Wikipedija mtwiki https://mt.wikipedia.org/wiki/Il-Pa%C4%A1na_prin%C4%8Bipali MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter Medja Speċjali Diskussjoni Utent Diskussjoni utent Wikipedija Diskussjoni Wikipedija Stampa Diskussjoni stampa MediaWiki Diskussjoni MediaWiki Mudell Diskussjoni mudell Għajnuna Diskussjoni għajnuna Kategorija Diskussjoni kategorija Portal Diskussjoni portal TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 3742 330218 283985 2026-05-26T04:14:37Z ~2026-31406-29 28107 330218 wikitext text/x-wiki {{stub|Informatika}} [[Stampa:Wireless computer keyboard with mouse an USB receiver.jpg|daqsminuri|Tastiera u maws tal-kompjuter, tip komuni ta' periferali tal-kompjuter]] '''Periferali''' hu [[hardwer]] li jiżdied ma' kompjuter biex jiżdiedulu l-abbiltajiet tiegħu. Iktar minn hekk periferali huma apparati li huma opzjonali u mhux bżonjużi biex kompjuter bażiku jaħdem. It-terminu periferali hu iktar użat għal apparati li jiżdiedu mal-kompjuter fuq barra bis-saħħa ta' konnesjonijiet bħal USB jew COM. Eżempji tipiċi huma [[joystik]]s, [[printer]]s, [[skener]]s, u [[mikrofonu|mikrofoni]]. Apparat bħal [[moniter]] jew [[disk drajvs]] mhux konsiderati periferali meta mhux opzjonali. Kards bħal [[vijdjo kards]] ukoll mhux konsiderati periferali għax huma apparati interni. Qabel ma kien jeżisti il-[[kompjuter personali]], apparati li ma kinux [[motherboard]], [[CPU]] jew [[memorja (kompjuter)|memorja]] kienu meqjusa bħala periferali. Il-[[kompjuter personali]] espanda t-tifsira ta' x'inhu bażiku u x'inhu periferali u għaldaqstant [[keyboard]], [[moniter]] u [[maws]] m'humiex iktar konsiderati bħala periferali. == Lista ta' apparati periferali komuni == * [[Apparat ta' Ħżin]] ** Li jista' jitneħħa (Jaqra jew jikteb f'medja li jinġarr) *** [[CD]] **** [[CD-ROM]] **** [[CD-RW]] **** [[CD-R]] *** [[DVD]] **** [[DVD-ROM]] **** [[DVD-RW]] **** [[DVD-R]] *** [[USB flash drive]] *** [[Tape drive]] *** [[Floppy disk]] *** [[Punch card]] ** Ta' ġewwa *** [[Disk array controller]] * [[Input]] ** Manwali *** [[kijbord (kompjuter)|kijbord]] *** [[Pointing device]]s **** [[maws]] **** [[Trackball]] *** [[Joystik]] *** [[Touch skrijn]] *** [[Joypad]] ** [[Brain-computer interface]] ** [[skener]] ** [[Computer terminal]] ** [[Speech recognition|Computer speech recognition]] ** [[Webcam]] ** [[Digitizing tablet]] ** [[Barcode reader]] * [[Output]] ** Stampar *** [[Plotter]] *** [[Stampatur (Kompjuter)|Stampatur]] *** [[Braille embosser]] ** Ħoss *** [[Speech synthesis|Computer speech synthesis]] *** [[Kard tal-Awdjo]] *** [[Spijkers]] *** [[Mikrofonu]] ** Viżwali *** [[Kard tal-Grafika]] *** [[Moniter (Kompjuter)|Moniter]] ** [[Refreshable Braille display]] * [[Network (Kompjuter)|Network]] ** [[Modem]] ** [[Kard tan-Network]] [[Kategorija:Kompjuter]] ji4h51i0q2c3zzi4zaic02gp8mzv1fg 0 20438 330215 330150 2026-05-26T00:41:49Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330215 wikitext text/x-wiki {{Infobox Pajjiż |isem_twil_konvenzjonali = Repubblika Ko-operattiva tal-Gujana<ref>{{ċita web |url=http://www.parliament.gov.gy/ |titlu=Parlament tar-Repubblika Ko-operattiva tal-Gujana |pubblikatur=Parliament.gov.gy |data=2012-02-16 |data-aċċess=2012-03-04 |lingwa=en |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180116011804/http://parliament.gov.gy/ |arkivju-data=2018-01-16 |url-status=dead }}</ref> |isem_nattiv = |isem_komuni = Gujana |stampa_bandiera = Flag of Guyana.svg |stampa_emblema = Coat of Arms of Guyana.svg |stampa_mappa = GUY orthographic.svg |deskrizzjoni_mappa = |ħolqa_bandiera = Bandiera tal-Gujana |ħolqa_emblema = Emblema tal-Gujana |ħolqa_demografija = Demografija tal-Gujana |mottu_nazzjonali = "One People, One Nation, One Destiny"<br /><small>''Poplu Wieħed, Nazzjon Wieħed, Destin Wieħed''</small> |innu_nazzjonali = ''[[Dear Land of Guyana, of Rivers and Plains]]'' |lingwi_uffiċjali = [[Ingliż]] |gruppi_etniċi = |kapitali = [[Georgetown (Gujana)|Georgetown]] |l-ikbar_belt = [[Georgetown (Gujana)|Georgetown]] |latd=6 |latm=46 |latNS=N |lonġd=58 |lonġm=10 |lonġEW=W |tip_gvern = [[Repubblika]] [[Stat unitarju|unitarja]] [[Sistema semi-presidenzjali|semi-presidenzjali]] |titlu_kap1 = [[Lista ta' Presidenti tal-Gujana|President]] |titlu_kap2 = [[Lista ta' Prim Ministri tal-Gujana|Prim Ministru]] |isem_kap1 = [[Irfaan Ali]] |isem_kap2 = [[Mark Phillips]] |żona_kklassifika = 84 |poż_erja = 84 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss--> |erja_km2 = 214,970 |erja_mi_kw = 83,000 |perċentwal_ilma = 8.4 |sena_stima_popolazzjoni = 2011 |stima_popolazzjoni = 752,940<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-05-31 |titlu=Archive copy |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gy.html |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20181223020542/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gy.html |arkivju-data=2018-12-23 |url-status=dead }}</ref>¹ |poż_stima_popolazzjoni = 161 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss--> |ċensiment_popolazzjoni = 751,223 <ref name="2002Census">[http://www.statisticsguyana.gov.gy/census.html#popcenfinal Gujana 2002 Census]</ref> |sena_ċensiment_popolazzjoni = 2002 |densità_popolazzjoni_km2 = 3.502 |densità_popolazzjoni_mi_kw = 9.071 |poż_densità_popolazzjoni = 225 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss--> |sena_PGD_PSX = 2012 |PGD_PSX = $6.155 biljun |poż_PGD_PSX = |PGD_PSX_per_capita = $7,938 |poż_PGD_PSX_per_capita = |sena_IŻU = 2013 |IŻU = {{increase}} 0.636<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_countries_by_HDI</ref> |poż_IŻU = 118 |kategorija_IŻU = <span style="color:#fc0;">medju</span> |tip_sovranità = [[Indipendenza]] |avveniment_stabbilit1 = mir-[[Renju Unit]] |data_stabbilit1 = 26 ta' Mejju, 1966 |avveniment_stabbilit2 = Repubblika |data_stabbilit2 = 23 ta' Frar, 1970 |avveniment_stabbilit3 = Kostituzzjoni attwali |data_stabbilit3 = 6 ta' Ottubru, 1980 |valuta = [[Dollaru Gujaniż]] |kodiċi_valuta = GYD |żona_ħin = GYD (Ħin tal-Gujana) |differenza_ħku = -4 |żona_ħin_legali = |differenza_żona_ħin_legali = |cctld = [[.gy]] |kodiċi_telefoniku = +592 |sena_PGD_nominali = 2012 |PGD_nominali = $2.788 biljun |poż_PGD_nominali = |PGD_nominali_per_capita = $3,596 |poż_PGD_nominali_per_capita = |nota1 = Madwar terz tal-popolazzjoni (230,000) jgħixu fil-kapital, [[Georgetown (Gujana)|Georgetown]]. }} Il-'''Gujana''' ({{awdjo|en-us-Guyana.ogg|ɡaɪˈɑːnə}}), uffiċjalment ir-'''Repubblika Ko-operattiva tal-Gujana'''<ref>{{Ċita web|url=https://parliament.gov.gy/|titlu=National Assembly of the Parliament of Guyana {{!}} Parliament of Guyana|sit=parliament.gov.gy|data-aċċess=2023-01-16|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230120184628/https://parliament.gov.gy/|arkivju-data=2023-01-20|url-status=dead}}</ref> hi stat sovran fuq il-kosta tat-tramuntana tal-Amerika t'Isfel. Kulturalment, il-Gujana hija parti mill-[[Karibew Anglofonu]]. Il-Gujana hija waħda mill-ftit pajjiżi tal-Karibew li mhiex gżira. Il-[[Komunità tal-Karibew]] (CARICOM), li l-Gujana hija membru tagħha, għandha l-kwartieri tas-Segretarjat tagħha fil-belt kapital tal-Gujana, [[Georgetown (Gujana)|Georgetown]]. Hija tillimita lejn it-tramuntana mal-Oċean Atlantiku, lejn il-lvant mas-[[Surinam]], lejn il-punent mal-[[Venezwela]] u fin-nofsinhar mal-[[Brażil]]. L-eżenzjoni Gujaniża hija ffurmata minn bażi ċatta fuq il-kosta, li tikkostitwixxi ż-żona agrikola fejn hija kkonċentrata 90% tal-popolazzjoni. == Referenzi == {{Referenzi}} {{Amerika t'Isfel}} [[Kategorija:Gujana| ]] [[Kategorija:Repubbliki]] [[Kategorija:Pajjiżi fl-Amerika t'Isfel]] [[Kategorija:Commonwealth tan-Nazzjonijiet]] kb1lxjql8gqz2d7wiqfe2a09kuoq67e 0 24772 330221 278495 2026-05-26T05:05:13Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330221 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Stefania Orlando''' (twieldet fit-23 ta' Diċembru 1966) hija attriċi [[Italja|Taljana]]. == Televiżjoni == *''[[Sì o no?]]'' ([[Canale 5]], 1993-1994) *''[[Scommettiamo che...?]]'' ([[Rai 1]], 1994-1995) *''[[TG Rosa]]'' (Odeon TV, 1995-1997) *''[[Il Boom (programma televisivo)|Il Boom]]'' (Canale 5, 1996) *''[[Retromarsh]]'' ([[Telemontecarlo]], 1996-1997) *''[[I fatti vostri]]'' ([[Rai 2]], 1997-2000, 2001-2003, 2015-2017 <small>come giurata nel talent show ''Dog Factor''</small>) *''[[Telethon]]'' (Rai 1, 1997-2000) *''[[Il lotto alle otto]]'' (Rai 2, 1998-2005, 2010) *''[[Torno sabato]]'' (Rai 1, 2002) - <small>Inviata dai Monopoli di stato</small> *''[[Girofestival]]'' (Rai 3, 2002-2003) *''[[Uno di noi (programma televisivo)|Uno di noi]]'' (Rai 1, 2003) - <small>Inviata dai Monopoli di stato</small> *''[[Piazza Grande (programma televisivo)|Piazza grande]]'' (Rai 2, 2003-2004) *''[[Stelle a quattro zampe|Stelle con la coda]]'' (Rai 2, 2004) *''[[Cantagiro]]'' (Rai 2, 2005) *''[[Radio Birikina#Festival Show|Festival Show]]'' (Canale Italia, 2008) *''[[Unomattina in famiglia]]'' (Rai 1, Dal 2011 - in corso <small>com opinionista fissa nello spazio ''Tv perché Si''</small>) *''[[Cantaitalia|Cantando ballando]]'' (Canale Italia, 2015-2016) *''[[Buon pomeriggio (Telenorba)|Buon pomeriggio Estate]]'' (Telenorba, TG Norba 24, 2017) *''[[Buon pomeriggio (Telenorba)|Buon pomeriggio]]'' (Telenorba, TG Norba 24, 2017) *''Miss Europe Continental - Finale nazionale Italia'' (Canale Italia, 2018) == Filmografija == *''[[Fantozzi 2000 - La clonazione]]'', regia di [[Domenico Saverni]] (1999) - <small>Cameo</small> *''[[Don Matteo]]'' – serie TV, episodio [[Episodi di Don Matteo (sesta stagione)|6x03]] (2008) *''[[Nuovo Ordine Mondiale (film)|Nuovo Ordine Mondiale]]'', regia di [[Fabio Ferrara]] e [[Marco Ferrara]] (2015) *''[[Il paradiso delle signore]]'' - Soap (2019) == Teatru == *''Isso, esso e 'a Mala Femmena'', regia di [[Vittorio Marsiglia]] (1995-1996) *''Ragioné voi dovete ragionà'', regia di Vittorio Marsiglia (1996-1997) == Discografija == === Album === *[[2009]] - ''[[Su e giù (Stefania Orlando)|Su e giù]]'' === Singol === *[[2007]] - ''Sotto la luna'' *[[2008]] - ''Marimbabà'' *[[2009]] - ''Su e giù'' *[[2011]] - ''Crazy Dance'' *[[2011]] - ''A Troia'' *[[2012]] - ''Frappé'' *[[2012]] - ''Vita bastarda'' *[[2013]] - ''Omologazione'' *[[2014]] - ''Favola'' (Fernando Alba feat. Stefania Orlando) *[[2015]] - ''Legami al Letto'' *[[2016]] - ''Prima di lunedì'' (Fernando Alba feat. Stefania Orlando) === Videoclip === *2011 - ''Marimbabà'' *2011 - ''Crazy Dance'' *2011 - ''Sotto la luna'' *2011 - ''A Troia'' *2012 - ''A Troia Remix'' *2012 - ''Frappé'' *2012 - ''Vita bastarda'' *2013 - ''Omologazione'' *2014 - ''Favola'' *2015 - ''Legami al letto'' *2016 - ''Kiss'' *2016 - ''Prima di lunedì'' == Ħoloq esterni == * {{it}} [https://web.archive.org/web/20200130040512/http://www.stefaniaorlando.it/ Sit uffiċjali] * {{Imdb}} {{DEFAULTSORT:Orlando, Stefania}} [[Kategorija:Twieldu fl-1966]] [[Kategorija:Nies ħajjin]] [[Kategorija:Atturi Taljani]] bhjo499dqeuyonptb33w68rgcnqpumd 0 28782 330216 281271 2026-05-26T02:54:51Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330216 wikitext text/x-wiki {{infobox bijografija}}'''Nazlı Tolga Brenninkmeyer''' (twieldet fit-8 ta' Novembru 1979) hija [[Ġurnalist|ġurnalista]] u preżentatriċi televiżiva [[Turkija|Torka]]-[[Pajjiżi l-Baxxi|Olandiża]]. Tolga kienet tippreżenta l-programm ewlieni tal-affarijiet lokali u barranin ''Fox On Ana Haber'' u ''Nazlı Tolga ile Haber Masası''.<ref>{{Ċita web|url=https://www.aksam.com.tr/televizyon/nazli-tolga-ekrana-veda-ediyor/haber-215762|titlu=Nazlı Tolga ekrana veda ediyor|sit=aksam.com.tr|lingwa=tr|data-aċċess=2022-08-13}}</ref> == Bijografija == Nazlı Tolga twieldet f'[[Ankara]]. Hija twieldet f'familja [[Iżlam|Musulmana]]-Torka minn Samsun u Malatya f'Ankara. Hija fluwenti fit-Tork, l-Olandiż, il-Portugiż Brażiljan u l-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]. Wara li temmet l-[[edukazzjoni]] primarja u sekondarja tagħha fil-Kulleġġ Amerikan ta' [[Istanbul]], attendiet l-Università ta' [[Marmara]], fil-Fakultà tal-Komunikazzjoni – l-istituzzjoni ewlenija tal-edukazzjoni u l-istudji tal-komunikazzjoni fit-Turkija. Studjat fid-Dipartiment tal-Ġurnaliżmu. Tolga bdiet il-karriera tagħha fil-ġurnaliżmu fuq il-Kanal D Haber fl-1998. Hija ħadmet f'Show TV, Skyturk u Fox. Hija żżewġet lin-negozjant Olandiż [[Lawrence Brenninkmeyer]] fil-[[Katidral]] tal-Ispirtu s-Santu f'Istanbul f'Settembru 2013.<ref>{{Ċita web|url=https://www.sabah.com.tr/magazin/2015/06/06/brezilyaya-yerlesen-nazli-tolga-cine-tasiniyor|titlu=Brezilya'ya yerleşen Nazlı Tolga, Çin'e taşınıyor|sit=Sabah|lingwa=tr|data-aċċess=2022-08-13}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.bilalozcan.com/spiker-nazli-tolga-din-mi-degistirdi-03-eylul-2013-sali-5738|titlu=SPİKER NAZLI TOLGA DİN Mİ DEĞİŞTİRDİ?|sit=Bilal Özcan|lingwa=tr|data-aċċess=2022-08-13|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20241008223757/https://www.bilalozcan.com/spiker-nazli-tolga-din-mi-degistirdi-03-eylul-2013-sali-5738|arkivju-data=2024-10-08|url-status=dead}}</ref> Hija tgħix fil-[[Brażil]], f'[[Londra]] u f'[[Shanghai]]. Hija saret [[Knisja Kattolika|Kattolika Rumana]] mill-2013. Dan l-aħħar Tolga saret omm ta' żewġt ibniet.<ref>{{Ċita web|url=https://www.yasemin.com/magazin/haber/2779781-unlu-sunucu-nazli-tolga-anne-oldu|titlu=Ünlü sunucu Nazlı Tolga anne oldu!|sit=Yasemin|lingwa=tr|data-aċċess=2022-08-13}}</ref> == Programmi tat-TV == * ''Kanal D Gece Haberleri'' (Kanal D, 1998-2002) * ''Nazlı Tolga ile Haber Masası'' (Skyturk, 2004 – Settembru 2007) * ''SHOW Haber'' (2002–2003) * ''FOX ON Ana Haber'' (2008-2010) * ''Nazlı Tolga ile Fox Ana Haber'' (it-3 ta' Settembru 2007 – l-14 ta' Ġunju 2013) == Referenzi == {{DEFAULTSORT:Tolga, Nazlı}} [[Kategorija:Nies ħajjin]] [[Kategorija:Twieldu fl-1979]] [[Kategorija:Xandara]] [[Kategorija:Nies mit-Turkija]] 4tdpx5gx8083y9n429cavd27l35099u 0 28799 330217 299582 2026-05-26T03:49:10Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330217 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Piero Angela''' OMRI (pronunzja bit-[[Lingwa Taljana|Taljan]]: [ˈpjɛːro ˈandʒela]; twieled fit-22 ta' Diċembru 1928 – miet fit-13 ta' Awwissu 2022)<ref>{{Ċita web|url=https://www.ilfattoquotidiano.it/2022/08/13/morto-piero-angela-aveva-93-anni-lannuncio-del-figlio-alberto-buon-viaggio-papa/6761843/|titlu=Morto Piero Angela, aveva 93 anni. L'annuncio del figlio Alberto: "Buon viaggio papà"|data=2022-08-13|sit=Il Fatto Quotidiano|lingwa=it-IT|data-aċċess=2022-08-13}}</ref><ref>{{Ċita web|url=http://archiviostorico.corriere.it/2010/luglio/01/Sono_del_guido_bene_piu_co_9_100701034.shtml|titlu=«Sono del ' 28 e guido bene, più pericolosi i ragazzi»|data=2012-12-02|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-08-13|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20121202023837/http://archiviostorico.corriere.it/2010/luglio/01/Sono_del_guido_bene_piu_co_9_100701034.shtml|arkivju-data=2012-12-02|url-status=bot: unknown}}</ref> kien preżentatur televiżiv, [[ġurnalist]] xjentifiku, [[kittieb]] u pjanist Taljan. Huwa beda bħala ġurnalist tar-radju, imbagħad sar korrispondent barrani, u stabbilixxa lilu nnifsu bħala x-xandar tal-aħbarijiet tar-RAI. Huwa magħruf l-iktar bħala l-ħallieq u l-preżentatur ta' programmi tax-xandir immudellati fuq id-dokumentarji tal-BBC u ta' [[David Attenborough]], li kemm-il darba ġie mqabbel miegħu, kif ukoll għall-ġurnaliżmu xjentifiku tiegħu ppubblikat f'bosta pubblikazzjonijiet.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/piero-angela|titlu=Angela, Piero nell'Enciclopedia Treccani|sit=www.treccani.it|lingwa=it-IT|data-aċċess=2022-08-13}}</ref> Angela kiteb tlieta u tletin ktieb, li bigħu iżjed minn tliet miljun kopja, ingħata bosta lawrji onorarji, għamel iktar minn sittin dokumentarju u mijiet ta' episodji televiżivi, rebaħ seba' Telegatti u rebaħ il-premju tal-preżentazzjoni tat-televiżjoni nazzjonali tmien darbiet.<ref name=":1">{{Ċita web|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2008/12/07/piero-angela.html|titlu=Piero Angela - la Repubblica.it|sit=Archivio - la Repubblica.it|lingwa=it|data-aċċess=2022-08-13}}</ref> == Ħajja bikrija == Angela twieled f'[[Torino]], iben [[Nella Maglia]] u [[Carlo Angela]], [[tabib]] anti-[[Faxxiżmu|Faxxist]], li ngħata l-Medalja tal-"Ġusti fost in-Nazzjonijiet" fid-29 ta' Awwissu 2001.<ref>{{Ċita web|url=https://en.gariwo.net/righteous/shoah-and-nazism/carlo-angela-7595.html|titlu=Carlo Angela|sit=en.gariwo.net|lingwa=it|data-aċċess=2022-08-13}}</ref> Meta kellu sena Angela kważi miet b'polmonite. Diversi snin wara saritlu rikostruzzjoni ta' sieq miksura mingħajr il-loppju u meta kellu 12-il sena saritlu operazzjoni tal-appendiċite; l-intervent kirurġiku dam sagħtejn u nofs minħabba xi kumplikazzjonijiet.<ref name=":2">{{Ċita web|url=https://www.ilpost.it/2018/12/22/piero-angela/|titlu=90 cose sui 90 anni di Piero Angela|data=2018-12-22|sit=Il Post|lingwa=it-IT|data-aċċess=2022-08-13}}</ref> Huwa attenda l-liċeo klassiku f'Torino.<ref>{{Ċita web|url=http://www.exalfierini.it/arcnews.htm|titlu=Associazione Ex Allievi del Liceo Classico Alfieri di Torino: archivionews|data=2011-11-21|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-08-13|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20111121225933/http://www.exalfierini.it/arcnews.htm|arkivju-data=2011-11-21|url-status=dead}}</ref> Piero Angela kiteb li r-razzjonalità għallimielu missieru.<ref name=":3">Angela, Piero (1995). ''Viaggi Nella Scienza''. Garzanti. p. 208. ISBN <bdi>881152024X</bdi>.</ref> Skont il-kollega tiegħu [[Gigi Marzullo]] "l-awtokontroll perfett tiegħu u d-dħulija simpatika tiegħu huma riflessjoni tan-natura mistħija tiegħu u huma parti mill-kodiċi ġenetiku tal-[[edukazzjoni]] tal-[[Piemonte]] fir-razzjonalità u t-tolleranza". Angela kien imur tajjeb fi kważi l-istudji kollha tiegħu, iżda kien jagħmel il-minimu tax-xogħol meħtieġ. Angela qal li ngħata "edukazzjoni rigoruża tal-Piemonte: riġida ħafna, bi prinċipji stretti ħafna, inkluż dak tad-diffidenza, fejn qatt ma titfanfar".<ref>Marzullo, Gigi (1999). ''Bellidinotte: Guerrieri moderni & Cavalieri d'altri tempi'' (bit-Taljan). Alfredo Guide Publisher. pp. 9, 16. ISBN <bdi>8871883047</bdi>.</ref> Angela kiteb dan li ġej b'referenza għall-edukazzjoni skolastika tiegħu: "Personalment, tassew kont niddejjaq l-iskola u ma kontx student tajjeb. Dawk kollha li kienu involuti fit-tagħlim b'mod kostanti għandhom jiftakru l-motto Latin antik "''ludendo docere"'', jiġifieri, "tgħallem bid-divertiment"".<ref>Angela, Piero (1985). ''La macchina per pensare'' (bit-Taljan). Garzanti libri. ISBN <bdi>978-8811739685</bdi>.</ref> == Mużika == <blockquote>L-iktar individwi ta' suċċess (u mhux irġiel biss) normalment ikunu b'saħħithom internament u ġentili esternament. Xi ftit jew wisq bħall-pjanu. Dejjem niftakar dak li kien jgħidli l-[[għalliem]] tal-pjanu anzjan tiegħi: sabiex ikollok mess tajjeb, għandek bżonn subgħajn tal-azzar f'ingwanti tal-bellus... Forsi dan japplika għall-ħajja wkoll. — Piero Angela<ref name=":3" /></blockquote>Angela beda jattendi lezzjonijiet privati tal-pjanu meta kellu seba' snin; iktar 'il quddiem beda jinteressa ruħu fil-[[mużika]] jazz. Sal-1948, huwa kien idoqq f'diversi sessjonijiet ta' jamming fil-klabbs tal-jazz ta' Torino u kien juża l-isem artistiku ta' Peter Angela.