Wikipedija mtwiki https://mt.wikipedia.org/wiki/Il-Pa%C4%A1na_prin%C4%8Bipali MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter Medja Speċjali Diskussjoni Utent Diskussjoni utent Wikipedija Diskussjoni Wikipedija Stampa Diskussjoni stampa MediaWiki Diskussjoni MediaWiki Mudell Diskussjoni mudell Għajnuna Diskussjoni għajnuna Kategorija Diskussjoni kategorija Portal Diskussjoni portal TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 2 25623 330508 330501 2026-06-11T15:18:35Z Trigcly 17859 aġġornament 330508 wikitext text/x-wiki == '''Artikli ġodda (2009)''' == === <u>'''A'''</u> === * [[Aapravasi Ghat]] * [[Aasivissuit-Nipisat: Territorju tal-Kaċċa tal-Inuit bejn is-Silġ u l-Baħar]] * [[Abbazija ta' Corvey]] * [[Abbazija ta' Fontenay]] * [[Abbazija ta' Lorsch]] * [[Abbazija ta' Pannonhalma]] *[[Abbazija ta' Saint-Savin-sur-Gartempe]] *[[Abbazija ta' Sankt Gallen]] *[[Abbazija ta’ Vézelay|Abbazija ta' Vezelay]] *[[Abu al-Fida]] *[[Abu Mena]] *[[Abu Simbel]] *[[Ċentru Storiku ta' Acre|Acre]] *[[Afag Bashirgyzy]] *[[Aflaj tal-Oman]] *[[Afrodisja]] *[[Agadez]] *[[Agostino Carracci]] *[[Agostino Matrenza]] *[[Ahwar tan-Nofsinhar tal-Iraq]] *[[Aigai]] *[[Aït Benhaddou]] *[[Akkwedott ta' Padre Tembleque]] *[[Akkwedott ta' Pontcysyllte]] *[[Akshata Murthy]] *[[Aksum]] *[[Al Qal'a ta' Beni Hammad]] *[[Al Zubarah]] *[[Al-Maghtas]] *[[Alatyr]] *[[Albéric Magnard]] *[[Alberobello]] *[[Albi]] *[[Alcalá de Henares]] *[[Alcide d'Orbigny]] *[[Aleksandr Yakovlevich Khinchin]] *[[Alenush Terian]] *[[Aleppo]] *[[Alessandro Scarlatti]] *[[Alessandro Volta]] *[[Alexander Pushkin]] *[[Alexander Wolszczan]] *[[Aleksandra Smiljanić]] *[[Alfred Hermann Fried]] *[[Alfred Nobel]] *[[Alfredo Casella]] *[[Alois Dryák]] *[[Alto Douro]] *[[Amazigh Marokkin Standard]] *[[Ambohimanga]] *[[Ambra Sabatini]] *[[Amerigo Vespucci]] *[[Amerigo Vespucci (vapur għoli)|''Amerigo Vespucci'' (vapur għoli)]] * [[L-Amerika t'Isfel|Amerka t’Isfel]] * [[L-Amerika ta' Fuq|Amerka ta’ Fuq]] *[[Amilcare Ponchielli]] *[[Anastasia Golovina]] *[[Anders Jonas Ångström]] *[[André Citroën]] *[[André Weil]] *[[Anfibju]] *[[Anfiteatru ta' El Jem]] *[[Angelina Mango]] * [[Angkor Wat]] * [[Angra do Heroísmo]] * [[Ani]] * [[Anjar]] * [[Anna Brigadere]] * [[Anna Kyriakou]] *[[Anna Seghers]] *[[Anna Sychravová]] *[[Anne-Sophie Mutter]] *[[Anse aux Meadows]] * [[Antartika]] * [[Anticosti]] * [[Antigua Guatemala]] *[[Antoine de Jussieu]] *[[Antoine de Saint-Exupéry]] *[[Antoinette Miggiani]] *[[Anton Diabelli]] *[[Anuradhapura]] *[[Aplogruppi Y-DNA fit-tribujiet tal-Każakistan]] *[[Aporofobija]] *[[Aquileia]] *[[Arċipelagu ta' Bijagós]] *[[Arċipelagu ta' Revillagigedo]] *[[Arċipelagu ta' Vega]] *[[Arena Tettonika Żvizzera ta' Sardona]] *[[Arequipa]] *[[Arġentier]] *[[Arġentier (tad-deheb)]] *[[Ark Ġeodetiku ta’ Struve|Ark Ġeodetiku ta' Struve]] *[[Arkata Trijonfali ta' Orange]] *[[Arkeoloġija]] *[[Arkitett]] *[[Arkitettura Mudéjar ta' Aragona]] *[[Arkitettura tas-Seklu 20 ta' Frank Lloyd Wright]] *[[Arles]] *[[Armata tat-Terrakotta]] *[[Arslantepe]] *[[Art tal-Inċens]] *[[Arthur Schnitzler]] *[[Arti Paleolitika fl-Għerien tat-Tramuntana ta' Spanja]] *[[Artiġjan]] *[[Artijiet Għoljin Ċentrali tas-Sri Lanka]] *[[As-Salt]] *[[Asmara]] * [[Assisi]] * [[Assi Ċentrali ta' Beijing]] * [[Assur]] * [[Astrofiżika]] *[[Asuman Baytop]] *[[Athos]] *[[Attrazzjonijiet Ewlenin tar-Renju Antik ta' Saba f'Marib]] *[[Auschwitz]] *[[Austin Camilleri]] *[[Ávila]] *[[Avukat]] === '''<u>B</u>''' === * [[Baalbek]] * [[Babilonja]] * [[Baċir tal-Lag ta' Uvs]] * [[Baċir tax-Xogħol fil-Minjieri ta' Nord-Pas de Calais]] * [[Baeza]] * [[Bagan]] * [[Baħar l-Abjad]] * [[Baħar l-Iswed]] *[[Baħar ta' Wadden]] *[[Baħar tar-Ramel tan-Namibja]] *[[Bajja ta' Dungonab]] *[[Bajja ta' Ha Long]] *[[Bajja ta' Tallinn]] *[[Bajja tal-Klieb il-Baħar]] *[[Bajjad]] *[[Baleron]] *[[Bamberg]] *[[Ban Chiang]] *[[Banská Štiavnica]] *[[Barbier]] *[[Bardejov]] *[[Barokk]] *[[Bartolomé de Escobedo]] *[[Bath, Somerset]] *[[Batlejka]] *[[Battaljun Mediku tal-Ospedalieri]] *[[Battir]] *[[Bauhaus u s-Siti tal-Moviment f'Weimar, f'Dessau u f'Bernau]] *[[Baxkortostan]] *[[Bażi tad-Data tal-Osservazzjoni tal-Kometi]] *[[Bażilika Ewfrasjana ta’ Poreč|Bażilika Ewfrasjana ta' Poreč]] *[[Bażilika ta' San Eġidju]] *[[Beatriz Carrillo]] *[[Beemster]] *[[Béguinage]] *[[Belintersat-1]] *[[BelKA]] *[[Belt Bajda ta' Tel Aviv – il-Moviment Modern]] *[[Belt Kolonjali ta' Santo Domingo]] *[[Belt Projbita]] *[[Belt Storika ta' Ahmadabad]] *[[Belt Storika tal-Kajr]] *[[Belt Storika tal-Moskej ta' Bagerhat]] *[[Belt ta' Guanajuato]] *[[Belt ta' New York]] *[[Belt ta' Vicenza u l-Vilel ta' Palladio fil-Veneto|Belt ta' Viċenza u l-Vilel ta' Palladio fil-Veneto]] *[[Belt Universitarja ta' Caracas]] *[[Bennej]] *[[Berġa tal-Italja, il-Belt Valletta]] *[[Berġa tal-Italja, il-Birgu]] *[[Bergpark Wilhelmshöhe]] *[[Bernard Grech]] *[[Betlem]] *[[Betti Alver]] *[[Burkhan Khaldun]] *[[Bidwi]] *[[Bieb il-Belt]] *[[Binjiet Gotiċi Vittorjani u tal-Art Deco ta' Mumbai]] *[[Binjiet Tradizzjonali tal-Asante]] *[[BirdLife International]] *[[Blat Imkenni ta' Bhimbetka]] *[[Bliet Antiki tal-Pyu]] *[[Bliet Kapitali u Oqbra tar-Renju Antik ta' Koguryo]] *[[Bliet Storiċi tal-Istrett ta' Malakka]] *[[Bobby Charlton]] *[[Bolgar]] *[[Bordeaux]] *[[Borobudur]] *[[Borża ta' Malta]] *[[Bosra]] *[[Bridgetown]] *[[Brook Taylor]] *[[Brú na Bóinne]] *[[Bruno Pizzul]] *[[Bryggen]] *[[Bucha]] *[[Buddha Ġgantesk ta' Leshan]] *[[Bugeddum Armen]] *[[Bukhara]] *[[Burt Bacharach]] *[[Buskett]] *[[Butrint]] *[[Byblos]] === '''<u>Ċ/C</u>''' === * [[Cáceres (Spanja)]] * [[Calakmul]] * [[Camagüey]] * [[Camino Real de Tierra Adentro]] * [[Campeche]] * [[Canal du Midi]] * [[Canaletto]] * [[Caral]] * [[Carcassonne]] *[[Carl Bosch]] *[[Carl David Anderson]] *[[Carl Linnaeus]] *[[Carla Fracci]] *[[Carlo Collodi]] *[[Caroline Mikkelsen]] *[[Casco Viejo, il-Panama]] *[[Castel del Monte, Puglia]] *[[Çatalhöyük]] *[[Causses u Cévennes]] *[[Ċellola]] *[[Ċensu Apap]] *[[Ċentru Kulturali ta' Heydar Aliyev]] *[[Ċentru Storiku ta' Lijiang]] *[[Ċentru Storiku ta' Macao]] *[[Ċentru Storiku ta' Rauma]] *[[Ċentru Storiku ta' Salvador de Bahia]] *[[Český Krumlov]] *[[Ċetta Chevalier]] *[[Chaîne des Puys]] *[[Chakapuli]] *[[Chan Chan]] *[[Changdeokgung]] *[[Chankillo]] *[[Charles Jean de la Vallée-Poussin]] *[[Charles-Amédée-Philippe van Loo]] *[[Charles Nicolle]] *[[Charles Richter]] *[[Charles Xuereb]] *[[Charlie Watts]] *[[Chavín]] *[[Choeung Ek]] *[[Chersonesus Tawrika]] *[[Chichén Itzá]] *[[Chilehaus]] *[[Choirokoitia]] *[[Christiansfeld]] *[[Christopher Polhem]] *[[Chun Wang]] *[[Cidade Velha]] *[[Cienfuegos]] *[[Ċikli ta' affreski tas-seklu 14 ta' Padova]] *[[Cinque Terre]] *[[Ċirkewwa]] *[[Ċittadella Imperjali ta' Thăng Long]] *[[Ċittadella ta' Erbil]] *[[Ċittadella tad-Dinastija Hồ]] *[[Claude Joseph Rouget de Lisle]] *[[Climats u Terroirs ta' Bourgogne]] *[[Colonia del Sacramento]] *[[Copan]] *[[Córdoba, Spanja]] *[[Coro]] *[[Crespi d'Adda]] *[[Ċrieki tal-Ġebel tas-Senegambja]] *[[Cristofano Allori]] *[[Cuenca, l-Ekwador]] *[[Cuenca (Spanja)]] *[[Cueva de las Manos]] *[[Cumalıkızık]] *[[Curzio Maltese]] *[[Cusco]] *[[Cynthia Turner]] *[[Cyrene]] === '''<u>D</u>''' === * [[Daiga Mieriņa]] * [[Damasku]] * [[Daniel Gabriel Fahrenheit]] * [[Danxia]] *[[Dar ta’ Rietveld Schröder|Dar ta' Rietveld Schröder]] *[[Dar tal-Kimeri]] *[[Dar tat-Twelid ta' Martin Luteru]] *[[Dar u Studjo ta' Luis Barragán]] *[[Delos]] *[[Delphi]] *[[Delta ta' Saloum]] *[[Delta ta' Okavango]] *[[Delta tad-Danubju]] *[[Delta tax-xmara Kızılırmak]] *[[Demokrazija]] *[[Dengfeng]] *[[Dentist]] *[[Denys Shmyhal]] *[[Déodat Gratet de Dolomieu]] *[[Deżert ta' Badain Jaran]] *[[Deżert ta' Lut]] *[[Deżerta tal-isfarġel]] *[[Dholavira]] *[[Diamantina]] *[[Diana, Prinċipessa ta' Wales]] *[[Diaolou]] *[[Diga ta' Karakaya]] *[[Dikjarazzjoni tal-Indipendenza tal-Ukrajna]] *[[Dimitrana Ivanova]] *[[Distrett ta' At-Turaif]] *[[Diy-Gid-Biy]] *[[Dizzjunarju]] *[[Djalett]] *[[Djar Ewlenin ta' Victor Horta fi Brussell]] *[[Djémila]] *[[Djerba]] *[[DNA]] *[[Dolċier]] *[[Dolmen ta' Menga]] *[[Dolmen ta' Viera]] *[[Dolomiti]] *[[Domenico Allegri]] *[[Domenico Scarlatti]] *[[Domowina]] *[[Domus de Janas]] *[[Domus Rumana]] *[[Donatello]] *[[Dougga]] *[[Draginja Vuksanović-Stanković]] *[[Dubrovnik]] *[[Durmitor]] * [[Dwejra]] === '''<u>E</u>''' === * [[Edgar Preca]] * [[Edward Sexton]] * [[Edinburgu]] * [[Edward de Bono]] * [[Edwin Hubble]] * [[Efesu]] * [[Eise Eisinga]] *[[Ekonomista]] *[[Ekosistema u Relitt tal-Pajsaġġ Kulturali ta' Lopé-Okanda]] *[[El Escorial]] *[[El Jadida]] *[[El Tajin]] *[[El Torcal]] *[[Eladio Dieste]] *[[Eleonora Jenko Groyer]] *[[Elisha Graves Otis]] *[[Elvas]] *[[Emil Nolde]] *[[Emma Andrijewska]] *[[Emma Muscat]] *[[Ernst Schröder]] *[[Esperantoloġija]] *[[Essaouira]] *[[Estrazzjoni terminoloġika]] *[[Ethel Anderson]] *[[Eugenija Šimkūnaitė]] *[[Eugenio Montale]] *[[Eva Ahnert-Rohlfs]] *[[Evelyn Bonaci]] *[[Évora]] *[[Ewropa tal-Lvant]] === '''<u>F</u>''' === * [[Fabbrika ta' Fagus]] * [[Fabbrika ta' Van Nelle]] * [[Fabbrika tal-Azzar ta' Völklingen]] * [[Fabbrika tal-Ħadid ta' Engelsberg]] * [[Fabbrika tal-Ħarir ta' Tomioka]] * [[Fabbrika tal-Injam u tal-Kartun ta' Verla]] * [[Fabbriki tal-Wied ta' Derwent]] * [[Fanal ta' Cordouan]] * [[Fanjingshan]] * [[Fasil Ghebbi]] * [[Fatehpur Sikri]] * [[Fdalijiet Arkeoloġiċi ta' Moenjodaro]] * [[Fdalijiet ta' Gedi]] * [[Fdalijiet ta' León Viejo]] * [[Fdalijiet ta' Loropéni]] * [[Fdalijiet tal-Vihara Buddista f'Paharpur]] * [[Fehme Agani]] *[[Femminiżmu tar-Rom]] *[[Fenno-Skandinavja]] *[[Fernando Botero]] *[[Ferrara]] *[[Ferruccio Lamborghini]] *[[Festival ta' Sanremo]] *[[Fiera Internazzjonali ta' Rachid Karami f'Tripoli]] *[[Figolla]] *[[Firenze]] *[[Fjord tas-Silġ ta' Ilulissat]] *[[Fjords Norveġiżi tal-Punent]] *[[Flora Martirosian]] *[[Fondoq ta' Ironbridge]] *[[Foresti Antiki u Primordjali tal-Fagu tal-Karpazji u ta' Reġjuni Oħra tal-Ewropa]] *[[Foresti Irkanjani]] *[[Foresti Muntanjużi ta' Odzala-Kokoua]] *[[Foresti Sagri ta' Kaya tal-Mijikenda]] *[[Foresti tas-Siġar tar-Rand ta' Madeira]] *[[Foresti Tropikali ta' Gondwana]] *[[Foresti Tropikali tal-Atsinanana]] *[[Foresti Tropikali u Artijiet Mistagħdra Kolkiċi]] *[[Foresti Verġni ta' Komi]] *[[Formazzjonijiet u Għerien Karstiċi Evaporitiċi tar-Reġjun ta' Emilia Romagna]] *[[Forti l-Aħmar]] * [[Forti ta' Agra]] *[[Forti ta' Bahla]] *[[Forti ta' Galle]] *[[Forti ta' Ġesù]] *[[Forti ta' Rohtas]] *[[Fortifikazzjonijiet fuq in-Naħa tal-Karibew tal-Panama: Portobelo-San Lorenzo]] *[[Fortifikazzjonijiet ta’ Kotor|Fortifikazzjonijiet ta' Kotor]] *[[Fortifikazzjonijiet ta' Vauban]] *[[Fortijiet fl-Għoljiet ta' Rajasthan]] *[[Fortijiet u Kastelli tal-Ghana]] *[[Fortizza ta' Diyarbakır]] *[[Fortizza ta' Hwaseong]] *[[Fortizza ta' Pirot]] *[[Fortizza ta' San Nikola]] *[[Fortizza ta' Suomenlinna]] *[[Fortizzi ta' Dacia fil-Muntanji Orăștie]] *[[Fortizzi Tondi tal-Vikingi]] *[[Foss ta' Messel]] *[[Fotografu]] *[[Fram2]] *[[Francesco Guardi]] *[[François-Alphonse Forel]] *[[François Couperin]] *[[François Girardon]] *[[Francois Mauriac]] *[[Franco Migliacci]] *[[Franġisk Zahra]] *[[Frank Drake]] *[[Franz Beckenbauer]] *[[Franz Kafka]] *[[Franz Ritter von Hauer]] *[[Franz von Suppé]] *[[Frawla]] *[[Fray Bentos]] *[[Frédéric Bartholdi]] *[[Friedrich Georg Wilhelm von Struve]] *[[Fritz Albert Lipmann]] *[[Frosta tal-Għid]] * [[Frott]] * [[Fruntieri Rumani Ġermaniċi t'Isfel]] * [[Fruntieri Rumani ta' Dacia]] * [[Fruntieri Rumani tad-Danubju]] * [[Fruntieri tal-Imperu Ruman]] *[[Fuji]] *[[Furnar]] === '''<u>Ġ</u>''' === * [[Ġardinar]] *[[Ġebla ta' Rosetta]] * [[Ġebla tal-Ġeneral]] * [[Ġeoloġija]] * [[Ġeriko tal-Qedem]] * [[Ġerusalemm]] * [[Ġibjun ta' Bovilla]] * [[Ġibjun ta' Kiev]] * [[Ġnien Botaniku ta' Padova]] * [[Ġnien Persjan]] * [[Ġobon ta' Jāņi]] * [[Ġonna Botaniċi Rjali ta' Kew]] * [[Ġonna Botaniċi ta' Singapore]] * [[Ġonna Klassiċi ta' Suzhou]] * [[Ġonna ta' Hevsel]] * [[Ġonna ta' Shalimar]] *[[Ġurnalist]] === '''<u>G</u>''' === * [[Gammelstad]] * [[Gamzigrad]] * [[Gati tal-Punent]] * [[Gebel Barkal]] * [[Geirangerfjord]] * [[Genova: It-Toroq Ġodda u s-Sistema tal-Palazzi tal-Listi]] *[[Georg Ohm]] *[[Georg von Békésy]] *[[George Gallup]] *[[Georges Bernanos]] *[[Georges J.F. Kohler]] *[[Gerbrand van den Eeckhout]] *[[Getbol, il-Pjanuri tal-Marea tal-Korea t'Isfel]] *[[Ghadamès]] *[[Giacomo Barozzi da Vignola]] *[[Giacomo Zanella]] *[[Giampiero Galeazzi]] *[[Gianni Vella]] *[[Gigi Riva]] *[[Giorgia Meloni]] *[[Giorgio Vasari]] *[[Giosuè Carducci]] *[[Giotto]] *[[Giovanni Arduino]] *[[Giovanni Battista Belzoni]] *[[Giovanni Boccaccio]] *[[Giovanni Paisiello]] *[[Giovanni Papini]] *[[Giulio Natta]] *[[Gjirokastër]] *[[Glossarju]] *[[Göbekli Tepe]] *[[Goffredo Mameli]] *[[Goiás]] *[[Golf ta' California]] *[[Golf ta' Porto]] *[[Gonbad-e Qābus]] *[[Gordion]] *[[Gösta Mittag-Leffler]] *[[Gotiku]] *[[Gozinaki]] *[[Gran Ordni tar-Re Tomislav]] *[[Grand Pré]] *[[Grand-Bassam]] *[[Grand Place, Brussell]] *[[Graz]] *[[Grazia Deledda]] *[[Greenland]] *[[Gregorio Allegri]] *[[Gremxula ta' Malta]] *[[Grotta ta' Chauvet]] *[[Grotti ta' Longmen]] *[[Grotti ta' Yungang]] *[[Grupp ta' Monumenti