Wikipedija mtwiki https://mt.wikipedia.org/wiki/Il-Pa%C4%A1na_prin%C4%8Bipali MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter Medja Speċjali Diskussjoni Utent Diskussjoni utent Wikipedija Diskussjoni Wikipedija Stampa Diskussjoni stampa MediaWiki Diskussjoni MediaWiki Mudell Diskussjoni mudell Għajnuna Diskussjoni għajnuna Kategorija Diskussjoni kategorija Portal Diskussjoni portal TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2106 330422 329757 2026-06-04T07:56:27Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330422 wikitext text/x-wiki {{Infobox city}} '''Ħ'Attard''' hu raħal fiċ-ċentru ta' [[Malta]], b'popolazzjoni ta' madwar 12,000 ruħ.<ref>{{Ċita web|url=https://nso.gov.mt/themes_publications/census-of-population-and-housing-2021-final-report-population-migration-and-other-social-characteristics-volume-1|titlu=Ċensiment tal-Popolazzjoni u l-Akkomodazzjoni tal-2021|data=21 November 2021|lingwa=en|data-aċċess=2 August 2025|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20250816005853/https://nso.gov.mt/themes_publications/census-of-population-and-housing-2021-final-report-population-migration-and-other-social-characteristics-volume-1/|arkivju-data=16 August 2025|url-status=dead}}</ref> Flimkien ma' [[Ħal Balzan]] u [[Ħal Lija]], jifforma parti mit-"Tliet Villaġġi". Ħ'Attard sar parroċċa fl-1575 u l-patruna tiegħu hija [[Santa Marija]].<ref>{{Ċita web|url=https://parrocci.knisja.mt/parrocca/attard|titlu=Parroċċa ta' Ħ'Attard|sit=L-Arċidjoċesi ta' Malta|lingwa=mt|data-aċċess=2 August 2025|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20250328161419/https://parrocci.knisja.mt/parrocca/attard/|arkivju-data=28 March 2025|url-status=dead}}</ref> Ħ'Attard huwa raħal arjuż ħafna u jista' jitqies bħala sabiħ, l-aktar li llum fih inbnew bosta djar kbar u vilel ta' min jitgħaxxaq bihom. Il-postijiet ta' ċerta importanza li hemm fih huma l-''[[Palazz ta' Sant'Anton]]'' u l-ġonna tiegħu, l-''Istadju Nazzjonali'' kif ukoll il-''Park Nazzjonali'', u l-''Villaġġ tal-Artiġjanat'' f' ''Ta' Qali''. Ħ'Attard huwa msemmi għall-ward u l-fjuri li jkabbar, kif tixhed il-motto tiegħu: "Florigera rosis halo" ("Infewwaħ l-arja bil-fjur tiegħi").<ref>{{Ċita web|url=https://hattardlc.gov.mt/homepage/geografija-u-storja|titlu=Ġeografija u Storja - Ħ'Attard|sit=Kunsill Lokali Ħ'Attard|lingwa=mt|data-aċċess=2 August 2025}}</ref> L-abitanti ta' Ħ'Attard huma magħrufa bħala 'saraċini'. == Żoni f'Ħ'Attard == *Misraħ Kola *Ħal-Warda *Ta' Qali **Robbu Tal-Ħemsija **Ta' Ħemsija **Ta' Qali ''Crafts Village'' **Ta' Sagħat **Ta' Vnezja **Tal-Madliena **Tal-Madonna **Tal-Maltija *Ta' Qassati *Il-Ħotob *Il-Ħofor *Santa Katerina *Ta' Fġieni *Ta' l-Idward *Ta' Srina *Ta' Vestru *Tal-Fuklar *Tal-Karri *Tal-Mirakli *Wied il-Ħemsija *Wied Inċita *Wied is-Sewda == Toroq Prinċipali f'Ħ'Attard == *Triq Ħaż-[[Żebbuġ]] *Triq il-[[Malta Railway|Linja]] *Triq il-[[Mosta]] *Triq il-[[Pitkali]] *Triq il-[[Prinjola]] *Triq in-Nutar Zarb *Triq iz-Żagħfran *Triq l-[[Imdina]] *Triq [[Sant'Antnin ta' Padova|Sant'Antnin]] *Triq [[Santa Katerina ta' Siena|Santa Katerina]] *Triq [[Victor Vassallo]] *Vjal [[Antoine de Paule|De Paule]] == Innu ta' Ħ'Attard == [https://web.archive.org/web/20110714164833/http://attardvillage.netfirms.com/attard_anthem.mid Isma l'innu] Ġonna li jfewħu biż-żahar tal-larinġ, djar fl-isqaqien dellija, ġawhra ta' tempju, dehra ta' ġmiel, il-kenn t'Omm għal dawk li bkew. Dak li writna tul is-snin ngħaddu 'l ta' warajna, xhieda ħajja tal-ġrajjiet li taw l-ogħla ġieh lil artna. Bnadar iperpru mal-arbli għoljin, twieqi għad-dawl miftuħa, qniepen ferrieħa, kant taż-żerniq, u l-ħolm sabiħ taż-żmien li ġej. Dak li writna tul is-snin ngħaddu 'l ta' warajna, xhieda ħajja tal-ġrajjiet li taw l-ogħla ġieh lil artna. == Popolazzjoni == [[Stampa:Attarda.jpg|thumb|185x185px|Bieb ta' dar tipika f'Ħ'Attard]] Meta Ħ'Attard infired minn [[Birkirkara]] fl-[[1575]] u sar parroċċa għalih bi knisja indipendenti, kien hemm madwar 665 abitant joqgħodu f'165 dar.<ref>{{Ċita web|url=https://vassallohistory.wordpress.com/malta-in-1575|titlu=Malta in 1575|sit=Vassallo History|lingwa=en|data-aċċess=2 August 2025}}</ref> Ħ'Attard kellu miegħu ukoll żewġt irħula oħra, ''Ħal Bordi'' li kellu 18-il dar u 92 ruħ u ''Ħal Mann'' li kellu bejn wieħed u ieħor l-istess għadd ta' djar u 66 ruħ. Dawn iż-żewġt irħula ma damux ma ngħaqdu ma' [[Ħal Lija]] minħabba li r-residenti xtaqu li ma jibqgħux parti minn Ħ'Attard,<ref>{{Ċita web|url=https://lijalc.gov.mt/en|titlu=Lija Local Council|sit=Lija Local Council|lingwa=en|data-aċċess=2 August 2025}}</ref> u għalhekk il-villaġġ reġa' sab ruħu waħdu flimkien mar-raħal ċkejken ta' ''Ħal Warda''. Fl-[[1646]] Ħ'Attard laħaq mal-200 dar. Fl-[[1655]] insibu li kien fih 260 dar u 1,240 ruħ. Fl-[[1667]] kellu 1,210 abitant u 257 dar. Iżda hawn il-popolazzjoni naqset minħabba l-pesta li laqtet lill-Ħ'Attard l-aktar fl-1676. Din qatlet 104 persuna minn madwar 1,000 abitant.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/23518/1/ATTARD%20-%20The%20Life%20of%20a%20Maltese%20Casale.PDF|titlu=Attard - The Life of a Maltese Casale|kunjom=Frendo|isem=Henry|lingwa=en|data-aċċess=2 August 2025}}</ref> Fl-[[1760]] il-popolazzjoni naqset għal 870 ruħ. Fl-[[1829]] kellha 967 ruħ u 191 dar, u fl-1851, telgħet għal 998 ruħ. Fl-[[1865]] kien fiha 1,239 ruħ u fis-sena [[1890]] reġgħet telgħet għal 1,610 abitant u 240 dar. Fl-1901, il-popolazzjoni laħqet 1,837 abitant, u minn hemm baqgħet tikber għal 2,052 abitant fl-1911 u 2,058 abitant fl-1921. Fil-bidu tas-seklu 19, il-popolazzjoni ta' Ħ'Attard imxiet proporzjonali mal-popolazzjoni ġenerali ta' Malta sa madwar is-sena 1970. Minn hemm, il-popolazzjoni bdiet tiżdied ħafna fi żmien qasir. Fis-sena 1985, il-popolazzjoni ta' Ħ'Attard kważi irdupjat minn 2,874 ruħ għal 5,681 ruħ f'temp ta' sena.<ref name=":0" /> Fl-antik bosta nies kienu jfittxuh fis-[[sajf]] biex iqattgħu fih il-btajjel tagħhom fil-vilel għonja u djar sbieħ, iżda llum għażluh sabiex ikun ir-residenza permanenti tagħhom. Sal-aħħar tas-sena 2024, kien hemm 13,134 persuna jgħixu f'din il-lokalità.<ref>{{Ċita web|url=https://nso.gov.mt/population/world-population-day-11-july-2025/|titlu=World Population Day: 11 July 2025|kunjom=Migliore|isem=Sharon|data=2025-07-10|lingwa=en|data-aċċess=2025-11-19|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20250803152942/https://nso.gov.mt/population/world-population-day-11-july-2025/|arkivju-data=2025-08-03|url-status=dead}}</ref> == Etimoloġija == Ħ'Attard huwa l-uniku raħal f'Malta li ismu jingħad li hu ġej minn isem jew kunjom xi ħadd li forsi seta' kien l-ewwel wieħed li għammar fih jew inkella li kellu xi laqam. Biex Ħ'Attard iġib dan l-isem kien xi ħadd li bdihulu. Hawn min jgħid illi Ħ'Attard seta' nħoloq minn tempju ta' ''Astart'' li kellu seta' kien f'dawk l-inħawi. Minn Astart jieħdok għal Attar u mbagħad Attar(d). L-[[arkeoloġi|arkeoloġiċi]] ma jistgħux jiżguraw li f'dawk l-inħawi ma kienx hemm tempju. Ġieli ġara li xi ħaddiema, waqt li kienu qed iħaffru għas-sisien jew jgħaddu xi kanen, sabu xi oqbra jew fdalijiet f'imkejjen li ħadd ma kien jistenniehom. Teorija oħra ta' minn fejn ġej l-isem 'Attard' huwa minn 'Attar' (عطار), li tfisser dak li jbigħ il-fwieħa.<ref>{{Ċita web|url=https://www.wisdomlib.org/names/attard|titlu=Meaning of the name Attard|sit=Wisdom Library|lingwa=en|data-aċċess=2 August 2025}}</ref> Hemm min jgħid ukoll li hu ġej mir-raħal ta' 'Atti' f'Bologna. == Knejjes u Kappelli == === Il-Knisja Parrokkjali ta' Santa Marija === [[Stampa:Parish Church of Saint Mary.jpg|thumb|right|200px| Il-Knisja Parrokkjali ta' Ħ'Attard]] Il-Knisja Parrokkjali ta' Ħ'Attard kienet minn żmien bikri mgħaqqda mal-Matriċi ta' [[Birkirkara]]. Fil-bidu din il-knisja kienet immexxija minn għaqda ta' nies sekulari, maħtura mill-Isqof Domenico Cubelles li dan kien ħalla lil din l-għaqda li mhux talli fil-festi jiċċelebraw il-quddies hawn; iżda wkoll li jidfnu l-mejtin fiha, u din ġiet ikkonfermata bil-Bolla Appostolika tal-[[15 t'Ottubru]], fl-[[1551]]. Il-Monsinjur Pietro Dusina waqaf f'Ħ'Attard meta kien għaddej bejn l-Imdina u l-Belt, u hemm l-abitanti talbuh biex il-knisja ewlenija tagħhom tiġi maħtura parroċċa minħabba li għal Birkirkara kien hemm bogħod kważi żewġ mili.<ref name=":0" /> L-imsemmi Viżitatur Appostoliku fis-26 ta' Marzu,1575 fired il-knisja ta' Ħ'Attard mill-matriċi tagħha u għamilha parroċċa għaliha u magħha daħħal iż-żewġt irħula ta' madwarha, Ħal Bordi u Ħal Mann. Il-knisja li hemm illum ġiet mibnija fl-1613, u kienet opra tal-kappillan Dun Stiefnu Buttiġieġ. Il-perit kien [[Tumas Dingli]] mill-istess raħal. Dingli kien ispirat mill-faċċata tal-knisja ta' Sant'Andrija f'Mantua, fl-Italja, li ukoll tinkorpora tliet niċeċ fuq iż-żewġ naħat tal-faċċata. Il-faċċata tal-Knisja Parrokkjali ta' Birkirkara hija wkoll ibbażata fuq din il-knisja.<ref>{{Ċita web|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/31086/1/The%20life%20of%20a%20rural%20village%20–%20Mosta%20pastoral%20visits.pdf|titlu=The Life of a Rural Village - Mosta Pastoral Visits|lingwa=en|data-aċċess=2 August 2025}}</ref> Il-kampnar ġie miżjud fl-1718, li jikkonsisti minn arloġġ magħmul mill-arluġġar [[Michelangelo Sapiano]] fl-1872.<ref name=":1">{{Ċita web|url=https://parrocci.knisja.mt/parrocca/attard|titlu=Parroċċa ta' Ħ'Attard|sit=Arċidjoċesi ta' Malta|lingwa=mt|data-aċċess=2 August 2025|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20250328161419/https://parrocci.knisja.mt/parrocca/attard/|arkivju-data=28 March 2025|url-status=dead}}</ref><ref name=":2">{{Ċita web|url=https://www.researchgate.net/profile/George-Cassar-2/publication/362833980_A_TASTE_OF_THE_HISTORY_CULTURE_AND_ENVIRONMENT_of_the_Central_Region_of_Malta/links/63027326eb7b135a0e5008d5/A-TASTE-OF-THE-HISTORY-CULTURE-AND-ENVIRONMENT-of-the-Central-Region-of-Malta.pdf|titlu=A Taste of the History, Culture and Environment of the Central Region of Malta|kunjom=Cassar|isem=George|data=2019|lingwa=en|data-aċċess=3 August 2025}}</ref> Is-sagristija li qiegħda fil-lemin ġiet mibnija fl-1740, filwaqt li l-oħra ttellgħet fl-1856.<ref name=":2" /> L-istatwi ta' ġon-niċeċ huma magħmulin mill-iskultur [[Francesco Saverio Sciortino]] fl-1945.<ref name=":2" /> Il-kappillan ta' Ħ'Attard huwa Dun Joseph Grech.<ref name=":1" /> === Kappella ta' Sant'Anna === [[File:KappellaSantAnna.png|thumb|150px|Il-Kappella ta' Sant'Anna]] Il-kappella ta' Sant'Anna tinsab ġo sqaq li tidħol għaliha minn Triq San Duminku. Fil-pesta ta' bejn l-1675 u l-1676, madwar 104 persuna minn Ħ'Attard inqatlu. Qabel dan, fejn issa tinsab il-kappella, kien hemm kappella oħra żgħira ddedikata lil [[San Nikola|San Nikola ta' Bari]], imma din ġiet dikonsakrata minħabba l-istat li kienet qiegħda fiha. Minflokha, in-nies ta' Ħ'Attard bnew kappella ddedikata lil [[Santu Rokku]] bejn l-1677 u l-1680 u difnu 'l dawk li kienu mietu bil-pesta.<ref>{{Ċita web|url=https://kappelli.net/attard/chapel-of-st-anne-attard/st-anne-attard-full-history|titlu=St. Anne Attard - Full History|sit=Missio|lingwa=en|data-aċċess=3 August 2025}}</ref> Il-qasam tal-MUSEUM ta' Ħ'Attard l-ewwel uża din il-kappella ftit snin wara li sar il-qasam, u li kien tahom il-kappillan ta' dak iż-żmien. Hemmhekk damu għal madwar sena. Huma mxew għal 38, Triq il-Kbira, fejn damu sal-1974.<ref name=":7">{{Ċita web|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/100486/1/PROFESSJONISTI%20F_Ħ_ATTARD.pdf|titlu=Professjonisti f'Ħ'Attard|kunjom=Mallia|isem=Carmel|data=1998|sit=Università ta' Malta|lingwa=mt|data-aċċess=29 March 2026|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20260329065605/https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/100486/1/PROFESSJONISTI%20F_Ħ_ATTARD.pdf|arkivju-data=29 March 2026}}</ref> Waqt il-gwerra, minħabba li din id-dar bdiet tintuża minflok il-Liċeo, għad-duttrina bdew jiltaqgħu fid-dar tas-superjur ta' dak iż-żmien, Francis Zammit, li kienet tinsab f'60/61 Triq Sant'Antnin. Meta reġgħu marru lura, beda jinħass il-bżonn ta' post akbar, allura beda jsir ix-xogħol fuq il-kappella. L-ewwel ġebla tqiegħdet fit-13 ta' Settembru 1970, u ġiet imbierka mill-Kappillan Ġużeppi Dalmas. Fil-bidu, kien hemm intopp, għaliex xi nies kienu talbu li tinbena triq eżatt wara s-sagristija tal-kappella, u li kieku nbniet kienet taqsam il-MUSEUM f'żewġ partijiet, iżda bl-interċessjoni tal-Kappillan, din ma saritx. Il-membri tal-MUSEUM imxew lura għall-kappella fl-1974, fejn għadhom sal-lum.<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=MUSEUM Ħ'Attard|sena=1989|kapitlu=Bidu|titlu=Il-MUSEUM f'Ħ'Attard 1919-1989 - 70 sena|paġni=8}}</ref> == Palazz ta' Sant'Anton == :''Artiklu prinċipali: [[Palazz ta' Sant'Anton]]'' [[Stampa:Malta 2001 035.jpg|thumb|right|200px|Il-funtana fiċ-ċentru tal-ġonna ta' Sant'Anton]] Dan il-palazz maestuż, li llum iservi bħala r-residenza tal-President ta' [[Malta]], ġie mibni madwar l-1620 mill-Gran Mastru [[Antoine de Paule]] li kien joqgħod fih qabel ma ġie maħtur [[Gran Mastru]]. L-istoriku [[Pietru Pawl Castagna]] jgħid li l-palazz sar madwar l-1625, jiġifieri sentejn wara t-tlugħ ta' De Paule bħala Gran Mastru. Calleja jgħid li nbena fl-1635. Fil-bidu tiegħu, dan il-palazz kien iżgħar milli hu llum għax kien inbena bħala villa, iżda meta sar Gran Mastru, de Paule kabbru għal palazz.<ref>{{Ċita web|url=https://president.gov.mt/santanton-palace|titlu=Sant'Anton Palace|sit=President|lingwa=en|data-aċċess=2 August 2025}}</ref> Il-palazz jieħu ismu minn [[Sant'Antnin ta' Padova]], il-patrun tal-Gran Mastru de Paule. Fl-1798, fir-rewwixta kontra l-Franċiżi, il-palazz kien il-bażi tal-partit kontrihom. Wara dan, il-palazz sar ir-residenza tal-Gvernatur Ingliż [[Alexander Ball]] u baqa' hekk għal gvernaturi ta' warajh. Meta Malta saret repubblika fl-1974, sar ir-residenza tal-President.<ref name=":0" /> == Monumenti u Siti ta' Interess == === Il-Monument tal-Papa Ġwanni Pawlu II === [[Stampa:MonumentPapaGwanniPawluII.jpg|thumb|120px|Il-monument li jinsab quddiem Santa Katerina.]] Sabiex jiġu mfakkra ż-żewġt iljieli li l-Papa [[Ġwanni Pawlu II]] qatta' ġo dar f'Ħ'Attard, ir-residenti ta' dan il-lokal waqqfu monument f'ġieħu, li jinsab sewwasew quddiem l-Isptar ta' Santa Katerina.<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/papal-monument.94275|titlu=Papal monument|kunjom=Ross|isem=Victor|data=6 April 2005|sit=Times of Malta|lingwa=en|data-aċċess=3 August 2025}}</ref> Matul il-vista tiegħu, il-Papa raqad fin-Nunzjatura Appostolika ġo Ħ'Attard. Il-kitba tgħid hekk: {{Kwotazzjoni|Biex infakkru li <br /> il-Papa Ġwanni Pawlu II <br /> qagħad fostna <br /> 25-27·V·1990}} Il-monument, xogħol l-iskrultur [[Joseph Casha]] huwa miksi bil-bronż.<ref>{{Ċita web|url=https://josephcasha.com/about-the-artist|titlu=About the Artist - Joseph Casha|sit=Joseph Casha|lingwa=en|data-aċċess=3 August 2025}}</ref><ref name=":3">{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/100065083599045/posts/1097692165743560/?_rdr|titlu=35 Year Anniversary|kunjom=Casha|isem=Joseph|data=25 May 2025|sit=Facebook|lingwa=en|data-aċċess=3 August 2025}}</ref> Il-monument huwa kemm astratt, stil li kien jintuża ħafna minn Casha, kif ukoll realistiku.<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/hes-got-the-world-in-his-hands.875005|titlu=He's got the world in his hands|kunjom=Muscat|isem=Joseph|data=1 November 2009|sit=Times of Malta|lingwa=en|data-aċċess=3 August 2025}}</ref> Kixfu n-Nunzju Appostoliku, Arċisqof [[Pier Luigi Celata]] fl-1 ta' Ġunju, 1991,<ref name=":3" /> fil-preżenza tal-kappillan ta' Ħ'Attard, Dun Anton Portelli, u bosta personalitajiet oħra. Għal din l-okkażjoni tkellmu wkoll is-Sur [[Joseph Sciberras]] u l-Professur [[Oliver Friggieri]].‎ === Central View Cottage === Central View Cottage, magħrufa wkoll bħala ''The'' ''Butler's House'' jew ''Axis Art Gallery'' hija propjetà mibnija fl-1903 li kienet tintuża bħala r-residenza tas-sewwieq u l-maġġordom ta' [[Gerald Strickland]] flimkien mal-familji tagħhom.<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/a-track-in-time.917761|titlu=A track in time|data=28 November 2021|sit=Times of Malta|lingwa=en|data-aċċess=2 May 2026|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20260502210903/https://timesofmalta.com/article/a-track-in-time.917761|arkivju-data=2 May 2026}}</ref> Il-binja tinsab faċċata Ġnien l-Istazzjon u minn maġenbha kienet tgħaddi l-ferrovija. Waqt it-Tieni Gwerra Dinjija, kien hemm diversi suldati mqegħdin f'postijiet strateġiċi sabiex jipprovdu appoġġ f'sitwazzjonijiet ta' kriżi. Wieħed minn dawn il-postijiet kien ħdejn Central View Cottage, fejn stakkament ta' suldati tas-'Signals' tqiegħdu hemmhekk.<ref>{{Ċita web|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/43540/1/Pages%20from%20Attard_Socjeta%20muzikali%20la%20stella%20levantina_Is-seracina_2017-3.pdf|titlu=Ħ'Attard fi żmien it-tieni gwerra dinjija 1939-1943|kunjom=Mallia|isem=Carmel|data=2017|sit=L-Università ta' Malta|lingwa=mt|data-aċċess=3 May 2026|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20260503082000/https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/43540/1/Pages%20from%20Attard_Socjeta%20muzikali%20la%20stella%20levantina_Is-seracina_2017-3.pdf|arkivju-data=3 May 2026}}</ref> Il-binja damet tintuża mill-familji tas-sewwieq u l-maġġordom sas-snin 60, u damet abbandunata għal ħafna snin wara. Fl-2023, id-dar inbiegħet bil-pjan li tinbidel għal 120 metru kwadru ta' spazju miftuħ għall-wirja tal-arti.<ref name=":9">{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/station-master-home-butler-quarters-now-art-gallery.1127493|titlu=From station master’s home to butler’s quarters – and now an art gallery|kunjom=Galea Debono|isem=Fiona|data=27 April 2026|sit=Times of Malta|lingwa=en|data-aċċess=2 May 2026|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20260428085251/https://timesofmalta.com/article/station-master-home-butler-quarters-now-art-gallery.1127493|arkivju-data=28 April 2026}}</ref> It-tliet ko-fundaturi Marie Cassar, Mario Cassar u Maria McKenna ffinanzjaw il-proġett b'mod privat sabiex ir-riabilitazzjoni tad-dar issir b'mod xieraq u kif mixtieq. Fost il-manutenzjoni li kellu jsir, kien hemm pajpijiet esposti, soqfa jqattru u xorok imkissra. Apparti wirja tal-arti, il-binja kellha wkoll tintuża bħala uffiċini għal de Valier, kumpanija li tiffoka fuq ir-restawr tal-patrimonju u arkitettura Maltija. Peress li ħadu d-deċiżjoni li jipparteċipaw fil-Malta Biennale 2026, ix-xogħlijiet kellhom jitlestew f'sitt xhur sabiex tintlaħaq id-data tat-tlestija. L-ewwel esebizzjoni, bl-isem ta' ''Nothing is Clear'', infetħet għall-pubbliku fl-10 ta' April 2026 u ppreżentat xogħlijiet ta' diversi artisti bħal Mario Abela, Justin Falzon, u Laura Besançon, fost oħrajn.<ref name=":9" /> == Il-Ferrovija == === L-istorja tal-ferrovija f'Ħ'Attard === [[Stampa:StazzjonĦAttard.jpg|thumb|200px| L-istazzjon ta' Ħ'Attard.]] Il-ferrovija kienet tgħaddi mit-toroq ta' Ħ'Attard. Meta titlaq l-istazzjon ta' [[Birkirkara]], u taqbad triqitha 'l fuq mit-triq illum magħrufa bħala "il-Linja", naturalment b'referenza għal-linji tal-ħadid, il-ferrovija kienet timmira lejn l-istazzjon l-ieħor li kien hemm f'Ħ'Attard, biex imbagħad tiġbed lejn is-Salvatur fi triqitha, u din tkun l-itwal triq li huwa l-istazzjon tar-Rabat, b'tul ta' 2.7km. Meta nfetħet il-ferrovija fl-1883,<ref name=":4">{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2023-02-02/local-news/PA-funds-new-educational-centre-on-footprint-of-former-Attard-railway-station-6736249330|titlu=PA funds new educational centre on footprint of former Attard railway station|data=2 February 2023|sit=The Malta Independent|lingwa=en|data-aċċess=9 August 2025}}</ref> l-istazzjon ta’ Ħ’Attard kien ipprovdut b’binja żgħira kif ukoll pjattaforma, li kienu jinsabu fuq in-naħa t’isfel tal-linja.<ref name=":5">{{Ċita web|url=https://maltarailway.net/discover/stations/attard-2|titlu=Attard - A garden station|sit=The Malta Railway|lingwa=en|data-aċċess=9 August 2025}}</ref> F’dan iż-żmien, ħafna nies fl-ogħla livell tas-soċjetà bdew isibu lil Ħ’Attard bħala post tajjeb biex jibnu l-vilel tagħhom, u l-linja probabbli għenet f’dan l-iżvilupp. Il-problema kienet li l-ammont ta’ nies li bdew jużaw il-linja kien wisq għall-istazzjon żgħir ta’ Ħ’Attard. [[Stampa:Ferrovijaattard1.JPG|thumb|right|200px| Il-pont tal-ferrovija f'Ħ'Attard. Illum għad baqa' fdalijiet.]] Fl-1897, biex ikun hemm aktar dell għall-passiġġieri li kienu qed jistennew il-ferrovija, xi siġar tal-ħarrub kienu mħawlin fl-istazzjon.<ref name=":5" /> Dawn is-siġar kienu l-idea tal-eżekuttiv tal-ferrovija, Nicola Buhagiar, biex l-istazzjonijiet jidhru isbaħ. Huwa kien ispirat mill-ferroviji Ingliżi, fejn kienet drawwa li jagħmlu kompetizzjonijiet fuq l-isbaħ stazzjon.<ref>{{Ċita web|url=https://maltarailway.net/in-government-hands|titlu=In Government Hands|sit=The Malta Railway|lingwa=en|data-aċċess=9 August 2025}}</ref> Fil-5 ta’ Settembru 1900, għassies bl-isem ta’ L. Mercieca waqa’ minn fuq l-''embankment'' tal-ferrovija u kien miġbur mejjet mit-triq.<ref>{{Ċita web|url=https://www.google.com/maps/d/u/2/viewer?mid=1mVFVqu8sUkvJocFOBoYJkPobT0zYOLw&ll=35.89273019104326%2C14.444387736903845&z=18|titlu=Daily Malta Chronicle and Garrison Gazette - Death of L. Mercieca|data=7 September 1900|sit=The British Library Board|lingwa=en|data-aċċess=9 August 2025}}</ref> Fl-1904, ġiet proposta għal stazzjon kbir għal Ħ’Attard, wieħed li kien jikkompeti mal-istazzjon tal-Belt fil-kobor tiegħu. Sfortunatament, din il-proposta qatt ma seħħet, u kellu jgħaddi numru ta’ snin qabel ma jittieħed azzjoni fuq iċ-ċokon tal-istazzjon ta’ Ħ’Attard.<ref name=":5" /> Eventwalment, bdew isiru xi xogħlijiet fuq l-istazzjon fl-1909. Il-bini tal-istazzjon il-ġdid ma kienx faċli. Kien jinsab wara waħda mill-ogħla partijiet tal-linja,<ref name=":4" /> u biex ikun hemm biżżejjed spazju għax-xogħol li kellu jsir, kellhom isiru xi pilastri biex iserraħ fuqhom il-pjattaforma. Inbnew ukoll kolonni tal-ġebel kif ukoll balavostri biex jimmarkaw il-limiti tal-istazzjon. In-nies li kienu qegħdin jistennew il-ferrovija issa kellhom binja ġdida b’soqfa għoljin u biċċa żgħira fuq barra li tibblokka x-xemx. Din il-binja kienet tinsab fuq in-naħa ta’ fuq tal-linja. L-uffiċju tal-biljetti kien qiegħed ħdejn l-intrata għall-pjattaforma, u magħha kellha xi latrini u akkomodazzjoni għall-uffiċjal.<ref name=":5" /> Il-pjattaforma ġdida issa kienet ħafna akbar, u kellha post għal ammont kbir ta’ nies, ankè fil-ġranet tal-festi. Bħall-istazzjon ta’ Birkirkara, li inbena madwar l-istess żmien, is-siġar u ġonna żgħar kienu inkorporati mal-istazzjon bħala post għad-dell biex jiżdiedu l-ammont ta’ nies li jiġu l-istazzjon. L-istazzjon il-ġdid baqa’ jservi sew minkejja li l-ammont ta’ nies kien qed inaqqas fis-snin 20. Xelter tal-metall kien miżjud madwar it-tieqa tal-uffiċju tal-biljetti, u blokka ġdida tal-latrini kienet mibnija fuq in-naħa ta’ wara tal-pjattaforma. Wara dan, ftit inbidel qabel ma ngħalqet il-ferrovija f’Marzu tal-1931.<ref name=":5" /> Il-binja baqgħet taħt il-kontroll tal-gvern u reġa’ beda jintuża fit-Tieni Gwerra Dinjija. L-istazzjon sar ''Victory Kitchen'' taħt il-''Communal Feeding Department'' biex inaqqas l-ammont ta’ ġuħ fil-popolazzjoni ta’ Ħ’Attard f’dak iż-żmien.<ref>{{Ċita web|url=https://arkivji.org.mt/plan-showing-in-red-the-old-railway-station-formerly-acting-as-victory-kitchen-in-attard-in-red-also-permit-number-7-dated-29-02-1944|titlu=Plan showing in red the old railway station formerly acting as the Victory Kitchen in Attard|data=29 February 1944|sit=Arkivji Nazzjonali|lingwa=en|data-aċċess=9 August 2025}}</ref> Din il-binja m'għadhiex teżisti aktar għaliex laqtitha bomba fl-20 ta’ Marzu 1942 u twaqqgħet ftit wara. Xi strutturi oħra li kienu jagħmlu parti mill-istazzjon baqgħu hemm; l-uffiċju tal-biljetti baqa’ sas-snin 60, u l-latrini saru sotto-stazzjon.<ref name=":5" /> === Tifkiriet u restawr === [[File:AttardRailwayEmbankmentPresent.png|thumb|right|200px|Kif jidher il-pont tal-ferrovija f'Ħ'Attard illum.]] Fid-23 ta’ Diċembru 2019, ġie inawgurat ix-xogħol ta’ tisbiħ u restawr fl-''embankment'' li kien jintuża mill-ferrovija l-qadima f’Ħ’Attard. Il-flus għax-xogħol ġew minn fondi Ewropej, minn fondi mill-Awtorità tal-Ippjanar u b’investiment minn Infrastructure Malta. L-applikazzjonijiet għall-fondi saru mis-Sindku Stefan Cordina għaliex ħass li din il-parti tal-istorja tal-pajjiż tiġi restawrata.<ref name=":6">{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/ara-x-xoghol-li-sar-fuq-l-embankment-li-kien-jintuza-mill-ferrovija-fhattard|titlu=Ara x-xogħol li sar fuq l-embankment li kien jintuża mill-ferrovija f’Ħ’Attard|kunjom=Galea|isem=Owen|data=23 December 2019|sit=TVM News|lingwa=mt|data-aċċess=9 August 2025}}</ref> Skont il-perit Edward Said, ir-restawr kien jikkonsisti f’bidliet ta’ xi ftit ġebel imfarrak, u t-tneħħija tal-ħaxix li kien qed jagħmel ħsara lill-istruttura. L-''embankment'' kienet saret minħabba l-għamla tal-art, l-istess raġuni li kellhom jittellgħu il-pilastri meta bnew l-istazzjon il-ġdid fl-1909. Il-Ministru għall-Affarijiet Ewropej Edward Zammit Lewis, qal li dan kien proġett sar b’investiment ta’ €420,000 u minbarra r-restawr tal-embankment sar ukoll ċentru ta’ informazzjoni dwar l-istorja tal-ferrovija fil-Ġnien l-istazzjon. Is-Segretarju Parlamentari Chris Agius ħeġġeġ lill-kunsilli lokali oħrajn biex jieħdu l-eżempju tal-kunsill ta’ Ħ’Attard u japplikaw għall-iskema maħsuba biex tgħin lill-kunsilli jsebbħu l-lokalitajiet tagħhom.<ref name=":6" /> Fit-2 ta’ Frar 2023, l-Awtorità tal-Ippjanar ikkontribwixxiet €200,000 liċ-Ċentru Edukattiv li kellu jinfetaħ f’Ħ’Attard. Dan iċ-ċentru kellu jikkonsisti minn librerija, post tal-qari, u latrini. Is-sit tal-binja kellu jkun fuq fejn kien jinsab l-istazzjon ta’ Ħ’Attard fil-passat. Il-binja kellha wkoll tkun iddisinjata u ispirata mill-binja tal-istazzjon l-antika.<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/new-building-former-attard-railway-station-house-library.1011042|titlu=New building at former Attard railway station to house library|data=2 February 2023|sit=Times of Malta|lingwa=en|data-aċċess=9 August 2025}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/centru-edukattiv-se-jinbena-fuq-li-kien-stazzjon-tal-ferrovija-fhattard|titlu=Ċentru edukattiv minflok l-istazzjon tal-ferrovija f'Ħ'Attard|kunjom=Muscat|isem=Gavin|data=2 February 2023|sit=Newsbook|lingwa=mt|data-aċċess=9 August 2025}}</ref> Il-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi Stefan Zrinzo Azzopardi qal li dan il-proġett kien eżempju ta’ kif il-fondi mid-''Development Planning Fund'' (DPF) qegħdin jiġu użati biex isebbħu l-ispazju. Is-Segretarju Parlamentari għall-Fondi Ewropew Chris Bonett qal li dan il-proġett sar b’investiment ta’ €747,000, li minn dawk, €514,000 ġejjin mill-fondi Ewropew.<ref name=":4" /> Iċ-ċentru l-ġdid kien inawgurat fis-16 ta’ April 2024, u miegħu ġie inawgurat ukoll mudell ta’ wieħed mill-ferroviji magħmul mill-kartonċina. Dan il-mudell kien ix-xogħol ta’ Stephen Bonello, u bnieh minn ''blueprint'' ipprovdut minn Paul Galea mill-Fondazzjoni tal-Ferrovija Maltija. Il-ħidma ta’ Bonello bdiet fl-2016, u l-mudell inbena f’partijiet. Dawn il-partijiet inġarru mill-kumpanija Multi Packaging Limited għal Ġnien l-Istazzjon fis-6 ta’ April biex jiġu mgħaqqdin. Wara li tlesta, kien mgħotti b’kaxxa tal-ħġieġ.<ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/stephen.bonello.585/videos/7501894859854072|titlu=Ringrazzjament minn Stephen Bonello|kunjom=Bonello|isem=Stephen|data=6 April 2024|sit=Facebook|lingwa=mt|data-aċċess=9 August 2025}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/replica-locomotive-centrepiece-newlyrestored-attard-railway-station.1091082|titlu=Replica locomotive is centerpiece of newly-restored Attard railway station|data=16 April 2024|sit=Times of Malta|lingwa=en|data-aċċess=9 August 2025}}</ref> == Edukazzjoni == === Storja === Fi żmien l-Ingliżi, infetħet skola primarja f'Ħal Lija, li kienet taċċetti studenti ġejjin minn Ħ'Attard u Ħal Balzan. Skola oħra kienet l-iskola tal-gvern f'Ħal Lija ta' dak iż-żmien li kienet tinqasam f'żewġ partijiet prinċipali: parti għall-istudenti żgħar tas-''Stage I'' u ''Stage II'' flimkien mal-bniet li kienet tinsab fejn issa nsibu l-Kunsill Lokali ta' Ħal Balzan, kif ukoll parti għall-istudenti subien li kienet tinsab fi Triq Sant'Anton, maġenb il-ġonna. Studenti tal-''Kindergarten'' kienu jattendu l-iskola tal-gvern f'Birkirkara. Fi Triq il-Mosta, Ċensina Schembri waqqfet skola tan-Nuna, skola għat-tfal iż-żgħar fejn kienu jitgħallmu l-istejjer, it-talb, u l-kanzunetti imma xejn iżjed.<ref name=":7" /><ref name=":8">{{Ċita web|url=https://www.researchgate.net/publication/333903472_A_study_in_local_history_since_1800_Attard|titlu=A study in local history since 1800: Attard|kunjom=Buttigieg|isem=Nathan|data=2017|sit=ResearchGate|lingwa=en|data-aċċess=29 March 2026}}</ref> Studenti tas-sekondarja kienu jattendu jew il-Liċeo li dak iż-żmien kien jinsab fil-Belt, jew is-Seminarju tal-Furjana, jew l-Istitut Teknoloġiku fir-Rabat. Fl-1911, il-Missjunarji Franġiskani ta' Santa Marija (is-Sorijiet il-Bojod) waqqfu skola għat-tfajliet fejn kienu jitgħallmu l-ħjata u r-rakkmu f'Villa Bologna. Minħabba raġunijiet finanzjarji, l-iskola ngħalqet fil-11 ta' Ġunju 1917, u dawn is-sorijiet imxew Ħal Balzan fejn waqqfu skola primarja hemmhekk.<ref name=":7" /> Fil-11 ta' Ġunju 1940, bdew l-attakki mill-ajru fuq Malta. Kien ta' tiġrib għat-tfal ta' Ħ'Attard li joqogħdu jitilgħu u jinżlu erba' darbiet kuljum u jqiegħdu ruħhom fil-periklu sakemm jaslu Ħal Lija u lura. Għalhekk infetħet skola temporanja fil-Każin ''La Stella Levantina'' li bdiet taċċetta l-istudenti tal-primarja sabiex jevitaw il-mixja sa Ħal Lija. L-istudenti li kienu jattendu l-Liċeo bdew jiltaqgħu fil-MUSEUM tas-subien f'38, Triq il-Kbira. Wara l-gwerra, avolja ma kienx għad hemm il-periklu tal-mewt, l-iskola fil-każin ma ngħalqitx. Il-membri tal-każin ilmentaw lid-Direttur tal-Edukazzjoni, u rrisponda billi qalilhom li l-iskola ma kinitx ser terġa' timxi għal Ħal Lija, iżda post alternattiv kellu jinstab. Fl-1946, rifuġjati tal-gwerra li kienu joqogħdu fil-Villa Caruana Gatto telqu u għalhekk l-iskola tmexxiet hemmhekk.<ref>{{Ċita web|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/100488/1/H_%20Attard.pdf|titlu=Ħ'Attard: xi tifkiriet minn tiegħi|kunjom=Borg|isem=Norman J.|data=2006|sit=Università ta' Malta|lingwa=mt|data-aċċess=29 March 2026|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20260329085641/https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/100488/1/H_%20Attard.pdf|arkivju-data=29 March 2026}}</ref> Fl-1958 il-[[Gvern ta' Malta |Gvern]] ta' dak iż-żmien ħejja pjanta għal skola primarja fuq id-disinn tas-Sur Ġużeppi A. Tonna. Din kellha tinbena fi Triq il-Mosta int u dieħel lejn l-isptar ta' [[Santa Katerina ta' Siena]]. L-iskola bdiet tinbena fl-1959, u fl-1962 l-iskola fil-Villa Caruana Gatto tbattlet u beda t-tagħlim fil-post il-ġdid. L-iskola ġiet imsemmija għal [[Tumas Dingli]], wieħed mill-iktar periti li għamel isem kbir għalih u għal pajjiżu.<ref name=":0" /> Ftit taż-żmien wara, l-iskola ngħatat l-isem ta' San Nikola, iżda l-isem Tumas Dingli xortawaħda baqa' jintuża inuffiċjalment.<ref name=":8" /> == L-Isptar tad-Dumnikani == L-Isptar ta' [[Santa Katerina ta' Siena]] qiegħed fi Triq il-Mosta u hu magħruf l-aktar bħala l-isptar tas-Sorijiet Dumikani. Huwa ġie mqiegħed taħt il-patroċinju ta' din il-qaddisa li hija l-omm u l-mudella ta' dawn is-sorijiet. Ftit snin wara li l-Għaqda ta' Santa Katerina ġiet imwaqqfa fl-[[1916]], is-Sorijiet Dumnikani waqqfu kunvent f'Lija bi klinika miegħu. Kienet hekk bir-reqqa l-kura li ġiet mogħdija lill-morda mis-sorijiet illi t-talbiet min-nies biex jidħlu hemm u l-professuri biex jaqdu f'din il-klinika, li nħasset il-ħtieġa li jibnu sptar ikbar u modern. Illum saret dar għall-anzjani. == L-Isptar Monte Karmeli == Bl-ordinanza ta' l-[[24 ta' Settembru]] [[1852]], il-kunsill talab li jintressqu pjanti għall-bini ta' sptar tal-mard tal-moħħ u li kellu jinbena fi ''Fleur-de-Lys''. Fost il-pjanti, li l-arkitett tal-pjanta għażel u li matul is-sena 1852 kienu ppreżentati minn diversi arkitetti intgħażlet mill-[[Gvernatur Reid]] dik ta' l- [[Sqallija|Isqalli]] Gaetano Francesco Cianciolo, [[emigrant]] f' [[Malta]] u kien joqgħod f'[[Birkirkara]]. Beda jinbena fl-[[1853]] f' Wied Inċita u mhux fejn kien maħsub qabel, jiġifieri fi ''Fluer-de-Lys''. == Feniċi f'Ħ'Attard == Fil-[[21 ta' Settembru]], [[1946]], filwaqt li kien għaddej it-tħaffir tal-gandoti fil-blat għat-tqegħid tal-katusi f'Misraħ Palma ġo Ħ'Attard, grupp ta' ħaddiema, daħlu aċċidentalment ġo midfna ta' qabar imħaffra fil-blat. Id-daħla għall-qabar kienet minn spiera ta' ħames piedi fonda, erba' piedi twila u tliet piedi wiesgħa. Id-dħul għall-midfna kien minn fetħa rettangulari, żewġ piedi u seba' pulzieri għolja == Referenzi == {{Referenzi}} == Ħoloq esterni == * [https://web.archive.org/web/20100301221810/http://www.attard.gov.mt/ Kunsill Lokali Attard] * [http://www.centralfmradio.com/ 93.3 Central FM] * [https://web.archive.org/web/20080307175914/http://www.maltachurch.org.mt/Parish/Attard.htm Informazjoni fuq il-Parroċċa] * [http://www.maplandia.com/malta/attard/ Mappa] * [http://www.attardparish.org/ Parroċċa Ħ'Attard] {{Kunsilli lokali ta' Malta u Għawdex}} [[Kategorija:Bliet ta' Malta]] [[Kategorija:Ħ'Attard| ]] cnv8u84ej63z54qrrbug1ud7sea7mo1 0 3103 330418 300373 2026-06-04T05:56:58Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330418 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Sahara satellite hires.jpg|thumb|300px|Is-''Saħara'' minn satellita.]] [[Stampa:Sahara desert.jpg|thumb|Duni tar-ramel fid-Deżert Saħara]] Is-'''Saħara'''<ref>[[Għarbi]]: الصحراء الكبرى‎, aṣ-ṣaḥrā´ al-kubra, "L-ikbar Deżert"</ref> fl-[[Afrika ta' Fuq]], hu wieħed mill-ikbar deżerti tad-dinja. L-[[Antartika]] hi wkoll deżert u hi ikbar.<ref>L-Artiku mhuwiex massa tal-art.</ref> Hu mdawwar mill-[[Oċean Atlantiku]], il-[[Muntanji Atlas]], il-[[Baħar Mediterran]], il-[[Baħar l-Aħmar]], u r-reġjun ta' [[Saħel]]. Ġo fih hemm partijiet minn ħafna pajjiżi, fosthom il-[[Marokk]], l-[[Alġerija]], it-[[Tuneżija]], il-[[Libja]], l-[[Eġittu]], il-[[Mawritanja]], il-[[Mali]], in-[[Niġer]], [[Ċad]], l-[[Eritrea]], is-[[Saħara tal-Punent]] u s-[[Sudan]]. Il-parti l-kbira tiegħu mhux abitabbli imma xi nies jirnexxilhom jgħixu fil-postijiet fejn hemm l-ilma.<ref> [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/516375/Sahara]</ref> Id-Deżert Saħara fih xi 9,065,000 kilometru kwadru. Kien hemm żmien meta kien ikbar u żmien meta kien iżgħar. Wara l-aħħar [[Żmien is-Silġ]] sar iżjed [[fertili]], imbagħad reġa' nixef. Hu l-isħan post fid-dinja, imma mhux l-iżjed nixef. L-iżjed nixef hu d-[[Deżert Atacama]] fl-[[America ta' Fuq]]. Is-Saħara bejn wieħed u ieħor hu daqs l-[[Stati Uniti|iStati Uniti]] f'daqqa. == L-ambjent == L-ogħla muntanja hi ta' 3415-il metru, u hi l-''Emi Koussi'' f'Ċad. Xi quċċati tal-muntanji huma miksijin bil-[[borra]] anki fis-[[sajf]].<ref name="looklex">{{Ċita web |data-aċċess=2013-01-21 |titlu=Sahara - LookLex Encyclopaedia |url=http://looklex.com/e.o/sahara.htm |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20120916201850/http://looklex.com/e.o/sahara.htm |arkivju-data=2012-09-16 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.algeria.com/blog/snow-in-summer-algerias-hoggar-mountains| Snow in the Sahara]</ref> Il-katina tal-muntanji ewlenija hi tal-Muntanji Atlas fl-Alġerija. L-iżjed post baxx hu l-għammieq tal-Qattara fl-[[Eġittu]], li hu xi 130 [[metru]] taħt il-livell tal-baħar. Witjiet bir-ramel u duni jagħmlu xi 25% tas-Saħara. Il-bqija hu muntanji, [[steppi]] b'ħafna ġebel u oażi.<ref name="looklex"/> Hemm bosta xmajjar li jgħaddu mis-Saħara. Però, kollha jinxfu fis-sajf barra x-Xmara Nil u x-Xmara Niġer.<ref name="looklex"/> Il-minerali metalliċi huma importanti ħafna għall-pajjiżi Saħarin. L-Alġerija u l-Mawritanja għandhom bosta depożiti kbar tal-ħadid. Hemm ukoll depożiti tal-[[uranju]], imma n-Niġer għandha l-iżjed minn dawn. Hemm ħafna [[fosfat|fosfati]] fil-Marokk u fis-Saħara tal-Punent. Fl-Alġerija l-iżjed li hemm [[żejt]]. Iż-żejt hu importanti għall-pajjiż kollu. Waqt bl-estrazzjoni taż-żejt l-ekonomija tas-Saħara kibret, ftit għenet lill-popolazzjoni indiġena, billi ħaddiema tas-sengħa jinġiebu minn pajjiżi oħra. ==Il-fawna u l-flora== L-iġmla [[Dromedarju|dromedarji]] u l-[[mogħos]] huma l-annimali mansi li nsibu l-iżjed spiss fis-Saħara. Id-dromedarju hu l-favorit tan-[[nomadi]] minħabba kemm jiflaħ ix-xemx u l-ħila tiegħu fil-ġiri. L-iskorpjun isfar (Leiurus quinquestriatus) jista' jkun 10ċm twil. Dan hu perikuluż ħafna u l-velenu tiegħu fih ħafna [[agitoxin]] u [[scyllatoxin]]. Però tingiża minn dan l-iskorpjun rari toqtol adult f'saħħtu. [[Stampa:GueltaCamels.jpg|thumb|Iġmla f'[[Guelta d'Archei]], f'Ċad tal-Majjistral.]] Hemm bosta speċi ta' volpi li jgħixu fis-Saħara, fosthom il-''vulpes zerda'', ''vulpes pallida'' u l-''vulpes rueppellii''. L-''Addax nasomaculatus'', [[antelopa]] kbira bajda, tista' tgħaddi kważi sena fid-deżert mingħajr ma tixrob. L-għażżiela [[dorcas]] hi għażżiela tal-Afrika ta' fuq li wkoll tista' tgħaddi ħafna żmien mingħajr ilma. Il-geparda tas-Saħara (''Acinonyx jubatus hecki'') tgħix fl-Algerija, [[Togo]], in-[[Niġer]], [[Mali]], [[Benin]], u [[Burkina Faso]]. Baqa' inqas 250 geparda adulta, li huma kawti u jaħarbu kull preżenza tal-bniedem. Il-geparda tevita x-xemx minn April sa Ottubru u tisken taħt l-arbuxxelli bħall-balaniti u l-akaċji. Is-soltu jkunu ta' kulur ċar.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7905986.stm]</ref> [[File:Libya 5391 Ubari Lakes Luca Galuzzi 2007.jpg|thumb|left|Lag tal-oażi tal-[[Awbari]] bil-ħaxix indiġenu u l-palm tat-tamal]] Fost l-annimali l-oħra hemm il-[[varanidi]], l-[[iraċ|iraċi]], is-sriep ''[[Cerastes]]'', u numru żgħir ta' likawuni (''Lycaon pictus'') forsi f'14-il pajjiż biss<ref name=Borrell>''Endangered in South Africa: Those Doggone Conservationists'' Brendan Borrell, [http://www.slate.com/id/2225607/entry/2225663/], Slate, 2009</ref> u n-[[nagħam]]. Jgħixu annimali oħra fis-Saħara (għasafar l-iżjed) bħal-lonkura tal-munqar fiddi (''Lonchura cantans'') u l-gardell ta' wiċċu iswed (''Lagonosticta larvata''), fost l-oħrajn. Hemm ukoll kukkudrilli tad-deżert żgħar (''Crocodylus suchus'') fil-Mawritanja u fix-xagħri għoljin ta' Ennedi ta' Ċad.<ref>[http://news.nationalgeographic.com/news/2002/06/0617_020618_croc.html Desert-Adapted Crocs Found in Africa], National Geographic News, June 18, 2002</ref> Is-Saħara ċentrali hi stmata li fiha ħames mitt speċi ta' xtieli, li hu numru baxx għall-estent enormi tal-erja. Xtieli bħas-siġar tal-akaċja, palm, sukkulenti, arbuxxelli bix-xewk, u ħaxix adattaw ruħhom għall-kondizzjonijiet nixfin. == Bliet == Minn xi erba' miljun ruħ li jgħixu fis-Saħara, il-parti l-kbira jgħixu fil-Mawritanja, Is-Saħara tal-Punent, l-Alġerija, il-Libja u l-Eġittu. Iż-żewġ gruppi dominanti huma is-Saħrawin u t-Twareg. L-ikbar belt hi Nouakchott, il-belt kapitali tal-Mawritanja. Il-bliet importanti l-oħra huma Tamanrasset fl-Alġerija, u Sebha u Ghat fil-Libja. Mis-Saħara kollha 200,000 km² biss huma oażi fertili. Fihom ikabbru t-tamal, qamħ u frott. Dawn il-ftit reġjuni għammiela jissaqqew minn xmajjar u għadajjar taħt l-art. Ħafna mill-oażi tas-Saħara jinstabu f'ħofor (art taħt il-livell tal-baħar) u l-ilma jitla' fil-wiċċ minn ġibjuni naturali taħt l-art; bjar arteżjani. == Ħoloq esterni == * [http://maps.google.com/maps?ll=23.805450,12.656250&spn=30.774956,42.802734&z=12&t=k&hl=en Google Satellite image of the Sahara (Northern Africa)] *[https://web.archive.org/web/20210115050552/https://moroccotabiartetours.com/gallery-2/ View some Sahara images] ==Noti u referenzi== {{Referenzi}} {{Commons|Category:Sahara}} [[Kategorija:Deżerti|Saħara]] [[Kategorija:Saħara|*]] [[Kategorija:Ġeografija ta' l-Afrika]] t7lrwgm64zd1lbb9s56ly5a452vbomt 0 4139 330413 281913 2026-06-03T20:24:06Z ~2026-32985-40 28202 330413 wikitext text/x-wiki {{Infobox Organizzazzjoni |isem = Union of European Football Associations |stampa = UEFA logo.svg |stampa_daqs = 150px |mappa = UEFA.svg |mappa_desk = Membri tal-UEFA huma kkuluriti bluni |formazzjoni = 15 ta' Ġunju, 1954 |tip = Organizzazzjoni sportiva |kwartieri_ġenerali = {{flagicon|Żvizzera}} [[Nyon]], [[Żvizzera]] |sħubija = [[Lista tat-timijiet nazzjonali tal-futbol tal-irġiel#UEFA (Ewropa)|53 assoċjazzjoni membru]] |titlu_kap = President |kap_isem = |lingwa = [[Lingwa Ingliża|Ingliż]], [[Lingwa Franċiża|Franċiż]] u [[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]] |sit_elettroniku = [http://www.uefa.com/ www.uefa.com] }} L-'''Unjoni tal-Futbol Ewropew''' (bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: ''The Union of European Football Associations''), hi l-amministrazzjoni li tikkontrolla l-[[futbol]] [[Ewropa|Ewropew]]. Ħafna drabi tiġi riferuta bl-akronimu tagħa '''UEFA''' ({{pronING|juˈeɪ̪fə}}). Il-UEFA tirrapreżenta l-assoċjazzjoniet nazzjonali tal-futbol tal-[[Ewropa]], fejn tieħu ħsieb il-kompetizzjonijiet fuq bażi nazzjonali u dawk tal-klabbs madwar l-Ewropa kollha u tieħu ħsieb il-flus regalati, ir-regoli u d-drittijiet tal-istampa ta' dawn il-kompetizzjoniet. Diversi assoċjazzjoniet nazzjonali tal-futbol li ġeografikament jagħmlu mal-[[Asja]] huma msieħba mal-UEFA minflok fiż-[[Konfederazzjoni tal-Futbol Ażjatiku|Żona Ażjatika]]. Dawn jinkludu l-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Armenja|Armenja]], il-[[tim nazzjonali tal-futbol tal-Ġeorġja|Ġeorġja]], il-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Każakistan|Każakistan]], it-[[Tim nazzjonali tal-futbol tat-Turkija|Turkija]], l-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Iżrael|Iżrael]], [[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Ċipru|Ċipru]], ir-[[Tim nazzjonali tal-futbol tar-Russja|Russja]] u l-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Ażerbajġan|Ażerbajġan]] (l-Iżrael u l-Każakistan kienu qabel membri tal-AFC). Ċipru għażlu li jkunu meqjusa bħala nazzjon tal-futbol Ewropew — dan kellu l-għażla tal-Ewropa, l-Asja jew l-Afrika. Din l-assoċjazzjoni hi waħda mill-ikbar konfederazzjonijiet tal-futbol tal-[[FIFA]]. Mill-konfederazzjonijiet kollha, din l-assoċjazzjoni hi l-aktar b'saħħitha f'dak li jirrigwarda rikkezza u influwenza fuq il-logħba. Virtwalment kważi kull plejer ta' klassi jinsab jilgħab fl-aqwa kampjonati tal-Ewropa u dan minħabba tal-paga tajba li jingħataw mill-aktar klabbs tal-futbol sinjuri, partikularment fl-[[Premier League|Ingilterra]], il-[[Fußball-Bundesliga|Ġermanja]], l-[[Serie A|Italja]] u [[La Liga|Spanja]]. Ħafna mit-timijiet nazzjonali l-aktar b'saħħithom fid-dinja jinsabu fil-UEFA. Mit-32 tim li daħal għat-[[Tazza tad-Dinja tal-Futbol 2006|Tazza tad-Dinja 2006]], erbatax kienu allokati għat-timijiet tal-UEFA, u s'issa fl-ewwel għoxrin post tal-[[klassifika mondjali tal-FIFA]] insibu erbatax-il tim Ewropew. Il-UEFA ġiet imwaqqfa fil-15 ta' Ġunju 1954 ġewwa [[Bażel]], l-[[Żvizzera|Iżvizzera]] wara diskussjoni bejn l-Assoċjazzjoni tal-Futbol Franċiża, Taljana u Belġjana. Il-kwartieri ġenerali kienu jinstabu f'[[Pariġi]] sal-1959 meta l-organizzazzjoni mxiet lejn [[Bern]]. L-ewwel Segretarju Ġenerali kien [[Henri Delaunay]] u [[Ebbe Schwarts]] kien l-ewwel president. Iċ-ċentru amministrattiv ilu miftuħ sa mill-1995 u jinsab f'[[Nyon]], l-Iżvizzera. Fil-bidu kienet magħmula minn 25 assoċjazzjoni nazzjonali, iżda illum insibu fiha 53 assoċjazzjoni. Il-president kurrenti tal-UEFA hu [[Michel Platini]]. == Segretarji Ġenerali tal-UEFA == *{{flagicon|Franza}} [[Henri Delaunay]] (1954–1955) *{{flagicon|Franza}} [[Pierre Delaunay]] (1955–1960) *{{flagicon|Żvizzera}} [[Hans Bangerter]] (1960–1989) *{{flagicon|Ġermanja}} [[Gerhard Aigner]] (1989–2003) *{{flagicon|Żvezja}} [[Lars–Christer Olsson]] (2003–2007) *{{flagicon|Italja}} [[Gianni Infantino]] (2007) *{{flagicon|Skozja}} [[David Taylor]] (2007–2009) == Presidenti tal-UEFA == *{{flagicon|Danimarka}} [[Ebbe Schwartz]] (1954–1962) *{{flagicon|Żvizzera}} [[Gustav Wiederkehr]] (1962–1972) *{{flagicon|Italja}} [[Artemio Franchi]] (1972–1983) *{{flagicon|Franza}} [[Jacques Georges]] (1983–1990) *{{flagicon|Żvezja}} [[Lennart Johansson]] (1990–2007) *{{flagicon|Franza}} [[Michel Platini]] (2007–2015) == Timijiet nazzjonali == Bħalissa l-UEFA għandha f'idejha 53 pajjiż, li parti minnhom inqasmu minn pajjiżi oħra jew ingħaqdu ma' din il-konfederazzjoni: {| |valign="top" width=60%| *{{fb|Albanija}} *{{fb|Andorra}} *{{fb|Armenja}} *{{fb|Awstrija}} *{{fb|Ażerbajġan}} *{{fb|Bjelorussja}} *{{fb|Belġju}} *{{fb|BIH}} *{{fb|Bulgarija}} *{{fb|Ċipru}} *{{fb|Danimarka}} *{{fb|Estonja}} *{{fb|Finlandja}} *{{fb|Franza}} *{{fb|Ġeorġja}} *{{fb|Ġermanja}} *{{fb|Greċja}} *{{fb|Gżejjer Faroe}} *{{fb|Ingilterra}} *{{fb|Irlanda}} *{{fb|Irlanda ta' Fuq}} *{{fb|Italja}} *{{fb|Iżlanda}} *{{fb|Iżrael}}¹ *{{fb|Każakistan}}² *{{fb|Kroazja}} *{{fb|Latvja}} |valign="top" width=50%| *{{fb|Liechtenstein}} *{{fb|Litwanja}} *{{fb|Lussemburgu}} *{{fb|Repubblika tal-Maċedonja}} *{{fb|Malta}} *{{fb|Moldova}} *{{fb|Montenegro}} *{{fb|Norveġja}} *{{fb|Pajjiżi l-Baxxi}} *{{fb|Polonja}} *{{fb|Portugall}} *{{fb|Repubblika Ċeka}} *{{fb|Rumanija}} *{{fb|Russja}} *{{fb|San Marino}} *{{fb|Serbja}} *{{fb|Skozja}} *{{fb|Slovakkja}} *{{fb|Slovenja}} *{{fb|Spanja}} *{{fb|Turkija}} *{{fb|Ukrajna}} *{{fb|Ungerija}} *{{fb|Wales}} *{{fb|Żvezja}} *{{fb|Żvizzera}} |} <small>1: