bandcamp.com/album/top-dog|titlu=Top Dog, by Andre Camilleri|sit=Andre Camilleri|lingwa=en|data-aċċess=2024-03-08}}</ref> | |- |31 |Happy Birthday |Kayati |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Py-zR_mDMXg|titlu=Happy Birthday (Lyric Video)|kunjom=Kayati|data=31 Jan 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> |[[wikidata:Q124472078|Q124472078]] |} === Frar === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Mod !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |1 |Kieku Nista' |[[Maria Zahra Brincat]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=f2Z9D5q4AJY|titlu=Kieku Nista'|kunjom=Zahra Brincat|isem=Maria|data=1 Feb 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> / Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/07qttwtTYv0S1WgfgkDbF8|titlu=Kieku Nista'|kunjom=Zahra Brincat|isem=Maria|data=1 Feb 2024|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> |Q |- |4 |Heatwave |[[Beck]] x [[Zak Walters]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://141records.bandcamp.com/track/heatwave|titlu=Heatwave, by Beck X Zack Walters|sit=141 Records|lingwa=en|data-aċċess=2024-02-10}}</ref> | |- |8 |Time Flies |[[Red Electric]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=25RCl-MOoIU|titlu=Time Flies|kunjom=Red Electric|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> |Q |- |9 |Juliette |[[Aidan Cassar|Aidan]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=rtQynrVbJL8|titlu=Juliette|kunjom=Cassar|isem=Aidan|data=9 Feb 2024|sit=YouTube|lingwa=mt, en}}</ref> |Q |- |9 |Shine |[[Moira Stafrace]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=4qNSkR1nfdo|titlu=Shine|kunjom=Stafrace|isem=Moira|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> |Q |- |9 |Warmth |[[Lulu']] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=g4uyqi12UKc|titlu=Warmth|kunjom=Lulu'|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |9 |Għanja lil Ġużi |[[Amber Bondin|Amber]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/7uziHOd5xrvAk4KPHbLXvR|titlu=Għanja lil Ġużi|kunjom=Bondin|isem=Amber|data=9 Feb 2024|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> |Q |- |10 |Inti Biss |[[The JoyGivers]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=-iPQ-a2bvCc|titlu=Inti Biss|kunjom=The JoyGivers|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |13 |Ħajti |[[Vince Bongailas]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/4X93S80Jm0k8zhsjg8NO3n|titlu=Ħajti|kunjom=Bongailas|isem=Vince|data=13 Feb 2024|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> |Q |- |13 |Forty five...in Process |[[elPaletti]] |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://elpaletti.bandcamp.com/album/forty-five-in-process|titlu=Forty - five ... in Process, by elPaletti|sit=elPaletti|lingwa=en|data-aċċess=2024-04-12}}</ref> | |- |13 |Underground |[[Melchior Sultana]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://profoundsoundmusic.bandcamp.com/album/underground|titlu=Underground, by Melchior Sultana|sit=Profound Sound Music|lingwa=en|data-aċċess=2024-04-28}}</ref> | |- |14 |Sincerely, You |[[Gaia Cauchi]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/4PGBUbxYrjRS0SgXzHBCXj|titlu=Sincerely, You|kunjom=Cauchi|isem=Gaia|data=14 Feb 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> |Q |- |15 |Birdsong |[[Hannah Theuma|Hannah]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=DYRGab69jKw|titlu=Birdsong|kunjom=Theuma|isem=Hannah|data=15 Frar 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |17 |Niġi Għandek |[[Karm Debattista mssp]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/7mtJUnP3daGM29FfnQSGcP|titlu=Niġi Għandek|kunjom=Debattista|isem=Karm|data=17 Feb 2024|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> | |- |18 |[[Ombra mai fu]] |[[Christine Dalli]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qips0Aeffns|titlu=Ombra mai fu|kunjom=Dalli|isem=Christine|data=18 Feb 2024|sit=YouTube|lingwa=it}}</ref> | |- |21 |Kemm Nixtieq li Qed |[[A Lily]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://kewnrecords.bandcamp.com/track/kemm-nixtieq-li-qed|titlu=Kemm Nixtieq Li Qed, by A Lily|sit=Kewn Records|lingwa=mt|data-aċċess=2024-03-16}}</ref> | |- |22 |The Wards Outside |[[Sceptocrypt]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://sceptocrypt.bandcamp.com/track/the-wards-outside-2024|titlu=The Wards Outside (2024), by sceptocrypt|sit=Sceptocrypt|lingwa=en|data-aċċess=2024-07-27}}</ref> | |- |23 |Another Problem Ahead |[[Antares Flare]] |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://antaresflare.bandcamp.com/album/another-problem-ahead|titlu=Another Problem Ahead, by Antares Flare|sit=Antares Flare|lingwa=en|data-aċċess=2024-03-09}}</ref> | |- |23 |Sincerely, You |Gaia Cauchi |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=AoOtMeIAX5Q|titlu=Sincerely, You|kunjom=Cauchi|isem=Gaiia|data=12 Feb 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |23 |Pretend |[[Peach Talk]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/78DmVD6WKuwpzzjWKJQtFm|titlu=Pretend|kunjom=Peach Talk|data=23 Frar 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |27 |Catharsis |[[Tact]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=dNDakLmSqN0|titlu=Catharsis|kunjom=Tact|data=27 Feb 2024|sit=YouTube}}</ref> | |- |27 |Midnight Sun |[[Empire of the Ants]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=tyXlqquXdMk|titlu=Midnight Sun|kunjom=Empire of the Ants|data=27 February 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |27 |Remember |Vince Bongailas |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=iYY-ajN0v_0|titlu=Remember|kunjom=Bongailas|isem=Vince|data=27 Frar 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> |Q |- |28 |Out of the Darkness |[[Owen Leuellen]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/7wJIziSs0vAmRiNXP8Pmvf|titlu=Out of the Darkness|kunjom=Leuellen|isem=Owen|data=28 Frar 2024|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> | |- |29 |Waħdi |[[Meadow Strings]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=gS32JfbRprk|titlu=Waħdi|kunjom=Meadow Strings|data=29 Feb 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |29 |Nostalġija |[[Michelle Micallef|Michelle]] |Single<ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/michelle-ta-the-mics-bkanzunetta-li-ggedded-ftit-memorji-mill-imghoddi/|titlu=Michelle ta’ The Mics b’kanzunetta li ġġedded ftit memorji mill-imgħoddi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=12 Marzu 2024|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/4D6E79Yfg50VNKCICR3ojz|titlu=Nostalġija|kunjom=Micallef|isem=Michelle|data=29 Frar 2024|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> | |} === Marzu === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Mod !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |1 |Emmint Fik |[[Ema Vella]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/0Ec8juxOuCyz0x5hPNekgi|titlu=Emmit Fik|kunjom=Vella|isem=Ema|data=1 Marzu 2024|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> | |- |1 |Survivor |[[Klinsmann]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/0zIvYT5f3l2PEYDpy7YHdp|titlu=Survivor|kunjom=Klinsmann|data=1 March 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> |Q |- |1 |[[Qalu Li Raw]] |[[Coda (grupp mużikali)|Coda]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/1IFsblIigWZnrA9C4L0Q33|titlu=Qalu Li Raw|kunjom=Coda|data=1 Marzu 2024|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> | |- |1 |Ġawhra F'Qalbi |[[Janice Mangion]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=6FGTB8VLkiY|titlu=Ġawhra F'Qalbi|kunjom=Mangion|isem=Janice|data=1 Marzu 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |2 |Int u Jien |[[Moths of Renaissance]] |Single |Facebook<ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/100002832501135/videos/2030575484065207/|titlu=Int u Jien|kunjom=Moths of Renaissance|data=2 Marzu 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> / YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=2vPe74jfg4U|titlu=Int u Jien|kunjom=Moths of Renaissance|data=3 Marzu 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |6 |Tilwin |[[Robert Farrugia]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://dronarivm.bandcamp.com/album/tilwin|titlu=Tilwin, by Robert Farrugia|sit=DRONARIVM|lingwa=en|data-aċċess=2024-06-17}}</ref> | |- |8 |Better Sides of You |[[Dizzy Goku]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/1wbXPTiCZst95aXfw0seN7|titlu=Better Sides of You|kunjom=Goku|isem=Dizzy|data=8 March 2024|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2024-03-30}}</ref> | |- |8 |The Grief Aftermath |[[Fade Into Obscurity]] |Album<ref>{{Ċita web|url=https://benmifsudjoslin.substack.com/p/the-album-that-took-ten-years-to|titlu=The Album That Took Ten Years to Exist – In Conversation with fade into obscurity|kunjom=Joslin|isem=Ben Mifsud|data=2024-05-25|data-aċċess=2024-06-20}}</ref> |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://fade-into-obscurity.bandcamp.com/album/the-grief-aftermath|titlu=the grief aftermath, by fade into obscurity|sit=fade into obscurity|lingwa=en|data-aċċess=2024-06-20}}</ref> | |- |9 |Il-Baħħ u Jien |[[Christian Arding]] |Video<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/video-lghanja-talpoplu-winning-song-launched.1088182|titlu=Video for ‘L-Għanja tal-Poplu’ winning song launched|data=2024-03-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-09}}</ref> |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=iFqSQTJYW9k|titlu=Il-Baħħ u Jien|kunjom=Arding|isem=Christian|data=9 Marzu 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |10 |Let You In |[[Tara Formosa]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/0rHHa995WXIvwkI8uVNjQw|titlu=Let You In|kunjom=Formosa|isem=Tara|data=10 Marzu 2024|sit=Spotify|lingwa=mt|data-aċċess=2024-03-16}}</ref> | |- |14 |Language |[[Berne]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=zFUJUweNwZ4|titlu=Language|kunjom=Berne|data=14 Marzu 2024|sit=YouTube}}</ref> / Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/12gbdsXbuR9Sb3GhYrc4T3|titlu=Language|kunjom=Berne|data=14 Marzu 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |15 |L-Akbar Ġrajja: Innijiet b'Rabta mal-Passjoni tal-Mulej |[[Ray Sciberras]] / [[Anselm Sciberras]] - Francesca, Paul, u [[Dorothy Bezzina]] |Album |CD biss imħabbra fuq Facebook<ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=391963260220667&id=100082209881197|titlu=L-Akbar Ġrajja|kunjom=Kunsill Lokali tal-Ħamrun|data=15 Marzu 2024|sit=Facebook|lingwa=mt}}</ref> | |- |15 |Unum Remix Tracks |[[Ġenn]] |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://genntheband.bandcamp.com/album/unum-remix-tracks|titlu=unum remix tracks, by ĠENN|sit=ĠENN|lingwa=en|data-aċċess=2024-03-26}}</ref> | |- |17 |Count This |Soular Plex / [[ONE11]] feat. [[Zion not Zeeyon]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=t--YNHUnv-E|titlu=Soular Plex - Count This|kunjom=ONE11|data=17 Marzu 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |19 |Survivor |Klinsmann |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=xVNsDnmiNvk|titlu=Survivor|kunjom=Klinsmann|data=19 Marzu 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> |Q |- |21 |Gardjola |[[Vince Fabri]] |EP |Soundcloud<ref>{{Ċita web|url=https://soundcloud.com/vincefabri/sets/gardjola|titlu=GARDJOLA|kunjom=Fabri|isem=Vince|sit=SoundCloud|lingwa=|data-aċċess=2024-11-16}}</ref> | |- |22 |Toni Tagħna |[[ONE11]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=xROTRzOLMy4|titlu=Toni Tagħna|kunjom=ONE11|data=22 Marzu 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |22 |Compound |[[Oxygyn]] |Album |Vinyl only<ref>{{Ċita web|url=https://shop.trackagescheme.com/event/oxygyn-compound-album-launch/|titlu=OXYGYN {{!}} COMPOUND Album Launch|sit=Trackage Scheme|data-aċċess=2024-03-16|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240316145127/https://shop.trackagescheme.com/event/oxygyn-compound-album-launch/|arkivju-data=2024-03-16|url-status=dead}}</ref> | |- |23 |Happier Now |[[Benny Blue]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=mYSwo3-GKxk|titlu=Happier Now|kunjom=Benny Blue|data=23 Marzu 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |23 |You Want Me |[[Claire Marante]] |Single |YouTube (audio only)<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=P2veovMHRs0|titlu=You Want Me|kunjom=Marante|isem=Claire|data=23 Marzu 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |23 |Hell Bound |[[Andre Camilleri]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://andrecamilleri.bandcamp.com/album/hell-bound|titlu=Hell Bound, by Andre Camilleri|sit=Andre Camilleri|lingwa=en|data-aċċess=2024-04-12}}</ref> | |- |23 |Fallakka |[[Tarzna (mużika)|Tarzna]] |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://tarzna.bandcamp.com/album/fallakka|titlu=Fallakka, by Tarzna|sit=Tarzna|lingwa=en|data-aċċess=2024-04-13}}</ref> | |- |24 |3 Regoli |[[Lokko]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=oVk5mFCOOB8|titlu=3 Regoli|kunjom=Lokko|data=24 March 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |25 |Ġranet Sbieħ |[[SterjoTipi]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=HTimvHYB10E|titlu=Granet Sbieħ|kunjom=SterjoTipi|data=25 Marzu 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |26 |Out of Outlaws |[[Current Daze]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=VAOLrErc5Xc|titlu=Out of Outlaws|kunjom=Current Daze|data=26 March 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |27 |Tħallinix |[[A Lily]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://kewnrecords.bandcamp.com/track/t-allinix|titlu=Tħallinix, by A Lily|sit=Kewn Records|lingwa=en|data-aċċess=2024-03-27}}</ref> | |- |31 |Weġgħet Żgħar |[[TroffaĦamra]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://troffahamra.bandcamp.com/album/we-g-at-g-ar|titlu=Weġgħat Żgħar|kunjom=TroffaĦamra|sit=TroffaĦamra|lingwa=mt|data-aċċess=2024-03-16}}</ref> | |- |31 |Soft and Clear |[[Das Birthday Girl]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://dasbirthdaygirl.bandcamp.com/album/soft-and-clear|titlu=Soft and Clear, by Das Birthday Girl|sit=Das Birthday Girl|lingwa=en|data-aċċess=2024-04-04}}</ref> / Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/0yxTpTnyZOKm4seKzRcYmM|titlu=Soft and Clear|kunjom=Das Birthday Girl|data=31 Marzu 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |} === April === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Mod !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |3 |Gatt Groove |[[Sfera]] |Album<ref>{{Ċita web|url=https://kreattivita.org/events/|titlu=Events Archive|data=2024-03-16|sit=Fondazzjoni Kreattività|lingwa=en-GB|data-aċċess=2024-03-16}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/4Or2ERgIhiZDLIYmwklmKN|titlu=Gatt Groove|kunjom=Sfera|data=5 April 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |3 |Kung Fu Karate |[[Brodu]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qH_mxyWmlpQ|titlu=Kung Fu Karate|kunjom=Brodu|data=3 April 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |4 |Time in Bottle |[[Charles Busuttil]] & Fabrizio Fedele |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/1m3LqmiKWhLAFuHadsfQ3W|titlu=Time in a Bottle|kunjom=Busuttil|isem=Charles|kunjom2=Fedele|isem2=Fabrizio|data=4 April 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |4 |Meta Jaqa' l-Ħoss |[[One11]] |Album<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/hiphop-rising-star-one11-releases-album.1090697|titlu=Hip-hop rising star ONE11 releases album|data=2024-04-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-04-10}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/6XhthGGGFjX8Pfxl5faN7r|titlu=Meta Jaqa' l-Ħoss|kunjom=ONE11|data=4 April 2024|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> | |- |5 |Saru l-Qamar |[[A Lily]] |Album<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/watch-how-haunting-voices-maltese-emigrants-inspired-new-music.1090158|titlu=Watch: How the haunting voices of Maltese emigrants inspired new music|kunjom=Magr|isem=Giuiia|data=2024-03-31|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-04-01}}</ref> |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://kewnrecords.bandcamp.com/album/saru-l-qamar|titlu=Saru l-Qamar, by A Lily|sit=Kewn Records|lingwa=mt|data-aċċess=2024-03-16}}</ref> | |- |5 |Kull Par Għal Paru |[[Maria Zahra Brincat]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/60gHwSfG4KuhUy60ZbE6xv|titlu=Kull Par Għal Paru|kunjom=Zahra Brincat|isem=Maria|data=5 April 2024|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> | |- |6 |Causatum |[[Jes Psaila]] - [[The Hinge Project]] |Album<ref>{{Ċita web|url=https://www.ticketline.com.mt/bookings/Shows.aspx?ProductionId=1093|titlu=Jes Psaila The Hinge Project - 'Causatum' - Album Launch|sit=www.ticketline.com.mt|data-aċċess=2024-03-16}}</ref> |Vinyl only | |- |11 |Regional Road |[[DJ Gorg Borg]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/7x6fH2n7K8d0OnOZPVJk0O|titlu=Regional Road|kunjom=DJ Gorg Borg|data=11 April 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |11 |Wild Things (a live album) |[[Alexandra Alden]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://alexandraalden.bandcamp.com/album/wild-things-a-live-album|titlu=wild things (a live album), by Alexandra Alden|sit=Alexandra Alden|lingwa=en|data-aċċess=2024-05-02}}</ref> | |- |12 |ARP EP |[[Alias 1]] |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://alias1music.bandcamp.com/album/arp-ep|titlu=ARP EP, by Alias 1|lingwa=en|data-aċċess=2025-03-08}}</ref> | |- |15 |Cupid |[[Gaia Cauchi]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=5ptncV5Mn10|titlu=Cupid|kunjom=Cauchi|isem=Gaia|data=15 April 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |15 |Electrify |[[Simon Pulo]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://profoundsoundmusic.bandcamp.com/album/electrify|titlu=Electrify, by Simon Pulo|sit=Profound Sound Music|lingwa=en|data-aċċess=2024-05-01}}</ref> | |- |19 |Kusksu Clan |[[Brodu]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://brodu.bandcamp.com/album/kusksu-clan|titlu=Kusksu Clan, by Brodu|sit=Brodu|lingwa=en|data-aċċess=2024-04-25}}</ref> | |- |19 |Cut, Paste, Rave N' Roll |[[Dolls for Idols]] |Album (reissue) |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://kewnrecords.bandcamp.com/album/cut-paste-rave-n-roll|titlu=Cut, Paste, Rave N' Roll, by Dolls For Idols|sit=Kewn Records|lingwa=en|data-aċċess=2024-05-01}}</ref> | |- |19 |Landslide |[[Kris Critien]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/2E9M03paz10UkgRcI7DTj7|titlu=Landslide|kunjom=Critien|isem=Kris|data=19 April 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |23 |Anxiety |[[Myles Azzopardi|Myles]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=RWGfOiPaXss|titlu=Anxiety|kunjom=Azzopardi|isem=Myles|data=23 April 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |24 |Ugly Duckling |[[Nikita Cardona|Kiita-C]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://brodu.bandcamp.com/album/kusksu-clan|titlu=Ugly Duckling|kunjom=Kiita-C|data=24 April 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |26 |What Are We Now? |[[Jon Guelas]] + [[Gaia Cauchi]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/2COv4MKLGtV2dxtrcQy7RV|titlu=What Are We Now?|kunjom=Guelas|isem=Jon|kunjom2=Cauchi|isem2=Gaia|data=26 April 2024}}</ref> | |- |26 |Infinity |[[Denzel Jo Armani]] feat. [[Drakard]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/2GUbAQLUzDBf0MtLbJL8Zf|titlu=Infinity|kunjom=Armani|isem=Denzel Jo|data=26 April 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |26 |Trios, Had To Happen |[[Glen Montanaro]] & [[Carsten Landors]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/2q2mYNZw0HNrGwbj7vvQCR|titlu=Trios, Had To Happen|kunjom=Montanaro|isem=Glen|kunjom2=Landors|isem2=Carsten|data=24 April 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |27 |Serquli |[[Edward Mifsud (mużiċist)|Edward Mifsud]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=1F8Q2xmh14M|titlu=Serquli|kunjom=Mifsud|isem=Edward|data=27 April 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |29 |Can't Be Stopped |[[Owen Leuellen]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=gfZmT-0Fl24|titlu=Can't Be Stopped|kunjom=Leuellen|isem=Owen|data=29 April 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |} === Mejju === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Mod !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |1 |Peace and Love |[[Manwel T]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://manwelt.bandcamp.com/album/peace-and-love|titlu=Peace And Love, by MANWEL T|sit=MANWEL T|lingwa=en|data-aċċess=2024-05-01}}</ref> | |- |3 |Blame It On Me |[[Wayne]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/6dtCCN8dq1r4GI7JDmYs5v|titlu=Blame It On Me|kunjom=_|isem=Wayne|data=3 May 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |4 |Heal Me |[[Chess Galea]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=9kXvKyaa1Ag|titlu=Heal Me|kunjom=Galea|isem=Chess|data=4 May 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |5 |Għanja lil Ġużi |[[Amber Bondin|Amber]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=3JlXY7yXEaQ|titlu=Għanja lil Ġużi|kunjom=Bondin|isem=Amber|data=5 Mejju 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |7 |Lost in the Wilderness |[[Andre Camilleri]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://andrecamilleri.bandcamp.com/album/lost-in-the-wilderness|titlu=Lost In The Wilderness, by Andre Camilleri|sit=Andre Camilleri|lingwa=en|data-aċċess=2024-06-08}}</ref> | |- |9 |Mhux il-Ħin |[[Kym Pepe]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Urhln1wdHnw|titlu=Mhux il-Ħin|kunjom=Pepe|isem=Kym|data=9 Mejju 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |10 |Cosmic Dance |[[Sound Synthesis]] |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://eudemonia.bandcamp.com/album/cosmic-dance|titlu=Cosmic Dance, by Sound Synthesis|sit=Eudemonia|lingwa=en|data-aċċess=2024-04-15}}</ref> | |- |10 |Ethereal |[[Bahjat]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=h_Ieg2_hfnc|titlu=Ethereal|kunjom=Bahjat|data=10 Mejju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |10 |Shaw Enuff |[[Tom Caruana]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://tomcaruana-teasea.bandcamp.com/album/shaw-enuff|titlu=Shaw Enuff, by Tom Caruana|sit=Tom Caruana|lingwa=en|data-aċċess=2024-06-10}}</ref> | |- |10 |Micro Voc EP |[[Alias 1]] |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://alias1music.bandcamp.com/album/micro-voc-ep|titlu=Micro Voc EP, by Alias 1|lingwa=en|data-aċċess=2025-03-08}}</ref> | |- |11 |Mingħajr Kliem (Acoustic) |[[Keith Zammit Mintoff]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=j2ymDQylEF8|titlu=Mingħajr Kliem|kunjom=Zammit Mintoff|isem=Keith|data=11 Mejju 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |13 |Teatime |[[Chasing Pandora]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=mDcHSleCfm0|titlu=Teatime|kunjom=Chasing Pandora|data=13 May 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |13 |Rita |[[Kapitlu Tlettax]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=3HlLyw-_LBQ|titlu=Rita|kunjom=Kapitlu Tlettax|data=13 Mejju 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |15 |Lose |[[Sarah Bonnici]] |Single<ref>{{Ċita web|url=https://maltadaily.mt/sarah-bonnici-announces-new-song-days-after-eurovision-performance/|titlu=Sarah Bonnici Announces New Song Days After Eurovision Performance|kunjom=MaltaDaily|data=2024-05-11|lingwa=en-GB|data-aċċess=2024-05-11}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/2Ni0ZV99EezHJeLEP3lbPj|titlu=Lose|kunjom=Bonnici|isem=Sarah|data=15 Mejju 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |15 |The Final Chapter |[[Sammy Murgo]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/1kIQtsGtsMRXeUUGoGdUFa|titlu=The Final Chapter|kunjom=Murgo|isem=Sammy|data=15 Mejju 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |16 |ok ok ok |[[Anthea Gatt|Anthea]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=EkGvj62HdcM|titlu=ok ok ok|kunjom=Gatt|isem=Anthea|data=16 Mejju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |17 |Alka |[[Tribali]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/2pdwv6mDdg9iEmVIMkWGwu|titlu=Alka|kunjom=Tribali|data=17 Mejju 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |18 |Il-Ballata tal-Hiblu Tlieta |[[Gabriel Schembri]] u [[Francesco Frendo]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=3Z0FRUuHF8E|titlu=Il-Ballata tal-Hiblu Tlieta|kunjom=Schembri|isem=Gabriel|kunjom2=Frendo|isem2=Francesco|sit=YouTube|lingwa=mt|data-aċċess=18 Mejju 2024}}</ref> | |- |19 |On My Mind |[[Jake Bartolo|Jake]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=5_hFAdyZsMo|titlu=On My Mind|kunjom=Bartolo|isem=Jake|data=19 Mejju 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |23 |About You |[[Kayati]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WYyoXF0RIZ8|titlu=About You|kunjom=Kayati|data=23 Mejju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> |[[wikidata:Q127327719|Q127327719]] |- |23 |Waves |[[Berne]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=FpxaUWyogIA|titlu=Waves|kunjom=Berne|data=23 Mejju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |24 |Raġġ |[[Edward Mifsud (mużiċist)|Edward Mifsud]] |Album<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/orchestral-progressive-rock-concert-due-staged-astra-theatre.1092057|titlu=Orchestral progressive rock concert to be held at Astra Theatre|data=2024-05-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-05-08}}</ref> | | |- |24 |Blessed |[[Ben Miller]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=fwhYzPT_An0|titlu=Blessed|kunjom=Miller|isem=Ben|data=24 Mejju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |28 |Tagħmel X'Tagħmel |[[ONE11]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=YW-w2GKE8WA|titlu=Tagħmel X'Tagħmel|kunjom=ONE11|data=28 Mejju 2024|sit=YouTubew|lingwa=mt}}</ref> | |- |29 |Easy Love |[[nosnow/noalps]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://nosnownoalps.bandcamp.com/album/easy-love|titlu=Easy Love, by nosnow/noalps|sit=nosnow/noalps|lingwa=en|data-aċċess=2024-05-31}}</ref> | |- |30 |Sonic Expansion |[[Acidulant]] |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://gatedrecordings.bandcamp.com/album/sonic-expansion|titlu=Sonic Expansion, by Acidulant|sit=Gated|lingwa=en|data-aċċess=2024-06-10}}</ref> | |- |31 |Jewel of the Nile |[[Chris Goa]] & [[George Curmi l-Pusé]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/3QWoSniesuEmIyGhvT9dKU|titlu=Jewel of the Nile|kunjom=Goa|isem=Chris|kunjom2=Curmi l-Pusé|isem2=George|data=31 Mejju 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |} === Ġunju === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Mod !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |2 |Jail on My Mind |[[Clinton Walletking]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=3yrt4SOJOMY|titlu=Jail on My Mind|kunjom=Walletking|isem=Clinton|data=2 Ġunju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |4 |Terapija u Mħabba |[[Sean Borg]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://seanborg.bandcamp.com/album/terapija-u-m-abba-2|titlu=Terapija u Mħabba, by Sean Borg|sit=Sean Borg|lingwa=en|data-aċċess=2024-12-31}}</ref> | |- |6 |Bloodstream Waterfall Cannonball |[[Eyes to Argus]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=0eqZtG7bpTo|titlu=Bloodstream Waterfall Cannonball|kunjom=Eyes to Argus|data=6 Ġunju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |7 |Lost in Love |[[Jas Rolyn]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ZZBKLkv26RQ|titlu=Lost in Love (Lyric Video)|kunjom=Rolyn|isem=Jas|data=7 Ġunju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |7 |Sold Cheap |[[Jim Hickey|Ħelwa]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=9bo8vKIwHlQ|titlu=Sold Cheap|kunjom=Hickey|isem=Jim|data=7 Ġunju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |7 |Manwel T meets Zion Train |[[Manwel T]] & [[Zion Train]] |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://manwelt.bandcamp.com/album/manwel-t-meets-zion-train|titlu=MANWEL T meets ZION TRAIN, by Zion Train & Manwel T|sit=MANWEL T|lingwa=en|data-aċċess=2024-06-07}}</ref> | |- |7 |The Upside Down |[[Carlo Muscat]] + [[Tony Tixier]] |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://carlomuscat.bandcamp.com/album/the-upside-down|titlu=The Upside Down, by Carlo Muscat and Tony Tixier|sit=Carlo Muscat|lingwa=en|data-aċċess=2024-06-17}}</ref> | |- |10 |Eternità |[[Avenue Sky]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=NKCewdEofG4|titlu=Eternità|kunjom=Avenue Sky|data=10 Ġunju 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |12 |Memories |[[Micimago]] & [[Ryan Hili]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/3VEpQRfJ3ipyGqKZ3VXfQl|titlu=Memories|kunjom=Micimago|kunjom2=Hili|isem2=Ryan|data=12 Ġunju 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |12 |Gass Freestyle |[[Owen Leuellen]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=XNONFxn-nKY|titlu=Gass Freestyle (Lyric Video)|kunjom=Luellen|isem=Owen|data=12 Ġunju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |13 |Lost in Love |Jas Rolyn |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=hbFf0vE-kUo|titlu=Lost in Love (Official Video)|kunjom=Rolyn|isem=Jas|data=13 Ġunju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |13 |Over the Moon |[[The Stents]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=5JPaxYbGgF0|titlu=Over the Moon|kunjom=The Stents|data=13 Ġunju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |13 |Lacrime Moët |[[Emma Muscat]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=XUe_ZRdzUxg|titlu=Lacrime Moët|kunjom=Muscat|isem=Emma|data=13 Ġunju 2024|sit=YouTube|lingwa=it}}</ref> | |- |14 |Dalgħodu |[[Kym Pepe]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=0LV4k6anV7w|titlu=Filgħodu|kunjom=Pepe|isem=Kym|data=14 Ġunju 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |14 |Skarta |[[Il-Majċa]] |Lyric video |Facebook<ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/watch/?v=1275656930075481|titlu=Skarta|kunjom=Lanzon|isem=Eugenio|data=14 Ġunju 2024|sit=Facebook|lingwa=mt}}</ref> | |- |15 |Gone By |[[Franco Tartaglia]] ft. [[Analise Mifsud]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=oHaX7NGUwqE|titlu=Gone By|kunjom=Tartaglia|isem=Franco|kunjom2=Mifsud|isem2=Analise|data=15 Ġunju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |17 |John Doe |[[13 Years Later]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/1caEiEBfdjoE4TSItSRcjC|titlu=John Doe|kunjom=13 Years Later|data=17 Ġunju 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |18 |John Doe |13 Years Later |Lyric video<ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/13-years-later-lura-fix-xena-muzikali-maltija/|titlu=13 Years Later lura fix-xena mużikali Maltija|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=23 Ġunju 2024|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> |Facebook<ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/watch/?v=3824807151070895|titlu=John Doe (lyric video)|kunjom=13 Years Later|data=18 Ġunju 2024|sit=Facebook|lingwa=en}}</ref> | |- |20 |Just Because |[[Clinton Walletking]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/5sJwEHO01SDOTANFJFblvb|titlu=Just Because|kunjom=Walletking|isem=Clinton|data=20 Ġunju 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |21 |Better in Pink |[[Jessica Grech]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ZAeiUbIWxRw|titlu=Better in Pink|kunjom=Grech|isem=Jessica|data=21 Ġunju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |21 |Fir-Ramla l-Ħamra |[[The JoyGivers]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=VFvoki1xba0|titlu=Fir-Ramla l-Ħamra|kunjom=The JoyGivers|data=21 Ġunju 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |22 |Tlaqna sal-Bajja |[[Deborah C]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/03xcH7TU1ISjOlvoZuQUmS|titlu=Tlaqna sal-Bajja|kunjom=C|isem=Deborah|data=22 Ġunju 2024|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> | |- |24 |Zabbeth / Vaulderie |[[Zabbeth]] / Vaulderie |Album (split) |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://zabbeth.bandcamp.com/album/zabbeth-vaulderie|titlu=Zabbeth/Vaulderie, by ZABBETH, VAULDERIE|sit=ZABBETH|lingwa=en|data-aċċess=2024-05-23}}</ref> | |- |26 |Movin' |[[Moira Stafrace]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=o8ovaSJEbTQ|titlu=Movin'|kunjom=Stafrace|isem=Moira|data=26 Ġunju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |} === Lulju === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Mod !