<ref>{{Ċita web|url=http://www.online-jazz.net/2015/12/18/parla-toni-lama-lepopea-dello-swing-club-nella-torino-degli-anni-60-e-70/|titlu=Parla Toni Lama L’epopea dello Swing Club nella Torino degli anni ’60 e ‘70|kunjom=Gerlando Gatto|lingwa=it-IT|data-aċċess=2022-08-13}}</ref> Fl-1948 innutah l-imprenditur [[Sergio Bernardini]], li stiednu jdoqq fis-serata tal-ftuħ tal-Capannina f'[[Viareggio]].<ref>Izzo, Alessandra; Tarli, Tiziano (2017). ''Italian Nightclubbing: Deliri, follie e rock'n'roll negli storici club del Bel Paese'' (bit-Taljan). Arcana. ISBN <bdi>978-8862318273</bdi>.</ref> Sal-bidu tas-snin 50 tas-seklu 20, Angela fforma trio mad-drummer [[Franco Mondini]] u diversi mużiċisti tal-kuntrabaxx doppju. It-trio spiss kien jingħaqad ma' solisti, bħal [[Nini Rosso]], [[Franco Pisano]], [[Nunzio Rotondo]], u l-eks kurunettist ta' [[Duke Ellington]], [[Rex Stewart]]. Angela u Mondini daqqew mal-kwartett ta' Nunzio Rotondo għal xi żmien.<ref>{{Ċita web|url=https://www.lastampa.it/topnews/edizioni-locali/torino/2021/06/15/news/piero-angela-jazz-mai-in-pensione-suonavo-negli-hot-club-e-compravo-lp-abusivi-1.40392973/|titlu=Piero Angela, jazz mai in pensione: “Suonavo negli hot club e compravo lp abusivi”|data=2021-06-15|sit=La Stampa|lingwa=it|data-aċċess=2022-08-13}}</ref> F'dan iż-żmien huwa kien idoqq ukoll ma' [[Franco Cerri]], u flimkien miegħu fl-1946 kien imur bir-rota biex jisma' l-kunċerti minn barra ristorant ta' Torino peress li ma setgħux jixtru l-biljetti.<ref>{{Ċita web|url=https://www.ansa.it/sito/videogallery/spettacolo/2016/01/31/piero-angela-racconta-il-jazz-di-franco-cerri_474e5efb-6d08-4526-b58a-264e84e06fc3.html|titlu=Piero Angela racconta il jazz di Franco Cerri}}</ref> == Ġurnaliżmu == Lejn l-aħħar tal-1951, Angela beda jikkollabora fi programm dwar l-[[Storja|istorja]] tal-jazz għar-RAI. Sal-1952 ma baqax idoqq il-mużika u beda jaħdem full-time bħala ġurnalist, l-ewwel bħala rapportatur u mbagħad bħala kontributur. Angela qatta' disa' snin f'[[Pariġi]], [[Franza]], erba' snin fi [[Brussell]], il-[[Belġju]], bħala korrispondent u mar kemm-il darba l-[[Stati Uniti|Amerka]] bħala korrispondent tar-RAI. Martu, [[Margherita Pastore]], ma komplietx il-karriera tagħha bħala [[Żfin|żeffiena]] u żżewġet lil Piero meta kellha 19-il sena, u marret ma' Angela f'Pariġi. Skont Margherita: "Ma ħadniex deċiżjoni, iżda qisu kien hemm xi ħaġa stramba ġo fina li bdiet tgħidilna naġixxu, xi kultant mhux b'mod razzjonali għalkollox, iżda b'mod sabiħ. Dik l-istess ħaġa diġà kienet għamlet bina mal-ewwel daqqa t'għajn, waqt festin ta' għeluq is-sena fid-dar ta' ħbieb tagħna t-tnejn". Matul iż-żmien tagħhom f'Pariġi twieldu binthom, Christine, u binhom, Alberto. Angela kellu reġistrazzjoni bl-awdjo tat-twelid ta' uliedu t-tnejn.<ref name=":2" /> [[Fabiano Fabiani]] staqsieh biex jiġi [[Ruma]] biex jaħdem fit-televiżjoni. Fabiani qal lil Angela: "Ieqaf ħabbar l-aħbarijiet fuq ir-radju, irrid il-ġurnalisti fit-televiżjoni". Fl-1968 Angela kien l-ewwel direttur tal-aħbarijiet u kien jalterna ma' [[Andrea Barbato]] għall-Aħbarijiet tat-Televiżjoni Nazzjonali tas-13.30, l-edizzjoni tal-aħbarijiet ta' ħin l-ikel. Angela kiteb 33 ktieb li bigħu iżjed minn tliet miljun kopja, ingħata bosta lawrji onorarji, għamel madwar sittin dokumentarju u mijiet ta' episodji televiżivi, rebaħ seba' Telegatti u rebaħ il-premju tal-preżentazzjoni tat-televiżjoni nazzjonali tmien darbiet.<ref name=":1" /> Fl-1969 Angela telaq mix-xandir tal-aħbarijiet tar-RAI bl-idea li jagħmel programmi iktar dettaljati u itwal: "Irrealizzajt li kont tassew interessat mhux li nkopri għax punti tal-aħbarijiet kuljum, iżda l-aħbarijiet għal sena sħiħa".<ref name=":2" /> == Ġurnaliżmu xjentifiku == [[Stampa:Piero e Alberto Angela archivi Mondadori AA208346 cropped.jpg|daqsminuri|Piero Angela ma' ibnu Alberto fl-1993]] Influwenzat mid-dokumentarju ta' [[Roberto Rossellini]], fl-1968 Piero Angela pproduċa sensiela ta' dokumentarji bit-titlu "Il-Futur fl-Ispazju", fuq it-tema tal-programm Apollo; waqt li s-sensiela nġibdet fl-Istati Uniti, huwa għamel bosta kollegamenti f'ħin reali għar-RAI fl-okkażjoni tat-tlugħ tat-trasportatur spazjali Saturnu V li wassal l-ewwel astronawti lejn il-[[qamar]]. Imbagħad beda attività twila ta' tagħrif xjentifiku li fis-snin ta' wara wasslitu biex jipproduċi bosta trażmissjonijiet informattivi, fosthom ''Destinazione Uomo'', ''Da zero a tre anni'', ''Dove va il mondo?'', ''Nel buio degli anni luce'', ''Indagine critica sulla parapsicologia'', u ''Nel cosmo all ricerca della vita''. Mill-1971 beda jippreżenta għal Rai 1 sensiela ta' programmi xjentifiċi televiżivi dwar l-[[astronomija]], il-[[bijoloġija]], l-ekonomija globali, il-parapsikoloġija u oqsma oħra.<ref name=":0" /> Fl-1981 beda l-iżjed programm famuż tiegħu, ''Quark'', li sal-2022 baqa' għaddej f'formati differenti. ''Quark'' kien jixxandar darba fil-ġimgħa sal-1983, u wassal għal għadd kbir ta' programmi speċjali u forom oħra ta' programmi li nibtu minnu, li ġew iddedikati lil diversi suġġetti xjentifiċi, mid-[[Dinosawru|dinosawri]] għall-bijoloġija umana, mill-[[Storja|istorja]] għall-[[antropoloġija]], mill-[[astronomija]] u l-kożmoloġija għall-ekonomija. "It-titlu kien iqanqal kemxejn ta' kurżità u ssellifnieh mill-fiżika, fejn qed isiru bosta studji dwar ċerti partiċelli sottonukleari ipotetiċi msejħa, preċiżament, quarks, li jekk jeżistu se jkunu l-iżgħar elementi ta' materja magħrufa sa issa. Għalhekk il-programm jipprova jesplora l-affarijiet", spjega Angela matul l-ewwel episodju fl-1981.<ref>{{Ċita web|url=https://www.quotidiano.net/magazine/pero-angela-eta-1.4357535|titlu=Piero Angela compie 90 anni. Le frasi celebri del 'papà' di Quark - Magazine - quotidiano.net|kunjom=BERTI|isem=BARBARA|data=2018-12-22|sit=Quotidiano Nazionale|lingwa=it|data-aċċess=2022-08-13|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220826202332/https://www.quotidiano.net/magazine/pero-angela-eta-1.4357535|arkivju-data=2022-08-26|url-status=dead}}</ref> Dak iż-żmien il-format ta' Quark kien partikolarment innovattiv: intużaw il-mezzi teknoloġiċi kollha disponibbli u r-riżorsi tal-komunikazzjoni televiżiva biex isiru midħla tas-suġġetti li kienu qed ikopru: id-dokumentarji tal-BBC u ta' David Attenborough, il-cartoons ta' [[Bruno Bozzetto]] biex jiġu spjegati l-iżjed kunċetti diffiċli, l-intervisti mal-esperti bl-iktar lingwaġġ ċar possibbli kompatibbli mal-kumplessità tas-suġġetti, u l-ispjegazzjonijiet fl-istudjo televiżiv. Mill-programm bażiku nibtu diversi formati ta' programmi oħra, u wħud minnhom għadhom jiġu prodotti: dokumentarji naturalistiċi (''Special Quark'' u ''Il mondo di Quark''), finanzjarji (''Quark Economia'') u [[Politika|politiċi]] (''Quark Europa''). [[Stampa:Piero Angela (16153621128).jpg|xellug|daqsminuri|Piero Angela fl-2014]] Fl-1984 Angela pproduċa ''Pillole di Quark'', filmati ta' tletin sekonda dwar suġġetti tekniċi, xjentifiċi, edukattivi, soċjali u mediċi, li kienu jixxandru f'ħinijiet differenti fuq Rai1. Fl-istess sena Angela ħoloq l-ewwel talk show ta' taħlita ta' divertiment u disseminazzjoni xjentifika: sitt serati mxandra f'ħin reali mill-Foro Italico, b'mistednin mid-dinja tal-kultura, tax-xjenza, tad-divertiment u tal-[[Sport|isport]] fuq palk biex jinteraġixxu mal-udjenza. Fl-1995 ''Quark'' ħadlu postu ''SuperQuark'', li kien idum sagħtejn minflok siegħa. Mis-sena 2000, Piero Angela u ibnu Alberto introduċew ''Ulisse'', programm monografiku ddedikat lill-istorja u lill-iskoperti tal-bniedem.<ref name=":4">{{Ċita web|url=https://biografieonline.it/biografia.htm?BioID=1422&biografia=Piero+Angela|titlu=Piero Angela: biografia, storia e vita|kunjom=Moraschini|isem=Stefano|data=2006-10-24|sit=Biografieonline|lingwa=it|data-aċċess=2022-08-13}}</ref> Fl-1986 u fl-1987 Angela ppreżenta żewġ programmi televiżivi fil-prime-time dwar kwistjonijiet klimatiċi mill-Palazzetto dello Sport ta' Torino quddiem tmint elef spettatur: dwar l-atmosfera u l-oċeani, segwiti minn tliet sensiliet televiżivi li sfruttaw il-grafika informatika ġdida: vjaġġ ġol-ġisem tal-bniedem, fil-[[preistorja]], u fl-ispazju. Dawn is-sensiliet, li nħolqu b'kollaborazzjoni ma' ibnu Alberto, ġew tradotti bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]] u nbigħu f'iktar minn erbgħin pajjiż [[Ewropa|Ewropew]], Amerikan u [[Asja|Asjatiku]], inkluż pajjiżi [[Għarab]] u ċ-[[Ċina]]. Fl-1988 ipproduċa wkoll Quark bit-Taljan, sensiela ta' dokumentarji dwar in-natura, l-ambjent, l-esplorazzjoni, l-[[Annimal|annimali]], eċċ. flimkien ma' awturi Taljani oħra, inkluż ibnu Alberto Angela, li għamel xi dokumentarji fl-[[Afrika]]. Fl-awtobijografija tiegħu huwa ddeskriva ċ-ċirkostanzi li wasslu għal Superquark, meta sabiex jikkompeti ma' [[Mediaset]] kien meħtieġ li jkun hemm programm b'saħħtu filgħaxija sal-aħbarijiet ta' billejl. [[Brando Giordani]], li dak iż-żmien kien id-direttur ta' RAI 1, ċempilli u staqsieni nagħmel ''Quark'' ta' sagħtejn minflok ta' siegħa". Fil-fatt, fl-1995 twieled Superquark, u matulu, fl-4 ta' Ġunju 1999, ġew iċċelebrati elfejn episodju tal-Proġett Quark u sussidjarji relatati. F'dik l-istess sena kien hemm ukoll Programmi Speċjali ta' Superquark, li kienu jkunu serati monotematiċi dwar suġġetti ta' interess soċjali, psikoloġiku u xjentifiku kbir, kif ukoll il-kolloborazzjoni fil-programm televiżiv ''Domenica in'', li fih Piero Angela kien il-preżentatur ta' spazju ddedikat lill-kultura. Fl-1997 ġie prodott ukoll ''Quark Atlante''. Finalment, mis-sena 2000 Piero u Alberto Angela kienu l-awturi ta' ''Ulisse'', programm monografiku dwar skoperti storiċi u xjentifiċi. B'mod parallel mal-attività ta' popolarizzazzjoni fuq it-televiżjoni, Piero Angela wettaq attivitajiet ta' pubblikazzjoni, dejjem b'kontenut ta' informazzjoni. Għal żmien twil kien l-editur tal-kolonna ''Scienza e società'' fis-sensiela televiżiva ta' kull ġimgħa ''Sorrisi e Canzoni''. Angela kien ukoll il-fundatur u s-superviżur tar-rivista Quark ta' kull xahar, li stabbilixxa fl-2001 u li xolja fl-2006 minħabba nuqqas ta' fondi. Ir-rivista ta' kull xahar, ispirata mill-programm televiżiv, kienet tindirizza suġġetti xjentifiċi b'mod aċċessibbli għall-pubbliku. Piero Angela kien ukoll l-awtur ta' iktar minn tletin ktieb, ħafna minnhom tradotti bl-Ingliż, bil-Ġermaniż u bl-[[Lingwa Spanjola|Ispanjol]], b'bejgħ totali ta' iktar minn tliet miljun kopja.<ref name=":4" /> == Attivitajiet oħra == [[Stampa:Angela-Brunello TO 2006.jpg|daqsminuri|Piero Angela jieħu b'idejn Marina Brunello ta' 12-il sena fl-Olimpjadi taċ-Chess tal-2006 f'Torino.]] Fl-1989 Angela kien wieħed mill-fundaturi ta' CICAP, kumitat xjentifiku għall-promozzjoni tal-edukazzjoni xjentifika u tal-ħsieb kritiku, iddedikat biex jivverifika dixxiplini allegament xjentifiċi bħall-parapsikoloġija.<ref>{{Ċita web|url=http://www.cicap.org/n/articolo.php?id=278118|titlu=Piero Angela nominato|sit=CICAP|lingwa=it|data-aċċess=2022-08-13}}</ref> F'Mejju 2016 inħatar bħala l-President Onorarju. Slogan tal-assoċjazzjoni, "Dejjem irid ikollna moħħ miftuħ, iżda mhux wisq miftuħ li moħħna jaqa' mal-art", sar frażi li spiss tiġi attribwita lil Angela, għalkemm fil-fatt tiġi attribwita lil bosta nies.<ref>''By all means maintain an open mind, but not so open that your brain falls out''. (quoted as a proverb in ''The Skeptical Inquirer'', Committee for the Scientific Investigation of Claims of the Paranormal, 2001, vol. 25, p. 67).</ref> Fl-1996 il-Kumitat għall-Inkjesti Xettiċi (CSICOP) ta l-Premju għar-Responsabbiltà fil-Ġurnaliżmu lil Angela.<ref>"CSICOP Award Winners". ''Skeptical Inquirer''. '''20''' (5): 7. 1996.</ref> Fil-programm tiegħu ''Investigazione sulla parapsicologia'' (1978) huwa żvela metodi u inganni li jużaw il-mediums u l-gurus fl-attivitajiet tagħhom; l-interess li jinkixef il-qerq kien il-bażi tat-twaqqif ta' CICAP (il-Kumitat Taljan għall-Kontroll tal-Istqarrijiet dwar il-Psewdoxjenzi), li kien President Onorarju tiegħu. Fis-sena 2000 Piero Angela ttella' l-qorti għal diffamazzjoni minn żewġ assoċjazzjonijiet omeopatiċi (FIAMO u SIMO f'kawża ċivili u kawża kriminali), wara x-xandir ta' Superquark tal-11 ta' Lulju 2000 fejn intqal li l-mediċina omeopatika ma kellha l-ebda bażi xjentifika. Angela, li ddefendewh l-[[Avukat|avukati]] [[Giulia Bongiorno]] u [[Franco Coppi]], ħareġ illiberat minn kull akkuża kontrih fiż-żewġ kawżi u l-imħallef għaraf in-natura mhux xjentifika tad-dixxiplina.<ref>{{Ċita web|url=https://www.repubblica.it/speciali/robinson/salone-libro-torino2018/2018/05/13/news/la_lezione_ironica_di_piero_angela_la_velocita_della_luce_non_si_decide_a_maggioranza_-196298981/|titlu=Piero Angela difende i vaccini "Su che basi dite che uccidono? La scienza non è un talk show"|data=2018-05-13|sit=la Repubblica|lingwa=it|data-aċċess=2022-08-13}}</ref> Angela kiteb ukoll għadd kbir ta' kotba popolari, l-ewwel wieħed fosthom ''L'uomo e la marionetta'' fl-1972. Ħafna minnhom kienu f'kollaborazzjoni ma' ibnu Alberto. Fir-rigward tar-[[Reliġjon|reliġjonijiet]] u d-divinitajiet Angela kellu approċċ anjostiku u kien iqis il-[[mewt]] bħala "fittaġni".<ref name=":2" /> == Unuri == * L-Italja: Kavallier tal-Gran Salib tal-Ordni tal-Mertu tar-Repubblika Taljana (il-11 ta' Mejju 2021). == Premjijiet == * Angela ngħata bosta lawrji onorarji. Minbarra bosta premjijiet fl-Italja u barra mill-pajjiż, fl-1993 ngħata l-Premju Kalinga għad-disseminazzjoni xjentifika mill-[[UNESCO]] u fl-2002 ingħata l-medalja tad-deheb għall-[[kultura]] tar-Repubblika Taljana. * Huwa ngħata seba' telegatti, wieħed minnhom għall-karriera kollha tiegħu – li ngħata fit-22 ta' Jannar 2008. * Fit-3 ta' Ottubru 2010 ngħata l-Premju Speċjali tal-Ġurija tal-Premju Letterarju Giuseppe Dessì. * L-[[asterojde]] 7197 skoperta mill-astronomi [[Andrea Boattini]] u [[Maura Tombelli]] ngħatat ismu: Pieroangela. * Hemm mollusku gastropodu msemmi ''Babylonia pieroangelai'' għalih. * [[Padova]], belt b'rabta ma' [[Galileo Galilei|Galileo]], tagħtu ċ-ċittadinanza onorarja tagħha għall-"kontribut ta' eċċellenza tiegħu għad-disseminazzjoni xjentifika".<ref>{{Ċita web|url=https://mattinopadova.gelocal.it/padova/cronaca/2016/02/23/news/a-piero-angela-la-cittadinanza-onoraria-di-padova-1.13009073|titlu=A Piero Angela la cittadinanza onoraria di Padova|data=2016-02-23|sit=Il Mattino di Padova|lingwa=it-IT|data-aċċess=2022-08-13}}</ref> * [[Torino]], belt twelidu stess, fit-23 ta' Ottubru 2017 iddeċidiet li tagħtih iċ-ċittadinanza onorarja talli "kien konferma ħajja tat-tradizzjoni xjentifika tal-belt" u tal-kontribut li ta bil-karriera professjonali tiegħu biex iżid "il-[[kultura]] u l-għarfien" tat-Taljani anke permezz tat-televiżjoni".<ref>{{Ċita web|url=http://www.askanews.it/cronaca/2017/10/23/torino-cittadinanza-onoraria-a-piero-angela-pn_20171023_00269|titlu=Torino, cittadinanza onoraria a Piero Angela|data=2017-10-23|lingwa=it-IT|data-aċċess=2022-08-13}}</ref> ; Akkademiċi * Lawrja onorarja fix-[[Xjenza Naturali|Xjenzi Naturali]] – l-Università ta' [[Camerino]], is-26 ta' Jannar 1988 * Lawrja onorarja fil-[[Bijoloġija]] – l-Università ta' [[Ferrara]], Ferrara, il-15 ta' Frar 1992 * Lawrja onorarja fix-Xjenzi Bijoloġiċi – l-Università ta' [[Palermo]], Palermo, it-30 ta' Ġunju 2001 * Lawrja onorarja fil-[[Fiżika]] – l-Università ta' Torino, Torino, it-23 ta' Ġunju 2003 * Lawrja onorarja fil-Mediċina Veterinarja – l-Università ta' [[Bari]], Bari, it-18 ta' Novembru 2004 * Lawrja onorarja fix-Xjenza Materjali u t-Teknoloġija – l-Università ta' Ruma Tor Vergata, Ruma, il-5 ta' April 2016 * Lawrja onorarja fil-Bijoloġija Applikata u l-[[Mediċina]] Sperimentali – l-Università ta' [[Messina]], Messina, it-24 ta' Novembru 2017 * Lawrja onorarja fix-Xjenza tal-Komunikazzjoni u t-Teknoloġija, l-Università ta' [[Siena]], Siena, il-15 ta' Ġunju 2019 * Lawrja onorarja – l-Università Amerikana ta' [[Ruma]], Ruma * Diploma ''honoris causa'' fil-Pjanu – l-Akkademja Internazzjonali tal-Pjanu "Incontri da maestro", [[Imola]]. == Lista ta' programmi televiżivi == Il-programmi televiżivi li ġejjin kollha xxandru fuq Rai Uno. * ''Il futuro nello spazio'' (1968) * ''Destinazione uomo'' (1971) * ''Da zero a tre anni'' * ''Dove va il mondo?'' * ''Nel buio degli anni luce'' * ''Indagine sulla parapsicologia'' (1978) * ''Nel cosmo alla ricerca della vita'' (1980) * ''Quark'' (mill-1981), u proġetti relatati oħra: ** ''Pillole di Quark'' (mill-1983) ** ''Il mondo di Quark'' (mill-1984) ** ''Quark Economia'' (1986) ** ''Quark Europa'' (1986) ** ''Quark Speciale'' ** ''Quark Scienza'' ** ''Enciclopedia di Quark'' (1993) ** ''Superquark'' (mill-1994) ** ''Speciali di Superquark'' (mill-1999) * ''La macchina meravigliosa'' (1990) * ''Serata Oceano'' (1991) * ''Il pianeta dei dinosauri'' (1993) * ''Viaggio nel cosmo'' (1998) == Għażla mill-biblijografija == * ''The Extraordinary Story of Human Origins'', ta' Piero Angela u Alberto Angela, <nowiki>ISBN 978-0879758035</nowiki> * ''The Extraordinary Story of Life on Earth'' Hardcover – 1996, ta' Piero Angela u Alberto Angela, <nowiki>ISBN 978-1573920438</nowiki> * ''Sharks!: Predators of the Sea'' by Piero Angela Publisher: Courage Books (1722), ASIN B01K3HAY4G * ''Ti amerò per sempre. La scienza dell'amore'' (bit-[[Lingwa Taljana|Taljan]]), Hardcover, <nowiki>ISBN 978-8804514909</nowiki> * ''Stregati dalla Luna: Il sogno del volo spaziale da Jules Verne all'Apollo 11'' (Vuċi biss) Maria Giulia Andretta (awtur), Marco Ciardi (awtur), Piero Angela (awtur), Laura Righi (narratriċi), Audible Studios * ''Da zero a tre anni''. (bit-Taljan) Unknown Binding – 1990, ta' Piero Angela – (awtur) * ''La macchina per pensare'' (Italian) Paperback – 1990, Piero Angela, Paperback: 286 paġna Publisher: Garzanti (1990) (bit-Taljan), <nowiki>ISBN 978-8811520238</nowiki> * ''Nel buio degli anni luce,'' Paperback, Pubblikatur: Milan, Garzanti (1977; bit-Taljan), <nowiki>ISBN 978-8811517184</nowiki> * ''Tredici miliardi di anni. Il romanzo dell'universo e della vita'', Piero Angela, Paperback, Pubblikatur: Mondadori (2017; bit-Taljan), <nowiki>ISBN 978-8804679035</nowiki>. == Referenzi == {{DEFAULTSORT:Angela, Piero}} [[Kategorija:Preżentaturi televiżivi Taljani]] [[Kategorija:Twieldu fl-1928]] [[Kategorija:Mietu fl-2022]] [[Kategorija:Ġurnalisti Taljani]] hg8kdflxj5a9gxn8m7d1izyhuhxyj3a 0 29010 330219 280335 2026-05-26T04:16:27Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330219 wikitext text/x-wiki {{Infobox plejer tal-futbol |isem_plejer = Raimundo Orsi |stampa = [[Stampa:Raimundo Orsi Independiente.jpg|250px]] |deskrizzjoni = Orsi fl-1920 |isem_sħiħ = Raimundo Bibiani Orsi |data_twelid = {{data tat-twelid|1901|12|2}} |post_twelid = [[Avellaneda]] |pajjiż_twelid = [[Arġentina]] |data_mewt = {{data tal-mewt u età|1986|4|6|1901|12|2}} |post_mewt = [[Santiago]] |tul = 1.69 m |rwol = [[Attakkant]] |snin_mixtla1 = |klabb_mixtla1 = |snin1 = 1920–1928 |klabb1 = [[Club Atlético Independiente|Independiente]] |snin2 = 1928–1935 |klabb2 = [[Juventus FC|Juventus]] |snin3 = 1935 |klabb3 = [[Club Atlético Independiente|Independiente]] |snin4 = 1936 |klabb4 = [[Boca Juniors]] |snin5 = 1937–1938 |klabb5 = [[Club Atlético Platense|Platense]] |snin6 = 1939 |klabb6 = [[Clube de Regatas do Flamengo|Flamengo]] |snin7 = 1939–1940 |klabb7 = [[Club Almagro]] |snin8 = 1940 |klabb8 = [[Clube de Regatas do Flamengo|Flamengo]] |snin9 = 1941–1942 |klabb9 = [[Peñarol]] |snin10 = 1943 |klabb10 = Santiago National |snin_nazzjonali1 = 1924–1928 |tim_nazzjonali1 = [[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Arġentina|Arġentina]] |snin_nazzjonali2 = 1929–1935 |tim_nazzjonali2 = [[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Italja|Italja]] |snin_nazzjonali3 = 1936 |tim_nazzjonali3 = [[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Arġentina|Arġentina]] }} '''Raimundo Bibiani "Mumo" Orsi''' (twieled fit-2 ta' Diċembru 1901 – miet fis-6 ta' April 1986) kien plejer tal-[[futbol]] [[Italja|Taljan]]-[[Arġentina|Arġentin]] li kien jilgħab bħala [[attakkant]]. == Karriera == Iddebutta fil-kampjonat Arġentin fit-30 ta' Novembru 1919 bil-flokk tal-[[Club Atlético Independiente|Independiente]] kontra l-[[Club Atlético Estudiantes|Estudiantes (BA)]] u magħhom lagħab sal-1928. Hu ġie msejjaħ mat-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Arġentina|tim nazzjonali Arġentin]] għall-ewwel darba fl-1924, però kellu jistenna sal-1927 sabiex ikun pedina fissa mal-ewwel ħdax. Mal-''Albiceleste'' rebaħ il-[[Copa América|Campeonato Sudamericano]] li sar dik is-sena fil-[[Perù]] u s-sena ta' wara kien finalista tellief fl-[[Logħob Olimpiku tas-sajf 1928|Olimpjadi tas-sajf tal-192]]8 kontra l-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Urugwaj|Urugwaj]]. Wara l-wirja tiegħu fl-Olimpjadi, il-[[familja Agnelli]] għamlet minn kollox biex iġġibu mal-[[Juventus FC|Juventus]]. It-trattattiva kienet waħda kumplessa kemm minħabba l-kuntratt attwali li Orsi kellu mal-klabb tiegħu u wkoll minħabba l-qbil fis-salarju li ġie offrut lill-plejer, li kien ogħla mill-istandard ta' dak iż-żmien (bażi ta' 100,000 [[lira Taljan]] u 8,000 oħra fix-xahar, karozza b'sewwieq personali u villa fuq l-għoljiet).