L-Iżrael kien jagħmel parti mill-[[Konfederazzjoni tal-Futbol Ażjatiku|AFC]] bejn l-1972 u l-1994. Fl-1994 ingħaqad mal-UEFA<br /> 2: Il-Każakistan kien jagħmel parti mill-[[Konfederazzjoni tal-Futbol Ażjatiku|AFC]]. Fl-2002 ingħaqad mal-UEFA</small> == Parteċipazzjoni fit-[[Tazza tad-Dinja tal-Futbol|Tazza tad-Dinja]] == {| |valign="top"| '''17-il darba''' *{{fb|Ġermanja}}¹ *{{fb|Italja}} '''13-il darba''' *{{fb|Franza}} *{{fb|Ingilterra}} *{{fb|Spanja}} '''11-il darba''' *{{fb|Belġju}} *{{fb|Serbja}}² *{{fb|Żvezja}} '''9 darbiet''' *{{fb|Repubblika Ċeka}}³ *{{fb|Russja}} *{{fb|Ungerija}}⁴ |width="50"|&nbsp; |valign="top"| '''8 darbiet''' *{{fb|Olanda}} *{{fb|Skozja}} *{{fb|Żvizzera}} '''7 darbiet''' *{{fb|Awstrija}} *{{fb|Bulgarija}} *{{fb|Polonja}} *{{fb|Rumanija}} '''4 darbiet''' *{{fb|Portugall}} '''3 darbiet''' *{{fb|Danimarka}} *{{fb|Repubblika tal-Irlanda}} *{{fb|Kroazja}} *{{fb|Norveġja}} *{{fb|Irlanda ta' Fuq}} |width="50"|&nbsp; |valign="top"| '''darbtejn''' *{{fb|Turkija}} '''darba''' *{{fb|Ġermanja tal-Lvant}} *{{fb|Wales}} *{{fb|Greċja}} *{{fb|Iżrael}}⁵ *{{fb|Slovenja}} *{{fb|Ukrajna}} |} <small>1: Ir-rekords tal-Ġermanja jinkludu 10 apparenzi taħt {{flagicon|FRG}} il-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Ġermanja tal-Punent|Ġermanja tal-Punent]]<br /> 2: Ir-rekords tas-Serbja jinkludu 9 apparenzi taħt {{flagicon|RFS Jugożlavja}} il-[[Tim nazzjonali tal-futbol tar-Repubblika Federali Soċjalista tal-Jugożlavja|RFS tal-Jugożlavja]], 9 taħt {{flagicon|SCG}} ir-[[Tim nazzjonali tal-futbol tar-Repubblika Federali tal-Jugożlavja|RF tal-Jugożlavja]], u 1 taħt {{flagicon|SCG}} is-[[Tim nazzjonali tal-futbol tas-Serbja|Serbja u Montenegro]]<br /> 3: Ir-rekords tar-Repubblika Ċeka jinkludu 8 apparenzi taħt {{flagicon|TCH}} iċ-[[Tim nazzjonali tal-futbol taċ-Ċekoslovakkja|Ċekoslovakkja]]<br /> 4: Ir-rekords tar-Russja jinkludu 7 apparenzi taħt {{flagicon|URS}} l-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Unjoni Sovjetika|Unjoni Sovjetika]]<br /> 5: L-Iżrael għamel apparenza taħt iż-[[Konfederazzjoni tal-Futbol Ażjatiku|Żona Ażjatika]]</small> *Nota: Il-FIFA ikkunsidrat lill-Ġermanja bħala l-eredi tar-rekords tal-Ġermanja tal-Punent. L-istess kien għas-Serbja (Serbja u Montenegro, u Jugożlavja); għar-Repubblika Ċeka (Ċekoslovakkja); u għar-Russja (Unjoni Sovjetika). *Il-[[Federazzjoni tal-futbol tal-Montenegro|Montenegro]] applikat biex tingħaqad mal-UEFA u l-[[FIFA]] fit-[[30 ta' Ġunju]] [[2006]]. Ingħaqdet mal-UEFA fis-26 ta' Jannar 2007, u mal-FIFA fil-31 ta' Mejju 2007. == Ara wkoll == *[[G-14]] *[[Tazza UEFA]] *[[UEFA Champions League]] *[[Unuri għall-klabbs tal-UEFA]] == Ħoloq esterni == * [http://www.uefa-coefficients.com UEFA-COEFFICIENTS.COM - Country Ranking, Champions League and Europa League statistics] *[http://www.uefa.com/ Sit uffiċjali] *[http://www.uefa.com/competitions/woco/Standings/index.html Klassifiki tal-UEFA] {{Futbol internazzjonali}} {{Timijiet nazzjonali tal-UEFA}} [[Kategorija:UEFA| ]] [[Kategorija:Federazzjonijiet tal-futbol]] [[Kategorija:Futbol fl-Ewropa]] dceynqeou720l0crz2xv4n7c1og98lc 330423 330413 2026-06-04T09:33:45Z ToniSant 4257 korrezzjoni żgħira 330423 wikitext text/x-wiki {{Infobox Organizzazzjoni |isem = Union of European Football Associations |stampa = UEFA logo.svg |stampa_daqs = 150px |mappa = UEFA.svg |mappa_desk = Membri tal-UEFA huma kkuluriti bluni |formazzjoni = 15 ta' Ġunju, 1954 |tip = Organizzazzjoni sportiva |kwartieri_ġenerali = {{flagicon|Żvizzera}} [[Nyon]], [[Żvizzera]] |sħubija = [[Lista tat-timijiet nazzjonali tal-futbol tal-irġiel#UEFA (Ewropa)|53 assoċjazzjoni membru]] |titlu_kap = President |kap_isem = |lingwa = [[Lingwa Ingliża|Ingliż]], [[Lingwa Franċiża|Franċiż]] u [[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]] |sit_elettroniku = [http://www.uefa.com/ www.uefa.com] }} L-'''Unjoni tal-Assoċjazzjonijiet tal-Futbol Ewropew''' (bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: ''The Union of European Football Associations''), hi l-amministrazzjoni li tikkontrolla l-[[futbol]] [[Ewropa|Ewropew]]. Ħafna drabi tiġi riferuta bl-akronimu tagħa '''UEFA''' ({{pronING|juˈeɪ̪fə}}). Il-UEFA tirrapreżenta l-assoċjazzjoniet nazzjonali tal-futbol tal-[[Ewropa]], fejn tieħu ħsieb il-kompetizzjonijiet fuq bażi nazzjonali u dawk tal-klabbs madwar l-Ewropa kollha u tieħu ħsieb il-flus regalati, ir-regoli u d-drittijiet tal-istampa ta' dawn il-kompetizzjoniet. Diversi assoċjazzjoniet nazzjonali tal-futbol li ġeografikament jagħmlu mal-[[Asja]] huma msieħba mal-UEFA minflok fiż-[[Konfederazzjoni tal-Futbol Ażjatiku|Żona Ażjatika]]. Dawn jinkludu l-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Armenja|Armenja]], il-[[tim nazzjonali tal-futbol tal-Ġeorġja|Ġeorġja]], il-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Każakistan|Każakistan]], it-[[Tim nazzjonali tal-futbol tat-Turkija|Turkija]], l-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Iżrael|Iżrael]], [[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Ċipru|Ċipru]], ir-[[Tim nazzjonali tal-futbol tar-Russja|Russja]] u l-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Ażerbajġan|Ażerbajġan]] (l-Iżrael u l-Każakistan kienu qabel membri tal-AFC). Ċipru għażlu li jkunu meqjusa bħala nazzjon tal-futbol Ewropew — dan kellu l-għażla tal-Ewropa, l-Asja jew l-Afrika. Din l-assoċjazzjoni hi waħda mill-ikbar konfederazzjonijiet tal-futbol tal-[[FIFA]]. Mill-konfederazzjonijiet kollha, din l-assoċjazzjoni hi l-aktar b'saħħitha f'dak li jirrigwarda rikkezza u influwenza fuq il-logħba. Virtwalment kważi kull plejer ta' klassi jinsab jilgħab fl-aqwa kampjonati tal-Ewropa u dan minħabba tal-paga tajba li jingħataw mill-aktar klabbs tal-futbol sinjuri, partikularment fl-[[Premier League|Ingilterra]], il-[[Fußball-Bundesliga|Ġermanja]], l-[[Serie A|Italja]] u [[La Liga|Spanja]]. Ħafna mit-timijiet nazzjonali l-aktar b'saħħithom fid-dinja jinsabu fil-UEFA. Mit-32 tim li daħal għat-[[Tazza tad-Dinja tal-Futbol 2006|Tazza tad-Dinja 2006]], erbatax kienu allokati għat-timijiet tal-UEFA, u s'issa fl-ewwel għoxrin post tal-[[klassifika mondjali tal-FIFA]] insibu erbatax-il tim Ewropew. Il-UEFA ġiet imwaqqfa fil-15 ta' Ġunju 1954 ġewwa [[Bażel]], l-[[Żvizzera|Iżvizzera]] wara diskussjoni bejn l-Assoċjazzjoni tal-Futbol Franċiża, Taljana u Belġjana. Il-kwartieri ġenerali kienu jinstabu f'[[Pariġi]] sal-1959 meta l-organizzazzjoni mxiet lejn [[Bern]]. L-ewwel Segretarju Ġenerali kien [[Henri Delaunay]] u [[Ebbe Schwarts]] kien l-ewwel president. Iċ-ċentru amministrattiv ilu miftuħ sa mill-1995 u jinsab f'[[Nyon]], l-Iżvizzera. Fil-bidu kienet magħmula minn 25 assoċjazzjoni nazzjonali, iżda illum insibu fiha 53 assoċjazzjoni. Il-president kurrenti tal-UEFA hu [[Michel Platini]]. == Segretarji Ġenerali tal-UEFA == *{{flagicon|Franza}} [[Henri Delaunay]] (1954–1955) *{{flagicon|Franza}} [[Pierre Delaunay]] (1955–1960) *{{flagicon|Żvizzera}} [[Hans Bangerter]] (1960–1989) *{{flagicon|Ġermanja}} [[Gerhard Aigner]] (1989–2003) *{{flagicon|Żvezja}} [[Lars–Christer Olsson]] (2003–2007) *{{flagicon|Italja}} [[Gianni Infantino]] (2007) *{{flagicon|Skozja}} [[David Taylor]] (2007–2009) == Presidenti tal-UEFA == *{{flagicon|Danimarka}} [[Ebbe Schwartz]] (1954–1962) *{{flagicon|Żvizzera}} [[Gustav Wiederkehr]] (1962–1972) *{{flagicon|Italja}} [[Artemio Franchi]] (1972–1983) *{{flagicon|Franza}} [[Jacques Georges]] (1983–1990) *{{flagicon|Żvezja}} [[Lennart Johansson]] (1990–2007) *{{flagicon|Franza}} [[Michel Platini]] (2007–2015) == Timijiet nazzjonali == Bħalissa l-UEFA għandha f'idejha 53 pajjiż, li parti minnhom inqasmu minn pajjiżi oħra jew ingħaqdu ma' din il-konfederazzjoni: {| |valign="top" width=60%| *{{fb|Albanija}} *{{fb|Andorra}} *{{fb|Armenja}} *{{fb|Awstrija}} *{{fb|Ażerbajġan}} *{{fb|Bjelorussja}} *{{fb|Belġju}} *{{fb|BIH}} *{{fb|Bulgarija}} *{{fb|Ċipru}} *{{fb|Danimarka}} *{{fb|Estonja}} *{{fb|Finlandja}} *{{fb|Franza}} *{{fb|Ġeorġja}} *{{fb|Ġermanja}} *{{fb|Greċja}} *{{fb|Gżejjer Faroe}} *{{fb|Ingilterra}} *{{fb|Irlanda}} *{{fb|Irlanda ta' Fuq}} *{{fb|Italja}} *{{fb|Iżlanda}} *{{fb|Iżrael}}¹ *{{fb|Każakistan}}² *{{fb|Kroazja}} *{{fb|Latvja}} |valign="top" width=50%| *{{fb|Liechtenstein}} *{{fb|Litwanja}} *{{fb|Lussemburgu}} *{{fb|Repubblika tal-Maċedonja}} *{{fb|Malta}} *{{fb|Moldova}} *{{fb|Montenegro}} *{{fb|Norveġja}} *{{fb|Pajjiżi l-Baxxi}} *{{fb|Polonja}} *{{fb|Portugall}} *{{fb|Repubblika Ċeka}} *{{fb|Rumanija}} *{{fb|Russja}} *{{fb|San Marino}} *{{fb|Serbja}} *{{fb|Skozja}} *{{fb|Slovakkja}} *{{fb|Slovenja}} *{{fb|Spanja}} *{{fb|Turkija}} *{{fb|Ukrajna}} *{{fb|Ungerija}} *{{fb|Wales}} *{{fb|Żvezja}} *{{fb|Żvizzera}} |} <small>1: L-Iżrael kien jagħmel parti mill-[[Konfederazzjoni tal-Futbol Ażjatiku|AFC]] bejn l-1972 u l-1994. Fl-1994 ingħaqad mal-UEFA<br /> 2: Il-Każakistan kien jagħmel parti mill-[[Konfederazzjoni tal-Futbol Ażjatiku|AFC]]. Fl-2002 ingħaqad mal-UEFA</small> == Parteċipazzjoni fit-[[Tazza tad-Dinja tal-Futbol|Tazza tad-Dinja]] == {| |valign="top"| '''17-il darba''' *{{fb|Ġermanja}}¹ *{{fb|Italja}} '''13-il darba''' *{{fb|Franza}} *{{fb|Ingilterra}} *{{fb|Spanja}} '''11-il darba''' *{{fb|Belġju}} *{{fb|Serbja}}² *{{fb|Żvezja}} '''9 darbiet''' *{{fb|Repubblika Ċeka}}³ *{{fb|Russja}} *{{fb|Ungerija}}⁴ |width="50"|&nbsp; |valign="top"| '''8 darbiet''' *{{fb|Olanda}} *{{fb|Skozja}} *{{fb|Żvizzera}} '''7 darbiet''' *{{fb|Awstrija}} *{{fb|Bulgarija}} *{{fb|Polonja}} *{{fb|Rumanija}} '''4 darbiet''' *{{fb|Portugall}} '''3 darbiet''' *{{fb|Danimarka}} *{{fb|Repubblika tal-Irlanda}} *{{fb|Kroazja}} *{{fb|Norveġja}} *{{fb|Irlanda ta' Fuq}} |width="50"|&nbsp; |valign="top"| '''darbtejn''' *{{fb|Turkija}} '''darba''' *{{fb|Ġermanja tal-Lvant}} *{{fb|Wales}} *{{fb|Greċja}} *{{fb|Iżrael}}⁵ *{{fb|Slovenja}} *{{fb|Ukrajna}} |} <small>1: Ir-rekords tal-Ġermanja jinkludu 10 apparenzi taħt {{flagicon|FRG}} il-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Ġermanja tal-Punent|Ġermanja tal-Punent]]<br /> 2: Ir-rekords tas-Serbja jinkludu 9 apparenzi taħt {{flagicon|RFS Jugożlavja}} il-[[Tim nazzjonali tal-futbol tar-Repubblika Federali Soċjalista tal-Jugożlavja|RFS tal-Jugożlavja]], 9 taħt {{flagicon|SCG}} ir-[[Tim nazzjonali tal-futbol tar-Repubblika Federali tal-Jugożlavja|RF tal-Jugożlavja]], u 1 taħt {{flagicon|SCG}} is-[[Tim nazzjonali tal-futbol tas-Serbja|Serbja u Montenegro]]<br /> 3: Ir-rekords tar-Repubblika Ċeka jinkludu 8 apparenzi taħt {{flagicon|TCH}} iċ-[[Tim nazzjonali tal-futbol taċ-Ċekoslovakkja|Ċekoslovakkja]]<br /> 4: Ir-rekords tar-Russja jinkludu 7 apparenzi taħt {{flagicon|URS}} l-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Unjoni Sovjetika|Unjoni Sovjetika]]<br /> 5: L-Iżrael għamel apparenza taħt iż-[[Konfederazzjoni tal-Futbol Ażjatiku|Żona Ażjatika]]</small> *Nota: Il-FIFA ikkunsidrat lill-Ġermanja bħala l-eredi tar-rekords tal-Ġermanja tal-Punent. L-istess kien għas-Serbja (Serbja u Montenegro, u Jugożlavja); għar-Repubblika Ċeka (Ċekoslovakkja); u għar-Russja (Unjoni Sovjetika). *Il-[[Federazzjoni tal-futbol tal-Montenegro|Montenegro]] applikat biex tingħaqad mal-UEFA u l-[[FIFA]] fit-[[30 ta' Ġunju]] [[2006]]. Ingħaqdet mal-UEFA fis-26 ta' Jannar 2007, u mal-FIFA fil-31 ta' Mejju 2007. == Ara wkoll == *[[G-14]] *[[Tazza UEFA]] *[[UEFA Champions League]] *[[Unuri għall-klabbs tal-UEFA]] == Ħoloq esterni == * [http://www.uefa-coefficients.com UEFA-COEFFICIENTS.COM - Country Ranking, Champions League and Europa League statistics] *[http://www.uefa.com/ Sit uffiċjali] *[http://www.uefa.com/competitions/woco/Standings/index.html Klassifiki tal-UEFA] {{Futbol internazzjonali}} {{Timijiet nazzjonali tal-UEFA}} [[Kategorija:UEFA| ]] [[Kategorija:Federazzjonijiet tal-futbol]] [[Kategorija:Futbol fl-Ewropa]] l7c8eb3fx774agq0o4we3msnjbpw1sw 0 13186 330421 317224 2026-06-04T07:40:19Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330421 wikitext text/x-wiki {{Infobox Kumpanija Dotcom | isem_kumpanija = YouTube, LLC | logo_kumpanija = [[Stampa:YouTube 2024.svg|180px]] | tip_kumpanija = Sussidjarja, Kumpanija b'responsabbilità limitata | ġeneru = | fundazzjoni = Frar 2005 | fundatur = [[Steve Chen]]<br />[[Chad Hurley]]<br />[[Jawed Karim]] | belt = [[San Bruno (Kalifornja)|San Bruno]], [[Kalifornja|CA]] | pajjiż = [[Stati Uniti]] | żona_servizz = Madwar id-[[dinja]] | nies_importanti = [[Chad Hurley]] <small>([[Chief executive officer|CEO]])</small><br />[[Steve Chen]] <small>([[Chief technical officer|CTO]])</small><br />[[Jawed Karim]] <small>(Assessur)</small> | introjtu = | dħul_operat = | profitt = | proprjetarju = [[Google|Google Inc.]] | nru_impjegati = | slogan_kumpanija = ''"Broadcast Yourself"'' (''"Xandar lilek innifsek"'') | url = [http://www.youtube.com/ www.youtube.com] | alexa = 3<ref name=alexa>[https://web.archive.org/web/20080923013225/http://www.alexa.com/data/details/traffic_details/youtube.com "YouTube.com - Site Information from Alexa"], [[Alexa Internet|Alexa]].</ref> | tip_sit = ''Video sharing'' | reklamar = [[Google]] [[AdSense]] | reġistrazzjoni = Opzjonali (bżonnjuża jekk trid ittella' vidjos, tikkummenta u tivvota) | lingwa = 14-il lingwa | pubblikazzjoni = Frar 2005 | stat_attwali = Attiva | screenshot = [[Stampa:Screenshot youtube.jpg|210px]] | deskrizzjoni = Screenshot tad-daħla tal-YouTube | noti = }} '''YouTube''' huwa [[sit elettroniku]] fejn l-utenti jistgħu jtellgħu u jaqsmu flimkien [[vidjo]]s. Fi Frar tal-2005 tliet eks-ħaddiema ta' [[PayPal]] ingħaqdu biex iffurmaw il-YouTube. F'Novembru tal-2006, '''YouTube, LLC''' inxtrat mill-[[Google|Google Inc.]] għal [[dollaru Amerikan|$]]1.65 biljun, u attwalment topera bħala sussidjarja tal-Google. Il-kumpanija hija bbażata f'[[San Bruno (Kalifornja)|San Bruno]], ġewwa Kalifornja, u tuża' t-teknoloġija [[Adobe Flash Video]] biex turi varjetà kbira ta' kontenut viżwali prodott mill-utenti. Ħafna mill-kontenut fuq il-YouTube ittella' minn individwi, imma xi korporazzjonijiet tal-istampa bħas-[[CBS]], il-[[BBC]], il-[[Universal Music Group|UMG]] u organizzazzjonijiet oħra joffru ċertu materjal minn tagħhom fuq dan is-sit, bħala parti mill-programm ta' sħubija tal-YouTube.<ref>{{ċita web | titlu=BBC strikes Google-YouTube deal |awtur=Tim Weber |editur=BBC |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/6411017.stm |aċċess=17-01-2009 |lingwa=Ingliż }}</ref> Utenti li mhumiex reġistrati jistgħu jaraw il-vidjos, waqt li utenti reġistrati jitħallew itellgħu numru bla limitu ta' vidjos. Vidjos li jista' jkun fihom kontenut offensiv jistgħu jarawhom biss utenti fuq l-età ta' tmintax-il sena. Huwa projbit, skont it-termini tas-servizz tal-YouTube, li jittelgħu vidjos li juru [[diffamazzjoni]], [[pornografija]], ksur tal-[[copyright]], u materjal li jinkoraġġixxi kondotta kriminali.<ref name="linji_gwida">{{ċita web |awtur= |url=http://youtube.com/t/community_guidelines |titlu=YouTube Community Guidelines |editur=YouTube |lingwa=Ingliż |aċċess=30-11-2008}}</ref> == Storja == [[Stampa:Youtubeheadquarters.jpg|thumb|200px|right|L-ewwel kwartieri ġenerali ġewwa San Mateo, Kalifornja]] YouTube twaqqaf minn [[Chad Hurley]], [[Steve Chen]] u [[Jawed Karim]], li qabel kienu jaħdmu flimkien ma' [[PayPal]].<ref name="usatoday">{{ċita web |url=http://www.usatoday.com/tech/news/techinnovations/2005-11-21-video-websites_x.htm |titlu=Video websites pop up, invite postings |aċċess=28-07-2006 |awtur=Graham Jefferson |data=21-11-2005 |editur=USA Today |lingwa=Ingliż }}</ref> Hurley studja d-disinn fl-Università ta' Pennsylvania ġewwa Indiana, filwaqt li Chen u Karim studjaw l-[[informatika]] flimkien ġewwa l-Università ta' Illinois ġewwa Urbana-Champaign.<ref>{{ċita web |titlu=YouTube: Sharing Digital Camera Videos |editur=University of Illinois at Urbana-Champaign |lingwa=Ingliż |url=http://www.cs.uiuc.edu/news/articles.php?id=2006Feb3-126 |aċċess=29-11-2008 |data-aċċess=2009-07-29 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20090111223210/http://www.cs.uiuc.edu/news/articles.php?id=2006Feb3-126 |arkivju-data=2009-01-11 |url-status=dead }}</ref> Skont storja li ssemmiet diversi drabi fil-medja, Chad Hurley u Steve Chen żviluppaw l-idea għall-YouTube matul l-ewwel xhur tal-2005, wara li kienu sabuha diffiċli li jaqsmu xi vidjos li kienu ħadu matul festin fl-appartament ta' Chen f'[[San Francisco]]. Jawed Karim ma attendiex il-festin u ċaħad li ġara hekk, u Chad Hurley ikkummenta li l-idea li l-YouTube twaqqaf wara festin "kienet x'aktarx iktar imsaħħa b'ideat mis-suq li kienu qed jiġru biex joħolqu storja li kienet diġestibbli."<ref>{{ċita web |titlu=The Gurus of YouTube |awtur=John Cloud |editur=[[Time (rivista)|TIME]] |url=http://www.time.com/time/printout/0,8816,1570721,00.html |aċċess=29-11-2008 |lingwa=Ingliż |data-aċċess=2009-07-29 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20070219222540/http://www.time.com/time/printout/0%2C8816%2C1570721%2C00.html |arkivju-data=2007-02-19 |url-status=dead }}</ref> L-ewwel kwartieri ġenerali kienu jinsabu fuq pizzerija u ristorant Ġappuniż f'[[San Mateo (Kalifornja)|San Mateo]], f'Kalifornja.<ref>{{ċita web | titlu=Ready for Its Close-Up|awtur=Sara Kehaulani Goo| editur= Washington Post| url =http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/10/06/AR2006100600660.html|aċċess= 29-11-2008|lingwa=Ingliż }}</ref> L-[[isem tad-dominju]] <code>www.youtube.com</code> ġie attivat fi Frar tal-2005, u l-websajt bdiet tiġi żviluppata fix-xhur segwenti. L-ewwel vidjo li ttella' fuq il-YouTube kien intitolat ''Me at the zoo'' (Jien fiż-żu), fejn juri lill-fundatur Jawed Karim fil-ġnien żooloġiku ta' San Diego. Il-vidjo ttella' fit-23 ta' April, 2005, u għadu jista' jintwera fuq is-sit.<ref>[http://youtube.com/watch?v=jNQXAC9IVRw ''Me at the zoo'']</ref> YouTube offrew lill-pubbliku [[Fażijiet tat-tnedija ta' softwer#Beta|verżjoni beta]] tas-sit f'Mejju tal-2005, sitt xhur qabel it-tnedija uffiċjali tas-sit f'Novembru 2005. Is-sit mal-ewwel wera sinjali ta' popolarità, u f'Lulju 2006 il-kumpanija ħabbret li 65,000 vidjos ġodda kienu qed jittellgħu kuljum, u li s-sit kien qed jirċievi mal-100 miljun viżta kuljum.<ref>{{ċita aħbar |titlu=YouTube serves up 100 million videos a day online |url=http://www.usatoday.com/tech/news/2006-07-16-youtube-views_x.htm |xogħol= |publikatur= [[USA Today]]|data=16-07-2006 |aċċessdata=29-11-2008| lingwa=Ingliż}}</ref> Skont dati ppubblikati minn comScore, kumpanija li tkopri studji fuq l-iswieq, tarrfet kif il-YouTube hu l-aqwa fornitur ta' vidjos online ġewwa l-[[Stati Uniti|Istati Uniti]], fejn għandha f'idejha 43 fil-mija ta' dan is-suq u kif ukoll aktar minn sitt biljun vidjo li ntwerew matul Jannar 2009.<ref>{{ċita web |titlu=YouTube Surpasses 100 Million U.S. Viewers for the First Time |editur=comScore |url=http://www.comscore.com/press/release.asp?press=2741 |aċċess=05-03-2009 |lingwa=Ingliż }}</ref> Hu stmat li 20 siegħa ta' vidjos ġodda jittellgħu kull minuta fuq is-sit, u li madwar tliet kwarti tal-materjal huwa minn barra l-Istati Uniti.<ref>{{ċita web |titlu=Zoinks! 20 Hours of Video Uploaded Every Minute! |awtur=Ryan Junee |data=20-05-2009 |editur=YouTube |url=http://www.youtube.com/blog?entry=on4EmafA5MA |aċċess=26-05-2009 |lingwa=Ingliż}}</ref> F'Marzu tal-2008, l-ispiża tal-[[bandwith]] tal-YouTube kienet stmata li tammonta għal miljun [[dollaru Amerikan]] kuljum. <ref name="Moneyclip">{{ċita aħbar |awtur=Yi-Wyn Yen |data=25-03-2008 |url=http://techland.blogs.fortune.cnn.com/2008/03/25/youtube-looks-for-the-money-clip |titlu=YouTube Looks For the Money Clip |aċċessdata=26-03-2008 |lingwa=Ingliż |data-aċċess=2009-08-02 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20100117010826/http://techland.blogs.fortune.cnn.com/2008/03/25/youtube-looks-for-the-money-clip/ |arkivju-data=2010-01-17 |url-status=dead }}</ref> Skont [[Alexa Internet|Alexa]], YouTube huwa t-tielet l-aktar sit li jżuruh nies fuq l-internet, wara [[Yahoo!]] u [[Google]].<ref>{{ċita web |titlu=Alexa Top 500 Sites |awtur= |editur=[[Alexa Internet]] |url=http://www.alexa.com/site/ds/top_sites?ts_mode=global&lang=none |lingwa=Ingliż |aċċess=30-11-2008 |data-aċċess=2009-08-02 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20081224031856/http://www.alexa.com/site/ds/top_sites?ts_mode=global |arkivju-data=2008-12-24 |url-status=dead }}</ref> F'Ottubru 2006, [[Google|Google Inc.]] ħabbet li xtrat lill-YouTube għal US$1.65 biljun fl-istokk tal-Google, u l-qbil ġie ffinalizzat fit-13 ta' Novembru, 2006.<ref>{{ċita web | titlu = Google closes $A2b YouTube deal |awtur = [[Reuters] ]| editur = The Age | url = http://www.theage.com.au/news/Busness/Google-closes-A2b-YouTube-deal/2006/11/14/1163266548827.html | lingwa=Ingliż | aċċess = 29-11-2008}}</ref> == Impatt soċjali == [[Stampa:YouTube TaiwanVersionLaunch ExperiencingArea.jpg|250px|thumb|[[Kompjuter]]s juru l-paġna prinċipali tal-YouTube]] Qabel il-bidu ta' YouTube fl-2005, kien hemm ftit metodi faċli li bihom l-utenti ordinarji kienu jistgħu jtellgħu vidjos fuq l-internet. Permezz ta' intefaċċa ħafifa biex tintuża, il-YouTube għamilha ħafifa għal kull min għandu konnessjoni tal-internet biex jibgħat vidjo li miljun ta' nies jistgħu jaraw f'temp ta' ftit minuti. Is-suġġetti vasti li jiġu koperti fuq il-YouTube biddlu l-fenomenu tal-qsim tal-vidjos għall-wieħed mill-aktar komponenti importanti tal-kultura tal-internet. Eżempju tal-impatt soċjali bikri tal-YouTube hu s-suċċess tal-vidjo ''The Bus Uncle'' fl-2006. Dan juri konverżazzjoni sħuna bejn żagħżugħ u raġel ta' età iktar matura fuq karozza tal-linja ġewwa Ħong Kong; dan spiċċa jiġi diskuss ħafna fil-medja mondjali.<ref>{{ċita web |titlu=Irate HK man unlikely Web hero |awtur=Marianne Bray |editur=[[CNN]] |url = http://edition.cnn.com/2006/WORLD/asiapcf/06/07/hk.uncle/ |aċċess=25-05-2008 |lingwa=Ingliż}}</ref> Vidjo ieħor tal-YouTube li kiseb kopertura estensiva huwa ''guitar'',<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=QjA5faZF1A8 ''guitar'']</ref> li juri persuna jdoqq fuq [[kitarra elettrika]] parti minn ''[[Pachelbel's Canon]]''. L-isem tal-esebitur ma jingħatax fil-vidjo, u wara li rċieva miljun ta' viżti, in-''[[The New York Times|New York Times]]'' xandret l-identità tal-kitarrista bħala Jeong-Hyun Lim, żagħżugħ ta' 23 sena mill-[[Korea t'Isfel]] li rrekordja dan il-vidjo fuq is-sodda tiegħu.<ref name="nyt-heff">{{ċita aħbar|l-aħħar = Heffernand|l-ewwel=Virginia|titlu= Web Guitar Wizard Revealed at Last |publikatur=[[The New York Times]]|data = 27-08-2006 |url=http://www.nytimes.com/2006/08/27/arts/television/27heff.html?ei=5088&en=5b993ce30a7b7039&ex=1314331200&partner=rssnyt&emc=rss&pagewanted=all|aċċessdata =08-07-2009|lingwa=Ingliż}}</ref> == Kritika == === Materjal bil-copyright === Għal ħafna drabi l-YouTube safa kkritikat minħabba li naqas li jassigura li l-kontenut tiegħu jaderixxi mal-liġi tal-[[copyright]]. Fil-mument fejn ikun se jittella' vidjo, l-utenti tal-YouTube jintwerew nota bil-messaġġ segwenti: <blockquote>Ittellax l-ebda programm televiżivi, vidjos mużikali, kunċerti mużikali jew reklami mingħajr il-permess sakemm dawn jikkonsistu ta' kontenut moħluq kompletament minnek stess. Il-paġna Suġġerimenti fuq il-copyright u l-Linji gwida tal-komunità jistgħu jgħinuk biex tiddetermina jekk il-vidjo tiegħek jivvjola l-copyright ta' xi ħaddieħor.<ref>Test tradott mill-verżjoni oriġinali bil-lingwa Ingliża: {{quote|Do not upload any TV shows, music videos, music concerts or commercials without permission unless they consist entirely of content you created yourself. The Copyright Tips page and the Community Guidelines can help you determine whether your video infringes someone else's copyright.}}</ref></blockquote> Minkejja din l-avvertenza, xorta waħda hemm diversi vidjos ta' programmi tat-televiżjoni, films u vidjos mużikali fuq il-YouTube. Il-YouTube ma jiċċekjawx x'vidjo jiġi mtella' qabel ma jidher online, u hu f'idejn il-proprjetarji tal-copyright li joħorġu stqarrijiet biex jitneħħew dawn il-vidjos skont it-termini tad-[[Digital Millennium Copyright Act]]. Organizzazzjoni bħal [[Viacom]] u l-[[Premier League]] Ingliż fittxew għad-danni lill-YouTube, fejn stqarrew li dawn tal-aħħar għamlu ftit wisq biex jipprevjenu li jiġu mtellgħa materjal bil-copyright.<ref>{{ċita web | titlu = Viacom will sue YouTube for $1bn|awtur=| editur = [[BBC News]]| url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/6446193.stm|aċċess= 26-05-2008 |lingwa=Ingliż }}</ref><ref>{{ċita web | titlu =Premier League to take action against YouTube |awtur=| editur = [[Daily Telegraph]]| url = http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=/sport/2007/05/05/ufnrup05.xml|aċċess= 24-05-2008 |lingwa=Ingliż}}</ref> Viacom talbet għal riżarċiment ta' danni ta' biljun dollaru Amerikan wara li sabet iktar minn 150,000 vidjo mhux awtorizzat mill-materjal tagħha fuq il-YouTube, li ntwera għan-"numru inkredibbli ta' 1.5 biljun darba". Wara dan il-każ, il-YouTube introduċa sistema ġdida imsejħa ''Video ID'' li tiċċekkja jekk il-vidjos li jittellgħu jkunux jaqblu ma' databażi ta' kontenut bil-copyright bil-għan li jonqsu l-każijiet ta' vjolazzjonijiet tal-copyright.<ref>{{ċita web | titlu = YouTube law fight 'threatens net' |awtur=| editur = [[BBC News]]| url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/7420955.stm|aċċess= 28-05-2008 |lingwa=Ingliż}}</ref><ref>{{ċita web | titlu = What is YouTube's Video Identification tool?|awtur=| editur= YouTube| url = http://www.google.com/support/youtube/bin/answer.py?answer=83766&hl=en-uk|aċċess= 27-05-2008 |lingwa=Ingliż}}</ref> === Privatezza === F'Lulju tal-2008, [[Viacom]] rebħet sentenza fil-qorti fejn talbet lill-YouTube biex jagħti d-dati dettaljati tal-abitudnijiet ta' kull utent li ra xi vidjo fuq dan is-sit. Dan il-każ wassal għal preokkupazzjonijiet li l-abitudnijiet ta' utenti individwali jistgħu jiġu identifikati permezz tal-kombinazzjoni tal-indirizz IP u l-ismijiet tal-kont tagħhom. Din id-deċiżjoni ġiet ikkritika mill-[[Electronic Frontier Foundation]], li stqarret kif is-sentenza tal-qorti "tostakola d-drittijiet tal-privatezza". === Kontenut mhux xieraq === Il-YouTube affaċċja wkoll kritika fuq il-kontenut offensiv ta' xi ċerti vidjos. Minkejja li t-termini ta' servizz tal-YouTube jipprojbixxu li jittella' materjal li jista' jiġi kkunsidrat bħala mhux xieraq, il-volum qawwi ta' vidjos li jittellgħu jagħmilha diffiċli biex il-YouTube jiċċekkjaw kull vidjo wieħed wieħed qabel ma jmur online. Suġġetti kontroversjali għall-vidjos kienu jinkludu n-[[negazzjoni tal-Olokawstu]] u d-[[Diżastru ta' Hillsborough]], fejn 96 partitarju tal-futbol minn [[Liverpool]] mietu fl-1989, teoriji ta' konfoffi u reliġjon.<ref>{{ċita web| titlu =YouTube criticized in Germany over anti-Semitic Nazi videos| awtur =| editur =[[Reuters]]| url =http://www.haaretz.com/hasen/spages/898004.html| aċċessdata =28-05-2008| lingwa =Ingliż| data-aċċess =2009-08-08| arkivju-url =https://web.archive.org/web/20091219111840/http://www.haaretz.com/hasen/spages/898004.html| arkivju-data =2009-12-19| url-status =dead}}</ref><ref>{{ċita web | titlu =Fury as YouTube carries sick Hillsboro video insult | url = http://icliverpool.icnetwork.co.uk/0100news/0100regionalnews/tm_headline=fury-as-youtube-carries-sick-hillsboro-video-insult%26method=full%26objectid=18729523%26page=1%26siteid=50061-name_page.html | editur= icLiverpool |aċċess= 24-05-2008 |lingwa=Ingliż }}</ref> Huwa f'idejn l-utenti biex jimmarkaw il-kontenut tal-vidjos bħala mhux xieraq, u wara, impjegat tal-YouTube janalizza l-vidjo immarkat u f'dak l-istadju jiddeċiedi jekk dak il-vidjo imurx kontra t-termini ta' servizz tas-sit jew le.<ref name="linji gwida"/> == Imblukkar == Diversi pajjiżi imblukkaw l-aċċess għall-YouTube minn mindu twaqqaf dan is-sit, fosthom iċ-[[Repubblika taċ-Ċina|Ċina]], il-[[Marokk]], u t-[[Tajlandja]]. Bħal issa, il-YouTube huwa imblukkat ġewwa t-[[Turkija]] wara kontroversja fuq xi vidjos li dehru li kienu qed jinsulentaw lil [[Mustafa Kemal Atatürk]]. Minkejja l-blokk, il-[[Prim Ministru tat-Turkija|Prim Ministru Tork]] [[Recep Tayyip Erdoğan]] stqarr mal-ġurnalisti li hu jista' jidħol fuq YouTube, minħabba li s-sit hu xorta waħda disponibbli ġewwa t-Turkija billi wieħed juża' proxy miftuħ.<ref>{{ċita web| titlu =Ban on YouTube proves virtual| awtur =Doğan News Agency| editur =Hürriyet| url =http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=10441126| aċċess =30-11-2008| lingwa =Ingliż| data-aċċess =2009-08-08| arkivju-url =https://web.archive.org/web/20081205140251/http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=10441126| arkivju-data =2008-12-05| url-status =dead}}</ref> Nhar it-3 ta' Diċembru, 2006, l-[[Iran]] imblokka temporanjament 'il-YouTube, flimkien ma' xi siti oħra, wara li ddikjarawhom bħala vjolazzjoni tal-kodiċi soċjali u morali. Dan il-blokk seħħ wara ttella' vidjo li juri lil stilla tas-soap opera Iranjan jagħmel is-sess.<ref>{{ċita web|url=http://www.guardian.co.uk/iran/story/0,,1963166,00.html|titlu=Censorship fears rise as Iran blocks access to top websites|data=04-12-2006|aċċess= 17-12-2006 |lingwa=Ingliż}}</ref> Il-blokk ġie mneħħa ftit wara, imma reġa' ġie attivat wara l-[[Elezzjoni presidenzjali Iranjana 2009|elezzjoni presidenzjali 2009]] tal-Iran.<ref>{{ċita web|url=http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jSPlmVgh-SfeEO9WhpOVG6Slnu0w|editur=American Free Press|titlu=Mobile phones, Facebook, YouTube cut in Iran|data=13-07-2009|aċċess=08-07-2009 |lingwa=Ingliż}}</ref> Fit-23 ta' Frar, 2008, il-[[Pakistan]] imblokka l-YouTube minħabba "materjal offensiv" lejn it-twemmin [[Iżlam]]iku li jinkludu d-dehra tal-[[Karikaturi ta' Mawmettu fuq il-Jyllands-Posten|karikaturi Daniżi]] tal-profetta [[Muħammed|Mawmettu]].<ref>{{ċita web | titlu =Pakistan blocks YouTube website|awtur=| editur= [[BBC]]| url =http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/7261727.stm|aċċess= 30-11-2008 |lingwa=Ingliż }}</ref> Dan wassal għal kważi blokk madwar id-dinja kollha tas-sit tal-YouTube għal madwar sagħtejn, hekk kif l-imblokk Pakistani inċidentalment spiċċa trasferit lejn pajjiżi oħra. Xi skejjel f'ċerti pajjiżi imblukkaw lill-YouTube minħabba li studenti tellgħu vidjos li juru imġieba ta' ibbuljar, ġlied fl-iskejjel, imġieba razzista, u kontenut ieħor inapproprjat.<ref>{{ċita aħbar|url=http://www.australianit.news.com.au/story/0,24897,21330109-15306,00.html|titlu=States still hold out on YouTube|data=06-03-2007|awtur=Colley, Andrew|publikatur=Australian IT|aċċessdata=|lingwa=Ingliż|data-aċċess=2009-08-08|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20090223201413/http://www.australianit.news.com.au/story/0,24897,21330109-15306,00.html|arkivju-data=2009-02-23|url-status=dead}}</ref> == Teknoloġija == === Kwalità tal-vidjos === Oriġinarjament, il-YouTube kien juri l-vidjos tiegħu taħt format wieħed, però illum dawn jinsabu disponibbli taħt tliet formati prinċipali, kif ukoll format ieħor għall-[[mowbajl]]s. Il-format oriġinali, magħruf bħala "kwalità standard", juri vidjos fir-riżoluzzjoni ta' 320x240 [[pixel]]s bl-użu ta' codec [[Sorenson Spark]]. Il-format tal-"kwalità għolja" għall-vidjos, introdott f'Marzu tal-2008, juri l-vidjos f'riżoluzzjoni ta' 864x480 pixels. Dan il-format joffri titjib sinjifikanti fuq il-kwalità standard. F'Novembru tal-2008, ġie miżjud sapport għall-[[vidjo b'definizzjoni għolja|vidjos b'definizzjoni għolja]],<ref>{{ċita web|url=http://uk.youtube.com/blog?entry=80oHX7A6Krw|titlu=Bigger Isn't Always Better... But in This Case, We Believe It Is|editur=YouTube|data=25-11-2008|aċċess=04-04-2009|lingwa=Ingliż}}</ref> waqt li fl-istess żmien il-plejer tal-YouTube tbiddel minn [[rapport]] 4:3 għal wieħed ta' [[skrin kbir]] ta' 16:9. === Vidjos 3D === Fil-21 ta' Lulju 2009, l-inġinier tas-softwer tal-YouTube Peter Bradshaw ħabbar li l-utenti tal-YouTube jistgħu jibdew itellgħu [[ċinema tridimensjonali|vidjos 3D]].<ref>{{ċita aħbar|url=http://www.physorg.com/news167575864.html|titlu=YouTube in 3D?|xogħol=Physorg|data=23-07-2009|aċċessdata=03-08-2009|l-ewwel=Miranda|l-aħħar=Marquit|lingwa=Ingliż}}</ref><ref>{{cite news|url=http://techie-buzz.com/video-tools/youtube-3d-videos.html|titlu=YouTube 3D Videos|data=2009-07-20|xogħol=Techie Buzz|l-ewwel=Keith|l-aħħar=Dsouza|aċċessdata=03-08-2009|lingwa=Ingliż}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thinkdigit.com/Internet/YouTube-adds-a-dimension-3D-goggles-not_3219.html|titlu=YouTube adds a dimension, 3D goggles not included|data=21-072009|aċċessdata=03-08-2009|xogħol=thinkdigit|l-ewwel=Kshitij|l-aħħar=Sobti|lingwa=Ingliż}}</ref> Wara li jittella' l-vidjo 3D u jiġi pproċessat, l-utenti għandhom diversi għażliet minn fejn jagħżlu fuq kif se jintwera l-vidjo. Għal dawk l-utenti mingħajr nuċċalijiet 3D dawn għandhom numru ta' opzjonijiet diversi kif jaraw il-vidjo. == Lokalizzazzjoni == Nhar id-19 ta' Ġunju, 2007, is-[[Chief executive officer|CEO]] tal-[[Google]] [[Eric E. Schmidt]] kien f'Pariġi biex iniedi s-sistema ġdida ta' lokalizzazzjoni. L-interfaċċa sħiħa tal-websajt hi issa disponibbli f'verżjonijiet lokalizzati fi 22 pajjiż: {| class="wikitable sortable" ! Pajjiż ! URL ! Lingwa ! Data tat-tnedija |- | {{bandierapajjiż|AUS}} | <code>au.youtube.com</code> | [[Ingliż Awstraljan|Ingliż (Awstralja)]] | 22 ta' Ottubru 2007 |- | {{bandierapajjiż|BRA}} | <code>br.youtube.com</code> | [[Brażiljan Portugiż|Portugiż (Brażil)]] | 22 ta' Ottubru 2007 |- | {{bandierapajjiż|CAN}} | <code>ca.youtube.com</code> | [[Ingliż Kanadiż|Ingliż (Kanada)]] u [[Franċiż Kanadiż|Franċiż (Kanada)]] | 6 ta' Novembru 2007 |- | {{bandierapajjiż|CZE}} | <code>cz.youtube.com</code> | [[Lingwa Ċeka|Ċek]] | 9 ta' Ottubru 2008 |- | {{bandierapajjiż|FRA}} | <code>fr.youtube.com</code> | [[Lingwa Franċiża|Franċiż]] | 19 ta' Ġunju 2007 |- | {{bandierapajjiż|GER}} | <code>de.youtube.com</code> | [[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]] | 8 ta' Novembru 2007 |- | {{bandierapajjiż|HKG}} | <code>hk.youtube.com</code> | [[Karattri Ċiniżi tradizzjonali|Ċiniż (Tradizzjonali)]] | 17 ta' Ottbubru 2007 |- | {{bandierapajjiż|ISR}} | <code>il.youtube.com</code> | [[English language|English]] | 16 ta' Settembru 2008 |- | {{bandierapajjiż|IND}} | <code>in.youtube.com</code> | [[Ingliż Indjan|Ingliż (Indja)]] | 7 ta' Mejju 2008 |- | {{bandierapajjiż|IRL}} | <code>ie.youtube.com</code> | [[Ingliż Irlandiż|Ingliż (Irlanda)]] | 19 ta' Ġunju 2007 |- | {{bandierapajjiż|ITA}} | <code>it.youtube.com</code> | [[Lingwa Taljana|Taljan]] | 19 ta' Ġunju 2007 |- | {{bandierapajjiż|JPN}} | <code>jp.youtube.com</code> | [[Lingwa Ġappuniża|Ġappuniż]] | 19 ta' Ġunju 2007 |- | {{bandierapajjiż|KOR}} | <code>kr.youtube.com</code> | [[Lingwa Koreana|Korean]] | 23 ta' Jannar 2008 |- | {{bandierapajjiż|MEX}} | <code>mx.youtube.com</code> | [[Spanjol Messikan|Spanjol (Messiku)]] | 10 ta' Ottubru 2007 |- | {{bandierapajjiż|NLD}} | <code>nl.youtube.com</code> | [[Lingwa Olandiża|Olandiż]] | 19 ta' Ġunju 2007 |- | {{bandierapajjiż|NZL}} | <code>nz.youtube.com</code> | [[Ingliż ta' New Zealand|Ingliż (New Zealand)]] | 22 ta' Ottubru 2007 |- | {{bandierapajjiż|POL}} | <code>pl.youtube.com</code> | [[Lingwa Pollakka|Pollakk]] | 19 ta' Ġunju 2007 |- | {{bandierapajjiż|RUS}} | <code>ru.youtube.com</code> | [[Lingwa Russa|Russu]] | 13 ta' Novembru 2007 |- | {{bandierapajjiż|ESP}} | <code>es.youtube.com</code> | [[Lingwa Spanjola|Spanjol]] | 19 ta' Ġunju 2007 |- | {{bandierapajjiż|SWE}} | <code>se.youtube.com</code> | [[Lingwa Żvediża|Żvediż]] | 22 ta' Ottubru 2007 |- | {{bandierapajjiż|TWN|name=Repubblika taċ-Ċina (Tajwan)}} | <code>tw.youtube.com</code> | [[Karattri Ċiniżi tradizzjonali|Ċiniż (Tradizzjonali)]] | 18 ta' Ottubru 2007 |- | {{bandierapajjiż|UK}} | <code>uk.youtube.com</code> | [[Ingliż Brittaniku|Ingliż (Renju Unit)]] | 19 ta' Ġunju 2007 |} == Referenzi == {{referenzi|2}} == Ħoloq esterni == {{Proġetti oħra}} * [http://www.youtube.com/ YouTube] * [http://www.youtube.com/browse?s=pop&t=m L-aktar vidjos li ntwerew (għax-xahar kurrenti; disponibbli wkoll għall-ġurnata tal-lum, għal-ġimgħa kurrenti, u ta' kull żmien)] * [http://www.youtube.com/blog Blogg uffiċjali] [[Kategorija:Google]] [[Kategorija:Qsim ta' vidjos fuq l-internet]] [[Kategorija:Web 2.0]] g4ud04bdm3eoqe8x1ufx4ejd2lt8n4o 0 17739 330416 329813 2026-06-04T02:55:32Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330416 wikitext text/x-wiki [[File:World Population.svg|thumb|right|350px|Mappa tal-popolazzjoni dinjija]] Din hija '''lista ta' pajjiżi skont il-popolazzjoni'''. Il-lista tinkludi [[pajjiżi indipendenti]] u [[territorji dipendenti]] abitati ibbażati fuq l-istandard [[ISO 3166-1]]. Il-popolazzjoni ta' kull pajjiż hi mogħtija wkoll bħala persentaġġ tal-[[popolazzjoni tad-dinja]], li skont l-arloġġ tal-popolazzjoni tal-Bureau taċ-Ċensiment tal-Istati Uniti hi stmata li hi 7.071 biljuni. Skond stima separata mill-[[Ġnus Magħquda]], qabżet is-7 biljuni f'Ottubru tal-2011. Iż-żoni li jiffurmaw parti integrali minn stati sovrani, bħall-pajjiżi tar-[[Renju Unit]], huma magħduda bħala parti mill-istati sovrani kkonċernati. Mhumiex inklużi entitajiet oħra, bħall-[[Unjoni Ewropea]], li mhumiex stati sovrani, u territorji dipendenti li m'għandhomx popolazzjoni permanenti, bħall-klejms ta' diversi pajjiżi għall-Antartika. Iċ-ċifri użati f'din tabella huma bbażati fuq l-istima l-aktar riċenti jew projezzjonijiet mill-awtoritajiet taċ-ċensiment nazzjonali meta jkunu disponibbli u ġeneralment jiġu approssimati. Fejn ma jkunx hemm informazzjoni nazzjonali aġġornata disponibbli, iċ-ċifri huma bbażati fuq l-istimi tal-2012 mid-Diviżjoni tal-Popolazzjoni tad-[[Dipartiment tan-Ġnus Magħquda għall-Affarijiet Ekonomiċi u Soċjali]]. Minħabba li l-figuri miġbura ma jinġabrux fl-istess ħin f'kull pajjiż, jew bl-istess livell ta' preċiżjoni, il-paraguni numeriċi li jirriżultaw jistgħu jagħtu konklużjonijiet mhux korretti. Barra minn hekk, it-total tal-figuri tal-pajjiżi kollha mhux daqs it-total tad-dinja. ==Lista== '''Nota:''' territorji dipendenti kollha huma murija bil-''korsiv''. {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! Pozizzjoni !! Pajjiz (jew territorju dipendenti) !! Popolazzjoni !! Data !! % popolazzjoni<br>tad-dinja !! Sors |- |1 |align=left|{{bandiera|Ċina}} |1,347,350,000 |Dicembru 31, 2011 |19.11% |align=left|[http://www.stats.gov.cn/english/newsandcomingevents/t20120120_402780233.html Stima Ufficjali] |- |2 |align=left|{{bandiera|Indja}} |1,210,193,422 |Marzu 1, 2011 |17.16% |align=left|[http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/india/Final_PPT_2011_chapter3.pdf ċensiment tal-2011] |- |3 |align=left|{{bandiera|Stati Uniti}} |314,762,000 |Novembru 14, 2012 |4.46% |align=left|[http://www.census.gov/population/www/popclockus.html Arlogg Ufficjali tal-popolazzjoni] |- |4 |align=left|{{bandiera|Indoneżja}} |237,641,326 |Mejju 1, 2010 |3.37% |align=left|[http://dds.bps.go.id/eng/tab_sub/view.php?tabel=1&daftar=1&id_subyek=12&notab=1 ċensiment tal-2010] |- |5 |align=left|{{bandiera|Brażil}} |193,946,886 |Lulju 1, 2012 |2.75% |align=left|[http://www.ibge.gov.br/home/presidencia/noticias/noticia_visualiza.php?id_noticia=2204&id_pagina=1 Stima Ufficjali] |- |6 |align=left|{{bandiera|Pakistan}} |181,219,000 |Novembru 14, 2012 |2.57% |align=left|[https://web.archive.org/web/20181225211657/http://www.census.gov.pk/%20 Arlogg Ufficjali tal-popolazzjoni] |- |7 |align=left|{{bandiera|Niġerja}} |166,629,000 |Lulju 1, 2012 |2.36% |align=left|stima tal-UN |- |8 |align=left|{{bandiera|Bangladexx}} |152,518,015 |Lulju 16, 2012 |2.16% |align=left|[http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/Census2011/Bangladesh_glance.pdf Stima Ufficjali] |- |9 |align=left|{{bandiera|Russja}} |143,228,300 |Settembru 1, 2012 |2.03% |align=left|[http://www.gks.ru/bgd/free/b12_00/IssWWW.exe/Stg/dk09/8-0.htm Stima Ufficjali] |- |10 |align=left|{{bandiera|Ġappun}} |127,530,000 |Ottubru 1, 2012 |1.81% |align=left|[http://www.stat.go.jp/english/data/jinsui/tsuki/index.htm Stima ufficjali ta 'kull xahar] |- |11 |align=left|{{bandiera|Messiku}} |112,336,538 |Gunju 12, 2010 |1.59% |align=left|[https://web.archive.org/web/20111113162732/http://www.inegi.org.mx/sistemas/mexicocifras/Default.aspx ċensiment tal-2010] |- |12 |align=left|{{bandiera|Filippini}} |92,337,852 |Mejju 1, 2010 |1.31% |align=left|[http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/pr1227tx.html ċensiment tal-2010] |- |13 |align=left|{{bandiera|Vjetnam}} |87,840,000 |Lulju 1, 2011 |1.25% |align=left|[http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=622&ItemID=12133 Stima Ufficjali] |- |14 |align=left|{{bandiera|Etjopja}} |84,320,987 |Lulju 1, 2012 |1.2% |align=left|[http://www.csa.gov.et/index.php?option=com_rubberdoc&view=doc&id=421&format=raw&Itemid=606 Stima Ufficjali] |- |15 |align=left|{{bandiera|Eġittu}} |82,828,000 |Novembru 14, 2012 |1.17% |align=left|[https://web.archive.org/web/20121030052148/http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/pls/fdl/tst12e?action=1&lname=%201 Arlogg Ufficjali tal-popolazzjoni] |- |16 |align=left|{{bandiera|Ġermanja}} |81,857,000 |April 30, 2012 |1.16% |align=left|[https://web.archive.org/web/20150924110018/http://www.statistik-portal.de/Statistik-Portal/en/en_zs01_bund.asp Stima ufficjali ta 'kull xahar] |- |17 |align=left|{{bandiera|Iran}} |75,149,669 |Ottubru 24, 2011 |1.07% |align=left|[https://web.archive.org/web/20121119133852/http://www.tehrantimes.com/politics/99936-irans-population-reaches-75-million-national-census-reveals censiment tal-2010] |- |18 |align=left|{{bandiera|Turkija}} |74,724,269 |Dicembru 31, 2011 |1.06% |align=left|[http://www.turkstat.