ta' Khajuraho]] *[[Grupp ta' Monumenti ta' Mahabalipuram]] *[[Guillaume Cornelis van Beverloo]] *[[Guimarães]] *[[Gustave Charpentier]] * [[Gżejjer Eolji]] * [[Gżejjer Falkland]] * [[Gżejjer Galapagos]] * [[Gżejjer Marquesas]] * [[Gżejjer Solovetsky]] * [[Gżejjer Sub-Antartiċi ta' New Zealand]] * [[Gżejjer ta' Amami-Ōshima, ta' Tokunoshima u ta' Iriomote, u t-Tramuntana ta' Okinawa]] * [[Gżejjer ta' Ogasawara]] * [[Gżejjer tal-Blat]] * [[Gżejjer tal-Qroll ta' Aldabra]] * [[Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini]] * [[Gżejjer tal-Qroll ta' Rocas]] * [[Gżejjer tan-Nofsinhar u Ibħra Awstrali Franċiżi]] * [[Gżira Heard u l-Gżejjer McDonald]] * [[Gżira Inaċċessibbli]] * [[Gżira Sagra ta' Okinoshima u Siti Assoċjati fir-Reġjun ta' Munakata]] * [[Gżira ta' Cocos]] * [[Gżira ta' Fraser]] * [[Gżira ta' Gorée]] * [[Gżira ta' Henderson]] *[[Gżira ta' Jeju]] *[[Gżira ta' Kunta Kinteh]] *[[Gżira ta' Lord Howe]] *[[Gżira ta' Macquarie]] *[[Gżira ta' Mozambique]] *[[Gżira ta' Pico]] *[[Gżira ta' Robben]] *[[Gżira ta' Saint-Louis]] *[[Gżira ta' Tiwai]] *[[Gżira ta' Wrangel]] *[[Gżira tal-Mużewijiet]] === '''<u>GĦ</u>''' === * [[Għajn Tuffieħa]] * [[Għalliem]] *[[Għar Dalam]] *[[Għar ta' Altamira]] *[[Għar ta' Gorham]] *[[Għar ta' Karain]] *[[Għar ta' Optymistychna]] *[[Għar ta' Vjetrenica]] *[[Għar tal-Apokalissi]] *[[Għar tal-Irħam]] *[[Għar tas-Silġ ta' Dobšiná]] *[[Għarb]] *[[Għelieqi Mtarrġa tar-Ross tal-Cordilleras tal-Filippini]] *[[Għerien Karstiċi ta' Aggtelek u tas-Slovakkja]] *[[Għerien ta' Ajanta]] *[[Għerien ta' Elephanta]] *[[Għerien ta' Ellora]] *[[Għerien ta' Mogao]] *[[Għerien ta’ Škocjan|Għerien ta' Škocjan]] *[[Għerien u Arti tal-Era Glaċjali fil-Jura tas-Swabja]] *[[Għid]] *[[Għoljiet, Djar u Kantini ta' Champagne]] *[[Għoljiet Sagri ta' Piemonte u ta' Lombardia]] *[[Għoljiet ta' Donets]] *[[Għoljiet ta' Matobo]] *[[Għoljiet tal-Prosecco ta' Conegliano u Valdobbiadene]] === '''<u>H</u>''' === * [[Hagia Sophia]] * [[Hahoe]] * [[Haley Bugeja]] * [[Halloumi]] * [[Hallstatt]] * [[Hampi]] *[[Hans Geiger]] *[[Hans Memling]] *[[Hans Spemann]] *[[Harar]] *[[Harry Belafonte]] *[[Hatı Çırpan]] *[[Hatra]] *[[Hattusha]] *[[Hawa Mahal]] *[[Hebron]] *[[Hedeby]] *[[Hegmataneh]] *[[Hegra]] *[[Heinrich Hertz]] *[[Helena Kottler Vurnik]] *[[Henri Fantin-Latour]] *[[Henri Frederic Amiel]] *[[Hermannus Contractus]] *[[Hideki Shirakawa]] *[[Hideki Yukawa]] *[[Hildesheim]] *[[Höga Kusten]] *[[Hoh Xil]] *[[Hội An]] *[[Holašovice]] *[[Hollókő]] *[[Hongcun]] *[[Hospicio Cabañas]] *[[Hospital de Sant Pau]] *[[Hovgården]] *[[Howard Carter]] *[[Hryhorii Kvitka-Osnovianenko]] *[[Huangshan]] *[[Hubert de Givenchy]] === '''<u>Ħ</u>''' === * [[Ħaġar Megalitiku ta' Carnac]] * [[Ħaġar ta' Jelling]] * [[Ħajja]] *[[Ħajt il-Kbir taċ-Ċina]] *[[Ħitan Rumani ta' Lugo]] *[[Ħsad tal-Perli fil-Bahrain]] *[[Ħuta]] === '''<u>I</u>''' === * [[Ibn Battuta]] * [[ICOMOS]] * [[Idolu ta' Shigir]] * [[Idrija]] * [[Idrijski žlikrofi]] * [[Ilha Grande]] * [[Il'ja Prigožini]] * [[Impjant Nukleari ta' Zaporizhzhia]] *[[Impjant tal-Ippompjar bl-Istim ta' Wouda]] *[[Impjanti tan-Nitrat tal-Potassju ta' Humberstone u ta' Santa Laura]] *[[Inara Luigas]] *[[Inċiżjonijiet fuq il-Blat f’Valcamonica|Inċiżjonijiet fuq il-Blat f'Valcamonica]] *[[Independence Hall]] *[[Indiċi]] *[[Industrija tal-lavanja f'Wales]] *[[Ingredjent]] *[[Intaljatur]] *[[Internet]] *[[Ipoġew ta’ Ħal Saflieni|Ipoġew ta' Ħal Saflieni]] * [[Ipproċessar testwali]] * [[Irdumijiet ta' Bandiagara]] * [[Iremel]] * [[Irħula Antiki ta' Djenné]] * [[Irħula Kbar bi Spa fl-Ewropa]] * [[Irpin]] * [[Irziezet Imżejnin ta' Hälsingland]] *[[Isabella d'Este]] *[[ISBN]] *[[Istitut tar-Riċerka dwar il-Foresti tal-Malażja]] *[[Istmu Kuronjan]] *[[Ivan Turgenev]] *[[Ivrea]] === '''<u>J</u>''' === * [[Jacinto Benavente]] * [[Jaipur]] * [[Jakob Bogdani]] * [[Jan Novák]] *[[Jantar Mantar, Jaipur]] *[[Jarrod Sammut]] *[[Jean Antoine Houdon]] *[[Jean Dieudonné]] *[[Jean Picard]] *[[Jebel Faya]] *[[Jeddah]] *[[Jodensavanne]] *[[Joggins]] *[[Johann Christian Bach]] *[[Johan Jensen]] *[[John Edward Critien]] *[[John Kendrew]] *[[John Strutt Rayleigh]] *[[Jongmyo]] *[[Jørgen Pedersen Gram]] *[[Josef Hoffman]] *[[Joseph Louis Gay-Lussac]] *[[Joya de Cerén]] *[[Jože Plečnik]] *[[Jules Pascin]] *[[Julia Malinova]] *[[Julia Sanina]] *[[Júlia Sigmond]] *[[Julio Baghy]] *[[Julius Wagner-Jauregg]] *[[Jum il-Ġifa]] *[[Jum il-Lingwa Erżjana]] *[[Jum l-Ewropa]] *[[Jum Zamenhof]] === '''<u>K</u>''' === * [[Kaċċa bl-ajkli]] * [[Kairouan]] * [[Kaja Kallas]] *[[Kalwaria Zebrzydowska]] *[[Kampnari tal-Belġju u ta' Franza]] *[[Kanal il-Kbir (iċ-Ċina)]] *[[Kanal ta' Rideau]] *[[Kanali ta' Amsterdam]] *[[Kandy]] *[[Kappella]] *[[Karavanseraj Persjani]] *[[Karbalayi Safikhan Karabakhi]] *[[Karl Ferdinand Braun]] *[[Karl Weierstrass]] *[[Karlskrona]] *[[Karlu III]] *[[Kasbah tal-Alġier]] *[[Kaskati ta' Galdelsha]] *[[Kaskati ta' Vitorja]] *[[Kastell ta' Ankara]] *[[Kastell ta' Durham]] *[[Kastell ta' Himeji]] *[[Kastell ta’ Kroměříž|Kastell ta' Kroměříž]] *[[Kastell ta' Kronborg]] *[[Kastell ta' Kuressaare]] *[[Kastell ta’ Litomyšl|Kastell ta' Litomyšl]] *[[Kastell ta' Lubart]] *[[Kastell ta’ Malbork|Kastell ta' Malbork]] *[[Kastell ta' Nesvizh]] *[[Kastell ta' Neuschwanstein]] *[[Kastell ta' Paphos]] *[[Kastell ta' San Pedro de la Roca]] *[[Kastell ta' Spiš]] *[[Kastell ta' Wartburg]] *[[Kastell ta' Zerzevan]] *[[Kastelli ta' Augustusburg u Falkenlust fi Brühl]] *[[Kastelli ta' Bellinzona]] *[[Kastelli u Swar tal-Irħula tar-Re Dwardu fi Gwynedd]] *[[Katarina Vitale]] * [[Katidral]] *[[Katidral ta' Aachen]] *[[Katidral ta' Amiens]] *[[Katidral ta' Bourges]] *[[Katidral ta' Burgos]] *[[Katidral ta' Canterbury]] *[[Katidral ta' Chartres]] *[[Katidral ta' Köln]] *[[Katidral ta' León, Nikaragwa]] *[[Katidral ta' Naumburg]] *[[Katidral ta' Reims]] *[[Katidral ta' Roskilde]] *[[Katidral ta' Santa Sofija (Kiev)]] *[[Katidral ta’ Šibenik|Katidral ta' Šibenik]] *[[Katidral ta' Speyer]] *[[Katidral ta' Tournai]] *[[Katidral ta' Zvartnots]] *[[Katidral tat-Trasfigurazzjoni, Dnipro]] *[[Katina Muntanjuża ta' Ennedi]] *[[Katina Muntanjuża ta’ Meskheti]] *[[Katina Muntanjuża ta' Mulanje]] *[[Katsiaryna Barysevich]] *[[Kauksi Ülle]] *[[Kaunas]] *[[Kavallier ta' Madara]] * [[Kavallier ta’ San Ġakbu|Kavallier ta' San Ġakbu]] * [[Kawkasu tal-Punent]] * [[KazCosmos]] *[[Kelma]] *[[Kerkuane]] *[[Kernavė]] *[[Kewkbet is-Safar]] *[[Khafre]] *[[Khami]] *[[Khinalug]] *[[Khiva]] *[[Khor Rori]] *[[Khorramabad]] *[[Khuttal]] *[[Kibbeh]] *[[Kiki Kogelnik]] *[[Kinderdijk]] *[[Kirurgu]] *[[Kizhi Pogost]] *[[Kladruby nad Labem]] * [[Klima ta' Malta]] * [[Klondike]] * [[Kluane / Wrangell–St. Elias / Bajja tal-Glaċieri / Tatshenshini-Alsek]] * [[Knarik Vardanyan]] * [[Knejjes Barokki tal-Filippini]] * [[Knejjes Imħaffrin fil-Blat ta' Ivanovo]] * [[Knejjes Imħaffrin fil-Blat ta' Lalibela]] *[[Knejjes Impittrin fir-Reġjun ta’ Troodos|Knejjes Impittrin fir-Reġjun ta' Troodos]] *[[Knejjes Rumaneski Katalani tal-Vall de Boí]] *[[Knejjes ta' Chiloé]] *[[Knejjes tal-Injam ta' Maramureș]] *[[Knejjes tal-Injam tal-Karpazji Slovakki]] *[[Knejjes tal-Injam tan-Nofsinhar ta’ Małopolskie]] *[[Knejjes tal-Iskola tal-Arkitettura ta' Pskov]] *[[Knejjes tal-Moldavja]] *[[Knejjes tal-Paċi]] *[[Knejjes u Kunventi ta' Goa]] *[[Knisja Antika ta' Petäjävesi]] *[[Knisja ta' Atlántida]] *[[Knisja ta' Boyana]] *[[Knisja ta' San Ġwann f'Kaneo]] *[[Knisja ta' San Nikola tas-Saqaf]] *[[Knisja ta' Santa Margerita]] *[[Knisja ta' Santa Marija tal-Grazzji (Milan)|Knisja ta' Santa Marija tal-Grazzji, Milan]] *[[Knisja tal-Injam ta' Urnes]] *[[Knisja tal-Paċi fi Świdnica]] *[[Knisja tal-Pellegrinaġġ ta' San Ġwann ta' Nepomuk|Knisja tal-Pellegrinaġġ ta’ San Ġwann ta' Nepomuk]] *[[Knisja tal-Pellegrinaġġi ta' Wies]] *[[Knisja tal-Verġni Marija ta' Arakos]] *[[Knisja tal-Vitorja]] *[[Koh Ker]] *[[Kok]] *[[Kolomenskoye]] *[[Kolonja tal-Artisti ta' Darmstadt]] *[[Kolonji tal-Benevolenza]] *[[Kolonna ta' Ġuljanu]] *[[Kolonna tat-Trinità Mqaddsa, Olomouc]] * [[Kolossew]] * [[Konso]] *[[Konversazzjoni]] *[[Korfù]] *[[Kosta Ġurassika]] *[[Kosta ta' Amalfi]] *[[Kosta ta' Ningaloo]] *[[Kostituzzjoni ta’ Malta|Kostituzzjoni ta' Malta]] *[[Kotlovina]] *[[Koutammakou]] *[[Krak des Chevaliers]] *[[Krakovja]] *[[Krater ta' Logoisk]] *[[Krater ta' Vredefort]] *[[Kremlin ta' Kazan]] *[[Kremlin ta’ Moska|Kremlin ta' Moska]] *[[Kreta]] *[[Krisztina Tóth]] *[[Krzemionki]] *[[Ksour Antiki ta' Ouadane, Chinguetti, Tichitt u Oualata]] *[[Kubdari]] *[[Kujataa]] *[[Kulangsu]] *[[Kuldīga]] *[[Kulleġġ Navali Rjali Antik]] *[[Kultura ta' Chaco]] *[[Kultura ta' Chinchorro]] *[[Kultura ta' Liangzhu]] *[[Kumpanija Ferrovjarja Retika]] *[[Kumpless Modern ta' Pampulha]] *[[Kumpless Monumentali ta' Brâncuși f'Târgu Jiu]] *[[Kumpless ta' Konservazzjoni tal-Amażonja Ċentrali]] *[[Kumpless ta' W-Arly-Pendjari]] *[[Kumpless tal-Bażar Storiku ta' Tabriz]] *[[Kumpless tal-Foresti ta' Dong Phayayen-Khao Yai]] *[[Kumpless tal-Foresta ta' Kaeng Krachan]] *[[Kumpless tal-Kastell ta' Mir]] *[[Kumpless tal-Khānegāh u tas-Santwarju tax-Xejikk Safi al-din f'Ardabil]] *[[Kumpless tal-Monumenti ta' Huế]] *[[Kumpless tal-Muntanji u tat-Tempji ta' Chengde]] *[[Kumpless tal-Oqbra ta' Koguryo]] *[[Kumpless tal-Pajsaġġ ta' Tràng An]] *[[Kumpless u l-Estancias tal-Ġiżwiti ta' Córdoba]] *[[Kumplessi Monastiċi Armeni tal-Iran]] *[[Kumplessi Petroglifiċi tal-Altai tal-Mongolja]] *[[Kumplessi Sagri tal-Hoysala]] *[[Kumitat tal-Wirt Dinji]] *[[Kunvent Benedittin ta' San Ġwann f'Müstair]] *[[Kunvent ta' Kristu f'Tomar]] *[[Kunvent ta' Spiš]] *[[Kunvent ta’ Novodevichy|Kunvent ta' Novodevichy]] *[[Kunya-Urgench]] *[[Kuruna ta' Zvonimir]] *[[Kutná Hora]] === '''<u>L</u>''' === * [[L-Arti]] * [[L-Ewwel Mara jew Raġel ta' Malta]] * [[Lag ta' Baikal]] * [[Lag ta' Brebeneskul]] * [[Lag ta' Kezenoyam]] * [[Lag ta' Laach]] * [[Lag tal-Punent, Hangzhou]] * [[Lagi ta' Ounianga]] * [[Lag ta' Skadar]] * [[Lagi ta' Willandra]] * [[Lake District]] * [[Lamu]] *[[Landier]] *[[Lapponja Żvediża]] *[[Las Médulas]] *[[Lascaux]] *[[Lavaux]] *[[Lavra tat-Trinità ta' San Serġjo]] *[[Lazzaro Pisani]] *[[Le Corbusier]] *[[Le Havre]] *[[Le Locle]] *[[Leptis Magna]] *[[Lessikoloġija]] * [[Lessiku]] * [[Letoon]] * [[Lev Davidovich Landau]] * [[Lev Semenovič Pontrjagin]] * [[Levoča, il-Kastell ta' Spiš u l-monumenti kulturali assoċjati]] * [[Levuka]] * [[Leyla Mammadbeyova]] * [[Liftijiet Idrawliċi tal-Canal du Centre]] *[[Lika Kavzharadze]] *[[Lima]] *[[Lingwa Erżjana]] *[[Lingwa Ġermaniża]] *[[Linja ferrovjarja ta’ Semmering|Linja ferrovjarja ta' Semmering]] *[[Linja Ferrovjarja Trans-Iranjana]] *[[Linji Ferrovjarji tal-Muntanji tal-Indja]] *[[Linji ta' Nazca]] *[[Linji tal-Ilma Difensivi Olandiżi]] *[[Lista ta’ binjiet ta’ Gaudí]] *[[Lista ta' kumpaniji elenkati fil-Borża ta' Malta]] *[[Lista ta' Membri tal-Parlament ta' Malta, 2017–2022]] *[[Lista ta' peniżoli]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'Andorra]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'Ċipru]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'Iżrael]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'Kuba]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'Madagascar]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'Malta]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'San Marino]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fi Franza]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fi Spanja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji taċ-Ċekja|Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fiċ-Ċekja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fiċ-Ċilì]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fiċ-Ċina]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fid-Danimarka]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Bangladesh]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Belarussja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Belġju]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Bożnija-Ħerzegovina]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Brażil]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Bulgarija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Filippini]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Finlandja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Ġappun]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Ġermanja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Ġordan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Georgia]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Greċja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Jemen]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Kambodja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Kanada]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Karibew]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Każakistan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Kenja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Kirgistan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Kolombja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Korea t'Isfel]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Korea