<ref>{{ċita pubblikazzjoni |isem=Carlo F. |kunjom=Chiesa |titlu=We are the champions - I 150 fuoriclasse che hanno fatto la storia del calcio |pubblikazzjoni=Calcio 2000 |post=Milan |numru=22 |sena=1999 |paġna=124 |lingwa=it}}</ref> Minħabba r-regolament li kien hemm li kien jipprevjeni li plejers barranin jew ''oriundi'' milli jilgħabu, Orsi kellu jistenna sal-[[Serie A 1929–30|istaġun 1929–30]] biex jinżel fil-grawnd. Mal-''bianconeri'' Orsi lagħab 177 logħba u skorja 77 gowl.<ref>{{ċita web |url=http://www.forza-juventus.com/biographies/orsi.htm |titlu=Raimundo Orsi |sit=forza-juventus.com |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20050526084929/http://www.forza-juventus.com/biographies/orsi.htm |arkivju-data=2005-05-26 |lingwa=fr}}</ref> Ftit wara, xprunata mill-politika attwali tar-reġim Faxxista, Orsi rebaħ iċ-ċittadinanza Taljana u b'hekk seta' jirrappreżenta lit-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Italja|tim nazzjonali Taljan]]. Iddebutta b'doppjetta kontra l-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Portugall|Portugall]] fis-6 ta' Diċembru 1929 f'[[Milan]]. Mat-tim nazzjonali ħa sehem fit-[[Tazza tad-Dinja tal-Futbol 1934|Tazza tad-Dinja tal-1934]] fejn f'din l-edizzjoni skorja tliet gowls hekk kif l-Italja ġew inkurunati ċampjins. Mal-klabb tiegħu, Orsi rebaħ erba' kampjonat konsekuttivi bejn l-1931 u l-1934. Hu tilef ir-rebħ tal-ħames titlu konsekuttiv minħabba li f'April tal-1935 kellu jirritorna lura art twelidu minħabba li ommu kienet mardet serjament.<ref name="stampa">{{ċita pubblikazzjoni |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,7/articleid,1137_01_1935_0081_0007_24910733/ |titlu=Orsi torna in Argentina |gazzetta=La Stampa |data=1935-04-04 |paġna=7 |lingwa=it}}</ref><ref name="arnaldi">{{ċita pubblikazzjoni |isem=Enzo |kunjom=Arnaldi |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,4/articleid,1624_02_1935_0083_0004_22451558/ |titlu=Orsi se ne va... |gazzetta=La Stampa della Sera |data=1935-04-06 |paġna=1 |lingwa=it |archive-date=2022-09-11 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220911173602/http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,4/articleid,1624_02_1935_0083_0004_22451558/ |access-date=2022-09-11 |url-status=dead }}</ref> Minkejja li għall-bidu kien maħsub li t-tluq tiegħu kien se jkun wieħed temporanju, dan dar għal wieħed indefinit. Hu reġa' ngħaqad mal-Independiente biex wara ssieħeb mar-rivali [[Boca Juniors]]. Fl-1938, mar jilgħab l-Urugwaj mal-[[Peñarol]] u għenhom jirbuħ il-kampjonat ta' dik is-sena. Hu temm il-karriera tiegħu fil-Brażil flimkien ma' [[Clube de Regatas do Flamengo|Flamengo]] fejn rebaħ il-[[Campeonato Carioca]]. Fost l-hekk imsejħa ''oriundi'', Orsi għal żmien twil kien l-aktar plejer li għamel preżenzi mat-tim nazzjonali Taljan. Ir-rekord tiegħu ġie miksur wara sebgħin sena minn [[Mauro Germán Camoranesi]].<ref>{{ċita web |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2002/11/21/camoranesi-40-anni-dopo-sormani-gli-oriundi.html |titlu=Camoranesi 40 anni dopo Sormani gli oriundi che hanno fatto epoca |pubblikatur=la Repubblica |data=2002-11-21 |lingwa=it }}</ref> Man-nazzjonal Taljan lagħab 35 logħba u skorja tlettax-il gowl, bl-iktar gowl importanti jasal fil-finali tat-Tazza tad-Dinja kontra ċ-[[Tim nazzjonali tal-futbol taċ-Ċekoslovakkja|Ċekoslovakkja]]. Il-gowl tad-dro tiegħu għen biex il-partita tmur għall-ħin barrani u [[Angelo Schiavio]] skorja l-gowl tar-rebħa. == Unuri == ;Independiente * Asociación Amateurs de Football: 1922, 1924, 1925 ;Juventus * [[Serie A]]: 1930–31, 1931–32, 1932–33, 1933–34 ;Flamengo * [[Campeonato Carioca]]: 1939 ;Arġentina * [[Copa América|Campeonato Sudamericano]]: 1927 * [[Logħob Olimpiku|Midalja tal-fidda Olimpika]]: 1928 ;Italja * [[Tazza tad-Dinja tal-Futbol|Tazza tad-Dinja]]: 1934 * [[Tazza Internazzjonali]]: 1927–30, 1933–35 ;Individwali * ''All-Star Team'' tat-Tazza tad-Dinja: 1934<ref>{{ċita web |url=http://football.sporting99.com/fifa-world-cup-all-star-team.html |titlu=All-Star Team |sit=football.sporting99.com |lingwa=en}}</ref> == Referenzi == {{referenzi}} == Ħoloq esterni == {{commonscat}} * {{nfteams}} {{DEFAULTSORT:Orsi, Raimundo}} [[Kategorija:Twieldu fl-1901]] [[Kategorija:Mietu fl-1986]] [[Kategorija:Futbolers Arġentini]] [[Kategorija:Futbolers Taljani]] rdto0dw9urafd9w4elygty1wqmzrh21 0 29585 330223 300085 2026-05-26T06:24:48Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330223 wikitext text/x-wiki [[Stampa:World_Time_Zones_Map.png|lemin|daqsminuri|500x500px| Żoni tal-ħin madwar id-dinja]] '''Żona tal-ħin''' hija żona li tosserva ħin standard uniformi għal skopijiet [[Dritt|legali]], [[Kummerċ|kummerċjali]] u [[soċjali]]. Iż-żoni tal-ħin għandhom it-tendenza li jsegwu l-konfini bejn il-[[Pajjiż|pajjiżi]] u s-[[Diviżjoni amministrattiva|suddiviżjonijiet]] tagħhom minflok isegwu b'mod strett il-[[lonġitudni]], minħabba li huwa konvenjenti għal żoni f'komunikazzjoni frekwenti li jżommu l-istess ħin. Iż-żoni tal-ħin kollha huma definiti bħala differenzi mill-[[Ħin Universali Koordinat]] (UTC), li jvarjaw minn UTC−12:00 sa UTC+14:00. Il-differenza hija ġeneralment numru sħiħ ta' sigħat, iżda numru żgħir ta' żoni huma kkumpensati bi 30 jew 45 minuta addizzjonali, bħal fl-[[Ħin Standard Indjan|Indja]], [[Ħin fl-Awstralja|l-Awstralja t'Isfel]] u n-[[Ħin tan-Nepal|Nepal]]. Xi żoni ta' [[latitudni]] ogħla jużaw [[ħin tas-sajf|il-ħin tas-sajf]] għal madwar nofs is-sena, tipikament billi jżidu siegħa mal-ħin lokali matul ir- [[Rebbiegħa (istaġun)|rebbiegħa]] u s-[[sajf]]. == Lista ta' differenzi UTC == [[Stampa:World_time_zones.svg|nofs|daqsminuri|800x800px| Żoni tal-ħin tad-dinja]] Fit-tabella t'hawn taħt, il-postijiet li jużaw il-ħin tas-sajf (DST) imniżżlin fid-differenza UTC meta DST ''mhux'' attiv. Meta DST ikun fis-seħħ, madwar ir-rebbiegħa u s-sajf, id-differenza UTC tiżdied b'siegħa (ħlief għal Lord Howe Island, fejn tiżdied b'30 minuta). Pereżempju, waqt il-perjodu tal-ħin tas-sajf, California tkun fil-ħin UTC−07:00 filwaqt li Renju Unit ikun [[UTC+1|UTC+01:00]]. {| class="wikitable" style="font-size:90%; line-height:1.2" |- ! Differenza UTC ! colspan=2|Postijiet li ma jużawx il-ħin tas-sajf (DST) ! colspan=2|Postijiet li jużaw il-ħin tas-sajf (DST) |- | [[UTC−12:00]] | style=background:#00FF85| ||style=width:40%|<div style="column-width:10em;column-count:2">{{flag|Baker Island}}<br>{{flag|Howland Island}}</div> | style=background:#00BF63| ||style=width:60%| |- | [[UTC−11:00]] | style=background:#F0FF00| ||<div style="column-width:10em;column-count:2">{{flag+link|Time in|American Samoa}}<br>{{flag|Jarvis Island}}<br>{{flag|Kingman Reef}}<br>{{flag|Midway Atoll}}<br>{{flag+link|Time in|Niue}}<br>{{flag|Palmyra Atoll}}</div> | style=background:#D3D800| || |- | [[UTC−10:00]] | style=background:#FF409C| ||<div style="column-width:10em;column-count:2">{{flag+link|Time in|Cook Islands}}<br>{{no col break|{{flag|French Polynesia}} (most)}}{{flag|Johnston Atoll}}<br>{{flag+link|Time in|United States}}: [[Time in Hawaii|Hawaii]]</div> | style=background:#DE006A| ||{{flag+link|Time in|United States}}: [[Andreanof Islands]], [[Islands of Four Mountains]], [[Near Islands]], [[Rat Islands]] ([[Aleutian Islands]], [[Alaska]]) |- | [[UTC−09:30]] | style=background:#CD61FF| ||{{flag|French Polynesia}}: [[Marquesas Islands]] | style=background:#9900E0| || |- | [[UTC−09:00]] | style=background:#6D6AFF| ||{{flag|French Polynesia}}: [[Gambier Islands]] | style=background:#0400CD| ||{{flag+link|Time in|United States}}: [[Time in Alaska|Alaska]] (most) |- | [[UTC−08:00]] | style=background:#00FF85| ||{{flag|Clipperton Island}}<br>{{flag|Pitcairn Islands}} | style=background:#00BF63| ||<div style="column-width:20em;column-count:2">{{flag+link|Time in|Canada}}: [[British Columbia]] (most)<br>{{flag+link|Time in|Mexico}}: [[Baja California]]<br>{{flag+link|Time in|United States}}: [[Time in California|California]], [[Time in Idaho|Idaho]] (north), [[Time in Nevada|Nevada]] (most), [[Time in Oregon|Oregon]] (most), [[Washington (state)|Washington]]</div> |- | [[UTC−07:00]] | style=background:#F0FF00| ||{{flag+link|Time in|Canada}}: [[British Columbia]] (northeast), [[Yukon]]<br>{{flag+link|Time in|Mexico}}: [[Baja California Sur]], [[Nayarit]] (most), [[Sinaloa]], [[Sonora]]<br>{{flag+link|Time in|United States}}: [[Time in Arizona|Arizona]] (most) | style=background:#D3D800| ||{{flag+link|Time in|Canada}}: [[Alberta]], [[British Columbia]] (southeast), [[Northwest Territories]], [[Time in Nunavut|Nunavut]] (west)<br>{{flag+link|Time in|Mexico}}: [[Chihuahua (state)|Chihuahua]] (northwest border)<br>{{flag+link|Time in|United States}}: [[Colorado]], [[Time in Idaho|Idaho]] (most), [[Montana]], [[New Mexico]], [[Utah]], [[Wyoming]] |- | [[UTC−06:00]] | style=background:#FF409C| ||<div style="column-width:10em;column-count:2">{{flag|Belize}}<br>{{flag+link|Time in|Canada}}: [[Time in Saskatchewan|Saskatchewan]] (most)<br>{{flag+link|Time in|Costa Rica}}<br>{{no col break|{{flag+link|Time in|Ecuador}}: [[Galápagos Province|Galápagos]]}}{{flag|El Salvador}}<br>{{flag|Guatemala}}<br>{{flag|Honduras}}<br>{{flag+link|Time in|Mexico}} (most)<br>{{flag|Nicaragua}}</div> | style=background:#DE006A| ||<div style="column-width:20em;column-count:2">{{flag+link|Time in|Canada}}: [[Manitoba]], [[Time in Nunavut|Nunavut]] (central), [[Ontario]] (west)<br>{{flag+link|Time in|Chile}}: [[Easter Island]]<br>{{flag+link|Time in|Mexico}} (northeast border)<br>{{no col break|{{flag+link|Time in|United States}}: [[Time in Alabama|Alabama]], [[Arkansas]], [[Illinois]], [[Iowa]], [[Time in Kansas|Kansas]] (most), [[Louisiana]], [[Minnesota]], [[Mississippi]], [[Missouri]], [[Time in Nebraska|Nebraska]] (most), [[Time in North Dakota|North Dakota]] (most), [[Oklahoma]], [[Time in South Dakota|South Dakota]] (most), [[Time in Tennessee|Tennessee]] (most), [[Time in Texas|Texas]] (most), [[Wisconsin]]}}</div> |- | [[UTC−05:00]] | style=background:#6D6AFF| ||<div style="column-width:10em;column-count:2">{{flag+link|Time in|Brazil}}: [[Acre (state)|Acre]]<br>{{flag+link|Time in|Canada}}: [[Atikokan]], [[Mishkeegogamang First Nation|Mishkeegogamang]], [[Southampton Island]]<br>{{flag|Cayman Islands}}<br>{{flag+link|Time in|Colombia}}<br>{{flag+link|Time in|Ecuador}} (most)<br>{{flag+link|Time in|Jamaica}}<br>{{flag+link|Time in|Mexico}}: [[Quintana Roo]]<br>{{flag|Navassa Island}}<br>{{flag|Panama}}<br>{{flag+link|Time in|Peru}}</div> | style=background:#0400CD| ||<div style="column-width:20em;column-count:2">{{flag|Bahamas}}<br>{{flag+link|Time in|Canada}}: [[Time in Nunavut|Nunavut]] (east), [[Ontario]] (most), [[Quebec]] (most)<br>{{flag|Cuba}}<br>{{flag|Haiti}}<br>{{flag|Turks and Caicos Islands}}<br>{{no col break|{{flag+link|Time in|United States}}: [[Time in Connecticut|Connecticut]], [[Delaware]], [[Time in Washington, D.C.|District of Columbia]], [[Time in Florida|Florida]] (most), [[Georgia (U.S. state)|Georgia]], [[Time in Indiana|Indiana]] (most), [[Time in Kentucky|Kentucky]] (most), [[Time in Maine|Maine]], [[Maryland]], [[Time in Massachusetts|Massachusetts]], [[Time in Michigan|Michigan]] (most), [[Time in New Hampshire|New Hampshire]], [[New Jersey]], [[Time in New York|New York]], [[North Carolina]], [[Ohio]], [[Pennsylvania]], [[Time in Rhode Island|Rhode Island]], [[South Carolina]], [[Time in Vermont|Vermont]], [[Virginia]], [[West Virginia]]}}</div> |- | [[UTC−04:00]] | style=background:#00FF85| ||<div style="column-width:10em;column-count:2">{{flag|Anguilla}}<br>{{flag+link|Time in|Antigua and Barbuda}}<br>{{flag|Aruba}}<br>{{flag|Barbados}}<br>{{flag|Bolivia}}<br>{{flag+link|Time in|Brazil}}: [[Amazonas (Brazilian state)|Amazonas]] (most), [[Mato Grosso]], [[Mato Grosso do Sul]], [[Rondônia]], [[Roraima]]<br>{{flag|British Virgin Islands}}<br>{{flag+link|Time in|Canada}}: [[Quebec]] (east)<br>{{flag|Caribbean Netherlands}}<br>{{flag|Curaçao}}<br>{{flag|Dominica}}<br>{{no col break|{{flag|Dominican Republic}}}}{{flag|Grenada}}<br>{{flag|Guadeloupe}}<br>{{flag|Guyana}}<br>{{flag|Martinique}}<br>{{flag|Montserrat}}<br>{{flag+link|Time in|Puerto Rico}}<br>{{flag|Saint Barthélemy}}<br>{{flag|Saint Kitts and Nevis}}<br>{{flag|Saint Lucia}}<br>{{flag|Saint Martin}}<br>{{flag|Saint Vincent and the Grenadines}}<br>{{flag|Sint Maarten}}<br>{{flag+link|Time in|Trinidad and Tobago}}<br>{{flag+link|Time in|United States Virgin Islands}}<br>{{flag+link|Time in|Venezuela}}</div> | style=background:#00BF63| ||{{flag|Bermuda}}<br>{{flag+link|Time in|Canada}}: [[Labrador]] (most), [[New Brunswick]], [[Nova Scotia]], [[Prince Edward Island]]<br>{{flag+link|Time in|Chile}} (most)<br>{{flag+link|Time in|Greenland}}: [[Thule Air Base]]<br>{{flag+link|Time in|Paraguay}} |- | [[UTC−03:30]] | style=background:#A9FF13| || | style=background:#419300| ||{{flag+link|Time in|Canada}}: [[Newfoundland (island)|Newfoundland]], [[Labrador]] (southeast) |- | [[UTC−03:00]] | style=background:#F0FF00| ||<div style="column-width:10em;column-count:2">{{flag+link|Time in|Argentina}}<br>{{flag+link|Time in|Brazil}} (most)<br>{{flag+link|Time in|Chile}}: [[Magallanes Region|Magallanes]]<br>{{flag+link|Time in|Falkland Islands}}<br>{{flag|French Guiana}}<br>{{flag|Suriname}}<br>{{flag+link|Time in|Uruguay}}</div> | style=background:#D3D800| ||{{flag+link|Time in|Greenland}} (most)<br>{{flag|Saint Pierre and Miquelon}} |- | [[UTC−02:00]] | style=background:#FF409C| ||{{flag+link|Time in|Brazil}}: [[Fernando de Noronha]]<br>{{flag|South Georgia and the South Sandwich Islands}} | style=background:#DE006A| || |- | [[UTC−01:00]] | style=background:#6D6AFF| ||{{flag+link|Time in|Cape Verde}} | style=background:#0400CD| ||<div style="column-width:20em;column-count:2">{{flag+link|Time in|Greenland}}: [[Ittoqqortoormiit]]<br>{{flag+link|Time in|Portugal}}: [[Azores]]</div> |- | [[UTC±00:00]] | style=background:#00FF85| ||<div style="column-width:10em;column-count:2">{{flag|Burkina Faso}}<br>{{flag|Gambia}}<br>{{flag|Ghana}}<br>{{flag+link|Time in|Greenland}}: [[Danmarkshavn]]<br>{{flag|Guinea}}<br>{{flag|Guinea-Bissau}}<br>{{flag|Iceland}}<br>{{flag|Ivory Coast}}<br>{{flag|Liberia}}<br>{{flag|Mali}}<br>{{flag|Mauritania}}<br>{{flag|Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha}}<br>{{flag|Senegal}}<br>{{flag|Sierra Leone}}<br>{{flag|São Tomé and Príncipe}}<br>{{flag|Togo}}</div> | style=background:#00BF63| ||{{flag+link|Time in|Faroe Islands}}<br>{{flag|Bailiwick of Guernsey|name=Guernsey}}<br>{{flag+link|Time in|Ireland}}<br>{{flag|Isle of Man}}<br>{{flag|Jersey}}<br>{{flag+link|Time in|Portugal}} (most)<br>{{flag+link|Time in|Spain}}: [[Canary Islands]]<br>{{flag+link|Time in|United Kingdom}} |- | [[UTC+01:00]] | style=background:#F0FF00| ||<div style="column-width:10em;column-count:2">{{flag+link|Time in|Algeria}}<br>{{flag+link|Time in|Angola}}<br>{{flag|Benin}}<br>{{flag|Cameroon}}<br>{{flag|Central African Republic}}<br>{{flag|Chad}}<br>{{flag|Congo}}<br>{{no col break|{{flag+link|Time in|DR Congo|name=Democratic Republic of the Congo}}: [[Province of Équateur|Équateur]], [[Kinshasa]], [[Kongo Central]], [[Kwango]], [[Kwilu Province|Kwilu]], [[Mai-Ndombe Province|Mai-Ndombe]], [[Mongala]], [[Nord-Ubangi]], [[Sud-Ubangi]], [[Tshuapa]]}}{{flag|Equatorial Guinea}}<br>{{flag|Gabon}}<br>{{flag+link|Time in|Morocco}}{{efn|name=ma|Observes UTC±00:00 around [[Ramadan]].<ref>{{cite web |url=https://www.timeanddate.com/news/time/morocco-changes-clocks-2019.html |title=Morocco Re-Introduces Clock Changes for Ramadan 2019 |publisher=Timeanddate.com |date=19 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201228210847/https://www.timeanddate.com/news/time/morocco-changes-clocks-2019.html |archive-date=29 December 2020 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.timeanddate.com/time/zone/morocco/casablanca |title=Time Zone in Casablanca, Morocco |publisher=Timeanddate.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20210330010901/https://www.timeanddate.com/time/zone/morocco/casablanca |archive-date=30 March 2021 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.timeanddate.com/time/zone/western-sahara/el-aaiun |title=Time Zone in El Aaiún, Western Sahara |publisher=Timeanddate.