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=10736 Stima ufficjali] |- |19 |align=left|{{bandiera|Repubblika Demokratika tal-Kongo}} |69,575,000 |Lulju 1, 2012 |0.99% |align=left|stima tal-UN |- |20 |align=left|{{bandiera|Tajlandja}} |65,479,453 |Settembru 1, 2010 |0.93% |align=left|[http://www.citypopulation.de/Thailand.html ċensiment tal-2010] |- |21 |align=left|{{bandiera|Franza}} |65,350,000 |Jannar 1, 2012 |0.93% |align=left|[http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=0&ref_id=NATnon02145 Stima Uffiċjali] |- |22 |align=left|{{bandiera|Renju Unit}} |62,262,000 |Lulju 1, 2010 |0.88% |align=left|[https://web.archive.org/web/20160117063130/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/pop-estimate/population-estimates-for-uk--england-and-wales--scotland-and-northern-ireland/mid-2010-population-estimates/annual-mid-year-population-estimates--2010.pdf Stima Uffiċjali] |- |23 |align=left|{{bandiera|Italja}} |60,849,247 |Marzu 31, 2012 |0.86% |align=left|[https://web.archive.org/web/20130522030004/http://www.demo.istat.it/bilmens2012gen/index02.html Stima Uffiċjali] |- |24 |align=left|{{bandiera|Afrika t'Isfel}} |51,770,560 |Ottubru 9, 2011 |0.73% |align=left|[http://www.statssa.gov.za/Census2011/Products/Census_2011_Fact_sheet.pdf ċensiment tal-2011] |- |25 |align=left|{{bandiera|Korea t'Isfel}} |50,004,441 |Lulju 1, 2012 |0.71% |align=left|[http://kostat.go.kr/portal/english/news/1/9/index.board?bmode=download&bSeq=&aSeq=259208&ord=1 Stima Uffiċjali] |- |26 |align=left|{{bandiera|Burma}} |48,724,000 |Lulju 1, 2012 |0.69% |align=left|stima tal-UN |- |27 |align=left|{{bandiera|Kolombja}} |46,787,000 |{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}} |0.66% |align=left|[https://web.archive.org/web/20120114091321/http://www.dane.gov.co/reloj/reloj_animado.php Arlogg Ufficjali tal-popolazzjoni] |- |28 |align=left|{{bandiera|Spanja}} |46,163,116 |Lulju 1, 2012 |0.65% |align=left|[https://web.archive.org/web/20120317115207/http://www.ine.es/jaxiBD/tabla.do?per=01&type=db&divi=EPOB&idtab=2 Stima Uffiċjali ta kull xahar] |- |29 |align=left|{{bandiera|Ukrajna}} |45,560,272 |Awissu 1, 2012 |0.65% |align=left|[https://archive.is/20121223024524/www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2012/fin/ds/kn/kn_e/kn0812_e.html Stima Uffiċjali ta kull xahar] |- |30 |align=left|{{bandiera|Tanżanija}} |43,188,000 |Lulju 1, 2010 |0.61% |align=left|[http://www.nbs.go.tz/pdf/Tanzania_in_Figures2010.pdf Stima Uffiċjali] |- |31 |align=left|{{bandiera|Arġentina}} |40,117,096 |Ottubru 27, 2010 |0.57% |align=left|[https://web.archive.org/web/20150924034527/http://www.indec.gov.ar/nuevaweb/cuadros/novedades/gacetilla_01_09_11.pdf ċensiment tal-2010] |- |32 |align=left|{{bandiera|Kenja}} |38,610,097 |Awissu 24, 2009 |0.55% |align=left|[https://web.archive.org/web/20101010234039/http://www.knbs.or.ke/Census%20Results/KNBS%20Brochure.pdf ċensiment tal-2009] |- |33 |align=left|{{bandiera|Polonja}} |38,538,447 |Diċembru 31, 2011 |0.55% |align=left|[http://www.stat.gov.pl/gus/5840_13211_PLK_HTML.htm Stima Uffiċjali] |- |34 |align=left|{{bandiera|Alġerija}} |37,100,000 |Jannar 1, 2012 |0.53% |align=left|[http://www.ons.dz/-Demographie-.html Stima Uffiċjali] |- |35 |align=left|{{bandiera|Kanada}} |34,979,600 |{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}} |0.5% |align=left|[https://web.archive.org/web/20180605075430/http://www.statcan.gc.ca/ig-gi/pop-ca-eng.htm Arlogg Ufficjali tal-popolazzjoni] |- |36 |align=left|{{bandiera|Iraq}} |33,330,000 |Lulju 1, 2011 |0.47% |align=left|[https://web.archive.org/web/20121029160543/http://cosit.gov.iq/english/AAS2012/section_2/1.htm Stima Uffiċjali] |- |37 |align=left|{{bandiera|Uganda}} |32,939,800 |Lulju 1, 2011 |0.47% |align=left|[http://www.ubos.org/onlinefiles/uploads/ubos/pdf%20documents/TP32010.pdf Stima Uffiċjali] |- |38 |align=left|{{bandiera|Marokk}} |32,730,400 |{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}} |0.46% |align=left|[http://www.hcp.ma Arlogg Ufficjali tal-popolazzjoni] |- |39 |align=left|{{bandiera|Sudan}} |30,894,000 |April 22, 2008 |0.44% |align=left|[https://web.archive.org/web/20130520025735/http://southsudaninfo.net/wp-content/uploads/reference_library/reports/5th_sudan_census26_april_2009.pdf ċensiment tal-2008] |- |40 |align=left|{{bandiera|Peru}} |30,135,875 |Ġunju 30, 2012 |0.43% |align=left|[https://web.archive.org/web/20120601002017/http://www.inei.gob.pe/biblioineipub/bancopub/Est/Lib0842/cap03.htm Stima Uffiċjali] |- |41 |align=left|{{bandiera|Malażja}} |29,554,000 |{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}} |0.42% |align=left|[https://web.archive.org/web/20131205145703/http://www.statistics.gov.my/portal/index.php?option=com_content&view=article&id=213&lang=en Arlogg Ufficjali tal-popolazzjoni] |- |42 |align=left|{{bandiera|Użbekistan}} |29,123,400 |Lulju 1, 2011 |0.41% |align=left|[http://www.stat.uz/upload/iblock/c0a/naselenie.xlsx Stima Uffiċjali] |- |43 |align=left|{{bandiera|Veneżwela}} |28,946,101 |Novembru 30, 2011 |0.41% |align=left|[https://web.archive.org/web/20131002094142/http://www.ine.gob.ve/index.php?option=com_content&view=article&id=473:para-el-30102011-28946101-total-preliminar-de-personas-en-venezuela&catid=121:censo-2011 ċensiment tal-2011] |- |44 |align=left|{{bandiera|Għarabja Sawdita}} |28,376,355 |Lulju 1, 2011 |0.4% |align=left|[http://www.cdsi.gov.sa/english Stima Uffiċjali] |- |45 |align=left|{{bandiera|Nepal}} |26,620,809 |Ġunju 22, 2011 |0.38 |align=left|[https://web.archive.org/web/20120415130818/http://census.gov.np/ ċensiment tal-2011] |- |46 |align=left|{{bandiera|Afganistan}} |25,500,100 |Jannar 1, 2013 |0.36 |align=left|[https://web.archive.org/web/20120918003706/http://cso.gov.af/Content/files/Settled%20Population%20by%20Civil%20Division,.pdf Stima Uffiċjali] |- |47 |align=left|{{bandiera|Gana}} |24,658,823 |Settembru 26, 2010 |0.35% |align=left|[https://web.archive.org/web/20150924105945/http://www.statsghana.gov.gh/docfiles/2010phc/2010_population_and_housing_census%28view_summary_of_final_results%29.pdf ċensiment tal-2010] |- |48 |align=left|{{bandiera|Korea ta' Fuq}} |24,554,000 |Lulju 1, 2012 |0.35% |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/Excel-Data/population.htm Stima Uffiċjali] |- |49 |align=left|{{bandiera|Jemen}} |24,527,000 |Lulju 1, 2012 |0.35% |align=left|[https://web.archive.org/web/20150923211602/http://www.cso-yemen.org/content.php?lng=arabic&id=553 Stima Uffiċjali] |- |50 |align=left|{{bandiera|Możambik}} |23,700,715 |Lulju 1, 2012 |0.34% |align=left|[http://www.ine.gov.mz/Dashboards.aspx?lang=pt Stima Uffiċjali] |- |51 |align=left|{{bandiera|Tajwan}} |23,268,372 |Lulju 31, 2012 |0.33% |align=left|[https://web.archive.org/web/20140704022127/http://eng.stat.gov.tw/point.asp?index=9 Stima Uffiċjali ta kull xahar] |- |52 | align=left|{{bandiera|Awstralja}} |22,813,438 | {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}} |0.32% | align=left|[http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/1647509ef7e25faaca2568a900154b63?OpenDocument Arlogg Ufficjali tal-popolazzjoni] |- |53 |align=left|{{bandiera|Sirja}} |21,836,000 |{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}} |0.31% |align=left|[https://web.archive.org/web/20090809193456/http://www.cbssyr.org/index-EN.htm Arlogg Ufficjali tal-popolazzjoni] |- |54 |align=left|{{bandiera|Kosta tal-Avorju}} |21,395,000 |Lulju 1, 2009 |0.3% |align=left|[http://www.ins.ci/stats/Tableaux/Tab06.htm Stima Uffiċjali] |- |55 |align=left|{{bandiera|Madagaskar}} |20,696,070 |Lulju 1, 2011 |0.29% |align=left|[http://www.instat.mg/index.php?option=com_content&view=article&id=33&Itemid=56 Stima Uffiċjali] |- |56 |align=left|{{bandiera|Angola}} |20,609,294 |Lulju 1, 2012 |0.29% |align=left|[https://web.archive.org/web/20130127033329/http://www.ine.gov.ao/oPais.htm Stima Uffiċjali] |- |57 |align=left|{{bandiera|Sri Lanka}} |20,277,597 |Marzu 20, 2012 |0.29% |align=left|[http://www.statistics.gov.lk ċensiment tal-2012] |- |58 |align=left|{{bandiera|Kamerun}} |19,406,100 |Jannar 1, 2010 |0.28% |align=left|[http://www.statistics-cameroon.org/fr5/downloads/La_population_du_Cameroun_2010.pdf Stima Uffiċjali] |- |59 |align=left|{{bandiera|Rumanija}} |19,042,936 |Ottubru 20, 2011 |0.28% |align=left|[http://www.insse.ro/cms/files/statistici/comunicate/alte/2012/Comunicat%20DATE%20PROVIZORII%20RPL%202011.pdf ċensiment tal-2011] |- |60 |align=left|{{bandiera|Każakistan}} |16,815,000 |Awissu 1, 2012 |0.27% |align=left|[https://web.archive.org/web/20140117231623/http://www.eng.stat.kz/Pages/default.aspx Stima Uffiċjali ta kull xahar] |- |61 |align=left|{{bandiera|Olanda}} |16,765,558 |Awissu 31, 2012 |0.24% |align=left|[http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?VW=T&DM=SLEN&PA=37943eng&LA=EN Stima Uffiċjali ta kull xahar] |- |62 |align=left|{{bandiera|Ċili}} |16,572,475 |April 9, 2012 |0.23% |align=left|[https://web.archive.org/web/20120906234112/http://www.censo.cl/2012/08/resultados_preliminares_censo_2012.pdf ċensiment tal-2012] |- |63 |align=left|{{bandiera|Niġer}} |16,274,738 |Lulju 1, 2012 |0.23% |align=left|[http://www.stat-niger.org/statistique Stima Uffiċjali] |- |64 |align=left|{{bandiera|Malawi}} |15,883,000 |Lulju 1, 2012 |0.23% |align=left|stima tal-UN |- |65 |align=left|{{bandiera|Burkina Faso}} |15,730,977 |Lulju 1, 2010 |0.22% |align=left|[http://www.insd.bf/fr Stima Uffiċjali] |- |66 |align=left|{{bandiera|Gwatemala}} |14,713,763 |Lulju 1, 2011 |0.21% |align=left|[https://web.archive.org/web/20111007193855/http://www.ine.gob.gt/np/poblacion/index.htm Stima Uffiċjali] |- |67 |align=left|{{bandiera|Mali}} |14,528,662 |April 1, 2009 |0.21% |align=left|[https://web.archive.org/web/20120413171022/http://www.instat.gov.ml/ ċensiment tal-2009] |- |68 |align=left|{{bandiera|Ekwador}} |14,483,499 |Novembru 28, 2010 |0.21% |align=left|[http://www.inec.gob.ec/estadisticas ċensiment tal-2010] |- |69 |align=left|{{bandiera|Kambodja}} |14,478,000 |Lulju 1, 2012 |0.21% |align=left|stima tal-UN |- |70 |align=left|{{bandiera|Żambja}} |13,092,666 |Ottubru 16, 2010 |0.19% |align=left|[http://www.zamstats.gov.zm ċensiment tal-2010] |- |71 |align=left|{{bandiera|Żimbabwe}} |13,014,000 |Lulju 1, 2012 |0.18% |align=left|stima tal-UN |- |72 |align=left|{{bandiera|Senegal}} |12,855,153 |Lulju 1, 2011 |0.18% |align=left|[https://web.archive.org/web/20120117060113/http://www.ansd.sn/senegal_indicateurs.html Stima Uffiċjali] |- |73 |align=left|{{bandiera|Ċad}} |11,274,106 |Mejju 20, 2009 |0.16% |align=left|[https://web.archive.org/web/20110511145318/http://www.cefod.org/spip.php?article2169 ċensiment tal-2009] |- |74 |align=left|{{bandiera|Kuba}} |11,247,925 |Diċembru 31, 2011 |0.16% |align=left|[http://www.one.cu/EstadisticaPoblacion/EstadisticaPoblacion.asp Stima Uffiċjali] |- |75 |align=left|{{bandiera|Belġju}} |10,839,905 |Jannar 1, 2010 |0.15% |align=left|[http://statbel.fgov.be/fr/modules/publications/statistiques/population/population_par_nationalite_sexe_superficie_et_densite.jsp Stima Uffiċjali] |- |76 |align=left|{{bandiera|Ginea}} |10,824,200 |Lulju 1, 2010 |0.15% |align=left|[http://www.stat-guinee.org Stima Uffiċjali] |- |77 |align=left|{{bandiera|Greċja}} |10,787,690 |Mejju 24, 2011 |0.15% |align=left|[https://web.archive.org/web/20111011061403/http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_01_F_GR.pdf ċensiment tal-2011] |- |78 |align=left|{{bandiera|Rwanda}} |10,718,379 |Lulju 1, 2011 |0.15% |align=left|[http://statistics.gov.rw/index.php?option=com_content&task=view&id=152&Itemid=318 Stima Uffiċjali] |- |79 |align=left|{{bandiera|Tuneżija}} |10,673,800 |Lulju 1, 2011 |0.15% |align=left|[http://www.ins.nat.tn/indexfr.php Stima Uffiċjali] |- |80 |align=left|{{bandiera|Portugall}} |10,561,614 |Marzu 21, 2011 |0.15% |align=left|[http://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_indicadores&indOcorrCod=0005889&selTab=tab0 ċensiment tal-2011] |- |81 |align=left|{{bandiera|Repubblika Ċeka}} |10,507,566 |Marzu 31, 2012 |0.15% |align=left|[http://czso.cz/eng/redakce.nsf/i/population Stima Uffiċjali] |- |82 |align=left|{{bandiera|Bolivja}} |10,426,155 |Lulju 1, 2010 |0.15% |align=left|[http://www.ine.gob.bo/indice/visualizador.aspx?ah=PC20118.HTM Stima Uffiċjali] |- |83 |align=left|{{bandiera|Ħaiti}} |10,085,214 |Lulju 1, 2010 |0.14% |align=left|[https://web.archive.org/web/20110721103153/http://www.ihsi.ht/produit_demo_soc.htm Stima Uffiċjali] |- |84 |align=left|{{bandiera|Ungerija}} |9,957,731 |Jannar 1, 2012 |0.14% |align=left|[http://portal.ksh.hu/pls/ksh/docs/eng/xstadat/xstadat_annual/i_wdsd003b.html Stima Uffiċjali] |- |85 |align=left|{{bandiera|Somalja}} |9,797,000 |Lulju 1, 2012 |0.14% |align=left|stima tal-UN |- |86 |align=left|{{bandiera|Żvezja}} |9,532,634 |Awissu 31, 2012 |0.14% |align=left|[http://www.scb.se/Pages/Product____25799.aspx Official registered population] <!-- DON'T CHANGE THIS, it's not a monthly ESTIMATE but a monthly OFFICIAL figure from the population register! --> |- |87 |align=left|{{bandiera|Belarus}} |9,459,800 |Ottubru 1, 2012 |0.13% |align=left|[https://archive.is/20121128000236/belstat.gov.by/homep/en/indicators/press/demographics.php Stima Uffiċjali ta kull xahar] |- |88 |align=left|{{bandiera|Repubblika Dominikana}} |9,445,281 |Diċembru 1, 2010 |0.13% |align=left|[http://www.one.gov.do/index.php?module=articles&func=display&aid=2387 ċensiment tal-2010] |- |89 |align=left|{{bandiera|Benin}} |9,352,000 |Lulju 1, 2012 |0.13% |align=left|stima tal-UN |- |90 |align=left|{{bandiera|Ażerbajġan}} |9,235,100 |Jannar 1, 2012 |0.13% |align=left|[http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/AP_/AP_1.shtml Stima Uffiċjali] |- |91 |align=left|{{bandiera|Burundi}} |8,749,000 |Lulju 1, 2012 |0.12% |align=left|stima tal-UN |- |92 |align=left|{{bandiera|Awstrija}} |8,452,835 |Lulju 1, 2012 |0.12% |align=left|[http://www.statistik.at/web_en/statistics/population/demographic_forecasts/population_forecasts/029024.html Stima Uffiċjali] |- |93 |align=left|{{bandiera|Ħonduras}} |8,385,072 |Lulju 1, 2012 |0.12% |align=left|[http://www.ine.gob.hn/drupal/node/205 Stima Uffiċjali] |- |94 |align=left|{{bandiera|Emirati Għarab Magħquda}} |8,264,070 |Lulju 1, 2010 |0.12% |align=left|[https://web.archive.org/web/20131008044353/http://www.uaestatistics.gov.ae/ReportPDF/Population%20Estimates%202006%20-%202010.pdf Stima Uffiċjali] |- |95 |align=left|{{bandiera|Sudan t'Isfel}} |8,260,490 |April 22, 2008 |0.12% |align=left|[https://web.archive.org/web/20130520025735/http://southsudaninfo.net/wp-content/uploads/reference_library/reports/5th_sudan_census26_april_2009.pdf ċensiment tal-2008] |- |96 |align=left|{{bandiera|Żvizzera}} |8,000,001 |Awissu 2, 2012 |0.11% |align=left|[http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/en/index/themen/01/22/press.html?pressID=8180 Stima Uffiċjali] |- |97 |align=left|{{bandiera|Iżrael}} |7,941,900 |Settembru 30, 2012 |0.11% |align=left|[http://www1.cbs.gov.il/www/yarhon/b1_e.htm Stima Uffiċjali ta kull xahar] |- |98 |align=left|{{bandiera|Taġikistan}} |7,800,000 |Jannar 1, 2012 |0.11% |align=left|[http://www.stat.tj/en Stima Uffiċjali] |- |99 |align=left|{{bandiera|Bulgarija}} |7,364,570 |Frar 1, 2011 |0.1% |align=left|[http://www.nsi.bg/census2011/PDOCS2/Census2011final_en.pdf ċensiment tal-2011] |- |100 |align=left|{{bandiera|Papwa Ginea Ġdida}} |7,170,000 |Lulju 1, 2012 |0.1% |align=left|stima tal-UN |- |101 |align=left|{{bandiera|Serbja}} |7,120,666 |Ottubru 1, 2011 |0.1% |align=left|[https://web.archive.org/web/20200408140039/http://media.popis2011.stat.rs/2011/prvi_rezultati.pdf ċensiment tal-2011] |- |102 |align=left|''{{bandiera|Ħong Kong}}'' ([[Ċina]]) |7,103,700 |Diċembru 31, 2011 |0.1% |align=left|[https://web.archive.org/web/20070609015356/http://www.censtatd.gov.hk/hong_kong_statistics/statistics_by_subject/index.jsp?subjectID=1&charsetID=2&displayMode=T Stima Uffiċjali] |- |103 |align=left|{{bandiera|Libja}} |6,469,000 |Lulju 1, 2012 |0.092% |align=left|stima tal-UN |- |104 |align=left|{{bandiera|Laos}} |6,465,800 |Lulju 1, 2012 |0.092% |align=left|[http://www.nsc.gov.la/Statistics/Selected%20Statistics/Population.htm Stima Uffiċjali] |- |105 |align=left|{{bandiera|Paragwaj}} |6,337,127 |Lulju 1, 2010 |0.09% |align=left|[http://www.dgeec.gov.py/Publicaciones/Biblioteca/EPH2010/Boletín%20Pobreza%20EPH%202010%202309.pdf Stima Uffiċjali] |- |106 |align=left|{{bandiera|Ġordan}} |6,370,300 |{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}} |0.088% |align=left|[https://web.archive.org/web/20120117225318/http://www.dos.gov.jo/dos_home_e/main/index.htm Arlogg Ufficjali tal-popolazzjoni] |- |107 |align=left|{{bandiera|Togo}} |6,191,155 |Novembru 6, 2010 |0.088% |align=left|[http://www.stat-togo.org/index.php?option=com_docman&task=doc_download&gid=14&&Itemid=56 ċensiment tal-2010] |- |108 |align=left|{{bandiera|El Salvador}} |6,183,000 |Ġunju 30, 2010 |0.088% |align=left|[http://www.citypopulation.de/ElSalvador.html Stima Uffiċjali] |- |109 |align=left|{{bandiera|Sierra Leone}} |6,126,000 |Lulju 1, 2012 |0.087% |align=left|stima tal-UN |- |110 |align=left|{{bandiera|Nikaragwa}} |6,071,045 |Ġunju 30, 2012 |0.086% |align=left|[http://www.inide.gob.ni/estadisticas/Cifras%20municipales%20año%202012%20INIDE.pdf Stima Uffiċjali] |- |111 |align=left|{{bandiera|Danimarka}} |5,587,085 |Lulju 1, 2012 |0.079% |align=left|[http://www.dst.dk/en/Statistik/emner/befolkning-og-befolkningsfremskrivning.aspx Stima Uffiċjali ta kull xahar] |- |112 |align=left|{{bandiera|Eritrea}} |5,581,000 |Lulju 1, 2012 |0.078% |align=left|stima tal-UN |- |113 |align=left|{{bandiera|Kirġiżistan}} |5,477,600 |Lulju 1, 2011 |0.078% |align=left|[https://web.archive.org/web/20120815034313/http://stat.kg/images/stories/docs/Ejegodnik/Population/demo%202.pdf Stima Uffiċjali] |- |114 |align=left|{{bandiera|Slovakkja}} |5,445,324 |Settembru 30, 2011 |0.077% |align=left|[https://web.archive.org/web/20121113190208/http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=40930 Stima Uffiċjali] |- |115 |align=left|{{bandiera|Finlandja}} |5,424,560 |{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}} |0.08% |align=left|[https://web.archive.org/web/20151006024826/http://vrk.fi/default.aspx?site=4 Arlogg Ufficjali tal-popolazzjoni] |- |116 |align=left|{{bandiera|Singapor}} |5,312,400 |Lulju 1, 2012 |0.074% |align=left|[https://web.archive.org/web/20090221030353/http://www.singstat.gov.sg/stats/keyind.html#popnarea Stima Uffiċjali] |- |117 |align=left|{{bandiera|Turkmenistan}} |5,170,000 |Lulju 1, 2012 |0.073% |align=left|stima tal-UN |- |118 |align=left|{{bandiera|Norveġja}} |5,048,100 |{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}} |0.072% |align=left|[http://www.ssb.no/befolkning_en Arlogg Ufficjali tal-popolazzjoni] |- |119 |align=left|{{bandiera|Repubblika tal-Irlanda}} |4,588,252 |April 10, 2011 |0.065% |align=left|[http://www.cso.ie/en/newsandevents/pressreleases/2012pressreleases/pressreleasethisisireland-highlightsfromcensus2011part1 ċensiment tal-2011] |- |120 |align=left|{{bandiera|Repubblika Afrikana Ċentrali}} |4,576,000 |Lulju 1, 2012 |0.065% |align=left|stima tal-UN |- |121 |align=left|{{bandiera|Ġeorġja}} |4,497,600 |Jannar 1, 2012 |0.064% |align=left|[http://www.geostat.ge/index.php?action=page&p_id=152&lang=eng Stima Uffiċjali] |- |122 |align=left|{{bandiera|New Zealand}} |4,445,890 |{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}} |0.063% |align=left|[http://www.stats.govt.nz/methods_and_services/population_clock.aspx Arlogg Ufficjali tal-popolazzjoni] |- |123 |align=left|{{bandiera|Kosta Rika}} |4,301,712 |Ġunju 3, 2011 |0.061% |align=left|[https://web.archive.org/web/20121009165019/http://www.inec.go.cr/Web/Home/Noticia.aspx?id=1 ċensiment tal-2011] |- |124 |align=left|{{bandiera|Territorji Palestinjani}} |4,293,313 |Lulju 1, 2012 |0.061% |align=left|[https://web.archive.org/web/20150610214618/http://www.pcbs.gov.ps/site/881/default.aspx#Population Stima Uffiċjali] |- |125 |align=left|{{bandiera|Libanu}} |4,292,000 |Lulju 1, 2012 |0.061% |align=left|stima tal-UN |- |126 |align=left|{{bandiera|Kroazja}} |4,290,612 |Marzu 31, 2011 |0.061% |align=left|[https://web.archive.org/web/20111114150141/http://www.dzs.hr/Eng/censuses/census2011/htm/e11_RH.html ċensiment tal-2011] |- |127 |align=left|{{bandiera|Liberja}} |4,245,000 |Lulju 1, 2012 |0.06% |align=left|stima tal-UN |- |128 |align=left|{{bandiera|Repubblika tal-Kongo}} |4,233,000 |Lulju 1, 2012 |0.06% |align=left|stima tal-UN |- |129 |align=left|{{bandiera|Bosnja-Ħerzegovina}} |3,868,621 |Ġunju 30, 2012 |0.055% |align=left|[https://web.archive.org/web/20170804170036/http://www.bhas.ba/ Stima Uffiċjali] |- |130 |align=left|''{{bandiera|Pwerto Riko}}'' ([[Stati Uniti]]) |3,706,690 |Lulju 1, 2011 |0.053% |align=left|[http://www.census.gov/popest/data/municipios/totals/2011/tables/PRM-EST2011-01.xls Stima Uffiċjali] |- |131 |align=left|{{bandiera|Kuwajt}} |3,582,054 |Diċembru 31, 2010 |0.051% |align=left|[http://www.citypopulation.de/Kuwait.html Stima Uffiċjali] |- |132 |align=left|{{bandiera|Moldova}} |3,559,500 |Jannar 1, 2012 |0.05% |align=left|[http://www.statistica.md/category.php?l=ro&idc=103& Stima Uffiċjali] |- |133 |align=left|{{bandiera|Panama}} |3,405,813 |Mejju 16, 2010 |0.048% |align=left|[http://www.censos2010.gob.pa/Resultados/cuadros.aspx ċensiment tal-2010] |- |134 |align=left|{{bandiera|Mawritanja}} |3,378,254 |Lulju 1, 2012 |0.048% |align=left|[http://www.ons.mr/doc/publication/Projectionpopulation.pdf Stima Uffiċjali] |- |135 |align=left|{{bandiera|Urugwaj}} |3,286,314 |Settembru 30, 2011 |0.047% |align=left|[http://www.ine.gub.uy/censos2011/index.html ċensiment tal-2011] |- |136 |align=left|{{bandiera|Armenja}} |3,275,700 |Ġunju 1, 2012 |0.046% |align=left|[http://www.armstat.am/en/?nid=126&id=11001 Stima Uffiċjali ta kull xahar] |- |137 |align=left|{{bandiera|Litwanja}} |3,180,394 |Awissu 1, 2012 |0.045% |align=left|[https://web.archive.org/web/20100819130935/http://db1.stat.gov.lt/statbank/selectvarval/saveselections.asp?MainTable=M3010101&PLanguage=1&TableStyle=&Buttons=&PXSId=7743&IQY=&TC=&ST=ST&rvar0=&rvar1=&rvar2=&rvar3=&rvar4=&rvar5=&rvar6=&rvar7=&rvar8=&rvar9=&rvar10=&rvar11=&rvar12=&rvar13=&rvar14= Stima Uffiċjali ta kull xahar] |- |138 |align=left|{{bandiera|Albanija}} |2,831,741 |Ottubru 1, 2011 |0.04% |align=left|[https://web.archive.org/web/20230404094307/http://census.al/Resources/Data/Census2011/Instat_print%20.pdf ċensiment tal-2011] |- |139 |align=left|{{bandiera|Oman}} |2,773,479 |Diċembru 12, 2010 |0.039% |align=left|[http://www.moneoman.gov.om/documents/Census_2010.pdf ċensiment tal-2010] |- |140 |align=left|{{bandiera|Mongolja}} |2,736,800 |Lulju 1, 2009 |0.039% |align=left|[https://web.archive.org/web/20120401092152/http://www.nso.mn/v3/index2.php?page=news_more&id=268 Stima Uffiċjali] |- |141 |align=left|{{bandiera|Ġamajka}} |2,709,300 |Diċembru 31, 2011 |0.038% |align=left|[http://statinja.gov.jm/Demo_SocialStats/population.aspx Stima Uffiċjali] |- |142 |align=left|{{bandiera|Lesoto}} |2,217,000 |Lulju 1, 2012 |0.031% |align=left|stima tal-UN |- |143 |align=left|{{bandiera|Namibja}} |2,104,900 |Awissu 28, 2011 |0.03% |align=left|[http://www.citypopulation.de/Namibia.html ċensiment tal-2011] |- |144 |align=left|{{bandiera|Latvja}} |2,070,371 |Marzu 1, 2011 |0.029% |align=left|[https://web.archive.org/web/20120610225219/http://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-census-2011-key-indicators-33613.html ċensiment tal-2011] |- |145 |align=left|{{bandiera|Repubblika tal-Maċedonja}} |2,059,794 |Diċembru 31, 2011 |0.029% |align=left|[http://www.stat.gov.mk/OblastOpsto_en.aspx?id=2 Stima Uffiċjali] |- |146 |align=left|{{bandiera|Slovenja}} |2,061,480 |{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}} |0.029% |align=left|[https://web.archive.org/web/20090618041010/http://www.stat.si/eng/tema_demografsko_prebivalstvo.asp Arlogg Ufficjali tal-popolazzjoni] |- |147 |align=left|{{bandiera|Botswana}} |2,024,904 |Awissu 22, 2011 |0.029% |align=left|[https://web.archive.org/web/20130517065836/http://www.cso.gov.bw/index.php?option=com_releases&id=196 ċensiment tal-2011] |- |148 |align=left|{{bandiera|Gambja}} |1,825,000 |Lulju 1, 2012 |0.026% |align=left|stima tal-UN |- |149 |align=left|{{bandiera|Qatar}} |1,757,540 |Ottubru 31, 2012 |0.025% |align=left|[http://www.qsa.gov.qa/eng/PopulationStructure.htm Stima Uffiċjali] |- |150 |align=left|{{bandiera|Gabon}} |1,564,000 |Lulju 1, 2012 |0.022% |align=left|stima tal-UN |- |151 |align=left|{{bandiera|Ginea Bissaw}} |1,520,830 |Marzu 1, 2009 |0.022% |align=left|[http://www.stat-guinebissau.com ċensiment tal-2009] |- |152 |align=left|{{bandiera|Trinidad u Tobago}} |1,317,714 |Lulju 1, 2010 |0.019% |align=left|[https://web.archive.org/web/20120107040217/http://www.cso.gov.tt/statistics/Pages/details.aspx?category=Population%20Statistics Stima Uffiċjali] |- |153 |align=left|{{bandiera|Estonja}} |1,294,236 |Marzu 31, 2012 |0.018% |align=left|[https://web.archive.org/web/20121113214338/http://www.stat.ee/63780?parent_id=39113 ċensiment tal-2012] |- |154 |align=left|{{bandiera|Mawrizju}} |1,286,051 |Lulju 1, 2011 |0.018% |align=left|[http://www.gov.mu/portal/site/cso/menuitem.a31c41a0cdd58d2533b6e70ea0208a0c Stima Uffiċjali] |- |155 |align=left|{{bandiera|Baħrejn}} |1,234,571 |April 27, 2010 |0.018% |align=left|[https://web.archive.org/web/20130502230515/http://www.cio.gov.bh/CIO_ARA/English/Publications/Census/2011%2009%2018%20Final%20English%20Census%202010%20Summary%20%20Results%20-%20Review%201.pdf ċensiment tal-2010] |- |156 |align=left|{{bandiera|Sważiland}} |1,220,000 |Lulju 1, 2012 |0.017% |align=left|stima tal-UN |- |157 |align=left|{{bandiera|Timor tal-Lvant}} |1,066,409 |Lulju 11, 2010 |0.015% |align=left|[http://dne.mof.gov.tl ċensiment tal-2010] |- |158 |align=left|{{bandiera|Fiġi}} |876,000 |Lulju 1, 2012 |0.012% |align=left|stima tal-UN |- |159 |align=left|{{bandiera|Ċipru}} |838,897 |Ottubru 1, 2011 |0.012% |align=left|[http://www.mof.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/732265957BAC953AC225798300406903?OpenDocument&sub=2&sel=1&e=&print ċensiment tal-2011] |- |160 |align=left|{{bandiera|Ġibuti}} |818,159 |Mejju 29, 2009 |0.012% |align=left|[http://www.ministere-finances.dj/RECENSEMENTDE%20LA%20POPULATION.html ċensiment tal-2009] |- |161 |align=left|''{{bandiera|Rèunion}}'' ([[Franza]]) |816,364 |Jannar 1, 2009 |0.012% |align=left|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-regions.asp?annee=2009#regions Stima Uffiċjali] |- |162 |align=left|{{bandiera|Gujana}} |784,894 |Lulju 1, 2010 |0.011% |align=left|[http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/Guyana_Population_Projections_2005-2025.pdf Stima Uffiċjali] |- |163 |align=left|{{bandiera|Ginea Ekwatorjali}} |740,000 |Lulju 1, 2012 |0.01% |align=left|stima tal-UN |- |164 |align=left|{{bandiera|Butan}} |720,679 |Lulju 1, 2012 |0.01% |align=left|[https://web.archive.org/web/20101113145947/http://www.nsb.gov.bt/pub/phcb/Population%20Projections%20of%20Bhutan%202005-2030.pdf Stima Uffiċjali] |- |165 |align=left|{{bandiera|Komoros}} |669,300 |Lulju 1, 2009 |0.0095% |align=left|[http://www.citypopulation.de/Comores.html Stima Uffiċjali] |- |166 |align=left|{{bandiera|Montenegro}} |620,029 |April 1, 2011 |0.0088% |align=left|[http://www.monstat.org/userfiles/file/popis2011/saopstenje/saopstenje%281%29.pdf ċensiment tal-2011] |- |167 |align=left|''{{bandiera|Makaw}}'' ([[Ċina]]) |568,700 |Ġunju 30, 2012 |0.0081% |align=left|[http://www.dsec.gov.mo/Statistic/Demographic/DemographicStatistics/DemographicStatistics2012Q2.aspx?lang=en-US Stima Uffiċjali] |- |168 |align=left|{{bandiera|Saħara tal-Punent}} |567,000 |Lulju 1, 2012 |0.008% |align=left|stima tal-UN |- |169 |align=left|{{bandiera|Gżejjer Solomon}} |553,935 |Lulju 1, 2012 |0.0079% |align=left|[http://www.spc.int/prism/country/sb/stats/Social/Popcen/Projection.htm Stima Uffiċjali] |- |170 |align=left|{{bandiera|Surinam}} |534,000 |Lulju 1, 2012 |0.0076% |align=left|stima tal-UN |- |171 |align=left|{{bandiera|Lussemburgu}} |511,800 |Diċembru 31, 2010 |0.0073% |align=left|[https://web.archive.org/web/20121011192950/http://www.statistiques.public.lu/stat/TableViewer/tableViewHTML.aspx?ReportId=383&IF_Language=fra&MainTheme=2&FldrName=1 Stima Uffiċjali] |- |172 |align=left|{{bandiera|Kap Verde}} |491,875 |Ġunju 16, 2010 |0.007% |align=left|[http://www.ine.cv/actualise%5Cdestaques%5Cfiles%5CApresentação_dados%20preliminares%20RGPH%202010.pdf ċensiment tal-2010] |- |173 |align=left|{{bandiera|Malta}} |460,297 |Diċembru 31, 2016 |0.0059% |align=left|[https://web.archive.org/web/20180220033214/https://nso.gov.mt/en/News_Releases/View_by_Unit/Unit_C5/Population_and_Migration_Statistics/Documents/2018/News2018_022.pdf Stima Uffiċjali] |- |174 |align=left|''{{bandiera|Guadeloupe}}'' ([[Franza]]) |401,554 |Jannar 1, 2009 |0.0057% |align=left|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-regions.asp?annee=2009#regions Stima Uffiċjali] |- |175 |align=left|''{{bandiera|Martinika|local}}'' ([[Franza]]) |396,404 |Jannar 1, 2009 |0.0057% |align=left|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-regions.asp?annee=2009#regions Stima Uffiċjali] |- |176 |align=left|{{bandiera|Brunej}} |393,162 |Ġunju 20, 2011 |0.0056% |align=left|[http://www.depd.gov.bn/projects/BPP/Preliminary%20Report%20of%20BPP%202011_updated_20Feb2012.pdf ċensiment tal-2011] |- |177 |align=left|{{bandiera|Baħamas}} |353,658 |Mejju 3, 2010 |0.005% |align=left|[http://statistics.bahamas.gov.bs/download/095485600.pdf ċensiment tal-2010] |- |178 |align=left|{{bandiera|Iżlanda}} |320,060 |April 1, 2012 |0.0045% |align=left|[http://www.statice.is/Pages/444?NewsID=8978 Stima Uffiċjali ta kull xahar] |- |179 |align=left|{{bandiera|Maldive}} |317,280 |Lulju 1, 2010 |0.0045% |align=left|[https://web.archive.org/web/20160303224031/http://planning.gov.mv/en/images/stories/publications/analysiscd/pdf/13.pdf Stima Uffiċjali] |- |180 |align=left|{{bandiera|Beliże}} |312,971 |Mejju 12, 2010 |0.0044% |align=left|[https://web.archive.org/web/20110813051640/http://www.statisticsbelize.org.bz/dms20uc/dynamicdata/docs/20110511165337_2.pdf ċensiment tal-2010] |- |181 |align=left|''{{bandiera|Polineżja Franċiża}}'' ([[Franza]]) |277,000 |Lulju 1, 2012 |0.0039% |align=left|stima tal-UN |- |182 |align=left|{{bandiera|Barbados}} |274,200 |Lulju 1, 2010 |0.0039% |align=left|[http://www.citypopulation.de/Barbados.html Stima Uffiċjali] |- |183 |align=left|''{{bandiera|Kaledonja l-Ġdida|local}}'' ([[Franza]]) |245,580 |Lulju 27, 2009 |0.0035% |align=left|[http://www.isee.nc/population/population.html ċensiment tal-2009] |- |184 |align=left|{{bandiera|Vanwatu}} |234,023 |Novembru 16, 2009 |0.0033% |align=left|[http://www.spc.int/prism/country/vu/stats ċensiment tal-2009] |- |185 |align=left|''{{bandiera|Gujana Franċiża}}'' ([[Franza]]) |224,469 |Jannar 1, 2009 |0.0032% |align=left|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-regions.asp?annee=2009#regions Stima Uffiċjali] |- |186 |align=left|''{{bandiera|Mayotte}}'' ([[Franza]]) |217,000 |Lulju 1, 2012 |0.0031% |align=left|stima tal-UN |- |187 |align=left|{{bandiera|Samoa}} |186,340 |Novembru 7, 2011 |0.0026% |align=left|[https://web.archive.org/web/20120714210956/http://www.sbs.gov.ws/Portals/138/PDF/census%20survey/Census%202011/Preliminary%20Count.pdf ċensiment tal-2011] |- |188 |align=left|{{bandiera|São Tomé u Príncipe}} |172,000 |Lulju 1, 2012 |0.0024% |align=left|stima tal-UN |- |189 |align=left|{{bandiera|Santa Luċija}} |166,526 |Mejju 10, 2010 |0.0024% |align=left|[https://web.archive.org/web/20110830112605/http://www.stats.gov.lc/StLuciaPreliminaryCensusReport2010.pdf ċensiment tal-2010] |- |190 |align=left|''{{bandiera|Guam}}'' ([[Stati Uniti]]) |159,358 |April 1, 2010 |0.0023% |align=left|[http://2010.census.gov/news/releases/operations/cb11-cn179.html ċensiment tal-2010] |- |191 |align=left|''{{bandiera|Curaçao}}'' ([[Olanda]]) |149,679 |Marzu 26, 2011 |0.0021% |align=left|[http://www.citypopulation.de/Curacao.html ċensiment tal-2011] |- |192 |align=left|{{bandiera|Grenada}} |110,821 |Lulju 1, 2009 |0.0016% |align=left|[https://web.archive.org/web/20130602153647/http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm Stima Uffiċjali] |- |193 |align=left|''{{bandiera|Gżejjer Verġni Amerikani}}'' |106,405 |April 1, 2010 |0.0015% |align=left|[https://web.archive.org/web/20121101063104/http://2010.census.gov/news/releases/operations/cb11-cn180.html ċensiment tal-2010] |- |194 |align=left|{{bandiera|Tonga}} |103,036 |Novembru 30, 2011 |0.0015% |align=left|[https://web.archive.org/web/20130502230502/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Tonga/release.pdf ċensiment tal-2011] |- |195 |align=left|{{bandiera|Kiribati}} |103,000 |Lulju 1, 2012 |0.0015% |align=left|stima tal-UN |- |196 |align=left|{{bandiera|Stati Federati tal-Mikroneżja}} |102,843 |April 4, 2010 |0.0015% |align=left|[http://www.citypopulation.de/Micronesia.html ċensiment tal-2010] |- |197 |align=left|''{{bandiera|Aruba}}'' ([[Olanda]]) |101,484 |Settembru 29, 2010 |0.0014% |align=left|[https://web.archive.org/web/20120425151522/http://www.censo2010.aw/index.php?option=com_content&view=article&id=112&Itemid=48&lang=pa ċensiment tal-2010] |- |198 |align=left|{{bandiera|San Vinċenz u l-Grenadini}} |100,892 |Lulju 1, 2009 |0.0014% |align=left|[https://web.archive.org/web/20130602153647/http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm Stima Uffiċjali] |- |199 |align=left|''{{bandiera|Jersey}}'' ([[Renju Unit]]) |97,857 |Marzu 27, 2011 |0.0014% |align=left|[https://web.archive.org/web/20120918003705/http://www.gov.je/SiteCollectionDocuments/Government%20and%20administration/R%20CensusBulletin1%2020111208%20SU.pdf ċensiment tal-2011] |- |200 |align=left|{{bandiera|Seychelles}} |90,945 |Awissu 26, 2010 |0.0013% |align=left|[https://web.archive.org/web/20120221021324/http://www.nbs.gov.sc/archives/82 ċensiment tal-2010] |- |201 |align=left|{{bandiera|Antigwa u Barbuda}} |86,295 |Mejju 27, 2011 |0.0012% |align=left|[http://www.citypopulation.de/Antigua.html ċensiment tal-2011] |- |202 |align=left|''{{bandiera|Gżira tal-Bniedem}}'' ([[Renju Unit]]) |84,497 |Marzu 27, 2011 |0.0012% |align=left|[https://web.archive.org/web/20120815034313/http://www.gov.im/lib/docs/treasury/economic/census/mdr081211provisionalkeycensus.pdf ċensiment tal-2011] |- |203 |align=left|{{bandiera|Andorra}} |78,115 |Lulju 1, 2011 |0.0011% |align=left|[https://web.archive.org/web/20170616074150/http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/banc_dades4.asp?tipus_grafic=&bGrafic=&formules=inici&any1=01/01/2000&any2=01/01/2011&codi_divisio=8&lang=1&codi_subtemes=8&codi_tema=2&chkseries= Stima Uffiċjali] |- |204 |align=left|{{bandiera|Dominika}} |71,293 |Mejju 14, 2011 |0.001% |align=left|[https://web.archive.org/web/20190608104411/http://www.dominica.gov.dm/cms/files/2011_census_report.pdf ċensiment tal-2011] |- |205 |align=left|''{{bandiera|Bermuda}}'' ([[Renju Unit]]) |64,237 |Mejju 20, 2010 |0.00091% |align=left|[https://web.archive.org/web/20120526201308/http://www.gov.bm/portal/server.pt/gateway/PTARGS_0_2_18881_227_1014_43/http;/ptpublisher.gov.bm;7087/publishedcontent/publish/cabinet_office/statistics/preliminary_results/2010_census_final_report_publication__dec_9_2011.pdf ċensiment tal-2010] |- |206 |align=left|''{{bandiera|Guernsey}}'' ([[Renju Unit]]) |62,431 |Marzu 31, 2010 |0.00089% |align=left|[http://www.gov.gg/CHttpHandler.ashx?id=5506&p=0 Stima Uffiċjali] |- |207 |align=left|''{{bandiera|Greenland}}'' ([[Danimarka]]) |56,749 |Jannar 1, 2012 |0.0008% |align=left|[http://www.stat.gl/dialog/main.asp?lang=en&link=BE&subthemecode=undefined Stima Uffiċjali] |- |208 |align=left|''{{bandiera|Samoa Amerikana}}'' ([[Stati Uniti]]) |55,519 |April 1, 2010 |0.00079% |align=left|[http://2010.census.gov/news/releases/operations/cb11-cn177.html ċensiment tal-2010] |- |209 |align=left|''{{bandiera|Gżejjer Kajman}}'' ([[Renju Unit]]) |55,456 |Ottubru 10, 2010 |0.00079% |align=left|[https://web.archive.org/web/20130921135615/http://eso.ky/pages.php?page=2010censusofpopulationandhousingfinalreport ċensiment tal-2010] |- |210 |align=left|{{bandiera|Gżejjer Marshall}} |54,305 |Lulju 1, 2010 |0.00077% |align=left|[http://www.spc.int/prism/country/mh/stats/Social/Population/pop_proj.htm Stima Uffiċjali] |- |211 |align=left|''{{bandiera|Gżejjer tat-Tramuntana tal-Mariana}}'' ([[Stati Uniti]]) |53,883 |April 1, 2010 |0.00076% |align=left|[http://2010.census.gov/news/releases/operations/cb11-cn178.html ċensiment tal-2010] |- |212 |align=left|{{bandiera|Saint Kitts u Nevis}} |51,970 |Lulju 1, 2009 |0.00074% |align=left|[https://web.archive.org/web/20130602153647/http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm Stima Uffiċjali] |- |213 |align=left|''{{bandiera|Gżejjer Faroe}}'' ([[Danimarka]]) |48,459 |Lulju 1, 2012 |0.00069% |align=left|[https://web.archive.org/web/20110511090929/http://www.hagstova.fo/portal/page/portal/HAGSTOVAN/Statistics_%20Faroe_Islands Stima Uffiċjali ta kull xahar] |- |214 |align=left|''{{bandiera|San Maarten}}'' ([[Olanda]]) |37,429 |Jannar 1, 2010 |0.00053% |align=left|[http://www.citypopulation.de/SintMaarten.html Stima Uffiċjali] |- |215 |align=left|''{{bandiera|San Martin}}'' ([[Franza]]) |36,824 |Jannar 1, 2009 |0.00052% |align=left|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-departements.asp?annee=2009 Stima Uffiċjali] |- |216 |align=left|{{bandiera|Liechtenstein}} |36,476 |Diċembru 31, 2011 |0.00052% |align=left|[https://web.archive.org/web/20140331084716/http://www.llv.li/amtsstellen/llv-as-bevoelkerung/llv-as-bevoelkerung-bevoelkerungsstatistik_per_31_dezember-vorlaeufig.htm Stima Uffiċjali] |- |217 |align=left|{{bandiera|Monako}} |35,000 |Lulju 1, 2012 |0.0005% |align=left|stima tal-UN |- |218 |align=left|{{bandiera|San Marino}} |32,404 |Lulju 31, 2012 |0.00046% |align=left|[http://www.statistica.sm/contents/instance15/files/document/14052503pop_bilancio_dem.pdf Stima Uffiċjali ta kull xahar] |- |219 |align=left|''{{bandiera|Gżejjer Turks u Kajkos}}'' ([[Renju Unit]]) |31,458 |Jannar 25, 2012 |0.00045% |align=left|[http://www.citypopulation.de/TurksCaicos.html ċensiment tal-2012] |- |220 |align=left|''{{bandiera|Ġibiltà}}'' ([[Renju Unit]]) |29,752 |Lulju 1, 2011 |0.00042% |align=left|[https://web.archive.org/web/20180928123433/http://www.gibraltar.gov.gi/images/stories/PDF/statistics/Key_Indicators_Website.pdf Stima Uffiċjali] |- |221 |align=left|''{{bandiera|Gżejjer Verġni Brittaniċi}}'' ([[Renju Unit]]) |29,537 |Lulju 1, 2010 |0.00042% |align=left|[https://web.archive.org/web/20020525210259/http://www.dpu.gov.vg/ Stima Uffiċjali] |- |222 |align=left|''{{bandiera|Gżejjer Åland}}'' ([[Finlandja]]) |28,355 |Diċembru 31, 2011 |0.0004% |align=left|[https://web.archive.org/web/20161115211225/http://www.asub.ax/start.con?iLan=2 Stima Uffiċjali] |- |223 |align=left|''{{bandiera|Olanda tal-Karibew}}'' ([[Olanda]]) |21,133 |Jannar 1, 2011 |0.0003% |align=left|[http://www.citypopulation.de/NedAntillen.html Stima Uffiċjali] |- |224 |align=left|{{bandiera|Palaw}} |21,000 |Lulju 1, 2012 |0.0003% |align=left|stima tal-UN |- |225 |align=left|''{{bandiera|Gżejjer Cook}}'' ([[New Zealand|NZ]]) |17,791 |Diċembru 1, 2011 |0.00025% |align=left|[http://www.stats.gov.ck ċensiment tal-2011] |- |226 |align=left|''{{bandiera|Angwilla}}'' ([[Renju Unit]]) |13,452 |Mejju 11, 2011 |0.00019% |align=left|[http://www.citypopulation.de/Anguilla.html ċensiment tal-2011] |- |227 |align=left|''{{bandiera|Wallis u Futuna|local}}'' ([[Franza]]) |13,000 |Lulju 1, 2012 |0.00018% |align=left|stima tal-UN |- |228 |align=left|{{bandiera|Nawru}} |10,000 |Lulju 1, 2012 |0.00014% |align=left|stima tal-UN |- |229 |align=left|{{bandiera|Tuvalu}} |10,000 |Lulju 1, 2012 |0.00014% |align=left|stima tal-UN |- |230 |align=left|''{{bandiera|San Barthélemy}}'' ([[Franza]]) |8,902 |Jannar 1, 2009 |0.00013% |align=left|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-departements.asp?annee=2009 Stima Uffiċjali] |- |231 |align=left|''{{bandiera|Saint-Pierre u Miquelon}}'' ([[Franza]]) |6,082 |Jannar 1, 2009 |0.00006% |align=left|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-departements.asp?annee=2009 Stima Uffiċjali] |- |232 |align=left|''{{bandiera|Montserrat}}'' ([[Renju Unit]]) |4,922 |Mejju 12, 2011 |0.00005% |align=left|[https://web.archive.org/web/20190403071254/http://www.gov.ms/wp-content/uploads/2011/02/Montserrat-At-A-Glance.pdf ċensiment tal-2011] |- |233 |align=left|''{{bandiera|Santa Helena, Ascension and Tristan da Cunha}}'' ([[Renju Unit]]) |4,000 |Lulju 1, 2012 |0.00004% |align=left|stima tal-UN |- |234 |align=left|''{{bandiera|Gżejjer Falkland}}'' ([[Renju Unit]]) |2,563 |April 15, 2012 |0.00003% |align=left|[https://web.archive.org/web/20120929024001/http://www.falklands.gov.fk/news/2012/09/headline-results-of-2012-falkland-islands-census-released/ ċensiment tal-2012] |- |235 |align=left|''{{flagicon|Norveġja}} [[Gżejjer Svalbard u Jan Mayen]]'' ([[Norveġja]]) |2,495 |Marzu 1, 2010 |0.00002% |align=left|[http://www.citypopulation.de/Svalbard.html Stima Uffiċjali] |- |236 |align=left|''{{bandiera|Gżira Norfolk}}'' ([[Awstralja]]) |2,302 |Awissu 9, 2011 |0.00002% |align=left|[https://web.archive.org/web/20160303200110/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Norfolk_Island/report.pdf ċensiment tal-2011] |- |237 |align=left|''{{bandiera|Gżira tal-Milied}}'' ([[Awstralja]]) |2,072 |Awissu 9, 2011 |0.00002% |align=left|[http://www.citypopulation.de/Australia-Agglo.html ċensiment tal-2011] |- |238 |align=left|''{{bandiera|Tokelau}}'' ([[New Zealand|NZ]]) |1,411 |Ottubru 18, 2011 |0.00001% |align=left|[https://web.archive.org/web/20120815034343/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Tokelau/report.pdf ċensiment tal-2011] |- |239 |align=left|''{{bandiera|Niue}}'' ([[New Zealand|NZ]]) |1,000 |Lulju 1, 2012 |0.00001% |align=left|stima tal-UN |- |240 |align=left|{{bandiera|Belt tal-Vatikan}} |800 |Marzu 1, 2011 |0.00001% |align=left|[http://www.vaticanstate.va/IT/Stato_e_Governo/NoteGenerali/Popolazione.htm Stima Uffiċjali] |- |241 |align=left|''{{bandiera|Gżejjer Kokos}}'' ([[Awstralja]]) |550 |Awissu 9, 2011 |0.000008% |align=left|[http://www.citypopulation.de/Australia-Agglo.html ċensiment tal-2011] |- |242 |align=left|''{{bandiera|Gżejjer Pitcairn}}'' ([[Renju Unit]]) |66 |Lulju 1, 2008 |0.000001% |align=left|[http://www.citypopulation.de/Pitcairn.html ċensiment tal-2008] |} ==Ħoloq esterni== *[http://www.un.org/esa/population/publications/WPP2004/WPP2004_Volume3.htm Nazzjonijiet Uniti Rapport Analitiku għall-reviżjoni tal-2004 tal-Prospetti tal-Popolazzjoni Dinjija] (ir-rapport analitiku għar-reviżjoni tal-2006 ma tkunx disponibbli online) - tinkludi dettalji tal-metodoloġija u s-sorsi użati għall-estimi tal-popolazzjoni ta 'hawn fuq. [[Kategorija:Listi ta' pajjiżi]] [[Kategorija:Statistika]] 9zminadk942tihlhdsbjb3kimvqb7bd 0 25619 330419 299944 2026-06-04T07:12:15Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330419 wikitext text/x-wiki [[Stampa:UNESCO logo.svg|daqsminuri|Il-logo tal-UNESCO]] L-'''Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura''' ('''UNESCO''')<ref>{{Ċita web|url=https://en.unesco.org/|titlu=UNESCO|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> hija aġenzija speċjalizzata tan-[[Nazzjonijiet Uniti]] (NU) bl-għan li tippromwovi l-paċi u s-sigurtà fid-dinja permezz tal-kooperazzjoni internazzjonali fl-edukazzjoni, fix-xjenzi u fil-kultura.<ref>{{Ċita web|url=https://en.unesco.org/about-us/introducing-unesco|titlu=“Introducing UNESCO”|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://en.unesco.org/about-us/introducing-unesco|titlu=“UNESCO’s history”|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> Fiha 193 Stat Membru u 11-il Membru Assoċjat<ref>{{Ċita web|url=https://en.unesco.org/countries|titlu=“List of UNESCO members and associates”|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref>, kif ukoll sħab fis-settur mhux governattiv, dak intergovernattiv u dak privat.<ref>{{Ċita web|url=https://en.unesco.org/partnerships|titlu=“Partnerships”|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> L-UNESCO għandha l-kwartieri ġenerali f’[[Pariġi]], [[Franza]], kif ukoll 53 uffiċju reġjonali<ref>{{Ċita web|url=https://en.unesco.org/fieldoffice|titlu=“Field Office”|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> u 199 kummissjoni nazzjonali<ref>{{Ċita web|url=https://en.unesco.org/countries/national-commissions|titlu=“National Commissions”|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> madwar id-dinja li jiffaċilitaw il-mandat globali tagħha. L-UNESCO ġiet imwaqqfa fl-1945 bħala suċċessur tal-Kumitat Internazzjonali għall-Kooperazzjoni Internazzjonali tal-Lega tan-Nazzjonijiet.<ref>Grandjean, Martin (2018). ''Les réseaux de la coopération intellectuelle. La Société des Nations comme actrice des échanges scientifiques et culturels dans l'entre-deux-guerres'' [''In-Networks tal-Kooperazzjoni Intellettwali. Il-Lega tan-Nazzjonijiet bħala Attur tal-Iskambji Xjentifiċi u Kulturali fil-Perjodu bejn iż-Żewġ Gwerer Dinjin'']. https://tel.archives-ouvertes.fr/tel-01853903/document<nowiki/>Lausanne: Université de Lausanne.</ref> Il-kostituzzjoni tagħha tistabbilixxi l-għanijiet tal-aġenzija, l-istruttura tal-governanza, u l-qafas tal-ħidma tagħha. Il-missjoni tat-twaqqif tal-UNESCO, li ssawret mit-[[Tieni Gwerra Dinjija]], hi l-promozzjoni tal-paċi, tal-iżvilupp sostenibbli u tad-drittijiet tal-bniedem billi jiġu ffaċilitati l-kollaborazzjoni u d-djalogu fost in-nazzjonijiet.<ref>{{Ċita web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000261751.page=6|titlu=“UNESCO. General Conference, 39th, 2017 [892]”|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> Tipprova tilħaq dan l-objettiv permezz ta’ ħames oqsma ta’ programmi ewlenin: l-edukazzjoni, ix-xjenzi naturali, ix-xjenzi soċjali/umani, il-kultura u l-komunikazzjoni/informazzjoni. L-UNESCO tisponsorja proġetti li jtejbu l-litteriżmu, li jipprovdu t-taħriġ tekniku u l-edukazzjoni, li jmexxu x-xjenza ’l quddiem, li jipproteġu l-mezzi tax-xandir indipendenti u l-libertà tal-istampa, li jippreservaw l-istorja reġjonali u kulturali, u li jippromwovu d-diversità kulturali. [[Stampa:Flag of UNESCO.svg|daqsminuri|Il-bandiera tal-UNESCO]] Bħala punt fokali għall-kultura u għax-xjenza dinjin, l-attivitajiet tal-UNESCO ġew imwessgħin matul is-snin biex jinkludu l-assistenza fit-traduzzjoni u fid-disseminazzjoni tal-letteratura dinjija, l-istabbiliment ta’ ftehimiet ta’ kooperazzjoni internazzjonali biex jitħarsu s-[[Sit ta’ Wirt Dinji|Siti ta’ Wirt Dinji]] li jkollhom importanza kulturali u naturali, id-difiża tad-drittijiet tal-bniedem, it-tnaqqis tad-distakk diġitali madwar id-dinja, u l-ħolqien ta’ soċjetajiet inklużivi tal-għarfien permezz tal-informazzjoni u tal-komunikazzjoni.<ref>{{Ċita web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000149999|titlu=“UNESCO • General Conference; 34th; Medium-term Strategy, 2008-2013; 2007”|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> L-UNESCO nediet diversi inizjattivi u movimenti globali, fosthom l-Edukazzjoni Għal Kulħadd, sabiex tkompli tilħaq l-objettivi ewlenin tagħha. Il-governanza tal-UNESCO titmexxa permezz tal-Konferenza Ġenerali, li hija magħmula minn Stati Membri u minn Membri Assoċjati. Din il-Konferenza titlaqqa’ darbtejn fis-sena sabiex jiġu stabbiliti l-programmi u l-baġit tal-aġenzija. Teleġġi wkoll il-membri tal-Bord Eżekuttiv, li jiġġestixxi l-ħidma tal-UNESCO, u kull erba’ snin taħtar Direttur Ġenerali, li jaqdi r-rwol tal-kap amministratur tal-UNESCO. L-UNESCO hija membru tal-Grupp tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Iżvilupp<ref>{{Ċita web|url=http://www.undg.org/index.cfm?P=13|titlu=“UNDG Members”|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=|data-aċċess=2021-01-24|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110511144047/http://www.undg.org/index.cfm?P=13|arkivju-data=2011-05-11|url-status=dead}}</ref>, li huwa koalizzjoni ta’ aġenziji u ta’ organizzazzjonijiet tan-NU bit-tir li jilħqu l-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli. == Storja == === Oriġini === L-UNESCO u l-mandat tagħha għall-kooperazzjoni internazzjonali jmorru lura għal riżoluzzjoni tal-Lega tan-Nazzjonijiet tal-21 ta’ Settembru 1921, li riedet taħtar Kummissjoni bl-għan li tistudja l-fattibbiltà li n-nazzjonijiet jikkondividu b’mod ħieles il-kultura, l-edukazzjoni u l-kisbiet xjentifiċi.<ref>''Plenary Meetings'', Records of the Second Assembly, Geneva: League of Nations, 5 September – 5 October 1921</ref><ref name=":0">{{Ċita web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000079049|titlu=A Chronology of UNESCO: 1945–1987, UNESDOC database, Paris, December 1987, LAD.85/WS/4 Rev|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> Dan il-korp ġdid, il-Kumitat Internazzjonali għall-Kooperazzjoni Intellettwali (ICIC) inħoloq fl-1922<ref>{{Ċita web|url=https://tel.archives-ouvertes.fr/tel-01853903/document|titlu=Grandjean, Martin (2018). Les réseaux de la coopération intellectuelle. La Société des Nations comme actrice des échanges scientifiques et culturels dans l'entre-deux-guerres|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> u kellu esponenti ta’ stoffa bħal Henri Bergson, [[Albert Einstein]], [[Marie Curie]], Robert A. Millikan, u Gonzague de Reynold fost il-membri tiegħu (peress li kien kummissjoni żgħira tal-Lega tan-Nazzjonijiet iċċentrata essenzjalment fuq il-Punent tal-[[Ewropa]]).