ta' Fuq]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Kroazja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Laos]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Latvja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Litwanja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Lussemburgu]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Lvant tal-Asja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Lvant tal-Ewropa]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Maċedonja ta' Fuq]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Malażja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Marokk]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Mauritania]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Messiku]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Moldova]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Mongolja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Montenegro]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Myanmar]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Pakistan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Palestina]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Perù]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Polonja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Portugall]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Punent tal-Asja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Punent tal-Ewropa]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Vjetnam]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fin-Nepal]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fin-Netherlands]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fin-Nofsinhar tal-Asja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fin-Nofsinhar tal-Ewropa]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fin-Norveġja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fir-Renju Unit]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fir-Rumanija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fir-Russja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fis-Serbja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fis-Sirja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fis-Slovakkja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fis-Slovenja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fis-Sri Lanka]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Taġikistan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Tajlandja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Tanzanija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Tramuntana tal-Asja u fl-Asja Ċentrali]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Tramuntana tal-Ewropa]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Tuneżija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Turkija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Turkmenistan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fix-Xlokk tal-Asja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Afganistan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Afrika]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Afrika t'Isfel]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Albanija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Amerka Ċentrali]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Amerka t'Isfel]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Amerka ta' Fuq]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Arabja Sawdija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Arġentina]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Armenja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Awstralja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Awstrija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Ażerbajġan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Eġittu]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Estonja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Etjopja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Indja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Indoneżja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Iran]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Irlanda]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Istati Għarab]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Istati Uniti]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Italja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Iżlanda]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Iżvezja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Iżvizzera]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Oċeanja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Ukrajna]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Ungerija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Użbekistan]] *[[Liz Truss]] *[[Loġġa tal-Ħarir]] *[[Longobardi fl-Italja: Postijiet tal-Poter (568-774 W.K.)]] *[[Lorenzo de' Medici]] *[[Lorenzo Gafà]] *[[Lorenzo Valla]] *[[Luang Prabang]] *[[Lübeck]] *[[Luca Parmitano]] *[[Lucavsala]] *[[Lucia Piussi]] *[[Lučka Kajfež Bogataj]] *[[Ludmila tal-Boemja]] *[[Ludovico Ariosto]] *[[Ludovico Carracci]] *[[Ludwik Lejzer Zamenhof]] *[[Luigi Boccherini]] *[[Luigi Galvani]] *[[Luigi Pirandello]] *[[Lumbini]] *[[Luna 26]] *[[Lunenburg]] *[[Lvant ta' Rennell]] *[[Lviv]] *[[Lyon]] *[[Lyubov Panchenko]] === '''<u>M</u>''' === * [[Maċedonit]] * [[Machu Picchu]] * [[Madinat Al-Zahra]] *[[Mafkar tal-Paċi ta' Hiroshima]] *[[Magda Šaturová-Seppová]] *[[Maison Carrée]] * [[Malta taħt il-Franċiżi]] *[[Maltin]] *[[Måneskin]] *[[Manhush]] *[[Manto Mavrogenous]] *[[Mantova]] *[[Margaret Abela]] *[[Maria De Filippi]] *[[Maria Dobroniega ta' Kiev]] *[[Maria Grollmuß]] *[[Marian Smoluchowski]] *[[Mario Draghi]] *[[Mário Zagallo]] *[[Marrakesh]] *[[Marta Kos]] *[[Martinu I ta' Sqallija]] *[[Mary Chronopoulou]] *[[Mary Fenech Adami]] *[[Mary Moser]] *[[Masada]] *[[Masġar tal-Palm ta' Elche]] *[[Maurizio Costanzo]] *[[Mawżolew ta’ Khoja Ahmed Yasawi]] *[[Maymand]] *[[Mbanza Kongo]] *[[Medalja ta' Marian Smoluchowski]] *[[Medina ta' Sousse]] *[[Mehmet Ali Ağca]] *[[Melka Kunture]] *[[Mérida (Spanja)]] *[[Merill]] *[[Meroe]] *[[Merv]] *[[Meteora]] *[[Michael Refalo]] *[[Michail Glinka]] *[[Mikhail Ostrogradsky]] *[[Milan]] *[[Mileva Filipović]] *[[Mimoza Kusari-Lila]] *[[Mina tal-Imħabba ta' Klevan]] *[[Minaret ta' Jam]] *[[Minjiera Storika tal-Fidda f'Tarnowskie Góry]] *[[Minjiera tal-Faħam ta' Ombilin]] *[[Minjiera tal-Fidda ta' Iwami Ginzan]] *[[Minjiera tal-Melħ ta’ Wieliczka]] *[[Minjiera tar-Ram ta' Falun]] *[[Minjieri tad-Deheb tal-Gżira ta' Sado]] *[[Minjieri taż-Żnied Neolitiċi ta' Spiennes]] *[[Mira Alečković]] *[[Mirella Freni]] *[[Miroslav Řepa]] *[[Missjonijiet Franġiskani fis-Sierra Gorda ta' Querétaro]] *[[Missjonijiet ta' San Antonio]] *[[Missjonijiet tal-Ġiżwiti fost il-Guarani]] *[[Missjonijiet tal-Ġiżwiti ta' Chiquitos]] *[[Missjonijiet tal-Ġiżwiti ta' La Santísima Trinidad de Paraná u Jesús de Tavarangue]] *[[Mnajdra]] *[[Modena]] *[[Mogħdija tal-Ġgant]] *[[Moidam]] *[[Monasteri fuq ix-xaqlibiet ta' Popocatépetl]] *[[Monasteri ta' Yuso u ta' Suso]] *[[Monasteru ta' Alcobaça]] *[[Monasteru ta' Batalha]] *[[Monasteru ta' Ferapontov]] *[[Monasteru ta' Gelati]] *[[Monasteru ta' Geghard]] *[[Monasteru ta’ Gračanica|Monasteru ta' Gračanica]] *[[Monasteru ta' Haghpat]] *[[Monasteru ta' Hoge]] *[[Monasteru ta' Horezu]] *[[Monasteru ta' Hosios Loukas]] *[[Monasteru ta' Maulbronn]] *[[Monasteru ta' Neghuts]] *[[Monasteru ta' Poblet]] *[[Monasteru ta' Rila]] *[[Monasteru ta' San Ġwann it-Teologu]] *[[Monasteru ta' San Ilarjun]] *[[Monasteru ta' Sanahin]] *[[Monasteru ta' Santa Katarina]] *[[Monasteru ta' Sopoćani]] *[[Monasteru ta' Studenica]] *[[Monasteru ta' Voroneț]] *[[Monasteru tal-Ġlormini]] *[[Monasteru Rjali ta' Santa Marija ta' Guadalupe]] *[[Monika Kryemadhi]] *[[Møns Klint]] *[[Mont-Saint-Michel]] *[[Monte Albán]] *[[Monte San Giorgio]] *[[Monte Titano]] *[[Monticello]] * [[Monument]] * [[Monument Nazzjonali ta' Żimbabwe l-Kbir]] * [[Monumenti Bojod ta' Vladimir u ta' Suzdal]] * [[Monumenti Buddisti fl-inħawi ta' Hōryū-ji]] * [[Monumenti Paleokristjani u Biżantini ta' Thessaloniki]] * [[Monumenti Rumani, il-Katidral ta' San Pietru u l-Knisja tal-Madonna fi Trier]] * [[Monumenti Storiċi f'Novgorod u fl-Inħawi]] * [[Monumenti Storiċi ta' Kjoto Antika (Bliet ta' Kjoto, Uji u Ōtsu)]] * [[Monumenti Storiċi ta' Makli]] *[[Monumenti Storiċi ta' Nara]] *[[Monumenti ta' Oviedo u tar-Renju tal-Asturjas]] *[[Monumenti tal-Ġebel taċ-Ċriev]] *[[Monumenti u Siti Storiċi f'Kaesong]] *[[Monumenti u Siti Storiċi ta' Hiraizumi]] *[[Morelia]] *[[Moritz Cantor]] *[[Moskea Antika ta' Edirne]] *[[Moskea l-Kbira u Sptar ta' Divriği]] *[[Moskea ta' Arif Agha]] *[[Moskea ta’ Selimiye, Edirne]] *[[Moskea tal-Ġimgħa ta' Esfahan]] *[[Moskea tat-Tatari]] *[[Moskej bi stil Sudaniż fit-Tramuntana tal-Kosta tal-Avorju]] *[[Moskej tal-Pilastri tal-Injam tal-Anatolja Medjevali]] *[[Motoori Norinaga]] *[[Mramorje]] *[[Mtskheta]] *[[Mtsvane]] *[[Muhammad al-Idrisi]] *[[Muħammed]] *[[Muniċipju ta' Bremen]] *[[Muntanja Pelée]] *[[Muntanja Qingcheng]] *[[Muntanja ta' Kumgang]] *[[Muntanja Wutai]] *[[Muntanji Blu u John Crow]] *[[Muntanji Makhonjwa ta' Barberton]] *[[Muntanji ta' Homolje]] *[[Muntanji tad-Deheb ta' Altai]] *[[Muntanji tal-Krimea]] *[[Muntanji Wudang]] *[[Muntanji Wuyi]] *[[Mużew Brittaniku]] *[[Mużew Nazzjonali tal-Montenegro]] *[[Mużew ta' Plantin-Moretus]] *[[Mużew ta' Trojja]] *[[Myśliwska]] *[[Mystras]] === '''<u>N</u>''' === * [[Nærøyfjord]] * [[Nadur]] * [[Naftalan]] * [[Nagorno-Karabakh]] * [[Naħla tal-għasel ta' Malta]] * [[Nalanda Mahavihara]] * [[Namhansanseong]] * [[Nancy]] * [[Nan Madol]] *[[Napli]] *[[Naryn-Kala]] *[[Nataliya Kobrynska]] *[[Nea Moni ta' Chios]] *[[Nekropoli]] *[[Nekropoli ta' Beit She'arim]] *[[Nekropoli ta' Monterozzi]] *[[Nemrut Dağı]] *[[Nessebar]] *[[New Lanark]] *[[New Secret (jott)]] *[[Nexhmije Pagarusha]] *[[Nicolas-Claude Fabri de Peiresc]] *[[Nicolas-Joseph Cugnot]] *[[Nicolas Flamel]] *[[Nicolau Coelho]] *[[Nida]] *[[Nika Križnar]] *[[Nikkō]] *[[Nil]] *[[Nino Ramishvili]] *[[Nisa (Turkmenistan)]] *[[Nisa f’Malta]] *[[Nisa fl-elezzjonijiet ġenerali ta’ Malta]] *[[Nizza]] *[[Norman Morrison]] *[[Nutar]] === '''<u>O</u>''' === * [[Oażi ta' Al-Ahsa]] * [[Olga Tass]] *[[Olimpja]] *[[Olinda]] *[[Ophrys caucasica|''Ophrys caucasica'']] *[[Oplontis]] *[[Opri Venezjani tad-Difiża bejn is-sekli 15 u 17: Stato da Terra – Stato da Mar tal-Punent]] *[[Oqbra imperjali tad-dinastija Xixia]] *[[Oqbra imperjali tad-dinastiji Ming u Qing]] *[[Oqbra Rjali tad-Dinastija Joseon]] *[[Oqbra ta' Mozu]] *[[Oqbra tar-Rejiet ta' Buganda f'Kasubi]] *[[Orthohantavirus]] *[[Ortografija Litwana]] *[[Osservatorji Astronomiċi tal-Università Federali ta' Kazan]] *[[Osservatorju ta' Črni Vrh]] *[[Osservatorju ta' Jodrell Bank]] *[[Osservatorju ta' Rozhen]] *[[Osun-Osogbo]] *[[Otto Toeplitz]] *[[Ouro Preto]] === '''<u>P</u>''' === * [[Pablo Neruda]] * [[Pagoda ta' Vinh Nghiem]] * [[Pajsaġġ Agrikolu tan-Nofsinhar ta' Öland]] * [[Pajsaġġ Arkeoloġiku tal-Ewwel Pjantaġġuni tal-Kafè fix-Xlokk ta' Kuba]] * [[Pajsaġġ Arkeoloġiku tas-Sassanidi fil-Provinċja ta' Fars]] * [[Pajsaġġ Industrijali ta' Blaenavon]] * [[Pajsaġġ Karstiku tan-Nofsinhar taċ-Ċina]] * [[Pajsaġġ Kulturali ta' ǂKhomani]] * [[Pajsaġġi Kulturali ta' Bassari, Fula u Bedik]] * [[Pajsaġġ Kulturali ta' Budj Bim]] * [[Pajsaġġ Kulturali ta' Gedeo]] * [[Pajsaġġ Kulturali ta' Hawraman/Uramanat]] * [[Pajsaġġ Kulturali ta' Le Morne]] * [[Pajsaġġ Kulturali ta’ Lednice-Valtice]] * [[Pajsaġġ Kulturali ta' Sukur]] * [[Pajsaġġ Kulturali tal-Għelieqi Mtarrġa tar-Ross ta' Honghe Hani]] * [[Pajsaġġ Kulturali tal-Kafè tal-Kolombja]] * [[Pajsaġġ Kulturali tal-Lag ta' Kenozero]] * [[Pajsaġġ Kulturali tal-Wied ta' Orkhon]] * [[Pajsaġġ Kulturali tat-Tinqix fuq il-Blat f'Gobustan]] * [[Pajsaġġ Kulturali tat-Tpittir fuq il-Blat ta' Zuojiang]] * [[Pajsaġġ Kulturali u Botaniku ta' Richtersveld]] * [[Pajsaġġ Kulturali u l-Fdalijiet Arkeoloġiċi tal-Wied ta' Bamiyan]] * [[Pajsaġġi Militari tal-Imperu Maratha fl-Indja]] * [[Pajsaġġ tal-Kaċċa Medjevali fit-Tramuntana ta' Zealand]] * [[Pajsaġġ tal-Vinji ta' Piemonte: Langhe-Roero u Monferrato]] * [[Pajsaġġ tax-Xogħol fil-Minjieri ta' Cornwall u l-Punent ta' Devon]] * [[Pajsaġġi ta' Dauria]] * [[Pál Maléter]] * [[Palazz Irjali ta' Aranjuez]] *[[Palazz Irjali ta' Caserta]] *[[Palazz Mariinskyi]] *[[Palazz ta' Blenheim]] *[[Palazz ta’ Djoklezjanu|Palazz ta' Djoklezjanu]] *[[Palazz ta' Drottningholm]] *[[Palazz ta' Eggenberg]] *[[Palazz ta' Fontainebleau]] *[[Palazz ta' Golestan]] *[[Palazz ta' Ishak Paşa]] *[[Palazz ta' Mafra]] *[[Palazz ta' Orbeliani]] *[[Palazz ta' Potala]] *[[Palazz ta’ Schönbrunn|Palazz ta' Schönbrunn]] *[[Palazz ta’ Stoclet|Palazz ta' Stoclet]] *[[Palazz ta' Versailles]] *[[Palazz tal-Khan]] *[[Palazz tas-Sajf]] *[[Palazz tax-Shirvanshah]] *[[Palazzi Minojċi]] *[[Palazzi Rjali ta' Abomey]] *[[Palazzi u Parks ta' Potsdam u Berlin]] *[[Palenque]] *[[Palermo Għarbija-Normanna u l-Katidrali ta' Cefalù u Monreale]] *[[Palestina]] *[[Palianytsia]] *[[Palmaria]] *[[Palmyra]] *[[Pamukkale]] *[[Panamá Viejo]] *[[Papa Ljun