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20210214122434/https://www.timeanddate.com/time/zone/western-sahara/el-aaiun |archive-date=14 February 2021 |url-status=live}}</ref>}}<br>{{flag|Niger}}<br>{{flag|Nigeria}}<br>{{flag+link|Time in|Tunisia}}<br>''{{flag|Western Sahara}}''{{efn|name=ma}}</div> | style=background:#D3D800| ||<div style="column-width:10em;column-count:3">{{flag|Albania}}<br>{{flag|Andorra}}<br>{{flag|Austria}}<br>{{flag+link|Time in|Belgium}}<br>{{flag+link|Time in|Bosnia and Herzegovina}}<br>{{flag|Croatia}}<br>{{flag+link|Time in|Czech Republic}}<br>{{flag+link|Time in|Denmark}}<br>{{flag+link|Time in|France}} ([[Metropolitan France|metropolitan]])<br>{{flag+link|Time in|Germany}}<br>{{flag+link|Time in|Gibraltar}}<br>{{flag+link|Time in|Hungary}}<br>{{flag+link|Time in|Italy}}<br>''{{flag|Kosovo}}''<br>{{flag|Liechtenstein}}<br>{{flag|Luxembourg}}<br>{{flag+link|Time in|Malta}}<br>{{flag|Monaco}}<br>{{flag|Montenegro}}<br>{{flag+link|Time in|Netherlands}} (European)<br>{{flag|North Macedonia}}<br>{{flag+link|Time in|Norway}}<br>{{flag|Poland}}<br>{{flag|San Marino}}<br>{{flag|Serbia}}<br>{{flag+link|Time in|Slovakia}}<br>{{flag|Slovenia}}<br>{{flag+link|Time in|Spain}} (most)<br>{{flag|Sweden}}<br>{{flag+link|Time in|Switzerland}}<br>{{flag|Vatican City}}</div> |- | [[UTC+02:00]] | style=background:#FF409C| ||<div style="column-width:10em;column-count:2">{{flag|Botswana}}<br>{{flag|Burundi}}<br>{{flag+link|Time in|DR Congo|name=Democratic Republic of the Congo}} (most)<br>{{flag+link|Time in|Egypt}}<br>{{flag|Eswatini}}<br>{{flag|Lesotho}}<br>{{flag|Libya}}<br>{{flag|Malawi}}<br>{{flag|Mozambique}}<br>{{flag+link|Time in|Namibia}}<br>{{flag+link|Time in|Russia}}: [[Kaliningrad Oblast|Kaliningrad]]<br>{{flag|Rwanda}}<br>{{flag+link|Time in|South Africa}} (most)<br>{{flag|South Sudan}}<br>{{flag|Sudan}}<br>{{flag|Zambia}}<br>{{flag|Zimbabwe}}</div> | style=background:#DE006A| ||<div style="column-width:10em;column-count:3">{{flag|Akrotiri and Dhekelia}}<br>{{flag|Bulgaria}}<br>{{flag+link|Time in|Cyprus}}<br>{{flag+link|Time in|Estonia}}<br>{{flag+link|Time in|Finland}}<br>{{flag|Greece}}<br>{{flag+link|Time in|Israel}}<br>{{flag|Latvia}}<br>{{flag+link|Time in|Lebanon}}<br>{{flag+link|Time in|Lithuania}}<br>{{flag|Moldova}}<br>''{{flag|Northern Cyprus}}''<br>{{flag+link|Time in|Palestine}}<br>{{flag|Romania}}<br>''{{flag|Transnistria}}''<br>{{flag+link|Time in|Ukraine}} (most)</div> |- | [[UTC+03:00]] | style=background:#6D6AFF| ||<div style="column-width:10em;column-count:2">''{{flag|Abkhazia}}''<br>{{flag+link|Time in|Bahrain}}<br>{{flag+link|Time in|Belarus}}<br>{{flag|Comoros}}<br>{{flag|Djibouti}}<br>{{flag|Eritrea}}<br>{{flag+link|Time in|Ethiopia}}<br>{{flag|French Southern and Antarctic Lands}}: [[Scattered Islands]]<ref name="fr">{{Ċita web|url=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000034154759|titlu=Décret n° 2017-292 du 6 mars 2017 relatif au temps légal français|sit=www.legifrance.gouv.fr|data-aċċess=2023-01-14}}</ref><br>{{flag+link|Time in|Iraq}}<br>{{flag+link|Time in|Jordan}}<br>{{flag+link|Time in|Kenya}}<br>{{flag+link|Time in|Kuwait}}<br>{{flag|Madagascar}}<br>{{flag|Mayotte}}<br>{{flag+link|Time in|Qatar}}<br>{{flag+link|Time in|Russia}} (most of [[European Russia|European part]])<br>{{flag+link|Time in|Saudi Arabia}}<br>{{flag|Somalia}}<br>''{{flag|Somaliland}}''<br>{{flag+link|Time in|South Africa}}: [[Prince Edward Islands]]<br>''{{flag+link|Time in|South Ossetia}}''<br>{{flag+link|Time in|Syria}}<br>{{flag|Tanzania}}<br>{{flag+link|Time in|Turkey}}<br>{{flag|Uganda}}<br>{{flag|Ukraine}}: [[Russian-occupied territories of Ukraine|occupied territories]]<br>{{flag+link|Time in|Yemen}}</div> | style=background:#0400CD| || |- | [[UTC+03:30]] | style=background:#35C8FF| ||{{flag+link|Time in|Iran}} | style=background:#0080B2| || |- | [[UTC+04:00]] | style=background:#00FF85| ||<div style="column-width:10em;column-count:2">{{flag+link|Time in|Armenia}}<br>''{{flag|Artsakh}}''<br>{{flag+link|Time in|Azerbaijan}}<br>{{flag|French Southern and Antarctic Lands}}: [[Crozet Islands]]<ref name=fr/><br>{{flag+link|Time in|Georgia}}<br>{{flag+link|Time in|Mauritius}}<br>{{flag+link|Time in|Oman}}<br>{{flag+link|Time in|Russia}}: [[Astrakhan Oblast|Astrakhan]], [[Samara Oblast|Samara]], [[Saratov Oblast|Saratov]], [[Udmurtia]], [[Ulyanovsk Oblast|Ulyanovsk]]<br>{{flag|Réunion}}<br>{{flag|Seychelles}}<br>{{flag+link|Time in|United Arab Emirates}}</div> | style=background:#00BF63| || |- | [[UTC+04:30]] | style=background:#A9FF13| ||{{flag+link|Time in|Afghanistan}} | style=background:#419300| || |- | [[UTC+05:00]] | style=background:#F0FF00| ||<div style="column-width:10em;column-count:2">{{flag|French Southern and Antarctic Lands}}: [[Kerguelen Islands]], [[Île Saint-Paul|Saint Paul Island]], [[Île Amsterdam|Amsterdam Island]]<br>{{flag|Heard Island and McDonald Islands}}<br>{{flag+link|Time in|Kazakhstan}}: [[Aktobe Region|Aktobe]], [[Atyrau Region|Atyrau]], [[Baikonur]], [[Kyzylorda Region|Kyzylorda]], [[Mangystau Region|Mangystau]], [[West Kazakhstan Region|West Kazakhstan]]<br>{{flag+link|Time in|Maldives}}<br>{{flag+link|Time in|Pakistan}}<br>{{flag+link|Time in|Russia}}: [[Bashkortostan]], [[Chelyabinsk Oblast|Chelyabinsk]], [[Khanty-Mansi Autonomous Okrug|Khanty-Mansi]], [[Kurgan Oblast|Kurgan]], [[Orenburg Oblast|Orenburg]], [[Perm Krai|Perm]], [[Sverdlovsk Oblast|Sverdlovsk]], [[Tyumen Oblast|Tyumen]], [[Yamalia]]<br>{{flag+link|Time in|Tajikistan}}<br>{{flag+link|Time in|Turkmenistan}}<br>{{flag+link|Time in|Uzbekistan}}</div> | style=background:#D3D800| || |- | [[UTC+05:30]] | style=background:#FF9F25| ||<div style="column-width:10em;column-count:2">{{flag+link|Time in|India}}<br>{{flag+link|Time in|Sri Lanka}}</div> | style=background:#F05F00| || |- | [[UTC+05:45]] | style=background:#FF2F2F| ||{{flag+link|Time in|Nepal}} | style=background:#D0D0D0| || |- | [[UTC+06:00]] | style=background:#FF409C| ||<div style="column-width:10em;column-count:2">{{flag+link|Time in|Bangladesh}}<br>{{flag+link|Time in|Bhutan}}<br>{{flag|British Indian Ocean Territory}}<br>{{flag+link|Time in|Kazakhstan}} (most)<br>{{flag+link|Time in|Kyrgyzstan}}<br>{{flag+link|Time in|Russia}}: [[Omsk Oblast|Omsk]]</div> | style=background:#DE006A| || |- | [[UTC+06:30]] | style=background:#CD61FF| ||<div style="column-width:10em;column-count:2">{{flag|Cocos Islands}}<br>{{flag+link|Time in|Myanmar}}</div> | style=background:#9900E0| || |- | [[UTC+07:00]] | style=background:#6D6AFF| ||<div style="column-width:10em;column-count:2">{{flag+link|Time in|Cambodia}}<br>{{flag|Christmas Island}}<br>{{flag+link|Time in|Indonesia}}: [[Sumatra]], [[Java]], [[West Kalimantan]], [[Central Kalimantan]]<br>{{flag+link|Time in|Laos}}<br>{{no col break|{{flag+link|Time in|Mongolia}}: [[Bayan-Ölgii Province|Bayan-Ölgii]], [[Khovd Province|Khovd]], [[Uvs Province|Uvs]]}}{{flag+link|Time in|Russia}}: [[Altai Krai]], [[Altai Republic]], [[Kemerovo Oblast|Kemerovo]], [[Khakassia]], [[Krasnoyarsk Krai|Krasnoyarsk]], [[Novosibirsk Oblast|Novosibirsk]], [[Tomsk Oblast|Tomsk]], [[Tuva]]<br>{{flag+link|Time in|Thailand}}<br>{{flag+link|Time in|Vietnam}}</div> | style=background:#0400CD| || |- | [[UTC+08:00]] | style=background:#00FF85| ||<div style="column-width:10em;column-count:2">{{flag+link|Time in|Australia}}: [[Western Australia]] (most)<br>{{flag+link|Time in|Brunei}}<br>{{flag+link|Time in|China}}<br>{{flag+link|Time in|Hong Kong}}<br>{{no col break|{{flag+link|Time in|Indonesia}}: [[South Kalimantan]], [[East Kalimantan]], [[North Kalimantan]], [[Sulawesi]], [[Lesser Sunda Islands]]}}{{flag+link|Time in|Macau}}<br>{{flag+link|Time in|Malaysia}}<br>{{flag+link|Time in|Mongolia}} (most)<br>{{flag+link|Time in|Philippines}}<br>{{flag+link|Time in|Russia}}: [[Buryatia]], [[Irkutsk Oblast|Irkutsk]]<br>{{flag+link|Time in|Singapore}}<br>''{{flag+link|Time in|Taiwan}}''</div> | style=background:#00BF63| || |- | [[UTC+08:45]] | style=background:#A5FB00| ||{{flag+link|Time in|Australia}}: [[Eucla, Western Australia|Eucla]] | style=background:#8ED800| || |- | [[UTC+09:00]] | style=background:#F0FF00| ||<div style="column-width:10em;column-count:2">{{flag+link|Time in|East Timor}}<br>{{flag+link|Time in|Indonesia}}: [[Maluku Islands]], [[Western New Guinea]]<br>{{flag+link|Time in|Japan}}<br>{{flag+link|Time in|North Korea}}<br>{{flag|Palau}}<br>{{flag+link|Time in|Russia}}: [[Amur Oblast|Amur]], [[Sakha]] (most), [[Zabaykalsky Krai|Zabaykalsky]]<br>{{flag+link|Time in|South Korea}}</div> | style=background:#D3D800| || |- | [[UTC+09:30]] | style=background:#FF9F25| ||{{flag+link|Time in|Australia}}: [[Northern Territory]] | style=background:#F05F00| ||{{flag+link|Time in|Australia}}: [[South Australia]] |- | [[UTC+10:00]] | style=background:#FF409C| ||<div style="column-width:10em;column-count:2">{{flag+link|Time in|Australia}}: [[Queensland]]<br>{{flag+link|Time in|Guam}}<br>{{flag|Micronesia}}: [[Chuuk State|Chuuk]], [[Yap State|Yap]]<br>{{no col break|{{flag+link|Time in|Northern Mariana Islands}}}}{{no col break|{{flag|Papua New Guinea}} (most)}}{{flag+link|Time in|Russia}}: [[Jewish Autonomous Oblast|Jewish]], [[Khabarovsk Krai|Khabarovsk]], [[Primorsky Krai|Primorsky]], [[Sakha]] (central-east)</div> | style=background:#DE006A| ||{{flag+link|Time in|Australia}}: [[Australian Capital Territory]], [[Jervis Bay Territory]], [[New South Wales]] (most), [[Tasmania]], [[Victoria (Australia)|Victoria]] |- | [[UTC+10:30]] | style=background:#CD61FF| || | style=background:#9900E0| ||{{flag+link|Time in|Australia}}: [[Lord Howe Island]] |- | [[UTC+11:00]] | style=background:#6D6AFF| ||<div style="column-width:10em;column-count:2">{{flag|Micronesia}}: [[Kosrae]], [[Pohnpei State|Pohnpei]]<br>{{flag|New Caledonia}}<br>{{no col break|{{flag|Papua New Guinea}}: [[Autonomous Region of Bougainville|Bougainville]]}}{{flag+link|Time in|Russia}}: [[Magadan Oblast|Magadan]], [[Sakha]] (east), [[Sakhalin Oblast|Sakhalin]]<br>{{flag|Solomon Islands}}<br>{{flag+link|Time in|Vanuatu}}</div> | style=background:#0400CD| ||{{flag+link|Time in|Norfolk Island}} |- | [[UTC+12:00]] | style=background:#00FF85| ||<div style="column-width:10em;column-count:2">{{flag+link|Time in|Fiji}}<br>{{flag|Kiribati}}: [[Gilbert Islands]]<br>{{flag|Marshall Islands}}<br>{{flag|Nauru}}<br>{{no col break|{{flag+link|Time in|Russia}}: [[Chukotka Autonomous Okrug|Chukotka]], [[Kamchatka Krai|Kamchatka]]}}{{flag+link|Time in|Tuvalu}}<br>{{flag|Wake Island}}<br>{{flag|Wallis and Futuna}}</div> | style=background:#00BF63| ||{{flag+link|Time in|New Zealand}} (most) |- | [[UTC+12:45]] | style=background:#A5FB00| || | style=background:#8ED800| ||{{flag+link|Time in|New Zealand}}: [[Chatham Islands]] |- | [[UTC+13:00]] | style=background:#F0FF00| ||<div style="column-width:10em;column-count:2">{{flag|Kiribati}}: [[Phoenix Islands]]<br>{{flag+link|Time in|Samoa}}<br>{{flag+link|Time in|Tokelau}}<br>{{flag+link|Time in|Tonga}}</div> | style=background:#D3D800| || |- | [[UTC+14:00]] | style=background:#FF409C| ||{{flag|Kiribati}}: [[Line Islands]] | style=background:#DE006A| || |} == Storja == Il-pożizzjoni apparenti tax-[[Xemx]] fis-sema, u għalhekk [[Ħin solari|il-ħin solari]], tvarja skont il-post minħabba l-forma [[sferika]] tad-[[Id-Dinja|Dinja]]. Din il-varjazzjoni tikkorrispondi għal erba' [[minuta|minuti]] ta' ħin għal kull [[grad]] ta ' [[lonġitudni]], għalhekk per eżempju meta jkun nofsinhar solari [[Londra|f'Londra]], huwa madwar 10 minuti qabel nofsinhar solari fi [[Bristol]], li huwa madwar 2.5 gradi lejn il-punent.<ref>{{Ċita web|url=https://www.infoplease.com/geography/major-cities-latitude-longitude-and-corresponding-time-zones|titlu=Latitude and Longitude of World's Largest Cities|sit=www.infoplease.com|lingwa=en|data-aċċess=2023-01-14}}</ref> L-Osservatorju Rjali ta' Greenwich, imwaqqaf fl-1675, stabbilixxa l-[[Ħin Medju ta' Greenwich|Ħin Medju ta’ Greenwich]] magħruf aħjar bħala Greenwich Mean Time (GMT), il-ħin tax-xemx medju f’dak il-post, bħala għajnuna lill-baħħara biex jiddeterminaw il-lonġitudni fuq il-baħar, li jipprovdi ħin ta’ referenza standard filwaqt li kull post fl-[[Ingilterra]] żamm ħin differenti. === '''Ħin ferrovjarju''' === [[Stampa:Time_zone_chicago.jpg|lemin|daqsminuri| Plakka li tfakkar il-Konvenzjoni tal-Ħin Ġenerali Ferrovjarju tal-1883 fl-Amerika ta' Fuq]] [[Stampa:Coventry_Time_Zone_Clock.jpg|lemin|daqsminuri| Il-pannell tal-kontroll tal-Arloġġ taż-Żona tal-Ħin quddiem il-Mużew tat-Trasport ta’ Coventry]] Fis-seklu 19, hekk kif it-trasport u t-telekomunikazzjoni tjiebu, sar dejjem aktar inkonvenjenti għal kull post li josserva l-ħin solari tiegħu stess. F'Novembru 1840, il-[[Great Western Railway]] bdiet tuża GMT miżmum minn [[Kronometru tal-baħar|kronometri]] portabbli.<ref>{{Ċita pubblikazzjoni|paġni=383}}</ref> Din il-prattika malajr ġiet segwita minn kumpaniji ferrovjarji oħra fil-Gran Brittanja u saret magħrufa bħala [[Ħin ferrovjarju|Railway Time]], bil-Malti: Ħin Ferrovjarju. Għall-ħabta tat-23 ta’ Awwissu 1852, is-sinjali tal-ħin ġew trasmessi għall-ewwel darba bit-[[telegrafu]] mill-Osservatorju Rjali. Sal-1855, 98% tal-arloġġi pubbliċi tal-Gran Brittanja kienu qed jużaw il-GMT, iżda dan ma sarx il-ħin legali ta' dik il-gżira qabel it-2 ta' Awwissu 1880. Xi arloġġi Brittaniċi minn dan il-perjodu għandhom żewġ minutieri, waħda għall-ħin lokali u waħda għall-GMT.<ref>{{Ċita web|url=https://greenwichmeantime.com/info/bristol-time|titlu=Historic Bristol Time {{!}} GMT|data=2018-08-19|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-01-14|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180819071329/https://greenwichmeantime.com/info/bristol-time|arkivju-data=2018-08-19|url-status=bot: unknown}}</ref> Fit-2 ta’ Novembru 1868, il-[[Kolonja ta' New Zealand|Kolonja Brittanika ta’ New Zealand]] adottat uffiċjalment ħin standard li għandu jiġi osservat fil-kolonja kollha.<ref>{{Ċita web|url=https://nzhistory.govt.nz/page/submarine-telegraph-line-laid-across-cook-strait|titlu=Telegraph line laid across Cook Strait|sit=nzhistory.govt.nz|lingwa=en|data-aċċess=2023-01-14}}</ref> Dan kien ibbażat fuq lonġitudni {{Nowrap|172°30′}} lejn il-lvant ta’ [[Greenwich]], jiġifieri 11-il siegħa u 30 minuta qabel GMT. Dan l-istandard kien magħruf bħala New Zealand Mean Time.<ref>{{Ċita web|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/cgi-bin/paperspast?a=d&cl=search&d=EP19290408.2.88&srpos=2|titlu=OUR TIME: How we got it|sit=paperspast.natlib.govt.nz|data-aċċess=2023-01-14}}</ref> Iż-żamma tal-ħin fuq il-ferroviji tal-[[L-Amerika ta' Fuq|Amerika ta' Fuq]] fis-seklu 19 kienet kumplessa. Kull kumpanija tal-ferrovija kienet tuża ħin standard tagħha stess, ġeneralment ibbażat fuq il-ħin lokali tal-kwartieri ġenerali tagħha jew it-terminus l-aktar importanti, u l-iskedi tal-ferroviji kien jiġu ppubblikati bl-ħin tal-istess kumpanija. Xi junctions moqdija minn diversi ferroviji kellhom arloġġ għal kull ferrovija, kull wieħed juri ħin differenti.<ref>{{Ċita magażin|lingwa=en-US}}</ref> [[Stampa:Time_zone_map_of_the_United_States_1913_(colorized).png|nofs|daqsminuri| Mappa taż-żona tal-ħin tal-1913 tal-Istati Uniti, li turi konfini differenti ħafna mil-lum]] [[Charles F. Dowd]] ippropona sistema ta’ żoni tal-ħin standard fis-siegħa għall-ferroviji tal-Amerika ta’ Fuq madwar l-1863, għalkemm ma ppubblika xejn dwar dan dak iż-żmien u ma kkonsultax l-uffiċjali tal-ferroviji sal-1869. Fl-1870 huwa ppropona erba’ żoni tal-ħin ideali li għandhom fruntieri bejn it-tramuntana u n-nofsinhar, l-ewwel iċċentrat fuq [[Washington, D.C.|Washington, DC]], iżda sal-1872 l-ewwel kien iċċentrat fuq il-meridjan 75° fil-punent ta’ Greenwich, bi fruntieri naturali bħal sezzjonijiet mill-[[Muntanji tal-Appalachia]]. Is-sistema ta' Dowd qatt ma kienet aċċettata mill-kumpaniji ferrovjarji tal-Amerika ta' Fuq. Minflok, il-ferroviji Amerikani u Kanadiżi implimentaw verżjoni proposta minn William F. Allen, l-editur tat-''Traveler's Official Railway Guide''.<ref>{{Ċita web|url=http://bpp.wharton.upenn.edu/mawhite/Papers/TimeZones.pdf|url-status=dead|data-aċċess=2023-01-14|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20060911152247/http://bpp.wharton.upenn.edu/mawhite/Papers/TimeZones.pdf|arkivju-data=2006-09-11}} &nbsp;{{Small|(1.89&nbsp;MB)}}</ref> Il-fruntieri taż-żoni tal-ħin tagħha kienu jgħaddu minn stazzjonijiet tal-ferroviji, ħafna drabi fi bliet ewlenin. Pereżempju, il-fruntiera bejn iż-żoni tal-ħin tal-Lvant u Ċentrali tagħha kienu jgħaddu minn [[Detroit]], [[Buffalo, New York|Buffalo]], [[Pittsburgh]], [[Atlanta]] u [[Charleston, South Carolina|Charleston]]. Ġie inawgurat nhar il-Ħadd 18 ta’ Novembru 1883, imsejjaħ ukoll “The Day of Two Noons”,<ref>{{Ċita web|url=https://historymatters.gmu.edu/d/5748|titlu=The Times Reports on "the Day of Two Noons"|sit=historymatters.gmu.edu|data-aċċess=2023-01-14|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230114220400/https://historymatters.gmu.edu/d/5748|arkivju-data=2023-01-14|url-status=dead}}</ref> meta kull arloġġ fl-istazzjonijiet tal-ferrovija kien irregolat hekk kif nofsinhar tal-ħin standard kien intlaħaq f’kull żona tal-ħin. Iż-żoni tal-Amerika ta' Fuq ingħataw dawn l-isemijiet: Interkolonjali, tal-Lvant, Ċentrali, tal-Muntanji, u tal-Paċifiku. Fi żmien sena, 85% tal-ibliet kollha b’popolazzjonijiet ta’ aktar minn 10,000 (madwar 200 belt) kienu qed jużaw il-ħin standard.<ref>{{Ċita web|url=http://www.sos.state.il.us/departments/archives/from_the_ashes/doc24.html|titlu=From the Ashes, 1872–1900|data=2012-01-11|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-01-14|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20120111132752/http://www.sos.state.il.us/departments/archives/from_the_ashes/doc24.html|arkivju-data=2012-01-11|url-status=bot: unknown}}</ref> Eċċezzjoni notevoli kienet Detroit (li tinsab madwar nofs triq bejn il-meridjani tal-ħin tal-Lvant u dak Ċentrali), li żamm il-ħin lokali sal-1900, imbagħad ipprova l-Ħin Standard Ċentrali, il-ħin medju lokali u l-Ħin Standard tal-Lvant (EST) qabel ma ġiet stabbilita l-ordinanza ta’ Mejju 1915 fuq EST, li ġie ratifikat b'vot popolari f'Awwissu 1916. Il-konfużjoni taż-żminijiet ġiet fi tmiemha meta ż-żoni tal-ħin standard ġew adottati formalment mill-Kungress tal-Istati Uniti fl-Att dwar il-Ħin Standard tad-19 ta’ Marzu 1918. === Żoni tal-ħin mad-dinja kollha === Il-matematiku [[Italja|Taljan]] Quirico Filopanti introduċa l-idea ta’ sistema dinjija ta’ żoni tal-ħin fil-ktieb tiegħu ''Miranda!'', ippubblikat fl-1858. Huwa ppropona 24 żona tal-ħin fis-siegħa, li huwa sejjaħ "jiem lonġitudinali", l-ewwel iċċentrat fuq il-meridjan ta' [[Ruma]]. Huwa ppropona wkoll ħin universali biex jintuża fl-astronomija u t-telegrafija. Madankollu, il-ktieb tiegħu ma ġibed l-ebda attenzjoni qabel ħafna snin wara mewtu. Il-[[Kanada|Kanadiż]] imwieled fl-[[Skozja|Iskoċċiż]] Sir Sandford Fleming ippropona sistema dinjija ta’ żoni tal-ħin fl-1876. Il-proposta qasmet id-dinja f'erbgħa u għoxrin żona tal-ħin bit-tikketti A sa Y (taqbeż J), kull waħda tkopri 15-il grad ta' lonġitudni. L-arloġġi kollha f'kull żona jkunu ssettjati għall-istess ħin bħall-oħrajn, iżda jvarjaw b'siegħa minn dawk fiż-żoni ġirien. Huwa favur is-sistema tiegħu f'diversi konferenzi internazzjonali, inkluża l-Konferenza Internazzjonali tal-Meridian, fejn irċeviet xi konsiderazzjoni. Is-sistema ma ġietx adottata direttament, iżda xi mapep jaqsmu d-dinja f'24 żona tal-ħin u jassenjaw ittri lilhom, b'mod simili għas-sistema ta' Fleming.<ref>{{Ċita web|url=https://www.smithsonianmag.com/smithsonian-institution/sandford-fleming-sets-the-worlds-clock-389930/|titlu=Sandford Fleming Sets the World’s Clock|kunjom=Magazine|isem=Smithsonian|kunjom2=Stromberg|isem2=Joseph|sit=Smithsonian Magazine|lingwa=en|data-aċċess=2023-01-14}}</ref> [[Stampa:World_Time_Zone_Chart_1942.jpg|daqsminuri|400x400px| Mappa taż-żoni tal-ħin tad-dinja fl-1928]] Sa madwar l-1900, kważi l-postijiet abitati kollha fid-Dinja kienu adottaw żona tal-ħin standard, iżda wħud minnhom biss użaw differenza fis-siegħa mill-GMT. Ħafna applikaw il-ħin f'osservatorju astronomiku lokali għal pajjiż sħiħ, mingħajr ebda referenza għall-GMT. Għaddew bosta deċennji qabel ma ż-żoni tal-ħin kollha kienu bbażati fuq xi differenza standard mill-GMT jew il-[[Ħin Universali Koordinat]] (UTC). Sal-1929, il-maġġoranza tal-pajjiżi kienu adottaw żoni tal-ħin fis-siegħa, għalkemm xi pajjiżi bħall- [[Iran]], l-[[Indja]], il- [[Burma|Mjanmar]] u partijiet mill-[[Awstralja]] kellhom żoni tal-ħin b'dfferenza ta' 30 minuta. In-[[Nepal]] kien l-aħħar pajjiż li adotta differenza standard, u nbidel bi ftit għal UTC+05:45 fl-1986.