<ref>{{Ċita web|url=https://serval.unil.ch/resource/serval:BIB_F8F05A6DBC3C.P001/REF|titlu=Grandjean, Martin (2020). "A Representative Organization? Ibero-American Networks in the Committee on Intellectual Cooperation of the League of Nations (1922–1939)". Cultural Organizations, Networks and Mediators in Contemporary Ibero-America: 65–89.|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> Il-pass li jmiss kien il-ħolqien tal-Istitut Internazzjonali għall-Kooperazzjoni Intellettwali (IIIC) f’Pariġi fid-9 ta’ Awwissu 1925, li kellu jaġixxi bħala aġenzija eżekuttiva għall-ICIC. Madankollu, malli faqqgħet it-Tieni Gwerra Dinjija, din ħarbtet il-ħidma ta’ dawn l-organizzazzjonijiet predeċessuri.<ref>Hamen, Susan E., author. ''The Great Depression and World War II : 1929–1945''. ISBN <bdi>978-1-62403-178-6</bdi>.</ref> Bħala inizjattivi privati, l-Uffiċċju Internazzjonali għall-Edukazzjoni (IBE) beda jaħdam bħala organizzazzjoni mhux governattiva għas-servizz tal-iżvilupp edukattiv internazzjonali minn Diċembru 1925 u ssieħeb mal-UNESCO fl-1969, wara li ġiet stabbilita kummissjoni konġunta fl-1952.<ref name=":0" /> === Ħolqien === Wara li ġiet iffirmata l-Karta Atlantika u d-Dikjarazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti, il-Konferenza tal-Ministri Alleati tal-Edukazzjoni (CAME) bdiet tiltaqa’ f’[[Londra]]. Dawn il-laqgħat komplew mis-16 ta’ Novembru 1942 sal-5 ta’ Diċembru 1945. Fit-30 ta’ Ottubru 1943, il-ħtieġa ta’ organizzazzjoni internazzjonali ġiet espressa fid-Dikjarazzjoni ta’ [[Moska]], bi qbil bejn iċ-[[Ċina]], ir-[[Renju Unit]], l-[[Stati Uniti|Istati Uniti]] u l-[[Unjoni Sovjetika]]. Din ġiet segwita mill-proposti tal-Konferenza ta’ Dumbarton Oaks tad-9 ta’ Ottubru 1944. Fuq proposta tas-CAME u f’konformità mar-rakkomandazzjonijiet tal-Konferenza tan-Nazzjonijiet Uniti dwar l-Organizzazzjoni Internazzjonali (UNCIO), li saret f’[[San Francisco]] f’April-Ġunju 1945, tlaqqgħet Konferenza tan-Nazzjonijiet Uniti għall-istabbiliment ta’ organizzazzjoni edukattiva u kulturali (ECO/CONF) f’Londra mill-1 sas-16 ta’ Novembru 1945 b’44 gvern rappreżentat. L-idea tal-UNESCO ġiet żviluppata l-iktar minn [[Rab Butler]], il-Ministru tal-Edukazzjoni għar-[[Renju Unit]], li kellu influwenza pjuttost kbira fl-iżvilupp tagħha.<ref>{{Ċita web|url=http://hansard.millbanksystems.com/lords/1949/jan/26/the-work-of-unesco|titlu=The work of U.N.E.S.C.O. (Hansard, 26 January 1949)|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=|data-aċċess=2 February 2021|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20171019103837/http://hansard.millbanksystems.com/lords/1949/jan/26/the-work-of-unesco|arkivju-data=19 October 2017|url-status=dead}}</ref> Fl-ECO/CONF, il-Kostituzzjoni tal-UNESCO ġiet introdotta u ffirmata minn 37 pajjiż, u ġiet stabbilita Kummissjoni Preparatorja. Din il-Kummissjoni Preparatorja operat bejn is-16 ta’ Novembru 1945 u l-4 ta’ Novembru 1946 — id-data meta daħlet fis-seħħ il-Kostituzzjoni tal-UNESCO malli waslet l-għoxrin ratifika minn Stat Membru.<ref>{{Ċita web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000117626|titlu="United Nations Conference for the Establishment of an Educational and Cultural Organisation. Conference for the Establishment of an Educational and Cultural Organisation" (PDF). UNESDOC database.|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> L-ewwel Konferenza Ġenerali seħħet mid-19 ta’ Novembru sal-10 ta’ Diċembru 1946, u fiha [[Dr. Julian Huxley]] ġie elett bħala Direttur Ġenerali.<ref>{{Ċita web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000114580|titlu="General Conference, First Session". UNESDOC database.|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> Il-Kostituzzjoni ġiet emendata f’Novembru 1954 meta l-Konferenza Ġenerali ddeċidiet li l-membri tal-Bord Eżekuttiv kellhom ikunu rappreżentanti tal-gvernijiet tal-Istati taċ-ċittadinanza tagħhom, u għad-differenza ta’ dak li kien jiġri qabel, ma kellhomx jaġixxu iktar f’isimhom stess.<ref>{{Ċita web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000114580|titlu="Records of the General Conference, Eighth Session" (PDF). unesdoc.unesco.org.|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> Din il-bidla fil-governanza ddistingwiet lill-UNESCO mill-predeċessur tagħha, l-ICIC, u stabbiliet kif l-Istati Membri kellhom jaħdmu flimkien fl-oqsma ta’ kompetenza tal-organizzazzjoni. Filwaqt li l-Istati Membri ħadmu flimkien tul iż-żmien biex iwettqu l-mandat tal-UNESCO, fatturi politiċi u storiċi sawru l-operazzjonijiet tal-organizzazzjoni, b’mod partikolari matul il-[[Gwerra Bierda]], il-proċess tad-dekolonjalizzazzjoni, u x-xoljiment tal-Unjoni Sovjetika.<ref>{{Ċita web|url=https://www.worldcat.org/title/into-the-heart-of-darkness-cosmopolitanism-vs-realism-and-the-democratic-republic-of-congo/oclc/650842164|titlu=Schmidt, Christopher. (2010). Into the heart of darkness : cosmopolitanism vs. realism and the Democratic Republic of Congo.|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref><ref>"Peacekeeping in the Cold War/Post-Cold War", ''UNITED NATIONS PEACEKEEPING IN THE POST-COLD WAR ERA'', Abingdon, UK: Taylor & Francis, pp. 23–45, 2005, ISBN 978-0-203-30743-4</ref> === Żvilupp === Fost l-ikbar kisbiet tal-organizzazzjoni hemm il-ħidma tagħha kontra r-razziżmu, pereżempju permezz ta’ stqarrijiet ta’ ċertu portata dwar ir-razza, l-ewwel u qabel kollox id-dikjarazzjoni tal-antropologi (fosthom kien hemm [[Claude Lévi-Strauss]]) u ta’ xjentisti oħra fl-1950<ref>{{Ċita web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000126969|titlu="UNESCO. (1950). Statement by experts on race problems. Paris, 20 July 1950. UNESCO/SS/1. UNESDOC database"|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> u l-aħħar iżda mhux l-inqas id-Dikjarazzjoni tal-1978 dwar ir-Razza u l-Preġudizzju Razzjali.<ref>{{Ċita web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000114032|titlu="UNESCO. General Conference, 20th Session. (1979). Records of the General Conference, Twentieth Session, Paris, 24 October to 28 November 1978. 20 C/Resolutions. (Paris.) Resolution 3/1.1/2, p. 61. UNESDOC database"|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> Fl-1956, ir-Repubblika tal-[[Afrika t'Isfel|Afrika t’Isfel]] irtirat mill-UNESCO peress li kienet tal-fehma li uħud mill-pubblikazzjonijiet tal-organizzazzjoni kienu “interferenza” fil-“problemi razzjali” tal-pajjiż.<ref>UNESCO. Executive Board, 42nd Session. (1955). Report of the Director-General on the Activities of the Organization (March–November 1955). Paris, 9 November 1955. 42 EX/43. Part I Relations with Member States, paragraph 3.</ref> L-Afrika t’Isfel reġgħet issieħbet fl-organizzazzjoni fl-1994 taħt it-tmexxija ta’ [[Nelson Mandela]].<ref>Thompson, Leonard Monteath (January 2001). ''A history of South Africa'' (Third ed.). New Haven. ISBN <bdi>978-0-300-12806-2</bdi>.</ref><ref>Nygren, Thomas (2016), "UNESCO Teaches History: Implementing International Understanding in Sweden", ''A History of UNESCO'', London: Palgrave Macmillan UK, pp. 201–230, ISBN 978-1-349-84528-6</ref> Il-ħidma bikrija tal-UNESCO fil-qasam tal-edukazzjoni kienet tinkludi proġett pilota dwar l-edukazzjoni fundamentali fil-Wied ta’ Marbial, fil-[[Ħaiti|Haiti]], li beda fl-1947.<ref>The Haiti pilot project: phase one, 1947–1949. (1951). Monographs on Fundamental Education IV. UNESCO: Paris.</ref> Dan il-proġett ġie segwit minn missjonijiet ta’ esperti f’pajjiżi oħra, fosthom, pereżempju, missjoni fl-[[Afganistan]] fl-1949.<ref>{{Ċita web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000059046|titlu="Debiesse, J., Benjamin, H. and Abbot, W. (1952). Report of the mission to Afghanistan. Educational Missions IV. ED.51/VIII.A. (Paris.) UNESDOC database"|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> Fl-1948, l-UNESCO rrakkomandat li l-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-edukazzjoni primarja b’xejn tkun obbligatorja u universali.<ref>{{Ċita web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000114591.xml=http://unesdoc.unesco.org/ulis/cgi-bin/ulis.pl|titlu="UNESCO. General Conference, 2nd Session. (1948). Resolutions adopted by the General Conference during its second session, Mexico, November–December 1947. 2 C/Resolutions. (Paris.) Resolution 3.4.1, p. 17. UNESDOC database"|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> Fl-1990, il-Konferenza Dinjija dwar l-Edukazzjoni għal Kulħadd, li saret f’Jomtien, fit-[[Tajlandja]], nediet moviment globali biex l-edukazzjoni bażika tiġi pprovduta lit-tfal, liż-żgħażagħ u lill-adulti kollha.<ref>{{Ċita web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000097551|titlu="UNDP, UNESCO, UNICEF, and The World Bank. (1990). Final Report. World Conference on Education for All: Meeting Basic Education Needs. 5–9 March 1990, Jomtien, Thailand. (WCEFA Inter-agency Commission: New York). UNESDOC database"|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> Għaxar snin wara, il-Forum Dinji dwar l-Edukazzjoni tas-sena 2000 li sar f’[[Dakar]], is-[[Senegal]], wassal biex il-gvernijiet li kienu membri jimpenjaw ruħhom biex l-edukazzjoni bażika għal kulħadd tinkiseb sal-2015.<ref>{{Ċita web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000121147|titlu="UNESCO. (2000). The Dakar Framework for Action. Education for All: meeting our collective commitments (including six regional frameworks for action). World Education Forum, Dakar, Senegal, 26–28 April 2000. ED.2000/WS/27. (Paris). UNESDOC database"|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> L-attivitajiet bikrin tal-UNESCO fil-kultura kienu jinkludu l-Kampanja tan-[[Nubja]], li tnediet fl-1960.<ref>{{Ċita web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000041943|titlu="UNESCO. General Conference, 21st Session. (1980). International Campaign to Save the Monuments of Nubia: Report of the Executive Committee of the Campaign and of the Director-General. 26 August 1980. 21 C/82. UNESDOC database"|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> L-iskop tal-kampanja kien li t-Tempju l-Kbir ta’ [[Abu Simbel]] jiġi mċaqlaq sabiex ma jisfax mgħerreq min-[[Nil]] wara l-kostruzzjoni tad-[[Diga ta’ Aswan]]. Matul din il-kampanja ta’ għoxrin sena, 22 [[monument]] u kumpless arkitetturali ġew rilokati. Din kienet l-ewwel u l-ikbar kampanja minn sensiela ta’ kampanji, fosthom dawk ta’ [[Mohenjo-daro]], il-[[Pakistan]], [[Fes]], il-[[Marokk]], [[Kathmandu]], in-[[Nepal]], [[Borobudur]], l-[[Indoneżja]] u l-[[Akropoli ta' Ateni|Akropoli]], il-[[Greċja]].<ref>Nagaoka, Masanori, author. (2016). ''Cultural landscape management at Borobudur, Indonesia''. Springer. ISBN <bdi>978-3-319-42046-2</bdi>.</ref> Il-ħidma tal-organizzazzjoni fil-qasam tal-wirt kulturali u naturali wasslet għall-adozzjoni, fl-1972, tal-Konvenzjoni dwar il-Protezzjoni tal-Wirt Kulturali u Naturali Dinji.<ref>{{Ċita web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000114044|titlu="Convention concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage. Paris, 16 November 1972. UNESCO. General Conference, 17th Session. Records of the General Conference, Seventeenth Session, Paris, 17 October to 21 November 1972. Volume I: Resolutions, Recommendations. 17 C/Resolution 29. Chapter IX Conventions and Recommendations, p. 135. UNESDOC database"|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> Il-Kumitat tal-Wirt Dinji ġie stabbilit fl-1976 u l-ewwel [[Sit ta’ Wirt Dinji|Siti ta’ Wirt Dinji]] ġew iskritti fil-Lista tal-Wirt Dinji fl-1978.<ref>{{Ċita web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000034793|titlu="UNESCO. Intergovernmental Committee for the Protection of the World Cultural and Natural Heritage, Second Session. Final Report. Washington, DC, 5–8 September 1978. CC-78/CONF.010/10 Rev. UNESDOC database"|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> Minn dak iż-żmien ’l hawn, ġew adottati strumenti legali importanti dwar il-wirt u d-diversità kulturali mill-Istati Membri tal-UNESCO fl-2003 (il-Konvenzjoni għas-Salvagwardja tal-Wirt Kulturali Intanġibbli<ref>{{Ċita web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000133171|titlu="Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage. Paris, 17 October 2003. UNESCO. General Conference, 32nd Session. Records of the General Conference, Thirty-second Session, Paris, 29 September to 17 October 2003. Volume I: Resolutions. 32 C/Resolution 32. Chapter IV Programme for 2004–2005, Major Programme IV – Culture, p. 53. UNESDOC database"|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref>) u fl-2005 (il-Konvenzjoni dwar il-Protezzjoni u l-Promozzjoni tad-Diversità tal-Espressjonijiet Kulturali<ref>{{Ċita web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000142825|titlu="Convention on the Protection and Promotion of the Diversity of Cultural Expressions. Paris, 20 October 2005. UNESCO. General Conference, 33rd Session. Records of the General Conference. Thirty-third Session, Paris, 3–21 October 2005. Volume I: Resolutions. 33 C/Resolution 41. Chapter V Programme for 2006–2007, p. 83. UNESDOC database"|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref>). Laqgħa intergovernattiva tal-UNESCO li saret f’Pariġi f’Diċembru 1951 wasslet għall-ħolqien tal-Kunsill Ewropew għar-Riċerka Nukleari, li kien responsabbli għall-istabbiliment tal-Organizzazzjoni Ewropea għar-Riċerka Nukleari ([[CERN]]) fl-1954.<ref>{{Ċita web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000113790_eng|titlu="UNESCO. Executive Board, 26th Session. Resolutions and decisions adopted by the Executive Board at its twenty-sixth session. (7 June to 9 July 1951). Paris, 27 July 1951. 26 EX/Decisions. Item 7 Programme, Resolution 7.2.2.1, p. 9. UNESDOC database"|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> L-ipprogrammar taż-Żoni Aridi, fl-1948-1966, huwa eżempju ieħor ta’ proġett kbir bikri tal-UNESCO fil-qasam tax-xjenzi naturali.<ref>{{Ċita web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000114593|titlu="UNESCO. General Conference, 3rd Session. (1949). Records of the General Conference of the United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. Third Session. Beirut, 1948. Volume II: Resolutions. (UNESCO: Paris). 2 C/Resolution 3.7, page 23. UNESDOC database"|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> Fl-1968, l-UNESCO organizzat l-ewwel konferenza intergovernattiva bl-għan li jiġu rrikonċiljati l-ambjent u l-iżvilupp, li hija problema li għadha qed tiġ indirizzata fil-qasam tal-iżvilupp sostenibbli. L-eżitu ewlieni tal-Konferenza tal-1968 kien il-ħolqien tal-programm tal-UNESCO msejjaħ il-Programm tal-Bniedem u l-Bijosfera.<ref>{{Ċita web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000067785|titlu="Use and conservation of the biosphere: Proceedings of the intergovernmental conference of experts on the scientific basis for rational use and conservation of the resources of the biosphere. Paris, 4–13 September 1968." (1970.) In Natural Resources Research, Volume X. SC.69/XIL.16/A. UNESDOC database"|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> Fil-qasam tal-komunikazzjoni, il-“fluss ħieles ta’ ideat permezz tal-kelma u l-immaġnijiet” ilha fil-kostituzzjoni tal-UNESCO mill-bidu nett, wara l-esperjenza tat-Tieni Gwerra Dinjija meta l-kontroll tal-informazzjoni kien fattur ta’ indottrinazzjoni tal-popolazzjonijiet għall-aggressjonijiet.<ref>{{Ċita web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000226924.page=6|titlu="Constitution of the United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization"|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> Fis-snin eżatt wara t-Tieni Gwerra Dinjija, l-isforzi ġew ikkonċentrati fuq ir-rikostruzzjoni u fuq l-identifikazzjoni tal-ħtiġijiet għall-mezzi tal-komunikazzjoni tal-massa madwar id-dinja. L-UNESCO bdiet torganizza t-taħriġ u l-edukazzjoni għall-ġurnalisti fil-Ħamsinijiet tas-seklu 20.<ref>{{Ċita web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000148006|titlu="UNESCO. (1955). International Expert Meeting on Professional Training for Journalism. Unesco House, 9–13 April 1956. Purpose and Scope. Paris, 18 November 1955. UNESCO/MC/PT.1. UNESDOC database"|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> B’rispons għas-sejħiet għal “Ordni Ġdida fil-Komunikazzjoni u l-Informazzjoni tad-Dinja” lejn l-aħħar tas-Sebgħinijiet tas-seklu 20, l-UNESCO stabbiliet il-Kummissjoni Internazzjonali għall-Istudju tal-Problemi tal-Komunikazzjoni<ref>{{Ċita web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000032363|titlu="UNESCO. General Conference, 19th Session. (1977). Approved Programme and budget for 1977–1978. Paris, February 1977. 19 C/5, p. 332, paragraphs 4154 and 4155. UNESDOC database"|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref>, li fasslet ir-rapport MacBride tal-1980 (f’isem il-President tal-Kummissjoni, ir-rebbieħ tal-[[Premju Nobel]] għall-Paċi [[Seán MacBride]]).<ref>{{Ċita web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000040066|titlu="MacBride, S. (1980). Many voices, one world: towards a new, more just, and more efficient world information and communication order. (UNESCO: Paris). UNESDOC database"|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> Fl-istess sena, l-UNESCO ħolqot il-Programm Internazzjonali għall-Iżvilupp tal-Komunikazzjoni (IPDC), forum multilaterali maħsub biex jippromwovi l-iżvilupp tal-midja fil-pajjiżi li qed jiżviluppaw.<ref>{{Ċita web|url=https://en.unesco.org/programme/ipdc/|titlu="International Programme for the Development of Communication". UNESCO.|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> Fl-1991, il-Konferenza Ġenerali tal-UNESCO approvat id-Dikjarazzjoni ta’ [[Windhoek]] dwar l-indipendenza u l-[[pluraliżmu]] tal-midja, li wasslet biex l-Assemblea Ġenerali tan-NU tiddikjara d-data tal-adozzjoni tagħha, it-3 ta’ Mejju, bħala l-Jum Dinji tal-Libertà tal-Istampa.<ref>{{Ċita web|url=https://en.unesco.org/world-press-freedom-day-2016/|titlu="World Press Freedom Day 2016". UNESCO.|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> Mill-1997 ’l hawn, fit-3 ta’ Mejju ta’ kull sena, l-UNESCO tat il-Premju Dinji tal-UNESCO / ta’ Guillermo Cano għal-Libertà tal-Istampa. Bħala parti mill-ħidma għas-Samit Dinji dwar is-Soċjetà tal-Informazzjoni li sar f’[[Ġinevra]] fl-2003 u f’[[Tunis]] fl-2005, l-UNESCO introduċiet il-Programm Informazzjoni għal Kulħadd.<ref>{{Ċita web|url=https://en.unesco.org/themes/building-knowledge-societies/wsis|titlu="World Summit on the Information Society (WSIS)". UNESCO.|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> === Seklu 21 === L-UNESCO aċċettat lill-[[Palestina]] bħala Membru fl-2011.<ref>{{Ċita web|url=http://www.unesco.org/new/en/media-services/single-view/news/general_conference_admits_palestine_as_unesco_member_state/|titlu="General Conference admits Palestine as UNESCO Member". Arkivjat 14-12-2011.|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=|data-aċċess=2021-02-02|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20111214135140/http://www.unesco.org/new/en/media-services/single-view/news/general_conference_admits_palestine_as_unesco_member_state/|arkivju-data=2011-12-14|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/palestinianauthority/8860951/US-withdraws-Unesco-funding-after-it-accepts-Palestinian-membership.html|titlu=Blomfield, Adrian. "US withdraws Unesco funding after it accepts Palestinian membership". The Telegraph.|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> Il-liġijiet li għaddew fl-Istati Uniti wara li l-Palestina applikat għal sħubija fil-UNESCO u fid-WHO f’April 1989<ref>Shadi Sakran (26 November 2019). ''The Legal Consequences of Limited Statehood: Palestine in Multilateral Frameworks''. Taylor & Francis. pp. 64–. ISBN <bdi>978-1-00-076357-7</bdi>.</ref><ref>{{Ċita web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000082711_eng|titlu=Request for the admission of the State of Palestine to UNESCO as a Member State, UNESCO Executive Board, 131st, 1989|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> ifissru li l-Istati Uniti ma tistax tikkontribwixxi finanzjarjament għal xi organizzazzjoni tan-NU li taċċetta lill-Palestina bħala Membru sħiħ.<ref>{{Ċita web|url=https://www.reuters.com/article/us-palestinians-unesco-usa-funding/u-s-stops-unesco-funding-over-palestinian-vote-idUSTRE79U5ED20111031|titlu="U.S. stops UNESCO funding over Palestinian vote". Reuters.|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> Minħabba f’hekk, l-[[Stati Uniti|Istati Uniti]] rtiraw il-finanzjament tagħhom, li kien jammonta għal 22 % tal-baġit tal-UNESCO.<ref>{{Ċita web|url=https://www.nytimes.com/2011/11/01/world/middleeast/unesco-approves-full-membership-for-palestinians.html|titlu=Erlanger, Steven; Sayare, Scott (31 October 2011). "Unesco Approves Full Membership for Palestinians". The New York Times.|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> [[Iżrael]] irreaġixxa wkoll għad-deċiżjoni tal-UNESCO li taċċetta lill-Palestina bħala Membru billi ffriża l-pagamenti tiegħu lill-UNESCO kif ukoll billi impona sanzjonijiet fir-rigward tal-Awtorità Palestinjana<ref>{{Ċita web|url=https://www.haaretz.com/1.5206283|titlu="After UNESCO vote, Israeli sanctions on Palestinian Authority anger U.S." Haaretz.|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=|data-aċċess=2021-02-02|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20171019104439/https://www.haaretz.com/after-unesco-vote-israeli-sanctions-on-palestinian-authority-anger-u-s-1.393600|arkivju-data=2017-10-19|url-status=dead}}</ref>, u ddikjara li din id-deċiżjoni tal-UNESCO kienet se tkun ta’ detriment għat-“taħditiet potenzjali għall-paċi”.<ref>{{Ċita web|url=http://articles.cnn.com/2011-11-03/middleeast/world_meast_israel-unesco_1_unesco-palestinian-bid-palestinian-state?_s=PM:MIDDLEEAST|titlu="Israel freezes UNESCO funds". CNN. Arkivjat 06-11-2011|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=|data-aċċess=2021-02-02|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20111106053150/http://articles.cnn.com/2011-11-03/middleeast/world_meast_israel-unesco_1_unesco-palestinian-bid-palestinian-state?_s=PM:MIDDLEEAST|arkivju-data=2011-11-06|url-status=bot: unknown}}</ref> Fl-2013, sentejn wara li l-Istati Uniti u l-Iżrael ma baqgħux iħallsu sehemhom lill-UNESCO, iż-żewġ pajjiżi tilfu d-drittijiet tal-vot tagħhom fil-UNESCO għalkemm ma tilfux id-dritt li jiġu eletti. Fid-dawl ta’ dan, l-Istati Uniti ġew eletti bħala membru tal-Bord Eżekuttiv għall-perjodu mill-2016 sal-2019.<ref>{{Ċita web|url=http://www.reuters.com/article/2013/11/08/us-unesco-idUSBRE9A70I320131108|titlu="U.S., Israel lose voting rights at UNESCO over Palestine row". Reuters. Arkivjat 09-07-2014|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=|data-aċċess=2021-02-02|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20140709192541/http://www.reuters.com/article/2013/11/08/us-unesco-idUSBRE9A70I320131108|arkivju-data=2014-07-09|url-status=bot: unknown}}</ref> Fl-2019, wara 69 sena ta’ sħubija, Iżrael ma baqax membru tal-UNESCO u leħħen kritika qawwija fir-rigward tal-UNESCO.<ref>{{Ċita web|url=https://www.timesofisrael.com/69-years-after-joining-israel-formally-leaves-un-cultural-body/|titlu=“69 years after joining, Israel formally leaves UNESCO; so, too, does the US” - The Times of Israel|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> == Referenzi == [[Kategorija:UNESCO]] [[Kategorija:Ġnus Magħquda]] 6lopxsm4aa800rgocm8lydiwa9tbr0v 0 25893 330414 328337 2026-06-04T00:26:44Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330414 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Gran Europa Oriental.PNG|daqsminuri|220x220px|Il-konfini tal-Ewropa tal-Lvant skont diversi definizzjonijiet:id-definizzjoni ġeografika (it-tliet tonalitajiet ta’ kannella);u d-definizzjoni ġeopolitika storika (il-pajjiżi bir-roża ċar huma dawk li kellhom ekonomija Soċjalista sal-1990; u bl-abjad tinkludi t-[[Turkija]])]] L-'''Ewropa tal-Lvant''' hija reġjun tal-kontinent Ewropew bejn bejn l-[[Ewropa tal-Punent]] u l-[[Asja]]. Ma hemm l-ebda definizzjoni konsistenti dwar iż-żona preċiża li jkopri dan ir-reġjun, parzjalment għaliex it-terminu għandu firxa wiesgħa ta’ konnotazzjonijiet ġeopolitiċi, ġeografiċi, etniċi, kulturali, u soċjoekonomiċi. Ir-[[Russja]], li tinsab ukoll fil-Ewropa tal-Lvant, hija l-ikbar pajjiż tal-[[Ewropa]] u l-iktar wieħed popolat; bejn wieħed u ieħor tirrappreżenta 40 % tal-massa tal-art totali tal-kontinent, b’iktar minn 15 % tal-popolazzjoni totali tagħha.<ref>{{Ċita web|url=http://www.cotf.edu/earthinfo/balkans/BKdef.html|titlu=The Balkans|sit=www.cotf.edu|data-aċċess=2021-03-23|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20171210020555/http://www.cotf.edu/earthinfo/balkans/BKdef.html|arkivju-data=2017-12-10|url-status=dead}}</ref> Skont iċ-Ċentru għat-Teknoloġiji Edukattivi fl-Università tal-Ġiżwiti ta’ Wheeling, fl-[[Stati Uniti|Istati Uniti]], hemm “definizzjonijiet tal-Ewropa tal-Lvant kważi daqs kemm hemm studjużi tar-reġjun”. Dokument relatat tan-[[Nazzjonijiet Uniti]] jżid li “kull valutazzjonit ta’ identitajiet spazjali hija essenzjalment kostrutt soċjali u kulturali”.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/#geo-regions|titlu=UNSD — Methodology|sit=unstats.un.org|data-aċċess=2021-03-23}}</ref> Definizzjoni partikolari tiddeskrivi l-Ewropa tal-Lvant bħala entità kulturali: ir-reġjun fl-Ewropa b’karatteristiċi prinċipali li jikkonsistu minn influwenzi kulturali Slavi, [[Greċja|Griegi]], [[Biżantini]], Ortodossi tal-Lvant u anke [[Imperu Ottoman|Ottomani]].<ref name=":1">Ramet, Sabrina P. (1998). ''Eastern Europe: politics, culture, and society since 1939''. Indiana University Press. p. 15. ISBN <bdi zoompage-fontsize="13">978-0253212566</bdi>.</ref> Definizzjoni oħra nħolqot matul il-[[Gwerra Bierda]] u ntużat daqslikieku sinonimu tat-terminu “Blokk tal-Lvant”. Definizzjoni simili ssemmi l-istati Ewropej li qabel kienu Komunisti ’l barra mill-[[Unjoni Sovjetika]] bħala l-Ewropa tal-Lvant. Tali definizzjonijiet spiss jitqiesu antikwati<ref name=":2">{{Ċita web|url=https://science.jrank.org/pages/11016/Regions-Regionalism-Eastern-Europe-Future-Eastern-Europe.html|titlu=Regions and Eastern Europe Regionalism - The Future Of Eastern Europe|sit=science.jrank.org|lingwa=en|data-aċċess=2021-03-23}}</ref><ref name=":3">{{Ċita rivista|data=2010-01-07|titlu=Wrongly labelled|url=https://www.economist.com/europe/2010/01/07/wrongly-labelled|rivista=The Economist}}</ref><ref>Frank H. Aarebrot (14 May 2014). ''The handbook of political change in Eastern Europe''. Edward Elgar Publishing. pp. 1–. ISBN <bdi zoompage-fontsize="13">978-1-78195-429-4</bdi>.</ref>, iżda xi drabi jintużaw għal skopijiet statistiċi.<ref name=":2" /> == Definizzjonijiet == [[Stampa:Location-Europe-UNsubregions, Kosovo as part of Serbia.png|daqsminuri|Ir-reġjuni kif jintużaw għal skopijiet statisitiċ mid-Diviżjoni tal-Istatistika tan-Nazzjonijiet Uniti (l-Ewropa tal-Lvant bir-roża, l-Ewropa tat-Tramuntana bil-blu, l-Ewropa tan-Nofsinhar bl-aħdar, u l-Ewropa tal-Punent biċ-ċilesti)]] Illum il-ġurnata jeżistu diversi definizzjonijiet tal-Ewropa tal-Lvant iżda spiss ikollhom nuqqas ta’ preċiżjoni, ikunu ġenerali wisq, jew ikunu antikwati. Dawn id-definizzjonijiet jiġu dibattuti b’mod trasversali fost il-kulturi u fost l-esperti, anke fost ix-xjentisti politiċi<ref>''Drake, Miriam A. (2005) Encyclopedia of Library and Information Science'', CRC Press.</ref>, peress li t-terminu għandu firxa wiesgħa ta’ konnotazzjonijiet ġeopolitiċi, ġeografiċi, kulturali u soċjoekonomiċi. It-terminu “Ewropa tal-Lvant” ġie deskritt bħala “mċajpar”, peress li l-idea stess tal-Ewropa tal-Lvant qed tevolvi b’mod kostanti. Is-solidifikazzjoni tal-idea ta’ “Ewropa tal-Lvant” tmur lura l-iktar għall-perjodu tal-Illuminazzjoni (Franċiża).<ref>{{Ċita web|url=https://www.unibas.ch/en/News-Events/Uni-Nova/Uni-Nova-126/Uni-Nova-126-The-concept-of-Eastern-Europe-in-past-and-present.html|titlu=The concept of “Eastern Europe” in past and present.|sit=www.unibas.ch|lingwa=en|data-aċċess=2021-03-23}}</ref> === Geografiċi === Filwaqt li l-konfini ġeografiċi tal-Lvant tal-Ewropa huma definiti sew, il-konfini bejn l-Ewropa tal-Lvant u tal-Punent mhijiex ġeografika iżda storika, reliġjuża u kulturali, għaldaqstant iktar għadma iebsa biex tiġi ddeżinjata. Il-Muntanji tal-Ural, ix-xmara Ural, u l-Muntanji tal-Kawkasu huma l-fruntiera ġeografika tal-art tat-tarf tal-Lvant tal-Ewropa. Pereżempju l-[[Każakistan]], li jinsab l-iktar fl-[[Asja Ċentrali]] bl-iktar partijiet tal-Punent tiegħu jinsabu fix-xmara Ural, jikkondividi parti mal-Ewropa tal-Lvant. Madankollu, fil-Punent, il-konfini storiċi u kulturali tal-Ewropa tal-Lvant x’aktarx li jkunu soġġetti għal trikkib u, l-iktar ħaġa importanti, għaddew minn fluttwazzjonijiet storiċi, li jfisser li huwa pjuttost diffiċli li jkun hemm definizzjoni preċiża tal-konfini ġeografiċi tal-Punent tar-reġjun tal-Ewropa tal-Lvant (kif ukoll taċ-ċentru ġeografiku tal-Ewropa). === Reliġjużi === [[Stampa:Regions of Europe based on CIA world factbook.png|daqsminuri|Raggruppament reġjonali Ewropew skont The World Factbook (hawnhekk l-Ewropa tal-Lvant bir-roża hija ekwivalenti għall-parti Ewropea tal-eks Unjoni Sovjetika; l-Ewropa tat-Tramuntana bil-blu, l-Ewropa tal-Punent biċ-ċilesti, l-Ewropa Ċentrali bl-isfar ċar, l-Ewropa tal-Lbiċ bl-aħmar, l-Ewropa tan-Nofsinhar bl-aħdar u l-Ewropa tax-Xlokk bil-kannella)]] Ix-xiżma bejn il-Lvant u l-Punent (li bdiet fis-seklu 11 u tippersisti fil-preżent) qasmet il-[[Kristjaneżmu]] fl-Ewropa (konsegwentement fid-[[Id-Dinja|dinja]]) fi tnejn: il-Kristjaneżmu tal-Punent u l-Kristjaneżmu tal-Lvant. L-''Ewropa tal-Punent'' skont dan il-puntdivista hija magħmula minn pajjiżi bi knejjes Protestanti u [[Knisja Kattolika|Kattoliċi Rumani]] dominanti (inkluż pajjiżi tal-[[Ewropa Ċentrali]] bħall-[[Kroazja]], is-[[Slovenja]], l-[[Awstrija]], iċ-[[Ċekja]], il-[[Ġermanja]], l-[[Ungerija]], il-[[Polonja]] u s-[[Slovakkja]]). L-''Ewropa tal-Lvant'' hija magħmula minn knejjes Ortodossi dominanti, bħal pereżempju l-[[Armenja]], il-[[Bjelorussja|Belarussja]], il-[[Bulgarija]], [[Ċipru]], il-[[Ġeorġja|Georgia]], il-[[Greċja]], il-[[Moldova]], il-[[Montenegro]], il-[[Repubblika tal-Maċedonja ta' Fuq|Maċedonja ta’ Fuq]], ir-[[Rumanija]], ir-Russja, is-[[Serbja|Serbj]]<nowiki/>a u l-[[Ukrajna]].<ref>{{Ċita web|url=https://www.pewforum.org/2017/05/10/religious-belief-and-national-belonging-in-central-and-eastern-europe/|titlu=Religious Belief and National Belonging in Central and Eastern Europe|kunjom=|isem=|kunjom2=|isem2=|kunjom3=|isem3=|data=2017-05-10|lingwa=en-US|data-aċċess=2021-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.atlantaserbs.com/learnmore/history/gruzija-church.htm|titlu=The History of Georgian Orthodox Church|sit=www.atlantaserbs.com|data-aċċess=2021-03-23}}</ref> Il-Knisja Ortodossa tal-Lvant kellha rwol prominenti fl-istorja u l-kultura tal-Ewropa tal-Lvant u tax-Xlokk.<ref>Ware 1993, p. 8.</ref> Xiżma hija d-diviżjoni tat-twemmin u tat-teoloġija tal-istess nisel, li issa huma maqsuma fil-knejjes tal-Lvant (Ortodossi) u tal-Punent (Kattoliċi Rumani mis-seklu 11 kif ukoll Protestanti mis-seklu 16). Din id-diviżjoni ddominat l-Ewropa għal sekli sħaħ, għad-differenza tad-diviżjoni tal-Gwerra Bierda li damet biss erba’ deċennji. Mix-Xiżma l-Kbira tal-1054, l-Ewropa ġiet diviża bejn il-knejjes Kattoliċi Rumani u Protestanti fil-Punent, u l-knejjes Kristjani Ortodossi tal-Lvant (ħafna drabi msejħa Ortodossi Griegi bi żball) fil-Lvant. Minħabba din il-qasma reliġjuża, il-knejjes Ortodossi tal-Lvant spiss jiġu assoċjati mal-Ewropa tal-Lvant. Madankollu, qasma ta’ dan it-tip spiss tkun problematika; pereżempju, il-[[Greċja]] għandha maġġoranza kbira Ortodossa, iżda qajla tiġi inkluża fl-Ewropa tal-Lvant, għal varjetà ta’ raġunijiet, u l-iktar waħda prominenti hi li l-istorja tal-Greċja, fil-biċċa l-kbira tagħha, kienet iktar influwenzata minn kulturi u kuntatti [[Baħar Mediterran|Mediterranji]].<ref>Peter John, Local Governance in Western Europe, University of Manchester, 2001, ISBN 9780761956372.</ref> === Gwerra Bierda === Il-waqgħa tal-[[Purtiera tal-Ħadid]] temmet id-diviżjoni bejn il-Lvant u l-Punent fl-Ewropa ta’ żmien il-Gwerra Bierda<ref>{{Ċita web|url=http://archive.ph/J7xK|titlu=The End of East-West Division But Not the End of History {{!}} UN Chronic…|data=2012-07-13|sit=archive.ph|data-aċċess=2021-03-23}}</ref>, iżda dan il-kunċett ġeopolitiku xi kultant jintuża għal referenza ta’ malajr mill-mezzi tax-xandir.<ref>{{Ċita aħbar|data=2007-08-21|titlu=Migrant workers: What we know|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/6957171.stm|lingwa=en-GB|data-aċċess=2021-03-23}}</ref> Definizzjoni oħra li ntużat matul il-Gwerra Bierda li damet 40 sena bejn l-1947 u l-1989, kienet bejn wieħed u ieħor sinonima mat-termini l-Blokk tal-Lvant u l-[[Patt ta’ Varsavja]]. Definizzjoni simili ssemmi l-istati Ewropej eks Komunisti ’l barra mill-Unjoni Sovjetika bħala l-Ewropa tal-Lvant.<ref name=":1" /> L-istoriċi u x-xjentisti soċjali ġeneralment iqisu li tali definizzjonijiet huma kemxejn antikwati jew ma japplikawx iżjed.<ref name=":2" /> === EuroVoc === [[Stampa:European sub-regions (according to EuroVoc, the thesaurus of the EU).png|daqsminuri|Sottoreġjuni Ewropej skont il-EuroVoc (l-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant bl-aħmar, l-Ewropa tal-Punent bl-aħdar, l-Ewropa tan-Nofsinhar bl-isfar, u l-Ewropa tat-Tramuntana bil-blu)]] EuroVoc, teżawru multilingwi ġestit mill-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-[[Unjoni Ewropea]], għandu entrati bi “23 lingwa tal-UE” (il-''Bulgaru,'' il-[[Lingwa Kroata|''Kroat'']], iċ-''Ċek'', id-Daniż, l-Olandiż, l-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]], l-Estonu, il-Finlandiż, il-Franċiż, il-Ġermaniż, il-Grieg, l-''Ungeriż'', it-[[Lingwa Taljana|Taljan]], il-Litwan, il-Latvjan, il-[[Lingwa Maltija|Malti]], il-''Pollakk'', il-Portugiż, ir-''Rumen'', is-[[Lingwa Slovakka|''Slovakk'']], is-''Sloven'', l-[[Lingwa Spanjola|Ispanjol]] u l-Iżvediż), kif ukoll bil-lingwi tal-pajjiżi kandidati (l-''Albaniż'', il-''Maċedonu'' u s-''Serbjan''). Minn dawn il-lingwi, dawk bil-korsiv huma kklassifikati bħala l-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant f’dan is-sors.<ref name=":3" /> === Żviluppi kontemporanji === ==== Stati Baltiċi ==== L-[[UNESCO]]<ref>{{Ċita web|url=https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/|titlu=UNSD — Methodology|sit=unstats.un.org|data-aċċess=2021-03-23}}</ref>, il-EuroVoc, in-National Geographic Society, il-Kumitat għall-Kooperazzjoni Internazzjonali fir-Riċerka Nazzjonali fid-Demografija, u t-Teżawru STW għax-Xjenza Ekonomika jpoġġu l-Istati Baltiċi fl-Ewropa tat-Tramuntana, filwaqt li l-World Factbook tas-CIA jpoġġi r-reġjun fl-Ewropa tal-Lvant b’assimilazzjoni b’saħħitha mal-Ewropa tat-Tramuntana. Dawn huma t-tmien membri tal-forum tal-kooperazzjoni reġjonali Nordika-Baltika msejħa l-Grupp ta’ Visegrád.<ref>{{Ċita web|url=https://www.visegradgroup.eu/about|titlu=The Visegrad Group: the Czech Republic, Hungary, Poland and Slovakia {{!}} About the Visegrad Group|kunjom=Kft|isem=Webra International|data=2006-08-15|sit=www.visegradgroup.eu|lingwa=en|data-aċċess=2021-03-23}}</ref> Il-Forum tal-Ġejjieni tat-Tramuntana, il-Bank tal-Investiment Nordiku, il-Grupp tal-Battalja Nordiku, il-forum tal-kooperazzjoni reġjonali Nordika-Baltika u l-Lega Anseatika l-Ġdida huma eżempji oħra ta’ kooperazzjoni Ewropea tat-Tramuntana li jinkludu t-tliet pajjiżi b’mod kollettiv bħala l-Istati Baltiċi: * l-[[Estonja]], * il-[[Latvja]], kif ukoll * il-[[Litwanja]]. ==== Kawkasu ==== Tliet nazzjonijiet tal-Kawkasu huma inklużi f’definizzjonijiet jew l-ġrajjiet storiċi tal-Ewropa tal-Lvant. Dawn jinsabu fiż-żona ta’ tranżizzjoni tal-Ewropa tal-Lvant u l-Asja tal-Punent. Huma jipparteċipaw fil-programm tas-Sħubija tal-Lvant tal-Unjoni Ewropea, fl-Assemblea Parlamentari tal-Euronest, u huma membri tal-[[Kunsill tal-Ewropa]], li jispeċifikaw li t-tliet pajjiżi għandhom konnessjonijiet politiċi u kulturali mal-Ewropa. F’Jannar 2002, il-[[Parlament Ewropew]] indika li l-Armenja u l-Georgia jaf jidħlu fl-UE fil-futur.<ref>{{Ċita web|url=https://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+REPORT+A5-2002-0028+0+DOC+XML+V0//EN&language=EN|titlu=Report on the communication from the Commission to the Council and the European Parliament on the European Union's relations with the South Caucasus, under the partnership and cooperation agreements - Committee on Foreign Affairs, Human Rights, Common Security and Defence Policy - A5-0028/2002|sit=www.europarl.europa.eu|data-aċċess=2021-03-23}}</ref> Madankollu, il-Georgia attwalment hija l-unika nazzjon tal-Kawkasu li qed ifittex attivament li jikseb is-sħubija fl-UE u fin-[[NATO]]. It-tliet nazzjonijiet ikkonċernati huma: * l-Armenja, * l-[[Ażerbajġan]], kif ukoll * il-Georgia.<ref>{{Ċita web|url=https://www.un.org/dgacm/|titlu=Department for General Assembly and Conference Management {{!}}|sit=www.un.org|data-aċċess=2021-03-23}}</ref> Fir-reġjun tal-Kawkasu hemm tliet Repubbliki indipendenti ''de facto'', b’rikonoxximent limitat. Dawn it-tliet stati jipparteċipaw fil-Komunità għad-Demokrazija u d-Drittijiet tan-Nazzjonijiet u huma: * ir-Repubblika tal-[[Abkażja]], * ir-Repubblika ta’ Artsakh (jew ta’ [[Nagorno-Karabakh]]), kif ukoll * l-Ossezja tan-Nofsinhar. ==== Stati Eks Sovjetiċi ==== Xi repubbliċi Ewropej tal-Eks Unjoni Sovjetika jitqiesu bħala parti mill-Ewropa tal-Lvant: * il-Belarussja, * il-Moldova (is-soltu tiġi raggruppata mal-istati mhux Baltiċi post-Sovjetiċi iżda xi drabi titqies bħala parti mill-Ewropa tax-Xlokk),<ref>{{Ċita web|url=https://www.thoughtco.com/where-are-the-balkan-states-4070249|titlu=Where Exactly Are the Balkan States?|kunjom=M. A.|isem=Geography|kunjom2=B. A.|isem2=Geography|sit=ThoughtCo|lingwa=en|data-aċċess=2021-03-23}}</ref> * ir-Russja (ir-Russja Ewropea), * l-Ukrajna. Fost l-istati kontroversjali hemm: * it-[[Transnistrija|Transnistria]]. ==== Ewropa Ċentrali ==== It-terminu Ewropa Ċentrali sikwit jintuża mill-istoriċi biex jirreferu għall-istati li qabel kien jiffurmaw parti mill-[[Imperu Ruman|Imperu Ruman Sagru]], mill-Imperu Awstro-Ungariku, u l-porzjon tal-Punent tal-Commonwealth Pollakk-Litwan. Għalhekk, f’xi sorsi tal-mezzi tax-xandir, it-terminu Ewropa Ċentrali jista’ parzjalment ikollu trikkib mat-terminu Ewropa tal-Lvant ta’ żmien il-Gwerra Bierda. Il-pajjiżi li ġejjin jiġu rreferuti bħala tal-Ewropa Ċentrali minn xi kummentaturi, minkejja li oħrajn għadhom jikkunsidrawhom bħala tal-Ewropa tal-Lvant<ref name=":4">Wallace, W. ''The Transformation of Western Europe'' London, Pinter, 1990.</ref><ref name=":5">Huntington, Samuel ''The Clash of Civilizations'' Simon & Schuster, 1996.</ref><ref name=":6">{{Ċita ktieb|kunjom=Johnson|isem=Lonnie|data=1996|titlu=Central Europe : enemies, neighbors, friends|url=http://archive.org/details/isbn_9780195100716|pubblikatur=New York : Oxford University Press}}</ref>: * l-Awstrija,<ref>{{Ċita web|url=https://ec.europa.eu/regional_policy/en/atlas/programmes/2014-2020/europe/2014tc16rftn003|titlu=Central Europe|sit=ec.europa.eu|lingwa=en|data-aċċess=2021-03-23}}</ref> * iċ-Ċekja, * il-Kroazja (tiġi inkluża wkoll kemm fl-Ewropa Ċentrali<ref name=":6" /> kif ukoll tax-Xlokk<ref name=":7">{{Ċita web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/croatia/|titlu=Croatia - The World Factbook|sit=www.cia.gov|data-aċċess=2021-03-23|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240216034630/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/croatia/|arkivju-data=2024-02-16|url-status=dead}}</ref>), * l-Ungerija, * il-Polonja, * ir-Rumanija (tiġi inkluża wkoll kemm fl-Ewropa Ċentrali kif ukoll tax-Xlokk<ref name=":8">{{Ċita web|url=https://www.eia.gov/emeu/cabs/SE_Europe/Background.html|titlu=U.S. Energy Information Administration (EIA)|sit=www.eia.gov|data-aċċess=2021-03-23}}</ref>), * is-Serbja (tiġi inkluża l-iktar fl-Ewropa tax-Xlokk iżda xi drabi fl-Ewropa Ċentrali),<ref name=":9">Steven Tötösy de Zepetnek, Louise Olga Vasvári (2011). ''Comparative Hungarian Cultural Studies''. Purdue University Press. ISBN <bdi zoompage-fontsize="13">9781557535931</bdi>.</ref> * is-Slovakkja, * is-Slovenja (tiġi inkluża l-iktar fl-Ewropa Ċentrali iżda xi drabi wkoll fl-Ewropa tax-Xlokk).<ref name=":10">Armstrong, Werwick. Anderson, James (2007). "Borders in Central Europe: From Conflict to Cooperation". ''Geopolitics of European Union Enlargement: The Fortress Empire''. Routledge. p. 165. ISBN <bdi zoompage-fontsize="13">978-1-134-30132-4</bdi>.</ref> ==== Ewropa tax-Xlokk ==== Xi pajjiżi fl-Ewropa tax-Xlokk jistgħu jitqiesu bħala parti mill-Ewropa tal-Lvant. Xi drabi wħud minnhom, allavolja qajla tiġri, jistgħu jiġu kkaratterizzati bħala pajjiżi li jiffurmaw parti mill-Ewropa tan-Nofsinhar<ref name=":0" />, u oħrajn jistgħu jiġu inklużi wkoll fl-Ewropa Ċentrali. Għalhekk, f’xi sorsi tal-mezzi tax-xandir, it-terminu Ewropa tax-Xlokk jista’ parzjalment ikollu trikkib mat-terminu Ewropa tal-Lvant ta’ żmien il-Gwerra Bierda. Il-pajjiżi li ġejjin jiġu rreferuti bħala tal-Ewropa tax-Xlokk minn xi kummentaturi, minkejja li oħrajn għadhom jikkunsidrawhom bħala tal-Ewropa tal-Lvant<ref name=":4" /><ref name=":5" /><ref name=":6" />:.<ref>Bideleux and Jeffries (1998) ''A History of Eastern Europe: Crisis and Change.''</ref> * l-Albanija, * il-[[Bożnija u Ħerżegovina|Bożnija-Ħerzegovina]], * il-Bulgarija, * il-Kroazja (tiġi inkluża wkoll kemm fl-Ewropa Ċentrali<ref name=":6" /> kif ukoll tax-Xlokk<ref name=":7" />), * il-Greċja, * il-Moldova (is-soltu tiġi raggruppata mal-istati mhux Baltiċi post-Sovjetiċi iżda xi drabi titqies bħala parti mill-Ewropa tax-Xlokk)<ref>{{Ċita web|url=https://www.thoughtco.com/where-are-the-balkan-states-4070249|titlu=Where Exactly Are the Balkan States?|kunjom=M. A.|isem=Geography|kunjom2=B. A.|isem2=Geography|sit=ThoughtCo|lingwa=en|data-aċċess=2021-03-23}}</ref> * il-Montenegro, * il-Maċedonja ta’ Fuq, * ir-Rumanija (tiġi inkluża wkoll kemm fl-Ewropa Ċentrali kif ukoll tax-Xlokk<ref name=":8" />), * is-Serbja (tiġi inkluża l-iktar fl-Ewropa tax-Xlokk iżda xi drabi fl-Ewropa Ċentrali),<ref name=":9" /> * is-Slovenja (tiġi inkluża l-iktar fl-Ewropa Ċentrali iżda xi drabi wkoll fl-Ewropa tax-Xlokk),<ref name=":10" /> * it-Turkija (ir-reġjun tat-Traċja tal-Lvant biss, fil-Punent tal-Istretti Torok; dan jikkostitwixxi inqas minn 3 % tal-massa tal-art tal-pajjiż iżda jinkludi 14 % tal-popolazzjoni totali). Fost l-Istati parzjalment rikonoxxuti hemm: * il-[[Kosovo]]. == Referenzi == [[Kategorija:Reġjuni tal-Ewropa]] [[Kategorija:Ewropa tal-Lvant|*]] <references /> e75tfpygmx3y5vkdxg2g8pmtxsaxjej 0 26780 330420 328431 2026-06-04T07:25:28Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330420 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Vittorio De Sica''' (/də ˈsiːkə/ ''də SEE-kə'', <small>bit-[[Lingwa Taljana|Taljan]]:</small> [vitˈtɔːrjo de ˈsiːka]; twieled fis-7 ta’ 1901 – miet fit-13 ta’ Novembru 1974) kien reġista u attur [[Taljan]], u wieħed minn ta’ quddiem fil-moviment Neorealista. Erbgħa mill-films li hu kien reġista tagħhom rebħu Academy Awards: ''Sciuscià'' u ''Ladri di Biciclette'' (premju onorarju), filwaqt li ''Ieri, Oggi e Domani'' u ''Il giardino dei Finzi Contini'' rebħu l-Academy Award għall-Aqwa Film b’Lingwa Barranija. Tabilħaqq, is-suċċess kritiku kbira ta’ ''Sciuscià'' (l-ewwel film b’lingwa barranija li ġie rikonoxxut bħala tali mill-Akkademja tal-Films, [[l-Arti]] u x-[[Xjenza|Xjenzi]]) u ''Ladri di Biciclette'' għenu biex jiġi stabbilit il-premju permanenti tal-Aqwa Film b’Lingwa Barranija. Dawn iż-żewġ films jitqiesu li huma parti mill-films kolossali taċ-ċinema klassika. ''Ladri di Biciclette'' ġie kkwotat minn Turner Classic Movies bħala wieħed mill-15-il film li kienu l-iktar influwenti fl-istorja taċ-ċinema. Fl-1957 De Sica ġie nnominat ukoll għall-Oscar għall-Aqwa Attur ta’ Sostenn tar-rwol tiegħu bħala l-Maġġur Rinaldi fl-adattament tar-reġista [[Stati Uniti|Amerikan]] [[Charles Vidor]] ta’ ''A Farewell to Arms'' ta’ [[Ernest Hemingway]], film li bosta kritiċi maqdruh u li ma mar tajjeb xejn bħala bejgħ ta’ biljetti taċ-ċinema. Ir-reċtar ta’ De Sica ġie meqjus bħala l-aqwa aspett tal-film.<ref>{{Ċita web|url=https://www.tvguide.com/movies/a-farewell-to-arms/review/2000044440/|titlu=A Farewell to Arms|sit=TVGuide.com|lingwa=en|data-aċċess=2021-07-08}}</ref> == Ħajja u karriera == Huwa twieled fis-7 ta’ Lulju 1901 f’[[Sora]], [[Lazjo|Lazio]], iben ġenituri [[Napli|Naplitani]].<ref>{{Ċita web|url=http://corrieredelmezzogiorno.corriere.it/napoli/notizie/arte_e_cultura/2013/20-febbraio-2013/foto-lettere-inedite-de-sica-ciociaro-cosmopolita-che-voleva-essere-napoletano-2114112646498.shtml|titlu=Foto e lettere inedite di De Sica, il ciociaro cosmopolita che voleva essere napoletano|sit=Corriere del Mezzogiorno|lingwa=it|data-aċċess=2021-07-08|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210421022347/https://corrieredelmezzogiorno.corriere.it/napoli/notizie/arte_e_cultura/2013/20-febbraio-2013/foto-lettere-inedite-de-sica-ciociaro-cosmopolita-che-voleva-essere-napoletano-2114112646498.shtml|arkivju-data=2021-04-21|url-status=dead}}</ref> Missieru kien uffiċjal tal-Bank tal-[[Italja]] u ġie ttrasferit minn Napli għal Sora. De Sica beda l-karriera tiegħu bħala attur fit-teatru fil-bidu tas-snin 20 tas-seklu 20 u ngħaqad mal-kumpanija teatrali ta’ [[Tatiana Pavlova]] fl-1923. Fl-1933 huwa waqqaf il-kumpanija tiegħu stess flimkien ma’ martu [[Giuditta Rissone]] u [[Sergio Tofano]]. Il-kumpanija tellgħet l-iktar kummiedji, iżda tellgħet ukoll reċti ta’ Beaumarchais u ħadmet ma’ reġisti famużi bħal [[Luchino Visconti]].