XIV]] *[[Papahānaumokuākea]] *[[Paquimé]] *[[Paramaribo]] *[[Park Arkeoloġiku Nazzjonali ta' Tierradentro]] *[[Park Arkeoloġiku ta' Champaner-Pavagadh]] *[[Park Arkeoloġiku ta' Hili]] *[[Park Arkeoloġiku ta' San Agustín]] *[[Park Irjali ta' Studley]] *[[Park Naturali Nazzjonali tal-Karpazji]] *[[Park Naturali ta' Dinara]] *[[Park Nazzjonali ta' Karula]] *[[Park Naturali ta' Korab-Koritnik]] *[[Park Naturali tal-Iskolli tal-Qroll ta' Tubbataha]] *[[Park Naturali tal-Pilastri ta' Lena]] *[[Park Nazzjonali Impenetrabbli ta' Bwindi]] *[[Park Nazzjonali Olimpiku]] *[[Park Nazzjonali Storiku]] *[[Park Nazzjonali Storiku ta' Göreme]] *[[Park Nazzjonali Storiku ta' Trakai]] *[[Park Nazzjonali ta' Alejandro de Humboldt]] *[[Park Nazzjonali ta' Banc d'Arguin]] *[[Park Nazzjonali ta' Beit Guvrin-Maresha]] *[[Park Nazzjonali ta’ Belovezhskaya Pushcha]] *[[Park Nazzjonali ta' Canaima]] *[[Park Nazzjonali ta' Chapada dos Veadeiros]] *[[Park Nazzjonali ta' Chiribiquete]] *[[Park Nazzjonali ta' Chitwan]] *[[Park Nazzjonali ta' Cilento, Vallo di Diano u Alburni]] *[[Park Nazzjonali ta' Coiba]] *[[Park Nazzjonali ta' Comoé]] *[[Park Nazzjonali ta' Darien]] *[[Park Nazzjonali ta' Defileul Jiului]] *[[Park Nazzjonali ta' Desembarco del Granma]] *[[Park Nazzjonali ta' Doñana]] *[[Park Nazzjonali ta' Everglades]] *[[Park Nazzjonali ta’ Fertő-Hanság]] *[[Park Nazzjonali ta' Garajonay]] *[[Park Nazzjonali ta' Garamba]] *[[Park Nazzjonali ta' Great Smoky Mountains]] *[[Park Nazzjonali ta' Gros Morne]] *[[Park Nazzjonali ta' Gunung Mulu]] *[[Park Nazzjonali ta' Hortobágy]] *[[Park Nazzjonali ta' Huascarán]] *[[Park Nazzjonali ta' Ichkeul]] *[[Park Nazzjonali ta' Iguaçu]] *[[Park Nazzjonali ta' Iguazú]] *[[Park Nazzjonali ta' Ivindo]] *[[Park Nazzjonali ta' Kahuzi-Biega]] *[[Park Nazzjonali ta' Kakadu]] *[[Park Nazzjonali ta' Kaziranga]] *[[Park Nazzjonali ta' Khangchendzonga]] *[[Park Nazzjonali ta' Kilimanjaro]] *[[Park Nazzjonali ta' Kinabalu]] *[[Park Nazzjonali ta' Kiskunság]] *[[Park Nazzjonali ta' Komodo]] *[[Park Nazzjonali ta' Lahemaa]] *[[Park Nazzjonali ta' Lençóis Maranhenses]] *[[Park Nazzjonali ta' Lorentz]] *[[Park Nazzjonali ta' Los Alerces]] *[[Park Nazzjonali ta' Los Glaciares]] *[[Park Nazzjonali ta' Los Katíos]] *[[Park Nazzjonali ta' Lushan]] *[[Park Nazzjonali ta' Mammoth Cave]] *[[Park Nazzjonali ta' Manas]] *[[Park Nazzjonali ta' Manú]] *[[Park Nazzjonali ta' Manovo-Gounda St Floris]] *[[Park Nazzjonali ta' Mesa Verde]] *[[Park Nazzjonali ta' Miguasha]] *[[Park Nazzjonali ta' Morne Trois Pitons]] *[[Park Nazzjonali ta' Murujuga]] *[[Park Nazzjonali ta' Nahanni]] *[[Park Nazzjonali ta' Niah]] *[[Park Nazzjonali ta' Niokolo-Koba]] *[[Park Nazzjonali ta' Noel Kempff Mercado]] *[[Park Nazzjonali ta' Nyungwe]] *[[Park Nazzjonali ta' Phong Nha – Kẻ Bàng]] *[[Park Nazzjonali ta' Þingvellir]] *[[Park Nazzjonali ta' Pirin]] *[[Park Nazzjonali ta' Purnululu]] *[[Park Nazzjonali ta' Rapa Nui]] *[[Park Nazzjonali ta' Rio Abiseo]] *[[Park Nazzjonali ta' Sagarmatha]] *[[Park Nazzjonali ta' Salonga]] *[[Park Nazzjonali ta' Sangay]] *[[Park Nazzjonali ta' Sanqingshan]] *[[Park Nazzjonali ta' Serengeti]] *[[Park Nazzjonali ta' Serra da Capivara]] *[[Park Nazzjonali ta' Simien]] *[[Park Nazzjonali ta' Taï]] *[[Park Nazzjonali ta' Talampaya]] *[[Park Nazzjonali ta' Teide]] *[[Park Nazzjonali ta' Tongariro]] *[[Park Nazzjonali ta' Ujung Kulon]] *[[Park Nazzjonali ta' Una]] *[[Park Nazzjonali ta' Vatnajökull]] *[[Park Nazzjonali ta' Virunga]] *[[Park Nazzjonali ta' Yellowstone]] *[[Park Nazzjonali ta' Yosemite]] *[[Park Nazzjonali tal-Biżonti tal-Boskijiet]] *[[Park Nazzjonali tal-Foresta Pluvjali ta' Gola]] *[[Park Nazzjonali tal-Fortizza tal-Għolja ta' Brimstone]] *[[Park Nazzjonali tal-Għadajjar ta' Mana]] *[[Park Nazzjonali tal-Għerien ta' Carlsbad]] *[[Park Nazzjonali tal-Għerien ta' Naracoorte]] *[[Park Nazzjonali tal-Għerien ta' Peruaçu]] *[[Park Nazzjonali tal-Grand Canyon]] *[[Park Nazzjonali tal-Himalayas il-Kbar]] *[[Park Nazzjonali tal-Katina Muntanjuża ta' Rodopi]] *[[Park Nazzjonali tal-Lag tal-Malawi]] *[[Park Nazzjonali tal-Lagi ta’ Plitvice]] *[[Park Nazzjonali tal-Muntanja Dajti]] *[[Park Nazzjonali tal-Muntanja tal-Kenja]] *[[Park Nazzjonali tal-Muntanja Tomorr]] *[[Park Nazzjonali tal-Muntanji ta' Bale]] *[[Park Nazzjonali tal-Muntanji ta' Rwenzori]] *[[Park Nazzjonali tal-Vulkani ta' Hawaii]] *[[Park Nazzjonali tas-Sundarbans]] *[[Park Nazzjonali tat-Taġikistan]] *[[Park Nazzjonali tax-Xmara ta' Taħt l-Art ta' Puerto Princesa]] *[[Park Provinċjali ta' Ischigualasto]] *[[Park Provinċjali ta' Writing-on-Stone]] *[[Park Provinċjali tad-Dinosawri]] *[[Park Storiku ta' Ayutthaya]] *[[Park Storiku ta' Phu Phrabat]] *[[Park Storiku ta' Si Thep]] *[[Park Storiku ta' Sukhothai]] *[[Park ta' Maloti-Drakensberg]] *[[Park ta’ Muskau|Park ta' Muskau]] *[[Park tal-Art Mistagħdra ta' iSimangaliso]] *[[Park tal-Mafkar tar-Rewwixta u tar-Rivoluzzjoni]] *[[Park Trinazzjonali ta' Sangha]] *[[Parks Internazzjonali tal-Paċi ta' Waterton-tal-Glaċieri]] *[[Parks Nazzjonali ta' Nanda Devi u tal-Wied tal-Fjuri]] *[[Parks Nazzjonali tal-Lag ta' Turkana]] *[[Parks Nazzjonali u Statali tas-Siġar tal-Injam tal-Aħmar]] *[[Parks tal-Muntanji tar-Rockies Kanadiżi]] *[[Parmigianino]] *[[Parrukkier]] *[[Pasargadae]] *[[Paseo del Prado]] *[[Patoloġija]] *[[Pattadakal]] *[[Paulo Coelho]] *[[Pavlo Lee]] *[[Pécs]] *[[Pellegrinaġġ ta’ San Ġakbu]] *[[Peña de los Enamorados]] *[[Peniżola]] *[[Peniżola Valdés]] *[[Pergamon]] *[[Peri-Khan Sofiyeva]] *[[Persepolis]] *[[Peter Carl Fabergé]] *[[Péter Magyar]] *[[Pëtr Kapica]] *[[Petra]] *[[Petra Brocková]] *[[Petroglifiċi ta' Bangudae]] *[[Petroglifiċi tal-Lag ta' Onega u l-Baħar Abjad]] *[[Philipp Otto Runge]] *[[Philippi]] *[[Pienza]] *[[Piero Angela]] *[[Pierre Fatou]] *[[Pietro Longhi]] *[[Pietru l-Kbir]] *[[Pimachiowin Aki]] *[[Ping Yao]] *[[Pippo Baudo]] *[[Pirinej-Monte Perdido]] *[[Pitons]] *[[Pitons, Cirques u Rdumijiet tal-Gżira ta' Réunion]] *[[Pjanta]] *[[Pjanura ta' Bărăgan]] *[[Pjanura ta’ Stari Grad]] *[[Pjanura tal-Ġarer]] *[[Pjazza]] *[[Pjazza ta' Naqsh-e Jahan]] * [[Pjazza tal-Mirakli]] * [[Pkhali]] *[[Plamer]] *[[Planetarju Rjali ta' Eise Eisinga]] *[[Pobiti Kamani]] *[[Politika]] *[[Polonnaruwa]] *[[Pont Antik ta’ Mostar]] *[[Pont ta' Forth]] *[[Pont ta' Malabadi]] *[[Pont ta' Mehmed Paša Sokolović]] *[[Pont ta' Vizcaya]] *[[Pont tal-Fjuri]] *[[Pont tal-Paċi, Tbilisi]] *[[Porfirio Barba-Jacob]] *[[Port Ħieles ta' Malta]] *[[Port Royal]] *[[Port ta' Mariupol]] *[[Port ta’ Marsamxett]] *[[Porta Nigra]] *[[Portiċi ta' Bologna]] *[[Porto]] *[[Postijiet Sagri tal-Bahá'i]] *[[Potosí]] *[[Pożati]] *[[Prambanan]] *[[Professjoni]] *[[Proklos]] *[[Promontorju ta' Putorana]] *[[Provins]] *[[Pu'er]] *[[Puebla (belt)]] *[[Pythagoreion]] === '''<u>Q</u>''' === * [[Qabar ta' Askia]] * [[Qabar ta' Humayun]] * [[Qabar Traċjan ta' Kazanlak]] * [[Qabar Traċjan ta' Sveshtari]] * [[Qabża tal-Biżonti Sfrakassati]] * [[Qal'at al-Bahrain]] * [[Qala (Għawdex)]] * [[Qalba Neolitika tal-Gżejjer Orkney]] * [[Qalhat]] * [[Qanat]] * [[Qaryat al-Faw]] * [[Qaytarma]] * [[Qorti Rjali ta' Tiébélé]] * [[Il-Qtugħ ir-Ras ta’ San Ġwann|Qtugħ ir-Ras ta’ San Ġwann Battista (Caravaggio)]] * [[Quanzhou]] * [[Quebrada de Humahuaca]] * [[Quedlinburg]] * [[Quirigua]] * [[Quito]] * [[Quseir Amra]] * [[Qutb Minar]] === '''<u>R</u>''' === * [[Rachid Chouhal]] * [[Raħal Storiku ta' St. George u l-Fortifikazzjonijiet Relatati, Bermuda]] * [[Rammelsberg]] * [[Ramses II]] * [[Rani-ki-Vav]] * [[Ras'ken' Ozks]] * [[Ravenna]] * [[Ravesa Lleshi]] * [[Red Bay]] * [[Regensburg]] * [[Reġjun Naturali, Kulturali u Storiku ta’ Kotor]] * [[Reġjun tal-Estrazzjoni tal-Minerali ta' Erzgebirge/Krušnohoří]] * [[Reġjun tal-Inbid ta' Tokaj]] *[[Reichenau]] *[[Relattività (Maurits Cornelis Escher)]] *[[Rembrandt]] *[[Renata Scotto]] *[[Renju ta' Mapungubwe]] *[[Renju tal-Ġonna ta' Dessau-Wörlitz]] *[[Repubblika Sovjetika ta’ Don|Repubblika Sovjetika ta' Don]] *[[Residenza ta' Würzburg]] *[[Residenza tal-Metropolitani ta' Bukovina u tad-Dalmazja]] *[[Residenzi tal-Familja Savoia]] *[[Residenzi tal-Moderniżmu f'Berlin]] *[[Rettilu]] *[[Rewwixta tal-Qassisin]] *[[Riga]] *[[Risco Caído]] *[[Riversleigh]] *[[Riżerva Ekoloġika ta' Mistaken Point]] *[[Riżerva Forestali ta' Sinharaja]] *[[Riżerva Naturali Stretta tal-Muntanja ta' Nimba]] *[[Riżerva Naturali Stretta tat-Tsingy ta' Bemaraha]] *[[Riżerva Naturali ta' Bashkiriya]] *[[Riżerva Naturali ta' Darwin]] *[[Riżerva Naturali ta’ Kaniv]] *[[Riżerva Naturali ta' Nahal Me'arot]] *[[Riżerva Naturali ta' Okapi]] *[[Riżerva Naturali ta' Selous]] *[[Riżerva Naturali ta' Srebarna]] *[[Riżerva Naturali ta' Tigrovaya Balka]] *[[Riżerva Naturali ta’ Yulen]] *[[Riżerva Naturali tal-Flora fil-Ġibs]] *[[Riżerva Naturali tas-Suriname Ċentrali]] *[[Riżerva ta' Bijosfera ta' El Pinacate u Gran Desierto de Altar]] *[[Riżerva ta' Bijosfera ta' Río Plátano]] *[[Riżerva tal-Bijosfera ta' Tehuacán-Cuicatlán]] *[[Riżerva tal-Bijosfera tal-Baħar l-Iswed]] *[[Riżerva tal-Bijosfera tal-Friefet Monarki]] *[[Riżerva tal-Bijosfera Transkonfinali Ohrid-Prespa]] *[[Riżerva tal-Fawna ta' Dja]] *[[Riżervi Naturali ta' Air u ta' Ténéré]] *[[Riżervi tal-Foresti Atlantiċi tal-Kosta tal-Iskoperti]] *[[Riżervi tal-Foresti Atlantiċi tax-Xlokk]] *[[Riżervi tal-Katina Muntanjuża ta' Talamanca-La Amistad]] *[[Robert Fico]] *[[Robert Wilhelm Bunsen]] *[[Roberto Burle Marx]] *[[Rodi (belt)]] * [[Roi Mata]] * [[Roșia Montană]] * [[Ronald Searle]] * [[Røros]] * [[Rotta tal-Inċens – Bliet tad-Deżert f'Negev]] * [[Rotta Wixárika tas-Siti Sagri lejn Wirikuta]] * [[Rotot ta’ Santiago de Compostela fi Franza]] * [[Royal Exhibition Building]] * [[Róža Domašcyna]] *[[Rudolf Diesel]] *[[Ruggiero Leoncavallo]] === '''<u>S</u>''' === * [[Sabratha]] * [[Saeva Dupka]] * [[Safranbolu]] * [[Saint-Émilion]] * [[Sajjied]] *[[Sala taċ-Ċentenarju]] *[[Salamanca]] *[[Salib ta' Santa Ewfrosina]] *[[Salini Rjali ta' Arc-et-Senans]] *[[Salme Kann]] *[[Saltaire]] *[[Salvatore Accardo]] *[[Salzburg]] *[[Samantha Cristoforetti]] *[[Samarkanda]] *[[Samarra]] *[[Sambor Prei Kuk]] *[[Sammallahdenmäki]] *[[Samuel Deguara]] *[[San Cristóbal de La Laguna]] *[[San Gimignano]] *[[San Lawrenz (Għawdex)]] *[[San Miguel de Allende]] *[[San Pietruburgu]] *[[Sana'a]] *[[Sanchi]] *[[Sandra Milo]] *[[Sandra Mondaini]] *[[Sandro Botticelli]] *[[Sangiran]] *[[Sansa, il-Monasteri Buddisti tal-Muntanji tal-Korea t'Isfel]] *[[Santa Cruz de Mompox]] *[[Santiago de Compostela]] *[[Santiago de Querétaro]] *[[Santiniketan]] *[[Santwarji tal-Għasafar tal-Passa tul il-Kosta tal-Baħar Isfar u l-Golf ta' Bohai]] *[[Santwarji tal-Pandas Ġganteski ta' Sichuan]] *[[Santwarji tan-Natura Selvaġġa ta' Thungyai-Huai Kha Khaeng]] *[[Santwarju Nazzjonali tal-Għasafar ta' Djoudj]] *[[Santwarju ta' Bom Jesus de Matosinhos]] *[[Santwarju ta' Bom Jesus do Monte]] *[[Santwarju ta' Itsukushima]] *[[Santwarju tal-Balieni ta' El Vizcaino]] *[[Santwarju ta' Mỹ Sơn]] *[[Santwarju tal-Fawna u tal-Flora ta' Malpelo]] *[[Santwarju tan-Natura Selvaġġa tal-Katina Muntanjuża ta' Hamiguitan]] *[[São Cristóvão]] *[[São Luís]] *[[Sarazm]] *[[Sardis]] * [[Saryarka]] * [[Sassi ta' Matera]] * [[Satsivi]] *[[Schokland]] *[[Seba’ Għeġubijiet Ġodda tad-Dinja]] *[[Sebastian Brant]] *[[Segovia]] *[[Seka Sablić]] *[[Sengħa]] *[[Seokguram]] *[[Seowon]] *[[Severo Ochoa]] *[[Sevil Shhaideh]] *[[Sewell]] *[[Sferi tal-Ġebel tal-Costa Rica]] *[[SGang Gwaay]] *[[Shahr-e Sukhteh]] *[[Shahrisabz]] *[[Shaken Aimanov]] *[[Shales ta' Maotianshan]] *[[Sheki]] *[[Shennongjia]] *[[Shibam]] *[[Shirakami-Sanchi]] *[[Shiretoko]] *[[Sian Ka'an]] *[[Šibenik]] *[[Sibila Petlevski]] *[[Sidney Webb]] *[[Siega Verde]] *[[Siena]] *[[Sighișoara]] *[[Sigiriya]] *[[Siġra tal-Ballut ta' Stelmužė]] *[[Siġra tal-ballut ta' Tamme-Lauri]] *[[Sikhote-Alin]] *[[Simon Kldiashvili]] *[[Sinagoga Antika (Erfurt)]] *[[Sinéad O'Connor]] *[[Sintra]] *[[Siracusa]] *[[Sistema Idrawlika Storika ta' Shushtar]] *[[Sistema tal-Ġestjoni tal-Ilma ta' Augsburg]] *[[Sistema tat-Toroq tal-Inka]] *[[Sit Agrikolu Bikri ta' Kuk]] *[[Sit arkeoloġiku ta' Al-Balid|Sit Arkeoloġiku ta' Al-Balid]] *[[Sit Arkeoloġiku ta' Atapuerca]] *[[Sit Arkeoloġiku ta’ Paphos]] *[[Sit Arkeoloġiku tal-Maħżen ta' Valongo]] *[[Sit Storiku Nazzjonali ta' San Juan]] *[[Sit Storiku Statali tat-Tumbati tal-Ħamrija ta' Cahokia]] * [[Sit ta' Wirt Dinji]] * [[Sit ta' Wirt Industrijali ta' Rjukan-Notodden]] *[[Sit tad-Dolmens ta' Antequera]] *[[Sit tar-Raġel ta' Peking f'Zhoukoudian]] *[[Siti tad-Dolmens ta' Gochang, Hwasun u Ganghwa]] *[[Siti Arkeoloġiċi ta' Bat, Al-Khutm u Al-Ayn]] *[[Siti Arkeoloġiċi ta' Tarraco]] *[[Siti Awstraljani tal-Fossili tal-Mammiferi]] *[[Siti Ewlenin tal-Estrazzjoni fil-Wallonja]] *[[Siti Funebri u Mfakar tal-Ewwel Gwerra Dinjija (il-Front tal-Punent)]] *[[Siti Kristjani Moħbija fir-Reġjun ta' Nagasaki]] *[[Siti Metallurġiċi Antiki tal-Burkina Faso]] *[[Siti Penitenzjarji Awstraljani]] *[[Siti preistoriċi bil-puntali madwar l-Alpi|Siti Preistoriċi bil-Puntali Madwar l-Alpi]] *[[Siti Preistoriċi ta' Jōmon fit-Tramuntana tal-Ġappun]] *[[Siti Sagri u Rotot ta' Pellegrinaġġ fil-Katina Muntanjuża ta' Kii]] *[[Siti tal-Fossili tal-Ominidi tal-Afrika t'Isfel]] *[[Siti