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |3 |Long Wait (Medieval Rework) |[[Robert Farrugia]] & Welleda Muller |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://robertfarrugia.bandcamp.com/track/long-wait-medieval-rework|titlu=Long Wait (Medieval Rework), by Robert Farrugia, Welleda Muller|sit=Robert Farrugia|lingwa=en|data-aċċess=2024-07-22}}</ref> | |- |4 |Your Piece (single) |[[Eyes to Argus]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=p0YR7vjkXFA|titlu=Your Piece|kunjom=Eyes to Argus|data=4 Lulju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |4 |Alien Grace |[[Alien Grace]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://aliengrace.bandcamp.com/album/alien-grace|titlu=Alien Grace, by Alien Grace|sit=Alien Grace|lingwa=en|data-aċċess=2024-07-26}}</ref> | |- |5 |Hero |[[Aidan Cassar|Aidan]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=aK6OoqByo2w|titlu=Hero (lyric video)|kunjom=Cassar|isem=Aidan|data=5 Lulju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |5 |Same Old Story |Midnight (feat. [[Joe Roscoe]] + [[Kevin Paul]]) |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/0LW8u0ZiPrkQkXmZN4AXUk|titlu=Same Old Story|kunjom=Midnight|kunjom2=Roscoe|isem2=Joe|kunjom3=Paul|isem3=Kevin|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |8 |Aunt Sally (Stop the Abuse) |[[Brian Farrugia]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=q51smTfoDHo|titlu=Aunt Sally (Stop the Abuse)|kunjom=Farrugia|isem=Brian|data=8 Lulju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |9 |Clouds |[[Andre Camilleri]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://andrecamilleri.bandcamp.com/album/clouds|titlu=Clouds, by Andre Camilleri|sit=Andre Camilleri|lingwa=en|data-aċċess=2024-07-09}}</ref> | |- |9 |Tlaqna sal-Bajja |[[Deborah C]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=X9taasy0e2o|titlu=Tlaqna sal-Bajja|kunjom=C|isem=Deborah|data=9 Lulju 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |10 |Rajtek |[[Andrew Zammit]] |Single |YouTube audio only<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=L2eMfYFfmig|titlu=Rajtek|kunjom=Zammit|isem=Andrew|data=10 Lulju 2024|sit=YouTube (via CDBaby)|lingwa=mt}}</ref> | |- |11 |Vjaġġ Sabiħ |[[Kantera]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WUvwshyHIbA|titlu=Vjaġġ Sabiħ|kunjom=Kantera|data=11 Lulju 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |11 |Modern Society |[[The Rifffs]] |Video<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/the-rifffs-back-new-single.1095200|titlu=The Rifffs are back with a new single|data=2024-07-11|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-07-11}}</ref> |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=I2q9HTN2xVw|titlu=Modern Society|kunjom=The Rifffs|data=11 Lulju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |12 |Memphis Mac |[[Memphis Mac]] |Album |YouTube audio only<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/playlist?list=OLAK5uy_lYGP-Hr-I_3pb2GlNnHT7F1daFF2rNhaA|titlu=Memphis Mac|kunjom=Memphis Mac|data=12 Lulju 2024|sit=YouTube playlist|lingwa=en}}</ref> | |- |12 |Naddatta |[[Cher Camilleri]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/5vaU5mdCAlDjhhyeOCvHhM|titlu=Naddatta|kunjom=Camilleri|isem=Cher|data=12 Lulju 2024|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> | |- |12 |Something Real |[[Klinsmann]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/1diddE3WchZvpyuFUBDCBc|titlu=Something Real|kunjom=Coleiro|isem=Klinsmann|data=12 Lulju 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> |Q |- |12 |Local Popular Songs Vol.1 |[[Capitol K]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://capitolk.bandcamp.com/album/local-popular-song-vol-1|titlu=Local Popular Song Vol.1, by Capitol K|sit=Capitol K|lingwa=en|data-aċċess=2024-07-26}}</ref> | |- |17 |Visions of Transcendence |[[Simon Sammut]] |Album<ref>{{Ċita web|url=https://simonsammut.com/shop|titlu=Simon Sammut - Shop|sit=simonsammut.com|data-aċċess=2024-07-27}}</ref> |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://simonsammut.bandcamp.com/album/visions-of-transcendence|titlu=Visions of Transcendence, by Simon Sammut|sit=Simon Sammut|lingwa=en|data-aċċess=2024-08-01}}</ref> | |- |18 |Happier |[[Shaun Farrugia]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=eymz8PoA__E|titlu=Happier|kunjom=Farrugia|isem=Shaun|data=18 Lulju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |19 |Reroot |[[Eyes to Argus]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://eyestoargus.bandcamp.com/album/reroot|titlu=Reroot, by Eyes to Argus|sit=Eyes to Argus|lingwa=en|data-aċċess=2024-06-08}}</ref> | |- |19 |Holding Back |[[Tara Formosa]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/0NrUa5YD2e4JtDJqLD9Jsj|titlu=Holding Back|kunjom=Formosa|isem=Tara|data=19 Lulju 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |19 |Rajtek |Andrew Zammit |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=011vvxtx9eM|titlu=Rajtek (FILMAT BIL-LIRIKA)|kunjom=Zammit|isem=Andrew|data=19 Lulju 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |19 |Stronger (remix) |[[Krista Šujak]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=2Ov68deYV2g|titlu=Stronger (remix)|kunjom=Šujak|isem=Krista|data=19 Lulju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |20 |Manwel T meets Dubmatix |Dubmatix & [[Manwel T]] |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://manwelt.bandcamp.com/album/manwel-t-meets-dubmatix|titlu=MANWEL T meets DUBMATIX, by Dubmatix & Manwel T|sit=MANWEL T|lingwa=en|data-aċċess=2024-07-22}}</ref> | |- |25 |You Never Get Enough |[[Berne]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=kXlr9ngRH64|titlu=You Never Get Enough|kunjom=Berne|data=25 Lulju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |26 |Talking Back |[[The Busker]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=GvafexNQJhY|titlu=Talking Back|kunjom=The Busker|data=26 Lulju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> |[[wikidata:Q128034394|Q128034394]] |- |26 |So Bored |[[Kurt Kind]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/27UNxGrlhJ6sd4woZnp2sa|titlu=So Bored|kunjom=Kind|isem=Kurt|data=26 July 2024|sit=open.spotify.com|lingwa=en|data-aċċess=2024-08-03}}</ref> | |- |27 |Salt Water |[[Neil Pantos]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://battibatti.bandcamp.com/album/salt-water|titlu=Salt Water, by Neil Pantos|sit=Battibatti|lingwa=en|data-aċċess=2024-07-28}}</ref> | |- |30 |Naddatta |[[Cher Camilleri]] |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://chercamilleri.bandcamp.com/album/naddatta|titlu=NADDATTA, by Cher Camilleri|sit=Cher Camilleri|lingwa=en|data-aċċess=2024-07-30}}</ref>''ħareġ fuq Spotify fit-12 ta' Lulju 2024'' | |} === Awwissu === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Mod !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |1 |Paradise |[[Matthew James Borg|Matthew James]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=tDG7tOitasw|titlu=Paradise|kunjom=Borg|isem=Matthew James|data=1 Awwissu 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |2 |Anxiety (acoustic) - A Cinematic Experience |[[Myles Azzopardi|Myles]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=z1ACfPALm5E|titlu=Anxiety - A Cinematic Experience|kunjom=Azzopardi|isem=Myles|data=2 Awwissu 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref><br />''ara verżjoni oħra fit-23 t'April 2024'' | |- |2 |I Confess |[[Megan May]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/3P5u7IuXgmCO7XauxgehUV|titlu=I Confess|kunjom=May|isem=Megan|data=2 Awwissu 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |8 |The Journey |[[Scallop Studios]] |EP |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/7oSM57SEsFMzeGlN2b7fiq|titlu=The Journey|kunjom=Scallop Studios|data=8 Awwissu 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |8 |The Journey to the Elder of the Shell |Scallop Studios |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Jj9HVa3yPp4|titlu=The Journey to the Elder of the Shell|kunjom=Scallop Studios|data=8 Awwissu 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |8 |It's Alright |[[Kodin]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=rpoX10VLEF8|titlu=It's Alright|kunjom=Kodin|data=8 Awwissu 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |8 |Thank You |[[Karm Debattista]] mssp |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/6nbhjoscup9KG9ubcSkkt9|titlu=Thank you|kunjom=Debattista|isem=Karm|data=8 Awwissu 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |9 |S.W.E.A.T. |[[Kelsey Bellante]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=HyQBE1B6LdE|titlu=S.W.E.A.T.|kunjom=Bellante|isem=Kelsey|data=9 Awwissu 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |14 |Synthetic Panic |[[Current Daze]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/07q96k90hdVLwCnG2wrDcw|titlu=Synthetic Panic|kunjom=Current Daze|data=14 Awwissu 2024|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> | |- |14 |Ġix Minuti |[[Rheez.]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=TZIp9gFg9cs|titlu=Gix Minuti|kunjom=Rheez.|data=14 Awwissu 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |15 |Medieval [+] Ambient |[[Robert Farrugia]] |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://robertfarrugia.bandcamp.com/album/medieval-ambient|titlu=Medieval [+] Ambient, by Robert Farrugia|lingwa=en|data-aċċess=2024-08-21}}</ref> | |- |19 |Modern Society Dub - Manwel T Mix |The Rifffs |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://therifffs.bandcamp.com/track/modern-society-dub-manwel-t-mix|titlu=Modern Society Dub - Manwel T Mix, by The Rifffs MT|lingwa=en|data-aċċess=2024-08-19}}</ref> | |- |19 |Prescription |[[Chess Galea]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Nev1jkBr1qM|titlu=Prescription|kunjom=Galea|isem=Chess|data=19 Awwissu 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |19 |Something Real |[[Klinsmann]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=rnOwIpnL7ek|titlu=Something Real|kunjom=Coleiro|isem=Klinsmann|data=19 Awwissu 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref>''<br />single maħruġa fit-12 ta' Ġunju 2024'' |Q |- |23 |Love Me |[[Cora Elizabeth Lewis|Cora]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=2E3EAbuHb9Y|titlu=Love Me|kunjom=Lewis|isem=Cora Elizabeth|data=23 Awwissu 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |24 |Once Again |[[Patryk Cutajar]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/4tgcDALagk1Y244W4vSU0V|titlu=Once Again|kunjom=Cutajar|isem=Patryk|data=24 Awwissu 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |27 |Prescription (Acoustic Version) |[[Chess Galea]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wishPd9gUM4|titlu=Prescription (Acoustic Version)|kunjom=Galea|isem=Chess|data=27 Awwissu 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |27 |Losing Sleep |[[Gail Attard|Gail]], [[Glenn Sacco|Sacco]], [[Cathy K]] |Single<ref>{{Ċita web|url=https://www.melodija.eu/post/losing-sleep-press-release|titlu=Losing Sleep - Press Release|sit=www.melodija.eu|lingwa=en|data-aċċess=2024-08-30}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/0oqhANnXDWsvQU4D3EHZmc|titlu=Losing Sleep|kunjom=Sacco|isem=Glenn|kunjom2=Attard|isem2=Gail|kunjom3=Cathy K|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |28 |Għidli Min |[[Kapitlu Tlettax]] feat. Jessica |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=HKgtUG4_SBc|titlu=Għidli Min|kunjom=Kapitlu Tlettax feat. Jessica|data=28 Awwissu 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |29 |Ghost of the Blues |[[Lighthouse (band)|Lighthouse]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=NcmZa0JcNlk|titlu=Ghost of the Blues|kunjom=Lighthouse|data=29 Awwissu 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |30 |Sometime Soon |[[Ryan Hili]] & [[Timea Farr]] |Single<ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ryan-hili-u-timea-farr-jikkollaboraw-flimikien-bsometime-soon/?_gl=1*1rbxu5c*_up*MQ..*_ga*NzA0MzIwOTIzLjE3MjUwOTExMzQ.*_ga_3GTJ9WD5HH*MTcyNTA5MTEzNC4xLjAuMTcyNTA5MTEzNC42MC4wLjA.|titlu=Ryan Hili u Timea Farr jikkollaboraw flimikien b’Sometime Soon|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=31 Awwissu 2024|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/6PUEvlWdLJph4YJJ1a4lOE?si=a7e1190459ec4301|titlu=Sometime Soon|kunjom=Hili|isem=Ryan|kunjom2=Farr|isem2=Timea|data=30 Awwissu 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |30 |Submission |[[From Sheep to Wolves]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ER0F3VN0KzI|titlu=Submission|kunjom=From Sheep to Wolves|data=30 Awwissu 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |31 |Once Again |Patryk Cutajar |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Efb_7qVNZWk|titlu=Once Again|kunjom=Cutajar|isem=Patryk|data=31 Awwissu 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |} === Settembru === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Mod !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |1 |Timeless Romance |[[Geo Debono]] |Video<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=4 Settembru 2024|titlu=Ballata Romantika mill-Kantawtur Geo Debono|url=https://newsbook.com.mt/ballata-romantika-mill-kantawtur-geo-debono/|pubblikazzjoni=Newsbook}}</ref> |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=l-Z9zM25xr0|titlu=Timeless Romance|kunjom=Debono|isem=Geo|data=1 Settembru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |4 |Lies |[[Maria Cini]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=pyGzL-BRCiY|titlu=Lies|kunjom=Cini|isem=Maria|data=4 Settembru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |5 |One and Only |[[Lyndsay Pace|Lyndsay]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=DmRIQulS5p8|titlu=One and Only|kunjom=Pace|isem=Lyndsay|data=5 Settembru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |5 |Celestial Rhymes of Conviction |[[Current Daze]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/7DOBpLRnMHhLzPocGqpCmd|titlu=Celestial Rhymes of Conviction|kunjom=Current Daze|data=5 Settembru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |5 |Red Light |[[Nicole Frendo]] feat. [[Matt Blxck]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Bllnm1M7QXA|titlu=Red Light|kunjom=Frendo|isem=Nicole|kunjom2=Blxck|isem2=Matt|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |7 |Nowhere |[[Andre Camilleri]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://andrecamilleri.bandcamp.com/album/nowhere|titlu=Nowhere|kunjom=Camilleri|isem=Andre|data=7 Settembru 2024|sit=Bandcamp|lingwa=en}}</ref> | |- |13 |Reflections |[[Damaged & Co.]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=7s3-3xT_lGs|titlu=Reflections|kunjom=Damaged & Co.|data=13 Settembru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |14 |Morsa |[[Skald]] |Album<ref>{{Ċita web|url=https://www.fmt.com.mt/event-details/skald-morsa|titlu=SKALD MORSA|sit=FM Group|lingwa=en|data-aċċess=2024-06-17}}</ref> | | |- |17 |Oh No |[[The Rifffs]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://therifffs.bandcamp.com/track/oh-no|titlu=Oh No, by The Rifffs MT|lingwa=en|data-aċċess=2024-09-23}}</ref> | |- |18 |20XX (An Open Letter to Myself) |[[Myles Azzopardi|Myles]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=XbRLHLxS4BM|titlu=20XX|kunjom=Azzopardi|isem=Myles|data=18 Settembru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |18 |Silly Working Mule |[[Charlie Busuttil]] |Single |Audio only on YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://youtube.com/watch?v=EmDCZc-C4Y0?si=Cn_2FKaW4L-U1Guu|titlu=Silly Worrking Mule|kunjom=Busuttil|isem=Charlie|data=18 Settembru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |18 |Nightmares |[[X-Tend]] |Video |Facebook<ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/watch/?v=500267416132041|titlu=Nightmares|kunjom=X-Tend|data=18 Settembru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |20 |One-Time Story |[[Chasing Pandora]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=V-GnH_4f9CM|titlu=One-Time Story|kunjom=Chasing Pandora|data=20 Settembru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |20 |Ejja |[[Matt Blxck]] X [[Erba']] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=EWbFu3yiu6g|titlu=Ejja|kunjom=Black|isem=Matt|kunjom2=Erba'|data=20 Settembru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |20 |They Say! |[[El Ferr]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/1hz7A3kt6RDElGYLX2hZQd|titlu=They Say!|kunjom=El Ferr|data=20 Settembru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |20 |Bobcat |[[Airport Impressions]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/3IcNmGumo7tMNuAeo26Che|titlu=Bobcat|kunjom=Airport Impressions|data=20 Settembru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |23 |Destinazzjoni |[[SterjoTipi]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=q84ryI02YQk|titlu=Destinazzjoni|kunjom=SterjoTipi|data=23 Settembru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |23 |Heart of the Med |[[Dean Muscat]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/1A5HpBOTa2NGLRoJi5tMy6|titlu=Heart of the Med|kunjom=Muscat|isem=Dean|data=23 Settembru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |25 |Oh No |The Rifffs |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=M0Egaqs7Yco|titlu=Oh No|kunjom=The Rifffs|data=25 Settembru 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |26 |Love You Like That |[[Sarah Bonnici]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Qam7-18WbLk|titlu=Love You Like That|kunjom=Bonnici|isem=Sarah|data=26 Settembru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |26 |1984–2024 |[[X-Tend]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/7H9R16MpcPgZIPgYC8EEaE|titlu=X-Tend 1984–2024|kunjom=X-Tend|data=26 Settembru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |27 |Landslide (Acoustic) |[[Kris Critien]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/3rDwFUyJxr6iIaXTaEd3V4|titlu=Landslide (Acoustic)|kunjom=Critien|isem=Kris|data=27 Settembru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |28 |Fil-Ħolm |[[1905 (kantawtur)|1905]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/75NDdKAMAk4Ss2Dnv3BPyL|titlu=Fil-Ħolm|kunjom=1905|data=28 Settembru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |} === Ottubru === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Mod !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |3 |Ciao Bella |[[Mariah Gerada]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ijY5pUn3AiQ|titlu=Ciao Bella|kunjom=Gerada|isem=Mariah|data=3 Ottubru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |3 |Paint Sniffing Survivors |[[Fake Ophelia]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vyWZffyw5PI|titlu=Paint Sniffing Survivors|kunjom=Fake Ophelia|data=3 Ottubru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |4 |Paint Sniffing Survivors |Fake Ophelia |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://fakeophelia.bandcamp.com/track/paint-sniffing-survivors-2|titlu=Paint Sniffing Survivors, by Fake Ophelia|sit=Fake Ophelia|lingwa=en|data-aċċess=2024-10-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20241007091952/https://fakeophelia.bandcamp.com/track/paint-sniffing-survivors-2|arkivju-data=2024-10-07|url-status=dead}}</ref> | |- |4 |Orqod (that bb mix) |[[Joon]] |SIngle |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://templeofjoon.bandcamp.com/track/orqod-that-bb-remix|titlu=Orqod (that bb Remix), by JOON|sit=JOON|lingwa=en|data-aċċess=2024-10-04}}</ref> | |- |4 |Boogeyman |[[Chess Galea]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=PQiox_Bx49c|titlu=Boogeyman|kunjom=Galea|isem=Chess|data=4 Ottubru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |5 |The Weight Of It All |[[Chasing Pandora]] |Album<ref>{{Ċita web|url=https://www.melodija.eu/post/chasing-pandora-press-release|titlu=Chasing Pandora - press release|kunjom=Team|isem=Melodija|data=2024-09-17|sit=Melodija|lingwa=en|data-aċċess=2024-10-02}}</ref> |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://chasingpandora.bandcamp.com/album/the-weight-of-it-all|titlu=The Weight Of It All, by Chasing Pandora|sit=Chasing Pandora|lingwa=en|data-aċċess=2024-10-02}}</ref> + Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/4Gx0IGgfi6LJlR8oEU1FCB|titlu=The Weight of It All|kunjom=Chasing Pandora|data=5 Ottubru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |11 |Franklin Calleja |[[Chains]] |Single<ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/franklin-calleja-jniedi-zewg-kanzunetti-godda/|titlu=Franklin Calleja Jniedi Żewġ Kanzunetti Ġodda|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Settembru 2024|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/3SH4jNqS0n7ID1fgMGLvJw|titlu=Chains|kunjom=Calleja|isem=Franklin|data=11 Ottubru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |11 |Under Pressure |[[Matthew James Borg|Matthew James]] feat. [[Michela Pace|Michela]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/2M6G10L30jMnN1nvkC8R6Y|titlu=Under Pressure|kunjom=Borg|isem=Matthew James|data=11 Ottubru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |13 |Oh No Dub - Manwel T Mix |[[The Rifffs]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://therifffs.bandcamp.com/track/oh-no-dub|titlu=Oh No Dub, by The Rifffs MT|sit=The Rifffs MT|lingwa=en|data-aċċess=2024-10-19}}</ref> | |- |14 |Għidli |[[Mike Spiteri]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=my7uhhamNrQ|titlu=Għidli|kunjom=Spiteri|isem=Mike|data=14 Ottubru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |17 |Under Pressure |Matthew James feat. Michela |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=VPRfmDZcmgM|titlu=Under Pressure|kunjom=Borg|isem=Matthew James|data=17 Ottubru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |18 |Burnt Endz |[[Patryk Cutajar]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=miDdBsCvPSY|titlu=Burnt Endz|kunjom=Cutajar|isem=Patryk|data=18 Ottubru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |19 |Spanish Drifter |Fake Ophelia |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://fakeophelia.bandcamp.com/track/spanish-drifter-2|titlu=Spanish Drifter, by Fake Ophelia|sit=Fake Ophelia|lingwa=en|data-aċċess=2024-10-24}}</ref> | |- |22 |This World Will Break Your Heart |[[Andre Camilleri]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://andrecamilleri.bandcamp.com/album/this-world-will-break-your-heart|titlu=This World Will Break Your Heart, by Andre Camilleri|sit=Andre Camilleri|lingwa=en|data-aċċess=2024-11-01}}</ref> | |- |24 |Loaded Gun |[[Eddie Fresco]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=96rFfbdydsQ|titlu=Loaded Gun|kunjom=Fresco|isem=Eddie|data=24 Ottubru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |25 |The Body Is Only Light |[[Carlo Muscat]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://carlomuscat.bandcamp.com/album/the-body-is-only-light|titlu=The Body Is Only Light, by Carlo Muscat|sit=Carlo Muscat|lingwa=en|data-aċċess=2024-10-19}}</ref> | |- |25 |Narċissista |[[Kapitlu Tlettax]] ft. [[Maria Christina]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=JD9INwMQ64I|titlu=Narċissista|kunjom=Kapitlu Tlettax|kunjom2=Maria Christina|data=25 Ottubru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |25 |Sorry |[[Aidan Cassar|Aidan]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=nZfIG_px1sE|titlu=Sorry|kunjom=Cassar|isem=Aidan|data=25 Ottubru 2024|sit=YouTube|lingwa=en,mt}}</ref> | |- |25 |Help Me |[[Ozzy Lino]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qWnFD_H91Rc|titlu=Help Me|kunjom=Ozzy Lino|data=25 Ottubru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |25 |Great Escape |[[Alexandra Alden]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=v4fNbIDDHiE|titlu=Great Escape|kunjom=Alden|isem=Alexandra|data=25 Ottubru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |27 |October Dreams |[[Nicole Magro]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=fB5fi7tNj4E|titlu=October Dreams|kunjom=Magro|isem=Nicole|data=27 Ottubru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |29 |Għawdex Tiegħi |[[The JoyGivers]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=MmBRhS2uA_k|titlu=Għawdex Tiegħi|kunjom=The JoyGivers|data=29 Ottubru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |31 |Ruinis Melitensis - Live |[[Saħħar (mużiċist Malti)|Saħħar]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://sahhar.bandcamp.com/album/ruinis-melitensis-live|titlu=Ruinis Melitensis - Live, by Saħħar|sit=Saħħar|lingwa=en|data-aċċess=2024-11-23}}</ref> | |- |31 |789 |[[Berne]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/6d6fteCNmisZhlqJMs0qer|titlu=789|kunjom=Berne|data=31 Ottubru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |} === Novembru === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Mod !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |1 |Till I Can Gain Control Again |[[Fake Ophelia]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://fakeophelia.bandcamp.com/album/till-i-can-gain-control-again|titlu=Till I Can Gain Control Again, by Fake Ophelia|sit=Fake Ophelia|lingwa=en|data-aċċess=2024-11-01}}</ref> | |- |1 |Be Still |Fake Ophelia |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_YPvpqV74jM|titlu=Be Still|kunjom=Fake Ophelia|data=1 Novembru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |1 |Momento Mori |[[Chellcy Reitsma]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/33HoceNX7wVsK5563S10XE|titlu=Momento Mori|kunjom=Reitsma|isem=Chellcy|data=1 Novembru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |3 |Hold You Close |[[Bard]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/59htgqCtK4vi1tQU21jbQf|titlu=Hold You Close|kunjom=Bard|data=4 Novembru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |4 |The Place Where No One Cries |[[Stephen Galea]] feat. [[Grace Debono]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=YhCt50drJ-w|titlu=The Place Where No One Cries|kunjom=Galea|isem=Stephen|kunjom2=Debono|isem2=Grace|data=4 Novembru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |6 |Ballottra |[[Robert Farrugia]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_7Vq4fvkVpU|titlu=Ballottra|kunjom=Farrugia|isem=Robert|data=6 Novembru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |8 |Paper Boat |[[Klinsmann Coleiro|Klinsmann]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/0NdZzkMbePy3vUY3X7OegM|titlu=Paper Boat|kunjom=Coleiro|isem=Klinsmann|data=8 Novembru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |8 |Contemporary Colours Vol 2: New Music by Maltese Composers |[[Malta Philharmonic Orchestra]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/0EcNDo6rcOkcRSrGIrK19Y|titlu=Contemporary Colours Vol 2: New Music by Maltese Composers|kunjom=Malta Philharmonic Orchestra|data=8 Novembru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |9 |Ħallini |[[Daryl Jaymes]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=br4IJTSLIFw|titlu=Ħallini|kunjom=Jaymes|isem=Daryl|data=9 Novembru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |10 |A. Voice Memo Covers |Fake Ophelia |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://myfairlsdy.bandcamp.com/album/a-voice-memo-covers|titlu=A. Voice Memo Covers, by Fake Ophelia|sit=My Fair Lsdy Records|lingwa=en|data-aċċess=2024-11-23}}</ref> | |- |13 |Pearl Street |[[Davinia Pace|Davinia]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/6HppboLejyPMiyz2UAelPZ|titlu=Pearl Street|kunjom=Pace|isem=Davinia|data=13 Novembru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |15 |Illum |[[Dario Bezzina]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/2NQ1UYuzwih3MXDcMvIKI3|titlu=Illum|kunjom=Bezzina|isem=Dario|data=15 Novembru 2024|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> | |- |15 |Crying Alone on a Saturday Night |[[Shaun Farrugia]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/4QsbkDTImYgVk6PsE7fRjg|titlu=Crying Along on a Saturday Night|kunjom=Farrugia|isem=Shaun|data=15 Novembru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |15 |Wish Everyday Could Be Like Christmas |Fabrizio Faniello |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/0PETZNKgvHcd8UyfA3yb32|titlu=Wishe Everyday Could Be Like Christmas|kunjom=Faniello|isem=Fabrizio|data=15 Novembru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |16 |Empire of Filth |[[Orami]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=sCeV2knaSx0|titlu=Empire of Filth|kunjom=Orami|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |17 |All I Need |[[Rita Pace]] |Lyric video |Facebook<ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/1213113204/videos/878338434465214/|titlu=All I Need|kunjom=Pace|isem=Rita|data=17 Novembru 2024|sit=Facebook|lingwa=en}}</ref> | |- |17 |Idolu |[[Liston Bongailas|Liston]] |Video<ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/lifestyle/music/watch-maltese-rapper-shares-how-his-fathers-boxing-career-inspired-a-gym-for-kids-with-special-needs/|titlu=Watch: Maltese Rapper Shares How His Father's Boxing Career Inspired A Gym For Kids With Special Needs|kunjom=Darmanin|isem=Josmar|data=2024-11-23|lingwa=en-GB|data-aċċess=2024-12-20}}</ref> |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qZelYqCZX2I|titlu=Idolu|kunjom=Bongailas|isem=Liston|data=17 Novembru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |18 |Grazzi bil-Quddiem |[[Mistura (band)|Mistura]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=asHLVA7aYG8|titlu=Grazzi bil-Quddiem|kunjom=Mistura|data=18 Novembru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |20 |Evil Gnome of Doom |[[Andre Camilleri]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://andrecamilleri.bandcamp.com/album/evil-gnome-of-doom|titlu=Evil Gnome Of Doom, by Andre Camilleri|sit=Andre Camilleri|lingwa=en|data-aċċess=2024-11-28}}</ref> | |- |22 |Jubal |[[Patryk Cutajar]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=HRQer0LrKwk|titlu=Jubal|kunjom=Cutajar|isem=Patryk|data=22 Novembru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |22 |Crossfire |[[Marc Storace|Storace]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/6eBwCfuNkhOfpU9wkuVzuk|titlu=Crossfire|kunjom=Storace|data=22 Novembru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |22 |Blue Eyed Angel |[[Mikayla]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=o0ltQd9m2wY|titlu=Blue Eyed Angel (lyric video)|kunjom=Bajada|isem=Mikayla|data=22 Novembru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |22 |Cold November |[[Bennie Blue]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/29i3MOWKeFQncfOqmsA56x|titlu=Cold November|kunjom=Bennie Blue|data=22 Novembru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |22 |Lost In Love (Falar De Amor) |[[Jas Rolyn]] & [[Rafa Mathias]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=JAbk7EPJjkQ|titlu=Lost in Love|kunjom=Rolyn|isem=Jas|kunjom2=Mathias|isem2=Rafa|data=22 Novembru 2024|sit=YouTube|lingwa=es,en}}</ref> | |- |22 |Vade Draconem Maledicte |[[Rising Sunset]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://risingsunset.bandcamp.com/album/vade-draconem-maledicte|titlu=VADE DRACONEM MALEDICTE, by RISING SUNSET|sit=Rising Sunset|lingwa=en|data-aċċess=2024-12-02}}</ref> | |- |23 |Id-Diska tal-Prim |[[Il-Majċa]] |Video |Facebook<ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/ilmajca88/videos/424494247396796/|titlu=Id-DIska tal-Prim|kunjom=Lanzon|isem=Eugenio|data=23 Novembru 2024|sit=Facebook|lingwa=mt}}</ref> | |- |25 |Stolen In The Night |[[Geo Debono]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=nj5D7SPeKFk|titlu=Stolen in the Night|kunjom=Debono|isem=Geo|data=25 Novembru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |25 |NordTerra |[[Walter Vella]] & [[Glen Montanaro]]<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/maltesedanish-initiative-nordterra-concert-two-dates.1093802|titlu=Maltese/Danish initiative Nordterra in concert on two dates|kunjom=|isem=|data=2024-06-11|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-12-20}}</ref> |Album<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/album-explores-danish-maltese-sounds.1102375|titlu=Album explores Danish, Maltese sounds|kunjom=|isem=|data=2024-12-13|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-12-20}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/18rm9o5SBB97urqOYoFG3w|titlu=Nordterra|kunjom=Vella|isem=Walter|data=25 Novembru 2024|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> | |- |29 |Vinyl Paradise |[[Vinyl Paradise]] |Album |Vinyl,<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/vinyl-paradise-launch-debut-album.1101691|titlu=Vinyl Paradise to launch debut album|kunjom=Release|isem=Press|data=2024-11-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-12-06}}</ref> CD, Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://vinylparadise.bandcamp.com/album/vinyl-paradise|titlu=Vinyl Paradise, by Vinyl Paradise|sit=Vinyl Paradise|lingwa=en|data-aċċess=2024-12-06}}</ref> | |- |30 |Guilty |[[Peach Talk]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/5opzIeytTFA3tOsFdy4Lxn|titlu=Guilty|kunjom=Peach Talk|data=30 Novembru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |} === Diċembru === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Mod !