<ref>Cardullo, Bert (2002). ''Vittorio De Sica: Director, Actor, Screenwriter''. Jefferson, North Carolina: McFarland & Company. p. 29. ISBN <bdi>0-7864-1135-X</bdi>.</ref> Avveniment importanti ħafna kien meta De Sica ltaqa’ mal-kittieb tax-xenaġġjaturi Cesare Zavattini: flimkien ħolqu wħud mill-iktar films famużi tal-era [[Neorealiżmu|Neorealista]], fosthom ''Sciuscià'' u ''Ladri di Biciclette'' (rilaxxat bħala ''The Bicycle Thief'' fl-Amerka), li De Sica kien ir-reġista tagħhom.<ref>Cardullo, Bert (2002). ''Vittorio De Sica: Director, Actor, Screenwriter''. Jefferson, North Carolina: McFarland & Company. pp. 128, 164. ISBN <bdi>0-7864-1135-X</bdi>.</ref> De Sica deher fis-sensiela televiżiva Brittanika ''The Four Just Men'' (1959).<ref>Curle, Howard; Snyder, Stephen (2000). ''Vittorio De Sica: Contemporary Perspectives''. Toronto: University of Toronto Press. p. 12. ISBN <bdi>0-8020-0654-X</bdi>.</ref> == Ħajja personali == In-namra li kellu għal-logħob tal-azzard kienet magħrufa sew. Minħabba fiha, spiss tilef ammonti kbar ta’ flus u aċċetta xogħol li kieku ma kienx jinteressah. Hu qatt ma ħeba din in-namra; fil-fatt, ipprojettaha fuq il-karattri tal-films tiegħu stess, fosthom ''Count Max'' (li rreċta fih iżda ma kienx ir-reġista) u ''L'oro di Napoli'', kif ukoll f’''Generale Della Rovere'', film ta’ Rossellini li fih De Sica kellu rwol ta’ protagonista.<ref>Bondanella, Peter (1993). ''The Films of Roberto Rossellini''. Cambridge: Cambridge University Press. p. 119. ISBN <bdi>0-521-39236-5</bdi>.</ref> Fl-1937 Vittorio De Sica żżewweġ lill-attriċi Giuditta Rissone, u magħha kellu lit-tifla Emilia (Emi). Fl-1942, waqt li kien qed jinġibed ''Un garibaldino al convento'', huwa ltaqa’ mal-attriċi Spanjola [[María Mercader]] (il-kuġina ta’ [[Ramon Mercader]], il-qattiel ta’ [[Leon Trotsky]]), u kellu relazzjoni extrakonjugali magħha. Wara li ddivorzja minn ma’ Rissone fi [[Franza]] fl-1954, huwa żżewweġ lil Mercader fl-1959 fil-[[Messiku]], iżda dan iż-żwieġ ma kienx ikkunsidrat bħala validu skont il-liġi Taljana. Fl-1968 huwa kiseb iċ-ċittadinanza Franċiża u żżewweġ lil Mercader f’[[Pariġi]]. Sadanittant, diġà kien kellhom żewġ subien: Manuel, fl-1949, mużiċista, u Christian, fl-1951, li kompla fil-passi ta’ missieru bħala attur u reġista.<ref>Cardullo, Bert (2002). ''Vittorio De Sica: Director, Actor, Screenwriter''. Jefferson, North Carolina: McFarland & Company. p. 3. ISBN <bdi>0-7864-1135-X</bdi>.</ref> Huwa kien [[Kattoliċiżmu|Kattoliku Ruman]]<ref>{{Ċita web|url=http://www.adherents.com/largecom/fam_catholic.html|titlu=Famous Catholics|data=2012-02-14|sit=web.archive.org|data-aċċess=2021-07-08|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20120214144248/http://www.adherents.com/largecom/fam_catholic.html|arkivju-data=2012-02-14|url-status=dead}}</ref> u [[Komuniżmu|Komunista]].<ref>{{Ċita web|url=https://www.haaretz.com/1.5105080|titlu=All about my father|sit=Haaretz.com|lingwa=en|data-aċċess=2021-07-08|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210626233145/https://www.haaretz.com/1.5105080|arkivju-data=2021-06-26|url-status=dead}}</ref><ref>Gino Moliterno (2000). ''Encyclopedia of Contemporary Italian Culture''. Routledge. p. 409. ISBN <bdi>9780415145848</bdi>.</ref> Għalkemm iddivorzja, De Sica qatt ma tbiegħed mill-ewwel familja tiegħu. Huwa għex ħajja tal-familja doppja, b’ċelebrazzjonijiet doppji fil-btajjel. Jingħad li fil-[[Milied]] u Lejliet l-Ewwel tas-Sena, kien ireġġa’ lura l-arloġġ b’sagħtejn fid-dar ta’ Mercader sabiex ilaħħaq jiċċelebra f’nofsillejl maż-żewġ familji. L-ewwel mara tiegħu qablet li jkomplu jgħixu żwieġ taparsi sabiex bintha ma tibqax bla missier. Vittorio De Sica miet meta kellu 73 sena wara operazzjoni minħabba kanċer fil-[[pulmun]] fl-isptar ta’ [[Neuilly-sur-Seine]] f’Pariġi.<ref>{{Ċita aħbar|data=1974-11-14|titlu=Vittorio De Sica, 7 3, Dies; Neorealist Movie Director|url=https://www.nytimes.com/1974/11/14/archives/vittorio-de-sica-73-dies-neorealist-movie-director-leader-of-new.html|lingwa=en-US|data-aċċess=2021-07-08}}</ref> == Premjijiet u nominazzjonijiet == Vittorio De Sica ngħata l-'''Interfilm Grand Prix''' fl-1971 fil-Festival Internazzjonali tal-Films f’[[Berlin]]. * ''Miracolo a Milano'' ** '''Rebbieħ tal-Palma tad-Deheb''' fil-Festival tal-Films ta’ [[Cannes]] * ''Umberto D.'' ** Selezzjoni Uffiċjali fil-Festival tal-Films ta’ Cannes * ''Stazione Termini'' ** Selezzjoni Uffiċjali fil-Festival tal-Films ta’ Cannes * ''L'oro di Napoli'' ** Selezzjoni Uffiċjali fil-Festival tal-Films ta’ Cannes * ''Il Tetto'' ** '''Rebbieħ tal-Premju OCIC''' fil-Festival tal-Films ta’ Cannes * ''Anna di Brooklyn'' ** Selezzjoni Uffiċjali fil-Festival Internazzjonali tal-Films f’Berlin * ''La Ciociara'' ** Selezzjoni Uffiċjali fil-Festival tal-Films ta’ Cannes * ''Matrimonio all'italiana'' ** Selezzjoni Uffiċjali fil-Festival Internazzjonali tal-Films f’[[Moska]]<ref>{{Ċita web|url=http://www.moscowfilmfestival.ru/miff34/eng/archives/?year=1965|titlu=1965 :: 34th Moscow International Film Festival|data=2013-01-16|sit=web.archive.org|data-aċċess=2021-07-08|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20130116145645/http://www.moscowfilmfestival.ru/miff34/eng/archives/?year=1965|arkivju-data=2013-01-16|url-status=bot: unknown}}</ref> * ''Il Giardino dei Finzi-Contini'' ** '''Rebbieħ tal-Ors tad-Deheb''' fil-Festival Internazzjonali tal-Films f’Berlin ** '''Rebbieħ tal-Premju''' '''Interfilm – Premju tal-Films Otto Dibelius''' fil-Festival Internazzjonali tal-Films f’Berlin * Nastro d'Argento fl-1946 bħala l-Aqwa Reġista f’''Sciuscià'' * Academy Award Onorarju fl-1947 għall-produzzjoni Taljana f’''Sciuscià'' * Academy Award fl-1949: Premju Speċjali għall-Films b’Lingwa Barranija għal ''Ladri di Biciclette'' * BAFTA (Academy Award [[Renju Unit|Brittaniku]]) fl-1950 għall-Aqwa Film għal ''Ladri di Biciclette'' * Academy Award fl-1965 għall-Aqwa Film b’Lingwa Barranija għal ''Ieri, oggi, domani'' * Academy Award fl-1972 għall-Aqwa Film b’Lingwa Barranija għal ''Il giardino dei Finzi-Contini'' == Filmografija == === Filmografija bħala reġista === {| class="wikitable sortable" |+ !Titlu !Noti !Rilaxx |- |''Rose scarlatte'' |Koreġista |1940 |- |''Maddalena, zero in condotta'' | |1940 |- |''Teresa Venerdì'' | |1941 |- |''Un garibaldino al convento'' | |1942 |- |''I bambini ci guardano'' | |1944 |- |''La porta del cielo'' | |1945 |- |''Sciuscià'' |Rebbieħ ta’ Academy Award (Premju Speċjali); nominat għal Academy Award, l-Aqwa Xenaġġjatura Oriġinali ([[Sergio Amidei]], [[Adolfo Franci]] u [[Cesare Zavattini]]) |1946 |- |''Cuore'' |Koreġista |1948 |- |''Ladri di biciclette'' |Rebbieħ ta’ Academy Award (Premju Speċjali); nominat għal Academy Award, l-Aqwa Tfassil tax-Xenaġġjatura (Cesare Zavattini) |1948 |- |''Miracolo a Milano'' | |1951 |- |''Umberto D.'' |Nominat għal Academy Award; l-Aqwa Kitba tat-Trama (Cesare Zavattini) |1952 |- |''Stazione Termini'' | |1953 |- |''L'oro di Napoli'' | |1954 |- |''Il Tetto'' | |1956 |- |''Anna di Brooklyn'' |Koreġista |1958 |- |''La Ciociara'' |Rebbieħ ta’ Academy Award; l-Aqwa Attriċi ([[Sophia Loren]]) |1960 |- |''Il Giudizio universale'' | |1961 |- |''I sequestrati di Altona'' | |1962 |- |''Boccaccio '70'' |Film qasir – is-segment ''La riffa'' |1962 |- |''Il Boom'' | |1963 |- |''Ieri, oggi e domani'' |Rebbieħ ta’ Academy Award; l-Aqwa Film b’Lingwa Barranija<ref>{{Ċita web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1965|titlu=The 37th Academy Awards {{!}} 1965|sit=Oscars.org {{!}} Academy of Motion Picture Arts and Sciences|lingwa=en|data-aċċess=2021-07-08}}</ref> |1963 |- |''Matrimonio all'italiana'' |Nominat għal Academy Award; l-Aqwa Film b’Lingwa Barranija; l-Aqwa Attriċi (Sophia Loren)<ref>{{Ċita web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1966|titlu=The 38th Academy Awards {{!}} 1966|sit=Oscars.org {{!}} Academy of Motion Picture Arts and Sciences|lingwa=en|data-aċċess=2021-07-08}}</ref> |1964 |- |''Un monde nouveau'' | |1966 |- |''Caccia alla volpe'' | |1966 |- |''Sette Volte Donna'' | |1967 |- |''Le streghe'' |Film qasir – is-segment ''Una'' s''era come le altre'' |1967 |- |''Amanti'' | |1968 |- |''I Girasoli'' | |1970 |- |''Il Giardino dei Finzi-Contini'' |Rebbieħ ta’ Academy Award; l-Aqwa Film b’Lingwa Barranija<ref>{{Ċita web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1972|titlu=The 44th Academy Awards {{!}} 1972|sit=Oscars.org {{!}} Academy of Motion Picture Arts and Sciences|lingwa=en|data-aċċess=2021-07-08}}</ref> |1970 |- |''Le Coppie'' |Film qasir – is-segment ''Il Leone'' |1970 |- |''Dal referendum alla costituzione: Il 2 giugno'' |Dokumentarju |1971 |- |''I Cavalieri di [[Malta]]'' |Dokumentarju |1971 |- |''Lo chiameremo Andrea'' | |1972 |- |''Una Breve vacanza'' | |1973 |- |''Il viaggio'' | |1974 |} === Filmografija bħala attur === * ''Il processo Clemenceau'' (1917, ta’ [[Alfredo De Antoni]]) fir-rwol tat-tifel Pierre Clémenceau * ''La bellezza del mondo'' (1927, ta’ [[Mario Almirante]]) * ''La compagnia dei matti'' (1928, ta’ Mario Almirante) fir-rwol tal-Professur Rosolillo * ''La vecchia signora'' (1932, ta’ [[Amleto Palermi]]) fir-rwol ta’ dak li jgħin l-atturi minn taħt l-ilsien f’każ li jeħlu * ''Gli uomini, che mascalzoni!'' (1932, ta’ [[Mario Camerini]]) fir-rwol ta’ Bruno * ''Due cuori felici'' (1932, ta’ [[Baldassarre Negroni]]) fir-rwol tas-Sur Brown * ''Paprika'' (1933, ta’ [[Carl Boese]]) * ''Pasa el amor'' (1933, ta’ [[Adolf Trotz]]) * ''Lisetta'' (1934, ta’ Carl Boese) fir-rwol ta’ Fritz Peters * ''La canzone del sole'' (1934, ta’ [[Max Neufeld]] (jaħdem ukoll fil-film bil-Ġermaniż ''Das lied der sonne'')) fir-rwol ta’ Dr. Giuseppe Paladino * ''Un cattivo soggetto'' (1933, ta’ [[Carlo Ludovico Bragaglia]]) fir-rwol ta’ Willy * ''La segretaria per tutti'' (1933, ta’ Amleto Palermi) fir-rwol ta’ Un gagà * ''Tempo massimo'' (1934, ta’ [[Mario Mattoli]]) fir-rwol tal-Professur Giacomo Banti * ''Il signore desidera?'' (1934, ta’ [[Gennaro Righelli]]) fir-rwol ta’ Martino * ''The Song of the Sun'' (1934, ta’ Max Neufeld) fir-rwol tal-avukat Paladino * ''Darò un milione'' (1935, ta’ Mario Camerini) fir-rwol ta’ Gold * ''Amo te sola'' (1936, ta’ Mario Mattoli) fir-rwol tal-Professur Giovanni Agano * ''Non ti conosco più'' (1936, ta’ [[Nunzio Malasomma]]) fir-rwol ta’ Dr. Alberto Spinelli * ''Lohengrin'' (1936, ta’ Nunzio Malasomma) fir-rwol ta’ Alfredo * ''L'uomo che sorride'' (1937, ta’ Mario Mattoli) fir-rwol ta’ Pio Fardella * ''Il signor Max'' (1937, ta’ Mario Camerini) fir-rwol ta’ Gianni / Max Varaldo * ''But It's Nothing Serious'' (1937, ta’ Mario Camerini) fir-rwol ta’ Memmo Speranza * ''Naples of Olden Times'' (1938, ta’ Amleto Palermi) fir-rwol ta’ Mario Esposito * ''La mazurka di papà'' (1938, ta’ [[Oreste Biancoli]]) fir-rwol ta’ Stefano San Mauro / it-tifel ta’ San Mauro * ''Il Trionfo dell'amore'' (1938, ta’ Mario Mattoli) fir-rwol ta’ Vincenzo * ''L'orologio a cucù'' (1938, ta’ [[Camillo Mastrocinque]]) fir-rwol tal-kaptan Ducci * ''Departure'' (1938, ta’ Amleto Palermi) fir-rwol ta’ Paolo Veronda * ''They've Kidnapped a Man'' (1938, ta’ Gennaro Righelli) fir-rwol tal-attur ċinematografiku * ''Ai vostri ordini, signora!'' (1939, ta’ Mario Mattoli) fir-rwol ta’ Pietro Haguet * ''Naples That Never Die'' (1939, ta’ Amleto Palermi) * ''Questi ragazzi'' (1939, ta’ Mario Mattoli) fir-rwol ta’ Vincenzo * ''Castles in the Air'' (1939, ta’ Augusto Genina (jaħdem ukoll fil-film bil-Ġermaniż ''Ins blaue leben'')) fir-rwol ta’ Riccardo Pietramola * ''Department Store'' (1939, ta’ Mario Camerini) fir-rwol ta’ Bruno Zacchi * ''It Always Ends That Way'' (1939, ta’ [[Enrique Telémaco Susini]]) fir-rwol ta’ Alberto Miller * ''Manon Lescaut'' (1940, ta’ [[Carmine Gallone]]) fir-rwol ta’ Renato Des Grieux * ''Two on a Vacation'' (1940, ta’ Carlo Ludovico Bragaglia) fir-rwol tal-Konti Corrado Valli * ''Red Roses'' (1940, ta’ [[Giuseppe Amato]] u Vittorio De Sica) fir-rwol ta’ Alberto Verani * ''The Two Mothers'' (1940, ta’ Amleto Palermi) fir-rwol ta’ Salvatore * ''The Sinner'' (1940, ta’ Amleto Palermi) fir-rwol ta’ Pietro Bandelli * ''Maddalena, Zero for Conduct'' (1940, ta’ Vittorio De Sica) fir-rwol ta’ Alfredo Hartman * ''The Adventuress from the Floor Above'' (1941, ta’ Raffaello Matarazzo) fir-rwol ta’ Fabrizio Marchini * ''Teresa Venerdì'' (1941, ta’ Vittorio De Sica) fir-rwol ta’ Dr. Pietro Vignali * ''Se io fossi onesto'' (1942, ta’ Carlo Ludovico Bragaglia) fir-rwol ta’ Pietro Kovach * ''A Garibaldian in the Convent'' (1942, ta’ Vittorio De Sica) fir-rwol ta’ Nino Bixio (mhux kreditat) * ''La guardia del corpo'' (1942, ta’ Carlo Ludovico Bragaglia) fir-rwol tal-investigatur privat Riccardo * ''Non sono superstizioso... ma!'' (1943, ta’ Carlo Ludovico Bragaglia) fir-rwol tal-Baruni Roberto * ''I nostri sogni'' (1943, ta’ [[Vittorio Cottafavi]]) fir-rwol ta’ Leo * ''Nessuno torna indietro'' (1945, ta’ [[Alessandro Blasetti]]) fir-rwol ta’ Maurizio * ''L'ippocampo'' (1945, ta’ [[Gian Paolo Rosmino]] (u assistent tar-reġista, mhux kreditat)) fir-rwol ta’ Pio Sandi * ''Vivere ancora'' (1945, ta’ [[Nino Giannini]]) * ''Lo sbaglio di essere vivo'' (1945, ta’ Carlo Ludovico Bragaglia) fir-rwol ta’ Adriano Lari * ''Roma città libera'' (1946, ta’ Marcello Pagliero) fir-rwol ta’ Il signore distinto * ''Abbasso la ricchezza!'' (1946, ta’ Gennaro Righelli fir-rwol tal-Konti Ghirani * ''Natale al campo 119'' (1947, ta’ [[Pietro Francisci]] fir-rwol ta’ Don Vicenzino * ''Sperduti nel buio'' (1947, ta’ Camillo Mastrocinque) fir-rwol ta’ Nunzio * ''Lo Sconosciuto di San Marino'' (1948, ta’ [[Michal Waszynski]] u [[Vittorio Cottafavi]]) fir-rwol tal-ateu Leo * ''Cuore'' (1948, ta’ [[Duilio Coletti]] (producer and script too)) fir-rwol tal-Professur Perboni * ''Il mondo vuole così'' (1949, ta’ [[Giorgio Bianchi]]) fir-rwol ta’ Paolo Morelli * ''Domani è troppo tardi'' (1949, ta’ [[Léonide Moguy]] fir-rwol tal-Professur Landi * ''Cameriera bella presenza offresi...'' (1951, ta’ [[Giorgio Pàstina]]) fir-rwol ta’ Leonardo Leonardi * ''Mamma Mia, What an Impression!'' (1951, ta’ [[Roberto Savarese]]) * ''Buongiorno, elefante!'' (1952, ta’ [[Gianni Franciolini]] (produttur ukoll)) fir-rwol ta’ Carlo Caretti * ''Gli uomini non guardano il cielo'' (1952, ta’ [[Umberto Scarpelli]]) * ''In Olden Days'' (1952, ta’ Alessandro Blasetti) fir-rwol tal-avukat difensur (is-segment "Il processo di Frine") * ''The Earrings of Madame de...'' (1953, ta’ [[Max Ophüls]]) fir-rwol tal-Baruni Fabrizio Donati * ''Villa Borghese'' (1953, ta’ Gianni Franciolini) fir-rwol tal-avukat Arturo Cavazzuti (is-segment: Incidente a Villa Borghese) * ''Pane, amore e fantasia'' (1953, ta’ Luigi Comencini) fir-rwol tal-Marexxall Carotenuto * ''Il matrimonio'' (1954, ta’ [[Antonio Petrucci]]) fir-rwol ta’ Gregory Stefanovich Smirnov * ''Cento anni d'amore'' (1954, ta’ [[Lionello De Felice]]) fir-rwol tad-Duka Giovanni del Bagno magħruf ukoll bħala s-Sur Pallini (is-segment "Pendolin") * ''Gran Varietà'' (1954, ta’ [[Domenico Paolella]]) fir-rwol ta’ Veneziani (is-segment "Il censore") * ''A Slice of Life'' (1954, ta’ Alessandro Blasetti u [[Paul Paviot]]) fir-rwol tal-Konti Ferdinando (is-segment "Don Corradino") * ''Il letto'' (1954, ta’ Gianni Franciolini) fir-rwol ta’ Roberto (is-segment "Le Divorce") * ''Vergine moderna'' (1954, ta’ [[Marcello Pagliero]]) fir-rwol ta’ Antonio Valli * ''Allegro squadrone'' (1954, ta’ [[Paolo Moffa]]) fir-rwol tal-Ġeneral * ''Pane, amore e gelosia'' (1954, ta’ [[Luigi Comencini]]) fir-rwol tal-Marexxall Carotenuto * ''L'oro di Napoli'' (1954, ta’ Vittorio De Sica) fir-rwol tal-Konti Prospero B. (is-segment "I giocatori") (mhux kreditat) * ''Peccato che sia una canaglia'' (1954, ta’ Alessandro Blasetti) fir-rwol ta’ Vittorio Stroppiani * ''Il segno di Venere'' (1955, ta’ [[Dino Risi]]) fir-rwol ta’ Alessio Spano * ''Gli ultimi cinque minuti'' (1955, ta’ [[Giuseppe Amato]]) fir-rwol ta’ Carlo Reani * ''La bella mugnaia'' (1955, ta’ Mario Camerini) fir-rwol tal-gvernatur Don Teofilo * ''Racconti romani'' (1955, ta’ Gianni Franciolini) fir-rwol tal-avukat Mazzoni Baralla * ''Pane, amore e...'' (1955, ta’ Dino Risi) fir-rwol tal-Kmandant Carotenuto * ''Lucky to Be a Woman'' (1955, ta’ Alessandro Blasetti) fir-rwol ta’ Minor Role (mhux kreditat) * ''Il bigamo'' (1956, ta’ [[Luciano Emmer]]) fir-rwol tal-Onorevoli Prinċep * ''I giorni più belli'' (1956, ta’ Mario Mattoli) * ''Mio figlio Nerone'' (1956, ta’ Steno) fir-rwol ta’ Seneca * ''Tempo di villeggiatura'' (1956, ta’ [[Antonio Racioppi]]) fir-rwol ta’ Aristide Rossi * ''The Monte Carlo Story'' (1956, ta’ [[Samuel Taylor]] u [[Giulio Macchi]]) fir-rwol tal-Konti Dino della Fiaba * ''Noi siamo le colonne'' (1956, ta’ [[Luigi Filippo D'Amico]]) fir-rwol ta’ Alfredo Celimontani * ''Padri e figli'' (1957, ta’ [[Mario Monicelli]]) fir-rwol ta’ Vincenzo Corallo * ''I colpevoli'' (1957, ta’ [[Turi Vasile]]) fir-rwol ta’ Giorgio * ''Souvenir d'Italie'' (1957, ta’ [[Antonio Pietrangeli]]) fir-rwol tal-Konti * ''Count Max'' (1957, ta’ [[Giorgio Bianchi]]) fir-rwol tal-Konti Max Orsini Varaldo * ''Casinò de Paris'' (1957, ta’ [[André Hunebelle]]) fir-rwol ta’ Alexandre Gordy * ''La donna che venne dal mare'' (1957, ta’ [[Francesco De Robertis]]) fir-rwol ta’ Console Bordogin * ''Il medico e lo stregone'' (1957, ta’ Mario Monicelli) fir-rwol ta’ Antonio Locoratolo * ''A Farewell to Arms'' (1957, ta’ [[Charles Vidor]] (nominat għall-Oscar għall-Aqwa Attur ta’ Sostenn) fir-rwol tal-Maġġuri Alessandro Rinaldi * ''Vacanze a Ischia'' (1957, ta’ Mario Camerini) fir-rwol tal-Inġinier Occhipinti * ''Totò, Vittorio e la dottoressa'' (1957, ta’ Camillo Mastrocinque) fir-rwol ta’ Marchese De Vitti * ''Amore e chiacchiere'' (1958, ta’ Alessandro Blasetti) fir-rwol tal-avukat Bonelli * ''Domenica è sempre domenica'' (1958, ta’ Camillo Mastrocinque) fir-rwol tal-Kmandant Castaldi * ''Anna of Brooklyn'' (1958, ta’ [[Carlo Lastricati]] u Vittorio De Sica) fir-rwol ta’ Don Luigi * ''Pezzo, capopezzo e capitano'' (1958, ta’ [[Wolfgang Staudte]]) fir-rwol tal-Kmandant Ernesto De Rossi * ''Ballerina e buon Dio'' (1958, ta’ [[Antonio Leonviola]]) fir-rwol t’Alla * ''Gli zitelloni'' (1958, ta’ Giorgio Bianchi) fir-rwol tal-professur * ''Pane, amore e Andalusia'' (1958, ta’ [[Javier Setó]]) fir-rwol tal-Marexxall Carotenuto * ''La ragazza di Piazza San Pietro'' (1958, ta’ [[Piero Costa]]) fir-rwol ta’ Armando Conforti * ''La prima notte'' (1959, ta’ [[Alberto Cavalcanti]]) fir-rwol ta’ Alfredo * ''Il nemico di mia moglie'' (1959, ta’ [[Gianni Puccini]]) fir-rwol ta’ Ottavio Terenzi, missier Marco * ''Uomini e nobiluomini'' (1959, ta’ Giorgio Bianchi) fir-rwol ta’ Marchese Nicola Peccori Macinelli di Afragola * ''Vacanze d'inverno'' (1959, ta’ Camillo Mastrocinque) fir-rwol ta’ Maurice * ''Il mondo dei miracoli'' (1959, ta’ [[Luigi Capuano]]) fir-rwol tar-reġista Pietro Giordani * ''Il moralista'' (1959, ta’ Giorgio Bianchi) fir-rwol tal-President * ''Il generale della Rovere'' (1959, ta’ [[Roberto Rossellini]]) fir-rwol ta’ Bardone magħruf ukoll bħala 'Grimaldi' * ''Ferdinando I, re di Napoli'' (1959, ta’ Gianni Franciolini) fir-rwol ta’ Salvatore Caputo * ''Nel blu dipinto di blu'' (1959, ta’ [[Piero Tellini]]) fir-rwol ta’ Spartaco * ''Policarpo, ufficiale di scrittura'' (1959, ta’ [[Mario Soldati]]) * ''Gastone'' (1960, ta’ Mario Bonnard) fir-rwol tal-prinċep * ''The Angel Wore Red'' (1960, ta’ [[Nunnally Johnson]] u [[Mario Russo]]) fir-rwol tal-Ġeneral Clave * ''Austerlitz'' (1960, ta’ [[Abel Gance]]) fir-rwol tal-[[Papa Piju VII]] * ''It Started in Naples'' (1960, ta’ [[Melville Shavelson]]) fir-rwol ta’ Mario Vitale * ''Le tre eccetera del colonnello'' (1960, ta’ [[Claude Boissol]]) fir-rwol tal-Kurunell Belalcazar * ''Le pillole di Ercole'' (1960, ta’ [[Luciano Salce]]) fir-rwol ta’ Piero Cuocolo * ''The Millionairess'' (1960, ta’ [[Anthony Asquith]]) fir-rwol ta’ Joe * ''Il vigile'' (1960, ta’ Luigi Zampa) fir-rwol tas-sindku * ''Un amore a Roma'' (1960, ta’ Dino Risi) fir-rwol tar-reġista * ''Gli attendenti'' (1961, ta’ Giorgio Bianchi) fir-rwol ta’ attur tal-comics * ''L'onorata società'' (1961, ta’ [[Riccardo Pazzaglia]]) fir-rwol ta’ Salvatore 'Capintesta' * ''Vive Henri IV, vive l'amour'' (1961, ta’ [[Claude Autant-Lara]]) fir-rwol tal-ambaxxatur ta’ [[Spanja]] * ''The Last Judgment'' (1961, Vittorio De Sica) fir-rwol tal-avukat difensur * ''The Wonders of Aladdin'' (1961, ta’ [[Mario Bava]] u [[Henry Levin]]) fir-rwol tal-ġenju * ''Gli incensurati'' (1961, ta’ [[Francesco Giaculli]]) fir-rwol tal-Kurunell Filippo Bitossi * ''I due marescialli'' (1961, ta’ [[Sergio Corbucci]]) fir-rwol tal-Marexxall Vittorio Cottone * ''La Fayette'' (1962, ta’ [[Jean Dréville]]) fir-rwol ta’ Bancroft * ''Eva'' (1962, ta’ [[Joseph Losey]] u [[Guidarino Guidi]]) (mhux kreditat) * ''The Amorous Adventures of Moll Flanders'' (1965, ta’ [[Terence Young]]) fir-rwol tal-Konti * ''Io, io, io... e gli altri'' (1966, ta’ Alessandro Blasetti) fir-rwol tal-Kommendatur Trepossi * ''Un italiano in America'' (1967, ta’ [[Alberto Sordi]]) fir-rwol ta’ missier Giuseppe * ''After the Fox'' (1966, Vittorio De Sica) fir-rwol tiegħu nnifsu (mhux kreditat) * ''Gli altri, gli altri e noi'' (1967, ta’ [[Maurizio Arena]]) * ''The Biggest Bundle of Them All'' (1968, ta’ [[Ken Annakin]]) fir-rwol ta’ Cesare Celli * ''Darling Caroline'' (1968, ta’ [[Denys de la Patellière]]) fir-rwol tal-Konti ta’ Bièvre - missier Caroline * ''The Shoes of the Fisherman'' (1968, ta’ [[Michael Anderson]]) fir-rwol tal-Kardinal Rinaldi * ''If It's Tuesday, This Must Be Belgium'' (1969, ta’ Mel Stuart) fir-rwol tal-iskarpan * ''The Thirteen Chairs'' (1969, ta’ [[Nicolas Gessner]] u [[Luciano Lucignani]]) fir-rwol tal-Kommendatur Carlo De Seta * ''Cose di Cosa Nostra'' (1970, ta’ Steno) fir-rwol ta’ Don Michele * ''Io non-vedo, tu non-parli, lui non-sente'' (1971, ta’ Mario Camerini) fir-rwol ta’ lagħbi fil-kasinò ta’ [[Venezja]] * ''Trastevere'' (1971, ta’ [[Fausto Tozzi]]) fir-rwol ta’ Enrico Formichi * ''Siamo tutti in libertà provvisoria'' (1972, ta’ [[Manlio Scarpelli]]) fir-rwol ta’ Giuseppe Mancini 'Pulcinella' * ''Ettore lo fusto'' (1972, ta’ [[Enzo G. Castellari]]) fir-rwol ta’ [[Ġove (mitoloġija)|Ġove]] * ''Snow Job'' (1972, ta’ [[George Englund]]) fir-rwol ta’ Enrico Dolphi * ''L'odeur des fauves'' (1972, ta’ [[Richard Balducci]]) fir-rwol ta’ Milord * ''Le avventure di Pinocchio'' (1972, ta’ Luigi Comencini (fil-verżjoni għat-TV u fil-film)) fir-rwol tal-imħallef * ''The Small Miracle'' (1973, film għat-TV, ta’ [[Jeannot Szwarc]]) fir-rwol ta’ Patri Damico * ''Storia de fratelli e de cortelli'' (1973, ta’ [[Mario Amendola]]) fir-rwol tal-Marexxall Cenciarelli * ''Il delitto Matteotti'' (1973, ta’ [[Florestano Vancini]]) fir-rwol ta’ Mauro Del Giudice * ''Viaggia, ragazza, viaggia, hai la musica nelle vene'' (1973, ta’ [[Pasquale Squitieri]]) * ''Blood for Dracula'' (1974, ta’ [[Paul Morrissey]] u [[Antonio Margheriti]]) fir-rwol tal-Markiż Di Fiore * ''C'eravamo tanto amati'' (1974, ta’ [[Ettore Scola]]) fir-rwol tiegħu nnifsu * ''Intorno'' (1974, Film qasir ta’ [[Manuel De Sica]]) * ''L'eroe'' (1976, film għat-TV ta’ Manuel De Sica) (rwol finali fil-film) Nota: f’ħafna sorsi, ''Fontana di Trevi'' ta’ [[Carlo Campogalliani]] (1960) u ''La bonne soupe'' ta’ [[Robert Thomas]] (1964) huma inklużi iżda De Sica ma jidhirx f’dawk il-films. === Attur fit-televiżjoni === * ''The Four Just Men'', ta’ Sapphire Films (1959) (10 minn 39 episodju) == Referenzi == {{DEFAULTSORT:De Sica, Vittorio}} [[Kategorija:Atturi Taljani]] [[Kategorija:Reġisti Taljani]] [[Kategorija:Twieldu fl-1901]] [[Kategorija:Mietu fl-1974]] g9sh4rd0gleubkbekk78b1q8ldde31y 0 31321 330417 310392 2026-06-04T04:08:42Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330417 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Norman Frederick Jewison''' CC OOnt (21 ta’ Lulju, 1926 – 20 ta’ Jannar, 2024) kien direttur u produttur Kanadiż tal-films u t-televiżjoni. Jewison indirizza [[Politika|kwistjonijiet]] soċjali u politiċi tul il-karriera tiegħu fil-produzzjoni tal-films, u ħafna drabi għamel suġġetti kontroversjali jew ikkumplikati aċċessibbli għall-udjenzi mainstream. Huwa rċieva l-Premju Memorial Irving G. Thalberg tal -Akkademja tal-Arti u x-Xjenzi tal-Motion Pictures fl- 1999 . <ref>{{Ċita web|url=https://www.imdb.com/name/nm0422484/awards|titlu=Norman Jewison|sit=IMDb|data-aċċess=August 8, 2016}}</ref> Huwa rċieva BAFTA Award u kien nominat għal 7 Academy Awards, tliet Golden Globe Awards, u Primetime Emmy Award . Twieled u trabba [[Toronto|f'Toronto]], Jewison beda l-karriera tiegħu f'[[Televiżjoni CBC|CBC Television]] fis-snin 50, u ftit wara mar l-Istati Uniti biex jaħdem mal-[[NBC]]. Huwa għamel id-debutt tiegħu fil-films fl-1962, bil-kummiedja ''[[40 Lira ta' Inkwiet|40 Pounds of Trouble]],'' u b'hekk beda karriera ta’ direzzjoni ta’ films ċinematografiċi mifruxa fuq 40 sena. Il-films notevoli tiegħu jinkludu ''[[The Cincinnati Kid]]'' (1965), ''[[Ir-Russi Qed Ġejjin, ir-Russi Qed Ġejjin|The Russians Are Coming, the Russians Are Coming]]'' (1966), ''[[The Thomas Crown Affair (film tal-1968)|The Thomas Crown Affair]]'' (1968), ''[[Ġesù Kristu Superstar (film)|Jesus Christ Superstar]]'' (1973), ''[[Rollerball (film tal-1975)|Rollerball]]'' (1975), ''[[FIST (film)|FIST]]'' (1978), ''[[...U Ġustizzja għal Kulħadd (film)|...And Justice for All]]'' (1979), ''[[Storja ta' Suldat|A Soldier's Story]]'' (1984), ''[[Agnes of God (film)|Agnes of God]]'' (1985), ''[[Flus Oħrajn|Other People's Money]]'' (1991), ''[[Int Biss (film tal-1994)|Only You]]'' (1994), ''[[The Hurricane (film tal-1999)|The Hurricane]]'' (1999), u ''[[Id-Dikjarazzjoni (film)|The Statement]]'' (2003). Fl-1988, Jewison waqqaf il-[[Canadian Film Centre]]. Fl-2003, huwa rċieva l-Governor General's Performing Arts Award for Lifetime Artistic Achievement għad-diversi kontribuzzjonijiet tiegħu għall-[[industrija tal-films fil-Kanada]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=http://ggpaa.ca/award-recipients/2003/jewison-norman.aspx|titlu=Norman Jewison biography|sena=2003|pubblikatur=Governor General's Performing Arts Awards Foundation|data-aċċess=February 6, 2015}}</ref> Huwa kien Kanċillier tal-Università ta' Victoria fl-Università ta' Toronto, l-alma mater tiegħu, mill-2004 sal-2010. == Ħajja bikrija u edukazzjoni == Jewison twieled [[Toronto|f'Toronto]], Ontario, iben Dorothy Irene (née Weaver) u Percy Joseph Jewison (1890–1974), <ref>{{Ċita web|url=https://beachmetro.com/2021/06/20/reel-beach-remembering-an-old-man-or-five-from-the-beach-on-fathers-day/|titlu=Reel Beach: Remembering an 'old man' or five from the Beach on Father's Day|data=June 20, 2021}}</ref> li kellhom ħanut tal-grocer u uffiċċju postali. <ref>{{Ċita web|url=http://www.filmreference.com/film/44/Norman-Jewison.html|titlu=Norman Jewison Film Reference biography|pubblikatur=Film Reference|data-aċċess=June 4, 2011}}</ref> Huwa attenda Kew Beach School u Malvern Collegiate Institute, u hekk kif beda jitfarar fis-snin tletin wera ġibda lejn it-teatru. Ħafna drabi kienu n-nies kienu jassumu, b'mod żbaljat, li hu Lhudi minħabba kunjomu u d-direzzjoni tiegħu ta’ ''Fiddler on the Roof'', iżda Jewison u l-familja tiegħu huma [[Knisja Magħquda tal-Kanada|Protestanti]] [[Metodiżmu|Metodisti]] <ref>{{Ċita web|url=https://www.tampabay.com/archive/2000/01/09/norman-jewison-s-america/|titlu=NORMAN JEWISON'S America|sit=Tampa Bay Times|lingwa=en|data-aċċess=2024-01-24}}</ref> ta’ nisel Ingliż.<ref>{{Ċita ktieb|data=October 27, 2004|titlu=This Terrible Business has been Good to Me|id={{ASIN|1552632113|country=ca}}}}</ref> Huwa serva fir-Royal Canadian Navy (1944–1945) matul [[it-Tieni Gwerra Dinjija]], u wara li spiċċa ivvjaġġa fin-[[Nofsinhar Amerikan|Nofsinhar tal-Istati Uniti tal-Amerika]], fejn iltaqa' [[Segregazzjoni razzjali fl-Istati Uniti|mas-segregazzjoni]], esperjenza li influwenzat ix-xogħol tiegħu aktar tard.<ref name="Hour">{{Ċita web|url=http://www.cbc.ca/video/#/ID=1328479250|titlu=Jewison interview in CBCs "The Hour", May 27, 2009|pubblikatur=Canadian Broadcasting Corporation|data-aċċess=June 4, 2011}}</ref> Jewison attenda l-Victoria College fl-Università ta’ Toronto, u ggradwa b’B.A. fl-1949. Bħala student, kien involut fil-kitba, id-direzzjoni, u r-reċtar f’diversi produzzjonijiet teatrali, inkluża l-All-Varsity Revue tal-1949. Wara l-gradwazzjoni, mar jgħix [[Londra]], fejn ħadem sporadikament bħala kittieb ta' skripts għal programm televiżiv għat-tfal u attur f'partijiet żgħar għall-[[BBC]], fost xogħol ieħor li kien jiġi għal idejh. Bla xogħol fil-Gran Brittanja lejn l-aħħar tal-1951, irritorna l-Kanada biex isir trainee tal-produzzjoni f'[[CBLT]] f'Toronto, li kien qed jipprepara għat-tnedija ta' CBC Television.<ref name="ACE">{{Ċita web|url=http://www.ace-filmeditors.org/newace/eddieSpecHonoree.html|titlu=Norman Jewison Receives the ACE Golden Eddie Award|isem=Alex Asher|awtur=Sears|isem2=Vincent|awtur2=LoBrutto|sena=2008|sit=American Cinema Editors|url-status=dead|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20080218035842/http://www.ace-filmeditors.org/newace/eddieSpecHonoree.html|arkivju-data=February 18, 2008}}</ref> == Karriera == === 1952–1964: Xogħol bikri === [[Stampa:Chaim_Topol,_Lex_Goudsmit_en_Norman_Jewison_(1971).jpg|xellug|daqsminuri|240x240px| Mix-xellug għal-lemin: [[Chaim Topol]], [[Lex Goudsmit]] u Jewison fl-1971]] Meta CBC Television beda jxandar fil-ħarifa tal-1952, Jewison kien assistent direttur.<ref name="ACE"/> Matul is-seba’ snin ta’ wara kiteb, idderieġa u pproduċa varjetà wiesgħa ta’ musicals, programmi ta’ varjetà, kummiedji, drammi, u programmi speċjali, inklużi ''The Big Revue'', ''Showtime'', u ''The Barris Beat'' Fl-1953 huwa żżewweġ lil Margaret Ann "Dixie" Dixon, ex-mudella. Huma kellhom tlett itfal - Michael, Kevin, u Jennifer - li kollha segwew karrieri fl-industrija tad-divertiment.<ref name="IMdBbio">[https://www.imdb.com/name/nm0422484/bio Jewison biography, Internet Movie Database]</ref> Fl-1958 Jewison ġie rreklutat biex jaħdem għall-NBC fi New York, fejn l-ewwel inkarigu tiegħu kien fuq ''Your Hit Parade'', segwit minn ''[[Il-Wirja ta’ Andy Williams|The Andy Williams Show]]''. Is-suċċess ta' dawn l-ispettakli wassal għad-direzzjoni ta' programmi speċjali b'artisti bħal [[Harry Belafonte]], [[Jackie Gleason]], u [[Danny Kaye]]. Il-produzzjoni televiżiva li kienet kruċjali fil-karriera ta’ Jewison kien il-programme speċjali bil-comeback ta’ Judy Garland li xxandar fl-1961, li kien jinkludi lil [[Frank Sinatra]] u [[Dekan Martin|Dean Martin]], u wassal għal spettaklu ta’ kull ġimgħa li Jewison aktar tard tqabbad jidderieġi. Meta kien qed iżur l-istudjo waqt il-provi ta' Garland, l-attur [[Tony Curtis]] issuġġerixxa lil Jewison li għandu jibda jidderieġi l-films.<ref name="Hour"/> Il-karriera ta’ Jewison bħala direttur tal-films bdiet meta l-kumpanija tal-produzzjoni tal-films ta’ Tony Curtis u [[Janet Leigh]], [[Produzzjonijiet Curtleigh|Curtleigh Productions]], qabditu biex jidderieġi l-kummiedja ''[[40 Lira ta’ Inkwiet|40 Pounds of Trouble]]'' fi Frar tal-1962.<ref name=":1">{{Ċita web|url=https://www.yumpu.com/en/document/view/27245570/boxoffice-february121962|titlu=boxoffice-february121962|sit=yumpu.com|lingwa=en|data-aċċess=June 28, 2021}}</ref> Il-film kien iffinanzjat u distribwit minn [[Stampi Universali-Internazzjonali|Universal-International Pictures]] u kien l-ewwel film li qatt ġie ffilmjat f'[[Disneyland]].<ref name=":1" /><ref>{{Ċita web|url=http://www.newspapers.com/newspage/580393232/|titlu=Valley Times from North Hollywood, California on May 14, 1962 · 6|data=May 14, 1962|sit=Newspapers.com|lingwa=en|data-aċċess=July 5, 2021}}</ref> Il-kuntratt ta’ Curtleigh Productions ma’ Jewison kellu klawsola negozjabbli għal aktar films jekk il-produzzjoni inizjali kienet tagħmel suċċess.<ref>{{Ċita ktieb|data=March 14, 1962|titlu=Variety 1962-03-14: Vol 226 Iss 3|url=http://archive.org/details/sim_variety_1962-03-14_226_3|lingwa=English|iktar=|pubblikatur=Internet Archive}}</ref> Fil-bidu ta' Ottubru 1962, Jewison ifforma l-kumpanija indipendenti tiegħu ta' produzzjoni tal-films, SImkoe Productions, u ffirma ftehim ta' żewġ films mal-kumpanija ġdida ta' Curtis, Curtis Enterprises, kif ukoll ftehim ieħor għal żewġ films oħra ma' Universal-International Pictures.<ref>{{Ċita ktieb|data=1962|titlu=Boxoffice (Oct-Dec 1962)|url=http://archive.org/details/boxofficeoctdec18182boxo|iktar=|post=New York|pubblikatur=Media History Digital Library}}</ref> Għalkemm iż-żewġ films għal Curtis Enterprises ma sarux, iż-żewġ films għal Universal-International Pictures inħadmu kif miftihem. Dawn kienu żewġ kummiedji ta' [[Jum Doris|Doris Day]]: ''[[The Thrill of It All (film)|The Thrill of It All]]'', li ħareġ fl-1963, u li fih deher ukoll [[James Garner]], u ''[[Ibgħatli Nru Fjuri|Send Me No Flowers]]'', li ħareġ fl-1964, bil-parteċipazzjoni ta' Rock Hudson. Wara kummiedja oħra, ''[[The Art of Love (film tal-1965)|The Art of Love]]'' (1965), Jewison kien determinat li jieqaf minn mill-ġeneru u jiffoka fuq proġetti aktar impenjattivi. === 1965–1987: Impatt u akklamazzjoni === [[Stampa:Norman_Jewison_and_Clint_Eastwood_in_a_portrait_taken_by_Gail_Harvey._(48198950847).jpg|lemin|daqsminuri|254x254px| [[Clint Eastwood]] ma' Jewison fl-1987]] L-ewwel film li bih għamel impatt kien ''[[The Cincinnati Kid]]'' (1965), dramm b'Steve McQueen bħala protagonista, li issa huwa meqjus bħala wieħed mill-aqwa films li saru dwar il-logħob tal-azzard. Jewison qiesu bħala wieħed mill-favoriti personali tiegħu għax kien l-ewwel dramm fuq film. Dan is-suċċess kien segwit fl-1966 minn satira fuq il-paranojja tal-Gwerra Bierda, ''The Russians Are Coming, the Russians Are Coming''; dan kien ukoll l-ewwel film li pproduċa Jewison, u kien nominat għal erba' Akkademja Awards, inkluż l-Aqwa Film. Filwaqt li r-reazzjoni għal dan il-film kienet pożittiva, Jewison ġiet ittikkettat bħala "pinko Kanadiż" minn kummentaturi tal-lemin.<ref name=":2">{{Ċita web|url=https://www.cbc.ca/radio/thesundayedition/the-sunday-edition-december-30-2018-1.4462999|titlu=The Sunday Edition (radio interview - at 13:30)|kunjom=Enright|isem=Michael|data=30 Dec 2018|sit=CBC|lingwa=en}}</ref> It-tkomplija tas-sensiela ta’ suċċessi tiegħu kienet permezz ta' wieħed mill-films l-aktar identifikat mill-qrib ma’ Jewison, ''[[Fis-Sħana tal-Lejl (film)|In the Heat of the Night]]'' (1967), drama kriminali ambjentata f’belt tan-Nofsinhar tal-Istati Uniti mifruda b’mod razzjali u bl-atturi [[Sidney Poitier]] u [[Rod Steiger]]. Dan rebaħ ħames Academy Awards, inkluż l-Aqwa Film, filwaqt li Jewison kien nominat għall-Aqwa Direttur. Waqt li kien qed jiffilmjah, [[Robert F. Kennedy|Robert Kennedy]] qal lil Jewison li dan jista' jkun "film importanti ħafna." Kennedy fakkar lil Jewison f’dak li kien qallu sena u nofs wara meta ppreżentalu l-Critics’ Choice Movie Award għall-aqwa drama.<ref name=":2" /> Bħala segwitu huwa dderieġa u pproduċa film ieħor ma' McQueen, bl-użu ta' immaġini innovattivi ta' skrin maqsum fil-film ''[[The Thomas Crown Affair (film tal-1968)|The Thomas Crown Affair]]'' (1968). Minn dak il-punt 'l quddiem Jewison ipproduċa l-films kollha li dderieġa, ħafna drabi ma' Patrick Palmer, u serva wkoll bħala produttur għal films diretti minn oħrajn, ibda mid-debutt direttorjali tal-eks editur tal-films tiegħu [[Hal Ashby]], ''The Landlord'' (1970).<ref name="IMdBJewison">[[imdbname:0422484|Jewison filmography, Internet Movie Database]]</ref> Wara t-tlestija tal-kummiedja ''[[Gaily, Gaily]]'' (1969), Jewison kien xeba' mill-klima politika fl-Istati Uniti, u telaq mal-familja tiegħu l-Ingilterra.<ref name="Historica bio">{{Ċita web|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/jewison-norman-frederick|titlu=Norman Jewison|sit=www.thecanadianencyclopedia.ca|lingwa=en|data-aċċess=2024-01-26}}</ref> [[Stampa:Norman_Jewison_at_the_Reel_Club_World_Premiere_of_'Moonstruck'_event_in_1987._(48198939747).jpg|xellug|daqsminuri|258x258px| Jewison fl-1987]] F'Pinewood Studios fil-majjistral ta' Londra, u fil-[[Repubblika Federali Soċjalista tal-Jugoslavja|Jugoslavja]], ħadem fuq il-musical ''Fiddler on the Roof'' (1971, maħruġ mill-ġdid fl-1979), li rebaħ tliet Oscars u kien nominat għal ħamsa oħra, inkluż l-Aħjar Film u Direttur. Matul l-iffilmjar ta' ''Fiddler'', Jewison kien ukoll is-suġġett tad-dokumentarju tal-Bord Nazzjonali tal-Films tal-Kanada fl-1971, ''Norman Jewison, Filmmaker'', dirett minn Douglas Jackson.<ref>{{Ċita web|url=http://www.onf-nfb.gc.ca/eng/collection/film/?id=10595|titlu=National Film Board of Canada archives "Norman Jewison, Filmmaker"|data=August 3, 2010|pubblikatur=Onf-nfb.gc.ca|data-aċċess=June 4, 2011}}</ref> Il-proġett ta' wara dan minn Jewison kien il-musical ''[[Ġesù Kristu Superstar (film)|Jesus Christ Superstar]]'' (1973), ibbażat fuq il-musical ta’ Broadway miktub minn [[Andrew Lloyd Webber]] u [[Tim Ross|Tim Rice]]. Ġie ffilmjat fl-[[Iżrael]], fejn Jewison ipproduċa ukoll il-film western ''Billy Two Hats'' (1974), b’Gregory Peck bħala protagonista. ''Superstar'', kontroversjali għat-trattament ta’ suġġett reliġjuż, kien segwit minn film ieħor li qanqal dibattitu kritiku, din id-darba dwar il-vjolenza. ''Rollerball'' (1975) huwa ambjentat fil-futur qarib meta l-korporazzjonijiet jaħkmu d-dinja u d-divertiment ikun iċċentrat madwar logħba fatali. Il-film ta' wara dan kien drama dwar il-unjin tal-ħaddiema ''FIST'' (1978), imsejsa b’mod laxk fuq il-ħajja ta’ Jimmy Hoffa. Fl-1978 Jewison reġa' lura l-Kanada, stabbilixxa ruħu fiż-żona ta’ Caledon [[Ontario|f’Ontario]] u fetaħ razzett li kien jipproduċi l-baqar.{{Bżonn refererenza|date=June 2019}}Kien jopera minn bażi [[Toronto|f'Toronto]], kif ukoll waħda miżmuma f'Kalifornja, u b'hekk idderieġa atturi ta' profil għoli bħal [[Al Pacino]] f' ''...'' ''And Justice for All'' (1979), u [[Burt Reynolds]] u [[Goldie Hawn]] fil-kummiedja romantika ''[[L-Aħjar Ħbieb (film tal-1982)|Best Friends]]'' (1982). F'dan il-perjodu pproduċa ''The Dogs of War'' (1981) u ''Iceman'' (1984). Matul dan il-perjodu Jewison ipproduċa wkoll il-53rd Annual Academy Awards (1981), li kienet ippjanata li tixxandar dakinhar li tal-attentat fuq il-ħajja tal-President [[Ronald Reagan]] u kellu jiġi skedat mill-ġdid. Il-film li jmiss tiegħu kien ibbażat ukoll fuq dramm ta’ suċċess. ''Agnes of God'' (1985), ambjent f'kunvent [[Quebec|tal-Quebec]], li kellu bħala protagonisti lil [[Jane Fonda]], [[Meg Tilly]], u [[Anne Bancroft]]; dan irċieva tliet nominazzjonijiet għall-Oscar.<ref>[https://www.imdb.com/title/tt0088683/awards ImdB Awards for ''Agnes of God'']</ref> Fl-1986, huwa mbagħad temm il-ftehim mal-produtturi tal-films [[Stampi Columbia|Columbia Pictures]], u minħabba l-imġieba tal-kap tal-produzzjoni [[David Puttnam]].<ref>{{Ċita aħbar|data=April 1, 1987|titlu=Columbia Letting Multipic Pacts With Jewinson, Others Expire|pubblikazzjoni=[[Variety (magazine)|Variety]]|paġna=37}}</ref> Wara d-diżgwid ma' Columbia, il-kumpanija tiegħu Yorktown Productions imxiet għal għand [[Metro-Goldwyn-Mayer]] fuq ftehim ta' tliet snin biex jidderieġi, jipproduċi u jiżviluppa films mill-istudjo, u tat lill-MGM id-dritt tal-ewwel rifjut fuq films li xtaq tagħmel.<ref>{{Ċita aħbar|data=May 13, 1987|titlu=Jewison To Make Films For MGM After Col Fallout|pubblikazzjoni=[[Variety (magazine)|Variety]]|paġni=4, 50}}</ref> L-ewwel film li għamel taħt dan il-ftehim kien wieħed mill-aktar films romantiċi popolari li qatt saru. ''Moonstruck'' (1987), b'Cher fil-parti prinċipali, kien suċċess kummerċjali li ġabar tlett Oscars, fosthom l-Aqwa Attriċi għal Cher. Jewison irċieva wkoll it-tielet nominazzjoni tiegħu għall-Aħjar Direttur.<ref name="WP obit">{{Ċita aħbar|kunjom=Smith|isem=Harrison|data=January 22, 2024|titlu=Norman Jewison, filmmaker with lens on social issues, dies at 97|url=https://www.washingtonpost.com/obituaries/2024/01/22/norman-jewison-director-dead/|pubblikazzjoni=The Washington Post|data-aċċess=January 25, 2024}}</ref><ref name="Guardian obit">{{Ċita aħbar|kunjom=Whitaker|isem=Sheila|data=January 23, 2024|titlu=Norman Jewison obituary|url=https://www.theguardian.com/film/2024/jan/23/norman-jewison-obituary|pubblikazzjoni=The Guardian|post=London|data-aċċess=January 25, 2024}}</ref> === 1988–2001 === [[Stampa:Norman_Jewison,_Eve_Marie_Saint_and_Carl_Reiner_at_"A_Tribute_to_Norman_Jewison"_at_LACMA_in_Los_Angeles_on_April_16,_2009._Photo_by_George_Pimentel._(48198893346).jpg|xellug|daqsminuri| Jewison, [[Eva Marie Saint]] u [[Carl Reiner]] fl-2009]] [[Stampa:Norman_Jewison_Toronto_August_2011.jpg|lemin|daqsminuri|269x269px| Jewison fil-Festival Internazzjonali tal-Films ta' Toronto fl-2011]] Għall-għaxar snin ta' wara, Jewison kompla jidderieġi films maħruġa minn studios ewlenin: ''In Country'' (1989), drama dwar veterani tal-Vjetnam u bint vittmi ta' dik il-gwerra; ''Other People's Money'' (1991), kummiedja soċjali dwar ir-regħba fis-snin tmenin; ''Only You'' (1994), kummiedja romantika ambjentata fl-Italja; u ''Bogus'' (1996), fantasija dwar tifel żgħir u l-ħabib immaġinarju tiegħu. Huwa serva wkoll bħala produttur għall-film ''January Man'' (1989), produttur eżekuttiv tal-film Kanadiż ''Dance Me Outside'', u reġa' reġa' daħal fit-televiżjoni kemm bħala direttur kif ukoll bħala produttur, inkluż il-film bijografiku tat-TNT ''''[[Geronimo (film tat-TV)|Geronimo]]'''' (1993) u s-sensiela ''The Rez'' (1996–1998).<ref name="TNT">{{Ċita web|url=http://www.tcm.com/thismonth/article/?cid=236961|titlu=TNT Norman Jewison Profile|data=March 14, 1999|pubblikatur=Tcm.com|data-aċċess=June 4, 2011}}</ref> ''[[The Hurricane (film tal-1999)|The Hurricane]]'' (1999) kien it-tielet film ta’ Jewison li jesplora l-effetti tar-razziżmu, u jirrakkonta l-istorja tal-boxer [[Rubin "Hurricane" Carter|Rubin “Hurricane” Carter]], li kien ġie kkundannat għal qtil triplu fi New Jersey f’nofs is-sittinijiet, avolja kien bla ħtija. [[Denzel Washington]] rebaħ [[Golden Globe Awards|Golden Globe]] u kien nominat għall-Oscar interpretazzjoni tiegħu fil-parti ta’ Carter. Fl-1999, ix-xogħol ta’ Jewison ġie rikonoxxut mill-Academy of Motion Picture Arts and Science meta ngħata l-Irving G. Thalberg Memorial Award b'rikonoxximent tal-karriera kollha tiegħu. Jewison kompla jidderieġi u jipproduċi wara dan u l-aħħar film tiegħu kien it-thriller ''The Statement'' tal-2003, ibbażat fuq rumanz ta’ Brian Moore b’Michael Caine fil-parti prinċipali. Dik l-istess sena ġiet ippubblikata l-awtobijografija tiegħu ''This Terrible Business Has Been Good to Me'', li hija jesprimi l-entużjażmu, il-konvinzjoni, u l-passjoni kreattiva li sostnew il-karriera tiegħu.<ref>{{Ċita web|url=http://library.vicu.utoronto.ca/collections/special_collections/f56_norman_jewison|titlu=Special Collections: Norman Jewison|sit=Victoria University Library|pubblikatur=[[University of Toronto]]|data-aċċess=March 18, 2015}}</ref> Fl-1999, idderieġa l-film tat-televiżjoni tal-HBO ''Dinner with Friends'' b’Andie MacDowell, Greg Kinnear, Toni Colette, u Dennis Quaid. Il-film kien ibbażat fuq id-dramm bl-istess isem ta' Donald Margulies. Jewison kien nominat għall-Primetime Emmy Award for Outstanding Television Movie.<ref name="Historica bio" /> Meta ddeskriva l-karatteristika ewlenija tal-films tiegħu, Jewison qal: "Irrid li n-nies jaraw lilhom infushom fil-films li nagħmel. Ma nieħux gost b'films ta' fejn m'hemmx dwar xiex taħseb"<ref>{{Ċita aħbar|data=January 22, 2024|titlu=Norman Jewison: Renowned Canadian film director dies at 97|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-68064514|pubblikazzjoni=BBC News|data-aċċess=22 January 2024}}</ref> == Ħajja personali == [[Stampa:Norman_Jewison_at_2016_CFC_Annual_BBQ_Fundraiser.jpg|alt=|daqsminuri|240x240px| Jewison u martu Lynne St. David-Jewison f'Settembru 2016]] Norman Jewison u Margaret Ann Dixon iżżewġu fil-11 ta’ Lulju 1953. Hija mietet fis-26 ta’ Novembru, 2004, l-għada li għalqet 74 sena, f’Orangeville, Ontario, minn kawżi mhux żvelati.<ref>{{Ċita web|url=http://www.cbc.ca/arts/story/2004/11/30/inbrief041130.html|titlu=CBC.ca Arts - IN BRIEF: Norman Jewison's wife dies; Louvre II announced; more|data=2007-12-26|sit=web.archive.org|data-aċċess=2024-01-25|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20071226132338/http://www.cbc.ca/arts/story/2004/11/30/inbrief041130.html|arkivju-data=2007-12-26|url-status=bot: unknown}}</ref> Kellhom tlett itfal u ħames neputijiet.<ref name="WP obit"/> Bħala rikonoxximent tal-kontribuzzjonijiet tiegħu għall-arti, kif ukoll l-appoġġ sostnut tiegħu, Jewison ġie installat bħala Kanċillier tal-Victoria University fl-Università ta' Toronto fl-2004;<ref>[https://web.archive.org/web/20171019055602/http://pqasb.pqarchiver.com/thestar/doc/438694865.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Mar+4%2C+2004&author=&pub=Toronto+Star&edition=&startpage=A.23&desc=spotlight "Spotlight"]. ''Toronto Star'' - Toronto, Ont. March 4, 2004, Page: A.23</ref> huwa baqa' f'din il-kariga sa Ottubru 2010.