tar-Rivoluzzjoni Industrijali Meiji tal-Ġappun]] *[[Siti tat-Tpittir fuq il-Blat ta' Kondoa]] *[[Siti tat-Tusi]] *[[Skarpan]] *[[Skellig Michael]] *[[Skogskyrkogården]] *[[Skojjattlu tal-art ta' Tian Shan]] *[[Skola Superjuri tal-Mekkanika tal-Armata]] *[[Skoll il-Kbir tal-Qroll]] *[[Skoll tal-Qroll ta' New Caledonia]] *[[Skoll tal-Qroll tal-Belize]] *[[Skorba]] *[[Skrivan]] *[[Slavko Brezoski]] *[[Socotra]] *[[Soltaniyeh]] *[[Songo Mnara]] *[[Sophia Loren]] *[[Sophie Germain]] *[[Sophie Liebknecht]] *[[Söyembikä]] *[[Speicherstadt]] *[[Spinalonga]] *[[Sputnik 5]] *[[Stari Ras]] *[[Statwa]] *[[Statwa ta' Roland ta' Bremen]] *[[Statwa tal-Libertà]] *[[Stazzjon ta' Chhatrapati Shivaji]] *[[Stazzjon tar-Radju ta' Grimeton]] *[[Stećak]] *[[Stepan Erzya]] *[[Stevns Klint]] *[[Stonehenge]] *[[Stone Town]] *[[Strett ta' Hormuz]] *[[Su Nuraxi]] *[[Subak]] *[[Sulaiman-Too]] *[[Sundarbans]] *[[Supra (festa)]] *[[Suq Ċentrali ta' Ljubljana]] *[[Surtsey]] *[[Susa]] *[[Svaneti]] *[[Svetlana Antonovska]] *[[Sviyazhsk]] === '''<u>T</u>''' === * [[Ta' Bakkja]] * [[Ta' Ħaġrat]] * [[Ta' Kandja]] *[[Tabib]] *[[Tadrart Acacus]] *[[Taħdit]] *[[Taishan]] *[[Taj Mahal]] *[[Takalik Abaj]] *[[Takht-e Soleyman]] *[[Takht-i-Bahi]] *[[Takkanot Shum]] *[[Taksim]] *[[Tallinn]] *[[Tamgaly]] *[[Tanġier]] *[[Taos Pueblo]] *[[Taputapuātea]] *[[Tarraco]] *[[Tarzna Navali ta' Antigua u s-Siti Arkeoloġiċi Relatati]] *[[Tassili n'Ajjer]] *[[Taxila]] *[[Tchogha Zanbil]] *[[Te Wahipounamu]] *[[Teatru Akkademiku Reġjonali ta' Donetsk]] *[[Teatru Antik ta’ Epidaurus|Teatru Antik ta' Epidaurus]] *[[Teatru Rjal]] *[[Teatru Ruman ta' Orange]] *[[Teatru tal-Opri Margravjali]] *[[Teatru tal-Opri ta' Sydney]] *[[Tebe (Eġittu)]] *[[Tekniku]] *[[Telč]] *[[Tempji Ħajjin Kbar taċ-Ċola]] * [[Tempji Megalitiċi ta’ Malta u Għawdex|Tempji Megalitiċi ta' Malta u Għawdex]] * [[Tempji ta' Ħal Tarxien]] *[[Tempju ta' Apollo Epikurju f’Bassae|Tempju ta' Apollo Epikurju f'Bassae]] *[[Tempju ta' Asklepju ta' Epidaurus]] *[[Tempju ta' Haeinsa]] *[[Tempju ta' Kakatiya Rudreshwara]] *[[Tempju ta' Mahabodhi]] *[[Tempju ta' Preah Vihear]] *[[Tempju tal-Ġenna]] *[[Tempju tal-Għar ta' Dambulla]] *[[Tempju tax-Xemx ta' Konarak]] *[[Tempju u Ċimiterju ta' Konfuċju u l-Villa tal-Familja Kong f'Qufu]] *[[Teotihuacan]] *[[Tequila (Belt)]] * [[Terminoloġija]] * [[Tetiana Ostashchenko]] * [[Tétouan]] *[[Teżawru]] *[[Theobald Boehm]] *[[Theodore Géricault]] *[[Thimlich Ohinga]] *[[Tholos ta' El Romeral]] *[[Thomas à Kempis]] *[[Thoros ta' Edessa]] *[[Tian Shan]] * [[Tieqa tad-Dwejra]] * [[Tieqa ta' Wied il-Mielaħ]] * [[Tikal]] * [[Timbuktu]] * [[Timgad]] * [[Tina Turner]] * [[Tinetto]] * [[Tino]] * [[Tinqix fuq il-Blat f'Alta]] *[[Tinqix fuq il-Blat f'Tanum]] *[[Tinqix fuq il-Blat fir-Reġjun ta' Ha'il]] *[[Tinqix fuq il-Blat ta' Dazu]] *[[Tinqix ta' Bisotun]] *[[Tipasa]] *[[Tiryns]] *[[Tiwanaku]] *[[Tiya]] *[[Tlacotalpan]] *[[TNMK]] *[[Tobias Michael Carel Asser]] *[[Toledo]] *[[Tomaso Antonio Vitali]] *[[Tomiri]] *[[Toroq tal-Ħarir: il-Kuritur ta' Zarafshan-Karakum]] *[[Toroq tal-Ħarir: in-Network ta' Rotot tal-Kuritur ta' Chang'an-Tianshan]] * [[Torri Mmejjel ta' Pisa]] * [[Torri ta' Belém]] *[[Torri ta' Erkole]] *[[Torri ta' Londra]] *[[Torri tax-Xebba (Baku)]] *[[Torrijiet residenzjali tas-Svan|Torrijiet Residenzjali tas-Svan]] *[[Toruń]] *[[Tpittir fuq il-Blat ta' Sierra de San Francisco]] *[[Tpittir fuq il-Blat tal-Baċir Mediterran Iberiku]] *[[Tpittir fuq il-Blat tal-Għar ta' Shulgan-Tash]] *[[Trattat ta' Kaunas]] *[[Třebíč]] *[[Trinidad, Kuba]] *[[Trogir]] *[[Trojja]] *[[Tropiċi Mistagħdra ta' Queensland]] *[[Tserkva ta' Santa Marija, Owczary]] *[[Tserkva ta' Santa Marija Omm Alla, Chotyniec]] *[[Tserkva tal-Injam tal-Karpazji fil-Polonja u fl-Ukrajna]] *[[Tsodilo]] *[[Tubeteika]] *[[Tulou ta' Fujian|''Tulou'' ta' Fujian]] *[[Tumbati Ċerimonjali tal-Ħamrija ta' Hopewell]] *[[Tumbati Funebri ta' Dilmun]] *[[Tumbati Funebri ta' Gaya]] *[[Tumbati Monumentali tal-Ħamrija ta' Poverty Point]] *[[Turan]] *[[Tutankhamun]] *[[Twyfelfontein]] *[[Tyre]] === '''<u>U</u>''' === * [[Úbeda]] * [[Ugo Foscolo]] *[[Uluru]] *[[Um er-Rasas]] *[[Umm Al-Jimāl]] *[[UNESCO]] *[[Università Iżlamika Russa]] *[[Università Nazzjonali Awtonoma tal-Messiku]] *[[Università ta' Al-Qarawiġin|Università ta' Al-Qarawijin]] *[[Università ta' Coimbra]] *[[Unjoni Sovjetika]] *[[Urbino]] *[['Uruq Bani Mu'arid]] *[[Uxmal]] === '''<u>V</u>''' === * [[Val d'Orcia]] *[[Val di Noto]] *[[Valentyna Radzymovska]] *[[Valeria Bruni Tedeschi]] *[[Vallée de Mai]] *[[Vasco da Gama]] *[[Vat Phou]] *[[Velimir Khlebnikov]] *[[Venera 7]] *[[Verona]] *[[Via Appia]] *[[Victoria Amelina]] *[[Vigan]] *[[Vincent van Gogh]] *[[Vilel u Ġonna tal-Familja Medici]] *[[Villa d'Este]] *[[Villa Romana del Casale]] *[[Villa ta' Adrijanu]] *[[Villa Tugendhat]] *[[Villaġġi Antiki tat-Tramuntana tas-Sirja]] *[[Villaġġi bil-Knejjes Iffortifikati f'Transilvanja]] *[[Villaġġi Storiċi ta' Shirakawa-gō u Gokayama]] *[[Vilnius]] *[[Visby]] *[[Vitaliy Kim]] *[[Vito Volterra]] *[[Vittorio De Sica]] *[[Vjenna]] *[[Vladimir Ashkenazy]] *[[Vlkolínec]] *[[Volodymyr Zelenskyy]] *[[Volubilis]] *[[Võros]] *[[Vulkan tat-Tajn ta’ Lökbatan]] *[[Vulkani ta' Kamchatka]] === '''<u>W</u>''' === * [[Wachau]] * [[Wadi Al-Hitan]] *[[Wadi Rum]] *[[Wales]] *[[Weimar Klassika]] *[[Werrej]] *[[Wied Superjuri tar-Renu Nofsani]] *[[Wied t'Isfel tal-Awash]] *[[Wied ta' Kathmandu]] *[[Wied ta' Loire]] *[[Wied ta' Madriu-Perafita-Claror]] *[[Wied ta' M'zab]] *[[Wied ta' Qadisha]] *[[Wied ta' Viñales]] *[[Wied tal-Fondoq il-Kbir]] *[[Wied tat-Tempji]] *[[Wilhelm Grimm]] *[[Wilhelm Röntgen]] *[[Willem de Sitter]] *[[Willemstad]] *[[William Boeing]] *[[Wirt Arkeoloġiku tal-Wied ta' Lenggong]] *[[Wirt tal-Foresti Tropikali ta' Sumatra]] *[[Wismar]] *[[Władysław Horodecki]] *[[Wolfgang Paul]] === '''<u>X</u>''' === * [[Xanadu]] * [[Xanthos]] * [[Xatt it-Tiben]] *[[Xeff]] *[[Xidi]] *[[Xmara Omo]] *[[Xochicalco]] *[[Xogħlijiet ta' Jože Plečnik f'Ljubljana – Disinn Urban Iċċentrat fuq il-Bniedem]] *[[Xogħol Arkitettoniku ta' Le Corbusier]] *[[Xjenza spazjali]] *[[Xtatol]] === '''<u>Y</u>''' === * [[Yagul]] * [[Yakushima]] * [[Yana Zinkevych]] * [[Yangdong]] * [[Yarmak]] * [[Yaroslavl]] * [[Yazd]] * [[Yeni-Kale]] * [[Yin Xu]] * [[Yllka Mujo]] * [[Yogyakarta]] *[[Yuliya Gushchina]] *[[Yuri Lysianskyi]] === '''<u>Ż</u>''' === * [[Żapoteki]] * [[Żiemel Abjad ta' Osmington]] * [[Żona Kulturali ta' Ḥimā]] *[[Żona l-Kbira tal-Muntanji Blu]] *[[Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja]] *[[Żona Protetta ta' Jungfrau-Aletsch]] *[[Żona Protetta ta' Pliva, Janj u r-Riżerva ta' Janjske Otoke]] *[[Żona Protetta tal-Gżejjer Phoenix]] *[[Żona ta' Interess Xeniku u Storiku ta' Huanglong]] *[[Żona ta' Interess Xeniku u Storiku tal-Wied ta' Jiuzhaigou]] *[[Żona ta' Interess Xeniku u Storiku ta' Wulingyuan]] *[[Żona ta' Konservazzjoni ta' Guanacaste]] *[[Żona ta' Konservazzjoni ta' Ngorongoro]] *[[Żona ta' Konservazzjoni ta' Pantanal]] *[[Żona tat-Tpittir fuq il-Blat ta' Chongoni]] *[[Żoni Protetti tar-Reġjun tal-Fjuri tal-Kap]] *[[Żoni Protetti tat-Tliet Xmajjar Paralleli ta' Yunnan]] *[[Żoni Storiċi ta' Baekje]] *[[Żoni Storiċi ta' Gyeongju]] *[[Żooloġija]] === '''<u>Z</u>''' === * [[Zabid]] * [[Zacatecas (belt)]] * [[Zagori]] * [[Zamość]] * [[Žatec]] * [[Žehra]] * [[Ziba Ganiyeva]] * [[Zivana]] * [[Zlata Kolarić-Kišur]] *[[Zofia Zamenhof]] *[[Zollverein]] *[[Zond 5]] *[[Zsuzsanna Lorántffy]] keei923wa0a75n9yfc7xayjvijv7tmq 0 34478 330502 330500 2026-06-11T13:39:21Z Trigcly 17859 added [[Category:Afrika]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 330502 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Nile 3rd Cataract Left.jpg|daqsminuri|It-tielet kataratta tan-Nil.]] In-'''Nil''' hija xmara ewlenija bi fluss lejn it-Tramuntana fil-Grigal tal-[[Afrika]] li tbattal fil-[[Mediterran|Baħar Mediterran]]. Ix-xmara hija twila 7,088 kilometru (4,404 mili) u b'hekk hija l-itwal xmara fid-[[Id-Dinja|dinja]], għalkemm il-volum tal-ilma tagħha huwa ferm iżgħar minn xmajjar ewlenin oħra bħall-Amazzonja jew il-Kongo. Ix-xmara Nil kellha rwol ċentrali fl-[[Storja|istorja]] [[Ambjent (bijoloġija)|ambjentali]], ekonomika u [[Kultura|kulturali]] tal-Afrika għal millenji. Ix-xmara Nil għandha żewġ tributarji ewlenin: in-[[Nil Abjad]] u n-[[Nil Blu]]. In-Nil Abjad bħala tributarja hija itwal u titqies bħala s-sors, għalkemm in-Nil [[Ikħal|Blu]] bħala tributarja tikkontribwixxi iktar mid-doppju tal-volum tan-Nil Abjad. It-tributarja tan-Nil Abjad tibda qrib il-[[Lag ta' Victoria]] u tnixxi mill-[[Uganda]] u mis-[[Sudan t'Isfel]]; filwaqt li t-tributarja tan-Nil Blu tibda qrib il-[[Lag ta' Tana]] fl-[[Etjopja]] u tnixxi fis-[[Sudan]] mix-Xlokk. Iż-żewġ tributarji jiltaqgħu fil-[[belt kapitali]] Sudaniża ta' [[Khartoum]]. Minn hemmhekk, ix-xmara Nil tnixxi lejn it-Tramuntana mid-Deżert Nubjan sal-belt kapitali [[Eġittu|Eġizzjana]], il-[[Kajr]], u finalment tbattal fil-Baħar Mediterran qrib [[Lixandra]], fejn iffurmat delta kbira. [[Ġeoloġija|Ġeoloġikament]], ix-xmara Nil hija xmara żagħżugħa u ilha ssegwi l-mogħdija attwali tagħha għal madwar 15,000 sena. Il-baċir tad-drenaġġ tagħha huwa estiż fuq 11-il pajjiż. Il-biċċa l-kbira tal-ilma fin-Nil jiġi mill-ilma tax-xita fil-pajjiżi iktar 'l isfel bħall-Etjopja, il-[[Kenja]], it-[[Tanżanija|Tanzanija]] u l-Uganda. Il-pajjiżi iktar 'il fuq bħall-Eġittu, is-Sudan u s-Sudan t'Isfel huma primarjament deżert, u jużaw l-ilma tax-xmara għall-irrigazzjoni. Pajjiżi oħra li fihom hemm il-baċir tax-xmara Nil b'mod sħiħ jew parzjali huma l-[[Burundi]], ir-[[Repubblika Demokratika tal-Kongo]], l-[[Eritrea]] u r-[[Rwanda]]. Ix-xmara Nil kienet il-pedament taċ-ċivilizzazzjoni [[Eġittu tal-qedem|Eġizzjan tal-Qedem]], li ddependiet fuq ix-xmara għal kważi kull aspett tal-[[ħajja]]. L-għargħar annwali tax-xmara ddepożitat sedimenti rikki bin-nutrjienti tul ix-xtut tax-xmara. Din il-ħamrija appoġġat l-għelejjel li ppermettew it-tkattir ta' soċjetà sofistikata f'deżert li kieku kien inospitabbli. Ix-xmara Nil iffaċilitat il-kummerċ, il-komunikazzjoni, it-trasport u l-governanza. Fin-Nofsinhar tat-tieni kataratta tan-Nil kienet tinsab Nubja, in-nieqa storika tal-kultura ta' Kerma tal-qedem u tal-Imperu Kuxit. Bosta [[Ewropa|Ewropej]] kienu affaxxinati bin-Nil, u l-esplorazzjonijiet tagħhom madwar il-Lag ta' Victoria fl-aħħar tas-seklu 19 wasslu biex jinstab is-sors tax-xmara. Fost il-kulturi li jgħixu tul in-Nil fl-era moderna hemm il-popli Nilotiċi, li huma [[Ragħaj|rgħajja]] seminomadiċi li jrabbu l-bhejjem u li jipprattika l-pastoraliżmu nomadiku, jiġifieri jċaqilqu l-bhejjem tagħhom staġonalment skont l-għargħar tan-Nil. Fl-era moderna, ix-xmara Nil taqdi rwol kritiku fl-ekonomiji tal-Eġittu u tas-Sudan, li jiddependu fuqha għall-irrigazzjoni tar-raba' estensiv bl-għelejjel. Mill-aħħar tas-seklu 20, inbnew iktar minn tużżana digi fil-baċir tan-Nil biex jipprovdu għall-irrigazzjoni u għall-ġenerazzjoni tal-elettriku. Id-digi biddlu ċ-ċiklu tal-għargħar annwali tax-xmara u rrestrinġew it-trasport tas-sedimenti iktar 'il fuq tul il-fluss tax-xmara, għaldaqstant wasslu biex id-delta tan-Nil tiċkien. Xi digi – bħad-Diga l-Għolja ta' Aswan u d-Diga l-Kbira tar-Rinaxximent Etjopjan – wasslu għal tilwim [[Politika|politiku]] internazzjonali dwar l-iskarsezza tal-ilma, is-sikurezza, is-sigurtà tal-ikel u l-ispostament sfurzat tan-nies. == Ismijiet u [[etimoloġija]] == Isem ix-xmara "Nil" jew "xmara" bil-[[ġeroglifiċi Eġizzjani]] jiġi hekk:<ref>Gardiner, Alan (1964) [1927]. ''Egyptian Grammar'' (3rd ed.). Oxford University Press, pp. 43, 623.</ref><hiero>M17-X1:D21-G43-N35:N35:N35</hiero>Il-[[kelma]] bil-[[Lingwa Maltija|Malti]] "Nil" ġejja mil-[[Lingwa Latina|Latin]] ''Nilus'' u mill-[[Lingwa Griega antika|Grieg Antik]] Νεῖλος (Neilos), li x'aktarx oriġinat mit-terminu [[Semitiku]] ''naḥal'', jiġifieri "xmara".<ref>{{Ċita aħbar|titlu=Nile River {{!}} Start, Map, Length, Facts, Continent, History, & Location {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Nile-River|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-10}}</ref> Bil-[[lingwa]] tal-Eġittu tal-qedem, l-istess kelma kienet tintuża biex tfisser "Nil" u "xmara" bl-għerq ''jtrw''.<ref>Allen, James P (2000). ''Middle Egyptian: An Introduction to the Language and Culture of Hieroglyphs''. Cambridge University Press. ISBN <bdi>0521774837</bdi>. pp. 21, 101.</ref> L-Eġizzjani kienu jsejħu lil pajjiżhom bl-għerq ''kmt'' jiġifieri "[[iswed]]", b'referenza għal-[[lewn]] skur tal-ilmijiet tal-għargħar tan-Nil meta jġorru s-sedimenti mill-fluss ta' fuq tax-xmara.<ref>Allen, James P (2000). ''Middle Egyptian: An Introduction to the Language and Culture of Hieroglyphs''. Cambridge University Press. ISBN <bdi>0521774837</bdi>. pp. 339, 470.</ref> L-isem "Nil Blu" jew "Nil Iżraq" huwa [[traduzzjoni]] tal-isem bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]] ''Al-Baḥr Al-Azraq''. Fl-era moderna, ix-xmara għandha diversi ismijiet fi ħdan il-baċir tan-Nil. Fl-Eġittu tissejjaħ ''Al-Nīl'', ''Baḥr Al-Nīl'' jew ''Nahr Al-Nīl''.<ref>Badawi, Mohammad, ed. (2003). ''Al-Muhit Oxford Study Dictionary: English-Arabic''. Academia. ISBN <bdi>995330050X</bdi>. p. 717.