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |1 |Illum u Dejjem, f'Kull Milied |[[The JoyGivers]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=lw69DoykDZo|titlu=Illum u Dejjem, f'Kull Milied|kunjom=The JoyGivers|data=1 Diċembru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |1 |Mal-Għanjiet Ħelwa tal-Milied |[[Mark Tonna]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=i7TwsnXfj_c|titlu=Ma' l-Għanjiet Ħelwa tal-Milied|kunjom=Tonna|isem=Mark|data=1 Diċembru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |3 |Siġra tal-Milied |[[SterjoTipi]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=YghDbgzmGW4|titlu=Siġra tal-Milied|kunjom=SterjoTipi|data=3 Diċembru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |4 |Natalis Notabilis |[[Debbie Scerri]], [[Nicole Vella]], [[Tristan B]], [[Alexia Vella Schembri]], [[Daryl Jaymes]] u [[Miguel Bonello]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=B9eYSUdYkDo|titlu=Natalis Notabilis|data=4 Diċembru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |5 |Higher Ground |[[Melchior Sultana]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://profoundsoundmusic.bandcamp.com/album/higher-ground-2|titlu=Higher Ground, by Melchior Sultana|sit=Profound Sound Music|lingwa=en|data-aċċess=2024-12-20}}</ref> | |- |6 |Words Unspoken |[[Krista Šujak]] |Lyric Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=l1NRhVfGBTk|titlu=Words Unspoken|kunjom=Šujak|isem=Krista|data=6 Diċembru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> |- |6 |breakupbeard |[[The Crowns]] |EP |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/2OmktjkONqrADkTGrugBhE|titlu=breakupbeard|kunjom=The Crowns|data=6 Diċembru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> |- |6 |Agħlaq Għajnejk |[[Daryl Ebejer]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/3xrpIoI5lBqbkoNoupgHqA|titlu=Agħlaq Għajnejk|kunjom=Ebejer|isem=Daryl|data=6 Diċembru 2024|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> |- |10 |Ruħ Twajba |[[ONE11]] |Lyric Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=KJrcygrVoyU|titlu=Ruħ Twajba|kunjom=One111|data=20 Diċembru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |13 |Ġesu Ħelwa Tarbija |[[The New Victorians]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=S1jf-acmPQQ|titlu=Ġesu Ħelwa Tarbija|kunjom=The New Victorians|data=13 Diċembru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |13 |Qalb tad-Deheb |Artisti Varji |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=yHk0b6k9Hj4|titlu=Qalb tad-Deheb|kunjom=Artisti Varji|data=13 Diċembru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |13 |Out of Our Minds |[[The Crowns]] feat. [[Jimmy Tyrrell]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=iJlRREVq1dk|titlu=Out of Our Minds|kunjom=The Crowns|kunjom2=Tyrrell|isem2=Jimmy|data=13 Diċembru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |14 |Zero |[[Patryk Cutajar]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=JhZHfNSH7SE|titlu=Zero|kunjom=Cutajar|isem=Patryk|data=14 Diċembru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |15 |Gargoyle |[[Orami]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://orami.bandcamp.com/album/gargoyle|titlu=Gargoyle, by Orami|sit=ORAMI|lingwa=en|data-aċċess=2024-11-16}}</ref> | |- |16 |Stilla |The New Victorians |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=VOI3ln-gpZM|titlu=Stilla|kunjom=New Victorians|isem=The|data=16 Diċembru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |17 |Nella Fantasia |[[Christine Dalli]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=AbyLBBSm1HY|titlu=Nella Fantasia|kunjom=Dalli|isem=Christine|data=17 Diċembru 2024|sit=YouTube|lingwa=it}}</ref> | |- |17 |People |[[Matthew James]] feat. [[Malta Philharmonic Orchestra]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=nw5pCJHkIxY|titlu=People|kunjom=Borg|isem=Matthew James|data=17 Diċembru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |18 |Kollox Spiċċa |[[Il-Majċa]] feat. [[Kiita-C]] |Video |Facebook<ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/ilmajca88/videos/1046722724156355/|titlu=Kollox Spiċċa|kunjom=Lanzon|isem=Eugenio|data=18 Diċembru 2024|sit=Facebook|lingwa=mt}}</ref> | |- |20 |Uġigħ Mistur |[[Kapitlu Tlettax]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=O9XIDgaj8aE|titlu=Uġigħ Mistur|kunjom=Kapitlu Tlettax|data=20 Diċembru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |22 |Fil-Ħoss tar-Riħ |[[Rene Mamo]] feat. [[Mark Tonna]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=JBKn2HvjnDw|titlu=Fil-Ħoss tar-Riħ|kunjom=Mamo|isem=Rene|kunjom2=Tonna|isem2=Mark|data=22 Diċembru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |28 |L8 Night |[[Jas Rolyn]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=FoyLVCpI5XA|titlu=L8 Night (Visualizer)|kunjom=Cassar|isem=Jasmar}}</ref> |Q |} == Referenzi == {{Referenzi|20em}} [[Kategorija:Mużika]] [[Kategorija:Kultura Maltija]] [[Kategorija:2024 f'Malta]] [[Kategorija:Listi ta' mużika]] jivhtiq5m2teu1cczk6e4g8x1o0s0ju 0 31601 330145 328672 2026-05-19T23:15:21Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330145 wikitext text/x-wiki {{Infobox city}} '''Asmara''' (pronunzja: /æsˈmɑːrə/ ''əs-MAHR-ə'') jew '''Asmera''' hija l-[[belt kapitali]] u l-iżjed belt popolata tal-[[Eritrea]], fir-Reġjun Ċentrali tal-pajjiż. Tinsab f'elevazzjoni ta' 2,325 [[metru]] (7,628 pied), u b'hekk hija is-sitt l-ogħla belt kapitali fid-[[Id-Dinja|dinja]] bħala altitudni u t-tieni l-ogħla belt kapitali fl-[[Afrika]]. Il-belt tinsab fit-quċċata ta' promontorju li huwa t-tarf tal-Majjistral tal-Artijiet Għoljin tal-Eritrea u tal-[[Wied tal-Fondoq il-Kbir]] tal-pajjiż ġar tal-[[Etjopja]]. Fl-2017, il-belt ġiet iddikjarata bħala [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] għall-arkitettura [[Moderniżmu|modernista]] ppreservata sew tagħha.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1550/|titlu=Asmara&#x3a; A Modernist African City|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2024-02-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=http://www.theatlanticcities.com/neighborhoods/2012/02/african-citys-unusual-preservation-legacy/1163/|titlu=An African City's Unusual Preservation Legacy - Neighborhoods - The Atlantic Cities|data=2012-03-12|sit=web.archive.org|data-aċċess=2024-02-29|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20120312081533/http://www.theatlanticcities.com/neighborhoods/2012/02/african-citys-unusual-preservation-legacy/1163/|arkivju-data=2012-03-12|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Ċita aħbar|data=2017-07-08|titlu=Eritrea capital Asmara makes World Heritage list|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-40544406|lingwa=en-GB|data-aċċess=2024-02-29}}</ref> Skont it-tradizzjonijiet lokali, il-belt ġiet stabbilita wara li erba' villaġġi separati ngħaqdu flimkien b'mod paċifiku wara perjodi twal ta' kunflitt. Asmara għal żmien twil kienet fid-dell ta' [[Debarwa]] fil-qrib, ir-residenza tal-''Bahr Negash'' jew il-gvernatur tal-provinċja kostali. Madankollu, xorta waħda baqgħet teżisti bħala insedjament ewlieni għal iktar minn nofs millenju u kellha wkoll xi importanza peress li kienet tinsab tul ir-rotta kummerċjali lejn [[Massawa]]. Asmara saret prominenti għall-ewwel darba matul is-seklu 20, meta saret il-belt kapitali tal-Eritrea [[Italja|Taljana]]. Taħt it-tmexxija Taljana, il-belt ta' Asmara esperjenzat urbanizzazzjoni u modernizzazzjoni rapidi.<ref>{{Ċita web|url=http://www.shabait.com/about-eritrea/art-a-sport/11121-arbate-asmara-the-origin-of-the-city-|titlu=Arbate Asmara: the origin of the city {{!}}|data=2019-07-15|sit=web.archive.org|data-aċċess=2024-02-29|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20190715192204/http://www.shabait.com/about-eritrea/art-a-sport/11121-arbate-asmara-the-origin-of-the-city-|arkivju-data=2019-07-15|url-status=dead}}</ref><ref>Pankhurst, Richard (1982). ''History Of Ethiopian Towns''. Steiner. p. 73. ISBN <bdi>9783515032049</bdi>.</ref> == Storja == Skont l-[[Storja|istorja]] tradizzjonali bil-fomm tal-Eritrea min-naħa tal-poplu Tigrinya, kien hemm erba' klannijiet li kienu jgħixu fiż-żona ta' Asmera fuq il-Promontorju ta' Kebessa: Gheza Gurtom, Gheza Shelele, Gheza Serenser u Gheza Asmae. Dawn il-villaġġi spiss kienu jiġu attakkati mill-klannijiet mill-artijiet baxxi u mill-mexxejja ta' "seger mereb melash", sa ma n-[[Mara|nisa]] ta' kull klann iddeċidew li jgħelbu l-għadu komuni tagħhom u jippreservaw il-paċi l-erba' klannijiet kellhom jingħaqdu. L-[[Raġel|irġiel]] aċċettaw, u b'hekk ingħata l-isem ta' "Arbate Asmera". "Arbate Asmera" bil-lingwa Tigrinya litteralment tfisser "l-erba' nisa wasslu biex jingħaqdu".<ref>Palin, Michael (2007). ''Eritrea''. Chalfont St Peter, ir-[[Renju Unit]]: Bradt Travel Guides Ltd. p. 82. ISBN <bdi>978-1-84162-171-5</bdi>.</ref> L-ewwel tismija ta' Asmara oriġinat minn itinerarju bil-[[Lingwa Latina|Latin]] matul ir-renju tal-Imperatur [[Dawit I]] (1382–1411). === Asmara Taljana === [[File:Asmara_1935_Panorama_(2567806345).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Asmara_1935_Panorama_(2567806345).jpg|xellug|daqsminuri|Asmara fl-1935.]] Asmara fis-seklu 19 kien villaġġ żgħir, iżda meta ġie [[Okkupazzjoni Taljana fl-Eritrea|okkupat mill-Italja]] fl-1889 malajr kiber u sar belt. Il-Gvernatur [[Ferdinando Martini]] għamilha l-belt kapitali tal-Eritrea Taljana fl-1897.<ref>AA.VV. (1994). ''Guida dell'Africa Orientale Italiana'' (bit-[[Lingwa Taljana|Taljan]]). [[Milan]]: Consociazione Turistica Italiana. p. 199.</ref> Fil-bidu tas-seklu 20, inbniet il-Linja Ferrovjarja tal-Eritrea sal-kosta, li kienet tgħaddi mir-raħal ta' Ghinda, taħt id-direzzjoni ta' [[Carlo Cavanna]]. Kemm fl-1913 kif ukoll fl-1915, il-belt ma tant ġarrbet ħsarat kbar minkejja t-terremoti kbar li kien hemm.<ref>Ambraseys, Nicolas; Melville, C.P.; Adams, R.D. (1994). ''The Seismicity of Egypt, Arabia and the Red Sea: A Historical Review''. Cambridge University Press. ISBN <bdi>0-521-39120-2</bdi>.</ref> Fil-belt żviluppat komunità Taljana kbira.<ref>Roman Adrian Cybriwsky, ''Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture'', ABC-CLIO, l-[[Stati Uniti|Istati Uniti]], 2013, p. 19</ref> Skont iċ-ċensiment tal-1939, Asmara kellha popolazzjoni ta' 98,000 ruħ, li minnhom 53,000 ruħ kienu Taljani. Fl-Eritrea kollha kien hemm 75,000 Taljan biss jgħixu fil-pajjiż, għaldaqstant il-belt kapitali kienet bil-bosta l-ikbar ċentru tagħhom.<ref>{{Ċita web|url=http://www.maitacli.it/|titlu=Benvenuto sul sito del Maitacli|data=2011-07-22|sit=web.archive.org|data-aċċess=2024-02-29|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110722041546/http://www.maitacli.it/|arkivju-data=2011-07-22|url-status=bot: unknown}}</ref> [[File:Mappa_di_Asmara_TCI_1929.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mappa_di_Asmara_TCI_1929.jpg|xellug|daqsminuri|280x280px|Mappa ta' Asmara Taljana fl-1929.]] Il-belt kapitali kisbet bixra arkitettonika Taljana. L-[[Ewropa|Ewropej]] użaw lil Asmara "biex jesperimentaw disinni radikali ġodda".<ref>{{Ċita web|url=http://www.fedoa.unina.it/1881/01/Santoianni_Progettazione_Architettonica.pdf|titlu=Pjanta arkitettonika ta' Asmara.|data-aċċess=2024-02-29|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200407103412/http://www.fedoa.unina.it/1881/1/Santoianni_Progettazione_Architettonica.pdf|arkivju-data=2020-04-07|url-status=dead}}</ref> Sal-aħħar tas-snin 30 tas-seklu 20, Asmara bdiet tissejjaħ ''Piccola Roma'' ([[Ruma]] Żgħira). Il-[[ġurnalist]] [[John Gunther]] fl-1955 innota li "t-Taljani bnew lil Asmara sew, bħal [[Tripli (Libja)|Tripli]], b'toroq wesgħin u puliti, binjiet pubbliċi bit-tiżjin, u saħansitra affarijiet raffinati taċ-ċivilizzazzjoni ta' dak iż-żmien bħal sistema moderna tad-dranaġġ ... Asmara tagħtik l-impressjoni li hija belt żgħir u pjaċevoli biżżejjed tal-Calabria, jew saħansitra tal-Umbria".<ref>Gunther, John (1955). ''Inside Africa''. Harper & Brothers. p. 278. ISBN <bdi>0836981979</bdi>.</ref> Illum il-ġurnata hemm iktar minn 400 binja ta' oriġini Taljana, u bosta ħwienet għad għandhom ismijiet bit-Taljan (eż. ''Bar Vittoria'', ''Pasticceria moderna'', ''Casa del formaggio'' u ''Ferramenta''). Ir-[[Renju tal-Italja]] investa fl-iżvilupp industrijali ta' Asmara (u tal-inħawi tal-madwar tal-Eritrea), iżda l-bidu tat-[[It-Tieni Gwerra Dinjija|Tieni Gwerra Dinjija]] waqfet kollox ħesrem. L-UNESCO niżżlet lil Asmara fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji f'Lulju 2017 peress li "Hi eżempju eċċezzjonali ta' urbaniżmu Modernist bikri fil-bidu tas-seklu 20 u tal-applikazzjoni tiegħu f'kuntest Afrikan".<ref>{{Ċita web|url=https://mg.co.za/article/2017-07-14-00-asmara-the-capital-of-art-deco/|titlu=Asmara, the capital of Art Deco|data=2017-07-14|lingwa=en-ZA|data-aċċess=2024-02-29}}</ref> === Federazzjoni mal-Etjopja === Fl-1952, in-[[Ġnus Magħquda|Nazzjonijiet Uniti]] ddeċidiet li twassal għall-federazzjoni tal-eks kolonja taħt it-tmexxija tal-Etjopja. Matul il-federazzjoni, Asmara ma baqgħetx il-belt kapitali. Il-belt kapitali kienet [[Addis Ababa]], iktar minn 1,000 kilometru (620 mil) 'il bogħod lejn in-Nofsinhar. Fl-1961, l-Imperatur [[Haile Selassie I]] temm l-arranġament "federali" u ddikjara t-territorju bħala l-14-il provinċja tal-Imperu Etjopjan.<ref>''Encyclopedia of Urban Cultures''. Grolier Publishing Co. 2002. ISBN <bdi>9780717256983</bdi>.</ref> L-ikbar alleat tal-Etjopja kienu l-[[Stati Uniti|Istati Uniti]]. Fil-belt ġie stazzjonat il-Kontinġent ta' Kagnew tal-Armata tal-Istati Uniti mill-1943 sal-1977. Il-Gwerra tal-Indipendenza tal-Eritrea bdiet fl-1961 u ntemmet fl-1991. Asmara ma ġarrbitx wisq ħsarat matul il-gwerra, bħall-maġġoranza tar-reġjuni fl-artijiet għoljin. Wara l-indipendenza, Asmara reġgħet saret il-belt kapitali tal-Eritrea. == [[Ġeografija]] == [[File:Asmara_panorama,_Eritrea.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Asmara_panorama,_Eritrea.jpg|daqsminuri|Veduta ta' Asmara mill-ajru.]] Il-belt tinsab f'elevazzjoni ta' 2,325 metru (7,628 pied) 'il fuq mil-livell tal-baħar. Tinsab fuq artijiet għoljin magħrufa bħala l-Artijiet Għoljin tal-Eritrea u hija orjentata mit-Tramuntana għan-Nofsinhar. Il-parti ċentrali miti, fejn hemm Asmara, tinsab fuq promontorju tal-blat, li jissepara l-artijiet baxxi tal-Punent mill-pjanuri kostali tal-Lvant. L-artijiet madwar Asmara huma għammiela ħafna, speċjalment dawk fin-Nofsinhar lejn ir-Reġjun ta' Debub tal-Eritrea. L-artijiet għoljin li tinsab fihom Asmera jinżlu ftit 'l isfel u jiżvelaw l-artijiet baxxi tal-Lvant, li huma kkaratterizzati mis-sħana kbira u mill-umdità tas-salini tal-Eritrea, qrib il-[[Baħar l-Aħmar]]. Lejn il-Punent tal-promontorju hemm art semiarida enormi bl-għoljiet li tibqa' sejra sal-fruntiera mas-[[Sudan]] qalb ir-Reġjun ta' Gash-Barka. === Klima === [[File:Solar_traffic_light_Asmara,_Eritrea.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Solar_traffic_light_Asmara,_Eritrea.jpg|daqsminuri|Dwal tat-traffiku bil-pannelli solari fi triq f'Asmara.]] Asmara għandha klima semiarida kiesħa (''BSk'' skont il-klassifikazzjoni klimatika ta' Köppen). Għandha temp moderatament sħun is-sena kollha, b'temperaturi bejn minimu ta' 14°C sa massimu ta' 30.5°C. Għandha umdità medja ta' 51 % u indiċi UV ta' 6. Is-sistema ta' Holdridge taż-żoni tal-ħajja skont klassifikazzjoni bijoklimatika tpoġġi lil Asmara f'bijoma ta' boskijiet subtropikali bix-xewk jew fil-qrib. Ix-xita tvarja minn xahar għal xahar, u l-ogħla preċipitazzjoni tkun f'Lulju u f'Awwissu, filwaqt li fix-xhur l-oħra l-preċipitazzjoni tkun inqas. Ikollha sjuf sħan iżda mhux wisq, u xtiewi miti.<ref>Semere, Soloman (2005). "Groundwater study using remote sensing and geographic information systems (GIS) in the central highlands of Eritrea". ''Hydrogeology Journal''. '''14''' (5): 729–741.</ref> Minħabba l-altitudni tagħha ta' 2,325 metru (7,628 pied), it-temperaturi jkunu relattivament miti għal belt li tinsab mhux wisq 'il bogħod mill-inħawi tal-madwar iktar sħuni tal-pajjiż. Din il-klima hija karatteristika tal-istaġuni tax-xita u tal-istaġuni tan-nixfa.<ref>Semere, Soloman (2005). "Groundwater study using remote sensing and geographic information systems (GIS) in the central highlands of Eritrea". ''Hydrogeology Journal''. '''14''' (5): 729–741.</ref> Bħala medja Asmara jkollha 518 mm (20.4 pulzier) ta' preċipitazzjoni fis-sena. Madankollu, qajla jkun hemm il-ġlata fil-belt. L-istaġun twil tan-nixfa matul is-sena jkun estiż minn Settembru sal-ħabta ta' April. Ikun hemm staġun ta' xita okkażjonali minn April sa Ġunju. Bħala medja, madwar 60 % tal-preċipitazzjoni annwali ta' Asmara tinżel matul ix-xhur ta' Lulju u ta' Awwissu. Min-naħa l-oħra, Diċembru sa Frar tipikament ikunu l-iżjed xhur nexfin ta' Asmara, filwaqt li bħala medja tinżel biss 9.1 mm (0.36 pulzieri) ta' preċipitazzjoni fit-tliet xhur f'daqqa. Minħabba l-preċipitazzjoni varjabbli, il-klima ta' Asmara hija kkaratterizzata wkoll min-nixfa. Kien hemm diversi nixfiet fit-tul f'dan ir-reġjun mill-bidu tas-snin 60 tas-seklu 20 u minn dak iż-żmien reġgħu seħħew kull deċennju. Matul il-perjodi tan-nixfa, it-temperaturi jgħolew u tinżel ftit xita. Meta t-temperaturi f'reġjun jiżdiedu, ir-rata ta' evaporazzjoni tal-ilma mill-ħamrija tiżdied ukoll. Dawn il-proċessi flimkien jirriżultaw fid-deżertifikazzjoni tal-ħamrija. Sabiex tinkiseb ħamrija rikka bin-nutrijenti u bl-indewwa għal skopijiet tal-biedja, il-popolazzjonijiet jiddependu fuq id-deforestazzjoni biex jużaw l-art sottostanti. L-iżjed problemi ambjentali serji ta' Asmara huma fil-fatt id-deforestazzjoni u d-deżertifikazzjoni. Problemi oħra li tiffaċċja Asmara huma l-erożjoni tal-ħamrija u r-ragħa eċċessiva. Dawn il-problemi ambjentali kollha jwasslu għad-degradazzjoni tal-ħamrija.<ref>Ghebrezgabher, Mihretab (2015). "Extracting and analyzing forest and woodland cover change in Eritrea based on Landsat data using supervised classification". ''The Egyptian Journal of Remote Sensing and Space Science''. '''19''' (1): 37–47.</ref> {| class="wikitable mw-collapsible" ! colspan="14" |''Data'' klimatika għal Asmara, l-Eritrea (temp. normali fl-1961-1990, temp. estremi fl-1903-2012) |- !Xahar !Jan !Fra !Mar !Apr !Mej !Ġun !Lul !Aww !Set !Ott !Nov !Diċ !Sena |- !'''Temp. għolja rekord f'°C (°F)''' |29.0 (84.2) |29.2 (84.6) |30.5 (86.9) |31.0 (87.8) |30.0 (86.0) |29.4 (84.9) |29.4 (84.9) |27.4 (81.3) |27.2 (81.0) |31.0 (87.8) |26.7 (80.1) |26.2 (79.2) |31.0 (87.8) |- !'''Temp. għolja medja f'°C (°F)''' |22.3 (72.1) |23.8 (74.8) |25.1 (77.2) |25.1 (77.2) |25.0 (77.0) |24.9 (76.8) |21.6 (70.9) |21.5 (70.7) |22.9 (73.2) |21.7 (71.1) |21.5 (70.7) |21.5 (70.7) |23.1 (73.6) |- !Temp. medja ta' kuljum f'°C (°F) |13.8 (56.8) |14.9 (58.8) |16.3 (61.3) |17.0 (62.6) |17.6 (63.7) |17.6 (63.7) |16.3 (61.3) |16.1 (61.0) |15.7 (60.3) |14.9 (58.8) |14.0 (57.2) |13.2 (55.8) |15.6 (60.1) |- !'''Temp. baxxa medja f'°C (°F)''' |4.3 (39.7) |5.1 (41.2) |7.5 (45.5) |8.7 (47.7) |10.2 (50.4) |10.5 (50.9) |10.8 (51.4) |10.7 (51.3) |8.6 (47.5) |8.1 (46.6) |6.6 (43.9) |4.8 (40.6) |8.0 (46.4) |- !'''Temp. baxxa rekord f'°C (°F)''' |−4.5 (23.9) |−1.6 (29.1) |−0.8 (30.6) |−0.2 (31.6) |2.0 (35.6) |3.4 (38.1) |3.9 (39.0) |3.7 (38.7) |0.2 (32.4) |1.0 (33.8) |−0.5 (31.1) |−1.4 (29.5) |−4.5 (23.9) |- !'''Preċipitazzjoni medja f'mm (pulzieri)''' |3.7 (0.15) |2.0 (0.08) |14.6 (0.57) |33.4 (1.31) |41.1 (1.62) |38.5 (1.52) |174.9 (6.89) |155.6 (6.13) |15.6 (0.61) |15.4 (0.61) |20.4 (0.80) |3.4 (0.13) |518.6 (20.42) |- !'''Medja ta' jiem bil-preċipitazzjoni''' (≥ 1.0 mm) |0 |0 |2 |4 |5 |4 |13 |12 |2 |2 |2 |1 |47 |- !'''Umdità relattiva medja (%)''' |54 |48 |46 |49 |48 |48 |76 |80 |59 |63 |66 |61 |58.2 |- !'''Medja ta' sigħat ta' [[xemx]] fix-xahar''' |291.4 |260.4 |275.9 |264.0 |257.3 |219.0 |151.9 |158.1 |213.0 |272.8 |276.0 |282.1 |2,921.9 |- !Persentaġġ ta' possibbiltà ta' jiem xemxin |84 |81 |75 |71 |65 |57 |38 |41 |59 |76 |82 |82 |67 |- | colspan="14" |Sors 1: NOAA<ref>{{Ċita web|url=https://www.weather-atlas.com/en/eritrea/asmara-climate|titlu=Yearly & Monthly weather - Asmara, Eritrea|kunjom=Atlas|isem=Weather|sit=Weather Atlas|lingwa=en-us|data-aċċess=2024-02-29|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240229104537/https://www.weather-atlas.com/en/eritrea/asmara-climate|arkivju-data=2024-02-29|url-status=dead}}</ref> |- | colspan="14" |Sors 2: Meteo Climat (temp. estremi)<ref>{{Ċita web|url=https://www.climate.top/eritrea/asmara/|titlu=Asmara Climate Asmara Temperatures Asmara, Eritrea Weather Averages|sit=www.climate.top|data-aċċess=2024-02-29|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240216082440/https://www.climate.top/eritrea/asmara/|arkivju-data=2024-02-16|url-status=dead}}</ref> |} == [[Kultura]] == [[File:Asmara,_museo_nazionale,_ingresso.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Asmara,_museo_nazionale,_ingresso.JPG|daqsminuri|Il-Mużew Nazzjonali tal-Eritrea f'Asmara.]] Fil-belt hemm il-[[Mużew]] Nazzjonali tal-Eritrea. Sikwit il-belt tkun il-punt tat-tluq tal-kompetizzjoni taċ-ċikliżmu tat-Tour tal-Eritrea. == Arkitettura == Il-belt hija magħrufa għall-binjiet tagħha tal-bidu tas-seklu 20, inkluż iċ-Cinema Impero bi stil ''Art Déco'' (li nfetaħ fl-1937 u li jitqies mill-esperti bħala wieħed mill-ifjen eżempji fid-dinja ta' binjiet bi stil ''Art Déco''),<ref>Gianluca Rossi, ''Renzo Martinelli inviato de La Nazione'', 2009.</ref> il-Binja [[Kubiżmu|Kubista]] tal-Pensjoni Afrikana, il-Katidral [[Eklettiċiżmu|Eklettiku]] Ortodoss Eritrean ta' Enda Mariam u l-eks Teatru Eklettiku tal-Opri, il-Binja Futurista ta' Tagliero tal-[[Fiat]], il-Knisja Neo-Rumaneska tal-Madonna tar-Rużarju ta' Asmara, u l-Palazz Neo-Klassiku tal-Gvernatur. Il-belt fiha diversi vilel u djar kbar tal-kolonjaliżmu Taljan, u eżempju prominenti fosthom hi l-Binja tal-[[Bank Dinji]]. Il-biċċa l-kbira ta' Asmara ċentrali nbniet bejn l-1935 u l-1941, għaldaqstant it-Taljani effettivament irnexxielhom jibnu kważi belt sħiħa f'sitt snin biss.<ref>{{Ċita web|url=https://www.bbc.co.uk/radio3/sundayfeature/pip/kg9k6/|titlu=BBC - (none) - Sunday Feature - Africa - Reviving Asmara|sit=www.bbc.co.uk|data-aċċess=2024-02-29}}</ref> Dak iż-żmien, id-dittatur [[Benito Mussolini]] kellu pjanijiet kbar għat-tieni [[Imperu Ruman]] fl-Afrika. Il-gwerra waqqfet kollox ħesrem, iżda l-allokazzjoni ta' fondi min-naħa tiegħu ħolqot il-belt ta' Asmara kif inhi llum il-ġurnata, li suppost kellha tkun simbolu tal-[[Faxxiżmu]] kolonjali ta' dak iż-żmien. [[File:Tour_of_Asmara_Cycling_race,_Asmara_Eritrea.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tour_of_Asmara_Cycling_race,_Asmara_Eritrea.jpg|daqsminuri|Il-kompetizzjoni taċ-ċikliżmu tat-Tour ta' Eritrea f'Asmara, l-Eritrea.]] Il-belt hija vetrina tal-biċċa l-kbira tal-istili arkitettoniċi tal-bidu tas-seklu 20. Xi binjiet huma Neo-Rumaneski, bħall-Knisja tal-Madonna tar-Rużarju, filwaqt li xi vilel inbnew bi stil Vitorjan aħħari. L-influwenzi tal-''Art Deco'' huma preżenti fil-belt kollha. L-essenzi tal-Kubiżmu joħorġu fid-dieher fil-Binja tal-Pensjoni Afrikana, u f'kollezzjoni żgħira ta' binjiet. Il-Binja ta' Tagliero tal-Fiat toħroġ fid-dieher kważi l-qofol tal-Futuriżmu, meta kien dan l-istil kien qed jaqbad sew fl-Italja. Asmara hija magħrufa bħala belt eċċezzjonalment moderna, mhux biss minħabba l-arkitettura tagħha, iżda Asmara kellha wkoll iktar dwal tat-traffiku milli kellha Ruma meta l-belt kienet qed tinbena. Il-belt tinkorpora bosta karatteristiċi ta' belt ippjanata. === Ristoranti, bars u kafetteriji === Asmara għandha toroq wesgħin, ristoranti, [[Pjazza|pjazez]], bars u kafetteriji, filwaqt li bosta mit-toroq ewlenin huma mżejna bis-siġar tal-palm. L-ikel u l-kultura ispirati mill-Italja huma preżenti ħafna u ġew introdotti matul żmien l-Eritrea Taljana. Hemm bosta ristoranti u kafetteriji minn fejn wieħed jista' jieħu espresso, cappuccino u latte ta' kwalità għolja, kif ukoll ġelateriji u ristoranti li jservu ikel Eritrean Taljan. Platti komuni tal-gastronomija Eritreana Taljana huma l-"Pasta al Sugo e Berbere", jiġifieri "għaġin biz-zalza u l-berbere (ħwawar)", "lasagna" u "cotoletta alla milanese" (flett tal-laħam bil-panura).<ref>{{Ċita web|url=https://ghostarchive.org/varchive/OlR5JBQLDXk|titlu=Asmara, la più bella città africana {{!}} Ghostarchive|sit=ghostarchive.org|data-aċċess=2024-02-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.worldtravelguide.net/guides/africa/eritrea/|titlu=L-ikel u x-xorb f'Asmara.|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-02-29}}</ref> == Sit ta' Wirt Dinji == [[Stampa:Fiat tagliero, 07,0.JPG|daqsminuri|Il-Binja ta' Tagliero tal-Fiat.]] Asmara ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO f'Lulju 2017, u b'hekk saret l-ewwel belt Modernista li tniżżlet kollha kemm hi fil-lista. Dan seħħ matul il-41 sessjoni tal-[[Kumitat tal-Wirt Dinji]] tal-UNESCO.<ref name=":0" /> Il-belt għandha eluf ta' binjiet bi stil Art Deco, Futurist, Modernist, u Razzjonalist, li nbnew matul il-perjodu tal-Eritrea Taljana. Il-belt, imlaqqma "''La piccola Roma''" ("Ruma Żgħira"), tinsab 'il fuq minn 2,000 metru 'l fuq mil-livell tal-baħar, u kienet post ideali għall-kostruzzjoni minħabba l-klima relattivament friska; l-[[Arkitett|arkitetti]] użaw materjali lokali kif ukoll Taljani. Xi binjiet notevoli jinkludu l-Binja ta' Tagliero tal-Fiat, il-Bar Zilli, it-teatru tal-opri, lukandi u ċinema, bħaċ-Cinema Impero. Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-'''kriterju (ii)''' "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-[[arti]] [[Monument|monumentali]], l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-'''kriterju (iv)''' "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-[[bniedem]]".<ref name=":0" /> Iċ-Ċentru Storiku ta' Asmara tqiegħed fil-Lista tal-2006 tal-Fond Dinji tal-Monumenti bħala wieħed mill-iżjed 100 sit fil-periklu. Din il-lista kienet maħsuba biex tiġbed iktar attenzjoni lejn il-belt biex iċ-ċentru jiġi salvat mid-deterjorament, jiġi żviluppat mill-ġdid u jiġi promoss ir-restawr. Wara CARP (inizjattiva tal-Bank Dinji dwar il-Wirt Kulturali), id-Delegazzjoni tal-[[Unjoni Ewropea]] (UE) f'Asmara impenjat ruħha fi Proġett tal-Wirt għar-restawr tal-binjiet u għall-ġestjoni tal-arkivji. Fl-2010 ġie varat il-Proġett Kulturali tal-UE/Eritrea u kien mistenni li jitlesta sal-2014. [[File:Catholic_Cathedral.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Catholic_Cathedral.jpg|daqsminuri|Il-Knisja tal-Madonna tar-Rużarju, Asmara.]] == [[Reliġjon]] == Erba' attrazzjonijiet prinċipali kbar tal-belt huma l-[[Knisja Kattolika]] tal-[[Santa Marija|Madonna]] tar-Rużarju, il-[[Katidral]] Kattoliku Koptiku ta' Kidane, il-Katidral ta' Enda Mariam tal-Knisja Ortodossa Tewahedo tal-Eritrea, u l-Moskea [[Iżlam|Iżlamika]] ta' Al Khulafa Al Rashiudin. Il-popolazzjoni fir-Reġjun Ċentrali, fejn hemm Asmara, hija 89 fil-mija [[Kristjaneżmu|Kristjana]] (kważi 84 fil-mija Ortodossa, 4 fil-mija Kattolika Rumana, u iktar minn 1 fil-mija [[Protestantiżmu|Protestanta]]) u 5 fil-mija Musulmana. Asmara hija wkoll is-sede tal-arċisqof tal-Knisja Ortodossa Tewahedo tal-Eritrea, li saret awtoċefala fl-1993. L-arċisqof fl-1998 ġie elevat għall-grad ta' Patriarka tal-Eritrea. == Ekonomija == Il-Linja tal-Ajru tal-Eritrea, il-Korporazzjoni tat-Telekomunikazzjoni tal-Eritrea, u kumpaniji oħra għandhom is-sede tagħhom fil-belt. L-istazzjon televiżiv nazzjonali Eri-TV għandu bosta studjos f'diversi żoni fil-belt kapitali. Il-Birrerija ta' Asmara, li nbniet fl-1939 bl-isem ta' Melotti, tinsab fil-belt u timpjega 600 ruħ. Il-birrerija tipproduċi l-birra ta' Asmara u xorb alkoħoliku ieħor bħar-rum u l-ġin. Il-birrerija hija s-sid u l-isponsor ukoll tat-tim lokali tal-[[futbol]] Asmara Brewery FC, xi kultant imsejjaħ ukoll "Asmara Birra". == Trasport == [[File:Train_Asmara_Eritrea.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Train_Asmara_Eritrea.jpg|daqsminuri|Il-ferrovija bl-istim fil-Linja Ferrovjarja tal-Eritrea ftit 'il barra minn Asmara.]] Wara l-indipendenza tal-Eritrea, it-toroq ta' Asmara sarulhom proġetti estensivi ta' kostruzzjoni. It-toroq l-antiki ġew rinnovati u nbnew ukoll awtostradi ġodda. Hemm ħames toroq primarji biex wieħed joħroġ minn Asmara. L-Ajruport Internazzjonali ta' Asmara jaqdi l-belt b'bosta titjiriet internazzjonali. L-Ajruport Internazzjonali ta' Massawa huwa ajruport alternattiv fil-qrib. Mill-1999, hemm total ta' 317-il kilometru ta' binarji b'gejġ dejjaq ta' 950 mm (3 piedi 1+³⁄₈ pulzier) fl-Eritrea. Il-Linja Ferrovjarja tal-Eritrea nbniet bejn l-1887 u l-1932. Wara li ġarrbet ħsarat estensivi matul it-Tieni Gwerra Dinjija u fil-ġlied ta' wara, ingħalqet sezzjoni wara l-oħra, bl-għeluq finali fl-1978. Wara l-indipendenza, sar sforz ta' rikostruzzjoni, u l-ewwel sezzjoni rikostruwit infetħet fl-2003. Mill-2009, is-sezzjoni minn Asmara sa Massawa kienet ġiet rikostruwita għalkollox u saret disponibbli għas-servizz. == Edukazzjoni == Asmara dejjem kienet ċentru nazzjonali tal-[[edukazzjoni]], u fiha hemm bosta skejjel primarji, sekondarji u postsekondarji. Fiha kien hemm ukoll l-Università ta' Asmara li ġiet stabbilita fl-1958 u li ngħalqet fl-2006, wara l-ftuħ ta' università f'Mai Nefhi. Matul il-perjodu tal-Federazzjoni u l-Annessjoni Etjopjana, l-università kienet ikkollegata wkoll mal-ikbar istituzzjoni terzjarja tan-nazzjon f'dak iż-żmien, l-Università ta' Addis Ababa. === Universitajiet u kulleġġi === * L-Università ta' Asmara (1958-2006); * l-Istitut tat-Teknoloġija tal-Eritrea. === Skejjel primarji u sekondarji === ==== Skejjel internazzjonali ==== * L-Iskola tal-Komunità Internazzjonali ta' Asmara – skola internazzjonali Anglofona; * l-Iskola Taljana ta' Asmara – skola primarja Taljana b'dipartiment ta' Montessori (1903-2020). == Distretti == Asmara hija maqsuma fi 13-il distrett jew żona amministrattiva. Dawn id-distretti huma maqsuma mill-ġdid fiż-żoni tat-Tramuntana, tal-Majjistral, tal-Grigal, tax-Xlokk, tal-Lbiċ, tal-Lvant, tal-Punent u Ċentrali. It-tlettax-il distrett (jew ''Neous Zobas'') huma: ; Tramuntana * Id-Distrett ta' Akhria; * id-Distrett ta' Abbashaul; * id-Distrett ta' Edaga Hamus. ; Grigal * Id-Distrett ta' Arbaete Asmara. ; Majjistral * Id-Distrett ta' Mai Temenai; * id-Distrett ta' Paradiso. ; Lbiċ * Id-Distrett ta' Sembel. ; Xlokk * Id-Distrett ta' Kahawuta; * id-Distrett ta' Godaif. ; Ċentrali * Id-Distrett ta' Maakel Ketema. ; Punent * Id-Distrett ta' Tiravolo; * id-Distrett ta' Tsetserat. ; Lvant * Id-Distrett ta' Gheza Banda; * id-Distrett ta' Gejeret. == Nies notevoli == * [[Asmeret Asefaw Berhe]], bijoġeokimiku tal-ħamrija u Direttur tal-Uffiċċju tax-[[Xjenza]] fid-Dipartiment tal-Enerġija tal-Istati Uniti; * [[Abraham Afewerki]], [[kantant]], kantawtur u produttur [[Mużika|mużikali]] popolari; * [[Isaias Afwerki]], il-President tal-Eritrea; * [[Tsehaytu Beraki]], mużiċist popolari mill-Eritrea; * [[Yemane Barya]], kantant u mużiċist famuż mill-Eritrea; * [[Tedros Adhanom Ghebreyesus]], it-tmien Direttur Ġenerali tal-[[Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa]]; * [[Remo Girone]], attur tal-films u tat-teatru Taljan; * [[Bruno Lauzi]], kantant, kantawtur, [[poeta]] u [[kittieb]] Taljan; * [[Dawit Isaak]], ġurnalist [[Żvezja|Żvediż]]-Eritrean; * [[Meb Keflezighi]], atleta tal-ġiri fuq distanzi twal Amerikan imwieled Eritrean; * [[Gianfranco Rosi]], reġista Taljan tal-films u tad-dokumentarji; * [[Mehari Shinash]], plejer tal-[[futbol]] mill-Eritrea; * [[Mussie Zerai]], patri [[Knisja Kattolika|Kattoliku]] Ruman u attivist favur id-dritt tal-ażil. == Referenzi == [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali]] [[Kategorija:Bliet kapitali]] [[Kategorija:Bliet kapitali fl-Afrika]] [[Kategorija:Eritrea]] phb7ut28gg55m9jutr5u3hq65tw0ymt 0 32690 330152 314119 2026-05-20T02:11:03Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330152 wikitext text/x-wiki {{Databox}} Il-'''Ponta ta' Tigné''' hija peniżola f'Tas-[[Tas-Sliema|Sliema]], [[Malta]]. Iż-żona oriġinarjament kienet okkupata minn diversi fortifikazzjonijiet u kumpless ta’ kwartieri Ingliżi, li tħallew mitluqa għal ħafna snin, sakemm iż-żona ġiet żviluppata mill-ġdid fil-bidu tas-seklu 21. Iż-żona issa fiha ħafna bini modern u hija frekwentat sew min-nies tal-lokal kif ukoll mit-turisti. Il-peniżola kienet oriġinarjament magħrufa bħala '''''Punta di Santa Maria''''', u l-estremità tagħha hija magħrufa wkoll bħala l-'''Ponta ta' Dragut'''.<ref name="militarch1">{{Ċita web|url=http://www.militaryarchitecture.com/index.php/Building-Methods/fort-tigne-1792.html|titlu=Fort Tigné - 1792 - Part I|isem=Stephen C.|awtur=Spiteri|data=26 December 2011|sit=MilitaryArchitecture.com|data-aċċess=24 June 2015|arkivju-url=https://archive.today/20160817163252/http://www.militaryarchitecture.com/index.php/Building-Methods/fort-tigne-1792.html|arkivju-data=17 August 2016}}</ref><ref>{{Ċita ktieb|kunjom=MacGill|isem=Thomas|data=1839|titlu=A hand book, or guide, for strangers visiting Malta|url=https://books.google.com/books?id=Fm4DAAAAQAAJ&pg=PA85|post=[[Malta]]|pubblikatur=Luigi Tonna}} p. 85.</ref> == Storja == [[Stampa:Tigne_Barracks.jpg|lemin|daqsminuri| Il-Barracks ta' Tigné, qabel it-twaqqigħ tagħha fl-2001]] Il-milizzja lokali kellha post tal-għassa żgħir fuq dik li llum hija l-Ponta ta' Tigné fl-1417.<ref>{{Ċita rivista|kunjom1=Zammit|isem1=Vincent|sena=1984|titlu=Fortifications of the Middle Ages|rivista=Civilization|lingwa=en|volum=1|post=Ħamrun|pubblikatur=PEG Ltd.|paġni=33}}</ref> Matul l- [[Assedju ta' Malta (1565)|Assedju l-Kbir ta’ Malta]] tal-1565, l-Ammiral Ottoman [[Dragut]] stazzjona numru ta’ kanuni fil-Ponta ta' Tigné Point f’assedju biex jaqbad il-[[Forti Sant'Iermu|Forti Sant’Iermu]] minn idejn l-[[Ordni ta' San Ġwann|Ordni ta’ San Ġwann]]. Huwa nqatel permezz ta’ sparatura indiretta mill-forti waqt l-assedju, u l-estremità tal-peniżola għadha ġġib ismu, il-Ponta ta' Dragut.<ref>{{Ċita web|url=http://www.tignepoint.com/tigne-point-history|titlu=History of Tigné Point|sit=Tigné Point Marketing Ltd|data-aċċess=12 July 2014|url-status=dead|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20171002230126/http://www.tignepoint.com/tigne-point-history|arkivju-data=2 October 2017}}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=Fm4DAAAAQAAJ&dq=vincenzo+borg+house&pg=PA119 "A hand book, or guide, for strangers visiting Malta"], p. 85.</ref> Wara l-Assedju l-Kbir, inbniet kappella ddedikata lill-Madonna taħt diversi titli minflok niċċa li kienet diġà fl-inħawi. Fl-1757, [[Batterija t'Għar il-Lembi|il-Batterija t'Għar il-Lembi]] nbniet fiż-żona, u ma kienx fadal bżonnha sal-1792, meta l-Ordni bniet l-aħħar fortifikazzjoni ewlenija tagħha, il-[[Forti Tigné]] . Il-forti l-ġdid, li aktar tard tat isimha liż-żona, kellha rwol sinifikanti fl-[[Invażjoni Franċiża ta' Malta|invażjoni Franċiża tal-1798]] u r-[[Assedju ta' Malta (1798–1800)|rewwixta Maltija sussegwenti]].<ref name="militarch1"/> Bejn l-1878 u l-1886, meta Malta kienet taħt il-ħakma Brittanika, [[Batterija ta' Cambridge|Forti Cambridge]] inbniet fil-Ponta ta' Tigné biex tħaddem kanun wieħed ta’ 100 tunnellata. <ref>{{Ċita web|url=http://www.militaryarchitecture.com/index.php/Building-Methods/military-architecture-of-the-100-ton-gun-batteries.html|titlu=Military Architecture of the 100-ton Gun Batteries|isem=Stephen C.