<ref>{{Ċita aħbar|data=October 14, 2010|titlu=Norman Jewison Stream for imagination and the arts created at Victoria University|url=https://media.utoronto.ca/media-releases/arts/norman-jewison-stream-for-imagination-and-the-arts-created-at-victoria-university/|pubblikatur=University of Toronto|data-aċċess=January 25, 2024|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240125194243/https://media.utoronto.ca/media-releases/arts/norman-jewison-stream-for-imagination-and-the-arts-created-at-victoria-university/|arkivju-data=January 25, 2024|url-status=dead}}</ref> Fl-2010 [[Blake Goldring]] ta $1,000,000 lil Victoria University fl-Università ta’ Toronto biex jistabbilixxi programm speċjalizzat tal-arti liberali f’isem Jewison. Il-programm beda f'Settembru 2011 u laqa' inqas minn 30 student magħżula f'dik li ssejħet in-Norman Jewison Stream for Immagination and the Arts. Goldring kien iggradwa minn din l-iskola fl-1981.<ref>{{Ċita web|url=http://playbackonline.ca/2010/10/14/u-of-t-creates-norman-jewison-stream-of-social-study/|titlu=U of T creates Norman Jewison Stream of social study|isem=Brendan|awtur=Christie|data=October 14, 2010|sit=Playbackonline.ca|pubblikatur=Brunico Communications Ltd.|data-aċċess=March 18, 2015}}</ref> Fl-2010 ukoll, Jewison iżżewweġ lil Lynne St. David, li kien beda joħroġ magħha fl-2008. Isimha miżżewġa huwa Lynne St. David–Jewison.<ref>{{Ċita web|url=https://dolcemag.com/events/2016/cfc-annual-garden-party/19337|titlu=CFC ANNUAL GARDEN PARTY|data=September 15, 2016|sit=dolcemag.com|data-aċċess=April 10, 2023|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230410133647/https://dolcemag.com/events/2016/cfc-annual-garden-party/19337|arkivju-data=April 10, 2023|url-status=dead}}</ref> Norman Jewison miet fid-dar tiegħu f'Los Angeles fl-20 ta' Jannar 2024, fl-età ta' 97.<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Dagan|isem=Carmel|data=January 22, 2024|titlu=Norman Jewison, 'Moonstruck' and 'In the Heat of the Night' Director, Dies at 97|url=https://variety.com/2024/film/obituaries-people-news/norman-jewison-dead-moonstruck-in-the-heat-of-the-night-1235882301/|pubblikazzjoni=[[Variety (magazine)|Variety]]|data-aċċess=January 22, 2024}}</ref> == Filmografija == === Film === {| class="wikitable" ! Sena ! Isem ! width="65" | Direttur ! width="65" | Produttur ! Noti |- | 1962 | ''[[40 Pounds of Trouble]]'' | {{yes}} | {{no}} |<ref name="Rotten Tomatoes">{{Ċita web|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/norman_jewison|titlu=Norman Jewison {{!}} Rotten Tomatoes|sit=www.rottentomatoes.com|lingwa=en|data-aċċess=2024-01-26}}</ref><ref name="TCM">{{Ċita web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/person/95178%7C118464/Norman-Jewison|titlu=Norman Jewison|sit=www.tcm.com|lingwa=en|data-aċċess=2024-01-26}}</ref> |- | 1963 | ''[[The Thrill of It All (film)|The Thrill of It All]]'' | {{yes}} | {{no}} |<ref name="Rotten Tomatoes" /><ref name="TCM" /> |- | 1964 | ''[[Send Me No Flowers]]'' | {{yes}} | {{no}} |<ref name="Rotten Tomatoes" /><ref name="TCM" /> |- | rowspan="2" | 1965 | ''[[The Art of Love (1965 film)|The Art of Love]]'' | {{yes}} | {{no}} |<ref name="Rotten Tomatoes" /><ref name="TCM" /> |- | ''[[The Cincinnati Kid]]'' | {{yes}} | {{no}} |<ref name="Rotten Tomatoes" /><ref name="TCM" /> |- | 1966 | ''[[The Russians Are Coming, the Russians Are Coming]]'' | {{yes}} | {{yes}} |<ref name="Rotten Tomatoes" /><ref name="TCM" /> |- | 1967 | ''[[In the Heat of the Night (film)|In the Heat of the Night]]'' | {{yes}} | {{no}} |<ref name="Rotten Tomatoes" /><ref name="TCM" /> |- | 1968 | ''[[The Thomas Crown Affair (1968 film)|The Thomas Crown Affair]]'' | {{yes}} | {{yes}} |<ref name="Rotten Tomatoes" /><ref name="TCM" /> |- | 1969 | ''[[Gaily, Gaily]]'' | {{yes}} | {{yes}} |<ref name="TCM" /><ref name="AFI">{{Ċita web|url=https://catalog.afi.com/Catalog/PersonDetails/118464|titlu=AFI{{!}}Catalog|sit=catalog.afi.com|data-aċċess=2024-01-26}}</ref> |- | 1971 | ''[[Fiddler on the Roof (film)|Fiddler on the Roof]]'' | {{yes}} | {{yes}} |<ref name="Rotten Tomatoes" /><ref name="TCM" /> |- | 1973 | ''[[Jesus Christ Superstar (film)|Jesus Christ Superstar]]'' | {{yes}} | {{yes}} |Kittieb ukoll<ref name="TCM" /><ref name="AFI" /> |- | 1975 | ''[[Rollerball (1975 film)|Rollerball]]'' | {{yes}} | {{yes}} |<ref name="Rotten Tomatoes" /><ref name="TCM" /> |- | 1978 | ''[[F.I.S.T. (film)|F.I.S.T.]]'' | {{yes}} | {{yes}} |Kittieb ukoll<ref name="Rotten Tomatoes"/><ref name=AFI/> |- | 1979 | ''[[...And Justice for All (film)|...And Justice for All]]'' | {{yes}} | {{yes}} |<ref name="Rotten Tomatoes" /><ref name="TCM" /> |- | 1982 | ''[[Best Friends (1982 film)|Best Friends]]'' | {{yes}} | {{yes}} |<ref name="Rotten Tomatoes" /><ref name="TCM" /> |- | 1984 | ''[[A Soldier's Story]]'' | {{yes}} | {{yes}} |<ref name="Rotten Tomatoes" /><ref name="TCM" /> |- | 1985 | ''[[Agnes of God (film)|Agnes of God]]'' | {{yes}} | {{yes}} |<ref name="Rotten Tomatoes" /><ref name="TCM" /> |- | 1987 | ''[[Moonstruck]]'' | {{yes}} | {{yes}} |<ref name="Rotten Tomatoes" /><ref name="TCM" /> |- | 1989 | ''[[In Country]]'' | {{yes}} | {{yes}} |<ref name="Rotten Tomatoes" /><ref name="TCM" /> |- | 1991 | ''[[Other People's Money]]'' | {{yes}} | {{yes}} |<ref name="Rotten Tomatoes" /><ref name="TCM" /> |- | 1994 | ''[[Only You (1994 film)|Only You]]'' | {{yes}} | {{yes}} |<ref name="Rotten Tomatoes" /><ref name="TCM" /> |- | 1996 | ''[[Bogus (film)|Bogus]]'' | {{yes}} | {{yes}} |<ref name="Rotten Tomatoes" /><ref name="TCM" /> |- | 1999 | ''[[The Hurricane (1999 film)|The Hurricane]]'' | {{yes}} | {{yes}} |<ref name="Rotten Tomatoes" /><ref name="TCM" /> |- | 2003 | ''[[The Statement (film)|The Statement]]'' | {{yes}} | {{yes}} |<ref name="Rotten Tomatoes" /><ref name="TCM" /> |- |} '''Produttur biss''' * ''The Landlord'' (1970)<ref name="Rotten Tomatoes" /><ref name="TCM" /> * ''Billy Two Hats'' (1974)<ref name="Rotten Tomatoes" /><ref name="TCM" /> * ''The Dogs of War'' (1980)<ref name="Rotten Tomatoes" /><ref name="TCM" /> * ''Iceman'' (1984)<ref name="Rotten Tomatoes" /><ref name="TCM" /> * ''The January Man'' (1989)<ref name="Rotten Tomatoes" /><ref name="TCM" /> '''Produttur eżekuttiv''' * ''Dance Me Outside'' (1994)<ref name="Rotten Tomatoes" /><ref name="TCM" /> ==== Bħala attur ==== {| class="wikitable" !Sena ! Isem ! Rwol ! Noti |- | 1996 | ''The Stupids'' | Direttur tat-TV | <ref name="CFE">{{Ċita web|url=https://cfe.tiff.net/canadianfilmencyclopedia/content/bios/norman-jewison|titlu=Canadian Film Encyclopedia - Norman Jewison|sit=cfe.tiff.net|data-aċċess=2024-01-26}}</ref> |- | 1997 | ''An Alan Smithee: Burn Hollywood Burn'' | Hu nnifsu | Mhux ikkreditat<ref name="TCM" /> |} === Televiżjoni === {| class="wikitable" ! Sena ! Isem ! width="65" | Direttur !Produttur ! width="65" | Produttur Eżekuttiv ! Noti |- |1952 |''[[Let's See]]'' |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |<ref name=CFE/> |- |1952–53 |''[[The Big Revue]]'' |{{yes}} |{{no}} |{{yes}} |<ref name=CFE/><ref name="CBCTV">{{Ċita web|url=https://www.cbc.ca/tv/features/history-of-sketch|titlu=A Brief History of Canadian Comedy on TV|sit=CBC}}</ref> |- | rowspan="2" |1954 |[[On Stage (TV series)|''On Stage'']] |{{no}} | {{yes}} |{{no}} |<ref name=CFE/><ref name=CBCTV/> |- |''[[The Denny Vaughan Show]]'' | {{yes}} |{{no}} |{{no}} |<ref name=CFE/> |- |1955 |[[Wayne and Shuster|''The Wayne and Shuster Show'']] |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |<ref name=CFE/> |- |1956–57 |''[[The Barris Beat]]'' |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |<ref name=CFE/> |- |1958 |''[[The Adventures of Chich]]'' |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |<ref>{{Ċita web|url=https://media.historymuseum.ca/captions/STcp14_e.htm|titlu=CMC - Show and tell: Growing up Canadian , caption 14|sit=media.historymuseum.ca|data-aċċess=2024-01-26}}</ref> |- |1958–59 |''[[Your Hit Parade]]'' |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |<ref name=CFE/><ref>{{Ċita web|url=https://www.loc.gov/item/jots.200025703/|titlu=YOUR HIT PARADE|sit=Library of Congress, Washington, D.C. 20540 USA|data-aċċess=2024-01-26}}</ref> |- | rowspan="3" |1959 |''The Chevy Showroom Starring Andy Williams'' |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |<ref name=CFE/><ref>{{Ċita web|url=https://www.loc.gov/item/jots.200163349/|titlu=THE CHEVY SHOWROOM STARRING ANDY WILLIAMS|sit=Library of Congress, Washington, D.C. 20540 USA|data-aċċess=2024-01-26}}</ref> |- |''The Big Party'' |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |<ref name=CFE/> |- |''The Revlon Revue'' |{{yes}} | {{yes}} |{{no}} |<ref name=CFE/><ref>{{Ċita web|url=https://www.loc.gov/item/jots.200158611/|titlu=THE REVLON REVUE|sit=Library of Congress, Washington, D.C. 20540 USA|data-aċċess=2024-01-26}}</ref> |- | rowspan="3" |1960 |''The Fabulous Fifties'' |{{yes}} |{{no}} | {{no}} | Television special<ref name=CFE/> |- |''An Hour with Danny Kaye'' |{{yes}} |{{no}} | {{no}} | Television Special<ref name=TCM/> |- |''Belafonte, New York 19'' |{{yes}} |{{no}} | {{no}} | Television Special<ref name=TCM/><ref name=CFE/> |- | 1960 |''The Secret World of Eddie Hodges'' |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} | Film għat-Television<ref name=CFE/><ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Nollen|isem=Scott Allen|kunjom2=Nollen|isem2=Yuyun Yuningsih|data=2021-01-04|titlu=Karloff and the East: Asian, Indian, Middle Eastern and Oceanian Characters and Subjects in His Screen Career|url=https://books.google.com/books?id=-eYSEAAAQBAJ&pg=PA402|lingwa=en|pubblikatur=McFarland|paġna=402|isbn=9781476640860}}</ref> |- | 1961 |''[[The Million Dollar Incident]]'' |{{yes}} |{{no}} |{{no}} | Film għat-Television<ref name="Rotten Tomatoes"/><ref name=TCM/> |- | 1961 |''Bulova Watch Time with Pat Boone'' |{{yes}} |{{no}} | {{no}} | Television Special<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Terrace|isem=Vincent|data=2013-06-06|titlu=Television Specials: 5,336 Entertainment Programs, 1936-2012, 2d ed.|url=https://books.google.com/books?id=Of0QAAAAQBAJ&pg=PA293|lingwa=en|pubblikatur=McFarland|paġna=293}}</ref> |- |1962 |''The Broadway of Lerner and Loewe'' |{{yes}} |{{yes}} | {{no}} | Television Special<ref name=TCM/> |- |1963 |''[[The Judy Garland Show]]'' |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |<ref name=CBCTV/><ref>{{Ċita web|url=https://www.tvguide.com/tvshows/the-judy-garland-show/cast/1000002568/|titlu=The Judy Garland Show|sit=TVGuide.com|lingwa=en|data-aċċess=2024-01-26}}</ref> |- |1981 |[[53rd Academy Awards|''The 53rd Academy Awards'']] |{{no}} |{{yes}} | {{no}} | ABC Awards ceremony<ref name=CFE/><ref name="TVG Filmography">{{Ċita web|url=https://www.tvguide.com/celebrities/norman-jewison/credits/3030082254/|titlu=Norman Jewison|sit=TVGuide.com|lingwa=en|data-aċċess=2024-01-26}}</ref> |- | 1993 | ''[[Geronimo (1993 film)|Geronimo]]'' |{{no}} |{{no}} |{{yes}} | Film għat-Television<ref name=TCM/><ref name="TVG Filmography"/> |- | 1994–95 | ''[[Picture Windows]]'' | {{yes}} |{{no}} |{{yes}} |Idderieġa episodju wieħed<ref name="Rotten Tomatoes"/> |- |1996–98 |''[[The Rez]]'' |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |19-il episodju<ref name=CFE/> |- | rowspan="2" | 2001 | ''[[Dinner with Friends (film)|Dinner with Friends]]'' |{{yes}} |{{no}} |{{yes}} | Film għat-Television HBO<ref name="Rotten Tomatoes"/><ref name=TCM/> |- | ''Walter and Henry'' |{{no}} |{{no}} |{{yes}} | Film għat-Television<ref name="Rotten Tomatoes"/><ref name=TCM/> |- |} == Kisbiet u unuri == [[Stampa:Norman_Jewison_Star_on_Canada's_Walk_of_Fame.jpg|alt=|daqsminuri|177x177px| L-istilla ta’ Jewison fuq il-Walk of Fame tal-Kanada]] Jewison kien nominat għall-Academy Award for Best Director tliet darbiet fi tliet deċennji separati għal ''In the Heat of the Night'' (1967), ''Fiddler on the Roof'' (1971) u ''Moonstruck'' (1987). Huwa rebaħ ukoll is-Silver Bear għall-Aħjar Direttur fil-Festival tal-Films ta' Berlin u kiseb Lifetime Achievement Awards mid-Directors Guilds kemm tal-Kanada kif ukoll tal-Amerika. Huwa rebaħ ukoll il-PremjuBAFTA . == Referenzi == {{Referenzi}} == Ħoloq esterni == * [http://library.vicu.utoronto.ca/special/F56jewisonintro.htm Il-Kollezzjoni Norman Jewison fil-Librerija tal-Università ta’ Victoria fl-Università ta’ Toronto] fiha ritratti u materjali pubbliċitarji, karti u korrispondenza, skripts tal-ġbid u skedi għal films diretti jew prodotti minn Jewison bejn l-1975 u l-2003. * [https://archive.today/2007.03.11-074037/http://www.gg.ca/honours/search-recherche/honours-desc.asp?lang=e&TypeID=orc&id=2954 Ordni tal-Kanada] * {{Imdb|422484|Norman Jewison}} * [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/jewison-norman-frederick Artikolu fuq thecanadianencyclopedia.ca] * [http://www.cbc.ca/archives/categories/arts-entertainment/film/master-storyteller-norman-jewison/jewison-on-television-vs-film.html Arkivji Diġitali CBC: Master Storyteller Norman Jewison] {{Awtorità}} {{DEFAULTSORT:Jewison, Norman}} [[Kategorija:Twieldu fl-1926]] [[Kategorija:Mietu fl-2024]] [[Kategorija:Reġisti]] [[Kategorija:Produtturi tal-films]] [[Kategorija:Nies Kanadiżi]] 3s22nuzsj27ifiluy9il3ko99u320it 0 33224 330415 319908 2026-06-04T01:07:20Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330415 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Isla del coco.jpg|daqsminuri|Il-Gżira ta' Cocos mill-baħar.]] Il-'''Gżira ta' Cocos''' (bl-[[Lingwa Spanjola|Ispanjol]]: ''Isla del Coco'') hija gżira vulkanika fl-[[Oċean Paċifiku]] li tiġi amministrata mill-[[Kosta Rika|Costa Rica]], madwar 550 kilometru (342 mil; 297 mil nawtiku) fil-Lbiċ tal-art kontinentali tal-Costa Rica.<ref>Hogue, C. u Miller, S. 1981. Entomofauna of Cocos Island, Costa Rica. Atoll Research Bulletin 250: 1–29.</ref> Tikkostitwixxi l-11-il distrett<ref>{{Ċita web|url=http://www.islacoco.com/es/index.php?option=com_content&task=view&id=5&Itemid=6|titlu=Isla Del Coco|data=2007-09-29|sit=archive.ph|data-aċċess=2025-01-08|arkivju-url=https://archive.today/20070929014902/http://www.islacoco.com/es/index.php?option=com_content&task=view&id=5&Itemid=6|arkivju-data=2007-09-29|url-status=dead}}</ref> mill-15 tal-Kanton ta' Puntarenas tal-Provinċja ta' Puntarenas.<ref>{{Ċita web|url=https://www.pgrweb.go.cr/scij/Busqueda/Normativa/Normas/nrm_texto_completo.aspx?param1=NRTC&nValor1=1&nValor2=88416&nValor3=115607&param2=1&strTipM=TC&lResultado=1&strSim=simp|titlu=Sistema Costarricense de Información Jurídica|data=2024-02-24|sit=web.archive.org|data-aċċess=2025-01-08|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240224063957/https://www.pgrweb.go.cr/scij/Busqueda/Normativa/Normas/nrm_texto_completo.aspx?param1=NRTC&nValor1=1&nValor2=88416&nValor3=115607&param2=1&strTipM=TC&lResultado=1&strSim=simp|arkivju-data=2024-02-24|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>''División Territorial Administrativa de la República de Costa Rica'' (bl-Ispanjol). Editorial Digital de la Imprenta Nacional. 8 March 2017. ISBN <bdi>978-9977-58-477-5</bdi>.</ref> B'erja ta' madwar 23.85 km² (9.21 mili kwadri), il-gżira għandha għamla pjuttost rettangolari. Hija l-iżjed punt fin-Nofsinhar tal-[[L-Amerika ta' Fuq|Amerka ta' Fuq]] ġeopolitika jekk jiġu inklużi l-gżejjer mhux kontinentali, u l-unika massa ta' art 'il fuq mil-livell tal-baħar li tinsab fuq il-plakka tettonika ta' Cocos. Il-Gżira ta' Cocos kollha ġiet iddeżinjata bħala Park Nazzjonali tal-Costa Rica fl-1978, u ma hemm l-ebda abitant permanenti fuqha għajr ir-rangers tal-park tal-Costa Rica. B'hekk, ġiet ittikkettata bħala l-ikbar gżira tropikali mhux abitata fid-[[Id-Dinja|dinja]].<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Lee Enterprises|data=2000-08-03|titlu=The Times News (Idaho Newspaper) 2000-08-03|url=https://archive.org/stream/The_Times_News_Idaho_Newspaper_2000_08_03/The_Times_News_Idaho_Newspaper_2000_08_03_djvu.txt|lingwa=english}}</ref> Il-Gżira ta' Cocos hija mdawra b'baħar fond b'kontrokurrenti, u għaldaqstant tiġi ammirata mill-bugħaddasa għall-popolazzjonijiet ta' kurazzi, rajja, dniefel u [[Speċi|speċijiet]] kbar oħra tal-baħar. Il-klima bil-preċipitazzjoni u l-kwalitajiet oċeaniċi jagħtu karattru [[Ekoloġija|ekoloġiku]] lill-Gżira ta' Cocos li mhuwiex l-istess bħal dak fl-[[Arċipelagu]] tal-[[Gżejjer Galapagos|Galápagos]] jew fi gżejjer oħra (pereżempju, [[Malpelo]], [[Gorgona]] jew [[Park Nazzjonali ta' Coiba|Coiba]]) fil-Lvant tal-Oċean Paċifiku.<ref>Kirkendall, L. and Jordal, B. 2006. The bark and ambrosia beetles (Curculionidae, Scolytinae) of Cocos Island, Costa Rica and the role of mating systems in island zoogeography. Biological Journal of the Linnean Society 89(4): 729–743.</ref> Minħabba l-ekoloġija unika tal-gżira u tal-ilmijiet ta' madwarha, il-Park Nazzjonali tal-Gżira ta' Cocos tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1997.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/820|titlu=Cocos Island National Park - UNESCO|sit=whc.unesco.org|data-aċċess=2025-01-08}}</ref> Il-gżira tista' tintlaħaq biss bil-baħar, b'vjaġġ li normalment idum bejn 36 u 48 siegħa.<ref>{{Ċita web|url=https://www.costaricavibes.com/cocos-island/|titlu=Cocos Island National Park in Costa Rica: Guide for Divers|kunjom=McArthur|isem=Sarah|data=2023-12-07|lingwa=en-US|data-aċċess=2025-01-08|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230712190626/https://www.costaricavibes.com/cocos-island/|arkivju-data=2023-07-12|url-status=dead}}</ref> == Status attwali u rikonoxximenti internazzjonali == [[File:Orthographic_projection_centred_over_Cocos_Island.png|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Orthographic_projection_centred_over_Cocos_Island.png|daqsminuri|Projezzjoni ortografika dwar il-Gżira ta' Cocos.]] Il-Gżira ta' Cocos ġiet iddikjarata bħala Park Nazzjonali tal-Costa Rica permezz ta' digriet eżekuttiv fl-1978 u l-park ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1997. Fl-2002, is-sit ġie estiż biex tiġi inkluża wkoll iż-żona tal-baħar ta' 1,997 km² (771 mil kwadru). Barra minn hekk, il-gżira hija inkluża fil-lista tal-Artijiet Mistagħdra ta' Importanza Internazzjonali.<ref>{{Ċita web|url=http://www.ramsar.org/key_conv_e.htm|titlu=Ramsar Convention text in English|kunjom=Peck|isem=Dwight|sit=www.ramsar.org|data-aċċess=2025-01-08}}</ref> Fl-2009, il-Gżira ta' Cocos tressqet bħala kandidat għat-titlu ta' wieħed mis-Seba' Għeġubijiet Ġodda tan-Natura tal-Fondazzjoni Dinjija tas-Seba' Għeġubijiet Ġodda tan-Natura, u kklassifikat fit-tieni post fil-kategorija tal-gżejjer.<ref>{{Ċita web|url=http://www.new7wonders.com/nature/en/liveranking/|titlu=New7Wonders: Live Ranking|data=2009-07-05|sit=web.archive.org|data-aċċess=2025-01-08|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20090705105855/http://www.new7wonders.com/nature/en/liveranking/|arkivju-data=2009-07-05|url-status=bot: unknown}}</ref> Bis-saħħa tad-diversità kbira ta' ħlejqiet tal-baħar fl-ilmijiet tagħha, il-Gżira ta' Cocos issemmiet bħala wieħed mill-aqwa għaxar postijiet tal-għadis fid-dinja mill-Assoċjazzjoni Professjonali tal-[[Għalliem|Għalliema]] tal-Bugħaddasa u post li wieħed għandu jżur skont l-esperti tal-għadis.<ref>{{Ċita web|url=http://www.nbcnews.com/id/20166937|titlu=World's 10 best scuba spots - Travel - Active Travel {{!}} NBC News|data=2020-09-23|sit=web.archive.org|data-aċċess=2025-01-08|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200923221352/http://www.nbcnews.com/id/20166937|arkivju-data=2020-09-23|url-status=bot: unknown}}</ref> Postijiet popolari fost il-bugħaddasa madwar il-gżira huma Bajo Alcyone (għall-kurazzi), il-Ġnien ta' Manuelina (għall-qroll) u Dos Amigos Grande (formazzjoni naturali ta' ħnejja taħt il-baħar). Għal bosta, l-attrazzjonijiet prinċipali huma l-ispeċijiet ta' ħut pelaġiku kbir, li huma abbundanti ħafna f'dan il-punt uniku bejn l-ilmijiet fondi u l-ilmijiet baxxi. L-ikbar ġlejjeb ta' kurazzi fid-dinja b'mod konsistenti jiġu rrapportati hemmhekk. F'kull għadis hemm kważi ċertezza assoluta li l-bugħaddasa se jiltaqgħu ma' għexieren jew mhux mijiet ta' kurazzi u ta' [[Annimal|annimali]] kbar oħra. L-ispeċijiet iżgħar u [[Lewn|kkuluriti]] huma abbundanti wkoll f'wieħed mill-iżjed skolli estensivi tal-qroll fix-Xlokk tal-Paċifiku.<ref>Guzmán, H. M. and Cortés, J. (1992). Cocos Island (Pacific of Costa Rica) coral reefs after the 2010-83 El Niño disturbance. Revista de Biología Tropical 40: 309–324.</ref> L-oċeanografu famuż [[Jacques Cousteau]] żar il-gżira diversi drabi u fl-1994 sostna li hi "l-isbaħ gżira fid-dinja". Min-naħa l-oħra dan xeħet dawl fuq il-ħtieġa urġenti li l-Gżira ta' Cocos tiġi protetta flimkien mal-ilmijiet ta' madwarha mis-[[Sajjied|sajd]] illegali fuq skala kbira, mill-insib u minn theddidiet oħra. L-unika persuni li jitħallew jgħixu fuq il-Gżira ta' Cocos huma r-rangers tal-park tal-Costa Rica, li ramaw żewġ strutturi, inkluż waħda fil-Bajja tal-Ingliżi. L-aċċess huwa limitat ħafna; it-turisti u l-membri tal-ekwipaġġ tal-bastimenti jitħallew jitilgħu l-art biss jekk jingħataw permess mingħand ir-rangers tal-gżira, u ma jitħallewx jikkampjaw, jorqdu fuq il-gżira jew jiġbru xi flora, fawna jew minerali mill-gżira. Qajla jitħallew isiru spedizzjonijiet tad-dilettanti tar-radju DX.<ref>{{Ċita web|url=http://hamgallery.com/qsl/country/Cocos_Island/ti9cf4.htm|titlu=Cocos Island - TI9CF|sit=hamgallery.com|data-aċċess=2025-01-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://qrznow.com/ti9a-dxpedition-to-cocos-island/|titlu=TI9A DXpedition to Cocos Island|data=2021-10-25|sit=web.archive.org|data-aċċess=2025-01-08|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20211025231320/https://qrznow.com/ti9a-dxpedition-to-cocos-island/|arkivju-data=2021-10-25|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-gżira kienet popolari ħafna mal-pirati. Jingħad li iktar minn 300 spedizzjoni fittxew għat-teżori hemmhekk, bħall-Orda ta' Benito Bonito, it-Teżor ta' [[Lima]], u bosta oħrajn. Ġew skoperti xi sniedaq żgħar mistura, li wasslu biex bosta jemmnu li l-ġrajjiet ta' teżori enormi tal-pirati huma reali, iżda l-maġġoranza tat-tfittxijiet ma wasslu għal xejn. Il-kaċċa għat-teżori hija strettament ipprojbita mill-gvern tal-Costa Rica u ma jinħarġux permess għal dak l-iskop. === Riżerva tal-Baħar ta' Hermandad === Fl-2022, il-President tal-[[Ekwador]] [[Guillermo Lasso]] ħabbar it-tkabbir tar-Riżerva tal-Baħar tal-Gżejjer Galápagos b'50 %, u żied 23,000 mil kwadru (60,000 km²) biex jiġu protetti l-muntanji ta' taħt il-baħar fil-Grigal tal-gżejjer bħala r-Riżerva tal-Baħar ta' Hermandad. B'hekk din ir-riżerva se tkun ikkollegata maż-żona protetta ta' madwar il-Gżira ta' Cocos.<ref>{{Ċita web|url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2022-01-14/ecuador-expands-protected-area-around-galapagos-islands|titlu=Ecuador expands protected area around Galapagos Islands, providing safe passage for marine life|kunjom=X|kunjom2=Email|kunjom3=Bluesky|data=2022-01-14|sit=Los Angeles Times|lingwa=en-US|data-aċċess=2025-01-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://news.mongabay.com/2022/01/ecuador-to-announce-creation-of-hermandad-marine-reserve-off-galapagos-commentary/|titlu=Ecuador to announce creation of Hermandad Marine Reserve off Galapagos (commentary)|kunjom=Lasso|isem=President Guillermo|data=2022-01-13|sit=Mongabay Environmental News|lingwa=en-US|data-aċċess=2025-01-08}}</ref> == Sit ta' Wirt Dinji == Il-Gżira ta' Cocos ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1997 u s-sit ġie estiż fl-2002.<ref name=":0" /> Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-'''kriterju (ix)''' "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta proċessi ekoloġiċi u bijoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-evoluzzjoni u fl-iżvilupp ta' ekosistemi u ta' komunitajiet ta' pjanti u ta' annimali terrestri, tal-ilma ħelu, kostali u tal-baħar"; u l-'''kriterju (x)''' "Post fejn hemm l-iktar ħabitats naturali importanti u sinifikanti għall-konservazzjoni fil-post tad-diversità bijoloġika, inkluż fejn hemm speċijiet mhedda ta' valur universali straordinarju mill-perspettiva tax-xjenza jew tal-konservazzjoni".<ref name=":0" /> == [[Ġeoloġija]] u pajsaġġ == [[File:A_gorgeous_waterfall_on_isla_del_coco.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:A_gorgeous_waterfall_on_isla_del_coco.jpg|daqsminuri|Kaskata fil-Bajja ta' Wafer, il-Gżira ta' Cocos.]] [[File:Atardecer_en_Bahía_Wafer_Isla_del_Coco.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Atardecer_en_Bah%C3%ADa_Wafer_Isla_del_Coco.JPG|daqsminuri|Inżul ix-[[xemx]] fil-Bajja ta' Wafer.]] [[File:Cabanas_para_guarda_parques_Isla_del_Coco.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cabanas_para_guarda_parques_Isla_del_Coco.jpg|daqsminuri|Akkomodazzjonijiet għar-rangers tal-park magħmula minn volontiera taħt it-tmexxija teknika tal-[[arkitett]] [[Ibo Bonilla]].]] Il-Gżira ta' Cocos hija gżira oċeanika ta' oriġini kemm vulkanika kif ukoll tettonika. Hija l-unika gżira f'wiċċ l-ilma fuq il-plakka tettonika ta' Cocos, waħda mill-plakek tettoniċi minuri. Permezz tad-datazzjoni tal-potassju u tal-argon ġiet stabbilita l-età tal-eqdem blat li għandu bejn 1.91 miljun u 2.44 miljun sena u hija magħmula primarjament mill-bażalt, li jifforma bit-tkessiħ tal-[[lava]]. Il-Gżira ta' Cocos hija l-quċċata f'wiċċ l-ilma ta' vulkan "tarka" tal-Plijoċen u tal-Plejstoċen tul il-parti ċentrali tal-Katina Muntanjuża asismika ta' Cocos. Fiha kaldera b'koppla tal-lava fi ħdanha ta' kompożizzjoni trakitika. L-iżjed żbroffi reċenti fuq il-Gżira ta' Cocos oriġinaw mix-xquq orjentati lejn il-Grigal li kienu s-sorsi tal-fluss tal-lava.<ref>{{Ċita web|url=https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=345811|titlu=Global Volcanism Program {{!}} Isla del Coco|sit=Smithsonian Institution {{!}} Global Volcanism Program|lingwa=en|data-aċċess=2025-01-08}}</ref> Il-gżira għandha għamla pjuttost rettangolari, ta' madwar 8 kilometri bi 3 kilometri (5 mili b'2 mili) b'perimetru ta' madwar 23.3 kilometru (14.5-il mil).<ref>Montoya, M. 2007. Conozca la Isla del Coco: una guía para su visitación. In Biocursos para amantes de la naturaleza: Conozca el parque nacional Isla del Coco, la isla del tesoro (26 abril al 6 de mayo 2007). (ed. Organization for Tropical Studies). Organization for Tropical Studies. San José, Costa Rica. 35–176.</ref> Il-pajsaġġ huwa muntanjuż u irregolari; l-ogħla punt tal-gżira huwa Cerro Iglesias, b'għoli ta' 575.5 metru (1,888 pied). Minkejja n-natura muntanjuża tal-gżira, hemm żoni iktar ċatti f'elevazzjoni ta' 200–260 metru (660–850 pied) fiċ-ċentru tal-gżira, li jingħad li huma stadju tranżizzjonali taċ-ċiklu ġeomorfoloġiku tal-widien b'għamla ta' V.<ref>Malavassi, E. 1982. Visita al Parque Nacional Isla del Coco. Revista Geográfica de América Central (15–16): 211–216.</ref> Il-Gżira ta' Cocos għandha għadd ta' xmajjar u nixxigħat qosra li jbattlu abbundanza ta' xita f'erba' bajjiet, tlieta minnhom fin-naħa tat-Tramuntana tal-gżira (il-Bajjiet ta' Wafer, ta' Chatham u ta' Weston). L-ikbar xmajjar huma Genio u Pittier, li jbattlu l-ilma tagħhom fil-Bajja ta' Wafer. Il-biċċa l-kbira tal-gżira hija mdawra b'irdumijiet kbar għoljin 90 metru (300 pied), u b'hekk dan ixekkel l-aċċess konvenjenti għajr f'xi ftit bajjiet; l-iżjed punt ta' dħul faċli jinsab fil-Bajja ta' Chatham.<ref>{{Ċita web|url=https://www.anywhere.com/costa-rica/destinations/isla-de-coco|titlu=Isla de Coco, South Pacific - Costa Rica Travel Guide {{!}} Anywhere|sit=www.anywhere.com|lingwa=en|data-aċċess=2025-01-08}}</ref> Il-pajsaġġ muntanjuż u l-klima tropikali flimkien joħolqu iktar minn 200 kaskata madwar il-gżira. Il-ħamrija tal-gżira hija kklassifikata bħala entisol, li hija tip ta' ħamrija aċidika ferm, u tbati sew mill-erożjoni kkawżata mill-ammont kbir ta' xita li tinżel fuq ix-xaqlibiet weqfin li kieku mhix protetta mill-kopertura densa tal-foresti. == Klima == [[File:Los_Moais_Riscos_en_Isla_del_Coco.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Los_Moais_Riscos_en_Isla_del_Coco.JPG|daqsminuri|L-irdumijiet u s-sikek magħrufa bħala l-"Moai".]] Il-klima tal-Gżira ta' Cocos tiġi ddeterminata l-iktar miċ-ċaqliq latitudinali taż-Żona ta' Konverġenza Intertropikali, li toħloq temp imsaħħab u preċipitazzjoni kostanti matul is-sena kollha.<ref>Herrera, W. 1984. Informe de campo. Gira realizada a la Isla del Coco con el objetivo de recabar información climatológica. San José, Servicio de Parques Nacionales, p. 6.</ref> B'hekk il-klima hija waħda umduża u tropikali, b'temperatura annwali medja ta' 26.6 °C (79.9 °F) u bi preċipitazzjoni annwali medja ta' iktar minn 7,000 millimetru (276 pulzier). Ix-xita tinżel qliel matul is-sena kollha, għalkemm tbatti kemxejn minn Jannar sa Marzu u mill-ġdid lejn l-aħħar ta' Settembru u Ottubru.<ref>Sinergia 69. 2000. Volumen 2. Aspectos meteorológicos y climatológico del ACMIC y su área de influencia. San José, Proyecto GEF/PNUD Conocimiento y uso de la biodiversidad del ACMIC, p. 184.</ref> Bosta kurrenti oċeaniċi mill-Oċean Paċifiku ċentrali, b'mod partikolari l-Kontrokurrent Ekwatorjali tat-Tramuntana, jiltaqgħu fuq il-gżira u jkollhom influwenza importanti fuqha. Il-gżira għandha klima ta' foresta pluvjali tropikali (''Af'' skont il-klassifikazzjoni klimatika ta' Köppen).{{Weather box|width=auto|location=Gżira ta' Cocos|metric first=Yes|single line=Yes|Jan high C=28.0|Feb high C=29.0|Mar high C=29.0|Apr high C=29.0|May high C=29.0|Jun high C=28.0|Jul high C=28.0|Aug high C=28.0|Sep high C=28.0|Oct high C=27.0|Nov high C=27.0|Dec high C=28.0|Jan mean C=26|Feb mean C=27.5|Mar mean C=27.5|Apr mean C=27.5|May mean C=27.0|Jun mean C=26.0|Jul mean C=26.0|Aug mean C=26.0|Sep mean C=26.0|Oct mean C=25.5|Nov mean C=25.5|Dec mean C=26|year mean C=|Jan low C=24.0|Feb low C=26.0|Mar low C=26.0|Apr low C=26.0|May low C=25.0|Jun low C=24.0|Jul low C=24.0|Aug low C=24.0|Sep low C=24.0|Oct low C=24.0|Nov low C=24.0|Dec low C=24.0|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=585.4|Feb precipitation mm=348.4|Mar precipitation mm=235.1|Apr precipitation mm=470.1|May precipitation mm=857.5|Jun precipitation mm=938.2|Jul precipitation mm=806.2|Aug precipitation mm=674.3|Sep precipitation mm=753.9|Oct precipitation mm=793.0|Nov precipitation mm=625.9|Dec precipitation mm=555.4|date=July 2020}} == [[Ekoloġija]] == [[File:Isla_del_Coco-chatham_beach.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Isla_del_Coco-chatham_beach.jpg|daqsminuri|Il-Bajja ta' Chatham fil-Gżira ta' Cocos.]] Il-Gżira ta' Cocos tospita foresti tropikali densi bl-indewwa. Hija l-unika gżira oċeanika fir-reġjun tal-Lvant tal-Paċifiku b'tali foresti pluvjali u t-tipi karatteristiċi ta' flora u ta' fawna tagħhom. Il-foresti tas-sħab preżenti fl-elevazzjonijiet iktar għoljin huma tassew uniċi fil-Lvant tal-Paċifiku. Il-gżira qatt ma kienet ikkollegata ma' kontinent, għaldaqstant il-flora u l-fawna waslu permezz tat-tixrid fuq distanza twila mill-Amerki, u b'hekk il-gżira għandha proporzjon kbir ta' speċijiet endemiċi. === Flora === [[File:Islote_Manuelita_en_Isla_del_Coco.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Islote_Manuelita_en_Isla_del_Coco.JPG|daqsminuri|Il-gżejra ta' Manuelita hija sit popolari fost il-bugħaddasa u għall-osservazzjoni tal-ispeċijiet tal-baħar.]] Il-gżira għandha 235 speċi magħrufa ta' pjanti li jarmu l-fjuri, li minnhom 70 speċi huma endemiċi. Studju komprensiv tajjeb dwar il-flora tal-gżira huwa pprovdut fil-ġurnal ''Proceedings of the California Academy of Sciences''.<ref>Trusty, J.L.; Kesler, H.C; Haug-Delgado, G. (2006). ''Vascular flora of Isla del Coco, Costa Rica. Proceedings of the California Academy of Sciences, 4th series''. Vol. ser.4:v.57:no.1-11 (2006). San Francisco: California Academy of Sciences. pp. 247–355.</ref> Barra minn hekk, 74 speċi ta' felċi u alleati tal-felċi (likopodjofiti u pteridofiti),<ref>Gomez, L.D. 1975. The Ferns and Fern-Allies of Cocos Island, Costa Rica. American Fern Journal 65 (4): 102–104.</ref> 128 speċi ta' muski u epatiċi, 90 speċi ta' fungi u 41 speċi ta' moffa biż-żlieġa ġew irrapportati.<ref>Rojas, C. and Stephenson, S.L. 2008. Myxomycete ecology along an elevation gradient on Cocos Island, Costa Rica. Fungal Diversity 29: 119–129.</ref> Minkejja dan, huwa mistenni li iktar investigazzjonijiet eżawrjenti jiżvelaw iktar speċijiet. Il-gżira għandha tliet komunitajiet prinċipali ta' pjanti. Il-foresti kostali huma estiżi mill-kosta sa elevazzjoni ta' 50 metru (160 pied). Is-siġar tal-qroll vjola (''Erythrina fusca''), is-siġar tal-palm tal-ġewż tal-Indì (''Cocos nucifera''), u s-siġar tal-għadajjar (''Annona glabra'') huma s-siġar predominanti, b'bosta felċi, arbuxxelli tal-[[Familja (bijoloġija)|familji]] ''Rubiaceae'' u ''Solanaceae'', simar u ħaxix jikbru taħthom, kif ukoll pjanti tal-ħxejjex tal-familji ''Leguminosae'' u ''Malvaceae''. Il-foresti iktar fuq ġewwa tal-gżira huma estiżi minn elevazzjoni ta' 50 sa 500 metru (160 sa 1,640 pied). Il-"Palo de hierro" jew huriki (''Sacoglottis holdridgei''), l-"avokado" (''Ocotea insularis'') u s-siġra endemika ''Cecropia pittieri'' huma l-iżjed siġar komuni bil-weraq. Is-siġar huma mimlijin f'kull livell bi pjanti epifitiċi, fosthom orkidej, felċi, bromeliads u muski. Taħt is-siġar jikbru wkoll is-simar bħall-''Hypolitrum amplum'' u diversi speċijiet ta' felċi u ta' felċi tas-siġar, inkluż is-''Cyathea armata'' u d-''Danaea media''. Is-siġar tal-palm ''Euterpe precatoria'' huma komuni wkoll. Il-foresti tas-sħab jinsabu fl-ogħla elevazzjonijiet, 'il fuq minn 500 metru (1,600 pied), fejn l-ispeċijiet ''Melastoma'' huma predominanti. Il-veġetazzjoni ġenerali tal-Gżira ta' Cocos inbidlet ferm minn mindu l-gżira ġiet imsemmija u deskritta għall-ewwel darba mill-[[Ewropa|Ewropej]]. Il-Kaptan Wafer, li żar il-gżira fl-1685 u li kunjomu ngħata għall-post tal-iżbark tiegħu, jiddeskrivi meded estensivi ta' siġar tal-palm tal-ġewż tal-Indì li jibqgħu sejrin san-naħa ta' ġewwa tal-gżira. [[Thor Heyerdahl]] sostna li dawn il-meded x'aktarx ma żviluppawx hemmhekk b'mod naturali, u li dawk li ġew qabel l-Ewropej wisq probabbli kklerjaw meded konsiderevoli fil-qigħan tal-fniedaq u fil-promontorji u fil-meded fuq ġewwa, sabiex jużawhom għall-pjantaġġuni tal-ġewż tal-Indì b'mod sostanzjali. Heyerdahl ħareġ bit-teorija li dawn il-pjantaġġuni ntużaw biex jipprovdu ilma u ikel għall-vjaġġi pre-Kolombjani (li kienu jsiru biċ-ċattri tal-balsa permezz tal-metodu tan-navigazzjoni magħruf bħala ''guara'') bejn il-[[Gwatemala]] u l-Majjistral tal-Amerka t'Isfel. Wara l-konkwista Spanjola u l-konsegwenzi tagħha, dawn il-vjaġġi ntemmew u l-ġungla tropikali rkuprat l-art li kienet ġiet ikklerjata bl-għaraq ta' xbin in-nies bikrin li kienu jgħixu fuq il-gżira.<ref>Heyerdahl, T. 1978. ''Early Man and the Ocean''. Doubleday & Company, [[New York]].</ref> Madankollu, ma hemm l-ebda evidenza arkeoloġika ta' abitazzjoni umana qabel il-kuntatt Ewropew. === Fawna === ==== Terrestri ==== [[Stampa:Puente sobre Rio Genio Isla del Coco.JPG|daqsminuri|Pont fuq ix-xmara Genius, magħmul bl-iskart li nstab fil-baħar mill-artist Tico "Pancho".]] Il-gżira fiha iktar minn 400 speċi magħrufa ta' insetti, li minnhom 65 speċi (16 %) huma endemiċi. L-ikbar diversità tinsab fost il-ħanfus ''Lepidoptera'' u n-nemel [[Formicidae]]. Ġew deskritti iktar minn 50 speċi ta' artropodi oħra ([[Brimba|brimb]], ċentipiedi, millipiedi u iżopodi). Fil-gżira jgħixu żewġ speċijiet ta' gremxul jew wiżgħat, il-gremxul tal-Gżira ta' Cocos (''Anolis townsendi'') u l-wiżgħa ż-żgħira tal-Paċifiku (''Sphaerodactylus pacificus'') u t-tnejn huma endemiċi. Ma ġewx irrapportati anfibji li jgħixu fil-gżira. Ġew irraportati kważi 90 speċi ta' [[Għasfur|għasafar]]. Il-gżira u s-sikek tal-madwar jospitaw kolonji kbar li jbejtu ta' għasafar tal-baħar li jpassu, fosthom is-sula kannella (''Sula leucogaster''), is-sula tas-saqajn ħomor (''Sula sula''), il-fregata l-kbira (''Fregata minor''), iċ-ċirlewwa l-bajda (''Gygis alba'') u n-noddy l-kannella (''Anous stolidus''). Hemm seba' speċijiet ta' għasafar tal-art li jgħixu fil-gżira, inkluż tliet speċijiet endemiċi: id-daqquqa tal-Gżira ta' Cocos (''Coccyzus ferrugineus''), iż-żanżarell tal-Gżira ta' Cocos (''Nesotriccus ridgwayi'') u l-isponsun tal-Gżira ta' Cocos (''Pinaroloxias inornata''); dawn it-tnejn tal-aħħar huma monotipiċi fil-[[Ġeneru (tassonomija)|ġeneri]] rispettivi tagħhom. Il-gżira ġiet iddeżinjata bħala Żona Importanti tal-Għasafar mill-[[BirdLife International]]. Il-gżira ma fiha l-ebda speċi ta' [[Mammiferu|mammiferi]] tal-art, għalkemm il-bniedem introduċa ħames speċijiet: il-[[Ħanżir|ħnieżer]], iċ-ċriev, il-mogħoż, il-[[Qattus|qtates]] u l-firien. Peress li jagħmlu ħsara lill-ekosistemi lokali billi jieklu l-flora u l-fawna nattiva, jiġu mmirati fl-isforzi ta' kontroll li jsiru fil-gżira. ==== Tal-Baħar ==== L-iskolli tal-qroll rikki, il-mini vulkaniċi, l-għerien, il-ktajjen muntanjużi u l-ilmijiet fondi madwar il-Gżira ta' Cocos jospitaw iktar minn 30 speċi ta' qroll, 60 speċi ta' krustaċji, 600 speċi ta' molluski u iktar minn 300 speċi ta' ħut. Dawn jinkludu popolazzjonijiet kbar ta' tonn tal-pinna safra (''Thunnus albacares''), rajja ġganteski (''Manta birostris''), pixxivela (''Istiophorus platypterus'') u klieb il-baħar, bħall-kelb il-baħar tal-pinna xifirha abjad (''Triaenodon obesus'') u l-kurazza rari (''Sphyrna lewini''). L-ikbar fost l-ispeċijiet kollha tal-ħut hija preżenti wkoll, il-kelb il-baħar baliena (''Rhincodon typus''). F'Diċembru 2017, tawru femminili (speċi li rritornat fl-ilmijiet tal-Gżira ta' Cocos fl-2012, wara 30 sena li ma dehritx fl-inħawi) qatlet lil [[Rohina Bhandari]] minn [[Belt ta' New York|New York]] waqt li kienet qed togħdos f'Manuelita fil-Park Nazzjonali tal-Gżira ta' Cocos. Annimali kbar oħra tal-baħar jinkludu l-balieni tal-ġwienaħ kbar (''Megaptera novaeangliae''), l-orki (''Orcinus orca''), il-balieni suwed (''Globicephala macrorhynchus''), id-dniefel geddumhom qasir (''Tursiops truncatus'') u l-iljuni tal-baħar (''Zalophus californianus''). Barra minn hekk, hemm ukoll ir-rettili: il-fkieren tal-baħar tat-tip hawksbill (''Eretmochelys imbricata''), il-fkieren il-baħar ħodor (''Chelonia mydas'') u l-fkieren il-baħar tat-tip olive ridley (''Lepidochelys olivacea''). === Ħabitats mhedda === Madankollu, il-ħabitats fil-biċċa l-kbira mhux mittiefsa tal-gżira, kulma jmur qed jiġu affettwati mill-attività tal-bniedem. L-insib illegali ta' speċijiet kbar tal-baħar fl-ilmijiet protetti u fil-madwar sar tħassib prinċipali. Iż-żieda fit-talba lokali u dinjija għat-tonn, għall-pinen tal-klieb il-baħar għas-soppa u għall-frott tal-baħar ieħor qed thedded l-ekosistemi fraġli tal-gżira. Il-gvern tal-Costa Rica ġie akkużat kemm-il darba li qed jibqa' passiv u saħansitra jgawdi bil-korruzzjoni mill-kummerċ illegali tal-pinen tal-klieb il-baħar u ta' frott tal-baħar ieħor lejn swieq kbar, bħaċ-[[Ċina]] u pajjiżi [[Asja|Asjatiċi]] oħra. Il-gvern wera kemxejn rieda li jipproteġi r-rikkezzi naturali tal-gżira u jressaq lin-nassaba quddiem il-[[Dritt|liġi]]. Madankollu, l-isforzi biex tassew jiġu mgħassa l-ilmijiet u jiġu infurzati l-liġijiet ambjentali qed jiffaċċjaw diffikultajiet finanzjarji u burokratiċi kbar, kif ukoll huma suxxettibbli għall-korruzzjoni tal-awtoritajiet lokali, nazzjonali u internazzjonali. L-avvenimenti reċenti juru li l-insib illegali fuq skala kbira għadu għaddej. Minkejja t-tama inizjali li n-nassaba li jinqabdu b'evidenza abbundanti jitwaqqfu u jitressqu quddiem il-liġi, spiss inħelsu f'qasir żmien taħt ċirkostanzi suspettużi. Barra minn hekk, l-isforzi biex jinġabru l-fondi għall-protezzjoni huma biss qatra fl-oċean imqabbla mal-kummerċ illegali. Taħt ċirkostanzi mċajpra, [[Marvin Orlando Cerdas]], imħallef tal-Qorti tal-Ġustizzja lokali ta' Puntarenas, ippermetta lil 22 nassaba li nqabdu fil-fatt jaħarbu mill-pajjiż. Taħt ċirkostanzi suspettużi u allegatament ta' korruzzjoni, l-Avukat Distrettwali [[Michael Morales Molina]] waqqaf l-irkant għall-benefiċċju pubbliku tal-oġġetti kkonfiskati wara t-talba li għamel il-kelliem tal-bastiment tal-insib illegali kbir ''Tiuna''. == [[Storja]] == === [[Preistorja]] === Huwa maħsub li l-gżira ma kinitx abitata mill-bniedem qabel l-iskoperta mill-Ewropej. Madankollu, ma tantx saru investigazzjonijiet [[Arkeoloġija|arkeoloġiċi]] fil-gżejjer oċeaniċi tal-Lvant tal-Paċifiku, inkluż il-Gżira ta' Cocos. Dan minħabba l-ambjenti fraġli ta' dawn il-gżejjer, li għal bosta snin baqgħu mhux mittiefsa mill-bniedem, u minħabba li dawn il-gżejjer jinsabu f'bogħod konsiderevoli mill-gżejjer li kellhom popolazzjonijiet [[Polinesja|Polineżjani]]. Bl-istess mod, mhuwiex magħruf li l-Amerikani Indiġeni mal-kosta tal-Punent tal-kontinent abitaw xi gżejjer remoti tal-Lvant tal-Paċifiku. Fl-2008, saru stħarriġiet fil-Gżira ta' Cocos, fil-Gżejjer Desventuradas, fil-Gżejjer Galápagos u fil-Gżejjer ta' Juan Fernández (kollha diżabitati meta ġew skoperti mill-Ewropej) mill-arkeologi tal-Università Nazzjonali [[Awstralja|Awstraljana]]. Mill-investigazzjoni tagħhom instab li l-Gżejjer Galápagos jaf kienet żarithom xi opra tal-baħar Polineżjana, iżda mhux ċar x'kienu s-sejbiet għall-Gżira ta' Cocos. === Skoperta u kartografija bikrija === [[File:Map_of_Cocos_from_Pacific_Islands,_vol._2_(Geographical_Handbook_Series,_1943).