</ref> Fis-Sudan t'Isfel, xi kultant tissejjaħ bl-Għarbi ''Baḥr el-Jebel'', بحر الجبل, li litteralment tfisser "Xmara tal-Muntanji".<ref>Dumont, Henri (2009). "A Description of the Nile Basin, and a Synopsis of Its History, Ecology, Biogeography, Hydrology, and Natural Resources". In Dumont, Henri (ed.). ''The Nile: Origin, Environments, Limnology and Human Use''. Springer Netherlands. pp. 1–22. ISBN <bdi>9781402097263</bdi>. p. 6.</ref> Fl-Uganda, il-kelliema ta' Luganda jużaw l-isem ''Kiyira''.<ref>Hamilton, Alan (2016). ''Luganda Dictionary and Grammar''. Alan Hamilton. ISBN <bdi>9780954149611</bdi>. p. 66.</ref> Xi nies Nubjani tal-Eġittu u tas-Sudan jużaw l-isem Nobi ''Áman Dawū'' ("Ilma Kbir").<ref>Murray, G. W. (1923). ''An English-Nubian Comparative Dictionary''. Humphrey Milford, Oxford University Press. p. 8.</ref> Diversi tributarji (xmajjar iżgħar li jingħaqdu fix-xmara Nil) u segmenti tax-xmara jinkorporaw il-kelma "Nil" f'isimhom, fosthom: * in-Nil ta' Albert – segment tan-Nil Abjad bi fluss lejn it-Tramuntana mil-Lag ta' Albert sa Nimule; * in-Nil Iswed – isem ieħor tax-xmara Atbarah; * in-Nil Blu – waħda miż-żewġ tributarji ewlenin tan-Nil; * in-Nil ta' Kyoga – segment tan-Nil Abjad mil-Lag ta' Kyoga sal-Lag ta' Albert; * in-Nil prinċipali – segment tan-Nil 'l isfel mill-konfluwenza tan-Nil Blu u tan-Nil Abjad; * in-Nil tal-Muntanji – segment tan-Nil Abjad mill-muntanji tal-Uganda sal-pjanuri tas-Sudan t'Isfel; * in-Nil ta' Victoria – segment tan-Nil Abjad mil-Lag ta' Victoria sal-Lag ta' Kyoga; * in-Nil [[Abjad]] – waħda miż-żewġ tributarji ewlenin tan-Nil; * in-Nil [[Isfar]] – jew Wadi Howar, fdal ta' tributarja tal-qedem li nixfet diversi eluf ta' snin ilu. == Sorsi == [[Stampa:Nile River Sources.svg|daqsminuri|Ix-xmara Nil għandha sitt kataratti u diversi sorsi.]] Is-sors tan-Nil huwa tributarja tax-xmara Rukarara fil-[[Park Nazzjonali ta' Nyungwe]], ir-Rwanda, f'2°19′35″S 29°21′30″E, f'elevazzjoni ta' 2,539 [[metru]] (8,330 pied). Is-sors huwa definit bħala l-punt tat-tluq tal-itwal mogħdija tal-ilma s-sena kollha fil-baċir tad-drenaġġ tan-Nil. Minn dan is-sors, ix-xmara tnixxi għal 7,088 kilometru (4,404 mili) sal-ħalq tagħha fil-Baħar Mediterran. Id-distanza ġiet imkejla fl-2009 tul il-linja taċ-ċentru tax-xmara bl-użu tal-immaġnijiet satellitari. L-ogħla sorsi tan-Nil jinsabu max-xaqlibiet tal-[[Park Nazzjonali tal-Muntanji ta' Rwenzori|Muntanji ta' Rwenzori]] fl-Uganda. Il-Muntanji tal-[[Qamar]] leġġendarji, deskritti mill-[[astronomu]] [[Greċja|Grieg]] Tolomew, ġew assoċjati mal-Muntanji ta' Rwenzori. L-iżjed sors fin-Nofsinhar tan-Nil jinsab fil-Burundi f'wieħed mis-sorsi tax-xmara Ruvyironza, li tbattal fix-xmara Kagera. Fil-qrib ittella' [[monument]] fl-1937 minn [[Burkhart Waldecker]] ħdejn ir-raħal ta' Rutovu, qrib il-Muntanja Kikizi. Il-Lag ta' Victoria – kondiviż mit-Tanzanija, mill-Uganda u mill-Kenja – xi kultant jiġi deskritt informalment bħala s-sors, peress li jbattal fin-Nil Abjad mill-fluss 'il barra tiegħu f'Jinja, l-Uganda. Madankollu, uħud issuġġerew li s-sors ġenwin tan-Nil huma s-sħab tax-xita li spiss jinsab fuq il-Lag ta' Victoria, minħabba li jikkontribwixxu għall-maġġoranza l-kbira tal-ilma tax-xmara. Is-sors tat-tributarja tan-Nil Blu jinsab qrib ir-raħal ta' Gish Abay, fin-Nofsinhar tal-Lag ta' Tana. == [[Ġeografija]] == [[Stampa:Nile River Landmarks.svg|daqsminuri|L-ilmijiet tan-Nil joriġinaw bħala xita fil-muntanji fir-reġjuni tan-Nofsinhar u tal-Lvant tal-baċir tax-xmara Nil.]] Ix-xmara Nil hija xmara ewlenija fil-Grigal tal-Afrika li tnixxi fil-Baħar Mediterran. Il-baċir tax-xmara Nil huwa magħmul kollu minn art bi drenaġġ fin-Nil, u jkopri erja ta' 2,927,843 km² – madwar 10 % tal-[[kontinent]] Afrikan (ara l-mappa fuq il-lemin). Ħdax-il pajjiż jinsabu kollha jew parzjalment fi ħdan il-baċir tax-xmara: il-Burundi, ir-Repubblika Demokratika tal-Kongo, l-Eġittu, l-Eritrea, l-Etjopja, il-Kenja, ir-Rwanda, is-Sudan t'Isfel, is-Sudan, it-Tanzanija u l-Uganda. Il-baċir tax-xmara jkopri varjetà wiesgħa ta' klimi, ekosistemi u topografiji – li jvarjaw minn deżerti aridi u bir-ramel fit-Tramuntana, għal artijiet mistagħdra ċatti u bassasa fin-nofs, għal muntanji bil-foresti u bix-xita fin-Nofsinhar. Il-baċir tax-xmara jista' jinqasam f'seba' reġjuni; ħamsa minn dawn ir-reġjuni jirrappreżentaw l-itwal mogħdija tan-Nil. F'ordni minn isfel għal fuq tul il-fluss tan-Nil, dawn il-ħames reġjuni huma: il-Lagi Kbar Afrikani, in-Nil tal-Muntanji, in-Nil Abjad, in-Nil prinċipali u d-Delta tan-Nil. Żewġ reġjuni addizzjonali jirrappreżentaw tributarji ewlenin: in-Nil Blu u x-xmara Atbarah. === Reġjun tal-Lagi Kbar Afrikani === Ir-reġjun tal-Lagi Kbar Afrikani fih is-sors tan-Nil kif ukoll diversi lagi kbar li jagħmlu parti mis-sistema tax-xmara Nil: il-Lag ta' Victoria, il-Lag ta' Albert, il-Lag ta' Ġorġ u l-Lag ta' Dwardu. Is-sors tan-Nil huwa x-xmara Rukarara fi ħdan il-Park Nazzjonali ta' Nyungwe fir-Rwanda, u din tagħti għax-xmara Kagera bi drenaġġ fil-Lag ta' Victoria. Għalkemm dan il-lag huwa lag kbir – it-tieni l-ikbar lag tal-ilma ħelu fid-dinja – il-Lag ta' Victoria huwa relattivament baxx, b'fond medju ta' 40 metru (130 pied). Ix-xmara Nil tissejjaħ għall-ewwel darba bħala "Nil" fejn il-Lag ta' Victoria jitbattal fin-naħa tat-Tramuntana tagħha: il-medda minn hemmhekk sal-Lag ta' Albert tissejjaħ in-Nil ta' Victoria. Par kaskati – il-Kaskati ta' Ripon u l-Kaskati ta' Owen – kienu jinsabu fejn ix-xmara Nil toħroġ mil-Lag ta' Victoria, iżda t-tnejn li huma għebu bil-kostruzzjoni tad-Diga ta' Nalubaale. Wara l-Kaskati ta' Bujagali u l-Impjant tal-Enerġija ta' Bujagali, in-Nil ta' Victoria jitbattal fil-Lag ta' Kyoga. Wara li toħroġ mil-Lag ta' Kyoga, ix-xmara tingħaqadf mit-tributarja tax-xmara Kafu, imbagħad tgħaddi fuq il-Kaskati ta' Murchison u tnixxi fil-Lag ta' Albert. Għad-differenza tal-Lag ta' Victoria, il-Lag ta' Albert huwa lag fond imdawwar bil-muntanji. Ix-xmara toħroġ mil-Lag ta' Albert fix-xatt tat-Tramuntana, fejn tissejjaħ in-Nil ta' Albert; din il-medda tax-xmara hija relattivament ċatta u wiesgħa, u hija adattata għan-navigazzjoni bid-dgħajjes imħaddma bl-istim. === Nil tal-Muntanji === [[Stampa:Whiteandblueniles.jpg|daqsminuri|Il-kuluri distinti tan-Nil Abjad (xellug) u tan-Nil Blu (lemin) huma viżibbli fejn jingħaqdu biex jiffurmaw in-Nil prinċipali (xellug fin-naħa ta' fuq).]] It-tieni reġjun tal-baċir tan-Nil, iktar 'il fuq tul il-fluss tax-xmara, huwa n-Nil tal-Muntanji (bl-Għarbi: ''Bahr al Jabal''). Dan ir-reġjun jibda qrib ir-raħal ta' Nimule, jibqa' sejjer sal-Lag ta' No, u jinsab għalkollox fi ħdan is-Sudan t'Isfel. Wara li tgħaddi minn qalb Nimule, ix-xmara tgħaddi mill-Kaskati Rapidi ta' Fula u tibqa' sejra lejn [[Juba]] – il-belt kapitali tas-Sudan t'Isfel. Wara Juba, ix-xmara Nil tgħaddi mir-raħal ta' Bor, u mbagħad tidħol fis-Sudd, art bassasa kbira li tinsab fi pjanura ċatta. Il-pendil tal-art fis-Sudd hu ta' 1:13,000 biss 'il fuq, għaldaqstant il-fluss tax-xmara jbatti u jitwessa'. Il-veġetazzjoni folta, inkluż is-simar, il-papir u wardet in-Nil ([[speċi]] invażiva) toħnoq il-mogħdijiet tal-ilma u b'hekk in-navigazzjoni ssir diffiċli. Fit-tarf tat-Tramuntana tal-art bassasa tas-Sudd, ix-xmara Nil tgħaddi mil-Lag ta' No, lag żgħir fejn ix-xmara Nil tingħaqad mix-xmara Bahr el Ghazal (li bl-Għarbi tfisser litteralment "xmara tal-għażżiela") – tributarja mill-Punent. Tributarja ewlenija fir-reġjun tan-Nil tal-Muntanji hija x-xmara Bahr el Ghazal li tasal mill-Punent tas-Sudan u tingħaqad man-Nil Abjad fil-Lag ta' No. Il-baċir tad-drenaġġ tax-xmara Bahr el Ghazal huwa kbir – madwar 860,000 kilometru kwadru – u jirċievi ammont relattivament kbir ta' xita, iżda l-kontribut tiegħu lix-xmara Nil huwa żgħir meta mqabbel ma' tributarji oħra. Il-baċir tagħha jinkludi l-Lag ta' Kundi u l-Lag ta' Keilak. Ix-xmara Bahr el Ghazal tgħaddi mill-belt ta' Wau, is-Sudan t'Isfel: din hija nixxiegħa permanenti fil-Lvant ta' Wau, iżda nixxiegħa staġonali fil-Punent. === Reġjun tan-Nil Abjad === Iktar 'il fuq tul il-fluss tax-xmara, it-tielet reġjun tal-baċir tax-xmara Nil huwa r-reġjun tan-Nil Abjad li jinkludi medda ta' 800 kilometru (500 mil) ta' xmara minn qrib Malakal sa Khartoum, il-belt kapitali tas-Sudan. Hemmhekk ix-xmara tingħaqad min-Nil Blu. Din il-parti tax-xmara hija nixxiegħa wiesgħa u kalma b'diversi artijiet bassasa mifruqin maż-żewġt ixtut. Hawnhekk ix-xmara hija baxxa u ġġarrab telf sinifikanti ta' ilma minħabba l-[[evaporazzjoni]]. Fejn in-Nil Abjad jingħaqad man-Nil Blu, wieħed jista' jinnota l-ilwien distinti. In-Nil Abjad għandu sfumatura iktar tgħajjat minħabba li fost is-sedimenti li ġġorr hemm ammont sinifikanti ta' kwarz u ta' feldspar. Dan joħloq kuntrast man-Nil Blu li jġorr sedimenti tat-tafal skuri li joriġinaw mill-blat bażaltiku tal-Etjopja. Ix-xmara Sobat hija tributarja li tingħaqad man-Nil Abjad qrib ir-raħal ta' Malakal (wara l-konfluwenza tax-xmara Bahr el Ghazal, qabel in-Nil Blu). Il-baċir tagħha – li jinkludi l-Imraġ ta' Machar – ikopri madwar 225,000 kilometru kwadru. L-għargħar tax-xmara Sobat iseħħu bejn Lulju u Diċembru. === Nil prinċipali === [[Stampa:Assuan-Hochdamm 15.JPG|daqsminuri|Id-Diga Għolja ta' Aswan tinsab man-Nil prinċipali qrib il-fruntiera bejn l-Eġittu u s-Sudan. Il-ġeneraturi elettriċi tagħha għandhom kapaċità ta' produzzjoni ta' 2.1 Gigawatt.]] Ir-raba' reġjun tal-baċir tan-Nil – in-Nil prinċipali – huwa estiż minn Khartoum sal-Kajr, il-belt kapitali tal-Eġittu. Din il-medda għandha wisa' u fond relattivament uniformi: wiesgħa madwar 500 metru (1,600 pied) u fonda 10 metri (33 pied) fl-iżjed punt fond tagħha (meta ma jkunx hemm għargħar). Ftit wara li toħroġ minn Khartoum, ix-xmara tidħol fir-Riżerva Naturali ta' Sabaloka u tgħaddi minn kaskati rapidi kbar u qawwijin li mhumiex navigabbli bid-dgħajsa. Din il-medda hija s-sitt (u l-iżjed waħda 'l fuq tul il-fluss tax-xmara) tas-sitt kataratti tax-xmara Nil. Ix-xmara Atbarah – tributarja ewlenija – tingħaqad man-Nil, li mbagħad issegwi lilwa kbira b'għamla tal-ittra S lejn il-Punent. F'din il-lilwa kbira hemm erba' kataratti oħra (nri. 5, 4, 3 u 2), u b'hekk ix-xmara mhix navigabbli f'dan il-punt; għalkemm xi vapuri jistgħu jbaħħru f'ċerti meded kalmi bejn il-kataratti. Imbagħad ix-xmara tidħol f'ġibjun: il-[[Lag ta' Nasser]]. Dan il-lag – it-tieni l-ikbar lag magħmul mill-[[bniedem]] – ġie ffurmat meta nbniet id-Diga Għolja ta' Aswan fl-Eġittu, u tfawwar iktar minn 480 kilometru (300 mil) tan-Nil. Id-Diga Baxxa ta' Aswan – iktar antika u iżgħar mid-Diga Għolja ta' Aswan – tinsab taħt id-Diga Għolja ta' Aswan, qrib il-post fejn tinsab l-ewwel kataratta tan-Nil (issa taħt l-ilma). Minn dawn id-digi, ix-xmara Nil tnixxi għal madwar 800 kilometru (500 mil) ġo promontorju tal-[[ġebla tal-ġir]], ikkonfinat b'ammonti kbar ta' raba' agrikolu irrigat, sa ma tasal il-Kajr. === Delta tan-Nil === [[Stampa:Nile River and delta from orbit.jpg|daqsminuri|Id-Delta tan-Nil hija r-reġjun triangolari bil-veġetazzjoni fin-naħa ta' fuq ta' dan ir-ritratt, fejn ix-xmara tbattal fil-Baħar Mediterran.]] Il-ħames u l-aħħar reġjun fi ħdan ix-xmara Nil huwa d-Delta tan-Nil, delta triangolari kbira (madwar 22,000 km²) estiża mill-Kajr sal-Baħar Mediterran. Ix-xmara tinqasam f'żewġ fergħat jew kanali ewlenin fi ħdan id-delta: il-fergħa ta' Rosetta u l-fergħa ta' Damietta. Il-volum totali tad-delta (inkluż il-partijiet taħt l-ilma) huwa ta' madwar 150,000 km³. Id-delta nħolqot fuq diversi miljuni ta' snin, wara s-sedimenti li nġemgħu u li ġew ittrasportati tul il-kurrent tax-xmara minn isfel għal fuq. Ladarba tlestiet id-Diga Għolja ta' Aswan fl-1970, id-delta bdiet tiċkien minħabba l-erożjoni mill-kurrenti fil-Baħar Mediterran. Fl-imgħoddi, l-erożjoni kienet ibbilanċjata minn ħamrija ġdida f'forma ta' sedimenti li kienu jinġarru mix-xmara; iżda d-diga taqbad is-sedimenti fil-ġibjun tagħha, u b'hekk il-ħamrija ġdida ma tasal sad-delta. === Nil Blu === [[Stampa:Lower Aber river and tributaries.png|daqsminuri|Is-sors tan-Nil Blu hija x-xmara Gish Abay fin-naħa t'isfel tal-linja b'kulur jgħajjat. Ix-xmara tnixxi lejn it-Tramuntana minn hemmhekk sal-Lag ta' Tana fin-naħa ta' fuq.]] L-itwal mogħdija tan-Nil – li tinkludi t-tributarja tan-Nil Abjad – għandha diversi tributarji oħra. Il-baċiri tad-drenaġġ tan-Nil Blu u tax-xmara Atbarah jirrappreżentaw l-aħħar żewġ reġjuni tal-baċir tan-Nil. Il-fawwariet tan-Nil Blu mill-għoljiet fl-Etjopja minn fejn joriġinaw bħala nixxiegħa msejħa ''Abay'' qrib ir-raħal ta' Gish Abay: ''Gish'' hija kelma bil-lingwa Amħarika li tfisser "sors", u Abay huwa isem in-nixxiegħa. Gish Abay tnixxi fil-Lag ta' Tana, lag kbir u baxx, bi fluss uniku 'l barra bl-isem ta' "Nil Blu". Imbagħad ix-xmara tagħmel dawramejt wiesgħa: l-ewwel lejn in-Nofsinhar, imbagħad lejn il-Punent minn ġo fondoq spettakolari fond 2 kilometri (6,600 pied), u mbagħad lejn it-Tramuntana mis-Sudan t'Isfel għas-Sudan, fejn tingħaqad man-Nil Abjad f'Khartoum biex tifforma n-Nil prinċipali. Tul il-mogħdija tagħha, it-tributarja tan-Nil Blu tiġġenera l-elettriku f'diversi impjanti idroelettriċi, fosthom il-proġett idroelettriku ta' Tis Abay fil-Kaskati tan-Nil Blu, id-Diga Kbira tar-Rinaxximent Etjopjan qrib il-fruntiera bejn l-Etjopja u s-Sudan t'Isfel, id-Diga