|awtur=Spiteri|data=14 July 2011|sit=MilitaryArchitecture.com|data-aċċess=21 February 2015|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20161130000109/http://www.militaryarchitecture.com/index.php/Building-Methods/military-architecture-of-the-100-ton-gun-batteries.html|arkivju-data=30 November 2016}}</ref> Fis-snin 90 tas-seklu 19, inbniet [[Ġnien Battery|il-Garden Battery]] biex tkopri ż-żona bejn il-Forti Cambridge u l-Fort Tigné. L-Ingliżi bnew ukoll kwartieri militari u [[Kappella tal-Garnizon ta' San Luqa|kappella ddedikata lil San Luqa]] fil-peniżola. Meta l-forzi Brittaniċi telqu minn Malta fl-1979, il-kwartieri u ż-żona kollha kien abbandunati. Partijiet kemm mill-Forti Tigné kif ukoll mill-kwartieri Ingliżi insterqu jew ġew ivvandalizzati.<ref>{{Ċita web|url=http://www.midimalta.com/tigne-point-history|titlu=A Brief History of Tigné Point|sit=MIDI plc|data-aċċess=12 July 2014|url-status=dead|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20140714182723/http://www.midimalta.com/tigne-point-history|arkivju-data=14 July 2014}}</ref> Għal xi żmien, partijiet minna kienu jintużaw bħala ċentru għall-ħin ħieles kif ukoll akkomodazzjoni soċjali pprovduta mill-Gvern. == Fil-preżent == [[Stampa:Malta_-_Sliema_-_Tigné_Point_-_Pjazza_Tigné+The_Point_02_ies.jpg|daqsminuri| Partijiet minn The Point Shopping Mall għadhom jinkludu xi elementi arkitettoniċi mill-ex Barracks Tigné.]] Mill-proġett ta’ żvilupp mill-ġdid, il-Ponta ta' Tigné Point inbidlet konsiderevolment. Il-bini modern, l-aċċessibbiltà faċli u fatturi oħra għenu biex iż-żona tittrasforma minn kwartieri abbandunati u ttraskurati għal żona frekwentata kemm min-nies tal-lokal kif ukoll mit-turisti. L-appartamenti tal-Forti Cambridge, li tlestew fl-2012, huma fost l-[[Lista tal-ogħla bini f'Malta|ogħla binjiet f’Malta]].<ref>{{Ċita web|url=http://www.emporis.com/buildings/1246225/fort-cambridge-apartments-north-tower-sliema-malta|titlu=Fort Cambridge Apartments North Tower|sit=[[Emporis]]|data-aċċess=21 February 2015|url-status=usurped|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20150221194917/http://www.emporis.com/buildings/1246225/fort-cambridge-apartments-north-tower-sliema-malta|arkivju-data=February 21, 2015}}</ref><ref>{{Ċita web|url=http://www.emporis.com/buildings/1246213/fort-cambridge-apartments-south-tower-sliema-malta|titlu=Fort Cambridge Apartments South Tower|sit=[[Emporis]]|data-aċċess=21 February 2015|url-status=usurped|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20150221194112/http://www.emporis.com/buildings/1246213/fort-cambridge-apartments-south-tower-sliema-malta|arkivju-data=February 21, 2015}}</ref> [[Stampa:Malta_-_Sliema_-_Triq_Ix-Xatt_-_Ferry_(Triq_Ix-Xatt_(Gzira))_01_ies.jpg|daqsminuri| Il-ferry boat ''Cominotto'' b’reklam għal The Point Shopping Mall.]] Il-Point Shopping Mall infetaħ fil-bidu tal-2010, mibni flok il-Barracks ta' Tigné. Partijiet mill-mall fi Pjazza Tigné għad fihom xi elementi arkitettoniċi tal-kwartieri, fosthom sensiela ta’ arkati mifruxa mal-pjazza. The Point huwa l-akbar shopping mall ta' Malta u fih madwar 17,000m² ta' spazju kummerċjali mifrux fuq tliet livelli. Jinkludi supermarket u aktar minn 50 ħanut ieħor.<ref>{{Ċita web|url=http://www.malta.com/en/attraction/shopping/the-point|titlu=The Point shopping mall, the new Tigne Point shopping complex|sit=Malta.com|data-aċċess=12 July 2014|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20170903201611/http://www.malta.com/en/attraction/shopping/the-point|arkivju-data=3 September 2017|url-status=dead}}</ref> == Referenzi == {{Referenzi}} <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|35|54|24.77|N|14|30|44.40|E|type:adm1st|display=t}} [[Kategorija:Sliema]] [[Kategorija:Kummerċ]] [[Kategorija:Peniżoli]] 5vsmenlg22y5yo0reqfv1grytuadwfu 0 32934 330146 324479 2026-05-19T23:24:49Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330146 wikitext text/x-wiki {{Databox}} Il -bandiera nazzjonali ta’ [[San Marino]] hija ffurmata minn żewġ faxex orizzontali ugwali ta’ bojod (fuq) u blu ċar [[Arma ta' San Marino|bl-istemma]] nazzjonali sovrapposta fiċ-ċentru; l-arma għandha tarka (li fiha tliet torrijiet fuq tliet qċaċet ) b’kuruna magħluqa fuq nett, akkumpanjata minn kuruna tal-ballut u tar-rand, b’scroll taħt li jġorr il-kelma LIBERTAS (Ħelsien). Iż-żewġ kuluri tal-bandiera jirrappreżentaw il-paċi (abjad) u l-libertà (blu ċar). Għalkemm il- ''Liġi dwar il-bandiera u l-arma ta’ San Marino'' mill-2011 tirreferi biss għall-“bandiera uffiċjali” tar-repubblika, bandiera ċivili ''[[de facto]]'', li tħalli barra l-arma, xi drabi tista’ tidher ittajjar. <ref>[http://flagspot.net/flags/sm.html#civ The picture of a ''de facto'' civil flag of San Marino]</ref> Xi sorsi uffiċjali ta’ San Marino jissuġġerixxu li l-bandiera ċivili hija fil-fatt il-bicolor bl-arma tal-belt speċifika li tintuża fiha, minflok dik nazzjonali. <ref>{{Ċita web |data-aċċess=2024-10-15 |titlu=The Portal of the Republic of San Marino |url=http://www.sanmarinosite.com/info/bandiera.html |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20140927210016/http://www.sanmarinosite.com/info/bandiera.html |arkivju-data=2014-09-27 |url-status=dead }}</ref> Il-bandiera nazzjonali ta' [[San Marino]] hija identika għall-bandiera tal-istat. Il-muniċipalitajiet ta' San Marino kollha għandhom bnadar li huma simili ħafna għall-bandiera nazzjonali ta' San Marino. Dawn il-bnadar kollha fihom emblema bħal tarka fuq il-bicolor orizzontali abjad u blu. L-eqreb tal-parank ta' dawn il-bnadar huwa l-isem tal-muniċipalità miktub vertikalment. <ref>[https://www.crwflags.com/fotw/flags/sm-sub.html San Marino Municipalities Flags]</ref> == Deskrizzjoni == Il-bandiera ta’ San Marino hija magħmula minn żewġ strixxi orizzontali ugwali fi proporzjon, waħda bajda u l-oħra blu ċar, li jingħad li jissimbolizzaw il-kunċetti ta’ paċi u libertà rispettivament. L-arma nazzjonali hija mwaħħla maċ-ċentru tal-bandiera: tikkonsisti primarjament fi tarka li tirrappreżenta t-tliet "torrijiet tal-gwardja" ta 'San Marino staġnati fuq it-tliet qċaċet tal-Muntanja Titano. Din it-tarka, inkwadrata bil-weraq, hija akkumpanjata minn kuruna, simbolu tas-sovranità tal-eqdem repubblika fid-dinja u l-iskrizzjoni ''LIBERTAS'', li tfisser “libertà” bil-Latin. L-arma mhix rappreżentata fuq il-bandiera ċivili. == Storja == [[Stampa:San Marino.jpeg|alt=Il-bandiera ta' San Marino wara l-Istatwa della Libertà, 2009. Turi bandiera ta' normalizzazzjoni ta' qabel l-2011|nofs|daqsminuri|Il-bandiera ta' San Marino wara l-Istatwa della Libertà, 2009. Turi bandiera ta' normalizzazzjoni ta' qabel l-2011]] L-eqdem standard attestat tar-Repubblika jmur lura għall-4 ta’ Settembru, 1465, meta kien ordnat mingħand manifattur f’Firenze, u jingħad li kien magħmul minn tricolor tad-deheb, abjad u “alessandrino” (li ħsibna vjola, reinterpretat reċentement fi sfumatura ta’ ċelesti). Fl-1797, aktarx influwenzat mill-mewġa ta’ riformi fi Franza, il-Kunsill Suprem tar-Repubblika ordna cockade bajda u blu, li, b’kumbinazzjoni jew le, kienet identika għal dik użata mir-rivoluzzjonarji Franċiżi. Id-digriet tas-6 ta’ April 1862 jistandardizza l-istemma, iżda ma jsemmix il-bandiera<ref>{{Ċita web|url=http://www.rbvex.it/sanmarino.html|titlu=Sanmarino|sit=www.rbvex.it|data-aċċess=2024-10-15}}</ref>.<gallery mode="packed"> Stampa:San Marino 1465 Battle Standard - Carlo Malagola reconstruction.svg|1445 Stampa:San Marino 1465 Battle Standard - Verter Casali reconstruction.svg|1465 Stampa:Flag of San Marino (pre–2011, civil).svg|1829 Stampa:Flag of San Marino (pre–2011).svg|-2011 </gallery> == Referenzi == kjedbqjxy8sxncp92jx3j9erpjl7g3e 0 33031 330164 317140 2026-05-20T05:55:24Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330164 wikitext text/x-wiki {{Infobox city}} '''Peshkopi''' hi t-tnax l-akbar belt tad-[[Albania]]. Il-belt għandha popolazzjoni ta’ 14 710 persuna (sal-2023). == Ħoloq esterni == * [https://web.archive.org/web/20160303212352/http://www.peshkopia.com/ www.peshkopia.com] {{commons|Peshkopi}} [[Kategorija:Bliet fl-Albanija]] pzkv7gh8lzq7ytn9wswf8i9g8nu9gog 0 33156 330149 318911 2026-05-20T00:25:48Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330149 wikitext text/x-wiki {{Infobox city}} '''Constantine''' ( {{langx|ar|قسنطينة|Qusanṭīnah}} ), imfissra wkoll '''Qacentina''' <ref name="Britannica">{{Ċita web|url=https://www.britannica.com/place/Constantine-Algeria|titlu=Constantine-Algeria|pubblikatur=Encyclopædia Britannica|data-aċċess=17 July 2015|url-status=live|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20150717163502/http://www.britannica.com/place/Constantine-Algeria|arkivju-data=17 July 2015}}</ref> jew '''Kasantina''', hija l-kapitali tal- Provinċja ta' Constantine fil-grigal [[Alġerija|tal-Alġerija]] . Fi [[Imperu Ruman|żmien ir-Rumani]] kienet tissejjaħ Ċirta u ngħatat l-isem ta’ “Kostantina” f’ġieħ l-Imperatur Kostantinu l-Kbir . Jinsabu kemmxejn ġewwa, Constantine jinsab madwar {{Convert|80|km|0}} mill- [[Mediterran|kosta tal-Mediterran]], fuq ix-xtut tax- Xmara Rhumel . Constantine huwa meqjus bħala l-kapitali tal-Lvant tal-Alġerija u ċ-ċentru kummerċjali tar-reġjun tagħha u għandu popolazzjoni ta 'madwar 450,000 (938,475 bl-agglomerazzjoni), li jagħmilha t-tielet l-akbar belt fil-pajjiż wara [[Alġiers|Alġeri]] u [[Oran]] . Hemm diversi mużewijiet u siti storiċi li jinsabu madwar il-belt. Constantine spiss jissejjaħ il-“Belt tal-Pontijiet” minħabba l-bosta pontijiet pittoresk li jgħaqqdu l-għoljiet varji, widien, u ravines li l-belt hija mibnija fuq u madwar. Constantine ġie msemmi l-Kapitali Għarbija tal-Kultura fl-2015. <ref>{{Ċita web|url=http://www.unesco.dz/index.php/en/culture-et-communication-3/84-constantine-2015-arab-capital|titlu=Constantine Capital of Arab Culture 2015|isem=Super|awtur=Utilisateur|sit=www.unesco.dz|lingwa=en-gb|data-aċċess=2017-06-14|url-status=dead|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180221101036/http://www.unesco.dz/index.php/en/culture-et-communication-3/84-constantine-2015-arab-capital|arkivju-data=2018-02-21}}</ref> == Storja == '''<big>Perjodu preistoriku</big>''' [[Stampa:GM Massinissa.png|nofs|daqsminuri|Ir-re Massy Massinissa, li għaqqad ir-renju ta’ Numidia.]] Ir-reġjun ta 'Kostantin kien okkupat mill-bnedmin kmieni ħafna għodod preistoriċi nstabu fuq il-plateau ta' Mansourah u f'Ouled Rahmoune. L-Atérien kien preżenti f'Djebel El Ouahch, fl-għerien tal-Muflon u tal-Bear. L-Iberomaurusian u l-Upper Capsian ħallew xi traċċi, iżda kien speċjalment matul in-Neolitiku li l-għerien fir-reġjun esperjenzaw okkupazzjoni sinifikanti. Il-paleo-Berberi abitaw l-istess postijiet matul l-1 millennju QK. QK u mibnija monumenti megalitiċi, bazinas u tumulus<ref>{{Ċita rivista|kunjom1=Louis|isem1=René|data=1949|titlu=A La Recherche De "Cirta Regia" Capitale Des Rois Numides|url=https://www.jstor.org/stable/44207191|rivista=Hommes et mondes|volum=10|numru=39|paġni=276–287}}</ref><ref>{{Ċita rivista|kunjom1=Thomas|isem1=Benjamin E.|data=1955|titlu=Fortress City of Constantine, Algeria|url=https://www.jstor.org/stable/21967|rivista=The Scientific Monthly|volum=81|numru=3|paġni=130–137}}</ref>. Fl-antikità, il-belt kienet oriġinarjament imsejħa Cirta u serviet bħala l-kapitali tar-renju Berber ta 'Numidia. Fl-112 Q.K., il-belt kienet il-kapitali tar-re Numidian Jugurtha, li għeleb lil nofs ħuh Adherbal. Il-belt aktar tard serviet bħala l-bażi għall-ġenerali Rumani Quintus Caecilius Metellus Numidicus u Gaius Marius fil-gwerra tagħhom kontra Jugurtha. Aktar tard, bit-tneħħija tar-Re Juba I u l-partitarji li kien fadal ta’ Pompey fl-Afrika (c. 46), [[Julius Caesar]] ta drittijiet speċjali liċ-ċittadini ta’ Cirta, issa magħrufa bħala Colonia Sittlanorum. Fis-sena 311 AD, waqt il-gwerra ċivili bejn l-imperatur Massenzju u l-usurper Domitius Alexander (ex gvernatur tal-Afrika), il-belt inqerdet. Inbniet mill-ġdid fis-sena 313 wara Kristu, sussegwentement ġiet imsemmija bil-Latin bħala “Colonia Constantiniana” jew “Costantina”, wara l-imperatur Kostantinu l-Kbir, li kien għeleb lil Massenzju. Matul il-ħakma Rumana, il-belt esportat il-qamħ u kienet l-uniku ċentru tal-popolazzjoni li kien fuq iż-żewġ toroq Rumani pavimentati fl-Alġerija tal-qedem. Maqbud mill-Vandali fl-432, Kostantinu reġa’ lura fl-Eżarkat Biżantin tal-Afrika mill-534 sas-sena 697. Wara l-konkwista Għarbija tal-belt fis-seklu 8, saret magħrufa bħala Qacentina. Il-belt kienet parti mir-reġjun usa 'ta' Ifriqiya. [[Stampa:Plan der Stadt Constantine.jpg|nofs|daqsminuri|Pjanta tal-belt fl-aħħar tal-perjodu Ottoman.]] '''<big>Storja moderna</big>''' Il-belt rkuprat fis-seklu 12 u taħt il-ħakma Almohad u Hafsid reġgħet kienet suq prosperu, b’rabtiet ma’ Pisa, Ġenova u Venezja. Wara li ħaditha mingħand l-Hafsids fl-1529 kienet parti intermittenti mill-Imperu Ottoman, immexxi minn bey Tork (gvernatur) subordinat għad-dey ta 'Algiers. Salah Bey, li ħakmet il-belt fl-1770–1792, sebbaħha ħafna u bena ħafna mill-arkitettura Musulmana li għadha tidher illum. Matul ir-renju Ottoman ta’ Kostantinu, in-negozjanti nnegozjaw varjetà ta’ oġġetti bħal; prodotti agrikoli, annimali, tessuti irrakkmati, ġilda, metalli prezzjużi, xwabel, u pistoli. [[Stampa:Vernet-Combat de Somah.jpg|nofs|daqsminuri]] Fl-1826 l-aħħar bey, Ahmed Bey ben Mohamed Chérif, sar il-kap il-ġdid tal-istat. Mexxa reżistenza ħarxa kontra l-forzi Franċiżi, li invadew l-[[Alġerija]] erba’ snin wara. Sat-13 ta' Ottubru 1837, it-territorju kien maqbud minn Franza, u mill-1848 'l quddiem sal-1962 kien iċ-ċentru tad-Dipartiment ta' Constantine. [[Stampa:Hadj Ahmed Ben Mohamed Chérif, dit Ahmed Bey, au musée central de l'armée, Alger.png|xellug|daqsminuri|Ahmed Ben Mohamed Chérif]] Fl-1880, waqt li kien qed jaħdem fl-isptar militari ta’ Constantine, Charles Louis Alphonse Laveran skopra li l-kawża tal-malarja hija protozoan. Huwa osserva l-parassiti fi smear tad-demm meħud minn suldat li kien għadu kif miet bil-malarja. Għal dan, irċieva l-Premju Nobel għall-Fiżjoloġija jew il-Mediċina fl-1907. Din kienet l-ewwel darba li l-protozoa intwera li kien kawża ta’ mard. Ix-xogħol tiegħu għen jispira riċerkaturi u veterinarji llum biex jippruvaw isibu kura għall-malarja fl-annimali. [[Stampa:Blason de constantine.png|xellug|daqsminuri|L-arma ta' qabel ta' Kostantinu (perjodu kolonjali)]] Fl-1934, irvellijiet Musulmani kontra l-Lhud, il-Pogrom ta 'Kostantin tal-1934, ikkawżaw il-mewt ta' 23 Lhudi lokali u 3 Musulmani lokali, 81 persuna ndarbu fuq iż-żewġ naħat tal-kunflitt<ref>{{Ċita rivista|kunjom1=Cole|isem1=Joshua|data=2012-12-01|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13629387.2012.723432}}</ref>. Matul [[it-Tieni Gwerra Dinjija]], matul il-kampanja fl-[[Afrika ta’ Fuq]] (1942–43), il-forzi Alleati użaw lil Constantine u l-ibliet fil-qrib ta’ Sétif u Bone bħala bażijiet operattivi. == Ġeografija == [[Stampa:Gorges du Rhummel & ponts.jpg|nofs|daqsminuri|Constantine, canyon u pontijiet]] Constantine jinsab fuq plateau f'elevazzjoni 640 metru fuq mil-livell tal-baħar. Il-belt hija inkwadrata minn ravine fond u għandha dehra drammatika. Il-belt hija pittoreska ħafna b'numru ta' pontijiet fuq ix-Xmara Rhumel u vjadott li jaqsam ir-ravine. Ir-ravina hija mqassma minn seba' pontijiet, inkluż il-pont ta' Sidi M'Cid. Constantine huwa l-kap tal-ferrovija ta 'żona agrikola prospera u diversa. Huwa wkoll ċentru tal-kummerċ tal-qamħ u għandu mtieħen tad-dqiq, fabbrika tat-tratturi, u industriji li jipproduċu tessuti, suf, bjankerija u oġġetti tal-ġilda. L-[[Alġerija]] u t-[[Tuneżija]] jservu bħala s-swieq tagħha. == Klima == Constantine għandu klima Mediterranja (Köppen klassifikazzjoni tal-klima Csa), bi sjuf sħan u niexfa u xtiewi ħfief u niedja. == Edukazzjoni == Constantine għandu b'mod ġenerali erba 'universitajiet: tnejn minnhom huma downtown Constantine Mentouri Public University, iddisinjati mill-perit Brażiljan Oscar Niemeyer, u l-perit Alġerin Rashid Hassaine, inkluż Zerzara arblu ta' inġinerija teknika, Zouaghi Slimane Ġeografija u Xjenzi tad-Dinja Pol, u fil-Belt ta ' El-Khroub huwa l-Istitut tax-Xjenzi Veterinarji. L-Università Emir Abdelkader hija waħda mill-akbar universitajiet Iżlamiċi b'ħafna fakultajiet li jkopru studji reliġjużi, lingwi barranin u letteratura. Il-belt il-ġdida ta' Constantine "nouvelle ville ali mendjeli" għandha żewġ universitajiet kbar: Université Constantine 2 magħrufa bħala "lella nsoumer" toffri kumpanniji prinċipali fil-matematika, fil-kompjuter u fl-ekonomija, u l-università l-ġdida hija fil-fatt arblu universitarju b'aktar minn 20,000 student, 17-il fakultà u aktar. minn 40,000 resident. Issa hija l-akbar università Afrikana taħt l-isem ta '"Université Salah Boubnider" magħrufa bħala "Université Constantine 3". == Trasport == '''<big>Trasport bit-triq</big>''' L-awtostrada Alġerina bejn il-Lvant u l-Punent taqsam il-konurbazzjoni ta’ Constantine fin-Nofsinhar tal-belt, ħdejn l-ajruport u l-Università ta’ Mentouri. '''<big>Trasport bil-ferrovija</big>''' Il-belt għandha stazzjon tal-ferrovija li jikkostitwixxi wkoll junction ferrovjarja importanti li tgħaqqad il-bliet ewlenin tal-Lvant tal-Alġerija. '''<big>Trasport urban</big>''' In-netwerk tat-trasport urban ta 'Kostantin huwa pjuttost dens u fil-proċess ta' modernizzazzjoni. '''Trasport pubbliku''' Hemm żewġ tipi ta’ trasport pubbliku bil-karozzi tal-linja fiż-żona: it-trasport pubbliku, immexxi minn L’Entreprise de Transport de Constantine (ETC), b’karozzi tal-linja moderni u li jiżguraw servizz aktar puntwali, u netwerk dens ta’ karozzi tal-linja privati ġestiti minn individwi. '''Tram''' [[Stampa:Tramway shot (Constantine tramway).jpg|nofs|daqsminuri|Tram ta' Constantine]] L-ewwel taqsima ta’ 8.9 kilometri li tinkludi għaxar stazzjonijiet bejn l-istadium Benabdelmalek Ramdane (ċentru tal-belt) u l-belt Zouaghi (Xlokk tal-agglomerazzjoni) ddaħħlet fis-servizz fl-4 ta’ Lulju, 2013. B’attendenza stmata ta’ 70,000 utent ta’ kuljum, dan il-mod ta’ trasport ġdid jopera kuljum mill-5 a.m. sal-11 p.m bi frekwenza ta’ tliet minuti waqt il-ħinijiet peak u ħames minuti waqt il-ħinijiet off-peak. Din l-ewwel linja se tkun kompluta b’żewġ taqsimiet addizzjonali, magħmula bħala furketta mit-terminus ta’ Zouaghi. Hija, minn naħa waħda, fergħa ta’ 2.7 km lejn l-ajruport ta’ Mohamed Boudiaf u, min-naħa l-oħra, sezzjoni lejn il-belt il-ġdida Ali Mendjeli. F'Zouaghi qed jinbena stazzjon multimodali li jkopri erja ta '10 ettari. '''Cable car''' [[Stampa:Télécabine de Constantine, essais techniques 2024 - 3101232024.jpg|nofs|daqsminuri|Cable car ta' Constantine ]] Magħmul meħtieġ mit-topografija tal-belt, it-trasport bil-kabini tal-cable car jipprovdi soluzzjoni għas-saturazzjoni tan-netwerk tat-toroq. L-ewwel linja b'tul totali ta '2.3 km taqsam il-gorges tal-Wadi Rhummel biex tgħaqqad il-parti tal-Lvant tal-belt fil-pjazza Tatache Belkacem mal-parti tal-punent fil-belt Emir Abdelkader, li tgħaddi mill-Isptar Universitarju Ben Badis. Ilha topera mill-2010 u tinkludi 33 kabina li tista’ tinqala’ ta’ 15-il siġġu kull wieħed, li jagħmilha possibbli li ż-żewġ terminali jiġu konnessi fi tmien minuti u jittrasportaw 2,400 ruħ fis-siegħa. '''<big>Trasport bl-ajru</big>''' Ajruport (kodiċi IATA: CZL) jinsab madwar 12-il km fin-nofsinhar tal-belt. Hija moqdija prinċipalment mil-linji tal-ajru Air Algérie, Tassili Airlines, TUI fly Belgium u, mill-2020, Transavia France, u għandha kapaċità ta’ 700,000 passiġġier annwali. It-tieni terminal iddaħħal fis-servizz fl-14 ta’ Ġunju 2013, il-jum tal-inawgurazzjoni tiegħu mill-Ministru tat-Trasport, li żied il-kapaċità għal 1,000,000 passiġġier fis-sena<ref>{{Ċita web|url=https://www.egsa-constantine.dz/index.php?option=com_content&view=article&id=61&Itemid=64|titlu=EGSA Constantine - Etablissement de Gestion de Services Aéroportuaires de Constantine|sit=www.egsa-constantine.dz|data-aċċess=2024-12-16}}</ref>. == Siti turistiċi == <gallery mode="packed"> Stampa:PALAIS DU BEY.jpg|Il-Palazz ta’ Bey Stampa:Abd al-Qádir 18.jpg|Moskea Abd al-Qadir Stampa:Mosquée de Souk El Ghezel.jpg|Souk El Ghezel Moskea Stampa:Monument aux morts. Mahieddine Boumendjel.jpg|Monument għall-mejtin </gallery>Il-belt hija inkwadrata minn ravine fond u għandha dehra drammatika. Fl-1911, Baedeker iddeskrivieha bħala "li tixbaħ il-Kasba ta' Algiers, li s-seħer pittoresk tagħha s'issa ġie mħassar bil-kostruzzjoni ta' ftit toroq ġodda<ref>{{Ċita web|url=https://www.djazairess.com/fr/infosoir/43746|titlu=Mon beau pays I|sit=Djazairess|data-aċċess=2024-12-16|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20190206181512/https://www.djazairess.com/fr/infosoir/43746|arkivju-data=2019-02-06|url-status=dead}}</ref>." * El Bey Moskea mibnija fl-1703 magħrufa wkoll bl-isem post kolonjali tagħha Souq El Ghezal Moskea. * Moskea l-Kbira ta’ Constantine moskea storika mibnija fl-1136. * Cirta Museum, li qabel kien Gustave Mercier Museum (juri arti antika u moderna Alġerina). * Abd al Hamid Ben Badis Moskea. * Librerija Muniċipali ta' Constantine. * Palazz Ahmed Bey. * Fdalijiet tal-akwedott Ruman Antonian. '''<big>Il-Belt tal-Pontijiet</big>'''<gallery mode="packed"> Stampa:John Beasly Greene (American, born France - (Elcantara Bridge, Constantine, Algeria) - Google Art Project2.jpg|Bridge El-Kantara, l-ewwel ritratt, 1856 minn John Beasley Greene Stampa:Magnia.jpg|Sidi Rached Bridge Stampa:Constantine bridge.jpg|El-Kantara Bridge Stampa:Pont de Sidi Msid - constantine جسر سيدي مسيد - قسنطينة.jpg|Pont Sidi M'Cid </gallery> == Ġemellaġġ == * {{Flagicon|FRA}} [[Grenoble]] ([[Franza]]) ; * {{Flagicon|TUN}} [[Sousse]] ([[Tuneżija]]) ; * {{Flagicon|TUR}} [[Istanbul]] ([[Turkija]]). == Referenzi == lgl06yhfvbc9p6hgnd7wzedutn7otcr 0 33321 330151 322553 2026-05-20T02:10:14Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330151 wikitext text/x-wiki '''Il-Federazzjoni tal-Baskitbol tar-Repubblika ta' Srpska''' (Serb: ''Кошаркашки савез Републике Српске, Košarkaški savez Republike Srpske''), magħrufa komunement bl-akronimu tagħha '''KSRS''', hija federazzjoni tal-baskitbol li torganizza, torganizza klabbs tal-basketball tar-Repubblika Srpska u torganizza tours tal-baskitbol tar-Repubblika Srpska. Jikkoopera mal-Ministeru tal-Familja, Żgħażagħ u Sport tar-Repubblika Srpska. Hija membru sħiħ tal-Unjoni Sportiva tar-Repubblika Srpska u tikkoopera mal-Federazzjoni Serba tal-Baskitbol.<ref>[https://desavanjaubijeljini.com/aleksandar-durdevic-saradnja-sa-kosarkaskim-savezom-srbije-je-temelj-naseg-napretka-foto/169670/ Aleksandar Đurđević: „Saradnja sa Košarkaškim savezom Srbije je temelj našeg napretka“ (foto)]</ref> L-Ewwel Lega tar-Repubblika Srpska hija l-kompetizzjoni tat-tieni saff fil-Bosnja u Ħerzegovina wara l-Ewwel Lega tal-Bosnja u Ħerzegovina. ==Kompetizzjonijiet== Il-Federazzjoni tal-Baskitbol tar-Repubblika ta' Srpska torganizza kompetizzjonijiet tal-baskitbol fit-territorju. *Tazza tal-Baskitbol tar-Repubblika Srpska *[[Kampjonat tar-Repubblika Srpska fil-basketball|Meridianbet First Men's Basketball League tar-Repubblika ta' Srpska]]<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2025-02-10 |titlu=Meridian Prva košarkaška liga republike srpske |url=https://olovka.info/tag/meridian-prva-kosarkaska-liga-republike-srpske/ |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20250214225230/https://olovka.info/tag/meridian-prva-kosarkaska-liga-republike-srpske/ |arkivju-data=2025-02-14 |url-status=dead }}</ref><ref>[https://www.nezavisne.com/sport/kosarka/Potpisan-trogodisnji-ugovor-Meridian-novi-sponzor-KS-RS/867891#google_vignette Potpisan trogodišnji ugovor: Meridian novi sponzor KS RS]</ref> *[[Kampjonat tal-Basketball tan-Nisa fir-Repubblika Srpska|L-Ewwel League tal-Baskitbol tan-Nisa Meridianbet tar-Repubblika ta' Srpska]] *It-Tieni Lega tal-Baskitbol tal-Irġiel tar-Repubblika ta' Srpska (Grupp "Punent") *It-Tieni Lega tal-Baskitbol tal-Irġiel tar-Repubblika ta' Srpska (Grupp "Lvant") *It-Tieni Lega tal-Baskitbol tal-Irġiel tar-Repubblika ta' Srpska (Grupp "Ċentru") *Mini league ==Organizzazzjoni== It-tmexxija tal-federazzjoni hija subordinata għal erba' kumitati tal-baskitbol (għal kull reġjun): *Banja Luka *Bijeljina u Bratunac *Romanija - Herzegovina u Bileća *Doboj u Modrica ==Ara wkoll== *[[Kampjonat tar-Repubblika Srpska fil-basketball]] *[[Kampjonat tal-Basketball tan-Nisa fir-Repubblika Srpska]] *[[It-tim tal-basketball tar-Republika Srpska]] ==Referenzi== {{referenzi}} == Ħoloq Esterni == * [https://ks.rs.ba/ Websajt uffiċjali] [[Kategorija:Baskitbol fir-Repubblika Srpska]] r5xnf6z5peb9u2yhdtjasb9u5cjce5f 0 33781 330163 329097 2026-05-20T05:18:31Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330163 wikitext text/x-wiki {{Infobox|titlestyle=background:#d81f26|title={{abjad|Netflix}}|headerstyle=background:#d81f26|image1=[[File:Netflix 2015 logo.svg|180px]]|caption1=Il-logo ta' Netflix mit-13 ta' Ġunju 2014|image2=[[File:100 Winchester Circle.jpg|300px]]|caption2=Il-Kwartieri Ġenerali ta' Netflix f'[[Los Gatos]], [[Kalifornja]]|data1=29 ta' Awwissu, 1997|label1={{abjad|Il-Ħolqien}}|label2={{abjad|Dati ewlenin}}|data2=- 29 ta' Awwissu, 1997: Netflix twaqqfet <br> - 1999: Jibda l-kiri tad-DVDs <br> - 2002: IPO tan-NASDAQ <br> - 1 ta' Frar 2013: L-ewwel serje oriġinali bit-titlu ''House of Cards''|label3={{abjad|Fundaturi}}|data3=[[Reed Hastings]]<br> [[Marc Randolph]]|label4={{abjad|Status legali}}|data4=Kumpanija pubblika b'responsabbiltà limitata|label5={{abjad|Azzjoni}}|data5=NFLX|label6={{abjad|Post}}|data6=[[Los Gatos]] , [[Kalifornja]] <br> ({{Flagicon|USA}} [[Stati Uniti]])|label7={{abjad|Direzzjoni}}|data7=Ted Sarandos u Greg Peters|label8={{abjad|Attivitajiet}}|data8=[[Industriji kreattivi]]|label9={{abjad|Prodotti}}|data9=Films<br> Serje tat-TV|label10={{abjad|Sussidjarji}}|data10=Netflix International B.V.<br> Netflix Entretenimento Brasil, Ltda.<br> Netflix Entertainment Services India LLP<br> Netflix K.K.<br> Netflix Services Korea Ltd.|label11={{abjad|Websajt}}|data11=https://www.netflix.com/mt|label12={{abjad|Kapitalizzazzjoni}}|data12=US$272.67 biljun (mit-3 ta' April 2024)|label13={{abjad|Fatturat}}|data13={{profitt}} US$33.7 biljun (2023)|label14={{abjad|Riżultat nett}}|data14={{profitt}} US$5.4 biljun (2023) +20%|label15={{abjad|L-ogħla remunerazzjoni}}|data15=400,000 $|labelstyle=background:#d81f26}} '''Netflix''' hija kumpanija internazzjonali Amerikana attiva fl-industrija tad-divertiment. Imwaqqfa fl-1997 fi Scotts Valley minn Reed Hastings u Marc Randolph, il-grupp jispeċjalizza fid-distribuzzjoni u l-isfruttament ta' xogħlijiet ċinematografiċi u televiżivi, notevolment permezz ta' pjattaforma għas-servizz video-on-demand . Il-kwartieri ġenerali tagħha jinsabu f'Los Gatos, California . Inizjalment, il-kumpanija kienet preżenti biss fis-settur tal-isfruttament kummerċjali, billi pprovdiet servizz online għall-kiri u x-xiri ta' DVDs, imwassla fid-djar. Imbagħad offriet il-kiri ta' dawn il-vidjows, għal abbonament ta' kull xahar. Is-servizz video-on-demand b'abbonament tnieda fl-2007. Minn dakinhar, il-kumpanija nediet id-distribuzzjoni ta' numru kbir ta' films u serje televiżivi kif ukoll kreazzjonijiet oriġinali, li fihom tiddedika investimenti sinifikanti. Netflix jappartjeni għall-hekk imsejħa " ġganti tal-web "u huwa s-suġġett ta' dibattitu dwar il-leġittimità tiegħu fis-settur tad-divertiment, għax ġej mill- park teknoloġiku ta' Silicon Valley u mhux mill-benniena storika taċ-ċinema Amerikana f'Los [[Los Angeles|Angeles]], Hollywood ." Bħala pijunier fis-settur tal-video-on-demand b'abbonament, Netflix qed tiffaċċja kompetizzjoni madwar id-dinja, minn kumpaniji oħra fl-industriji tal-films u t-televiżjoni, kif ukoll fit-telekomunikazzjoni u l-kummerċ elettroniku. Il-kumpanija qed tipparteċipa f'metodi dejjem aktar delineari ta' konsum u produzzjoni ta' kontenut awdjoviżiv. Minn Ġunju 2025, Netflix hija l-wieħed u għoxrin websajt l-aktar miżjura fid-dinja. == Storiku == Il-kumpanija Netflix, li isimha ġej mill-kontrazzjoni taż-żewġ kelmiet " l-Internet "U" flix ", it-tieni terminu familjari li jindika " film » bl-Ingliż, twaqqfet fl-1997 minn Reed Hastings u Marc Randolph, wara li tal-ewwel biegħ il-kumpanija żagħżugħa tiegħu ''Pure Software'', pubblikatur ta’ softwer ta’ debugging, għal {{Nowrap|75 millions}} dollaru .   Il-ko-fundatur Reed Hastings jgħid li ġieh l-idea għal Netflix wara li ġie mmultat talli ma rritornax kassett kmieni meta kien jikrih minn ħanut tal-vidjow. Madankollu, il-ko-fundatur l-ieħor jgħid li t-tnejn ħarġu bil-kunċett flimkien waqt li kienu qed jitkellmu fil-karozza. Oriġinarjament ippjanaw li joffru kiri ta’ kassetti tal-vidjow, iżda minħabba d-diffikultà biex jibagħtu l-format bil-posta, daru għall-format DVD, li kien qed jiffjorixxi dak iż-żmien. Il-kumpanija nediet in-negozju tagħha ta’ kiri ta’ DVD b’abbonament ta’ kull xahar fl-1999, meta s-settur tal-kummerċ elettroniku kien għadu fil-bidu tiegħu <ref>{{Ċita web|url=https://www.lemonde.fr/economie/article/2014/09/13/netflix-que-le-carnage-commence_4487006_3234.html|titlu=Avec Netflix, la « télévision du futur » arrive en France|awtur=Stéphane Lauer|data=13 septembre 2014}}.</ref> . Fil-bidu nett tas- XXI 21 Fis-seklu 20, waqt li kienet qed tesperjenza diffikultajiet finanzjarji, Netflix offriet lill-katina Blockbuster Video sehem ta' 49 sena fil-kapital tagħha. %, li d-distributur jirrifjuta, u jieħu l-opportunità biex iniedi l-offerta tiegħu stess ta’ kiri ta’ DVD ta’ kull xahar. == IPO u żviluppi == Fl-2002, Netflix ġiet elenkata fil-Borża ta' [[Belt ta' New York|New York]] (NASDAQ) taħt l-indiċi NFLX, u ġabret $ {{Nowrap|82 millions}} <ref>{{Ċita web|url=https://www.lesechos.fr/2002/05/netflix-reussit-son-entree-en-bourse-692489|titlu=Netflix réussit son entrée en Bourse|data=27 mai 2002|sit=[[lesechos.fr]]|data-aċċess=2 octobre 2022}}</ref> . Il-ko-fundatur Marc Randolph telaq mill-kumpanija fl-2004 <ref>{{Ċita web|url=https://www.lemonde.fr/economie/article/2014/09/13/netflix-que-le-carnage-commence_4487006_3234.html|titlu=Avec Netflix, la « télévision du futur » arrive en France|awtur=Stéphane Lauer|data=13 septembre 2014|sit=Le Monde|data-aċċess=2 octobre 2022}}</ref> . Il-kiri ta' films video-on-demand fuq kompjuters beda fl-2007 <ref>{{Ċita web|url=https://www.lemonde.fr/vous/article/2007/01/01/les-fournisseurs-d-acces-a-internet-se-mettent-a-la-video-a-la-demande_850912_3238.html|titlu=Les fournisseurs d'accès à Internet se mettent à la vidéo à la demande|awtur=Joël Morio|data=1 janvier 2007|sit=Le Monde|data-aċċess=2 octobre 2022}}</ref>, filwaqt li l-aċċess għas-servizz sar disponibbli gradwalment fuq diversi apparati, bħal kaxxi tas-satellita u tal-kejbil, plejers tad-diski Blu-ray, consoles tal-logħob, smart TVs, smartphones u tablets . [[Stampa:Netflix_area.svg|xellug|daqsminuri|300x300px|Reġjuni fejn il-pjattaforma ta' streaming ta' Netflix ilha disponibbli mill-2015. {{Légende/Début}}{{Leġenda|#B00000|Disponible}}{{Leġenda|#000000|Indisponible}}{{Légende/Fin}}]] Fis-snin 2010, il-kumpanija esperjenzat tkabbir sinifikanti. L-ewwel, fil-livell ġeografiku, Netflix espandiet id-disponibbiltà tas-servizz tagħha mad-dinja kollha. L-espansjoni ġeografika tal-offerta tas-servizz ta' Netflix seħħet l-ewwel fil- [[Kanada]] fl-2010, fl [[L-Amerika t'Isfel|-Amerika t'Isfel]], fil- Karibew, imbagħad fl [[Ewropa|-Ewropa]] li titkellem bl-Ingliż u Nordika fl-2011, fl- Olanda (fejn il-kwartieri ġenerali Ewropej tal-kumpanija ilhom jinsabu mill-2016 <ref>{{Ċita web|url=http://www.lefigaro.fr/flash-eco/2016/08/23/97002-20160823FILWWW00359-netflix-ferme-ses-bureaux-en-france.php|titlu=Netflix ferme ses bureaux en France|data=23 août 2016}}.</ref> ) fl-2013, fl -Ewropa tal-Punent ( [[Franza]], [[Belġju]], [[Żvizzera|Svizzera]], [[Ġermanja]], [[Awstrija]] ) fl-2014, imbagħad fi [[Spanja]], [[Portugall]] u [[Italja]] kif ukoll fl [[Oċeanja|-Oċeanja]] u [[Ġappun|l-Ġappun]] fl-2015 biex finalment tkun disponibbli mad-dinja kollha fl-2016 , ħlief fiċ [[Ċina|-Ċina]] . Fl-2017, Netflix imbagħad awtorizzat lill-kumpanija Ċiniża iQiyi biex xxandar xi wħud mill-kontenut esklussiv tagħha sabiex tiżgura l-preżenza tagħha fiċ-Ċina <ref>{{Ċita web|url=https://www.lesechos.fr/2017/04/netflix-va-faire-ses-premiers-pas-en-chine-166043|titlu=Netflix va faire ses premiers pas en Chine|awtur=Anaelle Grondin|data=25 avril 2017}}.</ref> . It-tieni nett, l-għadd ta’ klijenti ta’ Netflix kompla jikber matul id-deċennju, u laħaq 44,4 millions abbonat li jħallsu fl-2013 <ref>{{Ċita web|url=https://www.challenges.fr/entreprise/tech-numerique/netflix-a-gagne-plus-de-4-millions-d-abonnes-en-2013-dans-le-monde_33665|titlu=Netflix a gagné plus de 4 millions d'abonnés en 2013 dans le monde|data=23/1/2014|sit=Challenges|lingwa=fr|data-aċċess=24/6/2025}}</ref>, aktar minn 48 miljun fl-2014 <ref>{{Ċita web|url=https://www.20minutes.fr/arts-stars/medias/4109677-20240912-plateforme-geeks-10-millions-abonnes-netflix-fete-dix-ans-france|titlu=De la plateforme pour « geeks » au 10 millions d'abonnés, Netflix fête ses dix ans en France|data=12/9/2024|sit=20 Minutes|lingwa=fr|data-aċċess=24/6/2025}}</ref> ,{{Bżonn refererenza|70,84 millions en 2015}} , 89,09 millions fl-2016 <ref>{{Ċita web|url=https://next.ink/11049/102956-netflix-poursuit-sa-croissance-et-vise-100-millions-dabonnes/|titlu=Netflix poursuit sa croissance et vise les 100 millions d’abonnés|data=2017/01/19|sit=Next|lingwa=fr|data-aċċess=2025/06/24}}</ref>, 110,64 millions fl-2017 <ref>{{Ċita web|url=https://s22.q4cdn.com/959853165/files/doc_financials/quarterly_reports/2018/q3/FINAL-Q3-18-Shareholder-Letter.pdf|titlu=Letter to shareholders 2018|sit=q4cdn.com|lingwa=en}}.