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Map_of_Cocos_from_Pacific_Islands,_vol._2_(Geographical_Handbook_Series,_1943).jpg|daqsminuri|Mappa tal-Gżira ta' Cocos.]] Fl-''Historia general y natural de las Indias'' tiegħu (1535, estiż fl-1851 mid-dokumenti mhux ippubblikati preċedenti tiegħu), [[Gonzalo Fernández de Oviedo y Valdés]] jiddiskuti l-iskoperta tal-gżira mill-kontemporanju tiegħu, in-navigatur Spanjol [[Juan de Cabezas]] (magħruf ukoll bħala [[Juan de Grado]]), fl-1526. [[D. Lievre]], f'''Una isla desierta en el Pacífico; la isla del Coco'' in ''Los viajes de Cockburn y Lievre por Costa Rica'' (1962: 134) jirrakkonta li l-ewwel dokument bl-isem ta' "Isle de Coques" kien mappa mpinġija fuq parċmina, imsejħa l-mappa ta' [[Enriku II]], li dehret fl-1542 matul ir-renju ta' [[Franġisku I ta' Franza]]. Il-planisferu ta' [[Nicolas Desliens]] (1556, Dieppe) iqiegħed lill-''Ysle de Coques'' bejn wieħed u ieħor grad u nofs fit-Tramuntana tal-Ekwatur. Il-''Grand Atlas'' ta' [[Willem Blaeu]], oriġinarjament ippubblikat fl-1662, fih mappa tad-dinja bil-[[Lewn|kulur]] fuq in-naħa ta' wara tal-qoxra ta' quddiem tiegħu li turi lill-''I. de Cocos'' proprju fuq l-Ekwatur. L-''Atlas'' ta' [[Frederik De Witt]] tal-1680 juriha b'mod simili. Il-mappa ta' ''Hondius Broadside'' tal-1590 turi lill-''I. de Cocos'' f'latitudni ta' 2 gradi u 30 minuta fit-Tramuntana, filwaqt li fl-1596 [[Theodore de Bry]] uriet il-Gżejjer Galápagos qrib 6 gradi fit-Tramuntana tal-Ekwatur. [[Emanuel Bowen]], f'''A Complete system of Geography'', il-Volum II ([[Londra]], 1747: 586), jiddikjara li l-Gżejjer Galápagos huma estiżi sa 5 gradi fit-Tramuntana tal-Ekwatur. Fiż-żminijiet moderni l-gżira nħakmet sew mill-ġungla. Madankollu, il-gżira fl-imgħoddi kien jistħoqqilha l-isem deskrittiv tagħha, kif joħroġ fid-dieher mir-rendikonti verbali mogħtija lill-Kaptan Dampier min-navigaturi kontemporanji Spanjoli li għamlu l-iskoperti. Dampier jikteb: "Il-Gżira ta' Cocos issejħet hekk mill-Ispanjoli, minħabba l-abbundanza ta' siġar tal-palm tal-ġewż tal-Indì li jikbru fuqha... ħawwiela preistoriċi x'aktarx li ħassew li l-pożizzjoni tal-Gżira ta' Cocos kienet ideali għall-ammont kbir ta' xogħol li sar biex tiġi kklerjata l-ġungla naturali għat-tħawwil tas-siġar tal-palm tal-ġewż tal-Indì... b'hekk il-gżira hija port ideali għall-merkanti aboriġini li jittraffikaw f'nofs ta' baħar lill hinn mill-[[Panama]]". Bl-eċċezzjoni notevoli tal-Gżejjer Galápagos, kien hemm nuqqas ta' riċerka [[Xjenza|xjentifika]] rigward il-gżejjer oċeaniċi tal-Lvant tal-Paċifiku qabel is-seklu 20. Il-pubblikazzjoni ''The American Naturalist'' iddikjarat fl-1891, "ma nafu xejn dwar il-fawna u l-flora tal-[[Gżira ta' Clipperton]] u ta' Malpelo daqstant iżolati; bil-kemm nafu xejn dwar il-Gżira ta' Cocos, li tidher pjuttost differenti mill-kumplament, f'ħafna aspetti, b'dehra iktar tropikali". === Storja amministrattiva === Il-Gżira ta' Cocos ġiet annessa mill-Costa Rica fl-1832 permezz tad-digriet Nru 54 tal-Assemblea Kostituzzjonali tal-pajjiż li kien għadu kemm sar indipendenti. Il-kaċċaturi tal-balieni kienu jieqfu regolarment fil-Gżira ta' Cocos sa nofs is-seklu 19, meta l-kerosene rħis beda jieħu post iż-żejt tal-balieni għat-tidwil. F'Ottubru 1863, il-vapur ''Adelante'' żbarka 426 eks skjav minn [[Tonga]] meta ġie skopert li kien qabadhom il-ġidri u kienu ta' periklu għall-ekwipaġġ. Meta l-bastiment ''Tumbes'' wasal biex isalvahom xi xahar wara, instabu biss 38 ruħ li baqgħu ħajjin. Fl-1897, il-gvern tal-Costa Rica ħatar lill-esploratur avventuruż u kaċċatur tat-teżori [[Ġermanja|Ġermaniż]] [[August Gissler]] bħala l-ewwel Gvernatur tal-Gżira ta' Cocos u ħallieh jistabbilixxi kolonja hemmhekk għal żmien qasir. Fit-12 ta' Mejju 1970, it-territorju tal-Gżira ta' Cocos ġie inkorporat amministrattivament permezz tad-Digriet Eżekuttiv Nru 27, u b'hekk sar il-ħdax-il distrett tal-Kanton ta' Puntarenas fil-Provinċja ta' Puntarenas. Bħala distrett, il-kodiċi postali tal-gżira huwa 60110. It-33 resident tal-gżira, kollha rangers tal-park tal-Costa Rica, tħallew jivvutaw għall-ewwel darba fl-elezzjoni tal-Costa Rica tal-5 ta' Frar 2006. Madankollu, ir-rangers mhumiex meqjusa bħala residenti permanenti tad-distrett, għaldaqstant id-''data'' taċ-ċensiment tqis li l-gżira hija diżabitata. === Piraterija u teżori moħbijin === Il-Gżira ta' Cocos feġġet kemm-il darba f'bosta ġrajjiet tal-piraterija u tat-teżori moħbijin. L-ewwel għajdut ta' xi teżor moħbi fil-gżira nibet mingħand [[mara]] jisimha [[Mary Welch]], li sostniet li 350 tunnellata ta' deheb (madwar $16-il biljun attwali) misruqa mill-iġfna Spanjoli ġie moħbi fil-gżira mill-Kaptan [[Bennett Graham]], uffiċjal navali li kien sar pirata fl-1818. Hija kienet membru ta' ekwipaġġ ta' pirati mmexxi mill-Kaptan Graham, u ġiet ittrasportata lejn [[Siti Penitenzjarji Awstraljani|kolonja penali Awstraljana]] minħabba r-reati li wettqet. Hija kellha mappa li turi fejn suppost kien ġie moħbi t-teżor ta' Graham. Malli nħelset, hija reġgħet lura lejn il-gżira flimkien ma' spedizzjoni iżda ma sabet xejn, peress li l-punti ta' referenza fil-mappa kienu għebu. Pirata ieħor li suppost kien ħeba teżor fil-gżira kien il-[[Portugall|Portugiż]] [[Benito Bonito]], li beda jitterrorizza l-kosta tal-Punent tal-Amerki għall-ħabta tal-1818. Għalkemm Bonito ġie attakkat u ġustizzjat, it-teżor tiegħu qatt ma nstab. X'aktarx li l-iżjed leġġenda magħrufa tat-teżori moħbijin fil-gżira hija dik tat-Teżor ta' Lima. Fl-1820, bl-armata ta' [[José de San Martín]] li kienet qed toqrob lejn Lima, il-Viċirè [[José de la Serna]] suppost li ta teżor mill-belt lill-kummerċjant [[Renju Unit|Brittaniku]], il-Kaptan [[William Thompson]], biex iżommu sigur sa ma l-Ispanjoli jiżguraw il-kontroll tal-pajjiż. Minflok stennew fil-port skont l-istruzzjonijiet li ngħataw, Thompson u l-ekwipaġġ tiegħu qatlu lin-nies tal-Viċirè u baħħru lejn il-Gżira ta' Cocos, fejn allegatament ħbew it-teżor. Ftit wara, inqabdu minn bastiment tal-gwerra Spanjol. L-ekwipaġġ kollu ħlief Thompson u l-ewwel wieħed ta' taħtu ġew ġustizzjati minħabba l-piraterija. It-tnejn li huma qalu li kienu se juru lill-Ispanjoli fejn kienu ħbew it-teżor jekk ma jinqatlux, iżda malli żbarkaw fuq il-Gżira ta' Cocos, irnexxielhom jaħarbu fil-foresta u qatt ma reġgħu nqabdu. Mijiet ta' tentattivi biex jinstab it-teżor sfaw fix-xejn. Diversi spedizzjonijiet bikrin ġew organizzati abbażi tad-dikjarazzjonijiet ta' raġel jismu Keating, li suppost kien ħabib ta' Thompson. Fi vjaġġ minnhom, Keating jingħad li sab xi deheb u ġojjelli mit-teżor. L-esploratur avventuruż Ġermaniż August Gissler għex fuq il-gżira għall-biċċa l-kbira tal-perjodu mill-1889 sal-1908, u fittex għat-teżor, iżda kulma sab kienu ftit muniti tad-deheb. L-esploratur Antartiku Brittaniku [[Aeneas Mackintosh]] vara spedizzjoni ta' kaċċa għat-teżor lejn il-Gżira ta' Cocos fl-1910, iżda ma kellux suċċess. == Fizzjoni == Il-ktieb ''Desert Island'' ippropona t-teorija dettaljata sew li [[Daniel Defoe]] uża l-Gżira ta' Cocos bħala mudell akkurat għad-deskrizzjonijiet tiegħu tal-gżira abitata minn Robinson Crusoe. Madankollu, Defoe ambjenta l-gżira ta' Crusoe mhux fil-Paċifiku, iżda lil hinn mill-kosta tal-[[Veneżwela|Venezwela]] fl-[[Oċean Atlantiku]]. It-''Terra Firma'' fil-qrib ta' Robinson tintwera fil-mappa bil-kulur ta' [[Joannes Jansson]] (Amsterdam) li turi l-Grigal tal-Amerka t'Isfel, bit-titlu ''Terra Firma et Novum Regnum Granatense et Popayan''. Din tagħmel parti minn grupp bikri ta' mapep stampati minn [[Willem Blaeu]] mill-1630 'il quddiem. Dik li ssejħet "Terra Firma" kienet l-Istmu ta' [[Park Nazzjonali ta' Darien|Darien]]. Il-ġrajjiet tal-pirati u tat-teżori moħbijin assoċjati mal-gżira jingħad li ispiraw ir-rumanz ''Treasure Island'' ta' [[Robert Louis Stevenson]]. == Referenzi == [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Naturali]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fil-Costa Rica]] [[Kategorija:Gżejjer]] [[Kategorija:Parks Nazzjonali]] [[Kategorija:Costa Rica]] k230j9vo4xfqba811mtukswfoj9fvye 0 34089 330424 330318 2026-06-04T11:31:43Z ToniSant 4257 /* Mejju */ +Jonathan Cardona 330424 wikitext text/x-wiki '''Din hija lista ta' nies notevoli Maltin li mietu fl-2026.''' F'din il-lista jidhru biss ismijiet ta' nies li l-mewt tagħhom hija kkonfermata peremezz ta' rapport/i minn sorsi verifikabbli. Żidiet bla referenza għal sors verifikabbli jitneħħew minn hawn u jitpoġġew fil-[[Diskussjoni:Nies Maltin li mietu fl-2026|paġna ta' diskussjoni]] sakemm jiġu verifikati sew. Dwar kull persuna jinġabru biss dawn id-dettalji hawn: * Data: Isem u Kunjom, età (jew "??" meta din mhux magħrufa), għal xiex inhi magħrufa l-persuna, kawża tal-mewt (m'għandu jiddaħħal xejn meta mhux magħrufa uffiċjalment) - tagħrif ieħor f'każ ta' persuna li mhux inkluża f'Wikidata (eż. data tat-twelid), referenzi (għandu jkun hemm aktar minn waħda f'każ ta' nies aktar notevoli) '''''Nota:''' id-data tal-mewt m'għandix tkun dik ta' meta tħabbret imma ta' meta seħħet.'' ---- == Jannar == * 2: [[Tony Carr]], 98, mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tony-carr-pioneering-maltese-jazz-drummer-dies.1121949|titlu=Tony Carr, Maltese jazz drummer to the stars, dies|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-01-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-perkussjonist-tony-carr-george-caruana-jmut-fl-eta-ta-98-sena/|titlu=Il-perkussjonist Tony Carr (George Caruana) jmut fl-età ta’ 98 sena|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/01/02/tony-carr-passes-away/|titlu=Renowned Maltese drummer, Tony Carr, passes away aged 98|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-01-02|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/138938/maltese_jazz_great_tony_carr_dies_aged_98|titlu=Maltese jazz great Tony Carr dies aged 98|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=2 Jannar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-02/local-news/Maltese-jazz-legend-Tony-Carr-passes-away-aged-98-6736286044|titlu=Maltese jazz legend, Tony Carr, passes away aged 98 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-ta-98-sena-d-drummer-malti-tony-carr/|titlu=Imut ta' 98 sena d-drummer Malti Tony Carr|data=2026-01-02|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-ta-98-sena-d-drummer-famuz-malti-tony-carr-li-daqq-mal-akbar-stilel-muzikali/|titlu=Imut ta’ 98 sena d-drummer famuż Malti Tony Carr li daqq mal-akbar stilel mużikali|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=3 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.melodija.eu/post/tony-carr-george-caruana-maltese-jazz-pioneer-dies-at-98|titlu=Tony Carr (George Caruana): Maltese Jazz Pioneer Dies at 98|kunjom=Mifsud|isem=Noel|data=2026-01-05|sit=Melodija|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.sussexexpress.co.uk/news/fond-tribute-on-death-of-drummer-who-played-with-the-greats-5465983|titlu=Fond tribute on death of drummer who played with the greats|kunjom=Hewitt|isem=Phil|data=2026-01-10|sit=SussexWorld|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-10}}</ref> * 5: [[George Spiteri]], 90, mużiċist u l-ewwel leader tal-[[Orkestra Filarmonika ta' Malta]] (twieled: 20 ta’ Lulju 1935) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-6-2026.1122080|titlu=Announcements − January 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-george-spiteri-l-ewwel-leader-tal-orkestra-filarmonika-ta-malta/|titlu=Imut George Spiteri, l-ewwel leader tal-Orkestra Filarmonika ta’ Malta|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/reel/1540894257190704/?t=49|titlu=MPO: Protagonisti - George Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Joe Julian|data=6 Jannar 2026|sit=Facebook}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/a-real-gentleman-good-musician-violinist-george-spiteri-dies-aged-90.1122103|titlu='A real gentleman': trailblazing violinist George Spiteri dies at 90|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref> * 6: [[Thomas Farrell]], 89, għalliem u l-ewwel sindku ta' Ħaż Żabbar <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/thomas-farrell-first-mayor-zabbar-dies-aged-89.1122141|titlu=Thomas Farrell, first mayor of Żabbar, dies aged 89|kunjom=|isem=|data=2026-01-07|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-07}}</ref> * 14: [[Paul Chetcuti Caruana]], 77, tabib u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-deputat-laburista-t-tabib-paul-chetcuti-caruana/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Deputat Laburista t-Tabib Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=14 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-mp-paul-chetcuti-caruana-dies.1122497|titlu=Mosta doctor Paul Chetcuti Caruana, targeted by 1977 letter bomb, dies aged 77|kunjom=Calleja|isem=Claudia|data=2026-01-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-14/local-news/Paul-Chetcuti-Caruana-who-survived-letter-bomb-attempt-in-1977-dies-6736286334|titlu=Paul Chetcuti Caruana, who survived letter-bomb attempt in 1977, dies - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-15}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/parliament-pays-tribute-mosta-doctor-pl-mp-paul-chetcuti-caruana.1123482|titlu=Parliament pays tribute to Mosta doctor and PL MP Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-02-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-02}}</ref> * 20: [[Matthew Wismayer]], 53, fundatur ta' Schools for Africa (Malta) Foundation <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/matthew-wismayer-schools-africa-foundation-entrepreneur-dies.1122791|titlu=Matthew Wismayer, who turned a cancer diagnosis into inspiration, dies aged 53|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-01-20|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-matthew-wismayer-il-mohh-wara-progett-biex-jigu-meghjuna-tfal-fl-afrika/|titlu=Imut Matthew Wismayer, il-moħħ wara proġett biex jiġu megħjuna tfal fl-Afrika|kunjom=|isem=|data=2026-01-20|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/malta/founder-of-prince-princess-malta-matthew-wismayer-passes-away/|titlu=Founder Of 'Prince & Princess Malta' Matthew Wismayer Passes Away|kunjom=Spiteri|isem=Rebecca Scalvini|data=2026-01-20|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/matthew-wismayer-passes-away-aged-53|titlu=Maltese Entrepreneur Matthew Wismayer passes away at 53|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-21-2026.1122811|titlu=Announcements – January 21, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> * 20: [[George Callus]], 88, ko-fundatur tal-Comtec (twieled: 8 ta' Settembru 1937) <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/comtec-co-founder-george-callus-has-passed-away|titlu=Comtec Co-Founder George Callus has passed away|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ir-ragel-ta-amy-callus-orlando-mrs-axiak-ta-simpatici/|titlu=Imut ir-raġel ta’ Amy Callus Orlando, Mrs Axiak ta’ Simpatiċi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/nimmissjak-immens-ghaziz-l-attrici-amy-callus-thabbar-it-telfa-ta-zewgha-george/|titlu="Nimmissjak Immens, Għażiż" - L-Attriċi Amy Callus Tħabbar It-Telfa Ta' Żewġha George|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-01-22|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-23-2026.1122923|titlu=Announcements – January 23, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> == Frar == * 4: [[Alfred Abela]], 80, eks-assistent kummissarju tal-pulizija <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-assistent-kummissarju-tal-pulizija-alfred-abela/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Assistent Kummissarju tal-Pulizija Alfred Abela|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 5: [[Philip Farrugia Randon]], 76, avukat u kittieb li ħoloq il-karattru ta' Puttinu <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/dedicated-patriot-philip-farrugia-randon-dies.1123612|titlu='Dedicated patriot' Philip Farrugia Randon dies|kunjom=|isem=|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-6-2026.1123652|titlu=Announcements − February 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-dr-philip-farrugia-randon-avukat-u-awtur-li-holoq-il-karattru-puttinu/|titlu=Imut Dr Philip Farrugia Randon, avukat u awtur li ħoloq il-karattru Puttinu|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-02-05|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-philip-farrugia-randon.1124083|titlu=Appreciation: Philip Farrugia Randon|kunjom=De Bono|isem=Anthony|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 5: [[Helen Micallef]], 75, kantanta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/helen-micallef-eurovision-1972-singer-dies-aged-75.1123643|titlu=Helen Micallef, Eurovision 1972 singer, dies aged 75|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-helen-micallef-l-ewwel-maltija-fil-eurovision/|titlu=Tmut Helen Micallef, l-ewwel kantanta Maltija fil-Eurovision|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=5 Frar 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/139589/veteran_singer_helen_micallef_dies_aged_75|titlu=Veteran singer Helen Micallef dies aged 75|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=5 Frar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/helen-micallef-tinghata-l-ahhar-tislima-ghada-s-sibt/|titlu=Helen Micallef tingħata l-aħħar tislima għada s-Sibt|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-05/local-news/Helen-Micallef-first-Maltese-woman-at-Eurovision-dies-at-75-6736286990|titlu=Helen Micallef, first Maltese woman at Eurovision, dies at 75 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/iccelebrata-l-hajja-tal-kantanta-helen-micallef/|titlu=Iċċelebrata l-ħajja tal-kantanta Helen Micallef|kunjom=Falzon|isem=Anton|data=7 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 8: [[Paul Aquilina]], 94, Ġiżwita Malti bbażat fl-Indja <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-fr-paul-aquilina-l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja/|titlu=Imut Fr Paul Aquilina – l-aħħar Ġiżwita Malti fl-Indja|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=8 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja-jkanta-l-ghanjiet-tal-milied/|titlu=L-aħħar Patri Ġiżwita Malti fl-Indja jkanta l-Għanjiet tal-Milied|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=25 Diċembru 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/mort-l-indja-biex-narah-jordna-sacerdot-u-kantajt-bil-malti-waqt-il-funeral-ta-fr-aquilina/|titlu=“Mort l-Indja nara żagħżugħ jiġi ordnat qassis, u spiċċajt inkanta bil-Malti fil-funeral ta’ Fr Aquilina”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-15-2026.1124084|titlu=Announcements – February 15, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 10: [[Lina Brockdorff|Lina Brockdorff,]] 95, kittieba <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/awardwinning-writer-lina-brockdorff-dies-aged-96.1123850|titlu=Novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-02-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-awtrici-lina-brockdorff-fl-eta-ta-95-sena/|titlu=Tmut l-awtriċi Lina Brockdorff fl-età ta' 95 sena|data=2026-02-10|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbret-il-mewt-tax-xandara-u-l-kittieba-lina-brockdorff/|titlu=Tħabbret il-mewt tax-xandara u l-kittieba Lina Brockdorff|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=10 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-10/local-news/Maltese-novelist-and-playwright-Lina-Brockdorff-dies-aged-95-6736287109|titlu=Maltese novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-10}}</ref> * 10: [[Achille Cauchi]], 86, monsinjur Għawdxi, ħu l-Isqof [[Nikol Cauchi]] <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-monsinjur-achille-cauchi/|titlu=Imut Monsinjur Achille Cauchi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/mons-achille-cauchi-10-02-2026|titlu=Mons. Achille Cauchi - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Laurence Grech]], 77, ġurnalist u eks-editur tas-Sunday Times of Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-times-malta-editor-laurence-grech-dies-aged-77.1124107|titlu=Former Times of Malta editor Laurence Grech dies, aged 77|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-laurence-grech-il-ggant-tal-gurnalizmu-l-eks-editur-tat-times-of-malta/|titlu=Imut Laurence Grech, “il-ġgant tal-ġurnaliżmu”, l-eks-editur tat-Times of Malta|data=15 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-16-2026.1124125|titlu=Announcements – February 16, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-16|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/laurence-grech-15-02-2026|titlu=Laurence Grech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Esmeralda Galea Camilleri]], 37, mużiċista <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/hafna-mahsuda-bil-mewt-tal-muzicista-brava-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=Ħafna Maħsuda Bil-Mewt Tal-Mużiċista Brava Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-02-16|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/kont-titpaxxa-tismaghha-tmut-il-muzicista-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=“Kont titpaxxa tismagħha” – tmut il-mużiċista Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=16 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 16: [[Mario Bonnici]], 76, kantant <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-kanzunetta-li-kont-iddedikaktli-se-tibqa-fqalbi-imut-il-kantant-mario-bonnici/|titlu=“Il-kanzunetta li kont iddedikajtli se tibqa’ f’qalbi” – imut il-kantant Mario Bonnici|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 18: [[Julian Attard]], 44, amministratur tal-futbol ma' [[Marsaxlokk FC]] u [[Floriana FC]] (twieled fis-27 ta' Novembru 1981) <ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/02/18/former-marsaxlokk-and-floriana-fc-administrator-julian-attard-dies/|titlu=Former Marsaxlokk and Floriana FC administrator Julian Attard dies|kunjom=Lia|isem=Gianluca|data=2026-02-18|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-02-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/hallejtna-kmieni-wisq-habib-imut-julian-attard-tat-tim-tal-futbol-ta-marsaxlokk/|titlu=“Ħallejtna kmieni wisq ħabib” – imut Julian Attard, tat-tim tal-futbol ta’ Marsaxlokk|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=18 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 23: [[Manuel Casha]], 81, mużiċist, kittieb, u folklorista <ref> {{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-muzicist-manuel-casha-fl-awstralja/ |sit=ONEnews|data=24 Frar 2026|isem=Josef|kunjom=Caruana|lingwa=mt|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u mużiċist Manuel Casha fl-Awstralja}}</ref> * 28: [[Mario Buhagiar]], 81 professur tal-istorja tal-arti <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/mario-buhagiar-founder-art-history-department-dies-aged-81.1124795|titlu=Mario Buhagiar, founder of art history department dies aged 81|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-03-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/03/02/prof-mario-buhagiar/|titlu=Founder of the arts History Department – Professor Mario Buhagiar passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2 Marzu 2026|sit=The Maltese Herald|lingwa=en}}</ref> == Marzu == * 8: [[Joseph Gatt (Caritas)|Joseph Gatt]], 81, pijunier fir-riabilitazzjoni tad-drogati f'Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-gatt-drug-rehabilitation-pioneer-dies-aged-81.1125168|titlu=Joseph Gatt, drug rehabilitation pioneer, dies aged 81|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/segwi-meta-konna-fl-infern-habba-d-droga-joe-kien-anglu-kustodju/|titlu=Segwi: “Meta konna fl-infern ħabba d-droga Joe kien anġlu kustodju”|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=9 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 13: [[Luciano Bonello Bianco]], 72, propjetarju ta' Luciano Restaurant <ref>{{Ċita web|url= https://timesofmalta.com/article/announcements-march-15-2026.1125478 |titlu=Announcements|sit=Times of Malta|data-aċċess=2026-03-15}}</ref> * 21: [[Charles Micallef St John]], 81, kittieb u eks-kunsillier tal-Gżira <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-awtur-charles-micallef-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St John|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=21 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/21/imut-l-awtur-chaf-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St. John|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-03-21|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 22: [[Calvin Brincat]], 32, parteċipant fil-programm tat-television ''Hazzzard'', kanċer <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-calvin-brincat-li-ggieled-2-tipi-ta-kancer-u-kien-ippartecipa-fhazzzard/|titlu=Imut Calvin Brincat li ġġieled 2 tipi ta' kanċer u kien ipparteċipa f'HazZzard|data=2026-03-23|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-iz-zaghzugh-calvin-brincat-ta-hazzzard/|titlu=Imut iż-żagħżugħ Calvin Brincat ta’ HazZzard|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=23 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tributes-paid-truly-sensitive-soul-cancer-patient-calvin-brincat.1125893|titlu=Tributes paid to 'truly sensitive soul', cancer victim Calvin Brincat|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 29: [[Elio Lombardi]], 92, kittieb u direttur tal-films <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/prolific-filmmaker-author-elio-lombardi-dies-aged-92.1126197|titlu=Prolific film-maker, author Elio Lombardi dies aged 92|kunjom=|isem=|data=2026-03-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-awtur-tal-kotba-u-direttur-tal-films-elio-lombardi/|titlu=Imut l-awtur tal-kotba u direttur tal-films Elio Lombardi|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-03-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/29/tithabbar-il-mewt-ta-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Elio Lombardi fl-età ta' 92 sena|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-03-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-attur-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u attur Elio Lombardi fl-età ta’ 92 Sena|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=29 Marzu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-elio-lombardi-figura-prominenti-fil-films-u-l-letteratura-maltija/|titlu=Imut Elio Lombardi, figura prominenti fil-films u l-letteratura Maltija|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=29 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-03-29/local-news/Maltese-author-and-film-director-Elio-Lombardi-dies-aged-92-6736288379|titlu=Maltese author and film director Elio Lombardi dies aged 92 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbar-meta-se-jinghata-l-ahhar-tislima-elio-lombardi/|titlu=Tħabbar meta se jingħata l-aħħar tislima Elio Lombardi|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=1 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ara-elio-dejjem-gharaf-li-kien-mimli-doni-minn-alla/|titlu=Ara: “Elio dejjem għaraf li kien mimli doni minn Alla”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=8 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tinghata-l-ahhar-tislima-lil-elio-lombardi-ikona-fid-drama-maltija/|titlu=Tingħata l-aħħar tislima lil Elio Lombardi … ikona fid-drama Maltija|kunjom=Camilleri|isem=Enrique|data=8 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> == April == * 2: [[Edmond Zarb]], 81, kittieb u mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/02/tithabbar-il-mewt-tal-muzicist-u-awtur-edmond-zarb/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-mużiċist u awtur Edmond Zarb|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-02|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tajt-kontribut-lill-kultura-maltija-imut-l-awtur-u-pjanist-edmond-zarb|titlu=“Tajt kontribut lill-kultura Maltija” – imut l-awtur u pjanist Edmond Zarb|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 6: [[Graziella Castillo]], 47, direttur tal-Aġenzija Appoġġ <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/graziella-castillo-director-agenzija-appogg-dies-aged-47.1126547|titlu=Graziella Castillo, director of Agenzija Appoġġ, dies aged 47|kunjom=|isem=|data=2026-04-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-graziella-castillo-direttrici-tal-agenzija-appogg/|titlu=Tmut Graziella Castillo – Direttriċi tal-Aġenzija Appoġġ|data=6 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 11: [[Colin Willis]], 81, eks-kummissajru Awstraljan għal Malta u attur <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-13/local-news/Well-known-actor-Colin-Willis-passes-away-aged-81-6736288759|titlu=Well-known actor Colin Willis passes away aged 81 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-04-13}}</ref> * 12: [[Aurelio Belli]], 49, mużiċist u arranġatur <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/musician-mpo-manager-aurelio-belli-dies-aged-49.1126829|titlu=Musician and MPO manager Aurelio Belli dies, aged 49|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-04-12|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://slippedisc.com/2026/04/malta-mourns-maestro-49/|titlu=Malta mourns maestro, 49|kunjom=lebrecht|isem=Norman|data=12 April 2026|sit=Slipped Disc|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-12/local-news/Maestro-Aurelio-Belli-dies-aged-49-6736288731|titlu=Maestro Aurelio Belli dies, aged 49 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/140933/maestro_aurelio_belli_dies_at_49_|titlu=Maestro Aurelio Belli dies at 49|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=12 April 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-il-maestro-aurelio-belli/|titlu=Imut il-Maestro Aurelio Belli|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=12 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-is-surmast-aurelio-belli/|titlu=Imut is-Surmast Aurelio Belli|kunjom=|isem=|data=2026-04-12|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-maestro-aurelio-belli-fl-eta-ta-49-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Maestro Aurelio Belli fl-età ta’ 49 sena|kunjom=Sacco Baldacchino|isem=Kimberley|data=12 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/12/tithabbar-il-mewt-tas-surmast-aurelio-belli/|titlu=Titħabbar il-mewt tas-Surmast Aurelio Belli|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-12|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-maestro-aurelio-belli-jinghata-l-ahhar-tislima|titlu=Tislima lill-Maestro Aurelio Belli: “Mela s-silenzju b’ħajja ta’ noti”|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=18 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Desmond Morris]], 98, etoloġista Ingliż li għex f'Malta (1968–1974) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/desmond-morris-famous-zoologist-author-painter-malta-past-dies-98.1127264|titlu=Desmond Morris, famous zoologist, author and painter with Malta past, dies at 98|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-04-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-21}}</ref> * 24: [[Mary Grech]], 88, attriċi u xandara <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/veteran-actress-mary-grech-dies-aged-88.1127413|titlu=Veteran actress Mary Grech dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-04-24|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-attrici-u-prezentatrici-mary-grech/|titlu=Tmut l-attriċi u preżentatriċi Mary Grech|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=24 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-eks-prezentattrici-televiziva-mary-grech/|titlu=Tmut l-eks preżentattriċi televiżiva Mary Grech|kunjom=Attard|isem=Francesca|data=2026-04-24|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/24/tmut-mary-grech-pijufniera-tax-xandir-u-fost-l-ewwel-ucuh-tat-televizjoni-maltija/|titlu=Tmut Mary Grech, attriċi, pijuniera tax-xandir u fost l-ewwel uċuħ tat-televiżjoni Maltija|kunjom=Abdilla|isem=Raymond|data=2026-04-24|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref> == Mejju == * 1: [[Dolindo Cassar]], 83, xandar u eks-president tas-[[Soċjetà Filarmonika La Stella]] u tat-[[Teatru Astra]] <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/tislima-lil-dolindo-cassar-li-ghadda-ghall-hajja-ta-dejjem-figura-li-halliet-marka-kbira-fil-kultura-ghawdxija/|titlu=Tislima Lil Dolindo Cassar Li Għadda Għall-Ħajja Ta’ Dejjem - Figura Li Ħalliet Marka Kbira Fil-Kultura Għawdxija|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-05-05|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.stgeorge.org.mt/events/funeral-of-dolindo-cassar/|titlu=Funeral of DOLINDO CASSAR|data=2026-05-03|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-05-05}}</ref> * 14: [[Noel Galea Bason]], 71, skultur <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/15/imut-l-artist-noel-galea-bason/|titlu=Imut l-artist Noel Galea Bason|kunjom=|isem=|data=2026-05-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/artist-noel-galea-bason-dies-aged-71.1128464|titlu=Artist Noel Galea Bason dies aged 71|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-05-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-noel-galea-bason-furjaniz-moghni-btalenti-artistici-varji/|titlu=Imut Noel Galea Bason, Furjaniż mogħni b’talenti artistiċi varji|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=15 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Norbert Ellul Vincenti]], 88, patri Franġiskan, għalliem u kittieb <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/19/imut-p-norbert-ellul-vincenti-ofm/|titlu=Imut P. Norbert Ellul Vincenti OFM|kunjom=|isem=|data=2026-05-19|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-patri-norbert-ellul-vincenti/|titlu=Imut Patri Norbert Ellul Vincenti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=19 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 26: [[Benny Muscat]], 86, sid ta' diversi ristorant <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/goodbye-nonno-renowned-restaurateur-benny-muscat-dies.1129052|titlu='Goodbye Nonno' – renowned restaurateur Benny Muscat dies|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-05-26|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-benny-muscat-il-qalb-wara-ta-marija-palazzo-pescatore-u-trattoria-del-nonno/|titlu=Imut Benny Muscat, il-qalb wara Ta’ Marija, Palazzo Pescatore u Trattoria del Nonno|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=26 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/benny-muscat-26-05-2026|titlu=Benny Muscat - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-28}}</ref> * 28: [[Rose Riolo]], 90, attriċi <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-eks-attrici-rose-riolo/|titlu=Tmut l-eks attriċi Rose Riolo|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=28 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-29-2026.1129195|titlu=Announcements – May 29, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-05-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> * 28: [[Ray Ghigo Laferla]], ??, imprenditur u DJ <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ray-ghigo-laferla-eks-dj-tal-griffin-u-fundatur-tal-ghigos-disco/|titlu=Imut Ray Ghigo Laferla, eks DJ tal-Griffin u fundatur tal-Ghigos Disco|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=29 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> == Ġunju == * 4: [[Jonathan Cardona]], ??, eks-CEO tal-[[Enemalta]] <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-enemalta-ceo-residency-malta-head-jonathan-cardona-dies.1129476|titlu=Former Enemalta CEO, Residency Malta head Jonathan Cardona dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-kap-ezekuttiv-tal-enemalta-u-residenza-malta-jonathan-cardona/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Kap Eżekuttiv tal-Enemalta u Residenza Malta Jonathan Cardona|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Ġunju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/142318/former_joseph_muscat_aide_jonathan_cardona_passes_away_|titlu=Former Joseph Muscat aide Jonathan Cardona passes away|kunjom=Azzopardi|isem=Karl|data=4 Ġunju 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-eks-kap-tal-enemalta-u-tal-programm-tac-cittadinanza-jonathan-cardona/|titlu=Imut l-eks kap tal-Enemalta u tal-programm taċ-ċittadinanza Jonathan Cardona|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=4 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> == Ara aktar == * [[:Kategorija:Mietu fl-2026]] - tinkludi ħoloq għal artikli fil-Wikipedija dwar nies li mietu fl-2026 == Referenzi == {{Referenzi}} [[Kategorija:Nies Maltin]] [[Kategorija:2026 f'Malta]] [[Kategorija:Imwiet f'Malta]] [[Kategorija:Mietu fl-2026|*]] [[Kategorija:Listi ta' mwiet bis-sena]] kts4r3g4ddwsjez2srts34ozy3wdujn 330425 330424 2026-06-04T11:36:59Z ToniSant 4257 /* Ġunju */ +ref 330425 wikitext text/x-wiki '''Din hija lista ta' nies notevoli Maltin li mietu fl-2026.''' F'din il-lista jidhru biss ismijiet ta' nies li l-mewt tagħhom hija kkonfermata peremezz ta' rapport/i minn sorsi verifikabbli. Żidiet bla referenza għal sors verifikabbli jitneħħew minn hawn u jitpoġġew fil-[[Diskussjoni:Nies Maltin li mietu fl-2026|paġna ta' diskussjoni]] sakemm jiġu verifikati sew. Dwar kull persuna jinġabru biss dawn id-dettalji hawn: * Data: Isem u Kunjom, età (jew "??" meta din mhux magħrufa), għal xiex inhi magħrufa l-persuna, kawża tal-mewt (m'għandu jiddaħħal xejn meta mhux magħrufa uffiċjalment) - tagħrif ieħor f'każ ta' persuna li mhux inkluża f'Wikidata (eż. data tat-twelid), referenzi (għandu jkun hemm aktar minn waħda f'każ ta' nies aktar notevoli) '''''Nota:''' id-data tal-mewt m'għandix tkun dik ta' meta tħabbret imma ta' meta seħħet.'' ---- == Jannar == * 2: [[Tony Carr]], 98, mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tony-carr-pioneering-maltese-jazz-drummer-dies.1121949|titlu=Tony Carr, Maltese jazz drummer to the stars, dies|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-01-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-perkussjonist-tony-carr-george-caruana-jmut-fl-eta-ta-98-sena/|titlu=Il-perkussjonist Tony Carr (George Caruana) jmut fl-età ta’ 98 sena|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/01/02/tony-carr-passes-away/|titlu=Renowned Maltese drummer, Tony Carr, passes away aged 98|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-01-02|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/138938/maltese_jazz_great_tony_carr_dies_aged_98|titlu=Maltese jazz great Tony Carr dies aged 98|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=2 Jannar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-02/local-news/Maltese-jazz-legend-Tony-Carr-passes-away-aged-98-6736286044|titlu=Maltese jazz legend, Tony Carr, passes away aged 98 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-ta-98-sena-d-drummer-malti-tony-carr/|titlu=Imut ta' 98 sena d-drummer Malti Tony Carr|data=2026-01-02|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-ta-98-sena-d-drummer-famuz-malti-tony-carr-li-daqq-mal-akbar-stilel-muzikali/|titlu=Imut ta’ 98 sena d-drummer famuż Malti Tony Carr li daqq mal-akbar stilel mużikali|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=3 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.melodija.eu/post/tony-carr-george-caruana-maltese-jazz-pioneer-dies-at-98|titlu=Tony Carr (George Caruana): Maltese Jazz Pioneer Dies at 98|kunjom=Mifsud|isem=Noel|data=2026-01-05|sit=Melodija|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.sussexexpress.co.uk/news/fond-tribute-on-death-of-drummer-who-played-with-the-greats-5465983|titlu=Fond tribute on death of drummer who played with the greats|kunjom=Hewitt|isem=Phil|data=2026-01-10|sit=SussexWorld|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-10}}</ref> * 5: [[George Spiteri]], 90, mużiċist u l-ewwel leader tal-[[Orkestra Filarmonika ta' Malta]] (twieled: 20 ta’ Lulju 1935) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-6-2026.1122080|titlu=Announcements − January 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-george-spiteri-l-ewwel-leader-tal-orkestra-filarmonika-ta-malta/|titlu=Imut George Spiteri, l-ewwel leader tal-Orkestra Filarmonika ta’ Malta|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/reel/1540894257190704/?t=49|titlu=MPO: Protagonisti - George Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Joe Julian|data=6 Jannar 2026|sit=Facebook}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/a-real-gentleman-good-musician-violinist-george-spiteri-dies-aged-90.1122103|titlu='A real gentleman': trailblazing violinist George Spiteri dies at 90|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref> * 6: [[Thomas Farrell]], 89, għalliem u l-ewwel sindku ta' Ħaż Żabbar <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/thomas-farrell-first-mayor-zabbar-dies-aged-89.1122141|titlu=Thomas Farrell, first mayor of Żabbar, dies aged 89|kunjom=|isem=|data=2026-01-07|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-07}}</ref> * 14: [[Paul Chetcuti Caruana]], 77, tabib u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-deputat-laburista-t-tabib-paul-chetcuti-caruana/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Deputat Laburista t-Tabib Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=14 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-mp-paul-chetcuti-caruana-dies.1122497|titlu=Mosta doctor Paul Chetcuti Caruana, targeted by 1977 letter bomb, dies aged 77|kunjom=Calleja|isem=Claudia|data=2026-01-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-14/local-news/Paul-Chetcuti-Caruana-who-survived-letter-bomb-attempt-in-1977-dies-6736286334|titlu=Paul Chetcuti Caruana, who survived letter-bomb attempt in 1977, dies - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-15}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/parliament-pays-tribute-mosta-doctor-pl-mp-paul-chetcuti-caruana.1123482|titlu=Parliament pays tribute to Mosta doctor and PL MP Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-02-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-02}}</ref> * 20: [[Matthew Wismayer]], 53, fundatur ta' Schools for Africa (Malta) Foundation <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/matthew-wismayer-schools-africa-foundation-entrepreneur-dies.1122791|titlu=Matthew Wismayer, who turned a cancer diagnosis into inspiration, dies aged 53|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-01-20|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-matthew-wismayer-il-mohh-wara-progett-biex-jigu-meghjuna-tfal-fl-afrika/|titlu=Imut Matthew Wismayer, il-moħħ wara proġett biex jiġu megħjuna tfal fl-Afrika|kunjom=|isem=|data=2026-01-20|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/malta/founder-of-prince-princess-malta-matthew-wismayer-passes-away/|titlu=Founder Of 'Prince & Princess Malta' Matthew Wismayer Passes Away|kunjom=Spiteri|isem=Rebecca Scalvini|data=2026-01-20|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/matthew-wismayer-passes-away-aged-53|titlu=Maltese Entrepreneur Matthew Wismayer passes away at 53|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-21-2026.1122811|titlu=Announcements – January 21, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> * 20: [[George Callus]], 88, ko-fundatur tal-Comtec (twieled: 8 ta' Settembru 1937) <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/comtec-co-founder-george-callus-has-passed-away|titlu=Comtec Co-Founder George Callus has passed away|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ir-ragel-ta-amy-callus-orlando-mrs-axiak-ta-simpatici/|titlu=Imut ir-raġel ta’ Amy Callus Orlando, Mrs Axiak ta’ Simpatiċi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/nimmissjak-immens-ghaziz-l-attrici-amy-callus-thabbar-it-telfa-ta-zewgha-george/|titlu="Nimmissjak Immens, Għażiż" - L-Attriċi Amy Callus Tħabbar It-Telfa Ta' Żewġha George|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-01-22|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-23-2026.1122923|titlu=Announcements – January 23, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> == Frar == * 4: [[Alfred Abela]], 80, eks-assistent kummissarju tal-pulizija <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-assistent-kummissarju-tal-pulizija-alfred-abela/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Assistent Kummissarju tal-Pulizija Alfred Abela|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 5: [[Philip Farrugia Randon]], 76, avukat u kittieb li ħoloq il-karattru ta' Puttinu <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/dedicated-patriot-philip-farrugia-randon-dies.1123612|titlu='Dedicated patriot' Philip Farrugia Randon dies|kunjom=|isem=|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-6-2026.1123652|titlu=Announcements − February 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-dr-philip-farrugia-randon-avukat-u-awtur-li-holoq-il-karattru-puttinu/|titlu=Imut Dr Philip Farrugia Randon, avukat u awtur li ħoloq il-karattru Puttinu|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-02-05|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-philip-farrugia-randon.1124083|titlu=Appreciation: Philip Farrugia Randon|kunjom=De Bono|isem=Anthony|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 5: [[Helen Micallef]], 75, kantanta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/helen-micallef-eurovision-1972-singer-dies-aged-75.1123643|titlu=Helen Micallef, Eurovision 1972 singer, dies aged 75|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-helen-micallef-l-ewwel-maltija-fil-eurovision/|titlu=Tmut Helen Micallef, l-ewwel kantanta Maltija fil-Eurovision|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=5 Frar 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/139589/veteran_singer_helen_micallef_dies_aged_75|titlu=Veteran singer Helen Micallef dies aged 75|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=5 Frar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/helen-micallef-tinghata-l-ahhar-tislima-ghada-s-sibt/|titlu=Helen Micallef tingħata l-aħħar tislima għada s-Sibt|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-05/local-news/Helen-Micallef-first-Maltese-woman-at-Eurovision-dies-at-75-6736286990|titlu=Helen Micallef, first Maltese woman at Eurovision, dies at 75 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/iccelebrata-l-hajja-tal-kantanta-helen-micallef/|titlu=Iċċelebrata l-ħajja tal-kantanta Helen Micallef|kunjom=Falzon|isem=Anton|data=7 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 8: [[Paul Aquilina]], 94, Ġiżwita Malti bbażat fl-Indja <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-fr-paul-aquilina-l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja/|titlu=Imut Fr Paul Aquilina – l-aħħar Ġiżwita Malti fl-Indja|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=8 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja-jkanta-l-ghanjiet-tal-milied/|titlu=L-aħħar Patri Ġiżwita Malti fl-Indja jkanta l-Għanjiet tal-Milied|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=25 Diċembru 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/mort-l-indja-biex-narah-jordna-sacerdot-u-kantajt-bil-malti-waqt-il-funeral-ta-fr-aquilina/|titlu=“Mort l-Indja nara żagħżugħ jiġi ordnat qassis, u spiċċajt inkanta bil-Malti fil-funeral ta’ Fr Aquilina”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-15-2026.1124084|titlu=Announcements – February 15, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 10: [[Lina Brockdorff|Lina Brockdorff,]] 95, kittieba <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/awardwinning-writer-lina-brockdorff-dies-aged-96.1123850|titlu=Novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-02-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-awtrici-lina-brockdorff-fl-eta-ta-95-sena/|titlu=Tmut l-awtriċi Lina Brockdorff fl-età ta' 95 sena|data=2026-02-10|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbret-il-mewt-tax-xandara-u-l-kittieba-lina-brockdorff/|titlu=Tħabbret il-mewt tax-xandara u l-kittieba Lina Brockdorff|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=10 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-10/local-news/Maltese-novelist-and-playwright-Lina-Brockdorff-dies-aged-95-6736287109|titlu=Maltese novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-10}}</ref> * 10: [[Achille Cauchi]], 86, monsinjur Għawdxi, ħu l-Isqof [[Nikol Cauchi]] <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-monsinjur-achille-cauchi/|titlu=Imut Monsinjur Achille Cauchi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/mons-achille-cauchi-10-02-2026|titlu=Mons. Achille Cauchi - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Laurence Grech]], 77, ġurnalist u eks-editur tas-Sunday Times of Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-times-malta-editor-laurence-grech-dies-aged-77.1124107|titlu=Former Times of Malta editor Laurence Grech dies, aged 77|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-laurence-grech-il-ggant-tal-gurnalizmu-l-eks-editur-tat-times-of-malta/|titlu=Imut Laurence Grech, “il-ġgant tal-ġurnaliżmu”, l-eks-editur tat-Times of Malta|data=15 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-16-2026.1124125|titlu=Announcements – February 16, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-16|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/laurence-grech-15-02-2026|titlu=Laurence Grech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Esmeralda Galea Camilleri]], 37, mużiċista <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/hafna-mahsuda-bil-mewt-tal-muzicista-brava-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=Ħafna Maħsuda Bil-Mewt Tal-Mużiċista