<ref>{{Ċita web|url=https://www.timeanddate.com/time/zone/nepal/kathmandu|titlu=Time Zone & Clock Changes in Kathmandu, Nepal|sit=www.timeanddate.com|lingwa=en|data-aċċess=2023-01-14}}</ref> In-nazzjonijiet kollha bħalissa jużaw żoni tal-ħin standard għal skopijiet sekulari, iżda mhux kollha japplikaw il-kunċett kif maħsub oriġinarjament. Diversi pajjiżi u suddiviżjonijiet jużaw devjazzjonijiet ta' nofs siegħa jew kwart ta' siegħa mill-ħin standard. Xi pajjiżi, bħaċ-[[Ċina]] u l-[[Indja]], jużaw żona tal-ħin waħda anki jekk il-firxa tat-territorju tagħhom taqbeż bil-bosta l-15° ta' lonġitudni ideali għal siegħa; pajjiżi oħra, bħal [[Spanja]] u [[Arġentina|l-Arġentina]], jużaw differenzi standard ibbażati fuq is-siegħa, iżda mhux neċessarjament dawk li jkunu determinati mill-lokazzjoni ġeografika tagħhom. Il-konsegwenzi, f'xi oqsma, jistgħu jaffettwaw il-ħajja taċ-ċittadini lokali, u f'każijiet estremi jikkontribwixxu għal kwistjonijiet politiċi akbar, bħal fil-partijiet tal-punent taċ-Ċina.<ref>{{Ċita web|url=https://www.theatlantic.com/china/archive/2013/11/china-only-has-one-time-zone-and-thats-a-problem/281136/|titlu=China Only Has One Time Zone—and That's a Problem|kunjom=Schiavenza|isem=Matt|data=2013-11-05|sit=The Atlantic|lingwa=en|data-aċċess=2023-01-14}}</ref> Fir-[[Russja]], li għandha 11-il żona tal-ħin, żewġ żoni tal-ħin tneħħew fl-2010<ref>{{Ċita web|url=https://www.timeanddate.com/news/time/russia-reduces-time-zones.html|titlu=Russia Reduces Number of Time Zones|sit=www.timeanddate.com|lingwa=en|data-aċċess=2023-01-14}}</ref><ref>{{Ċita aħbar|titlu=About Time: Russia's time zones|url=https://www.bbc.com/news/av/world-europe-12809230|lingwa=en-GB|data-aċċess=2023-01-14}}</ref> u reġgħu ġew stabbiliti fl-2014.<ref>{{Ċita web|url=https://www.reuters.com/|titlu=Reuters {{!}} Breaking International News & Views|sit=Reuters|lingwa=en|data-aċċess=2023-01-14}}</ref> == Notazzjoni == === ISO 8601 === L-ISO 8601 huwa standard stabbilit mill- [[Organizzazzjoni Internazzjonali għall-Istandardizzazzjoni]] li tiddefinixxi metodi ta' rappreżentazzjoni ta' dati u ħinijiet f'forma testwali, inklużi speċifikazzjonijiet għar-rappreżentazzjoni ta' żoni tal-ħin.<ref>{{Ċita web|url=http://www.atlasobscura.com/articles/map-mondays-wtf-is-wrong-with-canada-s-time|titlu=In Canada, You Can Just Write the Date Whichever Way You Want|kunjom=Berke|isem=Jeremy|data=2015-06-08|sit=Atlas Obscura|lingwa=en|data-aċċess=2023-01-14}}</ref> Jekk ħin ikun fil-Ħin Universali Koordinat (UTC), "Z" tiġi miżjuda direttament wara l-ħin mingħajr spazju separat. "Z" huwa d-deżinjatur taż-żona għall-differenza UTC żero. "09:30 UTC" hija għalhekk rappreżentata bħala "09:30Z" jew "0930Z". Bl-istess mod, "14:45:15 UTC" hija miktuba bħala "14:45:15Z" jew "144515Z".<ref name="ZuluTime">{{Ċita web|url=https://www.timeanddate.com/time/zones/z|titlu=Zulu Time Zone – Z Time Zone|sit=www.timeanddate.com|lingwa=en|data-aċċess=2023-01-14}}</ref> Il-ħin UTC huwa magħruf ukoll bħala ħin "Zulu", peress li "Zulu" hija kelma ta' kodiċi tal-[[Alfabett tal-ortografija tal-ICAO|alfabett fonetiku]] għall-ittra "Z" fl-alfabet tal-lingwa Ingliża.<ref name="ZuluTime" /> Id-differenzi mill-UTC jinkitbu fil-format ±hh:mm, ±hhmm, jew ±hh (jew sigħat qabel jew wara UTC). Pereżempju, jekk il-ħin deskritt huwa siegħa qabel l-UTC (bħall-ħin fil-[[Ġermanja]] matul ix-xitwa), id-deżinjatur taż-żona jkun " [[UTC+1|+01:00]] ", "+0100", jew sempliċiment "+01". Din ir-rappreżentazzjoni numerika taż-żoni tal-ħin hija mehmuża mal-ħinijiet lokali bl-istess mod li l-abbrevjazzjonijiet alfabetiċi taż-żoni tal-ħin (jew "Z", kif hawn fuq) huma mehmuża. Id-differenza mill-UTC tinbidel mal-ħin tas-sajf, eż. differenza tal-ħin f'Chicago, li jinsab fiż-[[Żona tal-Ħin Ċentrali (Amerika ta' Fuq)|Żona tal-Ħin Ċentrali tal-Amerika ta' Fuq]], hija "-06:00" għax-xitwa (Ħin Standard Ċentrali) u "-05:00" għal is-sajf (Ħin tas-Sajf Ċentrali).<ref>{{Ċita web|url=https://www.nhc.noaa.gov/aboututc.shtml|titlu=What is UTC or GMT Time?|sit=www.nhc.noaa.gov|data-aċċess=2023-01-14}}</ref> === Abbrevjazzjonijiet === Iż-żoni tal-ħin spiss huma rappreżentati minn abbrevjazzjonijiet alfabetiċi bħal "EST", "WST", u "CST", iżda dawn mhumiex parti mill-istandard internazzjonali tal-ħin u d-data [[ISO 8601]]. Tali denominazzjonijiet jistgħu jkunu ambigwi; pereżempju, "CST" tista' tfisser (l-Amerika ta' Fuq) [[Ħin Standard Ċentrali]] (UTC−06:00), [[Ħin Standard ta' Kuba]] (UTC−05:00) u [[Ħin Standard taċ-Ċina]] (UTC+08:00), u hija wkoll varjant użat ħafna tal-ACST (Australian Central Standard Time, UTC+09:30). == Żoni tal-ħin nawtiku == Sa mis-snin 20 tas-seklu 20, bdiet topera sistema ta' ħin standard nawtiku għall-vapuri fl- ibħra miftuħa. Bħala forma ideali tas-sistema taż-żoni tal-ħin terrestri, iż-żoni tal-ħin nawtiċi jikkonsistu f'gores ta' 15° differenza mill-GMT b'numru sħiħ ta' sigħat. Linja tad-data nawtika ssegwi l-180 meridjan, li taqsam darbtejn gore ta' 15° f'żewġ gores ta' 7.5° li huma differenti mill-GMT bi ± 12-il siegħa.<ref>Bowditch, Nathaniel. ''American Practical Navigator''. Washington: Government Printing Office, 1925, 1939, 1975.</ref><ref>Hill, John C., Thomas F. Utegaard, Gerard Riordan. ''Dutton's Navigation and Piloting''. Annapolis: [[United States Naval Institute]], 1958.</ref><ref>Howse, Derek. ''Greenwich Time and the Discovery of the Longitude''. Oxford: Oxford University Press, 1980. {{ISBN|0-19-215948-8}}.</ref> Madankollu, fil-prattika kull bastiment jista' jagħżel liema ħin josserva f'kull post. Il-vapuri jistgħu jiddeċiedu li jirregolaw l-arloġġi tagħhom f'ħin konvenjenti, ġeneralment bil-lejl, mhux eżattament meta jaqsmu ċertu lonġitudni. Xi vapuri sempliċement jibqgħu fil-ħin tal-port tat-tluq matul il-vjaġġ kollu. == Tgħawwiġ taż-żoni tal-ħin == [[Stampa:DaylightSaving-World-Subdivisions.png|daqsminuri|DST osservat = BluDST kien osservat = OraġoDST qatt ma kien osservat = Aħmar]] Żoni tal-ħin ideali, bħal żoni tal-ħin nawtiku, huma bbażati fuq il-ħin solari medju ta' meridjan partikolari li jinsab fin-nofs ta' dik iż-żona b'konfini li jinsabu 7.5 gradi fil-Lvant u fil-Punent tal-meridjan. Fil-prattika, madankollu, ħafna konfini taż-żoni tal-ħin jitfasslu ħafna aktar 'il bogħod lejn il-punent, u xi pajjiżi jinsabu kompletament barra ż-żoni tal-ħin ideali tagħhom. Pereżempju, minkejja li l-Prim Meridjan (0°) jgħaddi minn [[Spanja]] u [[Franza]], huma jużaw il-ħin tax-xemx medju ta' 15-il grad fil-Lvant (Ħin tal-Ewropa Ċentrali) aktar milli 0 gradi (Ħin Medju ta' Greenwich). Franza qabel kienet tuża l-GMT, iżda nbidlet għal CET (Ħin Ċentrali Ewropew) waqt l-okkupazzjoni Ġermaniża tal-pajjiż matul it-Tieni Gwerra Dinjija u ma inbidlitx lura wara l-gwerra.<ref>{{Ċita pubblikazzjoni|paġni=493–502}}</ref> Bl-istess mod, qabel it-Tieni Gwerra Dinjija, l-Olanda osservat "Ħin ta' Amsterdam", li kien għoxrin minuta qabel il-Ħin ta' Greenwich. Huma kienu obbligati jsegwu l-ħin Ġermaniż matul il-gwerra, u żammewh wara. F'nofs is-snin sebgħin l-Olanda, bħal stati Ewropej oħra, bdew josservaw il-ħin tas-sajf. Waħda mir-raġunijiiet għaliex jitfassal il-konfini taż-żona tal-ħin 'il hinn lejn il-punent tal-meridjani ideali tagħhom hija li tippermetti użu aktar effiċjenti tad-dawl tax-xemx ta' wara nofsinhar. Xi wħud minn dawn il-postijiet jużaw ukoll [[ħin tas-sajf|il-ħin tas-sajf]] (DST), u jżidu aktar id-differenza għall-ħin tax-xemx lokali. Bħala riżultat, fis-sajf, nofsinhar tax-xemx fil-belt Spanjola ta' [[Vigo]] iseħħ fil-ħin tal-arloġġ 14:41. Din iż-żona l-aktar tal-punent ta’ Spanja kontinentali qatt ma tesperjenza nżul ix-xemx qabel is-18:00 ħin tal-arloġġ, anki fix-xitwa, minkejja li tinsab 42 grad fit-tramuntana tal-ekwatur. Qrib is-[[solstizju]] tas-sajf, Vigo għandha ħinijiet ta’ nżul ix-xemx wara 22:00, simili għal dawk ta’ [[Stokkolma]], li tinsab fl-istess żona tal-ħin u 17-il grad aktar fit-tramuntana. Madankollu, Stokkolma għandha tlugħ ix-xemx ħafna aktar kmieni. Eżempju aktar estrem huwa Nome, Alaska, li tinsab f'Lonġitudni 165°24′P – eżatt fil-punent taċ-ċentru tażŻona tal-Ħin idealizzata tas-Samoa (165°P). Madankollu, Nome josserva l-Ħin tal-Alaska (135°P ) b'DST u għalhekk huwa ftit aktar minn sagħtejn qabel ix-xemx fix-xitwa u aktar minn tlieta fis-sajf.<ref>{{Ċita web|url=http://www.farnorthscience.com/2007/03/11/news-from-alaska/alaska-daylight-stealing-time/|titlu=Alaska: Daylight Stealing Time {{!}} Far North Science|data=2018-06-26|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-01-14|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180626192421/http://www.farnorthscience.com/2007/03/11/news-from-alaska/alaska-daylight-stealing-time/|arkivju-data=2018-06-26|url-status=bot: unknown}}</ref> Kotzebue, Alaska, qrib ukoll l-istess meridjan iżda fit-tramuntana taċ-Ċirku Artiku, għandha ''żewġ'' inżul tax-xemx fl-istess jum fil-bidu ta’ Awwissu, waħda ftit wara nofs il-lejl fil-bidu tal-ġurnata, u l-oħra ftit qabel nofs il-lejl fl-aħħar tal-ġurnata. Iċ-[[Ċina]] testendi fil-punent sa 73°L, iżda l-partijiet kollha tagħha jużaw UTC+08:00 (120°L), għalhekk "nofsinhar" solari jist' jseħħ sa 15:00 f'porzjonijiet tal-punent taċ-Ċina bħal [[Xinjiang]]. Il-fruntiera bejn l-Afganistan u ċ-Ċina timmarka l-akbar differenza fiż-żona tal-ħin terrestri fid-Dinja, b’differenza ta’ 3.5 sigħat bejn l-UTC+4:30 tal-Afganistan u l-UTC+08:00 taċ-Ċina.{{Stampa kbira|Solar time vs standard time.png|800px|Din it-tabella turi d-diffrenza bejn il-ħin tal-arloġġ u l-ħin solari f'postijiet diffrenti. Fiż-żoni blue, il-ħin tal-arloġġ ikarkar wara l-ħin solari, fiż-żoni l-ħomor il-każ huwa bil-maqlub. Fiż-żoni l-bojod it-tnejn li huma sinkronizzati ma xulxin.}} == Ħin tas-sajf == Ħafna pajjiżi, u xi kultant ċerti reġjuni speċifiċi biss ta' pajjiżi, jadottaw ħin tas-sajf (DST), magħruf ukoll Daylight Savings Time, matul parti mis-sena. Dan tipikament jinvolvi l-avvanz tal-arloġġi b'siegħa qrib il-bidu tar-rebbiegħa u l-aġġustament lura fil-ħarifa. DST modern ġie propost għall-ewwel darba fl-1907 u l-użu tiegħu nfirex fl-1916 bħala miżura ta' żmien il-[[L-Ewwel Gwerra Dinjija|gwerra]] mmirata lejn il-konservazzjoni tal-faħam. Minkejja l-kontroversji, ħafna pajjiżi komplew użawh anke wara li ntemmet il-gwerra; id-dettalji jvarjaw skont il-post u jinbidlu kultant ukoll. Il-pajjiżi ta' madwar l-[[ekwatur]] normalment ma josservawx il-ħin tas-sajf, peress li d-differenza staġjonali fid-dawl tax-xemx hemm hija minima. == Sistemi tal-kompjuter == Ħafna sistemi operattivi tal-kompjuter jinkludu dak kollu meħtieġ biex jaħdmu mal-ħinijiet lokali kollha possibbli (jew kważi kollha) ibbażati fuq iż-żoni tal-ħin varji. Internament, is-sistemi operattivi tipikament jużaw l-UTC bħala l-istandard bażiku tagħhom għaż-żamma tal-ħin, filwaqt li jipprovdu servizzi għall-konverżjoni tal-ħinijiet lokali lejn u mill-UTC, u wkoll il-kapaċità li jbiddlu awtomatikament il-konverżjonijiet tal-ħin lokali fil-bidu u fit-tmiem tal-ħin tas-sajf fiż-żoni varji tal ħin. Web servers li jippreżentaw paġni tal-web primarjament għal udjenza f'żona tal-ħin waħda jew firxa limitata ta' żoni tal-ħin tipikament juru l-ħinijiet bħala ħin lokali, forsi bil-ħin UTC fil-parentesi. Siti aktar orjentati internazzjonalment jistgħu juru l-ħinijiet f'UTC biss jew jużaw żona tal-ħin arbitrarja. Pereżempju, il-verżjoni internazzjonali tal-lingwa Ingliża tas-CNN tinkludi l-GMT u l-Ħin ta' Ħong Kong, filwaqt li l-verżjoni tal-Istati Uniti turi l-Ħin tal-Lvant tal-Istati Uniti. Il-Ħin tal-Lvant tal-Istati Uniti u l-Ħin tal- Paċifiku jintużaw ukoll b'mod pjuttost komuni f'ħafna siti tal-lingwa Ingliża bbażati fl-Istati Uniti b'qarrejja globali. Il-format huwa tipikament ibbażat fin-Nota W3C "datetime". Sistemi ta’ email u sistemi oħra ta’ messaġġi ([[Internet Relay Chat|IRC chat]], eċċ.)<ref>{{Ċita web|url=https://wiki.ubuntu.com/BuildingCommunity/BookingUbuntuMeetingChannel|titlu=BuildingCommunity/BookingUbuntuMeetingChannel - Ubuntu Wiki|sit=wiki.ubuntu.com|data-aċċess=2023-01-14}}</ref> jużaw timbru tal-ħin bil-UTC, jew inkella jinkludu ż-żona tal-ħin tal-mittent bħala parti mill-messaġġ, u jippermettu lill-programm li jirċievi li juri d-data u l-ħin tal-messaġġ li jintbagħat fil-ħin lokali tar-riċevitur. Reġistri ta' database li jinkludu timbru tal-ħin tipikament jużaw UTC, speċjalment meta d-database hija parti minn sistema li tifrex fuq diversi żoni tal-ħin. L-użu tal-ħin lokali għar-rekords tal-ittimbrar tal-ħin mhuwiex rakkomandat għal żoni tal-ħin li jimplimentaw il-ħin tas-sajf minħabba li darba fis-sena hemm perjodu ta' siegħa meta l-ħinijiet lokali huma ambigwi. Is-sistemi tal-kalendarji normalment jorbtu t-timbri tal-ħin tagħhom mal-UTC, u juruhom b'mod differenti fuq kompjuters li jkunu f'żoni tal-ħin differenti. Dan jaħdem sew ferm meta jkollok laqgħat bit-telefon jew bl-internet. Taħdem inqas tajjeb meta tivvjaġġa, minħabba li l-avvenimenti tal-kalendarju huma preżunti li jseħħu fiż-żona tal-ħin li l-kompjuter jew l-ismartphone kienu fuqu meta nħoloq l-avveniment fil-kalendarju. Għalhekk, l-avveniment jista' jintwera fil-ħin ħażin. Pereżempju, jekk New Yorker jippjana li jiltaqa' ma' xi ħadd f'Los Angeles fid-9 AM, u jagħmel dħul fil-kalendarju fid-9 AM (li l-kompjuter jassumi li huwa ħin ta' New York), id-dħul tal-kalendarju se jkun fis-6 AM jekk jieħu l-ħin tal-kompjuter. żona. Hemm ukoll għażla f'verżjonijiet aktar ġodda ta' [[Microsoft Outlook]] biex tidħol fiż-żona tal-ħin li fiha se jiġri avveniment, iżda ħafna drabi mhux f'sistemi ta' kalendarji oħra. Is-softwer tal-kalendarju għandu jittratta wkoll il-ħin tas-sajf. Jekk, għal raġunijiet politiċi, id-dati tal-bidu u tat-tmiem tal-ħin tas-sajf jinbidlu, l-entrati tal-kalendarju għandhom jibqgħu l-istess fil-ħin lokali, minkejja li jistgħu jaqilbu fil-ħin UTC. Fil-Microsoft Outlook, it-timbri tal-ħin huma għalhekk maħżuna u kkomunikati mingħajr kumpensi għall-ħin tas-sajf. Għalhekk, appuntament f'Londra f'nofsinhar fis-sajf se jkun rappreżentat bħala 12:00 (UTC+00:00) minkejja li l-avveniment fil-fatt iseħħ fis-13:00 UTC. F'[[Google Calendar]], l-avvenimenti tal-kalendarju huma maħżuna f'UTC (għalkemm murija fil-ħin lokali) u jistgħu jinbidlu b'bidliet fiż-żona tal-ħin, għalkemm il-bidu u t-tmiem tal-ħin tas-sajf normali huma kkumpensati (simili ħafna għal softwer tal-kalendarji oħra). == Il-ħin fl-ispazju == Vetturi spazjali orbitanti jistgħu jesperjenzaw ħafna tlugħ u nżul ix-[[xemx]], jew xejn, f'perjodu ta' 24 siegħa. Għalhekk, mhuwiex possibbli li jiġi kkalibrat il-ħin fir-rigward tax-xemx u xorta jirrispetta ċiklu ta 'rqad/qawmien ta' 24 siegħa. Prattika komuni għall-esplorazzjoni spazjali hija li tuża l-ħin ibbażat fuq id-[[Dinja]] tas-sit tat-tnedija jew il-kontroll tal-missjoni, biex jissinkronizza ċ-ċikli tal-irqad tal-ekwipaġġ u l-kontrolluri. L-[[Stazzjon Spazjali Internazzjonali|Istazzjon Spazjali Internazzjonali]] normalment juża Greenwich Mean Time (GMT).<ref>{{Ċita web|url=http://www.spaceflight.nasa.gov/feedback/expert/answer/crew/sts-111/index.html|titlu=Human Space Flight (HSF) - Crew Answers|data=2009-04-22|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-01-14|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20090422211749/http://www.spaceflight.nasa.gov/feedback/expert/answer/crew/sts-111/index.html|arkivju-data=2009-04-22|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ċita web|url=http://spaceflight.nasa.gov/station/crew/exp7/luletters/lu_letter9.html|titlu=HSF - International Space Station|data=2016-07-02|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-01-14|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20120901183936/http://spaceflight.nasa.gov/station/crew/exp7/luletters/lu_letter9.html|arkivju-data=2012-09-01|url-status=dead}}</ref> Iż-żamma tal-ħin fuq Mars taf tkun aktar kumplessa, peress li l-pjaneta għandha ġurnata solari ta' madwar 24 siegħa u 40 minuta, magħrufa bħala [[Sol (jum fuq Mars)|sol]]. Il-kontrolluri tad-Dinja għal xi missjonijiet ta' Mars issinkronizzaw iċ-ċikli ta' rqad/qawmien tagħhom mal-ġurnata Martiana, minħabba li l-attività ta' rover li taħdem bis-xemx fuq wiċċ dik il-pjaneta kienet marbuta ma' perjodi ta' dawl u dlam. == Referenzi == {{Referenzi}} [[Kategorija:Żoni tal-ħin]] [[Kategorija:Kejl]] [[Kategorija:Ħin]] [[Kategorija:Pages with unreviewed translations]] [[Kategorija:Id-Dinja]] i6q7stf40dqpenwrh001jy4x1kc15ri 0 31084 330222 327167 2026-05-26T06:09:28Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330222 wikitext text/x-wiki {{Infobox city}} '''Yazd''' (bil-[[Lingwa Persjana|Persjan]]: یزد [jæzd]), li qabel kienet magħrufa bħala '''Yezd''',<ref>{{Ċita enċiklopedija|titlu=Yazd|url=https://en.wikisource.org/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica,_Ninth_Edition/Yazd|data-aċċess=2023-12-31}}</ref><ref>{{Ċita enċiklopedija|titlu=Yezd (city)|url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Yezd_(city)|data-aċċess=2023-12-31|volum=Volume 28}}</ref> hija l-[[belt kapitali]] tal-Provinċja ta' Yazd, fl-[[Iran]]. Il-belt tinsab 270 kilometru (170 mil) fix-Xlokk ta' [[Esfahan]]. Skont iċ-ċensiment tal-2016, il-popolazzjoni tal-belt kienet ta' 529,673 ruħ.<ref>{{Ċita web|url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_21.xlsx|titlu=Ċensiment tal-2016|data=2020-11-18|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-12-31|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20201118150108/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_21.xlsx|arkivju-data=2020-11-18|url-status=bot: unknown}}</ref> Fl-2017 il-belt storika ta' Yazd tniżżlet fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1544/|titlu=Historic City of Yazd|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-12-31}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://ifpnews.com/historical-city-yazd-inscribed-world-heritage-site/|titlu=Historical City Of Yazd Inscribed As World Heritage Site - Iran Front Page|data=2017-07-09|sit=ifpnews.com|lingwa=en-US|data-aċċess=2023-12-31|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20231231082821/https://ifpnews.com/historical-city-yazd-inscribed-world-heritage-site/|arkivju-data=2023-12-31|url-status=dead}}</ref> Minħabba ġenerazzjonijiet sħaħ ta' adattamenti fl-ambjent ta' deżert tal-madwar, Yazd għandha arkitettura Persjana unika. Hija mlaqqma bħala l-"Belt tat-Torrijiet tar-Riħ" (bil-Persjan: شهر بادگیرها, b'ittri Rumani: ''Shahr-e Badgirha'') minħabba l-bosta eżempji ta' torrijiet tar-riħ fil-belt. Hija magħrufa sew ukoll għat-tempji tan-nar tagħha taż-[[Żoroastrijaniżmu]], għall-''ab anbars'' (ċisterni), għall-''[[Qanat|qanats]]'' (kanali taħt l-art), għall-''yakhchal'' (postijiet tat-tkessiħ), għall-[[Artiġjan|artiġjanat]] Persjan, għad-drappijiet minsuġa bl-idejn (''termeh'' Persjan), għall-insiġ tal-ħarir, għall-ħelu Persjan qisu tajjar, u għad-dolċeriji antiki tagħha. Yazd hija magħrufa wkoll bħala l-Belt tar-Roti, minħabba l-[[Storja|istorja]] antka tagħha ta' ċiklisti, u l-ogħla għadd ta' roti ''per capita'' fl-Iran. Huwa rrapportat li l-[[kultura]] tar-roti fl-Iran oriġinat f'Yazd bħala riżultat tal-kuntatt mal-viżitaturi u mat-turisti Ewropej f'dan l-aħħar seklu.