</ref>, 139,26 millions fl-2018 <ref>{{Ċita web|url=https://s22.q4cdn.com/959853165/files/doc_financials/quarterly_reports/2018/q3/FINAL-Q3-18-Shareholder-Letter.pdf|titlu=Shareholder letter|data=2018-10-16|sit=q4cdn.coù|lingwa=en|format=pdf|data-aċċess=2020-01-03}}</ref>, 158,33 millions fl-2019 , biex fl-2020 irreġistra aktar minn {{Nowrap|200 millions}} abbonat li jħallsu <ref>{{Ċita web|url=https://www.frandroid.com/android/applications/863433_disney-passe-la-barre-des-100-millions-dabonnes-contre-200-pour-netflix|titlu=Disney+ passe la barre des 100 millions d'abonnés, contre 200 pour Netflix|kunjom=Rozier|isem=Ulrich|data=2021-03-09|sit=Frandroid|data-aċċess=2021-03-12}}</ref> . Fl-aħħar nett, il-kontenut disponibbli fuq il-pjattaforma qed jespandi matul dan il-perjodu. == Akkwisti ta' kontenut imbagħad diversifikazzjoni == Netflix akkwistat id-drittijiet għal diversi serje popolari ta’ suċċess, inklużi, pereżempju, ''Star Trek'', ''The Twilight Zone'', ''Twin Peaks'' u ''Mad Men'' fl-2011, u mbagħad ''Star Wars: The Clone Wars'' fl-2013. Fl-istess sena, Netflix, ABC Studios u Marvel Television (sussidjarji ta’ The Walt Disney Company ) daħlu fi sħubija biex tal-ewwel jiddistribwixxu esklussivament serje televiżivi prodotti minn ABC Studios u Marvel Television b’baġit inizjali ta’ $ {{Nowrap|200 millions}} għal sittin episodju li fihom l-eroj ''tal-komiks'' Daredevil u Jessica Jones mill-2015, Luke Cage fl-2016, u mbagħad Iron Fist, The Defenders u Punisher fl-2017. L-ewwel serje li ġiet distribwita esklussivament fuq il-pjattaforma kienet id-drama Amerikana ''House of Cards,'' li xxandret mill-2013. Fi Franza, id-drittijiet tax-xandir ingħataw lil Canal+ qabel ma Netflix sar disponibbli hemmhekk fl-2014. Fi tmiem is-snin 2010, Netflix għamlet bidla radikali fl-istrateġija tad-distribuzzjoni tagħha u ddiversifikat l-attivitajiet tagħha. Fl-2018, wriet tlieta mill-films tagħha fiċ-ċinemas qabel ma offriethom lill-abbonati tagħha fuq l-Internet <ref>{{Ċita web|url=https://www.numerama.com/pop-culture/436722-pour-la-premiere-fois-netflix-va-sortir-des-films-au-cinema-avant-de-les-mettre-en-ligne.html|titlu=Pour la première fois, Netflix va sortir des films au cinéma avant de les mettre en ligne|awtur=Perrine Signoret|data=3 novembre 2018|sit=Numerama|data-aċċess=2 octobre 2022}}</ref> . Din id-direzzjoni ġdida għandha l-għan li tidħol fil-grupp tal-Akkademja tal -Oscars biex tattira diretturi jew atturi famużi, li jridu jipparteċipaw f'films biss jekk ikun mistenni li jiġu ppremjati. L-operazzjoni tirrappreżenta mod kif Netflix ittaffi r-relazzjonijiet tagħha ma' Hollywood u l-industrija tradizzjonali tal-films . Fl-istess ħin, Netflix fl-2017 bdiet l-iżvilupp u l-pubblikazzjoni ta ' logħob tal-kompjuter, bl-ewwel logħba ispirata mis-sensiela ''Stranger Things'', ''Stranger Things: The Game'', żviluppata għal smartphones. Imbagħad il-pjattaforma ppubblikat fl-2019 il-logħba ''Stranger Things 3: The Game'' għall-consoles tad-dar <ref>{{Ċita web|url=https://www.lemonde.fr/pixels/article/2019/06/12/e3-2019-netflix-annonce-son-developpement-dans-les-jeux-video_5475448_4408996.html|titlu=E3 2019 : Netflix annonce son développement dans les jeux vidéo|awtur=William Audureau|data=12 juin 2019}}.</ref> . Finovembre 2019, il- Ministru tal-Kultura Franċiż Franck Riester jikkritika pubblikament lil Netflix talli ma tax kontribuzzjonijiet sinifikanti għall-produzzjoni awdjoviżiva Franċiża . Minn dakinhar 'il quddiem Netflix tinawgura l-17 janvier 2020, l-ewwel uffiċċju tiegħu f'Pariġi, li jinsab ħdejn l- Opéra Garnier <ref>{{Ċita web|url=https://www.lesechos.fr/tech-medias/medias/netflix-en-pleine-acceleration-en-france-1164000|titlu=Netflix en pleine accélération en France|data=2020-01-17|sit=Les Échos|data-aċċess=2020-01-24}}</ref> . L-installazzjoni tikkoinċidi ma' ftehim bejn Netflix u l-gvern Franċiż, li jinvolvi aktar appoġġ għal produzzjonijiet Franċiżi <ref>{{Ċita web|url=https://www.francetvinfo.fr/culture/series/netflix/netflix-inaugure-ses-bureaux-a-paris-et-annonce-de-nouveaux-contenus-francais_3789285.html|titlu=Netflix inaugure ses bureaux à Paris et annonce de nouveaux contenus français|data=2020-01-17|sit=Franceinfo|data-aċċess=2020-01-24}}</ref> . Total ta' {{Nowrap|100 millions}} ewro għandhom jiġu investiti mill-2020, b'mira ta' {{Nowrap|20 créations}} fis-sena, meta mqabbla ma' 24 biss matul l-aħħar sitt snin . == Politika tan-negozju, telf ta' abbonati u reklamar == Minnjuillet 2020, Netflix tiddeċiedi li awtomatikament ittemm il-kontijiet inattivi, bil-għan li ma tibqax tiċċarġja lill-abbonati li l-kont tagħhom juri perjodu ta' inattività ta' aktar minn {{Nowrap|2 ans}} <ref>{{Ċita web|url=https://www.20minutes.fr/high-tech/2825763-20200720-netflix-plateforme-veut-plus-faire-payer-abonnes-inactifs-depuis-longtemps|titlu=Netflix ne veut plus faire payer les abonnés inactifs depuis longtemps|sit=20minutes.fr|data-aċċess=2020-07-21}}</ref> , <ref>{{Ċita web|url=https://www.20minutes.fr/high-tech/2825763-20200720-netflix-plateforme-veut-plus-faire-payer-abonnes-inactifs-depuis-longtemps|titlu=Netflix ne veut plus faire payer les abonnés inactifs depuis longtemps|sit=20minutes.fr|data-aċċess=2020-07-24}}</ref> . Fl-2021, Netflix akkwistat id-drittijiet tax-xandir għal żewġ sequels tal-film ''Knives'' Out ta' Rian Johnson, għal darb'oħra bl-attur Daniel Craig fir-rwol tad-ditektif. Il-baġit għal dan il-proġett jammonta għal $ {{Nowrap|400 millions}} <ref>{{Ċita web|url=https://www.allocine.fr/article/fichearticle_gen_carticle=18698307.html|titlu=A couteaux tirés : Netflix met le paquet pour deux suites avec Rian Johnson et Daniel Craig|sit=AlloCiné|data-aċċess=2021-04-02}}</ref> . Fl-2021, Netflix nediet ħanut online għal merkanzija derivata mill-films u s-serje ewlenin tagħha fl-Istati Uniti <ref>{{Ċita web|url=https://www.bfmtv.com/economie/lupin-stranger-things-netflix-lance-un-magasin-en-ligne-de-produits-derives_AD-202106110025.html|titlu=''Lupin, Stranger Things''… Netflix lance un magasin en ligne de produits dérivés|awtur=Frédéric Bianchi|data=11/06/2021|sit=[[BFM TV]]|data-aċċess=2021-06-14}}</ref> . Fl-2021, Netflix nediet ''Netflix Games'' ( ''Netflix Games'' bil-Franċiż) b'ħames logħob mobbli inizjalment disponibbli biss fuq Android, imbagħad għal iOS . Dawn huma b'xejn u riżervati esklussivament għall-abbonati, mingħajr reklami u mingħajr xiri fl-app. Finovembre 2021, Netflix tħabbar ir-rilaxx ta’ żewġ logħob ġodda ''Asphalt Xtreme'' u ''Bowling Ballers'' <ref>{{Ċita web|url=https://www.jeuxvideo.com/news/1498495/netflix-deux-nouveaux-jeux-debarquent-dans-le-catalogue-decouvrez-lesquels.htm|titlu=Netflix : deux nouveaux jeux débarquent dans le catalogue, découvrez lesquels|sit=[[Jeuxvideo.com]]|data-aċċess=2021-11-26}}</ref> . Madwar għoxrin logħba addizzjonali huma mħabbra fijuin 2022 ''Reigns: Three Kingdoms'', ''Wild Things'', ''La casa de papel'', ''Mahjong Solitaire'', ''Raji'', ''Spiritfarer'', ''Shadow and Bone: Destinies'', ''Poinpy'', ''Immortality'', {{'}} ''Terra Nile, Before Your Eyes, The Queen's Gambit Chess, Nailed It!'' ''Baking Bash, Hello Kitty Happiness Parade, Lucky Luna, Oxenfree, Desta: The Memories Between, Kentucky Route Zero u'' ''Too Hot to Handle <ref>{{Ċita web|url=https://toucharcade.com/2022/06/10/kentucky-route-zero-spiritfarer-reigns-three-kingdoms-iphone-ipad-android/|titlu='‘Kentucky Route Zero’, ‘Spiritfarer’, ‘Reigns: Three Kingdoms’ and Tons More Heading to the Netflix Gaming Library on Mobile''|sit=TouchArcade|lingwa=en|data-aċċess=12-06-2022}}</ref> .'' Din l-istrateġija timmarka waqfien relattiv għaliex matul l-ewwel kwart tal-2022, Netflix tilfet 200 000 abonnés madwar id-dinja għall-ewwel darba f'aktar minn {{Nowrap|10 ans}} <ref>{{Ċita web|url=https://www.usine-digitale.fr/article/netflix-va-licencier-150-personnes-aux-etats-unis.N2006347|titlu=Netflix va licencier 150 personnes aux Etats-Unis|sit=usine-digitale.fr|data-aċċess=2022-05-23}}</ref> . Dan it-tnaqqis iseħħ anke jekk il-maniġment kien ippjana li jikseb 2,5 millions addizzjonali. Dawn ir-riżultati ħżiena wasslu għal tnaqqis fil-prezz tal-ishma tagħha. Dan ir-riżultat degradat f'termini tan-numru ta' abbonati jista' jiġi spjegat mill-waqfien tal-attivitajiet tagħha fir-Russja fl-2022.mars 2022 ; din id-deċiżjoni wasslet biex titlef 700 000 abonnés . Ir-riżultat ikun ġej ukoll mid-diffikultajiet tal-grupp biex jakkwista abbonati ġodda fir-reġjuni kollha tad-dinja. Din ix-xejra mistennija tiżdied fit-tieni kwart tal-2022, peress li Netflix qed tistenna li titlef {{Nowrap|2 millions}} abbonat matul dan il-kwart . B'riżultat ta' dan, Netflix qed tkeċċi {{Nowrap|175 employés}} <ref>{{Ċita web|url=https://www.thestreambible.com/news/is-netflix-going-down/|titlu=3 Reasons Why Netflix Is Going Down {{!}} Layoffs Included|kunjom=Francis|data=2022-05-19|sit=www.thestreambible.com|lingwa=en-US|data-aċċess=2022-05-20}}</ref> . Fioctobre 2022, Netflix tniedi uffiċjalment l-abbonament tagħha appoġġjat mir-reklami għal 5,99  CAD jew 5,99  fix-xahar. L-abbonament jitnieda finovembre 2022 u fih 5 minuti ta’ reklamar fis-siegħa <ref>{{Ċita web|url=https://www.lesnumeriques.com/svod/netflix-officialise-son-abonnement-avec-pub-5-99-mois-pas-de-telechargement-5-min-de-pub-par-heure-n193759.html|titlu=Netflix officialise son abonnement avec pub : 5,99 €/mois, pas de téléchargement, 5 min de pub par heure|sit=lesnumeriques.com|data-aċċess=2022-10-19}}</ref> , <ref>{{Ċita web|url=https://www.lapresse.ca/arts/television/2022-10-13/la-pub-debarque-sur-netflix.php|titlu=La pub débarque sur Netflix|awtur=Marc-André Lemieux|data=13 octobre 2022|sit=[[La Presse (Montréal)|La Presse]]}}</ref> . Fimars 2023, il-proġett ta' film ta' ''Paris Paramount'' ġie abbandunat għax kien meqjus għali wisq . Fiavril 2023, Netflix tħabbar it-tmiem tas-servizz postali tagħha ta’ kiri ta’ DVDs <ref>{{Ċita web|url=https://www.lesechos.fr/tech-medias/medias/netflix-content-de-son-debut-dannee-2023-1936025|titlu=Netflix content de son début d'année 2023|awtur=Nicolas Madelaine|data=18 avril 2023|sit=Les Echos}}</ref> , <ref>{{Ċita web|url=https://www.clubic.com/video-streaming/netflix-svod/actualite-466263-netflix-c-est-avant-tout-et-d-abord-de-la-location-de-dvd-mais-c-est-bientot-fini.html|titlu=Netflix, c'est avant tout et d'abord de la location de DVD (mais c'est bientôt fini)|kunjom=Glineur|isem=Maxence|data=2023-04-19|sit=Clubic.com|data-aċċess=2023-04-20}}</ref> . Sal-bidu ta’ Novembru 2023, sena wara t-tnedija tal-offerta ta’ Netflix appoġġjata mir-reklami, il-pjan kellu 15-il miljun utent attiv fix-xahar <ref>{{Ċita web|url=https://www.01net.com/actualites/formule-avec-pub-netflix-varie-les-plaisirs-pour-les-annonceurs.html|titlu=Formule avec pub : Netflix varie les plaisirs pour les annonceurs|awtur=Mickael Bazoge|data=1 novembre 2023|sit=01net.com|data-aċċess=3 novembre 2023}}</ref> . F’Jannar 2024, Netflix ħabbret li l-offerta tagħha appoġġjata mir-reklami għandha 23 miljun abbonat attiv fix-xahar <ref>{{Ċita web|url=https://www.lemonde.fr/culture/article/2024/01/24/l-embellie-se-poursuit-pour-netflix-qui-gagne-plus-de-13-millions-d-abonnes_6212565_3246.html|titlu=L’embellie se poursuit pour Netflix, qui gagne plus de treize millions d’abonnés|data=24 janvier 2024|sit=lemonde.fr|data-aċċess=24 janvier 2024}}</ref> u li 40 % tal-abbonati ġodda jagħżlu l-pjan bir-reklamar <ref>{{Ċita web|url=https://www.lefigaro.fr/secteur/high-tech/netflix-explose-les-attentes-au-4e-trimestre-avec-13-millions-d-abonnes-en-plus-20240123|titlu=Netflix explose les attentes au {{4e}} trimestre 2023 avec 13 millions d'abonnés supplémentaires|awtur=Pierre-Yves Dugua|data=23 janvier 2024|sit=lefigaro.fr|data-aċċess=24 janvier 2024}}</ref> . F'Lulju 2024, Netflix ħabbret iż-żieda ta' aktar minn 8 miljun abbonat, li ppermettitilha tilħaq 277 miljun abbonat madwar id-dinja <ref>{{Ċita web|url=https://www.francetvinfo.fr/culture/cinema/netflix-gagne-plus-de-huit-millions-d-abonnes-et-mise-sur-la-fidelisation-de-son-audience_6675009.html|titlu=Netflix gagne plus de huit millions d'abonnés et mise sur la fidélisation de son audience|data=2024-07-19|sit=Franceinfo|lingwa=fr-FR|data-aċċess=2024-07-25}}</ref> . == Attivitajiet == L-attivitajiet ewlenin ta’ Netflix huma l- isfruttament u d-distribuzzjoni ta’ films u serje televiżivi . Tuża prinċipalment ix-xandir ta’ xogħlijiet li diġà ħarġu fiċ-ċinemas jew li diġà xxandru fuq it-televiżjoni. Il-kumpanija żżomm ukoll il-liċenzji għall-kontenut li tiddistribwixxi esklussivament. Dawn, imsejħa " Oriġinali ta' Netflix ", jirrappreżentaw biss 16 fl-2023 % tal-kontenut offrut mill-pjattaforma <ref>{{Ċita web|url=https://www.monde-diplomatique.fr/2019/02/HENNETON/59557|titlu=Les recettes de Netflix|awtur=Thibault Henneton|data=février 2019}}.</ref> . Billi tqassam dan il-kontenut, il-kumpanija tinnegozja mal-kumpaniji tal-produzzjoni għal distribuzzjoni esklussiva fil-pajjiżi kollha u n-nuqqas ta' sfruttament kummerċjali fuq DVD bi skambju għall-kopertura tal-ispejjeż tal-produzzjoni. F'każijiet oħra, Netflix takkwista d-drittijiet li tqassam il-kontenut esklussivament fi swieq fejn għadu mhux imxandar, u dan jagħtiha l-isem " Oriġinali ta' Netflix » f'dan is-suq . Mill-bidu tal-pjattaforma tagħha, Netflix offriet firxa li tvarja skont il-post tal-abbonati tagħha. Fil-fatt, il-katalgu ta’ films u serje jvarja minn pajjiż għal ieħor, kif ukoll il-prezz tal-abbonament, skont il-leġiżlazzjoni lokali dwar ix-xandir <ref name=":2">{{Ċita web|url=https://www.liberation.fr/ecrans/2015/03/18/quand-netflix-vous-explique-comment-contourner-ses-restrictions_1222542|titlu=Contourner les restrictions territoriales de Netflix, un jeu d'enfant ?|awtur=Hugo Pascual|data=18 mars 2015|data-aċċess=2025-08-06|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20190711151550/https://www.liberation.fr/ecrans/2015/03/18/quand-netflix-vous-explique-comment-contourner-ses-restrictions_1222542|arkivju-data=2019-07-11|url-status=dead}}.</ref> , <ref>{{Ċita web|url=https://www.bfmtv.com/economie/entreprises/services/les-abonnes-francais-a-netflix-trois-fois-moins-gates-que-les-japonais_AN-201708200072.html|titlu=Les abonnés français à Netflix trois fois moins gâtés que les Japonais|data=20/08/2017|sit=BFM TV|lingwa=fr|data-aċċess=24/6/2025}}</ref> . Għalhekk, fl-2016, l- [[Stati Uniti|Istati Uniti]] kienu fl-ewwel pożizzjoni b’katalgu li joffri aktar minn 5 700 films u serje filwaqt li [[Marokk|l-Marokk]], l-aħħar fil-lista, għandu inqas minn 160. Il-Belġju u Franza jinsabu fin-nofs b’madwar 1 850 titres <ref>{{Ċita web|url=https://www.finder.com/netflix-usa-vs-world-content|titlu=Netflix USA vs The World: Content libraries compared|awtur=Alex Kidman|data=2016-01-08|sit=Finder.com|lingwa=en|data-aċċess=2017-12-06}}.</ref> . Hemm diversi raġunijiet għal dawn id-differenzi fir-restrizzjonijiet territorjali, inklużi preferenzi lokali li jfissru li film jista’ jkun popolari f’pajjiż wieħed iżda mhux f’ieħor, liċenzji kondiviżi minn diversi sidien li għandhom id-drittijiet tax-xandir, ftehimiet iffirmati li jippermettu lil ċerti pajjiżi jgawdu film jew serje qabel oħrajn u fl-aħħar, il-fatt li l-bejgħ tad-drittijiet għal film jew serje mhux dejjem ikun possibbli f’ċerti pajjiżi u mbagħad ikun impossibbli għal Netflix li tixtri l-liċenzja. Sabiex jiksbu katalgu aktar estensiv, xi abbonati jevitaw din id-differenzjazzjoni tal-offerta billi jużaw " netwerk privat virtwali » (jew VPN) li jippermetti lill-utenti ma jiżvelawx l-indirizz IP tagħhom u jindikaw il-pajjiż tal-għażla tagħhom bħala l-post tar-residenza tagħhom. Skont Reed Hastings, is-soluzzjoni għall-użu tal-VPNs tkun li jiġi offrut l-istess katalogu mad-dinja kollha, sabiex imbagħad wieħed jiffoka fuq problemi aktar inkwetanti u urġenti, bħall-piraterija <ref name=":2" /> . == Dejta ekonomika == === Azzjonisti tal-kumpanija === L-azzjonisti maġġoritarji ta' Netflix huma primarjament investituri istituzzjonali, fondi tal-pensjonijiet u fondi ta' investiment . Lista tal-azzjonisti ewlenin mid-data13 novembre 2021 <ref>{{Ċita web|url=https://www.zonebourse.com/NETFLIX-44292425/societe/|titlu=NETFLIX, INC. : Actionnaires Dirigeants et Profil Société|sit=zonebourse.com|data-aċċess=2021-11-13}}</ref> : {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |+ ! Isem ! Numru ta' ishma ! Perċentwal |- | Il-Grupp Vanguard | 31 506 597 | 7.12 % |- | Riċerka u Ġestjoni tal-Kapital (investituri globali) | 29 577 402 | 6.68 % |- | Riċerka u Ġestjoni tal-Kapital (investituri internazzjonali) | 19 206 004 | 4.34 % |- | Ġestjoni u Riċerka tal-Fedeltà | 17 424 274 | 3.94 % |- | T. Rowe Price Associates (Ġestjoni tal-Investiment) | 17 204 967 | 3.89 % |- | Ġestjoni tal-Fondi tal-SSgA | 16 112 594 | 3.64 % |- | Riċerka u Ġestjoni tal-Kapital (investituri globali) | 13 180 745 | 2.98 % |- | Konsulenti tal-Lvant tal-Qċaċet | 10 500 000 | 2.37 % |- | Icahn Associates Holding | 9 883 482 | 2.23 % |- | Konsulenti tal-Fondi BlackRock | 9 484 681 | 2.14 % |} == Ġestjoni tal-Kumpanija == === Tim ta' Ġestjoni === * Maniġers ġenerali Ted Sarandos u Greg Peters * Direttur tar-Riżorsi Umani Jessica Neal * Direttur tal-Marketing Jackie Lee-Joe * Maniġer tal-komunikazzjonijiet Rachel Whetstone * Direttur Legali, Segretarju Ġenerali David Hyman * Direttur tal-Prodott Greg Peters * Direttur Finanzjarju Spencer Neumann * Direttur tal-Programmi Ted Sarandos === Bord tad-Diretturi === * President tal-Bord tad-Diretturi Jay Hoag * Membri Richard Barton, Mathias Döpfner, Timothy Haley, Reed Hastings, Leslie Kilgore, Ann Mather, Susan Rice, Brad Smith, Anne Sweeney * Membri preċedenti : Rodolphe Belmer <ref>{{Ċita web|url=https://www.lefigaro.fr/medias/rodolphe-belmer-futur-patron-de-tf1-quitte-le-conseil-d-administration-de-netflix-20221021|titlu=Rodolphe Belmer, futur patron de TF1, quitte le conseil d'administration de Netflix|data=21 octobre 2022|sit=lefigaro.fr|data-aċċess=20 janvier 2023}}</ref> == Analiżi tal-kumpanija == === Netflix u forom ġodda ta’ konsum === Peress li l-konsum ta' video-on-demand b'abbonament huwa waħda mill-possibbiltajiet għall-konsum ta' kontenut mhux lineari (it-telespettatur jara dak li jrid, meta u fejn irid, fuq il-mezz li jrid), l-istess bħat-TV catch-up, dan jagħmilha possibbli li wieħed jarah fi kwalunkwe ħin, għall-kuntrarju tal-konsum tal-kejbil. Minn perspettiva soċjoloġika, il-wiri ta' kontenut fuq Netflix jikkontribwixxi għall-emerġenza ta' mod ġdid ta' kif wieħed jikkonsma serje televiżivi. Tabilħaqq, il-kumpanija tħeġġeġ il-prattika tal-''binge-watching'', li ilha teżisti mis-snin disgħin u l-iżvilupp tad-[[DVD]], billi tagħmel staġun sħiħ disponibbli regolarment għall-klijenti tagħha f'daqqa. B'riżultat ta' dan, il-format tal-episodji tas-serje televiżivi huwa modifikat b'possibbiltajiet bħall-qbiż tas-sommarju tal-episodju preċedenti kif ukoll il-krediti tal-ftuħ u tal-għeluq. === Strateġiji ta' komunikazzjoni === Netflix spiss tuża mezzi mhux tas-soltu għall-komunikazzjoni tagħha. Il-kumpanija tkopri l-midja kollha ( televiżjoni, stampa, ċinema, eċċ.) u dawk mhux tal-midja ( netwerks soċjali, avvenimenti) li jippermettulha tikkomunika, ħafna drabi fuq il-kontenut oriġinali tagħha. L-ewwelnett, waħda mit-tekniki l-aktar użati minn Netflix fl-istrateġija ta’ komunikazzjoni u ''kummerċjalizzazzjoni'' tagħha hija l-appell għan-nostalġija. Fil-fatt, permezz tal-għażla tal-programmi tax-xandir tagħha jew tal-programmi tagħha stess, Netflix irnexxielha tieħu vantaġġ mix-xejriet emerġenti fis-settur awdjoviżiv jew, b’mod aktar ġenerali, fis-settur tal-arti. Fl-għażla tal-katalgu tax-xandir, nistgħu nħossu din l-influwenza fil-livell tal-kontenut immirat lejn iż-żgħażagħ, fejn il-ġenerazzjoni tal-lum ta’ bejn it-18 u l-25 sena tista’ ssib kontenut li rat fi tfulitha. Tifkira jew mod kif tuża l-affett tal-klijenti biex tipprovoka fihom sens ta’ appartenenza jew, għall-inqas, ta’ prossimità. Ejjew insemmu bħala eżempju ''The Magic School Bus'' u s-segwiment tiegħu, imqassam esklussivament minn Netflix. F’termini tax-xogħlijiet ta’ Netflix, din l-influwenza tista’ tinħass kemm f’termini tal-kontenut kif ukoll tat-trattament mogħti lill-vidjow. Għalhekk, insibu referenzi għas- XX 20. seklu f'diversi programmi, bħal ''Stranger Things'', ''Glow'', jew saħansitra ''The Cable Girls'' . It-tieni nett, il-preżenza ta' Netflix fix-xenarju tar-reklamar hija riflessa f'diversi operazzjonijiet bħar-reklamar ''stampat'', li permezz tiegħu Netflix tispikka b'kampanji ta' reklamar qawwija.avril 2015 F’Pariġi, b’kollaborazzjoni mal-aġenzija tar-reklamar Amerikana Ogilvy &amp;amp; Mather, Netflix nediet kampanja li tħeġġeġ lill-popolazzjoni tevita l-liġi biex tippromwovi s-sensiela tagħha ''Better Call Saul'' <ref>{{Ċita web|url=https://www.20minutes.fr/television/1573143-20150327-better-call-saul-netflix-frappe-fort-publicites-personnalisees|titlu=« Better Call Saul »: Netflix frappe fort avec ses publicités personnalisées|awtur=Anaëlle Grondin|data=27 mars 2015}}.</ref> . Tuża wkoll ''kummerċjalizzazzjoni fit-triq'' permezz ta’ spots ta’ reklamar imqiegħda f’postijiet pubbliċi sabiex tipperswadi lil dawk li jkunu għaddejjin biex isiru jafu dwar xiex tittratta s-sensiela msemmija fuq il-posters <ref name=":1">{{Ċita web|url=https://www.e-marketing.fr/Thematique/social-media-1096/Breves/Decryptage-netflix-creve-ecran-chez-ans-260287.htm|titlu=[Décryptage] Netflix crève l'écran chez les 13-20 ans|awtur=Anne-Cécile Guillemot|data=14 octobre 2015|sit=e-marketing.fr}}.</ref> . Fifévrier 2017, ftit wara r-rilaxx tal-filmat " imqass » fuq l-app Snapchat, Netflix tniedi kampanja « ''barra mid-dar'' » li jikkombinaw wirjiet u netwerks soċjali, li jippermettu ''skambji ta' faces'' (li timponi ras ta' persuna oħra fuq tiegħek) mal-karattri mill-programmi tagħhom <ref>{{Ċita web|url=https://lareclame.fr/darewin-netflix-netflixswap-151254|titlu=Netflix vous propose un Faceswap avec ses héros|awtur=Léa D.|data=25 avril 2016|sit=lareclame.fr|post=Neuilly-sur-Seine|data-aċċess=2025-08-06|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20170518025609/http://lareclame.fr/darewin-netflix-netflixswap-151254|arkivju-data=2017-05-18|url-status=dead}}.</ref> . F'Pariġi, din il-kampanja tinkludi eroj minn programmi oriġinali ta' Netflix, inkluż l-attur Gad Elmaleh <ref>{{Ċita web|url=https://lareclame.fr/netflix-stories-snapchat-169839|titlu=Invitez les héros de Netflix dans vos photos Snapchat|awtur=Claire D|data=7 février 2017|sit=LaReclame.fr|data-aċċess=2025-08-06|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20171201031410/https://lareclame.fr/netflix-stories-snapchat-169839|arkivju-data=2017-12-01|url-status=dead}}.</ref> . Netflix finalment torganizza avvenimenti f'postijiet pubbliċi sabiex tqajjem kuxjenza dwar is-servizzi tagħha, bħal f'juin 2015, b'kollaborazzjoni mal-aġenzija Ubi Bene, fejn ħabs fil-beraħ huwa ddisinjat biex jippromwovi s-sensiela ''Orange Is the New Black.'' Fl-aħħar nett, Netflix juża metodi oħra ta’ kummerċjalizzazzjoni bħat-''[[teasing]]'' (bis-saħħa tal-popolarità tiegħu fuq il-midja soċjali, Netflix jista’ jiddependi fuq siti ta’ netwerking bit-tama li jżomm lill-utenti aġġornati bl-aħħar informazzjoni relatata mas-serje favorita tagħhom), il-kondiviżjoni tal-kontijiet (anke jekk persuna m’għandhiex kont Netflix, huwa possibbli li tista’ tissellef id-dettalji tal-login ta’ membru biex taċċessa l-kontenut, li huwa partikolarment osservabbli fost iż-żgħażagħ, li fosthom persuna mingħajr aċċess għas-servizz tkun aktar inklinata li tingħaqad mal-komunità), ir-rakkomandazzjoni individwali (is-sistema ta’ Netflix hija bbażata fuq algoritmi, il-kumpanija tfittex li torganizza s-serje murija fl-interface tad-dar skont il-gosti ta’ kull utent, billi tgħaddi mill-istorja tagħhom, li jippermettilha tiżviluppa serje li jissodisfaw l-aspettattivi tal-konsumaturi) u fl-aħħar sħubijiet (il-kumpanija tifforma wkoll sħubijiet ma’ marki oħra, bħal fl-2017 mal-ħanut Alternative Herbal Health f’[[San Francisco]] biex tqassam tnax-il razza ta’ [[kannabis]] ispirati mis-serje tagħha). === Ambjent tekniku u uman === Biex tikber minn servizz ta’ kiri ta’ DVDs għal fornitur dinamiku ta’ kontenut ta’ streaming offline f’madwar għaxar snin, Netflix żviluppat u offriet soluzzjonijiet innovattivi f’diversi oqsma. Il-politika tagħha dwar il-ġestjoni tar-riżorsi umani tippreżenta aspetti ġodda <ref>{{Ċita web|url=https://www.usine-digitale.fr/article/comment-netflix-a-revolutionne-les-rh-dans-la-sillicon-valley-et-ailleurs.N356636|titlu=Comment Netflix a révolutionné les RH dans la Sillicon Valley et ailleurs|awtur=Laëtitia Vitaud|data=13/10/2015|sit=[[L'Usine digitale]]|data-aċċess=2017-10-22}}.</ref>, permezz tar-reklutaġġ ta' " adulti responsabbli » imħallas tajjeb ħafna, l-abbandun tal-prinċipju ta' evalwazzjoni annwali favur evalwazzjoni kontinwa kif ukoll libertà mogħtija fl-attivitajiet u liv bla limitu skont l-għażla tal-impjegat. Ukoll, Netflix hija ġeneruża f'termini ta' ħlas ta' tkeċċija <ref>{{Ċita web|url=https://www.ere.net/recruiting-great-talent-is-the-core-of-the-netflix-hr-revolution/|titlu=Recruiting Great Talent Is the Core of the Netflix HR Revolution|awtur=John Zappe|data=2014-01-15|sit=ERE Media|lingwa=en|data-aċċess=2017-10-22}}.</ref> . Barra minn hekk, l-organizzazzjoni tal-programmi tal-kompjuter tagħha hija aġli <ref>{{Ċita web|url=https://owdin.live/2017/01/10/ce-qui-rend-netflix-si-agile/|titlu=Ce qui rend Netflix si agile|data=2017-01-10|pubblikatur=OWDIN|data-aċċess=2017-10-22|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20171022143217/https://owdin.live/2017/01/10/ce-qui-rend-netflix-si-agile/|arkivju-data=2017-10-22|url-status=dead}}.</ref>, Netflix hija fl-oriġini ta' bosta għodod disponibbli ''f'sors miftuħ'' (Nebula, sett ta' ''plugins'' għas-softwer Gradle li jippermettilek tibni applikazzjonijiet f'Java) ; Aminator <ref>{{Ċita web|url=https://medium.com/netflix-techblog/ami-creation-with-aminator-98d627ca37b0|titlu=AMI Creation with Aminator|awtur=Michael Tripoli|awtur2=Karate Vick|data=2013-03-22|pubblikatur=Netflix TechBlog|data-aċċess=2017-10-22}}.</ref>, għodda għall-ħolqien ta' AMI għal Amazon Web Services Spinnaker <ref>{{Ċita web|url=https://www.spinnaker.io/|titlu=Spinnaker|sit=Spinnaker|lingwa=en|data-aċċess=2017-10-22}}.</ref>, għodda ta' skjerament ta' ħafna ''cloud'' li tintegra mal-biċċa l-kbira tal-fornituri tal-cloud computing ; Chaos Monkey and the Simian Army, sett ta’ għodod għas-simulazzjoni ta’ ħsarat f’ambjent reali u l-verifika li s-sistema tal-kompjuter tkompli tiffunzjona (li tippermetti kunsinna kontinwa filwaqt li tiggarantixxi l-kwalità tas-servizz <ref>{{Ċita web|url=https://www.infoq.com/fr/news/2016/04/How-Netflix-Builds-Code|titlu=Les Builds chez Netflix|awtur=Michael Stiefel|data=12 avril 2016|sit=InfoQ|data-aċċess=2017-10-22}}.</ref> ) biex tiggarantixxi l- kwalità tal-esperjenza tas-servizz ta’ ''streaming'' tagħha. Netflix waqqfet il-programm Open Connect, sett ta’ sħubijiet ma’ fornituri tas-servizzi tal-Internet biex twassal il-kontenut tagħha bl-aktar mod effiċjenti possibbli. Barra minn hekk, mill-2015, il-kumpanija Amerikana rċeviet assistenza teknika mis- CNRS, permezz tal- Laboratoire des Sciences du Numérique de Nantes (LS2N) rigward il-kompressjoni tal-vidjo . Fimars 2017 Fil- Kungress Dinji tal-Mowbajl f'Barċellona, Netflix ippreżenta l-għodda l-ġdida għall-kodifikazzjoni tal-vidjow magħmula fl-LS2N, li toffri kwalità għolja tal-immaġni b'rata ta' bits ta' 100 kilobits kull sekonda, 40 darba inqas minn dik tat-televiżjoni b'definizzjoni għolja (HD) u kompatibbli mal-biċċa l-kbira tan-netwerks tat-telefonija mobbli <ref>{{Ċita web|url=https://lejournal.cnrs.fr/articles/les-prouesses-de-la-compression-video|titlu=Les prouesses de la compression vidéo|awtur=Denis Delbecq|data=13 décembre 2017|sit=[[Centre national de la recherche scientifique|CNRS]]|data-aċċess=2025-08-06|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180220092534/https://lejournal.cnrs.fr/articles/les-prouesses-de-la-compression-video|arkivju-data=2018-02-20|url-status=dead}}.</ref> . === Kif taħdem il-pjattaforma === Il-pjattaforma ta' Netflix topera bl-użu ta' programm ta' rikonoxximent ta' kliem kjavi. Kull kontenut huwa assoċjat ma' madwar ħmistax-il kelma kjavi li jippermettu li jiġi identifikat u misjub. Din is-sistema tippermetti wkoll rakkomandazzjonijiet personalizzati, fejn kull utent jiġi assoċjat ma' kliem kjavi bbażati fuq il-kontenut li jikkonsma. Pereżempju, meta utent jiġi rakkomandat kontenut, dan jiġi assoċjat mal-istess kliem kjavi bħal utent li jkun rah. Barra minn hekk, it-thumbnails tal-kontenut jinbidlu minn utent għal ieħor biex jiġi determinat liema huma l-aktar effettivi biex jinkoraġġuhom jaraw kontenut. Barra minn hekk, dan il-mekkaniżmu ta' rakkomandazzjoni huwa msaħħaħ b'sitt algoritmi oħra. L-ewwel jikklassifika l-aktar kontenut popolari fuq il-homepage tal-utent. It-tieni jikklassifika l-kontenut li l-utent jista' jkun irid jara, filwaqt li t-tielet juri kontenut li jesperjenza l-ogħla livelli ta' popolarità skont il-perjodi ( [[Milied]], Jum San Valentinu , eċċ. ). Ir-raba’ waħda tħeġġeġ lill-utent biex ikompli l-programmi li diġà beda. Il-ħames waħda tistabbilixxi x-xebh bejn kontenut u dawk li diġà raw l-utent u fl-aħħar, l-aħħar waħda tiddetermina l-ordni li fiha l-kontenut jintwera fuq il-paġna ewlenija <ref name=":3">{{Ċita web|url=https://www.francetvinfo.fr/culture/series/netflix/enquete-franceinfo-comment-netflix-sy-prend-pour-nous-rendre-accros_3189939.html|titlu=Comment Netflix s'y prend pour rendre accros|awtur=Élodie Drouard|awtur2=Benoît Zagdoun|data=13 février 2019|sit=[[France Info]]}}.</ref> . Fioctobre 2020, Netflix trid tiddiżattiva l-“ Għadek hawn ? » li jidhru meta utent jikkatena diversi episodji fuq il-pjattaforma <ref>{{Ċita web|url=https://www.20minutes.fr/high-tech/2880739-20201008-netflix-va-supprimer-une-fonctionnalite-pour-faciliter-le-binge-watching|titlu=Netflix ne demandera bientôt plus si « Vous êtes encore là ? »|awtur=Jennifer Mertens|data=10/10/2020|sit=[[20 Minutes (France)]]|data-aċċess=2020-10-12}}</ref> . F'Mejju 2025, Netflix nediet xandir vertikali fuq il-mowbajl, ispirat mill-użi tan-netwerks soċjali, li jissuġġerixxi interess possibbli fil-format duanju <ref>{{Ċita web|url=https://www.duanju.fr/post/netflix-s-ouvre-au-format-vertical-pour-mobile-le-duanju-en-ligne-de-mire|titlu=Netflix s’ouvre au format vertical pour mobile. Le Duanju en ligne de mire ?|kunjom=|isem=|data=2025-05-07|sit=Duanju|lingwa=fr|data-aċċess=2025-08-03}}</ref> ' <ref>{{Ċita web|url=https://www.freenews.fr/actu-du-net/streaming/netflix-refond-son-interface-avec-ia-et-videos-verticales|titlu=Netflix refond son interface avec IA et vidéos verticales|kunjom=Lebocq|isem=Isabelle Deromas|data=2025-05-09|sit=Freenews|lingwa=fr-FR|data-aċċess=2025-08-03}}</ref> . === L-impatt ambjentali u l-piż fit-traffiku globali === Fl-2018, Jones stima fil-Ġurnal Nature li Netflix tirrappreżenta aktar minn terz tat-traffiku tal-Internet fl-Istati Uniti, li jimplika konsum sinifikanti tal-enerġija, flimkien ma' emissjonijiet sinifikanti ta' gassijiet serra . Madwar id-dinja, l-użu ta' servizzi ta' vidjow fuq talba (bħal Netflix) jirrilaxxa madwar {{Nowrap|100 millions}} tunnellata ta' dijossidu tal-karbonju kull sena, jew madwar 0.3 % tal-emissjonijiet globali, jew daqs CO sena daqs ir-Renju tal-Belġju <ref>{{Ċita web|url=https://www.newscientist.com/article/2209569-streaming-online-pornography-produces-as-much-co2-as-belgium/|titlu=Streaming online pornography produces as much CO2 as Belgium|sit=New Scientist|lingwa=en|data-aċċess=29-06-2020}}.</ref> . Barra minn hekk, fl-2017, l-ebda valutazzjoni preċiża mhija possibbli, għaliex - b'differenza minn pjattaformi oħra ''ta' streaming'' tal-vidjow - Netflix għadha ma tippubblikax rapporti regolari dwar il-konsum tal-enerġija tagħha, l-emissjonijiet ta' gassijiet serra jew it-taħlita tal-enerġija attwali tal-operazzjonijiet globali tagħha u sa dakinhar, Netflix qatt ma impenja ruħha pubblikament li tuża enerġija rinnovabbli <ref name="Greenp2017" /> . Skont ir-rapport ''{{Lang|en|The Global Internet Phenomena}}'' ppubblikat mill-kumpanija Amerikana Sandvine fl-2018, Netflix jirrappreżenta 15 % tat-traffiku globali tal-Internet, qabel [[YouTube]] (11.35 %) <ref name="BandePassante">{{Ċita web|url=https://usbeketrica.com/article/netflix-consomme-15-de-la-bande-passante-mondiale|titlu=Netflix consomme 15 % de la bande passante mondiale (et ça veut dire beaucoup)|awtur=Annabelle Laurent|data=5 octobre 2018|sit=[[Usbek & Rica (magazine)|Usbek & Rica]].com|data-aċċess=2 août 2019}}.</ref> . Ir-rata hija 19.1 % tat-traffiku fl-Istati Uniti <ref name="BandePassante" /> . Madankollu, Sandvine tilqa' t-teknoloġija tal-kompressjoni tal-pjattaforma u tassigura li mingħajrha « Netflix jista' faċilment jikkonsma tliet darbiet il-volum u 40 % tat-traffiku f'kull ħin » <ref name="BandePassante" /> . Fl-2019, skont ir-rapport il-ġdid ta’ Sandvine, Netflix baqgħet fil-quċċata b’12.60 % tat-traffiku globali tal-internet li jidħol, meta mqabbel ma' 12.33 % għal Google, 8.14 % għal Facebook, 5.42 % għal [[Microsoft]], 3.65 % għal Apple u 3.15 % għal Amazon <ref>{{Ċita web|url=https://la-rem.eu/2019/11/netflix-occupe-1-4-de-la-bande-passante/|titlu=Netflix occupe 1/4 de la bande passante|data=automne 2019|sit=la-rem.eu|data-aċċess=16 décembre 2019|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20251116174607/https://la-rem.eu/2019/11/netflix-occupe-1-4-de-la-bande-passante/|arkivju-data=2025-11-16|url-status=dead}}.