Brava Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-02-16|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/kont-titpaxxa-tismaghha-tmut-il-muzicista-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=“Kont titpaxxa tismagħha” – tmut il-mużiċista Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=16 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 16: [[Mario Bonnici]], 76, kantant <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-kanzunetta-li-kont-iddedikaktli-se-tibqa-fqalbi-imut-il-kantant-mario-bonnici/|titlu=“Il-kanzunetta li kont iddedikajtli se tibqa’ f’qalbi” – imut il-kantant Mario Bonnici|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 18: [[Julian Attard]], 44, amministratur tal-futbol ma' [[Marsaxlokk FC]] u [[Floriana FC]] (twieled fis-27 ta' Novembru 1981) <ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/02/18/former-marsaxlokk-and-floriana-fc-administrator-julian-attard-dies/|titlu=Former Marsaxlokk and Floriana FC administrator Julian Attard dies|kunjom=Lia|isem=Gianluca|data=2026-02-18|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-02-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/hallejtna-kmieni-wisq-habib-imut-julian-attard-tat-tim-tal-futbol-ta-marsaxlokk/|titlu=“Ħallejtna kmieni wisq ħabib” – imut Julian Attard, tat-tim tal-futbol ta’ Marsaxlokk|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=18 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 23: [[Manuel Casha]], 81, mużiċist, kittieb, u folklorista <ref> {{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-muzicist-manuel-casha-fl-awstralja/ |sit=ONEnews|data=24 Frar 2026|isem=Josef|kunjom=Caruana|lingwa=mt|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u mużiċist Manuel Casha fl-Awstralja}}</ref> * 28: [[Mario Buhagiar]], 81 professur tal-istorja tal-arti <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/mario-buhagiar-founder-art-history-department-dies-aged-81.1124795|titlu=Mario Buhagiar, founder of art history department dies aged 81|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-03-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/03/02/prof-mario-buhagiar/|titlu=Founder of the arts History Department – Professor Mario Buhagiar passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2 Marzu 2026|sit=The Maltese Herald|lingwa=en}}</ref> == Marzu == * 8: [[Joseph Gatt (Caritas)|Joseph Gatt]], 81, pijunier fir-riabilitazzjoni tad-drogati f'Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-gatt-drug-rehabilitation-pioneer-dies-aged-81.1125168|titlu=Joseph Gatt, drug rehabilitation pioneer, dies aged 81|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/segwi-meta-konna-fl-infern-habba-d-droga-joe-kien-anglu-kustodju/|titlu=Segwi: “Meta konna fl-infern ħabba d-droga Joe kien anġlu kustodju”|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=9 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 13: [[Luciano Bonello Bianco]], 72, propjetarju ta' Luciano Restaurant <ref>{{Ċita web|url= https://timesofmalta.com/article/announcements-march-15-2026.1125478 |titlu=Announcements|sit=Times of Malta|data-aċċess=2026-03-15}}</ref> * 21: [[Charles Micallef St John]], 81, kittieb u eks-kunsillier tal-Gżira <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-awtur-charles-micallef-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St John|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=21 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/21/imut-l-awtur-chaf-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St. John|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-03-21|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 22: [[Calvin Brincat]], 32, parteċipant fil-programm tat-television ''Hazzzard'', kanċer <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-calvin-brincat-li-ggieled-2-tipi-ta-kancer-u-kien-ippartecipa-fhazzzard/|titlu=Imut Calvin Brincat li ġġieled 2 tipi ta' kanċer u kien ipparteċipa f'HazZzard|data=2026-03-23|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-iz-zaghzugh-calvin-brincat-ta-hazzzard/|titlu=Imut iż-żagħżugħ Calvin Brincat ta’ HazZzard|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=23 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tributes-paid-truly-sensitive-soul-cancer-patient-calvin-brincat.1125893|titlu=Tributes paid to 'truly sensitive soul', cancer victim Calvin Brincat|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 29: [[Elio Lombardi]], 92, kittieb u direttur tal-films <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/prolific-filmmaker-author-elio-lombardi-dies-aged-92.1126197|titlu=Prolific film-maker, author Elio Lombardi dies aged 92|kunjom=|isem=|data=2026-03-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-awtur-tal-kotba-u-direttur-tal-films-elio-lombardi/|titlu=Imut l-awtur tal-kotba u direttur tal-films Elio Lombardi|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-03-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/29/tithabbar-il-mewt-ta-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Elio Lombardi fl-età ta' 92 sena|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-03-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-attur-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u attur Elio Lombardi fl-età ta’ 92 Sena|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=29 Marzu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-elio-lombardi-figura-prominenti-fil-films-u-l-letteratura-maltija/|titlu=Imut Elio Lombardi, figura prominenti fil-films u l-letteratura Maltija|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=29 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-03-29/local-news/Maltese-author-and-film-director-Elio-Lombardi-dies-aged-92-6736288379|titlu=Maltese author and film director Elio Lombardi dies aged 92 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbar-meta-se-jinghata-l-ahhar-tislima-elio-lombardi/|titlu=Tħabbar meta se jingħata l-aħħar tislima Elio Lombardi|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=1 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ara-elio-dejjem-gharaf-li-kien-mimli-doni-minn-alla/|titlu=Ara: “Elio dejjem għaraf li kien mimli doni minn Alla”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=8 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tinghata-l-ahhar-tislima-lil-elio-lombardi-ikona-fid-drama-maltija/|titlu=Tingħata l-aħħar tislima lil Elio Lombardi … ikona fid-drama Maltija|kunjom=Camilleri|isem=Enrique|data=8 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> == April == * 2: [[Edmond Zarb]], 81, kittieb u mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/02/tithabbar-il-mewt-tal-muzicist-u-awtur-edmond-zarb/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-mużiċist u awtur Edmond Zarb|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-02|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tajt-kontribut-lill-kultura-maltija-imut-l-awtur-u-pjanist-edmond-zarb|titlu=“Tajt kontribut lill-kultura Maltija” – imut l-awtur u pjanist Edmond Zarb|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 6: [[Graziella Castillo]], 47, direttur tal-Aġenzija Appoġġ <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/graziella-castillo-director-agenzija-appogg-dies-aged-47.1126547|titlu=Graziella Castillo, director of Agenzija Appoġġ, dies aged 47|kunjom=|isem=|data=2026-04-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-graziella-castillo-direttrici-tal-agenzija-appogg/|titlu=Tmut Graziella Castillo – Direttriċi tal-Aġenzija Appoġġ|data=6 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 11: [[Colin Willis]], 81, eks-kummissajru Awstraljan għal Malta u attur <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-13/local-news/Well-known-actor-Colin-Willis-passes-away-aged-81-6736288759|titlu=Well-known actor Colin Willis passes away aged 81 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-04-13}}</ref> * 12: [[Aurelio Belli]], 49, mużiċist u arranġatur <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/musician-mpo-manager-aurelio-belli-dies-aged-49.1126829|titlu=Musician and MPO manager Aurelio Belli dies, aged 49|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-04-12|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://slippedisc.com/2026/04/malta-mourns-maestro-49/|titlu=Malta mourns maestro, 49|kunjom=lebrecht|isem=Norman|data=12 April 2026|sit=Slipped Disc|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-12/local-news/Maestro-Aurelio-Belli-dies-aged-49-6736288731|titlu=Maestro Aurelio Belli dies, aged 49 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/140933/maestro_aurelio_belli_dies_at_49_|titlu=Maestro Aurelio Belli dies at 49|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=12 April 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-il-maestro-aurelio-belli/|titlu=Imut il-Maestro Aurelio Belli|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=12 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-is-surmast-aurelio-belli/|titlu=Imut is-Surmast Aurelio Belli|kunjom=|isem=|data=2026-04-12|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-maestro-aurelio-belli-fl-eta-ta-49-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Maestro Aurelio Belli fl-età ta’ 49 sena|kunjom=Sacco Baldacchino|isem=Kimberley|data=12 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/12/tithabbar-il-mewt-tas-surmast-aurelio-belli/|titlu=Titħabbar il-mewt tas-Surmast Aurelio Belli|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-12|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-maestro-aurelio-belli-jinghata-l-ahhar-tislima|titlu=Tislima lill-Maestro Aurelio Belli: “Mela s-silenzju b’ħajja ta’ noti”|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=18 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Desmond Morris]], 98, etoloġista Ingliż li għex f'Malta (1968–1974) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/desmond-morris-famous-zoologist-author-painter-malta-past-dies-98.1127264|titlu=Desmond Morris, famous zoologist, author and painter with Malta past, dies at 98|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-04-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-21}}</ref> * 24: [[Mary Grech]], 88, attriċi u xandara <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/veteran-actress-mary-grech-dies-aged-88.1127413|titlu=Veteran actress Mary Grech dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-04-24|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-attrici-u-prezentatrici-mary-grech/|titlu=Tmut l-attriċi u preżentatriċi Mary Grech|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=24 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-eks-prezentattrici-televiziva-mary-grech/|titlu=Tmut l-eks preżentattriċi televiżiva Mary Grech|kunjom=Attard|isem=Francesca|data=2026-04-24|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/24/tmut-mary-grech-pijufniera-tax-xandir-u-fost-l-ewwel-ucuh-tat-televizjoni-maltija/|titlu=Tmut Mary Grech, attriċi, pijuniera tax-xandir u fost l-ewwel uċuħ tat-televiżjoni Maltija|kunjom=Abdilla|isem=Raymond|data=2026-04-24|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref> == Mejju == * 1: [[Dolindo Cassar]], 83, xandar u eks-president tas-[[Soċjetà Filarmonika La Stella]] u tat-[[Teatru Astra]] <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/tislima-lil-dolindo-cassar-li-ghadda-ghall-hajja-ta-dejjem-figura-li-halliet-marka-kbira-fil-kultura-ghawdxija/|titlu=Tislima Lil Dolindo Cassar Li Għadda Għall-Ħajja Ta’ Dejjem - Figura Li Ħalliet Marka Kbira Fil-Kultura Għawdxija|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-05-05|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.stgeorge.org.mt/events/funeral-of-dolindo-cassar/|titlu=Funeral of DOLINDO CASSAR|data=2026-05-03|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-05-05}}</ref> * 14: [[Noel Galea Bason]], 71, skultur <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/15/imut-l-artist-noel-galea-bason/|titlu=Imut l-artist Noel Galea Bason|kunjom=|isem=|data=2026-05-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/artist-noel-galea-bason-dies-aged-71.1128464|titlu=Artist Noel Galea Bason dies aged 71|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-05-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-noel-galea-bason-furjaniz-moghni-btalenti-artistici-varji/|titlu=Imut Noel Galea Bason, Furjaniż mogħni b’talenti artistiċi varji|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=15 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Norbert Ellul Vincenti]], 88, patri Franġiskan, għalliem u kittieb <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/19/imut-p-norbert-ellul-vincenti-ofm/|titlu=Imut P. Norbert Ellul Vincenti OFM|kunjom=|isem=|data=2026-05-19|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-patri-norbert-ellul-vincenti/|titlu=Imut Patri Norbert Ellul Vincenti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=19 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 26: [[Benny Muscat]], 86, sid ta' diversi ristorant <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/goodbye-nonno-renowned-restaurateur-benny-muscat-dies.1129052|titlu='Goodbye Nonno' – renowned restaurateur Benny Muscat dies|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-05-26|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-benny-muscat-il-qalb-wara-ta-marija-palazzo-pescatore-u-trattoria-del-nonno/|titlu=Imut Benny Muscat, il-qalb wara Ta’ Marija, Palazzo Pescatore u Trattoria del Nonno|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=26 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/benny-muscat-26-05-2026|titlu=Benny Muscat - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-28}}</ref> * 28: [[Rose Riolo]], 90, attriċi <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-eks-attrici-rose-riolo/|titlu=Tmut l-eks attriċi Rose Riolo|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=28 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-29-2026.1129195|titlu=Announcements – May 29, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-05-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> * 28: [[Ray Ghigo Laferla]], ??, imprenditur u DJ <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ray-ghigo-laferla-eks-dj-tal-griffin-u-fundatur-tal-ghigos-disco/|titlu=Imut Ray Ghigo Laferla, eks DJ tal-Griffin u fundatur tal-Ghigos Disco|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=29 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> == Ġunju == * 4: [[Jonathan Cardona]], 46, eks-CEO tal-[[Enemalta]] <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-enemalta-ceo-residency-malta-head-jonathan-cardona-dies.1129476|titlu=Former Enemalta CEO, Residency Malta head Jonathan Cardona dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-kap-ezekuttiv-tal-enemalta-u-residenza-malta-jonathan-cardona/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Kap Eżekuttiv tal-Enemalta u Residenza Malta Jonathan Cardona|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Ġunju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/142318/former_joseph_muscat_aide_jonathan_cardona_passes_away_|titlu=Former Joseph Muscat aide Jonathan Cardona passes away|kunjom=Azzopardi|isem=Karl|data=4 Ġunju 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-eks-kap-tal-enemalta-u-tal-programm-tac-cittadinanza-jonathan-cardona/|titlu=Imut l-eks kap tal-Enemalta u tal-programm taċ-ċittadinanza Jonathan Cardona|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=4 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/ara-il-pm-jinhasad-bil-mewt-ta-jonathan-cardona-waqt-il-gurament-tal-hatra-tal-membri-tal-kabinett/|titlu=ARA: il-PM jinħasad bil-mewt ta' Jonathan Cardona waqt il-ġurament tal-ħatra tal-membri tal-Kabinett|data=2026-06-04|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-04}}</ref> == Ara aktar == * [[:Kategorija:Mietu fl-2026]] - tinkludi ħoloq għal artikli fil-Wikipedija dwar nies li mietu fl-2026 == Referenzi == {{Referenzi}} [[Kategorija:Nies Maltin]] [[Kategorija:2026 f'Malta]] [[Kategorija:Imwiet f'Malta]] [[Kategorija:Mietu fl-2026|*]] [[Kategorija:Listi ta' mwiet bis-sena]] k91y36l43kgy4ja90lwa2t5lczgh1pi 330426 330425 2026-06-04T11:39:21Z ToniSant 4257 /* Ġunju */ +ref 330426 wikitext text/x-wiki '''Din hija lista ta' nies notevoli Maltin li mietu fl-2026.''' F'din il-lista jidhru biss ismijiet ta' nies li l-mewt tagħhom hija kkonfermata peremezz ta' rapport/i minn sorsi verifikabbli. Żidiet bla referenza għal sors verifikabbli jitneħħew minn hawn u jitpoġġew fil-[[Diskussjoni:Nies Maltin li mietu fl-2026|paġna ta' diskussjoni]] sakemm jiġu verifikati sew. Dwar kull persuna jinġabru biss dawn id-dettalji hawn: * Data: Isem u Kunjom, età (jew "??" meta din mhux magħrufa), għal xiex inhi magħrufa l-persuna, kawża tal-mewt (m'għandu jiddaħħal xejn meta mhux magħrufa uffiċjalment) - tagħrif ieħor f'każ ta' persuna li mhux inkluża f'Wikidata (eż. data tat-twelid), referenzi (għandu jkun hemm aktar minn waħda f'każ ta' nies aktar notevoli) '''''Nota:''' id-data tal-mewt m'għandix tkun dik ta' meta tħabbret imma ta' meta seħħet.'' ---- == Jannar == * 2: [[Tony Carr]], 98, mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tony-carr-pioneering-maltese-jazz-drummer-dies.1121949|titlu=Tony Carr, Maltese jazz drummer to the stars, dies|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-01-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-perkussjonist-tony-carr-george-caruana-jmut-fl-eta-ta-98-sena/|titlu=Il-perkussjonist Tony Carr (George Caruana) jmut fl-età ta’ 98 sena|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/01/02/tony-carr-passes-away/|titlu=Renowned Maltese drummer, Tony Carr, passes away aged 98|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-01-02|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/138938/maltese_jazz_great_tony_carr_dies_aged_98|titlu=Maltese jazz great Tony Carr dies aged 98|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=2 Jannar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-02/local-news/Maltese-jazz-legend-Tony-Carr-passes-away-aged-98-6736286044|titlu=Maltese jazz legend, Tony Carr, passes away aged 98 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-ta-98-sena-d-drummer-malti-tony-carr/|titlu=Imut ta' 98 sena d-drummer Malti Tony Carr|data=2026-01-02|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-ta-98-sena-d-drummer-famuz-malti-tony-carr-li-daqq-mal-akbar-stilel-muzikali/|titlu=Imut ta’ 98 sena d-drummer famuż Malti Tony Carr li daqq mal-akbar stilel mużikali|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=3 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.melodija.eu/post/tony-carr-george-caruana-maltese-jazz-pioneer-dies-at-98|titlu=Tony Carr (George Caruana): Maltese Jazz Pioneer Dies at 98|kunjom=Mifsud|isem=Noel|data=2026-01-05|sit=Melodija|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.sussexexpress.co.uk/news/fond-tribute-on-death-of-drummer-who-played-with-the-greats-5465983|titlu=Fond tribute on death of drummer who played with the greats|kunjom=Hewitt|isem=Phil|data=2026-01-10|sit=SussexWorld|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-10}}</ref> * 5: [[George Spiteri]], 90, mużiċist u l-ewwel leader tal-[[Orkestra Filarmonika ta' Malta]] (twieled: 20 ta’ Lulju 1935) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-6-2026.1122080|titlu=Announcements − January 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-george-spiteri-l-ewwel-leader-tal-orkestra-filarmonika-ta-malta/|titlu=Imut George Spiteri, l-ewwel leader tal-Orkestra Filarmonika ta’ Malta|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/reel/1540894257190704/?t=49|titlu=MPO: Protagonisti - George Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Joe Julian|data=6 Jannar 2026|sit=Facebook}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/a-real-gentleman-good-musician-violinist-george-spiteri-dies-aged-90.1122103|titlu='A real gentleman': trailblazing violinist George Spiteri dies at 90|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref> * 6: [[Thomas Farrell]], 89, għalliem u l-ewwel sindku ta' Ħaż Żabbar <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/thomas-farrell-first-mayor-zabbar-dies-aged-89.1122141|titlu=Thomas Farrell, first mayor of Żabbar, dies aged 89|kunjom=|isem=|data=2026-01-07|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-07}}</ref> * 14: [[Paul Chetcuti Caruana]], 77, tabib u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-deputat-laburista-t-tabib-paul-chetcuti-caruana/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Deputat Laburista t-Tabib Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=14 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-mp-paul-chetcuti-caruana-dies.1122497|titlu=Mosta doctor Paul Chetcuti Caruana, targeted by 1977 letter bomb, dies aged 77|kunjom=Calleja|isem=Claudia|data=2026-01-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-14/local-news/Paul-Chetcuti-Caruana-who-survived-letter-bomb-attempt-in-1977-dies-6736286334|titlu=Paul Chetcuti Caruana, who survived letter-bomb attempt in 1977, dies - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-15}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/parliament-pays-tribute-mosta-doctor-pl-mp-paul-chetcuti-caruana.1123482|titlu=Parliament pays tribute to Mosta doctor and PL MP Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-02-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-02}}</ref> * 20: [[Matthew Wismayer]], 53, fundatur ta' Schools for Africa (Malta) Foundation <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/matthew-wismayer-schools-africa-foundation-entrepreneur-dies.1122791|titlu=Matthew Wismayer, who turned a cancer diagnosis into inspiration, dies aged 53|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-01-20|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-matthew-wismayer-il-mohh-wara-progett-biex-jigu-meghjuna-tfal-fl-afrika/|titlu=Imut Matthew Wismayer, il-moħħ wara proġett biex jiġu megħjuna tfal fl-Afrika|kunjom=|isem=|data=2026-01-20|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/malta/founder-of-prince-princess-malta-matthew-wismayer-passes-away/|titlu=Founder Of 'Prince & Princess Malta' Matthew Wismayer Passes Away|kunjom=Spiteri|isem=Rebecca Scalvini|data=2026-01-20|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/matthew-wismayer-passes-away-aged-53|titlu=Maltese Entrepreneur Matthew Wismayer passes away at 53|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-21-2026.1122811|titlu=Announcements – January 21, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> * 20: [[George Callus]], 88, ko-fundatur tal-Comtec (twieled: 8 ta' Settembru 1937) <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/comtec-co-founder-george-callus-has-passed-away|titlu=Comtec Co-Founder George Callus has passed away|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ir-ragel-ta-amy-callus-orlando-mrs-axiak-ta-simpatici/|titlu=Imut ir-raġel ta’ Amy Callus Orlando, Mrs Axiak ta’ Simpatiċi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/nimmissjak-immens-ghaziz-l-attrici-amy-callus-thabbar-it-telfa-ta-zewgha-george/|titlu="Nimmissjak Immens, Għażiż" - L-Attriċi Amy Callus Tħabbar It-Telfa Ta' Żewġha George|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-01-22|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-23-2026.1122923|titlu=Announcements – January 23, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> == Frar == * 4: [[Alfred Abela]], 80, eks-assistent kummissarju tal-pulizija <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-assistent-kummissarju-tal-pulizija-alfred-abela/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Assistent Kummissarju tal-Pulizija Alfred Abela|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 5: [[Philip Farrugia Randon]], 76, avukat u kittieb li ħoloq il-karattru ta' Puttinu <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/dedicated-patriot-philip-farrugia-randon-dies.1123612|titlu='Dedicated patriot' Philip Farrugia Randon dies|kunjom=|isem=|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-6-2026.1123652|titlu=Announcements − February 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-dr-philip-farrugia-randon-avukat-u-awtur-li-holoq-il-karattru-puttinu/|titlu=Imut Dr Philip Farrugia Randon, avukat u awtur li ħoloq il-karattru Puttinu|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-02-05|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-philip-farrugia-randon.1124083|titlu=Appreciation: Philip Farrugia Randon|kunjom=De Bono|isem=Anthony|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 5: [[Helen Micallef]], 75, kantanta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/helen-micallef-eurovision-1972-singer-dies-aged-75.1123643|titlu=Helen Micallef, Eurovision 1972 singer, dies aged 75|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-helen-micallef-l-ewwel-maltija-fil-eurovision/|titlu=Tmut Helen Micallef, l-ewwel kantanta Maltija fil-Eurovision|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=5 Frar 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/139589/veteran_singer_helen_micallef_dies_aged_75|titlu=Veteran singer Helen Micallef dies aged 75|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=5 Frar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/helen-micallef-tinghata-l-ahhar-tislima-ghada-s-sibt/|titlu=Helen Micallef tingħata l-aħħar tislima għada s-Sibt|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-05/local-news/Helen-Micallef-first-Maltese-woman-at-Eurovision-dies-at-75-6736286990|titlu=Helen Micallef, first Maltese woman at Eurovision, dies at 75 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/iccelebrata-l-hajja-tal-kantanta-helen-micallef/|titlu=Iċċelebrata l-ħajja tal-kantanta Helen Micallef|kunjom=Falzon|isem=Anton|data=7 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 8: [[Paul Aquilina]], 94, Ġiżwita Malti bbażat fl-Indja <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-fr-paul-aquilina-l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja/|titlu=Imut Fr Paul Aquilina – l-aħħar Ġiżwita Malti fl-Indja|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=8 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja-jkanta-l-ghanjiet-tal-milied/|titlu=L-aħħar Patri Ġiżwita Malti fl-Indja jkanta l-Għanjiet tal-Milied|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=25 Diċembru 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/mort-l-indja-biex-narah-jordna-sacerdot-u-kantajt-bil-malti-waqt-il-funeral-ta-fr-aquilina/|titlu=“Mort l-Indja nara żagħżugħ jiġi ordnat qassis, u spiċċajt inkanta bil-Malti fil-funeral ta’ Fr Aquilina”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-15-2026.1124084|titlu=Announcements – February 15, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 10: [[Lina Brockdorff|Lina Brockdorff,]] 95, kittieba <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/awardwinning-writer-lina-brockdorff-dies-aged-96.1123850|titlu=Novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-02-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-awtrici-lina-brockdorff-fl-eta-ta-95-sena/|titlu=Tmut l-awtriċi Lina Brockdorff fl-età ta' 95 sena|data=2026-02-10|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbret-il-mewt-tax-xandara-u-l-kittieba-lina-brockdorff/|titlu=Tħabbret il-mewt tax-xandara u l-kittieba Lina Brockdorff|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=10 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-10/local-news/Maltese-novelist-and-playwright-Lina-Brockdorff-dies-aged-95-6736287109|titlu=Maltese novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-10}}</ref> * 10: [[Achille Cauchi]], 86, monsinjur Għawdxi, ħu l-Isqof [[Nikol Cauchi]] <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-monsinjur-achille-cauchi/|titlu=Imut Monsinjur Achille Cauchi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/mons-achille-cauchi-10-02-2026|titlu=Mons. Achille Cauchi - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Laurence Grech]], 77, ġurnalist u eks-editur tas-Sunday Times of Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-times-malta-editor-laurence-grech-dies-aged-77.1124107|titlu=Former Times of Malta editor Laurence Grech dies, aged 77|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-laurence-grech-il-ggant-tal-gurnalizmu-l-eks-editur-tat-times-of-malta/|titlu=Imut Laurence Grech, “il-ġgant tal-ġurnaliżmu”, l-eks-editur tat-Times of Malta|data=15 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-16-2026.1124125|titlu=Announcements – February 16, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-16|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/laurence-grech-15-02-2026|titlu=Laurence Grech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Esmeralda Galea Camilleri]], 37, mużiċista <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/hafna-mahsuda-bil-mewt-tal-muzicista-brava-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=Ħafna Maħsuda Bil-Mewt Tal-Mużiċista Brava Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-02-16|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/kont-titpaxxa-tismaghha-tmut-il-muzicista-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=“Kont titpaxxa tismagħha” – tmut il-mużiċista Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=16 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 16: [[Mario Bonnici]], 76, kantant <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-kanzunetta-li-kont-iddedikaktli-se-tibqa-fqalbi-imut-il-kantant-mario-bonnici/|titlu=“Il-kanzunetta li kont iddedikajtli se tibqa’ f’qalbi” – imut il-kantant Mario Bonnici|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 18: [[Julian Attard]], 44, amministratur tal-futbol ma' [[Marsaxlokk FC]] u [[Floriana FC]] (twieled fis-27 ta' Novembru 1981) <ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/02/18/former-marsaxlokk-and-floriana-fc-administrator-julian-attard-dies/|titlu=Former Marsaxlokk and Floriana FC administrator Julian Attard dies|kunjom=Lia|isem=Gianluca|data=2026-02-18|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-02-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/hallejtna-kmieni-wisq-habib-imut-julian-attard-tat-tim-tal-futbol-ta-marsaxlokk/|titlu=“Ħallejtna kmieni wisq ħabib” – imut Julian Attard, tat-tim tal-futbol ta’ Marsaxlokk|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=18 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 23: [[Manuel Casha]], 81, mużiċist, kittieb, u folklorista <ref> {{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-muzicist-manuel-casha-fl-awstralja/ |sit=ONEnews|data=24 Frar 2026|isem=Josef|kunjom=Caruana|lingwa=mt|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u mużiċist Manuel Casha fl-Awstralja}}</ref> * 28: [[Mario Buhagiar]], 81 professur tal-istorja tal-arti <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/mario-buhagiar-founder-art-history-department-dies-aged-81.1124795|titlu=Mario Buhagiar, founder of art history department dies aged 81|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-03-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/03/02/prof-mario-buhagiar/|titlu=Founder of the arts History Department – Professor Mario Buhagiar passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2 Marzu 2026|sit=The Maltese Herald|lingwa=en}}</ref> == Marzu == * 8: [[Joseph Gatt (Caritas)|Joseph Gatt]], 81, pijunier fir-riabilitazzjoni tad-drogati f'Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-gatt-drug-rehabilitation-pioneer-dies-aged-81.1125168|titlu=Joseph Gatt, drug rehabilitation pioneer, dies aged 81|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/segwi-meta-konna-fl-infern-habba-d-droga-joe-kien-anglu-kustodju/|titlu=Segwi: “Meta konna fl-infern ħabba d-droga Joe kien anġlu kustodju”|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=9 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 13: [[Luciano Bonello Bianco]], 72, propjetarju ta' Luciano Restaurant <ref>{{Ċita web|url= https://timesofmalta.com/article/announcements-march-15-2026.1125478 |titlu=Announcements|sit=Times of Malta|data-aċċess=2026-03-15}}</ref> * 21: [[Charles Micallef St John]], 81, kittieb u eks-kunsillier tal-Gżira <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-awtur-charles-micallef-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St John|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=21 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/21/imut-l-awtur-chaf-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St. John|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-03-21|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 22: [[Calvin Brincat]], 32, parteċipant fil-programm tat-television ''Hazzzard'', kanċer <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-calvin-brincat-li-ggieled-2-tipi-ta-kancer-u-kien-ippartecipa-fhazzzard/|titlu=Imut Calvin Brincat li ġġieled 2 tipi ta' kanċer u kien ipparteċipa f'HazZzard|data=2026-03-23|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-iz-zaghzugh-calvin-brincat-ta-hazzzard/|titlu=Imut iż-żagħżugħ Calvin Brincat ta’ HazZzard|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=23 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tributes-paid-truly-sensitive-soul-cancer-patient-calvin-brincat.1125893|titlu=Tributes paid to 'truly sensitive soul', cancer victim Calvin Brincat|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 29: [[Elio Lombardi]], 92, kittieb u direttur tal-films <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/prolific-filmmaker-author-elio-lombardi-dies-aged-92.1126197|titlu=Prolific film-maker, author Elio Lombardi dies aged 92|kunjom=|isem=|data=2026-03-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-awtur-tal-kotba-u-direttur-tal-films-elio-lombardi/|titlu=Imut l-awtur tal-kotba u direttur tal-films Elio Lombardi|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-03-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/29/tithabbar-il-mewt-ta-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Elio Lombardi fl-età ta' 92 sena|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-03-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-attur-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u attur Elio Lombardi fl-età ta’ 92 Sena|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=29 Marzu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-elio-lombardi-figura-prominenti-fil-films-u-l-letteratura-maltija/|titlu=Imut Elio Lombardi, figura prominenti fil-films u l-letteratura Maltija|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=29 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-03-29/local-news/Maltese-author-and-film-director-Elio-Lombardi-dies-aged-92-6736288379|titlu=Maltese author and film director Elio Lombardi dies aged 92 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbar-meta-se-jinghata-l-ahhar-tislima-elio-lombardi/|titlu=Tħabbar meta se jingħata l-aħħar tislima Elio Lombardi|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=1 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ara-elio-dejjem-gharaf-li-kien-mimli-doni-minn-alla/|titlu=Ara: “Elio dejjem għaraf li kien mimli doni minn Alla”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=8 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tinghata-l-ahhar-tislima-lil-elio-lombardi-ikona-fid-drama-maltija/|titlu=Tingħata l-aħħar tislima lil Elio Lombardi … ikona fid-drama Maltija|kunjom=Camilleri|isem=Enrique|data=8 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> == April == * 2: [[Edmond Zarb]], 81, kittieb u mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/02/tithabbar-il-mewt-tal-muzicist-u-awtur-edmond-zarb/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-mużiċist u awtur Edmond Zarb|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-02|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tajt-kontribut-lill-kultura-maltija-imut-l-awtur-u-pjanist-edmond-zarb|titlu=“Tajt kontribut lill-kultura Maltija” – imut l-awtur u pjanist Edmond Zarb|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 6: [[Graziella Castillo]], 47, direttur tal-Aġenzija Appoġġ <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/graziella-castillo-director-agenzija-appogg-dies-aged-47.1126547|titlu=Graziella Castillo, director of Agenzija Appoġġ, dies aged 47|kunjom=|isem=|data=2026-04-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-graziella-castillo-direttrici-tal-agenzija-appogg/|titlu=Tmut Graziella Castillo – Direttriċi tal-Aġenzija Appoġġ|data=6 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 11: [[Colin Willis]], 81, eks-kummissajru Awstraljan għal Malta u attur <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-13/local-news/Well-known-actor-Colin-Willis-passes-away-aged-81-6736288759|titlu=Well-known actor Colin Willis passes away aged 81 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-04-13}}</ref> * 12: [[Aurelio Belli]], 49, mużiċist u arranġatur <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/musician-mpo-manager-aurelio-belli-dies-aged-49.1126829|titlu=Musician and MPO manager Aurelio Belli dies, aged 49|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-04-12|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://slippedisc.com/2026/04/malta-mourns-maestro-49/|titlu=Malta mourns maestro, 49|kunjom=lebrecht|isem=Norman|data=12 April 2026|sit=Slipped Disc|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-12/local-news/Maestro-Aurelio-Belli-dies-aged-49-6736288731|titlu=Maestro Aurelio Belli dies, aged 49 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/140933/maestro_aurelio_belli_dies_at_49_|titlu=Maestro Aurelio Belli dies at 49|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=12 April 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-il-maestro-aurelio-belli/|titlu=Imut il-Maestro Aurelio Belli|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=12 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-is-surmast-aurelio-belli/|titlu=Imut is-Surmast Aurelio Belli|kunjom=|isem=|data=2026-04-12|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-maestro-aurelio-belli-fl-eta-ta-49-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Maestro Aurelio Belli fl-età ta’ 49 sena|kunjom=Sacco Baldacchino|isem=Kimberley|data=12 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/12/tithabbar-il-mewt-tas-surmast-aurelio-belli/|titlu=Titħabbar il-mewt tas-Surmast Aurelio Belli|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-12|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-maestro-aurelio-belli-jinghata-l-ahhar-tislima|titlu=Tislima lill-Maestro Aurelio Belli: “Mela s-silenzju b’ħajja ta’ noti”|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=18 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Desmond Morris]], 98, etoloġista Ingliż li għex f'Malta (1968–1974) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/desmond-morris-famous-zoologist-author-painter-malta-past-dies-98.1127264|titlu=Desmond Morris, famous zoologist, author and painter with Malta past, dies at 98|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-04-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-21}}</ref> * 24: [[Mary Grech]], 88, attriċi u xandara <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/veteran-actress-mary-grech-dies-aged-88.1127413|titlu=Veteran actress Mary Grech dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-04-24|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-attrici-u-prezentatrici-mary-grech/|titlu=Tmut l-attriċi u preżentatriċi Mary Grech|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=24 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-eks-prezentattrici-televiziva-mary-grech/|titlu=Tmut l-eks preżentattriċi televiżiva Mary Grech|kunjom=Attard|isem=Francesca|data=2026-04-24|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/24/tmut-mary-grech-pijufniera-tax-xandir-u-fost-l-ewwel-ucuh-tat-televizjoni-maltija/|titlu=Tmut Mary Grech, attriċi, pijuniera tax-xandir u fost l-ewwel uċuħ tat-televiżjoni Maltija|kunjom=Abdilla|isem=Raymond|data=2026-04-24|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref> == Mejju == * 1: [[Dolindo Cassar]], 83, xandar u eks-president tas-[[Soċjetà Filarmonika La Stella]] u tat-[[Teatru Astra]] <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/tislima-lil-dolindo-cassar-li-ghadda-ghall-hajja-ta-dejjem-figura-li-halliet-marka-kbira-fil-kultura-ghawdxija/|titlu=Tislima Lil Dolindo Cassar Li Għadda Għall-Ħajja Ta’ Dejjem - Figura Li Ħalliet Marka Kbira Fil-Kultura Għawdxija|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-05-05|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.stgeorge.org.mt/events/funeral-of-dolindo-cassar/|titlu=Funeral of DOLINDO CASSAR|data=2026-05-03|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-05-05}}</ref> * 14: [[Noel Galea Bason]], 71, skultur <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/15/imut-l-artist-noel-galea-bason/|titlu=Imut l-artist Noel Galea Bason|kunjom=|isem=|data=2026-05-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/artist-noel-galea-bason-dies-aged-71.1128464|titlu=Artist Noel Galea Bason dies aged 71|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-05-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-noel-galea-bason-furjaniz-moghni-btalenti-artistici-varji/|titlu=Imut Noel Galea Bason, Furjaniż mogħni b’talenti artistiċi varji|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=15 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Norbert Ellul Vincenti]], 88, patri Franġiskan, għalliem u kittieb <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/19/imut-p-norbert-ellul-vincenti-ofm/|titlu=Imut P. Norbert Ellul Vincenti OFM|kunjom=|isem=|data=2026-05-19|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-patri-norbert-ellul-vincenti/|titlu=Imut Patri Norbert Ellul Vincenti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=19 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 26: [[Benny Muscat]], 86, sid ta' diversi ristorant <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/goodbye-nonno-renowned-restaurateur-benny-muscat-dies.1129052|titlu='Goodbye Nonno' – renowned restaurateur Benny Muscat dies|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-05-26|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-benny-muscat-il-qalb-wara-ta-marija-palazzo-pescatore-u-trattoria-del-nonno/|titlu=Imut Benny Muscat, il-qalb wara Ta’ Marija, Palazzo Pescatore u Trattoria del Nonno|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=26 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/benny-muscat-26-05-2026|titlu=Benny Muscat - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-28}}</ref> * 28: [[Rose Riolo]], 90, attriċi <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-eks-attrici-rose-riolo/|titlu=Tmut l-eks attriċi Rose Riolo|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=28 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-29-2026.1129195|titlu=Announcements – May 29, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-05-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> * 28: [[Ray Ghigo Laferla]], ??, imprenditur u DJ <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ray-ghigo-laferla-eks-dj-tal-griffin-u-fundatur-tal-ghigos-disco/|titlu=Imut Ray Ghigo Laferla, eks DJ tal-Griffin u fundatur tal-Ghigos Disco|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=29 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> == Ġunju == * 4: [[Jonathan Cardona]], 47, eks-CEO tal-[[Enemalta]] <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-enemalta-ceo-residency-malta-head-jonathan-cardona-dies.1129476|titlu=Former Enemalta CEO, Residency Malta head Jonathan Cardona dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-kap-ezekuttiv-tal-enemalta-u-residenza-malta-jonathan-cardona/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Kap Eżekuttiv tal-Enemalta u Residenza Malta Jonathan Cardona|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Ġunju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/142318/former_joseph_muscat_aide_jonathan_cardona_passes_away_|titlu=Former Joseph Muscat aide Jonathan Cardona passes away|kunjom=Azzopardi|isem=Karl|data=4 Ġunju 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-eks-kap-tal-enemalta-u-tal-programm-tac-cittadinanza-jonathan-cardona/|titlu=Imut l-eks kap tal-Enemalta u tal-programm taċ-ċittadinanza Jonathan Cardona|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=4 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/ara-il-pm-jinhasad-bil-mewt-ta-jonathan-cardona-waqt-il-gurament-tal-hatra-tal-membri-tal-kabinett/|titlu=ARA: il-PM jinħasad bil-mewt ta' Jonathan Cardona waqt il-ġurament tal-ħatra tal-membri tal-Kabinett|data=2026-06-04|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-04/local-news/CEO-of-Residency-Malta-Agency-Jonathan-Cardona-dies-6736290235|titlu=CEO of Residency Malta Agency, Jonathan Cardona, passes away - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref> == Ara aktar == * [[:Kategorija:Mietu fl-2026]] - tinkludi ħoloq għal artikli fil-Wikipedija dwar nies li mietu fl-2026 == Referenzi == {{Referenzi}} [[Kategorija:Nies Maltin]] [[Kategorija:2026 f'Malta]] [[Kategorija:Imwiet f'Malta]] [[Kategorija:Mietu fl-2026|*]] [[Kategorija:Listi ta' mwiet bis-sena]] bujbyk9f61p3bhllmx6o8195cqd9n03