<ref>{{Ċita web|url=http://ghoolabad.com/index1.asp?id=5|titlu=GhoolAbad \ Yazd Popular Articles \ شهر دوچرخه|sit=ghoolabad.com|data-aċċess=2023-12-31|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20201024031155/http://ghoolabad.com/index1.asp?id=5|arkivju-data=2020-10-24|url-status=dead}}</ref> == [[Etimoloġija]] == ''Yazd'' tfisser "safja" u "sagra"; il-Belt ta' Yazd tfisser il-"Belt Sagra [jiġifieri ta' [[Allah|Alla]]]". Fl-imgħoddi l-belt kienet magħrufa wkoll bħala '''Kath''' jew '''Isatis'''.<ref>{{Ċita web|url=https://www.jadvalyab.ir/fa2fa/%DB%8C%D8%B2%D8%AF|titlu=معنی یزد در فرهنگ لغات ها (دهخدا،معین و ... ) + سایر منابع اطلاعاتی {{!}} جدول یاب|sit=jadvalyab.ir|lingwa=fa-IR|data-aċċess=2023-12-31}}</ref> == Storja == L-evidenza [[Arkeoloġija|arkeoloġika]] 12-il kilometru fit-Tramuntana ta' Yazd tissuġġerixxi li l-inħawi ilhom popolati minn żmien l-Imperu [[Akemenidi|Akemenid]] (550 [[Ante Christum natum|Q.K]].-330 Q.K.).<ref>Choksy, Jamsheed K. (2020). "Yazd: a "Good and Noble City" and an "Abode of Worship"". In Durand-Guédy, David; Mottahedeh, Roy; Paul, Jürgen (eds.). ''Cities of Medieval Iran''. Brill. p. 222. ISBN <bdi>978-90-04-43433-2</bdi>.</ref> Fl-''Istorja Naturali'' tiegħu, [[Plinju x-Xiħ]] (li miet fid-79 [[WK|W.K]].) isemmi raħal fl-Imperu [[Partiċi|Partiku]] (247 Q.K.-224 AD) jismu "Issatis", li x'aktarx kien marbut mal-isem ta' Asagarta/Istachae/Sagartjani.<ref>Choksy, Jamsheed K. (2020). "Yazd: a "Good and Noble City" and an "Abode of Worship"". In Durand-Guédy, David; Mottahedeh, Roy; Paul, Jürgen (eds.). ''Cities of Medieval Iran''. Brill. pp. 222-223. ISBN <bdi>978-90-04-43433-2</bdi>.</ref> B'hekk, xi studjużi ssuġġerew li isem Yazd oriġina minn Issatis (trażlitterata wkoll bħala Isatichae, Ysatis jew Yasatis), u li dan l-isem tal-aħħar beda jintuża fi żmien il-Medjani jew l-Akemenidi.<ref>Choksy, Jamsheed K. (2020). "Yazd: a "Good and Noble City" and an "Abode of Worship"". In Durand-Guédy, David; Mottahedeh, Roy; Paul, Jürgen (eds.). ''Cities of Medieval Iran''. Brill. pp. 223. ISBN <bdi>978-90-04-43433-2</bdi>.</ref> Iż-żona li tinkludi lil Yazd bdiet tikseb prominenza għall-ewwel darba fl-Antikità Aħħarija, l-iktar taħt l-Imperu tas-[[Sassanidi]] (224-651). Taħt [[Yazdegerd I]] (li rrenja bejn it-399 u l-420), ġiet stabbilita zekka f'Yazd (bil-marka taz-zekka "YZ" fuq il-muniti), li turi kemm il-belt kienet kisbet importanza.<ref>Choksy, Jamsheed K. (2020). "Yazd: a "Good and Noble City" and an "Abode of Worship"". In Durand-Guédy, David; Mottahedeh, Roy; Paul, Jürgen (eds.). ''Cities of Medieval Iran''. Brill. pp. 227. ISBN <bdi>978-90-04-43433-2</bdi>.</ref> Skont il-kronaka Persjana l-ġdida ''Tarikh-i Yazd'' ("L-Istorja ta' Yazd") tal-1441, Yazd ġiet stabbilita mill-ġdid minn "Yazdegerd, iben Bahram", jiġifieri [[Yazdegerd II]] (li rrenja fl-438-457).<ref>Choksy, Jamsheed K. (2020). "Yazd: a "Good and Noble City" and an "Abode of Worship"". In Durand-Guédy, David; Mottahedeh, Roy; Paul, Jürgen (eds.). ''Cities of Medieval Iran''. Brill. pp. 225. ISBN <bdi>978-90-04-43433-2</bdi>.</ref> Il-kelma ''yazd'' tfisser Alla.<ref>Steingass, Francis Joseph. A Comprehensive Persian-English dictionary, including the Arabic words and phrases to be met with in Persian literature. [[Londra]]: Routledge & K. Paul, 1892.</ref> Wara l-ħakma [[Iżlam|Musulmana]] tal-Persja, bosta Żoroastrijani wettqu migrazzjoni lejn Yazd mill-provinċji ġirien. Permezz tal-ħlas ta' imposta, Yazd tħalliet tibqa' Żoroastrijana anke wara l-ħakma, u l-Iżlam sar ir-[[reliġjon]] dominanti tal-belt maż-żmien biss. Minħabba l-pożizzjoni remota tagħha fid-deżert u d-diffikultà tal-aċċess, Yazd fil-biċċa l-kbira ma ġietx affettwata minn battalji kbar u mill-qerda u t-tifrik tal-gwerra. Pereżempju, kienet post għall-kenn għal dawk li kienu jaħarbu mill-qerda f'partijiet oħra tal-Imperu Persjan matul l-invażjoni tal-[[Mongolja|Mongoli]]. Fl-1272 [[Marco Polo]] żar il-belt u enfasizza l-industrija tal-insiġ tal-ħarir fin tal-belt. Fil-ktieb ''Il-Vjaġġi ta' Marco Polo'', huwa ddeskriva lil Yazd b'dan il-mod:<blockquote>Hija belt twajba u nobbli, u għandha kummerċ kbir. Hawnhekk jinsġu kwantitajiet ta' tessut partikolari tal-ħarir magħruf bħala ta' Yazd, li l-merkanti jieħdu f'bosta kwartieri biex jiddisponu minnu. Meta tiġi biex titlaq minn din il-belt biex tkompli l-vjaġġ tiegħek, iddum tivvjaġġa għal sebat ijiem fil-pjanuri kbar, u ssib il-kenn jilqgħek fi tliet postijiet biss. F'din it-triq hemm ħafna boskijiet fini li jipproduċu t-tamal, pjuttost aċċessibbli; u fihom wieħed jista' jikkaċċja u jiddeverti bl-arti tal-falkunerija, peress li hemm bosta ħaġliet u summien, kif ukoll abbundanza ta' [[Annimal|annimali]] tal-kaċċa; b'hekk il-merkanti li jgħaddu minn hemm jistgħu jgħaddu ż-żmien b'diversi modi. Hemm ukoll ħmir selvaġġi, ħlejqiet tassew ħelwin. U fl-aħħar, wara dawk is-sebat ijiem ta' vvjaġġar fil-pjanura, tasal f'renju fin imsejjaħ Kerman. (traduzzjoni mhux uffiċjali)</blockquote> [[File:Tower_of_Silence,_Yazd_11.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tower_of_Silence,_Yazd_11.jpg|daqsminuri|It-Torri tas-Silenzju ta' Yazd.]] Għal żmien qasir, Yazd kienet il-belt kapitali tad-dinastija [[Mużaffaridi|Mużaffarida]] fis-seklu 14, u ġiet assedjata bla suċċess fl-1350-1351 mill-[[Inġuwidi]] taħt [[Shaikh Abu Ishaq]]. Il-Moskea tal-Ġimgħa (jew Kongregazzjonali), x'aktarx l-ikbar attrazzjoni arkitettonika tal-belt, kif ukoll binjiet importanti oħra, imorru lura għal dan il-perjodu. Matul id-dinastija Qajar (is-seklu 18), il-belt ġiet immexxija mill-Khan Bakhtiari. Taħt it-tmexxija tas-[[Safavidi]] (is-seklu 16), xi nies wettqu migrazzjoni minn Yazd u insedjaw żona li llum il-ġurnata tinsab fil-fruntiera bejn l-Iran u l-[[Afganistan]]. L-insedjament, imsejjaħ Yazdi, kien jinsab f'dik li issa hija magħrufa bħala l-belt ta' Farah fil-provinċja bl-istess isem fl-Afganistan. Sal-lum il-ġurnata, in-nies minn dawn l-inħawi jitkellmu b'aċċent li jixbah ħafna lil dak tal-poplu ta' Yazd. Waħda mill-affarijiet notevoli dwar Yazd hi l-kultura tagħha ċċentrata fuq il-familja. Skont l-istatistika uffiċjali mill-Organizzazzjoni Nazzjonali għar-Reġistru Ċivili tal-Iran, Yazd hija fost it-tliet bliet bl-iżjed rata baxxa ta' divorzji fl-Iran. == Sit ta' Wirt Dinji == Il-Belt Storika ta' Yazd ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2017.<ref name=":0" /> Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u l-kriterju (v) "Eżempju straordinarju ta' insedjament [[Bniedem|uman]] tradizzjonali, ta' użu tal-art jew ta' użu tal-baħar, li jirrappreżenta kultura (jew kulturi), jew interazzjoni umana mal-ambjent, speċjalment meta jkun sar vulnerabbli minħabba l-impatt ta' bidla irreversibbli".<ref name=":0" /> == Demografija == [[File:آتشکده_یزد_2.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D8%A2%D8%AA%D8%B4%DA%A9%D8%AF%D9%87_%DB%8C%D8%B2%D8%AF_2.jpg|daqsminuri|300x300px|Atash Behram.]] === Lingwa u gruppi etniċi === Il-maġġoranza tan-nies f'Yazd huma Persjani. Jitkellmu bil-Persjan b'aċċent ta' Yazd, li huwa differenti mill-aċċent Persjan ta' Tehran. === Reliġjon === Il-biċċa l-kbira tan-nies f'Yazd huma Musulmani [[Xigħa|Xiiti]]. Yazd hija belt konservattiva, tradizzjonalista u tassew reliġjuża.<ref>Michael M. J. Fischer (2003). University of Wisconsin Press (ed.). ''Iran: From Religious Dispute to Revolution''. p. XV. ISBN <bdi>9780299184735</bdi>.</ref> Diversi tradizzjonijiet tal-belt huma marbuta ma' festi u okkażjonijiet Musulmani tal-ġemgħa, li b'mod prinċipali huma purċissjonijiet imsejħa ''azadari'' li jsiru biex ifakkru l-avvenimenti li esperjenzaw il-martri Iżlamiċi ewlenin u figuri importanti oħra. Dawn l-avvenimenti pubbliċi kbar ħolqu sensiela ta' spazji, li peress li l-biċċa l-kbira huma qrib [[Monument|monumenti]] urbani importanti, jintużaw fi żminijiet oħra bħala ċentri li minnhom il-viżitaturi jistgħu jesploraw l-attrazzjonijiet prinċipali tal-belt.<ref>{{Ċita web|url=https://www.hamshahrionline.ir/news/192235/%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%D8%AE%DB%8C-%D8%A2%D8%A6%DB%8C%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%B2%D8%AF|titlu=آشنایی با برخی آئین‌های عزاداری در استان یزد|data=2012-11-24|sit=همشهری آنلاین|lingwa=fa|data-aċċess=2023-12-31}}</ref> Fil-belt hemm popolazzjoni mdaqqsa ta' Żoroastrijani. Fl-2013, [[Sepanta Niknam]] ġie elett fil-kunsill tal-belt ta' Yazd u sar l-ewwel kunsillier Żoroastrijan fl-Iran. Is-santwarju ta' Pir-e-Naraki huwa waħda mid-destinazzjonijiet importanti tal-pellegrinaġġi Żoroastrijani,<ref>{{Ċita web|url=http://www.heritageinstitute.com/zoroastrianism/worship/setinaraki.htm|titlu=Pir-e Seti. Pir-e Naraki. Pilgrimage in Zoroastrianism|sit=www.heritageinstitute.com|data-aċċess=2023-12-31}}</ref> fejn issir kongregazzjoni annwali u matul is-sena jsiru żjarat frekwenti; is-santwarju issa sar attrazzjoni turistika tal-belt ukoll. Il-ġrajja tal-aħħar prinċep Persjan li żar Yazd qabel il-wasla tal-Iżlam iżżid l-importanza tas-sit. Tali trasformazzjoni seħħet diversi drabi. Fl-imgħoddi kien hemm ukoll komunità relattivament kbira ta' Lhud f'Yazd, madankollu, wara l-ħolqien ta' [[Iżrael]], bosta marru jgħixu hemmhekk għal raġunijiet differenti. L-eks President ta' Iżrael [[Moshe Katsav]] huwa eżempju minnhom. === Popolazzjoni === Skont iċ-ċensiment tal-2006, il-popolazzjoni tal-belt ta' Yazd kienet ta' 423,006 ruħ f'114,716-il unità domestika.<ref>{{Ċita web|url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/21.xls|titlu=Ċensiment tal-2006|data=|sit=web.archive.org|data-aċċess=|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110920085705/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/21.xls|arkivju-data=2011-09-20|url-status=bot: unknown}}</ref> Skont iċ-ċensiment ta' wara, tal-2011, il-popolazzjoni tal-belt kienet ta' 486,152 ruħ f'141,572 unità domestika.<ref>{{Ċita web|url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Yazd.xls|titlu=Ċensiment tal-2011|data=|sit=web.archive.org|data-aċċess=|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230120180437/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Yazd.xls|arkivju-data=2023-01-20|url-status=bot: unknown}}</ref> Fiċ-ċensiment tal-2016, il-popolazzjoni żdiedet għal 529,673 ruħ f'158,368 unità domestika. Fi żmien il-Qajar, parti kbira mit-tribù Kord-Qeshlaqi Kurda f'Piranshahr fil-Majjistral tal-Iran ġiet ittrasferita lejn il-bliet ta' Yazd u ta' Mehriz u l-kwartieri tagħhom imsejħa "Kordmahaleh" għadhom preżenti fil-partijiet l-iktar antiki taż-żewġ bliet. {| class="wikitable" |+Popolazzjoni storika !Sena !<abbr>Pop.</abbr> !<abbr>±% p.a.</abbr> |- !1986 |230,483 |—     |- !1991 |275,298 | +3.62% |- !1996 |326,776 | +3.49% |- !2006 |432,194 | +2.84% |- !2011 |486,152 | +2.38% |- !2016 |529,673 | +1.73% |- | colspan="3" |Sors:<ref>{{Ċita web|url=http://www.citypopulation.de/en/iran/cities/|titlu=Iran: Provinces, Major Cities & Towns - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information|sit=www.citypopulation.de|data-aċċess=2023-12-31}}</ref> |} == Siti storiċi == Yazd hija ċentru importanti tal-arkitettura Persjana. Minħabba l-klima tagħha, għandha wieħed mill-ikbar networks ta' ''qanats'' (sistemi tal-provvista tal-ilma taħt l-art) fid-[[Id-Dinja|dinja]], u l-[[Bennej|bennejja]] tal-''qanats'' minn Yazd jitqiesu bħala dawk bl-ikbar ħiliet fl-Iran. Sabiex jindirizzaw is-sjuf estremament sħan, bosta binjiet antiki f'Yazd għandhom torrijiet tar-riħ mill-isbaħ kif ukoll żoni kbar taħt l-art. Il-belt fiha wkoll eżempji mill-aqwa ta' ''yakhchals'', li kienu jintużaw għall-ħżin tas-silġ mill-glaċieri fil-muntanji fil-qrib. Yazd hija wkoll waħda mill-ikbar bliet li nbniet kważi għalkollox mit-tajn. Il-wirt ta' Yazd bħala ċentru taż-Żoroastrijaniżmu huwa importanti wkoll. Fil-periferiji hemm Torri tas-Silenzju, u l-belt għandha ''ateshkadeh'' b'ħuġġieġa li jingħad li ilha mixgħula kontinwament mill-470 W.K. Iż-Żoroastrijani huma minoranza sinifikanti tal-popolazzjoni tal-belt, madwar 20,000-40,000 ruħ jew 5 sa 10 fil-mija. Il-mawżolew tal-brikks tas-seklu 11 u s-santwarju ta' Davāzdah Imām huwa l-eqdem binja fil-belt.<ref>Anisi, Alireza (2009). "The Davāzdah Imām Mausoleum at Yazd: A Re-Examination". ''Iran''. '''47''': 57–68.</ref> Mibnija fis-seklu 12 u għadha tintuża, il-Moskea tal-Ġimgħa ta' Yazd hija eżempju tal-ifjen mużajk Persjan u ta' arkitettura eċċellenti. Il-minareti tagħha huma l-ogħla fil-pajjiż. Qrib il-moskea hemm ukoll il-Qabar ta' [[Sayyed Rukn ad-Din]]. == Ġeografija == === Klima === Yazd għandha klima sħuna tad-deżert (''BWh'' skont il-klassifikazzjoni klimatika ta' Köppen). Hija l-iżjed belt kbira niexfa fl-Iran, b'preċipitazzjoni fis-sena ta' 60 millimetru (2.4 pulzieri) u 14-il jum biss bil-preċipitazzjoni. It-temperaturi tas-sajf spiss jaqbżu l-40 °C (104 °F) meta x-[[xemx]] tkun fl-aqwa tagħha, b'umdità baxxa. Anke billejl, it-temperaturi fis-sajf ikunu pjuttost għoljin. Fix-xitwa, il-jiem jibqgħu miti u xemxin, iżda filgħodu l-arja u s-sħab baxx jikkawżaw temperaturi kesħin li xi kultant jinżlu sew taħt iż-0 °C (32 °F). {| class="wikitable mw-collapsible" ! colspan="14" |''Data'' klimatika għal Yazd (1951-2010, temp. normali u rekord fl-1951-2020) |- !Xahar !Jan !Fra !Mar !Apr !Mej !Ġun !Lul !Aww !Set !Ott !Nov !Diċ !Sena |- !'''Temp. għolja rekord f'°C (°F)''' |27.0 (80.6) |29.4 (84.9) |35.2 (95.4) |38.0 (100.4) |41.0 (105.8) |44.1 (111.4) |45.6 (114.1) |45.6 (114.1) |42.0 (107.6) |36.4 (97.5) |30.8 (87.4) |28.5 (83.3) |45.6 (114.1) |- !Temp. għolja medja ta' kuljum f'°C (°F) |12.7 (54.9) |16.0 (60.8) |21.0 (69.8) |26.9 (80.4) |32.5 (90.5) |38.1 (100.6) |39.6 (103.3) |38.0 (100.4) |34.5 (94.1) |27.8 (82.0) |19.9 (67.8) |14.5 (58.1) |26.8 (80.2) |- !Temp. medja ta' kuljum f'°C (°F) |6.4 (43.5) |9.3 (48.7) |14.2 (57.6) |19.9 (67.8) |25.3 (77.5) |30.5 (86.9) |32.3 (90.1) |30.2 (86.4) |26.3 (79.3) |19.9 (67.8) |12.7 (54.9) |7.8 (46.0) |19.6 (67.2) |- !'''Temp. baxxa medja f'°C (°F)''' | -0 (32) |2.6 (36.7) |7.4 (45.3) |12.9 (55.2) |18.0 (64.4) |22.8 (73.0) |24.9 (76.8) |22.3 (72.1) |18.1 (64.6) |12.0 (53.6) |5.5 (41.9) |1.1 (34.0) |12.3 (54.1) |- !Temp. baxxa rekord f'°C (°F) |−14 (7) |−10.1 (13.8) |−7 (19) |0.0 (32.0) |2.0 (35.6) |11.0 (51.8) |16.0 (60.8) |12.0 (53.6) |2.0 (35.6) |−3 (27) |−10 (14) |−16 (3) |−16 (3) |- !Preċipitazzjoni medja f'mm (pulzieri) |12.2 (0.48) |7.6 (0.30) |12.5 (0.49) |7.3 (0.29) |3.6 (0.14) |0.3 (0.01) |0.2 (0.01) |0.1 (0.00) |0.1 (0.00) |1.2 (0.05) |4.1 (0.16) |10.0 (0.39) |59.2 (2.32) |- !'''Medja ta' jiem bil-preċipitazzjoni''' |4.8 |3.5 |4.8 |4.3 |2.2 |0.3 |0.2 |0.1 |0.1 |0.8 |2.2 |3.7 |27 |- !Medja ta' jiem bil-borra |2.1 |0.8 |0.2 |0.0 |0.0 |0.0 |0.0 |0.0 |0.0 |0.0 |0.1 |0.8 |4 |- !Umdità relattiva medja (%) |54 |44 |37 |32 |25 |18 |17 |17 |19 |27 |38 |50 |32 |- !'''Medja ta' sigħat ta' xemx fix-xahar''' |194.1 |210.3 |225.4 |246.2 |302.7 |343.1 |347.2 |346.1 |316.4 |286.9 |226.2 |200.3 |3,244.9 |- | colspan="14" |Sors 1:<ref>{{Ċita web|url=https://www.timeanddate.com/weather/iran/yazd/climate|titlu=Climate & Weather Averages in Yazd, Iran|sit=www.timeanddate.com|lingwa=en|data-aċċess=2023-12-31}}</ref> |- | colspan="14" |Sors 2:<ref>{{Ċita web|url=https://www.worldweatheronline.com/yazd-weather/yazd/ir.aspx|titlu=Yazd Annual Weather Averages|sit=WorldWeatherOnline.com|lingwa=en|data-aċċess=2023-12-31}}</ref> |} == Ekonomija == Yazd minn dejjem kienet magħrufa għall-kwalità tal-ħarir u tat-twapet tagħha u llum il-ġurnata l-belt hija waħda miċ-ċentri industrijali tal-Iran għall-produzzjoni tat-tessuti. Hemm ukoll industrija konsiderevoli taċ-ċeramika u tal-materjali tal-kostruzzjoni, kif ukoll tad-dolċeriji u tal-ġojjellerija. Parti sinifikanti mill-popolazzjoni tal-belt hija impjegata f'industriji oħra, inkluż l-agrikoltura, il-produzzjoni tal-prodotti tal-ħalib, il-metallurġija, u l-manifattura tal-makkinarju. Hemm għadd ta' kumpaniji involuti fl-industrija dejjem tikber tat-teknoloġija informatika, l-iktar fil-manifattura ta' materjali primarji bħal kejbils u konnetturi. Attwalment, Yazd tospita l-ikbar manifattur tal-fibra ottika fl-Iran. Id-dolċeriji ta' Yazd huma magħrufa sew fl-Iran kollu u ilhom sors ta' turiżmu għall-belt. Il-ħwienet tad-dulċiera (''khalifehs'' jew esperti) iżommu r-riċetti tagħhom sigrieti, u ħafna baqgħu jaħdmu f'negozju privat tal-familja għal bosta ġenerazzjonijiet. Il-[[baklava]], il-[[ghotab]] u l-[[pashmak]] huma l-iżjed ħelu popolari fil-belt. Fis-sena 2000, infetaħ il-[[Mużew]] tal-Ilma ta' Yazd li għandu għall-wiri reċipjenti tal-ħżin tal-ilma u teknoloġiji storiċi marbuta mal-ilma. Yazd wessgħet iż-żoni industrijali tagħha mis-snin 80 tas-seklu 20. Bis-saħħa ta' mill-inqas tliet żoni industrijali prinċipali, b'iktar minn 70 fabbrika f'kull waħda, Yazd saret waħda mill-iżjed bliet avvanzati teknoloġikament tal-Iran. == Trasport == Apparti li hija kkollegata mal-bliet Iranjani ewlenin permezz tal-Linji Ferrovjarji Iranjani, Yazd hija moqdija wkoll mill-Ajruport ta' Shahid Sadooghi.<ref>{{Ċita web|url=https://www.smartertravel.com/yazd-transportation-taxi-train-bus-airport-tips/|titlu=Yazd Transportation – Taxi, Train, Bus, and Airport Tips|data=2017-02-23|sit=SmarterTravel|lingwa=en-US|data-aċċess=2023-12-31}}</ref> == Politika == === Lista ta' sindki ta' Yazd === * Eskandar Aslani (għall-ħabta tal-1979); * Muhammad-Ali Vahdati; * Ali-Akbar Farshi; * Muhammad-Hassan Khorshidnam; * Hosseyn A'laii; * Muhammad-Mahdi Sherafat; * Ali-Akbar Aramun; * Morteza Shayeq; * Ali-Akbar Mirvakili; * Mohammad Azim Zadeh (għall-ħabta tal-2017). [[File:Mohammad_Khatami_-_December_11,_2007.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mohammad_Khatami_-_December_11,_2007.jpg|daqsminuri|Khatami.]] == Residenti famużi == * Mohammad Khatami, eks President tal-Iran, li twieled f'Ardakan; * Mohammad Ali Jafari, kmandant tal-Armata tal-Gwardjani tar-Rivoluzzjoni Iżlamika tal-Iran; * Mohammad Reza Aref, Viċi President tal-Iran mill-2001 sal-2005; * Mirza Mohammad Farrokhi Yazdi, [[poeta]] u [[politiku]]; * Vahshi Bafghi, poeta; * Habibollah Bitaraf, eks Ministru għall-Enerġija; * Moshe Katsav, eks President ta' [[Iżrael]]; * Mohammad-Ali Eslami Nodooshan, awtur Iranjan; * Mehdi Azar Yazdi, awtur tal-istejjer tat-tfal; * Reza Amrollahi, Kap tal-Organizzazzjoni tal-Enerġija Atomika tal-Iran bejn l-1981 u l-1997; * Iraj Afshar, biblijografu, storiku u figura ikonika fil-qasam tal-istudji Persjani; * Ahmad Fardid, filosfu Iranjan prominenti u professur iddedikat u ta' ispirazzjoni; * Sharaf ad-Din Ali Yazdi, storiku Persjan tas-seklu 15; * Zia'eddin Tabatabaee, politiku Iranjan u Prim Ministru tal-Iran; * Reza Ardakanian, professur, politiku u eks Ministru għall-Enerġija tal-Iran; * Sems Kesmai, poeta; * Ardeshir Jamshid Khosraviani, newrokirurgu Iranjan prominenti u [[tabib]] iddedikat u ta' ispirazzjoni. == Edukazzjoni == [[File:Yazd_University.