</ref> . Fl-Università ta’ Bristol, grupp ta’ riċerkaturi (Schien, Preist, Shabajee) qed ifittxu li jimmudellaw l-impatt tal-karbonju tal-istriming (bl-użu ta’ mudell imsejjaħ DIMPACT), partikolarment b’konnessjoni ma’ Netflix. F’dokument ippubblikat fil-11 ta’ Ġunju 2021 minn Netflix, Emma Stewart (l-uffiċjal tas-sostenibbiltà ta’ Netflix) u Daniel Schien, professur assoċjat tax-xjenza tal-kompjuters f’Bristol, f’artiklu ko-awturat, jistmaw li l-impronta medja tal-karbonju ta’ siegħa ta’ streaming tal-vidjow fl-Ewropa fl-2020 tkun ‘biss’ madwar 55 gramma ta’ CO2e (ekwivalenti ta’ CO2), ċifra ħafna inqas mill-istimi preċedenti u li tikkorrispondi għas-CO2 emess biex tgħalli kitla elettrika medja tliet darbiet. Fl-2019, il-Proġett Shift stima li siegħa ta’ streaming tal-vidjow tikkorrispondi għal medja ta’ 100 gCO2. Skont George Kamiya (espert fl-IEA) fl-2021, l-impronta medja tal-karbonju ta’ 30 minuta ta’ streaming ta’ Netflix “hija ekwivalenti għal vjaġġar ta’ madwar 100 metru f’karozza konvenzjonali.” Skont dan l-awtur, id-dejta aġġornata fil-11/12/2020 mill-IEA turi titjib ċar fl-intensità tal-enerġija taċ-ċentri tad-dejta u n-netwerks tat-trażmissjoni: sentejn qabel, siegħa ta’ streaming tal-vidjow iġġenerat madwar 36 g ta’ CO2 (meta mqabbel ma’ 82 g ta’ CO2 ibbażat fuq dejta preċedenti). Il-Proġett Shift inkorpora din id-dejta l-ġdida fil-kalkoli tiegħu f’Ġunju 2020, flimkien ma’ stimi reċenti oħra ċċitati mill-midja, u wieġeb lil George Kamiya (fil-15 ta’ Ġunju 2020), wara li kkoreġa żball fil-bitrate (ċifra żbaljata ċċitata bi żball f’intervista, iżda li ma tidhirx fir-rapporti tal-Proġett Shift, li r-riżultati tagħhom mhumiex ikkontestati skont hu). Il-Proġett Shift jitlob aktar trasparenza u preċiżjoni fid-dejta mill-pjattaformi tal-istriming u għat-tkomplija tal-valutazzjonijiet tal-marka tal-karbonju mix-xjentisti. === Netflix qed tiffaċċja kompetizzjoni dejjem tikber === Bil-wasla ta' Netflix, il-frekwenza tal-wiri fuq pjattaformi ta' streaming żdiedet b'mod sinifikanti. Skont studju mmexxi mid-ditta ComScore, kważi nofs l-abitanti tal-Istati Uniti jaraw Netflix kuljum, filwaqt li n-nofs l-ieħor jiddedikaw ruħhom għal pjattaformi kompetittivi. L-udjenza għall-kanali tat-televiżjoni hija għalhekk kompromessa, peress li l-perjodu medju speċifiku għall-wiri ta' programmi ta' Netflix jikkoinċidi ma' slot ta' ħin ġeneralment użat mix-xandiriet <ref>{{Ċita web|url=https://www.comscore.com/Insights/Presentations-and-Whitepapers/2017/State-of-OTT|titlu=State of OTT|data=22 juin 2017|sit=Comscore.com|lingwa=en}}.</ref> . Quddiem l-eġemonija ta' Netflix fis-suq tal-video-on-demand b'abbonament, kumpaniji multinazzjonali oħra mill-industriji kreattivi, is-setturi tat-telekomunikazzjoni u l-kummerċ elettroniku qed jibdew id-distribuzzjoni u l-isfruttament ta' films u serje televiżivi permezz tal-Internet. Dan il-fenomenu jikkonċerna b'mod partikolari kumpaniji multinazzjonali bħal Google, Apple, Facebook u Amazon, iżda wkoll konglomerati tad-divertiment NBCUniversal, WarnerMedia u The Walt Disney Company . Barra minn hekk, xi kanali tat-televiżjoni Franċiżi joffru pakketti mfassla biex jikkompetu ma' Netflix (bħall-kanali tas-servizz pubbliku France Télévision bis-servizz france.tv tagħhom). L-ewwel offerta li tikkompeti ma' Netflix hija Hulu, li huwa servizz konġunt ta' The Walt Disney Company, 21st Century Fox, NBCUniversal u WarnerMedia li twaqqaf fl-2007. Imbagħad, Amazon ħolqot is-sussidjarja tagħha Amazon Studios fl-2016 u nediet offerta ta' abbonament ta' video-on-demand ( Prime Video ) inkluża fl-abbonament annwali tagħha għal Amazon Prime li għandha {{Nowrap|100 millions}} abbonat fiavril 2018 Barra minn hekk, fis-sajf tal-2017, Facebook nediet il-pjattaforma bla ħlas Facebook Watch, li l-kontenut tagħha huwa adattat biex wieħed jarah fuq skrins tal-ismartphones grazzi għat-tul qasir tiegħu (minn għaxra sa tletin minuta). L-għan ta' Facebook huwa li jiġġenera dħul addizzjonali mir-reklamar. Min-naħa tagħha, Google, permezz [[YouTube|ta' YouTube]], bdiet fl-2017.mai 2018 biex tistrimja kontenut permezz ta' abbonament ta' kull xahar li jinkludi wkoll abbonament għal servizz ta' streaming tal-mużika. Il-Walt Disney Company qed tippjana li ssaħħaħ l-involviment tagħha fis-settur tal-video-on-demand b'abbonament fil-ħarifa tal-2019 billi tniedi Disney+, pjattaforma li tiġbor flimkien kontenut mis-sussidjarji tal-kumpanija ( Lucasfilm, Marvel Entertainment, 20th Century Fox, National Geographic Channel , eċċ. ) <ref>{{Ċita web|url=https://www.lemonde.fr/economie/article/2019/04/12/disney-devoile-les-details-de-sa-plateforme-de-streaming-concurrente-de-netflix_5449063_3234.html|titlu=Disney dévoile Disney +, sa plate-forme vidéo concurrente de Netflix|data=12 avril 2019|sit=[[Le Monde]]}}.</ref> . == Affarijiet Legali == IL-5 novembre 2024, issir tfittxija fuq Netflix [[Pariġi|f'Pariġi]] u [[Amsterdam]] għal suspett ta' ħasil ta' flus, frodi tat-taxxa u xogħol mhux iddikjarat <ref>{{Ċita web|url=https://www.liberation.fr/economie/economie-numerique/netflix-france-perquisition-en-cours-pour-blanchiment-de-fraude-fiscale-et-travail-dissimule-20241105_XSMLD56OVND3RJROGEZ7XI7Y4I/|titlu=Netflix France : perquisition pour blanchiment de fraude fiscale et travail dissimulé|kunjom=LIBERATION|sit=Libération|lingwa=fr|data-aċċess=2024-11-05}}</ref> , . == Reviżjonijiet == === Akkużi ta’ transfobija === Fioctobre 2021, membri tal- komunità LGBT+ irrimarkaw l-inkonsistenza bejn l-immaġni progressiva li l-pjattaforma trid tagħti permezz tal-viżibilità qawwija LGBT+ fis-serje tagħha u l-propagazzjoni ta’ diskors transfobiku li fih tipparteċipa billi xxandar sketch transfobiku mill-kummidjant Dave Chappelle. L-impjegata ta' Netflix Terra Field qalet fuq il-kont tagħha ta' Twitter: "Dak li qed nipprotestaw huwa l-ħsara li dan il-kontenut jagħmel lill-komunità trans (speċjalment persuni trans ta' kulur) u speċifikament lin-nisa trans suwed. Nies bħali mhux qed jinqatlu. Jiena mara bajda, it-tħassib tiegħi huwa meta xi ħadd jikteb "Tara" fuq it-tazza tiegħi fi Starbucks. "Dak li qed nipprotestaw huwa l-ħsara li dan il-kontenut jagħmel lill-komunità trans (speċjalment persuni trans ta' kulur) u speċifikament lin-nisa trans suwed. Nies bħali mhux qed jinqatlu. Jiena mara bajda, it-tħassib tiegħi huwa meta xi ħadd jikteb "Tara" fuq it-tazza tiegħi fi Starbucks. "Dak li qed nipprotestaw huwa l-ħsara li dan il-kontenut jagħmel lill-komunità trans (speċjalment persuni trans ta' kulur) u speċifikament lin-nisa trans suwed. Nies bħali mhux qed jinqatlu. Jiena mara bajda, u l-akbar tħassib tiegħi huwa meta xi ħadd jikteb "Tara" fuq it-tazza tiegħi fi Starbucks. B'riżultat ta' dan, hi, flimkien ma' diversi oħrajn li tkellmu dwar il-kwistjoni, ġew sospiżi." Min-naħa tagħha, il-kumpanija ċaħdet li keċċiethom minħabba l-pożizzjoni tagħhom u sostniet li dawn in-nies kienu ppruvaw jattendu laqgħa li għaliha ma kinux mistiedna <ref>{{Ċita web|url=https://www.theverge.com/2021/10/11/22720724/netflix-suspends-trans-employee-tweeted-dave-chappelle-the-closer|titlu=Netflix suspends trans employee who tweeted about Dave Chappelle special|kunjom=Schiffer|isem=Zoe|data=2021-10-11|sit=The Verge|lingwa=en|data-aċċess=2021-10-12}}</ref> u ddikjarat dwar il-programm inkwistjoni li ma jimmarkax il-kaxxa ta' inċitament għall-mibegħda jew il-vjolenza, filwaqt li rrikonoxxiet li « Huwa diffiċli li tiddistingwi bejn kummentarju u diskors ta' mibegħda, speċjalment bil-kummiedja stand-up, li teżisti biex timbotta l-konfini. » . Jaclyn Moore, ix-showrunner tas-serje ''Dear White People'', ħabbret li mhux se tibqa’ taħdem mal-pjattaforma <ref>{{Ċita web|url=https://variety.com/2021/tv/news/dear-white-people-jaclyn-moore-dave-chappelle-netflix-1235083197/|titlu=''Dear White People'' Co-Showrunner Jaclyn Moore on Why She’s Boycotting Netflix Over Transphobic Dave Chappelle Special|kunjom=Malkin|isem=Marc|data=2021-10-07|sit=[[Variety]]|lingwa=en|data-aċċess=2021-10-12}}</ref> . === l-Indja === Fl-2022, il-pjattaforma waqfet xxandar il-film ta’ Dibakar Banerjee, li pproduċiet hi stess, minħabba pressjoni min -nazzjonalisti Hindu <ref>{{Ċita web|url=https://www.lemonde.fr/m-le-mag/article/2022/12/11/en-inde-netflix-cede-a-la-pression-des-nationalistes-hindous_6153892_4500055.html|titlu=En Inde, Netflix cède à la pression des nationalistes hindous|awtur=Carole Dieterich|data=11 Décembre 2022|sit=[[Le Monde]]|data-aċċess=18 Décembre 2022}}</ref> . === Serje ta' abbandun ta' karattri mhux binarji u konspirazzjoni dwar l-ajruplan MH370 === Is-sitt staġun ta' ''{{Interlanguage link|Ridley Jones}}'', kartun immirat lejn it-tfal, jiġi abbandunat6 mars 2023 wara d-dehra ta’ karattru mhux binarju, minkejja d-dispjaċir tal-kreatur tiegħu Chris Nee <ref>{{Ċita web|url=https://tvmag.lefigaro.fr/programme-tv/series/apres-le-coming-out-non-binaire-d-un-personnage-netflix-annule-discretement-une-serie-pour-enfants-20230317|titlu=Après le coming out non binaire d'un personnage, Netflix annule discrètement une série pour enfants|awtur=Cécile Brelot|data=2023-03-17|sit=[[TV Magazine]]|lingwa=fr|data-aċċess=2024-03-08}}</ref> , <ref>{{Ċita web|url=https://video.lefigaro.fr/figaro/video/une-serie-pour-enfants-annulee-par-netflix-apres-des-plaintes-contre-un-personnage-non-binaire/|titlu=Netflix: une série pour enfants annulée après des plaintes contre un personnage non-binaire|data=2023-03-17|sit=Figaro Live|lingwa=fr|data-aċċess=2024-03-08}}</ref> . Ukoll f’Marzu 2023, is-serje dokumentarja ''MH370 L-ajruplan nieqes'' li jittratta l-għajbien tat-Titjira 370 tal-Malaysia Airlines huwa kkritikat waqt ix-xandira tiegħu talli xerred teoriji ta' konspirazzjoni <ref>{{Ċita web|url=https://www.radiofrance.fr/franceinter/podcasts/un-jour-dans-le-monde/un-jour-dans-le-monde-du-mercredi-15-mars-2023-5327540|titlu=Vol MH370 : 9 ans après, un mystère jamais élucidé|data=2023-03-15|sit=[[France Inter]]|lingwa=fr|data-aċċess=2024-03-08}}</ref> , <ref>{{Ċita web|url=https://www.bfmtv.com/international/disparition-du-vol-mh370-pourquoi-la-serie-documentaire-de-netflix-divise-autant_AV-202303130732.html|titlu=Disparition du vol MH370 : pourquoi la série-documentaire de Netflix divise autant|awtur=Théo Putavy|data=13/03/2023|sit=[[BFMTV]]|lingwa=fr|data-aċċess=2024-03-08}}</ref> . == Referenzi == [[Kategorija:Pages with unreviewed translations]] hcw80d70ljj9j81w4rmx5hz8vdojuqx 0 33782 330161 329359 2026-05-20T04:43:41Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330161 wikitext text/x-wiki '''''Minecraft''''' hija logħba tal-vidjo tat-tip avventura. kaxxa tar-ramel » żviluppat mill- [[Żvezja|Iżvediż]] Markus Persson, magħruf ukoll bħala Notch, imbagħad mill-kumpanija Mojang Studios . Huwa univers magħmul minn voxels u ġġenerat b'mod proċedurali, li jintegra sistema ta' crafting iffukata fuq il-ġbir u mbagħad it-trasformazzjoni ta' riżorsi naturali ( mineraloġiċi, fossili, [[Annimal|annimali]] u pjanti ). Oriġinarjament iddisinjat bħala logħba tal-browser, ''Minecraft'' eventwalment ġie żviluppat għal kompjuters ( [[Microsoft Windows|Windows]], Mac u Linux ) bl-użu tat-teknoloġija Java, u mbagħad għal telefowns ċellulari fil-verżjoni ''{{Lang|en|Minecraft Bedrock Edition}}'' tiegħu ( Android, iOS u Windows Phone, verżjoni li aktar tard ġiet estiża għal pjattaformi oħra). Verżjonijiet tal-console huma wkoll disponibbli. Xbox 360 fl-2012, PlayStation 3 fl-2013, PlayStation 4 u Xbox One fl-2014, Wii U fl-2015, Nintendo Switch u New Nintendo 3DS fl-2017, u fl-aħħar PlayStation 5 fl-2024. Il-logħba, disponibbli f'139 {{Nowrap|139 langues}} u li toffri diversi modi ta' logħob, tibbenefika minn bosta varjazzjonijiet fiżiċi u virtwali: adattament ta' film, serje spin-off, logħob Lego, rumanzi, logħob tar-rwoli , eċċ. Barra minn hekk, {{Interlanguage link|Minecon (évènement)}}, avveniment iċċentrat fuq il-logħob, ilu jsir mill-2010. B'tkabbir kostanti u konsistenti fil-bejgħ minn mindu ħareġ, Minecraft hija l-ewwel logħba tal-vidjo li laħqet it-300 miljun kopja mibjugħa fuq il-pjattaformi kollha sa Ottubru 2023, u b'hekk issaħħaħ l-istatus tagħha bħala l-logħba tal-vidjo l-aktar mibjugħa ta' kull żmien, li kisbet fl-2016. == Qafas == ''Minecraft'' idaħħal lill-plejer f'dinja maħluqa b'mod proċedurali, magħmula minn voxels li jirrappreżentaw materjali differenti ( art, ġebel, ilma, [[ħadid]], faħam , eċċ. ). Id-dinja hija magħmula minn diversi strutturi ( siġar, għerien, [[Muntanja|muntanji]], irħula , eċċ. ) u hija popolata minn annimali ( baqar, [[Nagħġa|nagħaġ]] , eċċ. ) kif ukoll mostri ( zombies, [[Brimba|brimb]], skeletri , eċċ. ). Il-plejer jista’ jimmodifika d-dinja tiegħu kif irid, jew għall-iskop ta’ sopravivenza jew għall-ħolqien. == Sistema tal-logħob == Il-plejer huwa rappreżentat f'forma umanojde żewġ blokki għolja u għandu psewdonimu mitlub meta tinxtara l-logħba. Id-dehra tiegħu (" ''ġilda'' » bl-Ingliż, jew « ġilda "), jistgħu jiġu personalizzati fuq il-websajt uffiċjali jew fil-logħba, iżda hemm dehriet awtomatiċi. Sal-2015 <ref>{{Ċita web|url=https://www.wired.co.uk/article/minecraft-alex-female-default-skin|titlu=Minecraft addresses gender gap with free 'Alex' update|awtur=Michael Rundle|data=2015-04-28|sit=[[Wired (magazine)|Wired]]|lingwa=en-GB|data-aċċess=2025-01-07}}.</ref>, kienet disponibbli biss id-dehra bl-isem ta' Steve, karattru maskili liebes jeans blu u ġakketta turkważ <ref name="level-1"/> . Fl-2015, ġie introdott Alex, liebes jeans kannella, sweater aħdar u xagħar aħmar twil, u b'hekk offra alternattiva femminili . Fi{{Data|octobre 2022}}, seba’ dehriet ġodda huma mħabbra għal inklużività aħjar ta’ komunitajiet differenti <ref>{{Ċita web|url=https://www.minecraft.net/en-us/article/minecraft-live-2022-the-recap|titlu=Minecraft Live 2022 The Recap|awtur=Sofia Dankis|data=2022-10-15|sit=Minecraft|lingwa=en-US|data-aċċess=2025-01-07}}.</ref> . Il-veduta awtomatika tal-plejer hija l-ewwel persuna, li l-plejer jista' jaqleb għat -tielet persuna (wara jew quddiem) fi kwalunkwe ħin. <ref>{{Ċita web|url=http://www.eurogamer.net/articles/2011-11-23-minecraft-1-0-launch-patch-notes|titlu=Minecraft 1.0 launch patch notes|awtur=Robert Purchese|data=2012-01-12|sit=[[Eurogamer]]|lingwa=en|data-aċċess=2025-01-07}}.</ref> Għandhom bar tas-saħħa ta' għoxrin punt tas-saħħa u bar tal-ikel. <ref>{{Ċita web|url=https://www.millenium.org/guide/53831.html?page=2|titlu=Minecraft : Le guide pour débuter|awtur=Tyler|data=2011-12-07|sit=[[MGG (site web)|MGG]]|data-aċċess=2025-01-07}}.</ref> Jekk il-bar tas-saħħa tagħhom jilħaq 0, il-plejer imut, u jitfa' l-oġġetti tiegħu u xi esperjenza, u jerġa' jidher fl-ewwel punt ta' tfawriment tiegħu fid-dinja jew ħdejn l-aħħar sodda li raqad fiha. Jistgħu wkoll jidhru fil-post tal-ankra tat-tfawriment tagħhom fid-dinja Nether, fejn l-irqad f'sodda jikkawża li din tisplodi, u toqtol lill-plejer. Il-plejer, li juża l-leminija awtomatikament, jista' juża ż-żewġ idejn, iżda l-id preferuta biss tista' twettaq azzjonijiet bħal ġlied, tkissir, jew tqegħid ta' blokki. Għandu inventarju ta' 27 kaxxa, li kull waħda minnhom tista' tinkludi sa 64 oġġett tal-istess tip (il-''stack''), kif ukoll bar ta' aċċess rapidu ta' disa' kaxxi (l-inventarju rapidu), flimkien ma' kaxxa għat-tieni id. Fl-inventarju tiegħu, jista' joħloq oġġetti billi juża grilja ta' ħolqien ta' tnejn b'tnejn (li ma tippermettilux joħloq l-oġġetti kollha) jew jilbes armatura. Għalkemm il-logħba qatt ma tispiċċa fil-fatt, għandha tmiem uffiċjali. : huwa djalogu twil bejn żewġ karattri, imsejjaħ " Poeżija ta' Ender ", li tintwera meta l-plejer jieħu l-portal tar-ritorn wara li joqtol {{'}} ''{{Lang|en|Ender Dragon}}'', boxxla li tgħix fid- {{'}} ''{{Lang|en|End}}'' . Wara din ix-xena, il-plejer jerġa' jidher fuq il-wiċċ u jista' jkompli jilgħab normalment.{{Bżonn refererenza|Il est également possible de {{Citation|terminer}} ''{{Langue|en|Minecraft}}'' en collectant tous les trophées ou en rassemblant un exemplaire de chaque matière ou chaque objet du jeu récupérable|date=janvier 2025}} <span class="need_ref" style="cursor:help;" title="Ce passage nécessite une référence (demandé le janvier 2025).">Huwa wkoll possibbli li <span class="citation">" biex tintemm »</span> ''<span lang="en" class="lang-en">Minecraft</span>'' billi tiġbor it-trofej kollha jew tiġbor wieħed minn kull materjal jew oġġett fil-logħba li jista' jinġabar</span> <sup class="need_ref_tag" style="padding-left:2px;">[[wikipedija:Bżonn referenza|&#x5B; ref.&nbsp;neċessarju &#x5D;]]</sup> . [[Catégorie:Article à référence nécessaire]] === Dinja === Prinċipju fundamentali ta' ''Minecraft'' huwa l-ġenerazzjoni tad-dinja proċedurali. : kull mappa hija ġġenerata b'mod każwali hekk kif il-plejer jimxi 'l quddiem, skont żerriegħa tad-dinja <ref name="20minutes-lego"/> , <ref>{{Ċita web|url=https://www.minecraft-france.fr/seed-graine-de-generation-de-monde/|titlu=La graine de génération de monde, ou seed|awtur=Happlay|data=2016-08-07|sit=Minecraft-France|data-aċċess=2025-01-07}}.</ref> . Id-dinja hija ġġenerata b'mod konsistenti billi hija magħmula minn diversi pajsaġġi msejħa [[Bijoma|bijomi]] ( foresta, pjanura, deżert, ġungla, tundra, taiga, paludi, savanna , eċċ. ) <ref>{{Ċita harvard bla parenteżi|Milton|Soares|Maron|2014}}.</ref> . Mappa tista’ ssir kbira ħafna matul il-ġenerazzjoni tagħha, sa massimu ta’ {{Nowrap|60 millions}} blokka fuq kwadru, jew seba’ darbiet l-erja tal-wiċċ tad [[Id-Dinja|-Dinja]] . Id-dinja hija magħmula minn saffi ta’ blokki, li jvarjaw mis-saff -64 sa 320 <ref name="jeuxvideocom-generation">{{Ċita web|url=https://www.jeuxvideo.com/wikis-soluce-astuces/1454459/la-nouvelle-generation-de-monde.htm|titlu=La nouvelle génération de monde|data=2021-09-03|sit=[[Jeuxvideo.com]]|data-aċċess=2025-01-07}}.</ref> . Taħt l-aħħar saff, magħmul minn materjal li ma jinkisirx fil-modalità ta’ sopravivenza, hemm biss vojt . : jekk il-plejer jaqa' fih, dan iwassal biex imut. Id-dinja prinċipali hija magħmula minn wiċċ, skont kull bijoma, u żoni taħt l-art, aktar jew inqas mimlija bil-ġebel, fejn minerali, għerien jew kaverni jiġu ġġenerati b'mod każwali. Strutturi bħal irħula, dungeons, tempji akkwatiċi jew saħansitra bliet antiki jidhru b'mod każwali fuq il-mappa, fuq il-wiċċ jew taħt l-art. Kull dinja fiha wkoll żewġ dimensjonijiet oħra, in- ''{{Lang|en}}'' u {{'}} ''{{Lang|en}}'' . In ''{{Lang|en|Nether}}'' hija dimensjoni magħluqa li tixbaħ [[Infern|l-infern]], mingħajr lejl jew nhar, aċċessibbli permezz ta' portal li l-plejer irid joħloq jew isib fid-dinja. Hija magħmula prinċipalment minn [[lava]] u popolata minn mostri uniċi. Peress li d-distanzi mhumiex ugwali bejn id-dinja prinċipali u n- ''Nether'', dan tal-aħħar jintuża wkoll mill-plejers biex jaqsmu distanzi twal aktar malajr <ref>{{Ċita web|url=http://www.pcgamer.com/a-clearer-look-at-minecrafts-new-hell-dimension/|titlu=A clearer look at Minecraft's new hell dimension|awtur=Tom Francis|data=2010-10-10|sit=[[PC Gamer]]|lingwa=en|data-aċċess=2025-01-07}}.</ref> . F'din id-dimensjoni, jistgħu jinstabu minerali speċifiċi (kwarz, netherite) kif ukoll strutturi partikolari. Fdalijiet tal-Bastjun ", " fdalijiet tal-Bastjuni ", fortizzi tan-nether). {{'}} ''{{Lang|en|End}}'' huwa dimensjoni oħra aċċessibbli biss permezz ta' portal (li jinsab fi struttura msejħa " ''fortizza'' ") deher mir-rilaxx uffiċjali tal-logħba <ref>{{Ċita web|url=http://gamerant.com/minecraft-19-prerelease-4-sieg-109543/|titlu=''Minecraft'' 1.9 Pre-release 4 Adds ‘The End’|data=2011-10-13|sit=Game Rant|lingwa=en-US|data-aċċess=2025-01-07}}.</ref>, magħmul minn gżira li ttir, imdawra bil-vojt, fejn hemm ''{{Lang|en|endermen}}'', pilastri tal-obsidjan u {{'}} ''{{Lang|en|Ender Dragon}}'', li għandek toqtol biex tispiċċa l-logħba. Id-dinja fiha madwar {{Nowrap|300 types}} tip ta’ blokki, li ħafna minnhom jirrappreżentaw materjali tal-bini jew elementi tax-xenarju u jkejlu 1  fuq kull naħa. Il-blokki jistgħu jkunu solidi jew mhux solidi (arja, torċi , eċċ. ), trasparenti (ħġieġ, silġ , eċċ. ), fluwidi (ilma, lava), u spiss jeħtieġu għodda partikolari biex jiġu rkuprati (pikka tal-injam jew akbar għall -ġebel, pikka tal-ħadid għad-djamanti, pikka tad-djamanti għall -ossidjana , eċċ. ) <ref>{{Ċita harvard bla parenteżi|Milton|Soares|Maron|2014}}.</ref> . Il-gravità ma taffettwax kważi l-blokki kollha, ħlief għall-fluwidi u ċerti materjali (ramel, żrar, bajda tad-dragun, inkwina). === Kreaturi === Ħafna kreaturi jgħixu fid-dinja tal-logħba. Huma msejħa " il-folol » mill-Ingliż « ''mobbli'' » li jindikaw entitajiet kapaċi jiċċaqalqu. Il-plejer jista' jinteraġixxi magħhom biex jiddefendi lilu nnifsu jew jikseb riżorsi. Hemm erba' tipi kreaturi passivi li qatt ma jattakkaw lill-plejer (baqar, ħnieżer, tiġieġ , eċċ. ) <ref>{{Ċita harvard bla parenteżi|Milton|Soares|Maron|2014}}.</ref> ; kreaturi newtrali li jattakkaw biss jekk jiġu provokati (Piglins zombifikati, ilpup, ''Endermen'', golems tal-ħadid (dawk iġġenerati b'mod naturali biss) , eċċ. ) ; kreaturi ostili li jattakkaw lill-plejer hekk kif jarawh jew jindunaw bil-preżenza tiegħu ( zombies, ''{{Lang|en|Creepers}}'', skeletri , eċċ. ) ; u kreaturi msejħa, li jistgħu jkunu wieħed minn tliet tipi, bħal golems tal-ħadid (newtrali) jew golems tas-silġ (passivi), li jistgħu jgħinu lill-plejer. Xi annimali jistgħu jiġu mmansati bl-użu ta' oġġetti, bħal għadam għall-ilpup jew ħut nej għall-qtates. Kull annimal li jista' jiġi mitmugħ jista' wkoll jirriproduċi bl-użu ta' dak l-ikel <ref>{{Ċita harvard bla parenteżi|Milton|Soares|Maron|2014}}.</ref> . Apparti Steve u Alex, l-ebda kreatura oħra mhija tal-ġeneru <ref name="level-1"/> . Mobs ostili, kif ukoll xi wħud newtrali, jidhru biss f'żoni b'dawl baxx : għerien, kaverni, postijiet imdawla ħażin, jew bil-lejl <ref name="Luminosité">{{Ċita harvard bla parenteżi|Milton|Soares|Maron|2014}}.</ref> . Dawn id-dehriet ma jseħħux f'diffikultà paċifika <ref name="Luminosité" /> . Xi kreaturi jidhru biss f'dimensjonijiet speċifiċi (piglins, ghast, wither skeleton, blaze jew saħansitra hoglins li jidhru biss fin-nether) jew b'kundizzjoni speċifika (id-dragun Ender jidher fl-aħħar darba biss b'mod naturali). Xi kreaturi saru ikoniċi ''Endermen'', mostri kbar suwed li jistgħu jitteleportaw, li jattakkaw lill-plejer biss jekk jipprovokawhom billi jħarsu f'għajnejhom jew jolqtuhom <ref>{{Ċita web|url=https://gamerant.com/enderman-minecraft-mob-riley-98062|titlu=Notch Adds Terrifying Enderman Mob in Upcoming ''Minecraft'' Update|data=2011-07-30|sit=Game Rant|lingwa=en|data-aċċess=2025-01-07}}.</ref>, ''Creepers'', simboli veri tal-logħba <ref>{{Ċita web|url=http://www.gameblog.fr/news/41199-anecdote-jeu-video-l-origine-des-creepers-de-minecraft|titlu=Anecdote jeu vidéo : l'origine des Creepers de ''Minecraft''|awtur=Antoine Verselder|data=2014-02-24|sit=[[Gameblog]]|data-aċċess=2025-01-07}}.</ref>, li jisplodu u jeqirdu diversi blokki fid-dinja. Il-plejer jista' jsib mostri oħra billi jesplora diversi bijomi, bħal Gwardjani fl-oċeani. ''Minecraft'' għandu wkoll żewġ « imgħallem » prinċipali u tnejn sekondarji oħra. L-ewwel boxxla prinċipali hija {{'}} ''{{Lang|en|Ender Dragon}}'', dragun li jgħix {{'}} ''End'' <ref>{{Ċita web|url=https://fr-minecraft.net/mob-63-ender-dragon.html|titlu=⛏️ FR-Minecraft Ender Dragon|sit=fr-minecraft.net|data-aċċess=2025-01-07}}.</ref> . It-tieni boxxla prinċipali hija l- ''{{Lang|en|Wither}}'', monster bi tliet irjus li jtir, li deher fl- aġġornament 1.4.2 tal-2012 <ref>{{Ċita web|url=http://www.gentside.com/minecraft/mise-a-jour-minecraft-1-4-2-une-evolution-majeure-pour-celebrer-halloween_art45899.html|titlu=Mise à jour ''Minecraft'' 1.4.2 : une évolution majeure pour célébrer Halloween|data=2012-10-26|sit=Gentside|data-aċċess=2025-01-07|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160927045451/http://www.gentside.com/minecraft/mise-a-jour-minecraft-1-4-2-une-evolution-majeure-pour-celebrer-halloween_art45899.html|arkivju-data=2016-09-27|url-status=dead}}.</ref>, li l-plejer jista' jġiegħel jidher billi jpoġġih f'pożizzjoni partikolari tal- « ramel tal-erwieħ » u kranji ta' ''skeletri Wither'', miksuba billi toqtol dawn tal-aħħar, preżenti fid-dimensjoni ''Nether'' . Mal-mewt, jagħti bħala premju ''{{Lang|en|Nether star}}'' jew " Stilla tan-Nether ". L-ewwel boxxla sekondarja, li dehret fl-2014 fil- {{Nowrap|version 1.8}} ta' ''Minecraft'', hija {{'}} ''{{Lang|en|Elder Guardian}}'' jew " Eks Gwardjan "bil-Franċiż, li jgħix fit-tempji tal-oċean jew ''monument'' bl-Ingliż. Huwa jagħti mal-mewt tiegħu xi sponoż, merluzz nej u kristalli prismarini (blat akkwatiku rari). L-aħħar huwa l- ''{{Lang|en|Warden}}'', monstru li jgħix f' « belt antika » jinsab fl-aktar għerien baxxi tad-dinja. Dan il-mostru deher fl-aġġornament tal-2022 1.19.0.20 (verżjoni Bedrock, 1.19 fil-verżjoni Java) u jista' jikkawża ħsara kbira ħafna. Mal-mewt, iwaqqa' blokka msejħa " katalist tal-iskulk ", jista' jinkiseb ukoll b'għodda inkantata b'" mess tal-ħarir ". === Għodda, armi u armatura === Għal kull azzjoni, il-plejer jista' jew irid jgħammar lilu nnifsu b'għodda sabiex iwettaqha b'mod korrett jew biex iħaffef it-twettiq tagħha. pikka, mannara, pala, mgħażqa , eċċ. L-għodda hija magħmula minn minerali u materjali differenti, xi wħud b'varjazzjonijiet, li jagħtuhom aktar jew inqas durabilità u effettività. : rispettivament [[injam]], ġebla, ram, [[ħadid]], deheb, djamant u l- " Netherite ". Għodda oħra jistgħu jsiru biss b'riċetta waħda ( ''sengħa'' ) u jistgħu jwettqu azzjoni waħda ( virga tas-sajd biex taqbad il-ħut, lajter biex tixgħel portal) jew jipprovdu informazzjoni ( boxxla biex torjenta lilek innifsek, arloġġ biex tgħid il-ħin). Xabla tista' wkoll tinħadem biex tipprovdi attakki aktar qawwija waqt il-ġlied. Bħall-għodda ewlenin, tista' tkun magħmula minn materjali differenti, u dan jagħtiha saħħa u qawwa varjabbli. Il-plejer jista' wkoll jgħammar armatura (elmu, kurazza, leggings, u stivali) biex jiddefendi lilu nnifsu u jnaqqas il-qawwa tal-attakki tal-għadu. Għal darb'oħra, il-materjal użat joffri reżistenza varjabbli għall-ħsara. Fl-aħħar nett, il-plejer jista' jibni tarka li tista' twaqqaf kwalunkwe tip ta' attakk jekk ikun attiv (splużjonijiet, projettili, daqqiet, eċċ.) iżda ma tipproteġix kontra ħsara minn pozzjonijiet, waqgħat, jew nar. Din it-tarka teżisti biss f'forma waħda (taħlita ta' injam u ħadid) iżda tista' tiġi personalizzata b'banner. L-għodda, l-armi, u l-armatura kollha jistgħu jiġu inkantati b'tabella ta' inkantamenti, bi skambju għal punti ta' esperjenza li l-plejer jikseb billi jwettaq diversi azzjonijiet, bħat-tħaffir tal-faħam jew il-qtil ta' mostri. L-inkantamenti offruti huma każwali, iżda l-livell tagħhom jiddependi fuq l-ammont ta' esperjenza li jkollu l-plejer, in-numru ta' libreriji li jdawru l-mejda, kif ukoll il-materjal tal-għodda. Il-biċċa l-kbira tal-inkantamenti huma ristretti għal tip wieħed ta' għodda jew arma, iżda xi wħud jistgħu japplikaw għal kollha. Xi inkantamenti jistgħu jinstabu biss bħala kotba fi strutturi jew billi jiġu skambjati mar-raħħala. <ref>{{Ċita web|url=https://minecraft.fr/enchantement-minecraft/|titlu=Guide de l’enchantement dans ''Minecraft''|awtur=Clément Reynaud|data=2021-09-23|sit=Minecraft.fr|data-aċċess=2025-01-07}}.</ref> === Redstone === Fl-aħħarnett, ir-redstone — l-ekwivalenti tal-elettriku jippermettilek li tiddisinja ċirkwiti loġiċi u tagħmel id-dinja interattiva : għalhekk huwa possibbli li jiġu awtomatizzati sistemi, li jiġu manifatturati ġeneraturi jew saħansitra kalkolaturi funzjonali. Il-plejer jista' juża wkoll ċirkwiti redstone biex jawtomatizza ċerti kompiti, bħall -agrikoltura jew it-tnissil <ref name="20minutes-lego"/> . === Modi tal-Logħob === ==== Modalità Kreattiva ==== ==== Modalità ta' sopravivenza ==== Il-modalità tas-sopravivenza tgħaddas lill-plejer f'dinja kumplessa mimlija mostri li jidhru f'postijiet mudlama, jiġifieri bil-lejl, f'għerien, jew kullimkien fejn ma tantx ikun hemm dawl tajjeb. Din hija l-modalità ewlenija u dik awtomatika ta' ''Minecraft'' . Hemm erba' livelli ta' diffikultà: : paċifiku (il-plejer ma jitlifx ikel u l-ebda kreatura ostili ma tista' tidher), faċli, medju u diffiċli. Il-plejer irid jgħix u jkun kapaċi jiddefendi lilu nnifsu. Biex jagħmel dan, irid jibni għodda: pereżempju, jista’ jibni twavel u mbagħad stikek minn zkuk tal-injam; bi stikek u ġebel, jibni pikka jew xabla; u bi pikka, iħaffer il-faħam u l-ħadid. B’ċerti materjali bħall-ħadid, id-djamanti, jew il-ġilda, il-plejer jista’ jiġbor armatura biex jirreżisti l-mostri. Huwa wkoll neċessarju li jikkaċċja l-annimali jew jikkultiva l-qamħ, il-patata, jew il-karrotti sabiex jikseb l-ikel. ==== Modalità Hardcore ==== Modalità {{Lang|en|''Hardcore''}} (“ Estrem ") hija modalità tal-logħob simili għall-modalità tas-sopravivenza, iżda fejn il-plejer għandu ħajja waħda biss u d-diffikultà hija msakkra fil-livell massimu (" diffiċli "). Jekk il-plejer imut, ma jistax jiġi rxoxtat u d-dinja titħassar b'mod permanenti <ref>{{Ċita web|url=http://www.pcgamer.com/minecraft-hardcore-mode-teased-when-you-die-the-world-dies-with-you/|titlu=Minecraft hardcore mode teased. When you die, the world dies with you|awtur=Tom Senior|data=2011-09-23|sit=[[PC Gamer]]|lingwa=en|data-aċċess=2025-01-08}}.</ref> . F'din il-modalità, id-dehra tal-qlub fuq il-life bar hija differenti. Għandhom żewġ għajnejn, u dan jagħtihom dehra dijabolika. Fi tmiem il-logħba, jintwera l-punteġġ tal-plejer, li jikkorrispondi għall-esperjenza totali miksuba matul il-logħba. Billi tidher mill-verżjoni finali tal-logħba (1.0), probabbilment hija ispirata minn sensiela ta' artikli fuq is-sit PC Gamer <ref>{{Ċita web|url=http://www.destructoid.com/notch-briefly-talks-hardcore-mode-for-minecraft-188293.phtml|titlu=Notch briefly talks Hardcore mode for ''Minecraft''|awtur=Jordan Devore|data=2010-11-22|sit=[[Destructoid]]|lingwa=en|data-aċċess=2025-01-08}}.</ref>, fejn l-awtur stabbilixxa r-regola għalih innifsu li jħassar id-dinja tiegħu mal-ewwel mewt tal-karattru, filwaqt li jmur kemm jista' jkun 'il bogħod <ref>{{Ċita web|url=http://www.pcgamer.com/the-minecraft-experiment-day-1-chasing-waterfalls/|titlu=The ''Minecraft'' Experiment, day 1: Chasing Waterfalls|awtur=Tom Francis|data=2010-11-20|sit=[[PC Gamer]]|lingwa=en|data-aċċess=2025-01-08}}.</ref> . ==== Modalità Avventura ==== Modalità Avventura, li dehret fil-verżjoni tal-iżvilupp 12w22a (1.3.1) ta'{{Data|mai 2012}}, hija modalità tal-logħob simili għall-modalità tas-sopravivenza, fejn huwa impossibbli awtomatikament li tpoġġi jew teqred blokki <ref>{{Ċita web|url=https://minecraft.fr/snapshot-12w22a/|titlu=Snapshot 12w22a|awtur=Hapistorique|data=2012-05-31|sit=Minecraft.fr|data-aċċess=2025-01-08}}.</ref> . Biex jgħix, għalhekk irid jinnegozja mar-raħħala billi juża żmeraldi bħala munita u jieħu dak li jkun hemm fis-sniedaq tal-ħabs taħt l-art, minjieri abbandunati u forġi. Bejn {{Nowrap|versions 1.4.2}} u 1.8 ({{Data|octobre 2012}} għandu{{Data|septembre 2014}} ), il-plejer jista' juża għodda, iżda biss dawk xierqa f'ċerti sitwazzjonijiet ix-xabla kontra l-mostri, il-pikka għall-minerali u l-blat, il-mannara għall-injam , eċċ. Mill {{Nowrap|version 1.8}}, il-plejers jistgħu jeqirdu l-blokki bl-għodda xierqa biss jekk din tkun ġiet modifikata b'kmand. Din il-modalità tal-logħob spiss tintuża għal mapep tal-avventura. Il-mapep tal-avventura huma logħob maħluqa u editjati mill-plejers, imbagħad salvati u kondiviżi online għal plejers oħra. L-objettivi, l-istorja, u l-kostruzzjoni tagħhom jiddependu għalkollox fuq l-għażla tal-kreatur(i). ==== Modalità Spettatur ==== Il-modalità Spettatur, li dehret fil-verżjoni tal-iżvilupp 14w05a ta'{{Data|janvier 2014}}, jippermetti lill-plejer jgħaddi minn ġo blokki u jsir inviżibbli (ħlief għal plejers oħra li jkunu qed jaraw lil xulxin bħala ras semi-trasparenti f'wiċċ l-ilma) <ref>{{Ċita web|url=http://www.pcgamer.com/minecraft-introduces-spectator-mode-in-latest-snapshot-has-sold-over-14-million-copies/|titlu=Minecraft introduces spectator mode in latest snapshot, has sold over 14 million copies|awtur=Phil Savage|data=2014-02-03|sit=[[PC Gamer]]|lingwa=en|data-aċċess=2025-01-08}}.</ref> . M'għandux display heads-up, iżda l-bar tal-inventarju jista' jintwera, u jsir menu separat f'żewġ sottopartijiet : waħda turi l-plejers kollha konnessi mas-server, u l-oħra tissortja l-plejers skont it-tim. Il-plejer spettatur jista' wkoll jara fil -vista tal-ewwel persuna permezz tal-għajnejn ta' karattru tal-għażla tiegħu billi jikklikkja bil-buttuna tax-xellug. Ma jistax jinteraġixxi jew jimmodifika d-dinja. Fil-modalità multiplayer, din il-modalità tippermettilek timmonitorja u tara logħba jew dinja, mingħajr ma tkun tista' timmodifikahom <ref>{{Ċita web|url=http://www.pcgamesn.com/minecraft/minecraft-snapshot-14w05b-adds-multiplayer-spectator-support-thats-only-slightly-buggy-maybe-sometimes|titlu=Minecraft snapshot 14w05b's spectator mode is "only slightly buggy maybe sometimes"|awtur=Jeremy Peel|data=2014-02-03|sit=[[PCGamesN]]|lingwa=en|data-aċċess=2025-01-08}}.</ref> jew anke wara l-mewt tal-plejer, fi tmiem logħba fil-modalità ''{{Lang|en|hardcore}}'' mill-verżjoni 1.9 ta'{{Data|février 2016}} . === Multiplayer === ==== Prinċipju ==== Multiplayer huwa l-modalità tal-logħba li tippermetti lil diversi plejers jinteraġixxu f'dinja waħda. <ref>{{Ċita web|url=https://www.minecraft.net/fr-fr/servers|titlu=Serveurs Minecraft|sit=Minecraft}}.</ref> Il-plejers jistgħu jaħdmu ma' oħrajn biex joħolqu strutturi, mini, jew jiġġieldu kontra xulxin. plejer kontra plejer (imqassar bħala PvP jew PvP, għal Plejer kontra Plejer <ref>{{Ċita web|url=https://minecraft.fr/le-guide-du-pvp-pour-les-nuls/|titlu=Le guide du Pvp dans Minecraft pour les nuls|awtur=Durzann|data=2013-03-24|sit=Minecraft.fr|data-aċċess=2025-02-24}}.</ref> ). L-utenti jistgħu jniżżlu u jħaddmu l-pakkett tas-server li jippermetti lil plejers oħra jikkonnettjaw u jilagħbu fuq is-server <ref>{{Ċita web|url=https://www.minecraft.net/fr-fr/download/server|titlu=Télécharger le serveur Minecraft: Java Edition|sit=Minecraft}}.