ta' Roseires qrib ir-raħal ta' Ad Damazin, u d-Diga ta' Sennar. Id-daqs tal-baċir tad-drenaġġ tan-Nil Blu huwa ikbar minn 306,000 kilometru kwadru. === Atbarah === Ix-xmara Atbarah hija tributarja tan-Nil li tfeġġ fit-Tramuntana tal-Etjopja, u tingħaqad man-Nil madwar 320 kilometru (200 mil) fit-Tramuntana ta' Khartoum. Il-baċir tad-drenaġġ tagħha jkopri iktar minn 204,000 kilometru kwadru. Ix-xmara Atbarah għandha fluss qawwi matul u wara l-istaġun tal-monsuni fl-Etjopja (fis-sajf u fil-ħarifa), iżda tista' tinxef għalkollox fix-xitwa u fir-rebbiegħa. Minkejja n-natura intermittenti tax-xmara, din tipprovdi iktar minn 10 % tal-fluss annwali totali tan-Nil. Id-digi max-xmara Atbarah jinkludu d-Diga ta' Khashm el-Girba, il-Kumpless tad-Diga tan-Naħa ta' Fuq ta' Atbara u ta' Setit, u d-Diga ta' Tekezé (mat-tributarja tax-xmara Tekezé). == Referenzi == [[Kategorija:Xmajjar]] [[Kategorija:Afrika]] dk1hz0h927rszpuxhdchfgc5ilmituc 0 34479 330503 2026-06-11T15:16:54Z Trigcly 17859 Kontenut, infobox, kwotazzjonijiet u ħoloq 330503 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Luca Salvo Parmitano''' (twieled fis-27 ta' Settembru 1976) huwa astronawta [[Italja|Taljan]] fil-Korp Ewropew tal-Astronawti għall-[[Aġenzija Spazjali Ewropea]] (ESA, European Space Agency). Huwa ntgħażel bħala astronawt tal-ESA f'Mejju 2009. Parmitano huwa wkoll kurunell u bdot tal-ittestjar tat-titjiriet għall-Forza tal-Ajru Taljana. Huwa kien l-ewwel kmandant Taljan (u t-tielet [[Ewropa|Ewropew]]) tal-[[Stazzjon Spazjali Internazzjonali|Istazzjon Spazjali Internazzjonali]] (ISS, International Space Station) matul l-Ispedizzjoni Nru 61. F'Ġunju 2026, huwa ġie mħabbar bħala l-bdot ta' [[Artemis III]] bħala parti mill-programm Artemis tan-[[NASA]]. == Sfond == Parmitano jqis lil [[Catania]] bħal raħal twelidu. Huwa divorzjat u għandu żewġ ulied bniet. Huwa bugħaddas attiv u jieħu pjaċir jipprattika l-isnowboarding, l-iskydiving, it-taħriġ bil-piżijiet u l-għawm. Interessi oħra li għandu jinkludu l-qari kif ukoll is-smigħ u d-daqq tal-[[mużika]]. == [[Edukazzjoni]] == Parmitano ggradwa mil-Liċeo [[Xjenza|Xjentifiku]] Statali "[[Galileo Galilei]]" f'Catania, l-Italja, fl-1995. Parmitano qatta' sena (1993) bħala student fi skambju fil-Mission Viejo High School f'Mission Viejo, California fl-[[Stati Uniti|Istati Uniti]] permezz tal-Programmi Interkulturali tal-AFS. Fl-1999, huwa lesta l-lawrja tal-Masters fix-xjenzi [[Politika|politiċi]] fl-Università Federico II ta' [[Napli]], l-Italja, b'teżi dwar id-[[Dritt Internazzjonali|dritt internazzjonali]]. Fis-sena 2000, huwa ggradwa mill-kors akkademiku ta' Sparviero IV, tal-Akkademja Ajrunawtika f'[[Pozzuoli]], l-Italja. Parmitano temm it-taħriġ bażiku mal-Forza tal-Ajru tal-Istati Uniti fil-Programm tat-Taħriġ Konġunt Ewro-[[NATO]] tal-Bdoti tal-Ġettijiet fil-Bażi tal-Forza tal-Ajru ta' Sheppard f'Texas fl-Istati Uniti fl-2001. Huwa lesta l-kors tal-JCO/CAS mal-Forzi tal-Ajru tal-Istati Uniti fl-Ewropa (USAFE) f'Sembach, il-[[Ġermanja]], fl-2002. Fl-2003, huwa kkwalifika bħala Uffiċjal tal-Gwerra Elettronika fit-Taqsima tal-Appoġġ Tekniku Operattiv tal-Gwerra Elettronika (ReSTOGE) f'Pratica di Mare, l-Italja. Huwa lesta l-Programm tat-Tmexxija Tattika (TLP, Tactical Leadership Programme) f'Florennes, il-[[Belġju]], fl-2005. F'Lulju 2009, Parmitano kiseb lawrja tal-Masters fl-inġinerija tal-ittestjar tat-titjiriet sperimentali fl-Institut Supérieur de l'Aéronautique et de l'Espace (ISAE), f'[[Toulouse]], [[Franza]], bħala parti mit-taħriġ tal-bdoti tal-ittestjar f'EPNER, l-iskola Franċiża tal-bdoti tal-ittestjar f'Istres. == Unuri speċjali == Fl-2007 Parmitano ngħata l-Medalja tal-Fidda għall-Merti Ajrunawtiċi mill-President tar-Repubblika Taljana wara li rnexxielu jniżżel b'mod sikur l-AMX tiegħu f'emerġenza minħabba qatta' [[Għasfur|għasafar]] qrib il-magni tal-inġenji tal-ajru. L-[[asterojde]] 37627 Lucaparmitano ngħatat ismu u kunjomu magħqudin flimkien. == Karriera == Parmitano is a Colonel in the Italian Air Force and an astronaut of the European Space Agency. He has logged more than 2000 hours flying time, is qualified on more than 20 types of military aircraft (both fixed-wing and rotary-wing) and has flown over 40 types of aircraft. Following completion of undergraduate pilot training in 2001, Parmitano flew the AMX aircraft with the 13th Squadron, 32nd Wing in Amendola, Italy, from 2001 to 2007. During that time, he obtained all the qualifications on that aircraft, including Combat Ready, Four Ship Leader, and Mission Commander/Package Leader. Within the 13th Squadron, he served as Chief of Training Section and Commander of the 76th Flight. He was also the 32nd Wing Electronic Warfare Officer (EWO). In 2007, he was selected by the Italian Air Force to become a test pilot and qualified as Experimental Test Pilot at EPNER, the French test pilot school in Istres. == Fl-ESA == F'Mejju 2009, Parmitano ntgħażel bħala astronawta tal-ESA bħala parti mill-klassi tal-2009. Fl-2014, huwa sar astronawta tal-għerien tat-taħriġ tal-ESA msejjaħ CAVES flimkien ma' [[Scott Tingle]], [[Alexander Mirsurkin]], [[Sergey Kud-Sverchkov]] u [[Matthias Maurer]]. F'Lulju 2015, Parmitano sar akkwanawta meta okkupa l-kariga ta' kmandant tal-ekwipaġġ ta' NEEMO 20. Fl-2016, Parmitano ħa sehem fl-ewwel missjoni tal-ESA PANGAEA, flimkien ma' Matthias Maurer u Pedro Duque. F'Mejju 2017, Parmitano ħa sehem fl-ewwel spedizzjoni ta' ''CAVES eXpedition One'', imwettqa fl-[[Ambjent (bijoloġija)|ambjenti]] estremi ta' xi għerien sħan fi [[Sqallija]]. Fil-bidu tal-2026, diversi ftehimiet ġew iffirmati bejn l-Aġenzija Spazjali Taljana (ASI) u l-Amministrazzjoni Nazzjonali tal-Ajrunawtika u tal-Ispazju (NASA) biex potenzjalment ikun hemm żewġ astronawti Taljani li jmorru fuq il-[[Qamar]]. Meta wieħed iqis l-iskeda tal-astronawti Taljani attivi u futuri, Parmitano huwa wieħed mill-iżjed kandidati li x'aktarx ikun l-ewwel Taljan li jinżel fuq il-Qamar. L-astronawti l-oħra huma [[Samantha Cristoforetti]], [[Walter Villadei]], [[Andrea Patassa]] u [[Anthea Comellini]]. === Spedizzjoni Nru 36/37 === Fi Frar 2011, huwa ġie assenjat bħala inġinier tat-titjir fl-Ispedizzjoni Nru 36/37 (missjoni twila fl-Istazzjon Spazjali Internazzjonali), illanċjata abbord is-Soyuz TMA-09M fit-28 ta' Mejju 2013 u waslet fl-ISS fid-29 ta' Mejju. Il-missjoni tiegħu msejħa ''Volare'', jiġifieri "ittir" bit-[[Lingwa Taljana|Taljan]], tfakkar il-kanzunetta famuża tal-[[kantant]] Taljan [[Domenico Modugno]]. F'Mejju 2013 Parmitano ssieħeb mal-mentee tiegħu ta' 15-il sena [[Abigail Harrison]] biex isservi bħala l-uffiċjal ta' komunikazzjoni tad-Dinja matul il-missjoni tiegħu tal-Ispedizzjonijiet Nri 36 u 37. Harrison ikkondividiet l-esperjenza ta' Parmitano tal-għajxien fl-ispazju fuq l-Istazzjon Spazjali Internazzjonali mal-komunità online tagħha fuq il-midja soċjali u l-[[blogg]] tagħha, fejn hija magħrufa bħala "Astronaut Abby". Fid-9 ta' Lulju 2013, huwa sar l-ewwel Taljan li ħa sehem f'"mixja" spazjali meta hu u [[Chris Cassidy]] mexxew EVA 'l barra mill-ISS biex jinstallaw kejbils tal-elettriku, jieħdu kampjuni materjali għar-riċerka (MISSE-8) u jwettqu għadd ta' kompiti ta' manutenzjoni. Matul EVA, Parmitano rikeb ukoll Sistema tal-Għoti ta' Servizz Mobbli tal-ISS għall-installazzjoni ta' għadd ta' vireg tar-radjaturi li qabel kienu ttajru mill-missjoni Space X CRS-2. L-EVA kienet parti mit-tħejjijiet għall-modulu Russu ġdid b'diversi skopijiet biex jiġi sostitwit il-kompartiment tat-trakkar tal-Pirs sa tmiem l-2013. Fl-2013, BermanBraun tal-AOL elenka l-istessu spazjali tiegħu meħud waqt il-"mixja" spazjali tiegħu bħala wieħed mill-aqwa 50 ritratt spazjali tas-sena. [[/wiki/File:ISS-36_EVA-3_Chris_Cassidy_and_Luca_Parmitano_Part_2.webm|daqsminuri|Video of latter part of 16 July 2013 EVA]] It-tieni EVA tiegħu fis-16 ta' Lulju 2013 intemmet wara siegħa u 32 minuta biss, meta l-elmu tal-ilbies tal-Unità tal-Mobbiltà Ekstraveikolari tiegħu beda jimtela bl-ilma. L-ilma fl-elmu tiegħu ħoloq periklu ta' għarqa u b'hekk ir-ritorn fl-istazzjon spazjali kien iktar diffiċli, peress li l-inżul ix-[[xemx]] orbitali kien għadu kemm seħħ eżatt qabel beda r-ritorn. L-inġiniera sabu li l-kontaminazzjoni kienet tappnet wieħed mill-filtri tal-ilbies spazjali, u b'hekk ikkawżat li jinġema' l-ilma mis-sistema tat-tkessiħ tal-ilbies tiegħu. Fil-15 ta' Jannar 2016, l-astronawta [[Timothy Kopra]] esperjenza tnixxija tal-ilma fl-ilbies spazjali tiegħu. Parmitano reġa' lura fid-Dinja fil-11 ta' Novembru 2013 abbord is-Soyuz TMA-09M. === Spedizzjoni Nru 60/61 === F'Mejju 2018, l-ESA ħabbret li Parmitano kien se jirritorna lejn l-istazzjon spazjali abbord il-missjoni Soyuz MS-13 biex iservi bħala inġinier tat-titjir fl-Ispedizzjoni Nru 60 u bħala kmandant tal-Ispedizzjoni Nru 61. Parmitano wettaq l-illanċjar fl-20 ta' Lulju 2019 u wasal fl-Istazzjon Spazjali Internazzjonali fl-istess jum. Huwa sar l-ewwel DJ fl-ispazju fit-13 ta' Awwissu 2019, meta daqq mużika elettronika mill-ISS għal udjenza ta' festival mużikali f'[[Ibiza]], [[Spanja]]. Fil-15 ta' Novembru huwa ħareġ mill-ISS għall-ewwel darba mill-"mixja" spazjali żvinturata tiegħu fl-2013, f'waħda mill-inqas erba' "mixjiet" spazjali biex isewwi l-Ispettrometru Manjetika Alfa (AMS). Parmitano wettaq il-mixjiet spazjali biex isewwi l-AMS flimkien mal-astronawta tan-NASA [[Andrew Morgan]]. It-tnejn kienu assistiti mill-astronawti tan-NASA [[Christina Koch]] u [[Jessica Meir]] li ħaddem id-driegħ robotiku Canadarm2 minn ġol-Istazzjon Spazjali Internazzjonali. Il-mixjiet spazjali ġew deskritti bħala "fost l-iżjed ibsin mit-tiswijiet tal-Hubble". Kienet l-ewwel darba li l-astronawti qatgħu u kkollegaw mill-ġdid il-linji tat-tkessiħ fl-orbita. It-tiswija tal-AMS tlestiet wara erba' mixjiet spazjali. Fl-aħħar mixja spazjali Parmitano sab tnixxija minn waħda mil-linji tat-tkessiħ tal-AMS. It-tnixxija ġiet imsewwija matul il-mixja spazjali. L-Ispedizzjoni Nru 61 intemmet bl-inżul tas-Soyuz MS-13 fis-6 ta' Frar 2020. Abbord kien hemm Parmitano, [[Aleksandr Skvortsov]] u Christina Koch. === Artemis III === Fid-9 ta' Ġunju 2026, in-NASA ħabbret li Parmitano se jkun il-bdot tal-missjoni ta' Artemis III f'orbita baxxa tad-dinja, flimkien mal-astronawti tan-NASA [[Randy Bresnik]], [[Frank Rubio]] u [[Andre Douglas]]. == Referenzi == dkns0dakuwu09xujptv90651zxm14g5 330504 330503 2026-06-11T15:17:06Z Trigcly 17859 added [[Category:Astronawti]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 330504 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Luca Salvo Parmitano''' (twieled fis-27 ta' Settembru 1976) huwa astronawta [[Italja|Taljan]] fil-Korp Ewropew tal-Astronawti għall-[[Aġenzija Spazjali Ewropea]] (ESA, European Space Agency). Huwa ntgħażel bħala astronawt tal-ESA f'Mejju 2009. Parmitano huwa wkoll kurunell u bdot tal-ittestjar tat-titjiriet għall-Forza tal-Ajru Taljana. Huwa kien l-ewwel kmandant Taljan (u t-tielet [[Ewropa|Ewropew]]) tal-[[Stazzjon Spazjali Internazzjonali|Istazzjon Spazjali Internazzjonali]] (ISS, International Space Station) matul l-Ispedizzjoni Nru 61. F'Ġunju 2026, huwa ġie mħabbar bħala l-bdot ta' [[Artemis III]] bħala parti mill-programm Artemis tan-[[NASA]]. == Sfond == Parmitano jqis lil [[Catania]] bħal raħal twelidu. Huwa divorzjat u għandu żewġ ulied bniet. Huwa bugħaddas attiv u jieħu pjaċir jipprattika l-isnowboarding, l-iskydiving, it-taħriġ bil-piżijiet u l-għawm. Interessi oħra li għandu jinkludu l-qari kif ukoll is-smigħ u d-daqq tal-[[mużika]]. == [[Edukazzjoni]] == Parmitano ggradwa mil-Liċeo [[Xjenza|Xjentifiku]] Statali "[[Galileo Galilei]]" f'Catania, l-Italja, fl-1995. Parmitano qatta' sena (1993) bħala student fi skambju fil-Mission Viejo High School f'Mission Viejo, California fl-[[Stati Uniti|Istati Uniti]] permezz tal-Programmi Interkulturali tal-AFS. Fl-1999, huwa lesta l-lawrja tal-Masters fix-xjenzi [[Politika|politiċi]] fl-Università Federico II ta' [[Napli]], l-Italja, b'teżi dwar id-[[Dritt Internazzjonali|dritt internazzjonali]]. Fis-sena 2000, huwa ggradwa mill-kors akkademiku ta' Sparviero IV, tal-Akkademja Ajrunawtika f'[[Pozzuoli]], l-Italja. Parmitano temm it-taħriġ bażiku mal-Forza tal-Ajru tal-Istati Uniti fil-Programm tat-Taħriġ Konġunt Ewro-[[NATO]] tal-Bdoti tal-Ġettijiet fil-Bażi tal-Forza tal-Ajru ta' Sheppard f'Texas fl-Istati Uniti fl-2001. Huwa lesta l-kors tal-JCO/CAS mal-Forzi tal-Ajru tal-Istati Uniti fl-Ewropa (USAFE) f'Sembach, il-[[Ġermanja]], fl-2002. Fl-2003, huwa kkwalifika bħala Uffiċjal tal-Gwerra Elettronika fit-Taqsima tal-Appoġġ Tekniku Operattiv tal-Gwerra Elettronika (ReSTOGE) f'Pratica di Mare, l-Italja. Huwa lesta l-Programm tat-Tmexxija Tattika (TLP, Tactical Leadership Programme) f'Florennes, il-[[Belġju]], fl-2005. F'Lulju 2009, Parmitano kiseb lawrja tal-Masters fl-inġinerija tal-ittestjar tat-titjiriet sperimentali fl-Institut Supérieur de l'Aéronautique et de l'Espace (ISAE), f'[[Toulouse]], [[Franza]], bħala parti mit-taħriġ tal-bdoti tal-ittestjar f'EPNER, l-iskola Franċiża tal-bdoti tal-ittestjar f'Istres. == Unuri speċjali == Fl-2007 Parmitano ngħata l-Medalja tal-Fidda għall-Merti Ajrunawtiċi mill-President tar-Repubblika Taljana wara li rnexxielu jniżżel b'mod sikur l-AMX tiegħu f'emerġenza