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Yazd_University.jpg|daqsminuri|L-Università ta' Yazd.]] L-Università ta' Yazd ġiet stabbilita fl-1988. Għandha kulleġġ tal-arkitettura speċjalizzat fl-arti u fl-arkitettura Persjani tradizzjonali. Yazd u l-irħula tal-madwar fihom l-istituti tal-[[edukazzjoni]] għolja li ġejjin: * l-Istitut tax-[[Xjenza]] u r-Riċerka ta' Yazd; * l-Università ta' Yazd; * l-Università Shahid Sadoughi tax-Xjenzi Mediċi u s-Servizzi tas-Saħħa; * l-Università Payam e Nour ta' Yazd; * l-Istitut tal-Edukazzjoni Għolja ta' Yazd (ACECR); * l-Università Azad Iżlamika ta' Bafq; * l-Università Azad Iżlamika ta' Maybod; * l-Università Azad Iżlamika ta' Yazd; * iċ-Ċentru ta' Informazzjoni Sampad ta' Yazd; * il-Park tax-Xjenza u t-Teknoloġija ta' Yazd; * l-Università tax-Xjenza Applikata ta' Yazd; * il-Kulleġġ Universitarju tal-Imam Java; * l-Iskola tal-Edukazzjoni Għolja ta' Barazande Muqadam (Tizhushan); * l-Iskola tal-Edukazzjoni Għolja ta' Shahid Sadoughi (Tizhushan); * l-Iskola Sekondarja ta' Shahid Sadoughi (Tizhushan); * l-Iskola Sekondarja ta' Farzanegan (Tizhushan); * l-Iskola tal-Edukazzjoni Għolja ta' Bahadori; * l-Iskola tal-Edukazzjoni Għolja ta' Farzanegan (Tizhushan); * l-Iskola tal-Edukazzjoni Għolja ta' Iranshahr. == Ġemellaġġ == Yazd hija ġemellata ma': * [[Holguín]], [[Kuba]]; * [[Homs]], is-[[Sirja]]; * [[Jászberény]], l-[[Ungerija]]; * [[Poti]], il-[[Ġeorġja|Georgia]]. == Gallerija == <gallery mode="packed"> File:Yazd_entrance.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Yazd_entrance.JPG|Yazd Entrance File:Amir_Chakhmaq_Complex,_Yazd.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Amir_Chakhmaq_Complex,_Yazd.jpg|Amir Chakhmaq Complex File:Mezquita_del_Viernes,_Yazd,_Irán,_2016-09-21,_DD_11.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mezquita_del_Viernes,_Yazd,_Ir%C3%A1n,_2016-09-21,_DD_11.jpg|Jameh Mosque File:Zoroastrian_Fire_Temple,_Yazd_01.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Zoroastrian_Fire_Temple,_Yazd_01.jpg|Fire Temple File:Dolat_Abad_Garden_-_Pavilion_01.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dolat_Abad_Garden_-_Pavilion_01.jpg|Dowlatabad Garden pavilion File:Zurkhaneh,_Yazd_01.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Zurkhaneh,_Yazd_01.jpg|A Zurkhaneh in Yazd File:Casa_Lari,_Yazd,_Irán,_2016-09-21,_DD_19.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Casa_Lari,_Yazd,_Ir%C3%A1n,_2016-09-21,_DD_19.jpg|Lari House in Yazd File:971117-DadHotel-Yazd-Pan02.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:971117-DadHotel-Yazd-Pan02.jpg|alt=Dad Hotel|Dad Hotel, Yazd, Iran </gallery> == Referenzi == [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali]] [[Kategorija:Bliet tal-Iran]] [[Kategorija:Iran]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fl-Iran]] ioaep8v9kp82iq7zewiussghnxn7n2e 0 31359 330220 314580 2026-05-26T04:51:25Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330220 wikitext text/x-wiki [[Stampa:COLLECTIE TROPENMUSEUM De oven van een dorpssmid TMnr 20010616.jpg|daqsminuri|Eżempju ta' forn naturali żgħir fil-Burkina Faso.]] Is-'''Siti Metallurġiċi Antiki tal-Burkina Faso''' (bil-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]]: ''Sites de métallurgie ancienne du fer du Burkina Faso'') huma ġabra ta' siti metallurġiċi antiki f'ħames postijiet fir-reġjuni tat-Tramuntana u Ċentrali u tan-Nofsinhar tal-[[Burkina Faso]], li jintużaw għall-estrazzjoni tal-[[ħadid]] mill-minerali. L-eqdem fost dawn l-istrutturi jmorru lura għal madwar it-800 [[Ante Christum natum|Q.K]]., u b'hekk huma fost l-eqdem eżempji magħrufa tal-metallurġija fil-Burkina Faso. Fl-2019, is-siti tniżżlu fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]], minħabba l-evidenza eżemplari tal-metallurġija tal-qedem.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1602/|titlu=Ancient Ferrous Metallurgy Sites of Burkina Faso|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2024-01-29}}</ref> Għad-differenza ta' siti oħra fil-lista tal-UNESCO, dawn intgħażlu għax hemm rabta ċara bejn it-tidwib dirett tal-ħadid (għad-differenza tar-riduzzjoni biss tal-ħadid) u s-soċjetà umana bikrija. Is-soċjetà umana bikrija rnexxielha toħloq mod effiċjenti għall-produzzjoni tal-massa tal-ħadid fl-[[Afrika]] preindustrijali.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/archive/2019/whc19-43com-inf8B1-en.pdf|titlu=Evalwazzjoni ICOMOS}}</ref> == Sit ta' Wirt Dinji == Is-Siti Metallurġiċi Antiki tal-Burkina Faso ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2019.<ref name=":0" /> Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-'''kriterju (iii)''' "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni [[Kultura|kulturali]] jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; il-'''kriterju (iv)''' "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-[[Storja|istorja]] tal-[[bniedem]]"; u l-'''kriterju (vi)''' "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet [[Arti|artistiċi]] jew letterarji ta' valur universali straordinarju".<ref name=":0" /> == Komponenti == Il-ħames kumplessi metallurġiċi li jiffurmaw dan is-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO jinsab madwar l-irħula ta' Douroula, Tiwêga, Yamané, Kindibo u Békuy. B'kollox hemm 15-il fdalijiet ta' fran jew kalkara naturali fil-ħames siti, bi fran iżgħar, minjieri u abitazzjonijiet madwarhom. Il-fran naturali huma għoljin sa ħames [[Metru|metri]] u jaħdmu b'induzzjoni diretta, bi fluss tal-arja ambjentali. Il-fran iżgħar l-oħra kienu jeħtieġu l-użu ta' mniefaħ biex jaħdmu. Filwaqt li l-fran naturali ikbar jinsabu f'dawk ir-reġjuni biss tal-Burkina Faso msemmija hawn fuq, il-fran iżgħar jinsabu madwar il-pajjiż kollu. Is-sit ta' '''Tiwêga''', li jinsab 5 kilometri fil-Punent ta' Kaya, fih tliet fran li jaħdmu b'induzzjoni diretta u li nbnew bl-għamla ta' koni maqtugħin, b'għoli ta' madwar 2.6 metri. Il-partijiet t'isfel tal-fran inbnew bi frammenti ta' tuyére mkaħħla bit-tafal, filwaqt li l-parti ta' fuq tagħhom inbnew bi frammenti tal-gagazza. Abbażi tat-tradizzjonijiet orali, dawn il-fran x'aktarx li nbnew bejn is-sekli 15 u 18, u baqgħu jintużaw matul il-perjodu kolonjali tal-Burkina Faso, għalkemm jeħtieġ li ssir iktar riċerka [[Arkeoloġija|arkeoloġika]] għad-datazzjoni preċiża tal-fran.<ref>{{Ċita web|url=https://www.burkinatourism.com/LE-SITE-DE-TIWEGA.html|titlu=LE SITE DE TIWÊGA|sit=www.burkinatourism.com|data-aċċess=2024-01-29|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230406094346/https://www.burkinatourism.com/LE-SITE-DE-TIWEGA.html|arkivju-data=2023-04-06|url-status=dead}}</ref> Is-siti ta' '''Yamané''' u ta' '''Kindibo''' fihom ukoll diversi fran kbar li nbnew b'mod simili. Dawn il-fran imorru lura għas-sekli 13-14 u 10-11, rispettivament. Il-fran iż-żgħar tal-madwar huma ferm iktar ġodda, u nbnew wara s-seklu 15. Fis-sit ta' Yamané, instabu żewġ fran prinċipali. Dawn huma assoċjati mal-"ħaddieda tal-komunità Moosé". Is-sit ta' Kindibo fih tliet fran li għadhom jeżistu u huma għoljin madwar 2.3 metri. Dawn ukoll huma assoċjati mal-komunità Moosé. Is-sit ta' '''Békuy''' huwa partikolari minħabba l-ammont kbir ta' gagazza akkumulata, li tifforma munzelli qrib il-fdalijiet tal-fran sa għoli ta' 11-il metru (36 pied). Il-fran ta' dan is-sit huma ferm iktar antiki (500-400 Q.K.) u huma parzjalment taħt l-art, għaldaqstant kienu jeħtieġu l-użu ta' mniefaħ. L-eqdem fran jinsabu fis-sit ta' '''Douroula''', bi strutturi metallurġiċi li jmorru lura għas-seklu 8 Q.K. Dan is-sit fih l-eqdem rekord magħruf ta' metallurġija tal-ħadid fil-Burkina Faso. Fl-2018, xi arkeologi sabu 15-il munzell magħmul mill-bnedmin li kien fihom "bċejjeċ tal-fuħħar, moli, għodod u tagħmir tal-ħadid, u oqbra umani". Dan is-sit huwa assoċjat mal-komunità Bwaba. Permezz tal-produzzjoni tal-ħadid fis-siti metallurġiċi kienu jsiru għodod bħal palettuni u kazzoli li wittew it-triq għan-negozju tal-agrikoltura fil-Burkina Faso kollha. Il-preżenza ta' dawn il-fran hija evidenza li kien hemm sistema metallurġika kumplessa u sofistikata fil-pajjiż kollu. Bl-invażjoni u bil-kolonizzazzjoni tal-Burkina Faso fis-snin 90 tas-seklu 19 mill-[[Franza|Franċiżi]], u bil-formazzjoni sussegwenti tal-kolonja tal-Volta ta' Fuq, l-użu ta' dawn il-fran antiki batta. Minflok il-pajjiż beda jipproduċi l-għodod mir-ruttam tal-ħadid. Madankollu, il-ħadid għadu estratt u jinħadem fir-reġjun.<ref>Jean-Baptiste Kiéthéga (2009), p. 7.</ref> == Tradizzjoni u komunità == Il-proċess tal-estrazzjoni tal-ħadid mill-minerali fl-irħula u fil-villaġġi tal-Burkina Faso kienet xi ħaġa tradizzjonali u komunitarja. Il-ħaddieda jaqdu rwol vitali fil-komunità kif ukoll fil-proċess tal-produzzjoni tal-ħadid. Fil-komunità dawn jitqiesu bħala l-mexxejja, u jittrattaw lill-adulti u lit-tfal bl-istess mod, jagħtu l-kastigi, jippurifikaw l-oqbra, eċċ. Il-ħaddieda jitqiesu bħala "l-medjaturi privileġġati bejn id-dinja, il-ħlejjaq ħajjin u l-allat tas-sajjetti". B'hekk, il-ħaddieda huma l-kapijiet li jissorveljaw il-produzzjoni tal-ħadid fil-komunità. Qabel ma jieħdu l-ewwel passi biex jagħmlu dan, il-ħaddieda jitolbu lill-antenati tagħhom għall-gwida u għas-saħħa. Għalkemm il-popli llum il-ġurnata ma jipproċessawx il-ħadid bl-istess mod, il-pożizzjoni soċjali tal-ħaddieda għadha simili u r-responsabbiltajiet tagħhom għadhom jinkludu rwol mexxej fir-ritwali importanti u l-forniment tal-għodod għall-għajxien tal-komunitajiet.<ref>{{Ċita konferenza|kunjom1=Kienon-Kabore|isem1=Timpoko Hélène|data=2018-08-23|konferenza=EAI International Conference on Technology, R&D, Education and Economy for Africa|titlu=ANCIENT TECHNIQUES AND TRADITIONAL MEDICINE IN SUB-SAHARAN AFRICA : THE CASE OF FORGES OF OLD METALLURGY OF IRON|url=https://eudl.eu/doi/10.4108/eai.21-3-2018.2275665}}</ref><ref>Francois Pazisnewende Kabore; Walter G. Park; Séraphin Kati-Coulibaly (eds.). ''Proceedings of the EAI International Conference on Technology, R&D, Education and Economy for Africa''. European Alliance for Innovation. ISBN <bdi>978-1-63190-161-4</bdi>.</ref> == Preservazzjoni u ġejjieni == Minħabba l-importanza tagħhom fl-istorja tat-tidwib tal-ħadid fil-Burkina Faso u l-implikazzjonijiet tagħhom b'rabta mat-teknoloġiji u mat-tradizzjonijiet tal-popli tal-qedem, dawn is-siti huma protetti fuq livell nazzjonali. Wara r-rapport tal-2019 tal-[[ICOMOS]] dwar is-siti metallurġiċi, il-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji ħarġet b'rakkomandazzjonijiet għall-Burkina Faso sabiex tiġi żgurata l-preservazzjoni mill-iktar fis, fid-dawl tal-vulnerabbiltà ta' wħud mill-fran li għadhom jeżistu sal-lum. Attwalment, l-unika bażi ta' forn li ġiet protetta fiżikament hija dik tas-sit ta' Douroula. Minħabba r-rabta tas-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO mal-ħaddieda, is-sit jitqies sagru mill-komunitajiet lokali u jiġi protett minnhom. Madankollu, il-Konvenzjoini tal-Wirt Dinji ssostni li jeħtieġ li jsir iktar biex is-sit jiġi protett minn ħsara potenzjali lin-natura.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/decisions/7368/|titlu=43 COM 8B.11 - Decision|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2024-01-29}}</ref> == Referenzi == [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali]] [[Kategorija:Industrija]] [[Kategorija:Burkina Faso]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fil-Burkina Faso]] 36fu64c1ufaly2p5tzpuzd6ij5lhve4 0 33520 330213 327185 2026-05-25T16:38:45Z Timp.mt 26552 Malti: ikkoreġejt il-kelma 'President' minħabba li kien miktub 'Prezident'. 330213 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija |date of birth= ([[Bormla]], (21 t' Ottubru 1879) |date of death= (30 ta’ Diċembru 1962) |nationality= [[Malta|Malti]] }} '''Ġużè Orlando''' kien segretarju ġenerali tal-[[Partit Laburista]], editur u President tal-Malta Trade Union Council għall-10 snin. == Letteratura == [[L-Ibleh]] (1948) u n-novelli tiegħu juru il-mentalità tal-Maltin f'żminijiet diffiċli, bħal gwerra. Kien ukoll kiteb poeżiji satiriċi. mcu8amjdu4qm4ii56encwi6bdg0i5of 0 34453 330210 330171 2026-05-25T13:39:40Z Саша Крись 28041 330210 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Єгор Дирда з кубком.jpg|daqsminuri|Dirda Yegor Oleksandrovich]] Yegor Oleksandrovych Dyrda ([[Ukrajna|ukr]]: Дирда Єгор Олександрович; imwieled fl-4 ta' Jannar 2005, Barvenkovo, ir-reġjun ta' Kharkiv) — plejer tal-futbol u [[Blogg|blogger]] Ukren.<ref>{{Ċita web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3168593-yehor-dyrda-biohrafiya-ukrayinskoho-mediafutbolista-ta-futboln/|titlu=Єгор Дирда — біографія українського медіафутболіста та футбольного блогера|kunjom=Футбол 1919|data=2026-05-11|sit=Tribuna.com|data-aċċess=2026-05-20}}</ref> Bijografija == Translated with == Matul l-invażjoni fuq skala sħiħa tar-Russja fl-Ukrajna fl-2022, Yegor Dyrda ġie mbombardjat fir-reġjun ta' Kharkiv. Skont il-midja sportiva Ukrena, karozza bil-persuni ċivili, li kien fiha l-plejer tal-futbol, ġiet sparata mill-militar Russu waqt l-evakwazzjoni. Bħala riżultat, in-nies mietu, u Dyrda nnifsu ġarrab ġrieħi. Aktar tard, il-plejer tal-futbol tkellem dwar dak li għadda minnu f'intervista lil pubblikazzjonijiet sportivi Ukreni. Wara r-riabilitazzjoni, Dyrda reġa' lura għall-attivitajiet tal-futbol u kompla jipparteċipa fi proġetti sportivi u tal-midja.<ref>{{Ċita web|url=https://sport.novyny.live/ukrayinskii-futbolist-rozpoviv-iak-buv-poranenii-rosiianami-u-2022-rotsi-323936.html|titlu=Футболіст Дирда згадав, як росіяни стріляли в нього у 2022 році|data=2026-04-28|sit=Novyny.LIVE|lingwa=uk|data-aċċess=2026-05-20}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.ua-football.com/ua/ukrainian/news/1777375193-telefon-buv-ves-u-krovi-ukrayinskiy-futbolist-zgadav-rozstril-avtobusa-na-harkivschini-u-2022-roci.html|titlu=Телефон був весь у крові: український футболіст згадав розстріл автобуса на Харківщині у 2022 році|data=2026-04-28|sit=www.ua-football.com|lingwa=uk|data-aċċess=2026-05-20}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://sport.ua/news/863282-ukrainskiy-futbolist-dumal-oni-nas-tochno-rasstrelyayut-pogiblo-8-chelovek|titlu=Украинский футболист: «Думал, они нас точно расстреляют. Погибло 8 человек»|kunjom=Вахоцкий|isem=Олег|sit=СПОРТ.UA|lingwa=ru|data-aċċess=2026-05-20}}</ref> == Karriera tal-futbol == Wara li reġa' lura għall-isport, Yahor Dyrda sar membru tal-futbol medjatiku Ukren. <ref>{{Ċita web|url=https://pulse-football.dp.ua/player/dirda-%D1%94gor/|titlu=Дирда Єгор|lingwa=ru-RU|data-aċċess=2026-05-20}}</ref> Fl-aħħar tal-2023, ingħaqad mal-klabb tal-futbol tal-midja "Armat", fejn lagħab flimkien mal-ex attakkant tat-tim nazzjonali Ukren Yevhen Selyaznyov.<ref>{{Ċita web|url=https://tv.kyivstar.ua/ua/movie/688a1fbec9b4321bda5ab73e-2025-armat-profan|titlu=Онлайн-кінотеатр Київстар ТБ - дивитись онлайн фільми, канали, серіали в хорошій якості|sit=tv.kyivstar.ua|data-aċċess=2026-05-20}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.ua-football.com/ua/ukrainian/ukrainians/1777363597-sosiski-kambek-i-krik-u-rozdyagalni-vidomo-scho-seleznov-vitvoryaye-u-mediafutboli.html|titlu=Сосиски, камбек і крик у роздягальні: відомо, що Селезньов витворяє у медіафутболі|data=2026-04-28|sit=www.ua-football.com|lingwa=uk|data-aċċess=2026-05-20}}</ref> Fl-attivitajiet tiegħu tal-futbol medjatiku, Dyrda ħa sehem f'logħbiet tal-futbol, sfidi sportivi u proġetti medjatiċi bil-parteċipazzjoni ta' plejers tal-futbol u bloggers Ukreni. Huwa magħruf ukoll għall-kontenut tal-futbol tiegħu fuq il-midja soċjali, b'mod partikolari fuq TikTok u [[Instagram]].<ref>{{Ċita web|url=https://ukrfootball.ua/rizne/prosto-buv-ne-v-gumori-bloger-nazvav-zirku-ukrayinskogo-futbolu-yakii-vidmovivsya-vid-ziomok-video/|titlu=Дирда отримав відмову від Годвіна: легенда Карпат був не в гуморі - UkrFootball|data=2026-04-28|sit=ukrfootball.ua|lingwa=uk|data-aċċess=2026-05-20}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://meta.ua/uk/news/sports/rozkrito-zarplati-milevskogo-ta-alieva-v-mediafutboli-skilki-platyat-zirkam-1184645/|titlu=Розкрито зарплати Мілевського та Алієва в медіафутболі: скільки платять зіркам|kunjom=Гол|isem=Владислав|data=2026-04-28|sit=Meta.ua|lingwa=uk|data-aċċess=2026-05-20}}</ref> == Links == Il-profil tal-plejer tal-futbol fuq is-sit uffiċjali ta' UA STEEL<ref>{{Ċita web|url=https://uasteel.media/player|titlu=Гравець|sit=uasteel.media|lingwa=uk|data-aċċess=2026-05-20}}</ref> Il-profil uffiċjali ta' Yahor Dyrda fuq is-sit tal-UAF<ref>{{Ċita web|url=https://start.uaf.ua/players/22129734|titlu=Футболіст Дирда Єгор - Інформаційно-статистична база УАФ|sit=start.uaf.ua|data-aċċess=2026-05-20}}</ref> Il-paġna uffiċjali ta' Yahor Dyrda fuq Instagram<ref>{{Ċita web|url=https://www.instagram.com/accounts/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.instagram.com%2Fegordyrda_99%2F&is_from_rle|titlu=Instagram|sit=www.instagram.com|data-aċċess=2026-05-20}}</ref> Il-paġna uffiċjali ta' Yahor Dyrda fuq TikTok<ref>{{Ċita web|url=https://www.tiktok.com/@egordyrda_99?is_from_webapp=1&sender_device=pc|titlu=}}</ref> 2bugkaaj4u2nknut2trvq321myqdciu 330211 330210 2026-05-25T13:40:28Z Саша Крись 28041 330211 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Єгор Дирда з кубком.jpg|daqsminuri|Dirda Yegor Oleksandrovich]] Yegor Oleksandrovych Dyrda ([[Ukrajna|ukr]]: Дирда Єгор Олександрович; imwieled fl-4 ta' Jannar 2005, Barvenkovo, ir-reġjun ta' Kharkiv) — plejer tal-futbol u [[Blogg|blogger]] Ukren.<ref>{{Ċita web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3168593-yehor-dyrda-biohrafiya-ukrayinskoho-mediafutbolista-ta-futboln/|titlu=Єгор Дирда — біографія українського медіафутболіста та футбольного блогера|kunjom=Футбол 1919|data=2026-05-11|sit=Tribuna.com|data-aċċess=2026-05-20}}</ref> Bijografija == Translated with == Matul l-invażjoni fuq skala sħiħa tar-Russja fl-Ukrajna fl-2022, Yegor Dyrda ġie mbombardjat fir-reġjun ta' Kharkiv. Skont il-midja sportiva Ukrena, karozza bil-persuni ċivili, li kien fiha l-plejer tal-futbol, ġiet sparata mill-militar Russu waqt l-evakwazzjoni. Bħala riżultat, in-nies mietu, u Dyrda nnifsu ġarrab ġrieħi. Aktar tard, il-plejer tal-futbol tkellem dwar dak li għadda minnu f'intervista lil pubblikazzjonijiet sportivi Ukreni. Wara r-riabilitazzjoni, Dyrda reġa' lura għall-attivitajiet tal-futbol u kompla jipparteċipa fi proġetti sportivi u tal-midja.<ref>{{Ċita web|url=https://sport.novyny.live/ukrayinskii-futbolist-rozpoviv-iak-buv-poranenii-rosiianami-u-2022-rotsi-323936.html|titlu=Футболіст Дирда згадав, як росіяни стріляли в нього у 2022 році|data=2026-04-28|sit=Novyny.LIVE|lingwa=uk|data-aċċess=2026-05-20}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.ua-football.com/ua/ukrainian/news/1777375193-telefon-buv-ves-u-krovi-ukrayinskiy-futbolist-zgadav-rozstril-avtobusa-na-harkivschini-u-2022-roci.html|titlu=Телефон був весь у крові: український футболіст згадав розстріл автобуса на Харківщині у 2022 році|data=2026-04-28|sit=www.ua-football.com|lingwa=uk|data-aċċess=2026-05-20}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://sport.ua/news/863282-ukrainskiy-futbolist-dumal-oni-nas-tochno-rasstrelyayut-pogiblo-8-chelovek|titlu=Украинский футболист: «Думал, они нас точно расстреляют. Погибло 8 человек»|kunjom=Вахоцкий|isem=Олег|sit=СПОРТ.UA|lingwa=ru|data-aċċess=2026-05-20}}</ref> == Karriera tal-futbol == [[Stampa:Дирда Єгор Олександрович.png|daqsminuri|232x232px]] Wara li reġa' lura għall-isport, Yahor Dyrda sar membru tal-futbol medjatiku Ukren. <ref>{{Ċita web|url=https://pulse-football.dp.ua/player/dirda-%D1%94gor/|titlu=Дирда Єгор|lingwa=ru-RU|data-aċċess=2026-05-20}}</ref> Fl-aħħar tal-2023, ingħaqad mal-klabb tal-futbol tal-midja "Armat", fejn lagħab flimkien mal-ex attakkant tat-tim nazzjonali Ukren Yevhen Selyaznyov.