</ref> . Għal plejers li ma jridux jagħmlu s-server tagħhom viżibbli fuq l-internet, huwa possibbli li jħaddmuh fuq in-netwerk lokali (bl-użu tal-indirizz IP lokali, għall-kuntrarju ta' indirizz IP globali ppreżentat mir-router tas-server). Server lokali ma jeħtieġx port forwarding, iżda l-aċċess għas-server imbagħad isir ristrett għal plejers fuq in-netwerk lokali. ==== Servers ==== ''Minecraft'' jinkludi lista ta' servers għall-modalità multiplayer fejn l-utenti jistgħu jsalvaw is-servers li jżuru. Filwaqt li ''Minecraft'' m'għandux lista ta' servers mimlija minn qabel disponibbli direttament mil-logħba nnifisha jew fuq il-websajt uffiċjali ''ta' Minecraft'', jeżistu siti ta' lista ta' servers ''ta' Minecraft'' biex jippermettu lill-plejers iżuru u jiskopru servers ġodda. Fost is-servers multiplayer ''ta' Minecraft'', Hypixel jispikka għall-popolarità u r-rekords tiegħu. Imniedi f'April 2013, is-server laħaq 64 533 joueurs konnessi simultanjament fuq...{{Data|7 juillet 2017}}, u stabbilixxa rekord dinji għal server tal-logħob tal-vidjo indipendenti <ref>{{Ċita web|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/385022-most-popular-minecraft-server-network|titlu=Serveur Minecraft multijoueurs le plus populaire|data=2017-07-07|sit=[[Livre Guinness des records]]|lingwa=en|data-aċċess=2025-05-22}}.</ref> . Fi{{Data|24 août 2017}}, Hypixel kellha 11 982 298 comptes li jaċċessaw in-netwerk tagħha <ref>{{Ċita web|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/490149-most-unique-players-logged-into-a-minecraft-server|titlu=Serveur minecraft avec le plus de compte uniques|data=2017-08-24|sit=[[Livre Guinness des records]]|lingwa=en|data-aċċess=2025-05-22}}.</ref>, li jirrappreżentaw madwar 45% tal-kontijiet kollha ta' Java ''Minecraft'' minn dik id-data. ==== Realms u Realms Plus ==== Realms għall-verżjoni Java u Realms Plus għall-verżjoni Bedrock hija offerta ta' server imħallas minn Mojang, aċċessibbli direttament mill-menu prinċipali tal-logħba. Din is-sistema hija mfassla biex timmaniġġja faċilment server bejn ħbieb, u tippermettilek tagħżel minn bosta mini-logħob u mapep maħluqa mill-komunità. == Żvilupp == === Storiku === [[Stampa:Notch.jpg|xellug|daqsminuri|Markus Persson, magħruf ukoll bħala Notch, huwa l-kreatur ta ''<nowiki/>' Minecraft'']] ''Minecraft'' inħoloq fi{{Data|10 mai 2009|en jeu vidéo}} minn Notch, li ismu veru huwa Markus Persson . Żviluppata għall-ewwel bħala logħba tal-web browser u mbagħad finalment għal kompjuters li jużaw Java <ref>{{Ċita web|url=https://minecraft-classic.fr.softonic.com/applications-web|titlu=Minecraft Classic|sit=[[Softonic]]|data-aċċess=2025-01-08|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20250105213559/https://minecraft-classic.fr.softonic.com/applications-web|arkivju-data=2025-01-05|url-status=dead}}.</ref>, tieħu l-ispirazzjoni tagħha minn logħob eqdem bħal ''{{Lang|en|[[Dwarf Fortress]]}}'' (għal-libertà kbira offruta, il-ġenerazzjoni proċedurali ta' universi kif ukoll ċerti tipi ta' blokki), ''{{Lang|en|[[Dungeon Keeper (jeu vidéo, 1997)|Dungeon Keeper]]}}'' (għall-atmosfera u l-art taħt l-art) jew ''{{Lang|en|[[RollerCoaster Tycoon]]}}'' (għall-aspett kreattiv u aċċessibbli) <ref name="level-1">{{Ċita web|url=https://level-1.fr/dans-la-peau-du-personnage-de-steve-minecraft/|titlu=Dans la peau du personnage de… Steve (Minecraft)|awtur=Franck Fischbach|data=2020-08-21|sit=Level 1|data-aċċess=2025-01-07}}.</ref> , <ref name="wired">{{Ċita web|url=https://www.wired.com/2013/11/minecraft-book/|titlu=The Amazingly Unlikely Story of How Minecraft Was Born|awtur=Daniel Goldberg|awtur2=Linus Larsson|data=2013-05-11|sit=[[Wired (magazine)|Wired]]|lingwa=en|data-aċċess=2025-01-06}}.</ref> , <ref name="ign">{{Ċita web|url=http://xbox360.ign.com/articles/118/1182028p1.html|titlu={{lang|en|The Future of Minecraft}}|awtur=Charles Onyett|data=2010-07-13|sit=[[IGN (site web)|IGN]]|lingwa=en}}.</ref> . Min-naħa l-oħra, Notch hija ispirata wkoll minn ''Wurm Online'', il-proġett ta' logħba preċedenti tiegħu li abbanduna fir-rebbiegħa tal-2007, li minnu jieħu l-mekkaniżmu ta' alterazzjoni tad-dinja <ref>{{Ċita web|url=https://www.rockpapershotgun.com/wurm-online-notchs-past-project|titlu=Wurm Online: Notch's Past Project|awtur=Quintin Smith|data=2010-10-01|sit=[[Rock, Paper, Shotgun]]|lingwa=en|data-aċċess=2025-01-06}}</ref> . Madankollu, l-ispirazzjoni ċentrali hija ċertament il-logħba ''Infiniminer'', li hija rilaxxata fl-2007.{{Data|avril 2009}}, ftit ġimgħat qabel il-bidu tal-proġett <ref name="wired" /> , <ref name="alanzucconi">{{Ċita web|url=https://www.alanzucconi.com/2022/06/05/minecraft-world-generation/|titlu=The World Generation of Minecraft|awtur=Alan Zucconi|data=2022-06-05|lingwa=en|data-aċċess=2025-01-06}}.</ref> . Wara t- tnixxija tal- kodiċi tas-sors xahar wara r-rilaxx tal-logħba tiegħu — waqt li kien qed isir popolari bil-mod il-mod — Zachary Barth, l-iżviluppatur {{'}} ''Infiniminer'', iddeċieda li jerġa' joħroġ il-logħba bħala ''{{Lang|en|[[open source]]}}'', sabiex jillimita l-varjazzjonijiet u jiżgura l-massimu ta' kompatibilità bejn il-plejers. Notch, ispirat fil-biċċa l-kbira mil-logħba, ħa f'idejh is-sistema tal-kubu (jew ''voxel'' ) <ref name="level-1" />, il-veduta tal-ewwel persuna, il-prinċipju tal-ħolqien u l-irkupru tar-riżorsi, kif ukoll il-grafika, u, fid-deskrizzjoni tal-filmat ta' [[YouTube]] tal-ewwel immaġni tal-logħba li ppubblika, kiteb : « Dan huwa test bikri ħafna ta' klonu ta' Infiniminer li qed naħdem fuqu. » ( « Din hija l-ewwel reviżjoni ta' klonu ta' Infiniminer li qed naħdem fuqu. " ). Peress li l-ideat tar-riċiklaġġ huma komuni ħafna fil-proċess tal-ħolqien ta' logħba tal-kompjuter ġdida, Zachary Barth jirrifjuta li jakkuża lil Notch b'serq <ref name="wired" /> . Oriġinarjament maħsuba bħala proġett ta' sitt xhur, il-logħba ta' Notch tuża metodu ta' ġenerazzjoni proċedurali każwali. Fl-ewwel iterazzjoni tagħha, imsejħa Cave Game, kull dinja f'dak li aktar tard sar Minecraft kienet wiesgħa biss 256 blokka u għolja 64 blokka. Madankollu, Notch irnexxielha tespandi fuq is-sistema introdotta minn Infiniminer ta' Zachary Barth billi tagħmel Minecraft tassew "infinita": kull darba li l-plejer jilħaq il-limiti tad-dinja tiegħu, id-dinja tespandi aktar billi tipproduċi porzjon ġdid tad-dinja. Dan huwa l-prinċipju tal-biċċiet. Il-limiti ta' dinja mbagħad jiġu stabbiliti jew mill-kapaċitajiet tal-magna jew mill-iżviluppatur innifsu, li jimponi limitu. Din hija l-għażla li tagħżel Notch, li tillimita dinja għal 60 miljun blokka mill-punt tal-oriġini. Après la phase de développement de la version Classique du jeu qui dure jusqu'en , le principe de ''crafting'' est ajouté au jeu, en même temps que les premiers monstres<ref name="level-12">{{Lien web|auteur=Franck Fischbach|titre=Dans la peau du personnage de… Steve (Minecraft)|url=https://level-1.fr/dans-la-peau-du-personnage-de-steve-minecraft/|accès url=libre|site=Level 1|date=2020-08-21|consulté le=2025-01-07}}.</ref>. Oriġinarjament maħsub bħala proġett ta’ sitt xhur, <ref name="bbc">{{Ċita web|url=https://www.bbc.com/news/technology-20492574|titlu=Minecraft fans gather for Minecon in Paris|awtur=Mark Ward|data=2012-11-26|sit=[[BBC News]]|lingwa=en-GB|data-aċċess=2025-01-08}}.</ref> il-logħba ta’ Notch tuża metodu ta’ ġenerazzjoni proċedurali każwali. Fl-ewwel iterazzjoni tagħha, imsejħa ''Cave Game'', kull dinja f’dik li aktar tard saret ''Minecraft'' kienet wiesgħa biss 256 blokka u għolja 64 blokka. Madankollu, Notch irnexxielha tespandi fuq is-sistema introdotta ''minn Infiniminer ta’ Zachary Barth'' {{'}} tagħmel ''Minecraft'' tassew « infinità » Kull darba li l-plejer jilħaq il-limiti tad-dinja tiegħu, din tal-aħħar tiġi prodotta aktar billi tiġi prodotta porzjon ġdid tad-dinja. Dan huwa l-prinċipju tal ''-biċċiet'' . Il-limiti ta’ dinja mbagħad jiġu ffissati jew mill-kapaċitajiet tal-magna, jew mill-iżviluppatur innifsu, li jimponi limitu. Din hija l-għażla li jagħżel Notch, billi jillimita dinja għal {{Nowrap|60 millions}} blokka mill-punt tal-oriġini <ref name="alanzucconi"/> . Wara l-fażi tal-iżvilupp tal-verżjoni Klassika tal-logħba, li damet sa Diċembru 2009, il-prinċipju tal-crafting ġie miżjud mal-logħba, flimkien mal-ewwel mostri. [[Stampa:Perlin_noise_example.png|daqsminuri|291x291px|Storbju Perlin, eżempju ta' tessut proċedurali.]] IL-{{Data|30 octobre 2010}}, matul {{'}} ''{{Lang|en|Halloween Update}}'', Notch iżid l-ewwel [[Bijoma|bijomi]] mal-logħba tiegħu. Għal dan, jiġu ġġenerati immaġini ġġenerati mill-kompjuter iffurmati minn kompiti monokromi, kull wieħed jikkontrolla parametru tad-dinja topografija, temperatura, xita , eċċ. Il-kombinazzjoni ta’ dawn il-valuri differenti f’ordni partikolari tifforma l-bijomi. Il-prinċipju sussegwentement jiġi raffinat fil-parti l-kbira, pereżempju billi jitnaqqas id-daqs tal-oċeani meta wieħed jimxi għall {{Nowrap|version 1.7.2}} ta’{{Data|octobre 2013}} (bl-isem « l-aġġornament li biddel id-dinja » ) jew billi żżid bijomi ġodda <ref name="alanzucconi"/> . Fi{{Data|avril 2011}}, il-logħba qabżet iż-żewġ miljun kopja mibjugħa{{Bżonn refererenza|date=janvier 2025}} IL-{{Data|7 avril 2011}}, Notch tħabbar data ta' ħruġ ippjanata għall-{{Data|18 novembre 2011}}, Jum Minecon (ġo) f'Las [[Las Vegas|Vegas]], li jtemm il-fażi beta li tkun damet sentejn. Minn dakinhar 'il quddiem, il-logħba tinsab fil-verżjoni " stabbli ". Jibqa' jiġi aġġornat b'xejn, b'kull verżjoni ġġib karatteristiċi ġodda u tirranġa bugs. Fil-fatt, sabiex jibbenefikaw mir-rispons mill-komunità, l-iżviluppaturi joħorġu, bejn żewġ aġġornamenti ewlenin, verżjonijiet ta' żvilupp, imsejħa « ritratti », li fih il-karatteristiċi li se jiġu f'verżjonijiet futuri. Stabbilit sa mill-{{Data|9 septembre 2011}} Mill ''{{Lang|en|snapshot}}'' -Beta 1.8-pre1, dawn il-verżjonijiet ħafna drabi joħorġu kull ġimgħa, normalment f'data fissa, u b'hekk isiru post fejn tiltaqa' l-komunità. Il-plejers jistgħu jirrappurtaw bugs jew jagħmlu kwalunkwe kumment ieħor li jgħin biex titjieb il-logħba <ref>{{Ċita web|url=https://minecraft.fr/categorie/mise-a-jour/snapshot/|titlu=Snapshot ''Minecraft''|sit=Minecraft.fr|data-aċċess=2025-01-07}}.</ref>, notevolment fuq il-forum ta' Reddit . Varjetà wiesgħa ta' kontenut maħluq mill-komunità, bħal texture packs, dinjiet apposta, kostruzzjonijiet, softwer , eċċ. huwa disponibbli b'xejn fuq diversi websajts. Modifiki għall-kodiċi tas-sors ''ta' Minecraft'', imsejħa mods, iżidu varjetà ta' gameplay, blokki, mobs ostili u passivi, oġġetti jew saħansitra sistemi ġodda kompluti (industrija, mekkaniżmi , eċċ. ) <ref>{{Ċita web|url=http://www.gameinformer.com/b/features/archive/2011/06/14/notch-and-todd-howard-the-one-on-one-interview.aspx|titlu=Notch And Todd Howard: The One-On-One Interview|awtur=Ben Hanson|data=2011-06-14|sit=[[Game Informer]]|lingwa=en}}.</ref> , <ref name="ign"/> . Biex il-ħolqien u l-installazzjoni tal-mods ikunu aktar faċli, Mojang iħabbar fi{{Data|novembre 2012}} żid API uffiċjali{{Bżonn refererenza|date=janvier 2025}}   Elementi żviluppati minn partijiet terzi fil-forma ta' mods ġew ukoll integrati sussegwentement fil-verżjoni uffiċjali ta' ''Minecraft'' , bħal pistuni jew [[Żiemel|żwiemel]] . L-aspett kreattiv tal-logħba malajr ħeġġeġ lill-plejers minn kull qasam tal-ħajja biex jaqsmu l-kreazzjonijiet tagħhom <ref>{{Ċita web|url=https://redbull.com/fr-fr/minecraft-top-meilleurs-creations|titlu=Les créations les plus dingues de ''Minecraft''|awtur=Adam Cook|data=2017-02-22|sit=[[Red Bull (entreprise)|Red Bull]]|data-aċċess=2025-01-07}}.</ref>, partikolarment permezz ta’ vidjows fuq siti bħal [[YouTube]], u dan ta lill-logħba viżibilità għolja. L-aspett ta’ “role-playing/avventura” » tal-logħba hija wkoll l-oriġini tal -machinimas u l-finzjonijiet ; barra minn hekk, billi l-grafika sempliċi tal-logħba hija faċli biex tiġi animata, xi dilettanti jagħmlu cartoons jew films qosra animati ispirati mil-logħba . IL-{{Data|15 septembre 2014}}, id-diversi xnigħat li qed jiċċirkolaw fuq l-Internet huma kkonfermati Mojang, l-iżviluppatur ta' ''Minecraft'', ġie akkwistat minn [[Microsoft]] għal madwar $ {{Nowrap|2,5 milliards}} (ftit inqas minn € {{Nowrap|2 milliards}} dak iż-żmien) <ref name="20minutes-lego">{{Ċita web|url=https://www.20minutes.fr/culture/1444563-20140917-minecraft-comme-lego|titlu=« Minecraft, c’est comme des Lego »|awtur=Adrien Chauvin|data=2014-09-17|sit=[[20 Minutes (France)|20 Minutes]]|data-aċċess=2025-01-07}}.</ref> , <ref>{{Ċita web|url=https://www.lemonde.fr/pixels/article/2014/09/15/microsoft-va-racheter-minecraft-pour-pres-de-2-milliards-d-euros_4487776_4408996.html|titlu=Microsoft va racheter ''Minecraft'' pour près de 2 milliards d'euros|data=2014-09-15|data-aċċess=2025-01-07}}.</ref> . Il-fundatur Markus Persson jgħid li qed iħalli l-iżvilupp ''ta' Minecraft'' għalkollox biex jippreserva s-saħħa mentali tiegħu , kif diġà għamel  . Huwa ħabbar li ma riedx jingħaqad ma' Microsoft jew jibqa' l-kap tal-kumpanija. Huwa żied jgħid li ''Minecraft'' se jibqa' disponibbli fuq il-pjattaformi kollha. Fl-2020, sitt snin wara l-akkwist, Mojang sar Mojang Studios <ref name="level-1"/> . F'Settembru 2021, bil-verżjoni 1.18, ġie implimentat metodu ġdid ta' ġenerazzjoni tad-dinja, li offra għerien, muntanji u vini tal-minerali ġodda. Minflok ma l-bijomi jiġu ġġenerati qabel it-terren, huwa bil-kontra: il-bijomi jiġu ġġenerati abbażi tat-topografija tad-dinja, li jippermetti dinja aktar realistika u tranżizzjonijiet aktar bla xkiel bejn il-bijomi. F'dan iż-żmien, l-altitudni żdiedet minn 0 għal -59 għas-saff minimu u minn 256 għal 320 għas-saff massimu. === Verżjonijiet oħra === Adattament għall -Xbox 360 żviluppat minn 4J Studios <ref>{{Ċita web|url=http://www.joystiq.com/2011/06/16/minecraft-for-kinect-is-an-xbla-title-ported-by-4j-studios/|titlu=Minecraft for Kinect is an XBLA title, ported by 4J Studios|awtur=Ben Gilbert|data=2011-06-16|sit=Joystiq|lingwa=en}}.</ref> ħareġ fuq{{Data|9 mai 2012}} Skont Notch, intervistat minn IGN, « Is-softwer għandu jkun iddisinjat biex jaħdem aħjar fuq il-consoles, u għandu jiffoka fuq mod ta' logħob speċifiku għall-console » . ''Minecraft'' ma kienx ippjanat oriġinarjament li jiġi trasferit għall-consoles. : kieku dak kien il-każ, Notch « ma kienx jiżviluppah f'Java » <ref name="ign"/> Verżjoni ta' ''Minecraft'' għal Xbox One hija wkoll disponibbli permezz tal Xbox Marketplace (ġo) minn mindu{{Data|5 septembre 2014}} . IL-{{Data|20 août 2013}}, waqt il-konferenza tal-PlayStation fil -Gamescom, ġew żvelati l-verżjonijiet tal-PlayStation 3, tal-PlayStation 4 u tal-PlayStation Vita . Il-verżjoni tal-PlayStation 3, simili għall-verżjoni tal-Xbox 360, hija l-ewwel waħda li ġiet rilaxxata, il-{{Data|18 décembre 2013}} <ref>{{Ċita web|url=https://blog.fr.playstation.com/2013/12/16/minecraft-disponible-sur-playstation-3-le-mercredi-18-decembre/|titlu=Minecraft sera disponible sur PlayStation 3 ce mercredi 18 décembre|data=2013-12-16|sit=[[PlayStation Blog]]|data-aċċess=2025-01-09}}.</ref> Il-verżjoni tal-PlayStation Vita hija disponibbli diġitalment minn{{Data|15 octobre 2014}} <ref>{{Ċita web|url=http://www.jeuxvideo.com/jeux/playstation-vita/00050058-minecraft.htm|titlu=Minecraft PS Vita|sit=[[Jeuxvideo.com]]|data-aċċess=2025-01-09}}.</ref> imbagħad f'verżjoni fiżika minn{{Data|19 novembre 2014}} <ref>{{Ċita web|url=http://minecraft.fr/minecraft-disponible-sur-psvita/|titlu=Minecraft disponible sur PSVITA|awtur=Keither60|data=2014-10-21|sit=Minecraft.fr|data-aċċess=2025-01-09}}.</ref> Verżjoni tal-PlayStation 4 ilha disponibbli minn dakinhar{{Data|4 septembre 2014|en jeu vidéo}} fuq il -PlayStation Store, l-ewwel fl [[Ewropa|-Ewropa]] u aktar tard fl- [[Stati Uniti|Istati Uniti]] . L-aħħar verżjoni ta' ''Minecraft PS4 Edition'' ġiet rilaxxata fuq{{Data|9 septembre 2019}} hija l-verżjoni 1.95.1, qabel ma ingħatat l-isem ġdid ta ''<nowiki/>' Minecraft'' . Il-verżjoni fiżika għall -PS5 hija mħabbra għall-{{Data|22 octobre 2024}} <ref>{{Ċita web|url=https://legeekparesseux.fr/actualite/minecraft-ps5/|titlu=Minecraft édition physique PS5 : le jeu arrive enfin en édition physique sur PlayStation 5 !|awtur=Kushina|data=2024-09-19|sit=Le Geek Paresseux|data-aċċess=2025-01-09}}.</ref>, u l-ebda verżjoni tal-Xbox Series mhi ppjanata. <ref>{{Ċita web|url=https://www.xboxygen.com/News/50182-C-est-officiel-Minecraft-sort-bientot-sur-PS5-et-en-physique-Xbox-privilegie-PlayStation|titlu=C'est officiel, ''Minecraft'' sort bientôt sur PS5 et en physique, Xbox privilégie PlayStation|data=2024-09-20|sit=Xboxygen|data-aċċess=2025-01-08}}.</ref> Verżjoni ta' ''Minecraft'' għal Wii U ilha disponibbli minn...{{Data|17 décembre 2015}} fuq in -Nintendo eShop u fil-verżjoni fiżika minn dakinhar{{Data|30 juin 2016}} fl-Ewropa u l-{{Data|17 juin}} fl [[L-Amerika ta' Fuq|-Amerika ta' Fuq]] <ref>{{Ċita web|url=https://gamergen.com/actualites/minecraft-wii-edition-une-date-sortie-version-physique-europe-france-273835-1|titlu=Minecraft: Wii U Edition - Une date de sortie européenne pour la version physique|awtur=Auxance M.|data=2016-06-03|sit=GAMERGEN|data-aċċess=2025-01-09}}.</ref> . Huwa kkategorizzat bħala{{Data|12 novembre 2015}} minn PEGI <ref>{{Ċita web|url=http://www.gameblog.fr/news/54639-minecraft-wii-u-edition-classifie-en-europe-par-le-pegi|titlu=Minecraft Wii U Edition classifié en Europe par le PEGI|awtur=Romain Mahut|data=2015-09-12|sit=[[Gameblog]]|data-aċċess=2025-01-09}}.</ref> . Verżjoni tan-Nintendo Switch ilha disponibbli minn dakinhar{{Data|12 mai 2017}} fuq in-Nintendo eShop <ref>{{Ċita web|url=https://www.nintendo.fr/Jeux/Nintendo-Switch/Minecraft-Nintendo-Switch-Edition-1214741.html#gameDetails|titlu=Minecraft: Nintendo Switch Edition|sit=[[Nintendo]]|data-aċċess=2025-01-09}}.</ref> u fil-verżjoni fiżika.{{Bżonn refererenza|Initialement baptisée ''Minecraft Nintendo Switch Edition'', le jeu est renommé simplement ''Minecraft'' lors de la mise à jour 1.0.16 du {{date|21 juin 2018}}}} <span class="need_ref" style="cursor:help;" title="Ce passage nécessite une référence (demandé le janvier 2025).">Inizjalment imsejħa ''Minecraft Nintendo Switch Edition'', il-logħba ngħatat l-isem ġdid ta ''<nowiki/>' Minecraft'' fl-aġġornament 1.0.16 fil <time datetime="2018-06-21" class="nowrap" data-sort-value="2018-06-21">-21 ta' Ġunju 2018</time></span> <sup class="need_ref_tag" style="padding-left:2px;">[[wikipedija:Bżonn referenza|&#x5B; ref.&nbsp;neċessarju &#x5D;]]</sup> Verżjoni għal New Nintendo 3DS hija mħabbra fuq{{Data|14 septembre 2017}} <ref>{{Ċita web|url=http://www.jeuxvideo.com/news/711455/minecraft-une-version-new-nintendo-3ds-a-ete-annoncee.htm|titlu=Minecraft : une version New Nintendo 3DS a été annoncée|awtur=ChewbieFR|data=2017-09-14|sit=[[Jeuxvideo.com]]|data-aċċess=2025-01-09}}.</ref> . Jiġi rilaxxat fl-Ewropa fi{{Data|20 septembre 2018}} fuq in-Nintendo eShop <ref>{{Ċita web|url=https://www.nintendo.com/fr-fr/Jeux/New-Nintendo-3DS/Minecraft-New-Nintendo-3DS-Edition-1275925.html#gameDetails|titlu=Minecraft: New Nintendo 3DS Edition|sit=[[Nintendo]]|data-aċċess=2025-01-09}}.</ref> L-iżvilupp ta' din il-verżjoni ntemm fi{{Data|15 janvier 2019}} fil-verżjoni 1.9.19.{{Bżonn refererenza|Le développement des versions [[Xbox 360]], [[PlayStation 3]], [[PlayStation Vita]] et [[Wii U]] ont pris fin le {{date|19 mars 2019}}.}} <span class="need_ref" style="cursor:help;" title="Ce passage nécessite une référence (demandé le janvier 2025).">L-iżvilupp tal-verżjonijiet tal -Xbox 360, PlayStation 3, PlayStation Vita, u Wii U ntemm fid <time datetime="2019-03-19" class="nowrap" data-sort-value="2019-03-19">-19 ta' Marzu 2019.</time></span> <sup class="need_ref_tag" style="padding-left:2px;">[[wikipedija:Bżonn referenza|&#x5B; ref.&nbsp;neċessarju &#x5D;]]</sup> [[Catégorie:Article à référence nécessaire]] [[Catégorie:Article à référence nécessaire]] ==== Edizzjoni ''{{Lang|en|Bedrock}}'' u ''{{Lang|en|Pocket Edition}}'' ==== ''Minecraft {{Lang|en|Pocket Edition}}'' hija edizzjoni tal-logħba għal smartphones u tablets li ħarġet fuq{{Data|16 août 2011}}, l-ewwel għal Xperia Play u mbagħad estiż għall-apparati Android kollha <ref>{{Ċita web|url=https://www.mojang.com/2011/08/say-hello-to-minecraft-pocket-edition/|titlu=Say hello to ''Minecraft - Pocket Edition''|awtur=Owen|data=2011-08-16|sit=[[Mojang Studios|Mojang]]|lingwa=en|data-aċċess=2025-01-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200127045729/https://www.mojang.com/2011/08/say-hello-to-minecraft-pocket-edition/|arkivju-data=2020-01-27|url-status=bot: unknown}}.</ref> , <ref group="Note">Une version ''pre-release'' était disponible dès le {{Data|25 mai 2011}}, mais n'était utilisable que lors de la Electronic Entertainment Expo de 2011, et ne fut distribuée qu'à une poignée d'individus.</ref> . Fi{{Data|décembre 2014}}, Mojang jagħmilha disponibbli għal Windows Phone <ref>{{Ċita web|url=http://www.journaldugeek.com/2014/12/11/minecraft-finalement-sur-windows-phone/|titlu=Minecraft finalement sur Windows Phone|data=2014-12-11|sit=[[Journal du Geek]]|data-aċċess=2025-01-09}}.</ref> . L-{{Data|20 septembre 2017}}, ingħatat l-isem ġdid ta' ''Minecraft Bedrock Edition'' <ref>{{Ċita web|url=https://feedback.minecraft.net/hc/en-us/sections/360001186971-Release-Changelogs?page=6&ref=launcher#articles|titlu=Release Changelogs|sit=Minecraft Feedback|lingwa=en|data-aċċess=2025-08-06|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20250826133218/https://feedback.minecraft.net/hc/en-us/sections/360001186971-Release-Changelogs?page=6&ref=launcher#articles|arkivju-data=2025-08-26|url-status=dead}}.</ref> , iżda l-prezz tiegħu jibqa' l-istess : huwa stabbilit għal 6,99  ( 7,99 € ) għal apparati Android <ref>{{Ċita web|url=https://play.google.com/store/apps/details?id=com.mojang.minecraftpe&hl=fr|titlu=''Minecraft''|sit=[[Google Play]]|data-aċċess=2025-01-09}}.</ref>, għal 6,99  ( 7,99 € ) għall -iOS <ref>{{Ċita web|url=https://apps.apple.com/fr/app/minecraft/id479516143|titlu=''Minecraft''|data=2023-10-24|sit=[[App Store]]|data-aċċess=2025-01-09}}.</ref> .{{Bżonn refererenza|Depuis{{Quand}}, la dénomination ''Bedrock Edition'' regroupe l'ensemble des éditions autre que Java telles que la ''Pocket Edition''}} <span class="need_ref" style="cursor:help;" title="Ce passage nécessite une référence (demandé le janvier 2025).">Minn <sup class="need_ref_tag" style="padding-left:2px;"><nowiki><span title="Ce passage devrait préciser au minimum la décennie ou l'année ; voir l'aide."><span typeof="mw:Entity">[</span></nowiki> Meta<nowiki><span typeof="mw:DisplaySpace">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>? <nowiki><span typeof="mw:Entity">]</span></nowiki><nowiki></span></nowiki></sup>, l-isem ''Bedrock Edition'' jinkludi l-edizzjonijiet kollha għajr Java bħall- ''Pocket Edition''</span> <sup class="need_ref_tag" style="padding-left:2px;">[[wikipedija:Bżonn referenza|&#x5B; ref.&nbsp;neċessarju &#x5D;]]</sup> .{{Bżonn refererenza|''Minecraft Bedrock Edition'' n'est pas un portage fidèle de la version Java, {{Lesquelles|des adaptations}} ont en effet été réalisées pour s'adapter aux supports mobiles}} <span class="need_ref" style="cursor:help;" title="Ce passage nécessite une référence (demandé le janvier 2025).">''Minecraft Bedrock Edition'' mhuwiex port fidil tal-verżjoni Java, <span class="need_ref" style="cursor:help;" title="Ce passage nécessite une précision.">adattamenti</span> <sup class="need_ref_tag" style="padding-left:2px;"><nowiki><span typeof="mw:Entity">[</span></nowiki> Liema<nowiki><span typeof="mw:DisplaySpace">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>? <nowiki><span typeof="mw:Entity">]</span></nowiki></sup> fil-fatt saru biex jadattaw għal appoġġi mobbli</span> <sup class="need_ref_tag" style="padding-left:2px;">[[wikipedija:Bżonn referenza|&#x5B; ref.&nbsp;neċessarju &#x5D;]]</sup> . [[Catégorie:Article à référence nécessaire]] [[Catégorie:Article à référence nécessaire]] ==== Windows 10 ==== IL-{{Data|29 juillet 2015}}, Mojang qed tirrilaxxa verżjoni speċjali ''ta' Minecraft'' għal Windows 10 <ref>{{Ċita web|url=http://www.01net.com/actualites/mojang-sort-une-version-de-minecraft-speciale-pour-windows-10-659750.html|titlu=Mojang sort une version de ''Minecraft'' spéciale pour Windows 10|awtur=Cécile Bolesse|data=2015-07-06|sit=[[01net (site web)|01net]]|data-aċċess=2025-01-09}}.</ref> . ==== Raspberry Pi ==== Minn mindu{{Data|20 décembre 2012}}, verżjoni ta' ''Minecraft'' hija disponibbli għal Raspberry Pi Din l-edizzjoni hija bla ħlas biex tniżżilha{{Bżonn refererenza|la seule à n'avoir jamais été mise à jour}} . ==== Realtà miżjuda ==== IL-{{Data|15 juin 2015}}, fl -E3, [[Microsoft]] żvelat verżjoni ta' ''Minecraft'' kompatibbli ma' Microsoft HoloLens, il-headset tar-realtà miżjuda, permezz ta' dimostrazzjoni diretta fuq il-palk <ref>{{Ċita web|url=http://www.numerama.com/magazine/33405-minecraft-sur-hololens-un-couple-impressionnant.html|titlu=Minecraft sur HoloLens : un couple impressionnant|awtur=Julien Lausson|data=2015-06-16|sit=[[Numerama]]|data-aċċess=2025-01-08}}.</ref> . ==== ''Minecraft RTX'' ==== Il-manifattur tal-kards tal-grafika Nvidia jħabbar verżjoni beta ta' ''Minecraft RTX'', għall-edizzjoni Windows 10 (Bedrock) ta' ''Minecraft'' li se tiġi rilaxxata fi{{Data|16 avril 2020}} ''Minecraft RTX'' jippermetti li l-logħba tintlagħab bir- ''ray tracing'' . Il-karatteristika mbagħad hija inkluża f'din il-verżjoni bħala għażla. ''Ir-ray tracing'' jeħtieġ kard grafika kompatibbli <ref>{{Ċita web|url=https://www.nvidia.com/fr-fr/geforce/campaigns/minecraft-with-rtx/|titlu=Nvidia RTX donne vie à vos expériences de jeu dans ''Minecraft''|sit=[[Nvidia]]|data-aċċess=2025-01-08}}.</ref> . ==== ''Edizzjoni taċ-Ċina ta' Minecraft'' ==== [[Ċina|Iċ-Ċina]] għandha edizzjoni speċifika tal-logħba, żviluppata b'kollaborazzjoni ma' NetEase . Din tikkonsisti f'adattament aktar strett tal-verżjonijiet Java u Bedrock u ġiet żviluppata bil-għan li l-logħba tkun aktar adattata għas-suq domestiku Ċiniż <ref>{{Ċita web|url=https://mc.163.com/|titlu=我的世界-新篇章|sit=mc.163.com|lingwa=zh|data-aċċess=2025-01-07}}.</ref> , <ref>{{Ċita web|url=https://www.sportskeeda.com/minecraft/how-different-minecraft-china-edition-java-bedrock|titlu=How different is Minecraft China Edition from Java and Bedrock?|awtur=Jacob Burkett|data=2024-07-26|sit={{Lien|langue=zh|trad=Sportskeeda}}|lingwa=en|data-aċċess=2025-01-07}}.</ref> , <ref name="lepetitjournal">{{Ċita web|url=https://lepetitjournal.com/shanghai/jouer-%C3%A0-minecraft-en-chine-diff%C3%A9rente-version-jeu-vid%C3%A9o|titlu=Jouer à Minecraft en Chine, en quoi est-ce différent ?|data=2022-02-16|sit=[[Le Petit Journal (site web)|Le Petit Journal]]|data-aċċess=2025-01-07}}.</ref> . === Mużika === Is-soundtrack ta' ''Minecraft'' huwa kompost minn C418, u aktar tard ingħaqdet magħhom Lena Raine mill-aġġornament ta' Nether (1.16) li ħareġ f'Ġunju 2020, Kumi Tanioka għat-tieni parti tal-aġġornament ta' Caverns and Cliffs (1.18), li ħareġ fl-aħħar ta' Novembru 2021, Samuel Åberg għall-aġġornament ta' Wild (1.19), li ħareġ f'Ġunju 2022, u Aaron Cherof mill-aġġornament ta' Trails and Tales (1.20), li ħareġ f'Ġunju 2023. Is-soundtrack huwa maqsum f'żewġ albums u sitt kumpilazzjonijiet. [[Stampa:MineCon2015ExpoHall.jpg|alt=Photo de l'intérieur d'une halle décorée.|daqsminuri|Is-sala tal-wirjiet tal-Minecon 2015.]] [[Kategorija:Artikli tal-Wikipedija b'informazzjoni għall-kontroll tal-awtorità]] [[Kategorija:Pages with unreviewed translations]] qj7arhixcjyrhziagcme1e3av7fp2y5 0 34089 330141 330032 2026-05-19T20:09:37Z ToniSant 4257 /* Mejju */ RIP Fr Nobert 330141 wikitext text/x-wiki '''Din hija lista ta' nies notevoli Maltin li mietu fl-2026.''' F'din il-lista jidhru biss ismijiet ta' nies li l-mewt tagħhom hija kkonfermata peremezz ta' rapport/i minn sorsi verifikabbli. Żidiet bla referenza għal sors verifikabbli jitneħħew minn hawn u jitpoġġew fil-[[Diskussjoni:Nies Maltin li mietu fl-2026|paġna ta' diskussjoni]] sakemm jiġu verifikati sew. Dwar kull persuna jinġabru biss dawn id-dettalji hawn: * Data: Isem u Kunjom, età (jew "??" meta din mhux magħrufa), għal xiex inhi magħrufa l-persuna, kawża tal-mewt (m'għandu jiddaħħal xejn meta mhux magħrufa uffiċjalment) - tagħrif ieħor f'każ ta' persuna li mhux inkluża f'Wikidata (eż. data tat-twelid), referenzi (għandu jkun hemm aktar minn waħda f'każ ta' nies aktar notevoli) '''''Nota:''' id-data tal-mewt m'għandix tkun dik ta' meta tħabbret imma ta' meta seħħet.'' ---- == Jannar == * 2: [[Tony Carr]], 98, mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tony-carr-pioneering-maltese-jazz-drummer-dies.1121949|titlu=Tony Carr, Maltese jazz drummer to the stars, dies|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-01-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-perkussjonist-tony-carr-george-caruana-jmut-fl-eta-ta-98-sena/|titlu=Il-perkussjonist Tony Carr (George Caruana) jmut fl-età ta’ 98 sena|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/01/02/tony-carr-passes-away/|titlu=Renowned Maltese drummer, Tony Carr, passes away aged 98|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-01-02|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/138938/maltese_jazz_great_tony_carr_dies_aged_98|titlu=Maltese jazz great Tony Carr dies aged 98|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=2 Jannar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-02/local-news/Maltese-jazz-legend-Tony-Carr-passes-away-aged-98-6736286044|titlu=Maltese jazz legend, Tony Carr, passes away aged 98 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-ta-98-sena-d-drummer-malti-tony-carr/|titlu=Imut ta' 98 sena d-drummer Malti Tony Carr|data=2026-01-02|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-ta-98-sena-d-drummer-famuz-malti-tony-carr-li-daqq-mal-akbar-stilel-muzikali/|titlu=Imut ta’ 98 sena d-drummer famuż Malti Tony Carr li daqq mal-akbar stilel mużikali|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=3 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.melodija.eu/post/tony-carr-george-caruana-maltese-jazz-pioneer-dies-at-98|titlu=Tony Carr (George Caruana): Maltese Jazz Pioneer Dies at 98|kunjom=Mifsud|isem=Noel|data=2026-01-05|sit=Melodija|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.sussexexpress.co.uk/news/fond-tribute-on-death-of-drummer-who-played-with-the-greats-5465983|titlu=Fond tribute on death of drummer who played with the greats|kunjom=Hewitt|isem=Phil|data=2026-01-10|sit=SussexWorld|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-10}}</ref> * 5: [[George Spiteri]], 90, mużiċist u l-ewwel leader tal-[[Orkestra Filarmonika ta' Malta]] (twieled: 20 ta’ Lulju 1935) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-6-2026.1122080|titlu=Announcements − January 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-george-spiteri-l-ewwel-leader-tal-orkestra-filarmonika-ta-malta/|titlu=Imut George Spiteri, l-ewwel leader tal-Orkestra Filarmonika ta’ Malta|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/reel/1540894257190704/?t=49|titlu=MPO: Protagonisti - George Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Joe Julian|data=6 Jannar 2026|sit=Facebook}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/a-real-gentleman-good-musician-violinist-george-spiteri-dies-aged-90.1122103|titlu='A real gentleman': trailblazing violinist George Spiteri dies at 90|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref> * 6: [[Thomas Farrell]], 89, għalliem u l-ewwel sindku ta' Ħaż Żabbar <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/thomas-farrell-first-mayor-zabbar-dies-aged-89.1122141|titlu=Thomas Farrell, first mayor of Żabbar, dies aged 89|kunjom=|isem=|data=2026-01-07|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-07}}</ref> * 14: [[Paul Chetcuti Caruana]], 77, tabib u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-deputat-laburista-t-tabib-paul-chetcuti-caruana/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Deputat Laburista t-Tabib Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=14 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-mp-paul-chetcuti-caruana-dies.1122497|titlu=Mosta doctor Paul Chetcuti Caruana, targeted by 1977 letter bomb, dies aged 77|kunjom=Calleja|isem=Claudia|data=2026-01-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-14/local-news/Paul-Chetcuti-Caruana-who-survived-letter-bomb-attempt-in-1977-dies-6736286334|titlu=Paul Chetcuti Caruana, who survived letter-bomb attempt in 1977, dies - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-15}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/parliament-pays-tribute-mosta-doctor-pl-mp-paul-chetcuti-caruana.1123482|titlu=Parliament pays tribute to Mosta doctor and PL MP Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-02-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-02}}</ref> * 20: [[Matthew Wismayer]], 53, fundatur ta' Schools for Africa (Malta) Foundation <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/matthew-wismayer-schools-africa-foundation-entrepreneur-dies.1122791|titlu=Matthew Wismayer, who turned a cancer diagnosis into inspiration, dies aged 53|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-01-20|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-matthew-wismayer-il-mohh-wara-progett-biex-jigu-meghjuna-tfal-fl-afrika/|titlu=Imut Matthew Wismayer, il-moħħ wara proġett biex jiġu megħjuna tfal fl-Afrika|kunjom=|isem=|data=2026-01-20|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/malta/founder-of-prince-princess-malta-matthew-wismayer-passes-away/|titlu=Founder Of 'Prince & Princess Malta' Matthew Wismayer Passes Away|kunjom=Spiteri|isem=Rebecca Scalvini|data=2026-01-20|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/matthew-wismayer-passes-away-aged-53|titlu=Maltese Entrepreneur Matthew Wismayer passes away at 53|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-21-2026.1122811|titlu=Announcements – January 21, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> * 21: [[George Callus]], ??, ko-fundatur tal-Comtec <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/comtec-co-founder-george-callus-has-passed-away|titlu=Comtec