<ref>{{Ċita web|url=https://tv.kyivstar.ua/ua/movie/688a1fbec9b4321bda5ab73e-2025-armat-profan|titlu=Онлайн-кінотеатр Київстар ТБ - дивитись онлайн фільми, канали, серіали в хорошій якості|sit=tv.kyivstar.ua|data-aċċess=2026-05-20}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.ua-football.com/ua/ukrainian/ukrainians/1777363597-sosiski-kambek-i-krik-u-rozdyagalni-vidomo-scho-seleznov-vitvoryaye-u-mediafutboli.html|titlu=Сосиски, камбек і крик у роздягальні: відомо, що Селезньов витворяє у медіафутболі|data=2026-04-28|sit=www.ua-football.com|lingwa=uk|data-aċċess=2026-05-20}}</ref> Fl-attivitajiet tiegħu tal-futbol medjatiku, Dyrda ħa sehem f'logħbiet tal-futbol, sfidi sportivi u proġetti medjatiċi bil-parteċipazzjoni ta' plejers tal-futbol u bloggers Ukreni. Huwa magħruf ukoll għall-kontenut tal-futbol tiegħu fuq il-midja soċjali, b'mod partikolari fuq TikTok u [[Instagram]].<ref>{{Ċita web|url=https://ukrfootball.ua/rizne/prosto-buv-ne-v-gumori-bloger-nazvav-zirku-ukrayinskogo-futbolu-yakii-vidmovivsya-vid-ziomok-video/|titlu=Дирда отримав відмову від Годвіна: легенда Карпат був не в гуморі - UkrFootball|data=2026-04-28|sit=ukrfootball.ua|lingwa=uk|data-aċċess=2026-05-20}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://meta.ua/uk/news/sports/rozkrito-zarplati-milevskogo-ta-alieva-v-mediafutboli-skilki-platyat-zirkam-1184645/|titlu=Розкрито зарплати Мілевського та Алієва в медіафутболі: скільки платять зіркам|kunjom=Гол|isem=Владислав|data=2026-04-28|sit=Meta.ua|lingwa=uk|data-aċċess=2026-05-20}}</ref> == Links == Il-profil tal-plejer tal-futbol fuq is-sit uffiċjali ta' UA STEEL<ref>{{Ċita web|url=https://uasteel.media/player|titlu=Гравець|sit=uasteel.media|lingwa=uk|data-aċċess=2026-05-20}}</ref> Il-profil uffiċjali ta' Yahor Dyrda fuq is-sit tal-UAF<ref>{{Ċita web|url=https://start.uaf.ua/players/22129734|titlu=Футболіст Дирда Єгор - Інформаційно-статистична база УАФ|sit=start.uaf.ua|data-aċċess=2026-05-20}}</ref> Il-paġna uffiċjali ta' Yahor Dyrda fuq Instagram<ref>{{Ċita web|url=https://www.instagram.com/accounts/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.instagram.com%2Fegordyrda_99%2F&is_from_rle|titlu=Instagram|sit=www.instagram.com|data-aċċess=2026-05-20}}</ref> Il-paġna uffiċjali ta' Yahor Dyrda fuq TikTok<ref>{{Ċita web|url=https://www.tiktok.com/@egordyrda_99?is_from_webapp=1&sender_device=pc|titlu=}}</ref> 1smn1a1xdkq17f3frrlidogisyt5hgf 330212 330211 2026-05-25T13:41:18Z Саша Крись 28041 330212 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Єгор Дирда з кубком.jpg|daqsminuri|Dirda Yegor ( Єгор Дирда)]] Yegor Oleksandrovych Dyrda ([[Ukrajna|ukr]]: Дирда Єгор Олександрович; imwieled fl-4 ta' Jannar 2005, Barvenkovo, ir-reġjun ta' Kharkiv) — plejer tal-futbol u [[Blogg|blogger]] Ukren.<ref>{{Ċita web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3168593-yehor-dyrda-biohrafiya-ukrayinskoho-mediafutbolista-ta-futboln/|titlu=Єгор Дирда — біографія українського медіафутболіста та футбольного блогера|kunjom=Футбол 1919|data=2026-05-11|sit=Tribuna.com|data-aċċess=2026-05-20}}</ref> Bijografija == Translated with == Matul l-invażjoni fuq skala sħiħa tar-Russja fl-Ukrajna fl-2022, Yegor Dyrda ġie mbombardjat fir-reġjun ta' Kharkiv. Skont il-midja sportiva Ukrena, karozza bil-persuni ċivili, li kien fiha l-plejer tal-futbol, ġiet sparata mill-militar Russu waqt l-evakwazzjoni. Bħala riżultat, in-nies mietu, u Dyrda nnifsu ġarrab ġrieħi. Aktar tard, il-plejer tal-futbol tkellem dwar dak li għadda minnu f'intervista lil pubblikazzjonijiet sportivi Ukreni. Wara r-riabilitazzjoni, Dyrda reġa' lura għall-attivitajiet tal-futbol u kompla jipparteċipa fi proġetti sportivi u tal-midja.<ref>{{Ċita web|url=https://sport.novyny.live/ukrayinskii-futbolist-rozpoviv-iak-buv-poranenii-rosiianami-u-2022-rotsi-323936.html|titlu=Футболіст Дирда згадав, як росіяни стріляли в нього у 2022 році|data=2026-04-28|sit=Novyny.LIVE|lingwa=uk|data-aċċess=2026-05-20}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.ua-football.com/ua/ukrainian/news/1777375193-telefon-buv-ves-u-krovi-ukrayinskiy-futbolist-zgadav-rozstril-avtobusa-na-harkivschini-u-2022-roci.html|titlu=Телефон був весь у крові: український футболіст згадав розстріл автобуса на Харківщині у 2022 році|data=2026-04-28|sit=www.ua-football.com|lingwa=uk|data-aċċess=2026-05-20}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://sport.ua/news/863282-ukrainskiy-futbolist-dumal-oni-nas-tochno-rasstrelyayut-pogiblo-8-chelovek|titlu=Украинский футболист: «Думал, они нас точно расстреляют. Погибло 8 человек»|kunjom=Вахоцкий|isem=Олег|sit=СПОРТ.UA|lingwa=ru|data-aċċess=2026-05-20}}</ref> == Karriera tal-futbol == [[Stampa:Дирда Єгор Олександрович.png|daqsminuri|232x232px|(Єгор Дирда в матчі)]] Wara li reġa' lura għall-isport, Yahor Dyrda sar membru tal-futbol medjatiku Ukren. <ref>{{Ċita web|url=https://pulse-football.dp.ua/player/dirda-%D1%94gor/|titlu=Дирда Єгор|lingwa=ru-RU|data-aċċess=2026-05-20}}</ref> Fl-aħħar tal-2023, ingħaqad mal-klabb tal-futbol tal-midja "Armat", fejn lagħab flimkien mal-ex attakkant tat-tim nazzjonali Ukren Yevhen Selyaznyov.<ref>{{Ċita web|url=https://tv.kyivstar.ua/ua/movie/688a1fbec9b4321bda5ab73e-2025-armat-profan|titlu=Онлайн-кінотеатр Київстар ТБ - дивитись онлайн фільми, канали, серіали в хорошій якості|sit=tv.kyivstar.ua|data-aċċess=2026-05-20}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.ua-football.com/ua/ukrainian/ukrainians/1777363597-sosiski-kambek-i-krik-u-rozdyagalni-vidomo-scho-seleznov-vitvoryaye-u-mediafutboli.html|titlu=Сосиски, камбек і крик у роздягальні: відомо, що Селезньов витворяє у медіафутболі|data=2026-04-28|sit=www.ua-football.com|lingwa=uk|data-aċċess=2026-05-20}}</ref> Fl-attivitajiet tiegħu tal-futbol medjatiku, Dyrda ħa sehem f'logħbiet tal-futbol, sfidi sportivi u proġetti medjatiċi bil-parteċipazzjoni ta' plejers tal-futbol u bloggers Ukreni. Huwa magħruf ukoll għall-kontenut tal-futbol tiegħu fuq il-midja soċjali, b'mod partikolari fuq TikTok u [[Instagram]].<ref>{{Ċita web|url=https://ukrfootball.ua/rizne/prosto-buv-ne-v-gumori-bloger-nazvav-zirku-ukrayinskogo-futbolu-yakii-vidmovivsya-vid-ziomok-video/|titlu=Дирда отримав відмову від Годвіна: легенда Карпат був не в гуморі - UkrFootball|data=2026-04-28|sit=ukrfootball.ua|lingwa=uk|data-aċċess=2026-05-20}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://meta.ua/uk/news/sports/rozkrito-zarplati-milevskogo-ta-alieva-v-mediafutboli-skilki-platyat-zirkam-1184645/|titlu=Розкрито зарплати Мілевського та Алієва в медіафутболі: скільки платять зіркам|kunjom=Гол|isem=Владислав|data=2026-04-28|sit=Meta.ua|lingwa=uk|data-aċċess=2026-05-20}}</ref> == Links == Il-profil tal-plejer tal-futbol fuq is-sit uffiċjali ta' UA STEEL<ref>{{Ċita web|url=https://uasteel.media/player|titlu=Гравець|sit=uasteel.media|lingwa=uk|data-aċċess=2026-05-20}}</ref> Il-profil uffiċjali ta' Yahor Dyrda fuq is-sit tal-UAF<ref>{{Ċita web|url=https://start.uaf.ua/players/22129734|titlu=Футболіст Дирда Єгор - Інформаційно-статистична база УАФ|sit=start.uaf.ua|data-aċċess=2026-05-20}}</ref> Il-paġna uffiċjali ta' Yahor Dyrda fuq Instagram<ref>{{Ċita web|url=https://www.instagram.com/accounts/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.instagram.com%2Fegordyrda_99%2F&is_from_rle|titlu=Instagram|sit=www.instagram.com|data-aċċess=2026-05-20}}</ref> Il-paġna uffiċjali ta' Yahor Dyrda fuq TikTok<ref>{{Ċita web|url=https://www.tiktok.com/@egordyrda_99?is_from_webapp=1&sender_device=pc|titlu=}}</ref> sh1sxpihnzdrms46rrzakab11zxumyu 0 34459 330214 330205 2026-05-25T23:14:39Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330214 wikitext text/x-wiki [[Stampa:BirdLife International logo.svg|daqsminuri|Il-logo ta' BirdLife International.]] '''BirdLife International''' hija partenarjat globali ta' organizzazzjonijiet mhux governattivi li jistinka favur il-konservazzjoni tal-[[Għasfur|għasafar]] u tal-ħabitats tagħhom.<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=International|isem=BirdLife|titlu=BirdLife Partners|url=http://www.birdlife.org/worldwide/partnership/birdlife-partners|lingwa=en-us|data-aċċess=2026-05-24}}</ref> Il-prijoritajiet ta' BirdLife International jinkludu l-prevenzjoni tal-estinzjoni tal-[[Speċi|ispeċijiet]] tal-għasafar, l-identifikazzjoni u s-salvagwardja tas-siti importanti għall-għasafar, iż-żamma u r-restawr tal-ħabitats ewlenin tal-għasafar, u l-għoti tas-setgħa lill-konservazzjonisti madwar id-[[Id-Dinja|dinja]]. Għandha membri li jammontaw għal 2.5 miljun ruħ imsieħba minn madwar 116-il organizzazzjoni nazzjonali, inkluż il-[[BirdLife Malta]], is-Soċjetà Rjali għall-Protezzjoni tal-Għasafar, is-Soċjetà tal-Għasafar Selvaġġi tal-[[Ġappun]], is-Soċjetà Nazzjonali ta' Audubon, u l-Entità Amerikana għall-Konservazzjoni tal-Għasafar.<ref>{{Ċita web|url=https://www.birdlife.org/news/|titlu=News|data=2026-05-20|sit=BirdLife International|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-05-24}}</ref> [[Stampa:ICBP warden La Digue Seychelles 1970s.jpg|daqsminuri|Uffiċjal tal-għassa tal-ICBP f'La Digue, is-[[Seychelles]].]] BirdLife International identifikat 13,000 Żona Importanti għall-Għasafar u għall-[[Bijodiversità]] u hija l-awtorità uffiċjali tal-Unjoni Internazzjonali għall-Konservazzjoni fuq il-Lista l-Ħamra tan-Natura għall-għasafar.<ref>{{Ċita web|url=https://iucn.org/our-work/biodiversity|titlu=Biodiversity {{!}} IUCN|data=2026-05-22|sit=iucn.org|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.birdlife.org/our-projects/|titlu=Our Projects|data=2026-04-02|sit=BirdLife International|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-05-24}}</ref> Sal-2015, BirdLife International stabbiliet li 1,375 speċi ta' għasafar (13 % tat-total) huma mhedda bl-estinzjoni (f'periklu kritiku, fil-periklu jew vulnerabbli).<ref>{{Ċita web|url=https://iucn.org/our-work/biodiversity|titlu=Biodiversity {{!}} IUCN|data=2026-05-22|sit=iucn.org|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-24}}</ref> Fl-2025 BirdLife International adottat it-tassonomija globali tal-għasafar magħrufa bħala AviList.<ref>{{Ċita web|url=https://datazone.birdlife.org/about-our-science/taxonomy|titlu=Taxonomy|sit=BirdLife DataZone|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-24}}</ref> BirdLife International tippubblika rivista li toħroġ kull 3 xhur, ''BirdLife: The Magazine'', bl-aħbarijiet reċenti u b'artikli awtorevoli dwar l-għasafar u l-konservazzjoni tagħhom,<ref>{{Ċita web|url=https://www.birdlife.org/world-bird-club/join-us/|titlu=Join Us - World Bird Club|sit=BirdLife International|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-05-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.birdlife.org/magazine/|titlu=Magazine|sit=BirdLife International|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-05-24}}</ref> u tippubblika l-ġurnal uffiċjali tagħha magħruf bħala ''Bird Conservation International'' flimkien mal-Istamperija tal-Università ta' Cambridge.<ref>{{Ċita web|url=https://www.cambridge.org/core/journals/bird-conservation-international/information/about-this-journal|titlu=About this journal|sit=Cambridge Core|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-24}}</ref> == [[Storja]] == BirdLife International ġiet stabbilita fl-1922 bħala l-''Kunsill Internazzjonali għall-Protezzjoni tal-Għasafar'' mill-ornitologi [[Stati Uniti|Amerikani]] [[T. Gilbert Pearson]] u [[Jean Theodore Delacour]]. Il-grupp ingħata l-isem ġdid ''Kumitat Internazzjonali għall-Preservazzjoni tal-Għasafar'' fl-1928, ''Kunsill Internazzjonali għall-Preservazzjoni tal-Għasafar'' fl-1960 u ''BirdLife International'' fl-1993.<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=International|isem=BirdLife|titlu=Our History|url=http://www.birdlife.org/worldwide/partnership/our-history|lingwa=en-us|data-aċċess=2026-05-24}}</ref> == Programmi globali == BirdLife International għandha disa' programmi ta' konservazzjoni implimentati madwar l-[[Afrika]], l-Amerki, l-[[Asja]], l-[[Ewropa]] u l-Asja Ċentrali, il-Lvant Nofsani u l-[[Oċean Paċifiku|Paċifiku]].<ref>{{Ċita web|url=https://www.birdlife.org/regions-and-partners/|titlu=Regions and Partners Landing Map|sit=BirdLife International|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-05-24}}</ref> Il-programmi jipprovdu l-qafas għall-ippjanar, għall-implimentazzjoni, għall-monitoraġġ u għall-evalwazzjoni tax-xogħol ta' konservazzjoni, u jinkludu l-Programm taż-Żoni Importanti għall-Għasafar u għall-Bijodiversità,<ref>Donald, Paul F.; Fishpool, Lincoln D. C.; Ajagbe, Ademola; Bennun, Leon A.; Bunting, Gill; Burfield, Ian J.; Butchart, Stuart H. M.; Capellan, Sofia; Crosby, Michael J.; Dias, Maria P.; Diaz, David (June 2019). "Important Bird and Biodiversity Areas (IBAs): the development and characteristics of a global inventory of key sites for biodiversity". ''Bird Conservation International''. '''29''' (2): 177–198. doi:10.1017/S0959270918000102. ISSN 0959-2709.</ref> il-Programm tal-Baħar,<ref>{{Ċita web|url=https://en.mercopress.com/2020/04/28/new-research-shows-sustainable-fishing-and-conservation-can-coexist|titlu=New research shows sustainable fishing and conservation can coexist|sit=MercoPress|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-24}}</ref> il-Programm tal-Prevenzjoni tal-Estinzjonijiet,<ref>{{Ċita web|url=https://www.scientificamerican.com/blog/extinction-countdown/nextinction-ralph-steadman/|titlu=Nextinction: Ralph Steadman Goes Gonzo for Endangered Birds|kunjom=Platt|isem=John R.|sit=Scientific American|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://conservationfrontlines.org/2019/07/new-partnership-to-protect-underdog-species-from-direct-threats-four-leading-ngos-have-joined-forces-through-restore-species-to-tackle-illegal-and-unsustainable-hunting-trade-as-well-as-poisoning/|titlu=New Partnership To Protect Underdog Species From Direct Threats - Four leading NGOs have joined forces through Restore Species to tackle illegal and unsustainable hunting & trade as well as poisoning of animal species worldwide.|kunjom=Frontlines|isem=Conservation|data=2019-07-01|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-05-24}}</ref> u l-Programm tar-Rotot tal-Passa.<ref>{{Ċita web|url=https://www.arabnews.com/node/1495416/middle-east|titlu=What Saudi Arabia, neighbors are doing to protect bird migratory routes in the Middle East|data=2019-05-11|sit=Arab News|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-24}}</ref> == Kontroversji == === Tismija mill-ġdid tal-Federazzjoni tal-Għasafar Selvaġġi tat-[[Tajwan]] === Fl-2008, l-isem tal-Federazzjoni tal-Għasafar Selvaġġi tat-Tajwan ingħata l-isem ġdid ta' Federazzjoni Ċiniża tal-Għasafar Selvaġġi sabiex ikun hemm konformità mat-talba ta' BirdLife International, li rriżultat mill-pressjoni mir-Repubblika tal-Poplu taċ-Ċina.<ref>{{Ċita web|url=https://www.taipeitimes.com/News/taiwan/archives/2008/09/14/2003423161|titlu=Chinese manipulation goes to the birds - Taipei Times|data=2008-09-14|sit=www.taipeitimes.com|data-aċċess=2026-05-24}}</ref> Wara t-tneħħija tal-organizzazzjoni minn BirdLife International fl-2020, l-isem inbidel għal Federazzjoni tal-Għasafar Selvaġġi tat-Tajwan (TWBF).<ref>{{Ċita web|url=https://www.bird.org.tw/news/602|titlu=Statement on Taiwan Wild Bird Federation Name Change and Clarifications on Removal from BirdLife International|data=2020-09-24|sit=社團法人中華民國野鳥學會|lingwa=zh-hant|data-aċċess=2026-05-24}}</ref><ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Staff|isem=Reuters|titlu=British charity flagged separatism concerns in Taiwan-China bird flap|url=https://www.reuters.com/article/us-taiwan-environment-politics/british-charity-flagged-separatism-concerns-in-taiwan-china-bird-flap-idUSKCN26G0O3|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-05-24}}</ref> === Tneħħija tal-Federazzjoni Ċiniża tal-Għasafar Selvaġġi tat-Tajwan === F'Diċembru 2019, BirdLife International talbet lill-Federazzjoni Ċiniża tal-Għasafar Selvaġġi tat-Tajwan (CWBF) biex tindirizza l-kwistjonijiet li ġejjin biex ma tissograx it-tneħħija mill-programm ta' partenarjat:<ref>{{Ċita web|url=https://www.bird.org.tw/news/585|titlu=Statement on the Removal of the Chinese Wild Bird Federation from BirdLife International|data=2020-09-15|sit=社團法人中華民國野鳥學會|lingwa=zh-hant|data-aċċess=2026-05-24}}</ref> # L-isem Ċiniż tal-organizzazzjoni (biċ-Ċiniż: 中華民國野鳥學會, <abbr>lit</abbr><abbr>teralment</abbr> "Federazzjoni tal-Għasafar Selvaġġi tar-Repubblika taċ-Ċina") joħloq riskju operazzjonali għal BirdLife International u għandu jinbidel. # Is-CWBF kellha tiffirma dokument u timpenja ruħha formalment biex ma tippromwovix jew titkellem favur il-leġittimità tar-Repubblika taċ-Ċina (Tajwan). # BirdLife International ma kinitx se tibqa' tipparteċipa f'xi avveniment relatat jew iffinanzjat, parzjalment jew kollu, mill-gvern tat-Tajwan jew mill-aġenziji tiegħu, u ma kinitx se tħalli l-użu tal-logo tagħha jiġi assoċjat ma' tali avvenimenti. # BirdLife International ma kinitx se tħalli l-użu tal-isem jew tal-logo tagħha fi kwalunkwe dokument li fih il-bandiera, is-simboli jew l-emblemi tat-Tajwan. Madankollu, BirdLife International iddikjarat li anke jekk is-CWBF tindirizza t-talbiet kollha tagħha, xorta waħda setgħet titneħħa mill-programm ta' partenarjat ta' BirdLife International. Fis-7 ta' Settembru 2020, qabel ma s-CWBF kellha l-opportunità li tiddiskuti t-talbiet ta' BirdLife International fil-laqgħa tal-Assemblea Ġenerali, il-Kunsill Globali ta' BirdLife International ivvota li jneħħi lis-CWBF mill-programm ta' partenarjat tiegħu.<ref>{{Ċita web|url=https://qz.com/1903623/bird-conservation-ngo-boots-taiwan-group-over-china-relationship|titlu=China’s micro-aggressions against Taiwan have reached the world of birding|data=2020-09-15|sit=Quartz|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-24}}</ref><ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Staff|isem=Reuters|titlu=Taiwan conservationists say kicked out of global bird group in China row|url=https://uk.reuters.com/article/us-taiwan-environment-politics/taiwan-conservationists-say-kicked-out-of-global-bird-group-in-china-row-idUSKBN2661G4|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-05-24|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200917021043/https://uk.reuters.com/article/us-taiwan-environment-politics/taiwan-conservationists-say-kicked-out-of-global-bird-group-in-china-row-idUSKBN2661G4|arkivju-data=2020-09-17|url-status=dead}}</ref> Il-Kap Eżekuttiv ta' BirdLife International [[Patricia Zurita]] sussegwentement ħarġet dak li [[Reuters]] iddeskriva bħala "sarima", bi struzzjonijiet biex il-persunal tagħha ma jikkummentax fil-pubbliku dwar "l-istqarrija sfurtunatament pubblika" tas-CWBF. Zurita kitbet, "Jekk tirċievu kwalunkwe mistoqsija rigward din il-kwistjoni, jekk jogħġobkom TIKKUMMENTAWX u minflok irreferu l-kwistjoni lili direttament". Il-korrispondenza bejn is-CWBF u BirdLife International ġiet irrilaxxata mis-CWBF fid-19 ta' Settembru 2020 biex turi li s-CWBF kienet innegozjat b'rieda tajba qabel it-tneħħija tagħha u kienet lesta tiddiskuti t-tibdil tal-isem.<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Davidson|isem=Helen|data=2020-09-25|titlu=Hawk or dove? Birdwatching world's feathers ruffled over Taiwan independence|url=https://www.theguardian.com/world/2020/sep/25/hawk-or-dove-birdwatching-worlds-feathers-ruffled-over-taiwan-independence|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-05-24}}</ref> == Referenzi == [[Kategorija:Organizzazzjonijiet internazzjonali]] dlfcoswrg29fnt3jh84mkz3hvse3dvx