Co-Founder George Callus has passed away|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ir-ragel-ta-amy-callus-orlando-mrs-axiak-ta-simpatici/|titlu=Imut ir-raġel ta’ Amy Callus Orlando, Mrs Axiak ta’ Simpatiċi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/nimmissjak-immens-ghaziz-l-attrici-amy-callus-thabbar-it-telfa-ta-zewgha-george/|titlu="Nimmissjak Immens, Għażiż" - L-Attriċi Amy Callus Tħabbar It-Telfa Ta' Żewġha George|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-01-22|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> == Frar == * 4: [[Alfred Abela]], 80, eks-assistent kummissarju tal-pulizija <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-assistent-kummissarju-tal-pulizija-alfred-abela/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Assistent Kummissarju tal-Pulizija Alfred Abela|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 5: [[Philip Farrugia Randon]], 76, avukat u kittieb li ħoloq il-karattru ta' Puttinu <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/dedicated-patriot-philip-farrugia-randon-dies.1123612|titlu='Dedicated patriot' Philip Farrugia Randon dies|kunjom=|isem=|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-6-2026.1123652|titlu=Announcements − February 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-dr-philip-farrugia-randon-avukat-u-awtur-li-holoq-il-karattru-puttinu/|titlu=Imut Dr Philip Farrugia Randon, avukat u awtur li ħoloq il-karattru Puttinu|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-02-05|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-philip-farrugia-randon.1124083|titlu=Appreciation: Philip Farrugia Randon|kunjom=De Bono|isem=Anthony|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 5: [[Helen Micallef]], 75, kantanta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/helen-micallef-eurovision-1972-singer-dies-aged-75.1123643|titlu=Helen Micallef, Eurovision 1972 singer, dies aged 75|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-helen-micallef-l-ewwel-maltija-fil-eurovision/|titlu=Tmut Helen Micallef, l-ewwel kantanta Maltija fil-Eurovision|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=5 Frar 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/139589/veteran_singer_helen_micallef_dies_aged_75|titlu=Veteran singer Helen Micallef dies aged 75|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=5 Frar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/helen-micallef-tinghata-l-ahhar-tislima-ghada-s-sibt/|titlu=Helen Micallef tingħata l-aħħar tislima għada s-Sibt|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-05/local-news/Helen-Micallef-first-Maltese-woman-at-Eurovision-dies-at-75-6736286990|titlu=Helen Micallef, first Maltese woman at Eurovision, dies at 75 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/iccelebrata-l-hajja-tal-kantanta-helen-micallef/|titlu=Iċċelebrata l-ħajja tal-kantanta Helen Micallef|kunjom=Falzon|isem=Anton|data=7 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 8: [[Paul Aquilina]], 94, Ġiżwita Malti bbażat fl-Indja <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-fr-paul-aquilina-l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja/|titlu=Imut Fr Paul Aquilina – l-aħħar Ġiżwita Malti fl-Indja|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=8 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja-jkanta-l-ghanjiet-tal-milied/|titlu=L-aħħar Patri Ġiżwita Malti fl-Indja jkanta l-Għanjiet tal-Milied|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=25 Diċembru 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/mort-l-indja-biex-narah-jordna-sacerdot-u-kantajt-bil-malti-waqt-il-funeral-ta-fr-aquilina/|titlu=“Mort l-Indja nara żagħżugħ jiġi ordnat qassis, u spiċċajt inkanta bil-Malti fil-funeral ta’ Fr Aquilina”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-15-2026.1124084|titlu=Announcements – February 15, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 10: [[Lina Brockdorff|Lina Brockdorff,]] 95, kittieba <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/awardwinning-writer-lina-brockdorff-dies-aged-96.1123850|titlu=Novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-02-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-awtrici-lina-brockdorff-fl-eta-ta-95-sena/|titlu=Tmut l-awtriċi Lina Brockdorff fl-età ta' 95 sena|data=2026-02-10|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbret-il-mewt-tax-xandara-u-l-kittieba-lina-brockdorff/|titlu=Tħabbret il-mewt tax-xandara u l-kittieba Lina Brockdorff|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=10 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-10/local-news/Maltese-novelist-and-playwright-Lina-Brockdorff-dies-aged-95-6736287109|titlu=Maltese novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-10}}</ref> * 10: [[Achille Cauchi]], 86, monsinjur Għawdxi, ħu l-Isqof [[Nikol Cauchi]] <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-monsinjur-achille-cauchi/|titlu=Imut Monsinjur Achille Cauchi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/mons-achille-cauchi-10-02-2026|titlu=Mons. Achille Cauchi - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Laurence Grech]], 77, ġurnalist u eks-editur tas-Sunday Times of Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-times-malta-editor-laurence-grech-dies-aged-77.1124107|titlu=Former Times of Malta editor Laurence Grech dies, aged 77|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-laurence-grech-il-ggant-tal-gurnalizmu-l-eks-editur-tat-times-of-malta/|titlu=Imut Laurence Grech, “il-ġgant tal-ġurnaliżmu”, l-eks-editur tat-Times of Malta|data=15 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-16-2026.1124125|titlu=Announcements – February 16, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-16|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/laurence-grech-15-02-2026|titlu=Laurence Grech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Esmeralda Galea Camilleri]], 37, mużiċista <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/hafna-mahsuda-bil-mewt-tal-muzicista-brava-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=Ħafna Maħsuda Bil-Mewt Tal-Mużiċista Brava Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-02-16|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/kont-titpaxxa-tismaghha-tmut-il-muzicista-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=“Kont titpaxxa tismagħha” – tmut il-mużiċista Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=16 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 16: [[Mario Bonnici]], 76, kantant <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-kanzunetta-li-kont-iddedikaktli-se-tibqa-fqalbi-imut-il-kantant-mario-bonnici/|titlu=“Il-kanzunetta li kont iddedikajtli se tibqa’ f’qalbi” – imut il-kantant Mario Bonnici|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 18: [[Julian Attard]], 44, amministratur tal-futbol ma' [[Marsaxlokk FC]] u [[Floriana FC]] (twieled fis-27 ta' Novembru 1981) <ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/02/18/former-marsaxlokk-and-floriana-fc-administrator-julian-attard-dies/|titlu=Former Marsaxlokk and Floriana FC administrator Julian Attard dies|kunjom=Lia|isem=Gianluca|data=2026-02-18|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-02-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/hallejtna-kmieni-wisq-habib-imut-julian-attard-tat-tim-tal-futbol-ta-marsaxlokk/|titlu=“Ħallejtna kmieni wisq ħabib” – imut Julian Attard, tat-tim tal-futbol ta’ Marsaxlokk|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=18 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 23: [[Manuel Casha]], 81, mużiċist, kittieb, u folklorista <ref> {{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-muzicist-manuel-casha-fl-awstralja/ |sit=ONEnews|data=24 Frar 2026|isem=Josef|kunjom=Caruana|lingwa=mt|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u mużiċist Manuel Casha fl-Awstralja}}</ref> * 28: [[Mario Buhagiar]], 81 professur tal-istorja tal-arti <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/mario-buhagiar-founder-art-history-department-dies-aged-81.1124795|titlu=Mario Buhagiar, founder of art history department dies aged 81|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-03-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/03/02/prof-mario-buhagiar/|titlu=Founder of the arts History Department – Professor Mario Buhagiar passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2 Marzu 2026|sit=The Maltese Herald|lingwa=en}}</ref> == Marzu == * 8: [[Joseph Gatt (Caritas)|Joseph Gatt]], 81, pijunier fir-riabilitazzjoni tad-drogati f'Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-gatt-drug-rehabilitation-pioneer-dies-aged-81.1125168|titlu=Joseph Gatt, drug rehabilitation pioneer, dies aged 81|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/segwi-meta-konna-fl-infern-habba-d-droga-joe-kien-anglu-kustodju/|titlu=Segwi: “Meta konna fl-infern ħabba d-droga Joe kien anġlu kustodju”|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=9 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 13: [[Luciano Bonello Bianco]], 72, propjetarju ta' Luciano Restaurant <ref>{{Ċita web|url= https://timesofmalta.com/article/announcements-march-15-2026.1125478 |titlu=Announcements|sit=Times of Malta|data-aċċess=2026-03-15}}</ref> * 21: [[Charles Micallef St John]], 81, kittieb u eks-kunsillier tal-Gżira <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-awtur-charles-micallef-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St John|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=21 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/21/imut-l-awtur-chaf-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St. John|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-03-21|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 22: [[Calvin Brincat]], 32, parteċipant fil-programm tat-television ''Hazzzard'', kanċer <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-calvin-brincat-li-ggieled-2-tipi-ta-kancer-u-kien-ippartecipa-fhazzzard/|titlu=Imut Calvin Brincat li ġġieled 2 tipi ta' kanċer u kien ipparteċipa f'HazZzard|data=2026-03-23|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-iz-zaghzugh-calvin-brincat-ta-hazzzard/|titlu=Imut iż-żagħżugħ Calvin Brincat ta’ HazZzard|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=23 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tributes-paid-truly-sensitive-soul-cancer-patient-calvin-brincat.1125893|titlu=Tributes paid to 'truly sensitive soul', cancer victim Calvin Brincat|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 29: [[Elio Lombardi]], 92, kittieb u direttur tal-films <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/prolific-filmmaker-author-elio-lombardi-dies-aged-92.1126197|titlu=Prolific film-maker, author Elio Lombardi dies aged 92|kunjom=|isem=|data=2026-03-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-awtur-tal-kotba-u-direttur-tal-films-elio-lombardi/|titlu=Imut l-awtur tal-kotba u direttur tal-films Elio Lombardi|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-03-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/29/tithabbar-il-mewt-ta-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Elio Lombardi fl-età ta' 92 sena|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-03-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-attur-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u attur Elio Lombardi fl-età ta’ 92 Sena|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=29 Marzu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-elio-lombardi-figura-prominenti-fil-films-u-l-letteratura-maltija/|titlu=Imut Elio Lombardi, figura prominenti fil-films u l-letteratura Maltija|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=29 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-03-29/local-news/Maltese-author-and-film-director-Elio-Lombardi-dies-aged-92-6736288379|titlu=Maltese author and film director Elio Lombardi dies aged 92 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbar-meta-se-jinghata-l-ahhar-tislima-elio-lombardi/|titlu=Tħabbar meta se jingħata l-aħħar tislima Elio Lombardi|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=1 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ara-elio-dejjem-gharaf-li-kien-mimli-doni-minn-alla/|titlu=Ara: “Elio dejjem għaraf li kien mimli doni minn Alla”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=8 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tinghata-l-ahhar-tislima-lil-elio-lombardi-ikona-fid-drama-maltija/|titlu=Tingħata l-aħħar tislima lil Elio Lombardi … ikona fid-drama Maltija|kunjom=Camilleri|isem=Enrique|data=8 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> == April == * 2: [[Edmond Zarb]], 81, kittieb u mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/02/tithabbar-il-mewt-tal-muzicist-u-awtur-edmond-zarb/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-mużiċist u awtur Edmond Zarb|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-02|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tajt-kontribut-lill-kultura-maltija-imut-l-awtur-u-pjanist-edmond-zarb|titlu=“Tajt kontribut lill-kultura Maltija” – imut l-awtur u pjanist Edmond Zarb|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 6: [[Graziella Castillo]], 47, direttur tal-Aġenzija Appoġġ <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/graziella-castillo-director-agenzija-appogg-dies-aged-47.1126547|titlu=Graziella Castillo, director of Agenzija Appoġġ, dies aged 47|kunjom=|isem=|data=2026-04-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-graziella-castillo-direttrici-tal-agenzija-appogg/|titlu=Tmut Graziella Castillo – Direttriċi tal-Aġenzija Appoġġ|data=6 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 11: [[Colin Willis]], 81, eks-kummissajru Awstraljan għal Malta u attur <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-13/local-news/Well-known-actor-Colin-Willis-passes-away-aged-81-6736288759|titlu=Well-known actor Colin Willis passes away aged 81 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-04-13}}</ref> * 12: [[Aurelio Belli]], 49, mużiċist u arranġatur <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/musician-mpo-manager-aurelio-belli-dies-aged-49.1126829|titlu=Musician and MPO manager Aurelio Belli dies, aged 49|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-04-12|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://slippedisc.com/2026/04/malta-mourns-maestro-49/|titlu=Malta mourns maestro, 49|kunjom=lebrecht|isem=Norman|data=12 April 2026|sit=Slipped Disc|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-12/local-news/Maestro-Aurelio-Belli-dies-aged-49-6736288731|titlu=Maestro Aurelio Belli dies, aged 49 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/140933/maestro_aurelio_belli_dies_at_49_|titlu=Maestro Aurelio Belli dies at 49|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=12 April 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-il-maestro-aurelio-belli/|titlu=Imut il-Maestro Aurelio Belli|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=12 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-is-surmast-aurelio-belli/|titlu=Imut is-Surmast Aurelio Belli|kunjom=|isem=|data=2026-04-12|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-maestro-aurelio-belli-fl-eta-ta-49-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Maestro Aurelio Belli fl-età ta’ 49 sena|kunjom=Sacco Baldacchino|isem=Kimberley|data=12 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/12/tithabbar-il-mewt-tas-surmast-aurelio-belli/|titlu=Titħabbar il-mewt tas-Surmast Aurelio Belli|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-12|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-maestro-aurelio-belli-jinghata-l-ahhar-tislima|titlu=Tislima lill-Maestro Aurelio Belli: “Mela s-silenzju b’ħajja ta’ noti”|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=18 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Desmond Morris]], 98, etoloġista Ingliż li għex f'Malta (1968–1974) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/desmond-morris-famous-zoologist-author-painter-malta-past-dies-98.1127264|titlu=Desmond Morris, famous zoologist, author and painter with Malta past, dies at 98|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-04-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-21}}</ref> * 24: [[Mary Grech]], 88, attriċi u xandara <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/veteran-actress-mary-grech-dies-aged-88.1127413|titlu=Veteran actress Mary Grech dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-04-24|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-attrici-u-prezentatrici-mary-grech/|titlu=Tmut l-attriċi u preżentatriċi Mary Grech|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=24 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-eks-prezentattrici-televiziva-mary-grech/|titlu=Tmut l-eks preżentattriċi televiżiva Mary Grech|kunjom=Attard|isem=Francesca|data=2026-04-24|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/24/tmut-mary-grech-pijufniera-tax-xandir-u-fost-l-ewwel-ucuh-tat-televizjoni-maltija/|titlu=Tmut Mary Grech, attriċi, pijuniera tax-xandir u fost l-ewwel uċuħ tat-televiżjoni Maltija|kunjom=Abdilla|isem=Raymond|data=2026-04-24|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref> == Mejju == * 1: [[Dolindo Cassar]], 83, xandar u eks-president tas-[[Soċjetà Filarmonika La Stella]] u tat-[[Teatru Astra]] <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/tislima-lil-dolindo-cassar-li-ghadda-ghall-hajja-ta-dejjem-figura-li-halliet-marka-kbira-fil-kultura-ghawdxija/|titlu=Tislima Lil Dolindo Cassar Li Għadda Għall-Ħajja Ta’ Dejjem - Figura Li Ħalliet Marka Kbira Fil-Kultura Għawdxija|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-05-05|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.stgeorge.org.mt/events/funeral-of-dolindo-cassar/|titlu=Funeral of DOLINDO CASSAR|data=2026-05-03|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-05-05}}</ref> * 14: [[Noel Galea Bason]], 71, skultur <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/15/imut-l-artist-noel-galea-bason/|titlu=Imut l-artist Noel Galea Bason|kunjom=|isem=|data=2026-05-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/artist-noel-galea-bason-dies-aged-71.1128464|titlu=Artist Noel Galea Bason dies aged 71|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-05-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-noel-galea-bason-furjaniz-moghni-btalenti-artistici-varji/|titlu=Imut Noel Galea Bason, Furjaniż mogħni b’talenti artistiċi varji|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=15 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Norbert Ellul Vincenti]], 88, patri Franġiskan, għalliem u kittieb <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/19/imut-p-norbert-ellul-vincenti-ofm/|titlu=Imut P. Norbert Ellul Vincenti OFM|kunjom=|isem=|data=2026-05-19|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-patri-norbert-ellul-vincenti/|titlu=Imut Patri Norbert Ellul Vincenti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=19 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> == Ara aktar == * [[:Kategorija:Mietu fl-2026]] - tinkludi ħoloq għal artikli fil-Wikipedija dwar nies li mietu fl-2026 == Referenzi == {{Referenzi}} [[Kategorija:Nies Maltin]] [[Kategorija:2026 f'Malta]] [[Kategorija:Imwiet f'Malta]] [[Kategorija:Mietu fl-2026|*]] [[Kategorija:Listi ta' mwiet bis-sena]] 36x193k7d8171rvxd93zca5m0r4phlb 0 34441 330138 330071 2026-05-19T20:02:45Z ToniSant 4257 removed [[Category:Ġeorġja]]; added [[Category:Kċina Ġeorġjana]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 330138 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Pkhali, Badrijani and Ajika.jpg|daqsminuri|Pkhali bl-ispinaċi, badrijani u ajika, tliet ikliet tipiċi tal-Georgia.]] Il-'''pkhali''' (bil-Georgian: ფხალი) hija ikla tradizzjonali tal-[[Ġeorġja|Georgia]] magħmula bi ħxejjex imqattgħin u mħawdin fil-magna, li jinkludu l-kaboċċi, il-brunġiel, l-ispinaċi, il-fażola, il-pitravi u l-ġewż mitħun, il-ħall, il-basal, it-tewm u l-ħxejjex aromatiċi. Il-pkhali ġieli tissejjaħ ukoll '''mkhali'''. L-ingredjent komuni fil-varjazzjonijiet kollha tal-pkhali huwa z-zalza tal-ġewż mitħun. Fir-ristoranti tal-ikel tal-Georgia, normalment il-pkhali tiġi servuta fi tliet tipi: tal-ispinaċi, tal-pitravi u tal-fażola bajda.<ref>Darra Goldstein, The Georgian Feast: The vibrant Culture and savory Food of the Republic of Georgia, p. 106, 160.</ref><ref>Gil Marks (2010). ''Encyclopedia of Jewish Food''. HMH. ISBN <bdi>9780544186316</bdi>.</ref><ref>{{Ċita web|url=https://polinachesnakova.com/blog/2017/4/19/pkhali|titlu=Vegetable Pate with Walnut and Garlic (Pkhali)|data=2017-04-20|sit=Polina Chesnakova|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-05-16}}</ref> == Pkhali tat-tiġieġ == Il-katmis mkhali hija varjazzjoni tal-pkhali tradizzjonali. F'dan il-platt jiżdied it-tiġieġ mgħolli mqatta' flimkien ma' lewż imħawwar u brodu tat-tiġieġ biex jgħaqqad. Imbagħad jiżdiedu l-ħxejjex aromatiċi mqattgħin u l-insalata titkessaħ għal 3-5 sigħat. Il-konsistenza tal-insalata hija simili għal pejst. Il-pkhali ġeneralment jiġi servut bil-ħass u ż-żrieragħ tar-rummien.<ref>Henry, Diana (2014). "Georgian chicken with walnut sauce and hot grated beetroot recipe". ISSN 0307-1235.</ref> == Gallerija == <gallery widths="160" heights="120"> File:Cabbage pkhali.jpg|Pkhali bil-kaboċċi. File:Beetroot fkhali with nuts.jpg|Pkhali bil-pitravi. </gallery> == Referenzi == [[Kategorija:Ikel]] [[Kategorija:Kċina Ġeorġjana]] 89upv0h2j0hdrx6gy5g5rc9i5lrjuqk 330139 330138 2026-05-19T20:02:52Z ToniSant 4257 removed [[Category:Ikel]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 330139 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Pkhali, Badrijani and Ajika.jpg|daqsminuri|Pkhali bl-ispinaċi, badrijani u ajika, tliet ikliet tipiċi tal-Georgia.]] Il-'''pkhali''' (bil-Georgian: ფხალი) hija ikla tradizzjonali tal-[[Ġeorġja|Georgia]] magħmula bi ħxejjex imqattgħin u mħawdin fil-magna, li jinkludu l-kaboċċi, il-brunġiel, l-ispinaċi, il-fażola, il-pitravi u l-ġewż mitħun, il-ħall, il-basal, it-tewm u l-ħxejjex aromatiċi. Il-pkhali ġieli tissejjaħ ukoll '''mkhali'''. L-ingredjent komuni fil-varjazzjonijiet kollha tal-pkhali huwa z-zalza tal-ġewż mitħun. Fir-ristoranti tal-ikel tal-Georgia, normalment il-pkhali tiġi servuta fi tliet tipi: tal-ispinaċi, tal-pitravi u tal-fażola bajda.<ref>Darra Goldstein, The Georgian Feast: The vibrant Culture and savory Food of the Republic of Georgia, p. 106, 160.</ref><ref>Gil Marks (2010). ''Encyclopedia of Jewish Food''. HMH. ISBN <bdi>9780544186316</bdi>.</ref><ref>{{Ċita web|url=https://polinachesnakova.com/blog/2017/4/19/pkhali|titlu=Vegetable Pate with Walnut and Garlic (Pkhali)|data=2017-04-20|sit=Polina Chesnakova|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-05-16}}</ref> == Pkhali tat-tiġieġ == Il-katmis mkhali hija varjazzjoni tal-pkhali tradizzjonali. F'dan il-platt jiżdied it-tiġieġ mgħolli mqatta' flimkien ma' lewż imħawwar u brodu tat-tiġieġ biex jgħaqqad. Imbagħad jiżdiedu l-ħxejjex aromatiċi mqattgħin u l-insalata titkessaħ għal 3-5 sigħat. Il-konsistenza tal-insalata hija simili għal pejst. Il-pkhali ġeneralment jiġi servut bil-ħass u ż-żrieragħ tar-rummien.<ref>Henry, Diana (2014). "Georgian chicken with walnut sauce and hot grated beetroot recipe". ISSN 0307-1235.</ref> == Gallerija == <gallery widths="160" heights="120"> File:Cabbage pkhali.jpg|Pkhali bil-kaboċċi. File:Beetroot fkhali with nuts.jpg|Pkhali bil-pitravi. </gallery> == Referenzi == [[Kategorija:Kċina Ġeorġjana]] 4bw3vhlqp5ilxyvrkcaq18q9scfg7nq 0 34443 330136 330085 2026-05-19T20:02:08Z ToniSant 4257 removed [[Category:Ġeorġja]]; added [[Category:Kċina Ġeorġjana]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 330136 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Gozinaki with walnuts.jpg|daqsminuri|Gozinaki.]] Il-'''gozinaki''' (bil-Georgian: გოზინაყი, b'ittri Rumani: ''gozinaq'i'', pronunzja: [ɡozinaqʼi]) huwa ħelu tradizzjonali tal-[[Ġeorġja|Georgia]] magħmul bil-lewż karamellizzat, normalment ġewż, moqli bl-għasel.<ref>{{Ċita web|url=https://georgianjournal.ge/georgian-cuisine/29356-gozinaki-most-favorite-georgian-candy.html|titlu=Gozinaki – Most favorite Georgian candy|sit=GeorgianJournal|lingwa=ka|data-aċċess=2026-05-16}}</ref><ref>Abramia, Natia (Ottubru 2012). ''Georgia - Culture Smart! The Essential Guide to Customs & Culture''. Kuperard. ISBN <bdi>9781857336580</bdi>.</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.tasteatlas.com/gozinaki|titlu=Gozinaki {{!}} Local Brittle From Georgia|sit=www.tasteatlas.com|data-aċċess=2026-05-16}}</ref> Fil-provinċji tal-Punent tal-Georgia ta' Imereti u Racha, xi kultant dan il-ħelu jissejjaħ "churchkhela", li huwa isem li normalment iktar jintuża għal ġewż meħjut fuq ħajta, miblul fil-meraq dens tal-għeneb abjad u mnixxef. F'diversi żoni rurali tal-Georgia, kemm il-ġewż kif ukoll l-għasel kellhom konnotazzjoni sakrali. Skont tradizzjoni antika sew, il-gozinaki jiġi servut fl-okkażjonijiet speċjali, u huwa ħelu obbligatorju fiċ-ċelebrazzjonijiet ta' Lejlet l-Ewwel tas-Sena<ref>Goldstein, Darra (2013). ''The Georgian Feast: The Vibrant Culture and Savory Food of the Republic of Georgia''. University of California Press. ISBN <bdi>9780520275911</bdi>.</ref> u tal-[[Milied]].<ref>Roufs, Timothy; Roufs, Kathleen (2014). ''Sweet Treats Around the World''. ABC-CLIO. p. 140. ISBN <bdi>9781610692212</bdi>.</ref><ref>{{Ċita web|url=https://culinarybackstreets.com/stories/tbilisi/recipe-gozinaki-the-sweet-taste-of-january-in-georgia|titlu=Gozinaki Georgian Walnut Brittle Recipe|kunjom=Twine|isem=Rowan|sit=Culinary Backstreets|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-16}}</ref> == Referenzi == [[Kategorija:Ikel]] [[Kategorija:Kċina Ġeorġjana]] 2x01qzsyzr0t1kbhv9zbasnqjppnp0w 330137 330136 2026-05-19T20:02:12Z ToniSant 4257 removed [[Category:Ikel]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 330137 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Gozinaki with walnuts.jpg|daqsminuri|Gozinaki.]] Il-'''gozinaki''' (bil-Georgian: გოზინაყი, b'ittri Rumani: ''gozinaq'i'', pronunzja: [ɡozinaqʼi]) huwa ħelu tradizzjonali tal-[[Ġeorġja|Georgia]] magħmul bil-lewż karamellizzat, normalment ġewż, moqli bl-għasel.<ref>{{Ċita web|url=https://georgianjournal.ge/georgian-cuisine/29356-gozinaki-most-favorite-georgian-candy.html|titlu=Gozinaki – Most favorite Georgian candy|sit=GeorgianJournal|lingwa=ka|data-aċċess=2026-05-16}}</ref><ref>Abramia, Natia (Ottubru 2012). ''Georgia - Culture Smart! The Essential Guide to Customs & Culture''. Kuperard. ISBN <bdi>9781857336580</bdi>.</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.tasteatlas.com/gozinaki|titlu=Gozinaki {{!}} Local Brittle From Georgia|sit=www.tasteatlas.com|data-aċċess=2026-05-16}}</ref> Fil-provinċji tal-Punent tal-Georgia ta' Imereti u Racha, xi kultant dan il-ħelu jissejjaħ "churchkhela", li huwa isem li normalment iktar jintuża għal ġewż meħjut fuq ħajta, miblul fil-meraq dens tal-għeneb abjad u mnixxef. F'diversi żoni rurali tal-Georgia, kemm il-ġewż kif ukoll l-għasel kellhom konnotazzjoni sakrali. Skont tradizzjoni antika sew, il-gozinaki jiġi servut fl-okkażjonijiet speċjali, u huwa ħelu obbligatorju fiċ-ċelebrazzjonijiet ta' Lejlet l-Ewwel tas-Sena<ref>Goldstein, Darra (2013). ''The Georgian Feast: The Vibrant Culture and Savory Food of the Republic of Georgia''. University of California Press. ISBN <bdi>9780520275911</bdi>.</ref> u tal-[[Milied]].<ref>Roufs, Timothy; Roufs, Kathleen (2014). ''Sweet Treats Around the World''. ABC-CLIO. p. 140. ISBN <bdi>9781610692212</bdi>.</ref><ref>{{Ċita web|url=https://culinarybackstreets.com/stories/tbilisi/recipe-gozinaki-the-sweet-taste-of-january-in-georgia|titlu=Gozinaki Georgian Walnut Brittle Recipe|kunjom=Twine|isem=Rowan|sit=Culinary Backstreets|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-16}}</ref> == Referenzi == [[Kategorija:Kċina Ġeorġjana]] 19amby5w13zg9em4kiz3fzzdw23p6r8 0 34445 330140 330083 2026-05-19T20:03:30Z ToniSant 4257 added [[Category:Ikel]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 330140 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Mtsvane glekhuri edited.jpg|daqsminuri|Tazza u flixkun inbid tal-Georgia bil-varjetà ta' għeneb Mtsvane.]] '''Mtsvane''' (bil-Georgian: მწვანე, b'ittri Rumani: ''mts'vane'') hija varjetà ta' għeneb li tintuża fil-produzzjoni tal-inbejjed tal-[[Ġeorġja|Georgia]]. Din il-varjetà tintuża fil-produzzjoni tal-inbid [[abjad]]. Ingħatat dan l-isem b'referenza għal-[[lewn]] safrani-[[aħdar]] tal-għeneb misjur.<ref>Tabidze, D.; Ramishvili, M.; Ketskhoveli, N. (2012). ''Georgian Ampelography''. Tbilisi: Exclusive Print Plus. p. 314.</ref> Spiss din il-varjetà titħallat mal-varjetà ta' għeneb [[Rkatsiteli]] biex jinħoloq inbid aromatiku u b'togħma ta' frott.<ref>{{Ċita web|url=https://worldsbestwines.eu/grapes/mtsvane/|titlu=Mtsvane – is a famous white wine grape variety that is native to Georgian Republic.|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-05-16}}</ref> Bil-[[lingwa]] tal-Georgia l-[[kelma]] ''mtsvane'' tfisser ġdid, żagħżugħ u aħdar.<ref>{{Ċita web|url=https://georgianwines.blogspot.com/2007/05/mtsvane-grapes.html|titlu=From the Cradle of Wine: Mtsvane Grapes|kunjom=Linderman|isem=Aaron|data=2007-05-11|data-aċċess=2026-05-16}}</ref> == Sinonimi == Il-varjetà ta' għeneb Mtsvane hija magħrufa wkoll bis-sinonimi li ġejjin: Dedali Mtsvane, Dedali Mtzvane, Dedam Kourdzeni, Dedat Kourdzeni, Dedat Kurdzeni, Dedate Koudzeni, Mamali Mtsvane, Mamali Mtsvani, Mamali Mtzvane, Matsvane Kakhetinskii, Matsvani, Mchkhara, Mchknara, Mciknara, Mcvane Kachetinskij, Mcvane Kahetinski, Mtchknara, Mtsvane Kakhetinskii, Mtzvane Kachuri, Mtzvane Kakhetinsky, Mzibani u Sapena.<ref>{{Ċita web|url=https://www.vivc.de/index.php?r=passport%2Fview&id=8121|titlu=MTSVANE KAKHURI|kunjom=Julius Kühn-Institut (JKI), Federal Research Centre for Cultivated Plants, Institute for Grapevine Breeding, Geilweilerhof ,Siebeldingen, Erika Maul, Reinhard Töpfer, Alina Ganesch|sit=www.vivc.de|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-16}}</ref> Il-varjetajiet ta' għeneb distinti tal-Georgia Kundza<ref>{{Ċita web|url=https://www.vivc.de/index.php?r=passport%2Fview&id=6559|titlu=KUNDZA|kunjom=Julius Kühn-Institut (JKI), Federal Research Centre for Cultivated Plants, Institute for Grapevine Breeding, Geilweilerhof ,Siebeldingen, Röckel Franco, Erika Maul, Reinhard Töpfer, Alina Ganesch|sit=www.vivc.de|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-16}}</ref> u Goruli Mtsvane<ref>{{Ċita web|url=https://www.vivc.de/index.php?r=passport%2Fview&id=4911|titlu=GORULI MTSVANE|kunjom=Julius Kühn-Institut (JKI), Federal Research Centre for Cultivated Plants, Institute for Grapevine Breeding, Geilweilerhof ,Siebeldingen, Erika Maul, Reinhard Töpfer, Alina Ganesch|sit=www.vivc.de|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-16}}</ref> ġieli jissejħu wkoll Mtsvane. == Referenzi == [[Kategorija:Ġeorġja]] [[Kategorija:Għeneb]] [[Kategorija:Ikel]] 3ptb4qmwbq9jd89855m1eoqb2sw8pgm 0 34450 330166 2026-05-20T08:58:53Z Lidondo 28036 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1354985561|Jaafar Jackson]]" 330166 wikitext text/x-wiki {{Infobox Ċelebrità|name=Jaafar Jackson|image=Jaafar Jackson.jpg|caption=Jackson in February 2020|birth_date=1996<nowiki>|</nowiki>07<nowiki>|</nowiki>25|birth_place=[[Los Angeles]]|occupation={{hlist|attur|kantant}}}}'''Jaafar Jeremiah Jackson''' (imwieled fil-25 ta' Lulju, 1996) huwa attur u kantant Amerikan. Huwa ħareġ id-debutt single tiegħu, "Got Me Singing", fl-2019. Membru tal- familja Jackson, huwa interpreta lil zijuh [[Michael Jackson]] fil-film bijografiku tal-2026 ''Michael.'' couxzs06kgju4ctr6buy05ilm97ioss 0 34451 330167 2026-05-20T09:02:02Z Lidondo 28036 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1354659956|Lagophthalmos]]" 330167 wikitext text/x-wiki [[File:Nocturnal_lagophthalmos.jpg|daqsminuri|Eżempju ta' għajn miftuħa]] '''Għajn Miftuħa''' hija inkapaċità li wieħed jagħlaq l- għajnejn għalkollox. It-teptep jgħatti l-għajn b'saff irqiq ta' fluwidu tad-dmugħ, u b'hekk jippromwovi ambjent umdu meħtieġ għaċ-ċelloli tal-parti ta' barra tal-għajn. Id-dmugħ inaddaf ukoll korpi barranin u aħsilhom, li huwa kruċjali biex tinżamm il-lubrikazzjoni u s-saħħa xierqa tal-għajnejn. Jekk dan il-proċess ikun imfixkel, bħal fil-lagoftalmos, l-għajn tista' ssofri brix u infezzjonijiet; u b'hekk twassal għal tnixxif u ulċerazzjoni tal-kornea. 6qqh0u9skzrfe8ek7aqqptg7mrhzakt 0 34452 330168 2026-05-20T09:10:21Z Lidondo 28036 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1344434268|Togo Mizrahi]]" 330168 wikitext text/x-wiki {{Infobox Ċelebrità|name=Togo Mizrahi|image=Togo Mizrahi portrait.jpg|caption=Togo Mizrahi (1901–1986)|birth_date=1901<nowiki>|</nowiki>6<nowiki>|</nowiki>2|birth_place=Alexandria, Egypt|death_date=1986<nowiki>|</nowiki>6<nowiki>|</nowiki>5|death_place=Italy|occupation=Direttur, attur, produttur u kittieb tal-iskripts}}'''Togo Mizrahi''' (2 ta' Ġunju, 1901 – 5 ta' Ġunju, 1986) kien direttur, attur, produttur u kittieb tal-iskripts Eġizzjan. Mizrahi kien produttur tal-films prolifiku magħruf l-aktar għat-tfassil ta' kummiedji u musicals popolari. Minbarra l-produzzjoni tal-films tiegħu, Mizrahi kellu wkoll il-Ph.D. tiegħu fl -ekonomija u kien jitkellem ħafna lingwi. Għall-maġġoranza tal-karriera tiegħu, Mizrahi pproduċa, idderieġa, u kiteb il-biċċa l-kbira tal-films tiegħu. Bejn l-1930 u l-1946, idderieġa 30 film li jitkellmu bl-Għarbi u erba’ films li jitkellmu bil-Grieg, u pproduċa diversi films diretti minn produtturi tal-films oħra. arjc5l3t3zo56dh7wbz04h71p9fw2fx