minħabba qatta' [[Għasfur|għasafar]] qrib il-magni tal-inġenji tal-ajru. L-[[asterojde]] 37627 Lucaparmitano ngħatat ismu u kunjomu magħqudin flimkien. == Karriera == Parmitano is a Colonel in the Italian Air Force and an astronaut of the European Space Agency. He has logged more than 2000 hours flying time, is qualified on more than 20 types of military aircraft (both fixed-wing and rotary-wing) and has flown over 40 types of aircraft. Following completion of undergraduate pilot training in 2001, Parmitano flew the AMX aircraft with the 13th Squadron, 32nd Wing in Amendola, Italy, from 2001 to 2007. During that time, he obtained all the qualifications on that aircraft, including Combat Ready, Four Ship Leader, and Mission Commander/Package Leader. Within the 13th Squadron, he served as Chief of Training Section and Commander of the 76th Flight. He was also the 32nd Wing Electronic Warfare Officer (EWO). In 2007, he was selected by the Italian Air Force to become a test pilot and qualified as Experimental Test Pilot at EPNER, the French test pilot school in Istres. == Fl-ESA == F'Mejju 2009, Parmitano ntgħażel bħala astronawta tal-ESA bħala parti mill-klassi tal-2009. Fl-2014, huwa sar astronawta tal-għerien tat-taħriġ tal-ESA msejjaħ CAVES flimkien ma' [[Scott Tingle]], [[Alexander Mirsurkin]], [[Sergey Kud-Sverchkov]] u [[Matthias Maurer]]. F'Lulju 2015, Parmitano sar akkwanawta meta okkupa l-kariga ta' kmandant tal-ekwipaġġ ta' NEEMO 20. Fl-2016, Parmitano ħa sehem fl-ewwel missjoni tal-ESA PANGAEA, flimkien ma' Matthias Maurer u Pedro Duque. F'Mejju 2017, Parmitano ħa sehem fl-ewwel spedizzjoni ta' ''CAVES eXpedition One'', imwettqa fl-[[Ambjent (bijoloġija)|ambjenti]] estremi ta' xi għerien sħan fi [[Sqallija]]. Fil-bidu tal-2026, diversi ftehimiet ġew iffirmati bejn l-Aġenzija Spazjali Taljana (ASI) u l-Amministrazzjoni Nazzjonali tal-Ajrunawtika u tal-Ispazju (NASA) biex potenzjalment ikun hemm żewġ astronawti Taljani li jmorru fuq il-[[Qamar]]. Meta wieħed iqis l-iskeda tal-astronawti Taljani attivi u futuri, Parmitano huwa wieħed mill-iżjed kandidati li x'aktarx ikun l-ewwel Taljan li jinżel fuq il-Qamar. L-astronawti l-oħra huma [[Samantha Cristoforetti]], [[Walter Villadei]], [[Andrea Patassa]] u [[Anthea Comellini]]. === Spedizzjoni Nru 36/37 === Fi Frar 2011, huwa ġie assenjat bħala inġinier tat-titjir fl-Ispedizzjoni Nru 36/37 (missjoni twila fl-Istazzjon Spazjali Internazzjonali), illanċjata abbord is-Soyuz TMA-09M fit-28 ta' Mejju 2013 u waslet fl-ISS fid-29 ta' Mejju. Il-missjoni tiegħu msejħa ''Volare'', jiġifieri "ittir" bit-[[Lingwa Taljana|Taljan]], tfakkar il-kanzunetta famuża tal-[[kantant]] Taljan [[Domenico Modugno]]. F'Mejju 2013 Parmitano ssieħeb mal-mentee tiegħu ta' 15-il sena [[Abigail Harrison]] biex isservi bħala l-uffiċjal ta' komunikazzjoni tad-Dinja matul il-missjoni tiegħu tal-Ispedizzjonijiet Nri 36 u 37. Harrison ikkondividiet l-esperjenza ta' Parmitano tal-għajxien fl-ispazju fuq l-Istazzjon Spazjali Internazzjonali mal-komunità online tagħha fuq il-midja soċjali u l-[[blogg]] tagħha, fejn hija magħrufa bħala "Astronaut Abby". Fid-9 ta' Lulju 2013, huwa sar l-ewwel Taljan li ħa sehem f'"mixja" spazjali meta hu u [[Chris Cassidy]] mexxew EVA 'l barra mill-ISS biex jinstallaw kejbils tal-elettriku, jieħdu kampjuni materjali għar-riċerka (MISSE-8) u jwettqu għadd ta' kompiti ta' manutenzjoni. Matul EVA, Parmitano rikeb ukoll Sistema tal-Għoti ta' Servizz Mobbli tal-ISS għall-installazzjoni ta' għadd ta' vireg tar-radjaturi li qabel kienu ttajru mill-missjoni Space X CRS-2. L-EVA kienet parti mit-tħejjijiet għall-modulu Russu ġdid b'diversi skopijiet biex jiġi sostitwit il-kompartiment tat-trakkar tal-Pirs sa tmiem l-2013. Fl-2013, BermanBraun tal-AOL elenka l-istessu spazjali tiegħu meħud waqt il-"mixja" spazjali tiegħu bħala wieħed mill-aqwa 50 ritratt spazjali tas-sena. [[/wiki/File:ISS-36_EVA-3_Chris_Cassidy_and_Luca_Parmitano_Part_2.webm|daqsminuri|Video of latter part of 16 July 2013 EVA]] It-tieni EVA tiegħu fis-16 ta' Lulju 2013 intemmet wara siegħa u 32 minuta biss, meta l-elmu tal-ilbies tal-Unità tal-Mobbiltà Ekstraveikolari tiegħu beda jimtela bl-ilma. L-ilma fl-elmu tiegħu ħoloq periklu ta' għarqa u b'hekk ir-ritorn fl-istazzjon spazjali kien iktar diffiċli, peress li l-inżul ix-[[xemx]] orbitali kien għadu kemm seħħ eżatt qabel beda r-ritorn. L-inġiniera sabu li l-kontaminazzjoni kienet tappnet wieħed mill-filtri tal-ilbies spazjali, u b'hekk ikkawżat li jinġema' l-ilma mis-sistema tat-tkessiħ tal-ilbies tiegħu. Fil-15 ta' Jannar 2016, l-astronawta [[Timothy Kopra]] esperjenza tnixxija tal-ilma fl-ilbies spazjali tiegħu. Parmitano reġa' lura fid-Dinja fil-11 ta' Novembru 2013 abbord is-Soyuz TMA-09M. === Spedizzjoni Nru 60/61 === F'Mejju 2018, l-ESA ħabbret li Parmitano kien se jirritorna lejn l-istazzjon spazjali abbord il-missjoni Soyuz MS-13 biex iservi bħala inġinier tat-titjir fl-Ispedizzjoni Nru 60 u bħala kmandant tal-Ispedizzjoni Nru 61. Parmitano wettaq l-illanċjar fl-20 ta' Lulju 2019 u wasal fl-Istazzjon Spazjali Internazzjonali fl-istess jum. Huwa sar l-ewwel DJ fl-ispazju fit-13 ta' Awwissu 2019, meta daqq mużika elettronika mill-ISS għal udjenza ta' festival mużikali f'[[Ibiza]], [[Spanja]]. Fil-15 ta' Novembru huwa ħareġ mill-ISS għall-ewwel darba mill-"mixja" spazjali żvinturata tiegħu fl-2013, f'waħda mill-inqas erba' "mixjiet" spazjali biex isewwi l-Ispettrometru Manjetika Alfa (AMS). Parmitano wettaq il-mixjiet spazjali biex isewwi l-AMS flimkien mal-astronawta tan-NASA [[Andrew Morgan]]. It-tnejn kienu assistiti mill-astronawti tan-NASA [[Christina Koch]] u [[Jessica Meir]] li ħaddem id-driegħ robotiku Canadarm2 minn ġol-Istazzjon Spazjali Internazzjonali. Il-mixjiet spazjali ġew deskritti bħala "fost l-iżjed ibsin mit-tiswijiet tal-Hubble". Kienet l-ewwel darba li l-astronawti qatgħu u kkollegaw mill-ġdid il-linji tat-tkessiħ fl-orbita. It-tiswija tal-AMS tlestiet wara erba' mixjiet spazjali. Fl-aħħar mixja spazjali Parmitano sab tnixxija minn waħda mil-linji tat-tkessiħ tal-AMS. It-tnixxija ġiet imsewwija matul il-mixja spazjali. L-Ispedizzjoni Nru 61 intemmet bl-inżul tas-Soyuz MS-13 fis-6 ta' Frar 2020. Abbord kien hemm Parmitano, [[Aleksandr Skvortsov]] u Christina Koch. === Artemis III === Fid-9 ta' Ġunju 2026, in-NASA ħabbret li Parmitano se jkun il-bdot tal-missjoni ta' Artemis III f'orbita baxxa tad-dinja, flimkien mal-astronawti tan-NASA [[Randy Bresnik]], [[Frank Rubio]] u [[Andre Douglas]]. == Referenzi == [[Kategorija:Astronawti]] 7w8wb63cqk3un5wt5skrknhtxau9vua 330505 330504 2026-06-11T15:17:15Z Trigcly 17859 added [[Category:Inġiniera Taljani]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 330505 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Luca Salvo Parmitano''' (twieled fis-27 ta' Settembru 1976) huwa astronawta [[Italja|Taljan]] fil-Korp Ewropew tal-Astronawti għall-[[Aġenzija Spazjali Ewropea]] (ESA, European Space Agency). Huwa ntgħażel bħala astronawt tal-ESA f'Mejju 2009. Parmitano huwa wkoll kurunell u bdot tal-ittestjar tat-titjiriet għall-Forza tal-Ajru Taljana. Huwa kien l-ewwel kmandant Taljan (u t-tielet [[Ewropa|Ewropew]]) tal-[[Stazzjon Spazjali Internazzjonali|Istazzjon Spazjali Internazzjonali]] (ISS, International Space Station) matul l-Ispedizzjoni Nru 61. F'Ġunju 2026, huwa ġie mħabbar bħala l-bdot ta' [[Artemis III]] bħala parti mill-programm Artemis tan-[[NASA]]. == Sfond == Parmitano jqis lil [[Catania]] bħal raħal twelidu. Huwa divorzjat u għandu żewġ ulied bniet. Huwa bugħaddas attiv u jieħu pjaċir jipprattika l-isnowboarding, l-iskydiving, it-taħriġ bil-piżijiet u l-għawm. Interessi oħra li għandu jinkludu l-qari kif ukoll is-smigħ u d-daqq tal-[[mużika]]. == [[Edukazzjoni]] == Parmitano ggradwa mil-Liċeo [[Xjenza|Xjentifiku]] Statali "[[Galileo Galilei]]" f'Catania, l-Italja, fl-1995. Parmitano qatta' sena (1993) bħala student fi skambju fil-Mission Viejo High School f'Mission Viejo, California fl-[[Stati Uniti|Istati Uniti]] permezz tal-Programmi Interkulturali tal-AFS. Fl-1999, huwa lesta l-lawrja tal-Masters fix-xjenzi [[Politika|politiċi]] fl-Università Federico II ta' [[Napli]], l-Italja, b'teżi dwar id-[[Dritt Internazzjonali|dritt internazzjonali]]. Fis-sena 2000, huwa ggradwa mill-kors akkademiku ta' Sparviero IV, tal-Akkademja Ajrunawtika f'[[Pozzuoli]], l-Italja. Parmitano temm it-taħriġ bażiku mal-Forza tal-Ajru tal-Istati Uniti fil-Programm tat-Taħriġ Konġunt Ewro-[[NATO]] tal-Bdoti tal-Ġettijiet fil-Bażi tal-Forza tal-Ajru ta' Sheppard f'Texas fl-Istati Uniti fl-2001. Huwa lesta l-kors tal-JCO/CAS mal-Forzi tal-Ajru tal-Istati Uniti fl-Ewropa (USAFE) f'Sembach, il-[[Ġermanja]], fl-2002. Fl-2003, huwa kkwalifika bħala Uffiċjal tal-Gwerra Elettronika fit-Taqsima tal-Appoġġ Tekniku Operattiv tal-Gwerra Elettronika (ReSTOGE) f'Pratica di Mare, l-Italja. Huwa lesta l-Programm tat-Tmexxija Tattika (TLP, Tactical Leadership Programme) f'Florennes, il-[[Belġju]], fl-2005. F'Lulju 2009, Parmitano kiseb lawrja tal-Masters fl-inġinerija tal-ittestjar tat-titjiriet sperimentali fl-Institut Supérieur de l'Aéronautique et de l'Espace (ISAE), f'[[Toulouse]], [[Franza]], bħala parti mit-taħriġ tal-bdoti tal-ittestjar f'EPNER, l-iskola Franċiża tal-bdoti tal-ittestjar f'Istres. == Unuri speċjali == Fl-2007 Parmitano ngħata l-Medalja tal-Fidda għall-Merti Ajrunawtiċi mill-President tar-Repubblika Taljana wara li rnexxielu jniżżel b'mod sikur l-AMX tiegħu f'emerġenza minħabba qatta' [[Għasfur|għasafar]] qrib il-magni tal-inġenji tal-ajru. L-[[asterojde]] 37627 Lucaparmitano ngħatat ismu u kunjomu magħqudin flimkien. == Karriera == Parmitano is a Colonel in the Italian Air Force and an astronaut of the European Space Agency. He has logged more than 2000 hours flying time, is qualified on more than 20 types of military aircraft (both fixed-wing and rotary-wing) and has flown over 40 types of aircraft. Following completion of undergraduate pilot training in 2001, Parmitano flew the AMX aircraft with the 13th Squadron, 32nd Wing in Amendola, Italy, from 2001 to 2007. During that time, he obtained all the qualifications on that aircraft, including Combat Ready, Four Ship Leader, and Mission Commander/Package Leader. Within the 13th Squadron, he served as Chief of Training Section and Commander of the 76th Flight. He was also the 32nd Wing Electronic Warfare Officer (EWO). In 2007, he was selected by the Italian Air Force to become a test pilot and qualified as Experimental Test Pilot at EPNER, the French test pilot school in Istres. == Fl-ESA == F'Mejju 2009, Parmitano ntgħażel bħala astronawta tal-ESA bħala parti mill-klassi tal-2009. Fl-2014, huwa sar astronawta tal-għerien tat-taħriġ tal-ESA msejjaħ CAVES flimkien ma' [[Scott Tingle]], [[Alexander Mirsurkin]], [[Sergey Kud-Sverchkov]] u [[Matthias Maurer]]. F'Lulju 2015, Parmitano sar akkwanawta meta okkupa l-kariga ta' kmandant tal-ekwipaġġ ta' NEEMO 20. Fl-2016, Parmitano ħa sehem fl-ewwel missjoni tal-ESA PANGAEA, flimkien ma' Matthias Maurer u Pedro Duque. F'Mejju 2017, Parmitano ħa sehem fl-ewwel spedizzjoni ta' ''CAVES eXpedition One'', imwettqa fl-[[Ambjent (bijoloġija)|ambjenti]] estremi ta' xi għerien sħan fi [[Sqallija]]. Fil-bidu tal-2026, diversi ftehimiet ġew iffirmati bejn l-Aġenzija Spazjali Taljana (ASI) u l-Amministrazzjoni Nazzjonali tal-Ajrunawtika u tal-Ispazju (NASA) biex potenzjalment ikun hemm żewġ astronawti Taljani li jmorru fuq il-[[Qamar]]. Meta wieħed iqis l-iskeda tal-astronawti Taljani attivi u futuri, Parmitano huwa wieħed mill-iżjed kandidati li x'aktarx ikun l-ewwel Taljan li jinżel fuq il-Qamar. L-astronawti l-oħra huma [[Samantha Cristoforetti]], [[Walter Villadei]], [[Andrea Patassa]] u [[Anthea Comellini]]. === Spedizzjoni Nru 36/37 === Fi Frar 2011, huwa ġie assenjat bħala inġinier tat-titjir fl-Ispedizzjoni Nru 36/37 (missjoni twila fl-Istazzjon Spazjali Internazzjonali), illanċjata abbord is-Soyuz TMA-09M fit-28 ta' Mejju 2013 u waslet fl-ISS fid-29 ta' Mejju. Il-missjoni tiegħu msejħa ''Volare'', jiġifieri "ittir" bit-[[Lingwa Taljana|Taljan]], tfakkar il-kanzunetta famuża tal-[[kantant]] Taljan [[Domenico Modugno]]. F'Mejju 2013 Parmitano ssieħeb mal-mentee tiegħu ta' 15-il sena [[Abigail Harrison]] biex isservi bħala l-uffiċjal ta' komunikazzjoni tad-Dinja matul il-missjoni tiegħu tal-Ispedizzjonijiet Nri 36 u 37. Harrison ikkondividiet l-esperjenza ta' Parmitano tal-għajxien fl-ispazju fuq l-Istazzjon Spazjali Internazzjonali mal-komunità online tagħha fuq il-midja soċjali u l-[[blogg]] tagħha, fejn hija magħrufa bħala "Astronaut Abby". Fid-9 ta' Lulju 2013, huwa sar l-ewwel Taljan li ħa sehem f'"mixja" spazjali meta hu u [[Chris Cassidy]] mexxew EVA 'l barra mill-ISS biex jinstallaw kejbils tal-elettriku, jieħdu kampjuni materjali għar-riċerka (MISSE-8) u jwettqu għadd ta' kompiti ta' manutenzjoni. Matul EVA, Parmitano rikeb ukoll Sistema tal-Għoti ta' Servizz Mobbli tal-ISS għall-installazzjoni ta' għadd ta' vireg tar-radjaturi li qabel kienu ttajru mill-missjoni Space X CRS-2. L-EVA kienet parti mit-tħejjijiet għall-modulu Russu ġdid b'diversi skopijiet biex jiġi sostitwit il-kompartiment tat-trakkar tal-Pirs sa tmiem l-2013. Fl-2013, BermanBraun tal-AOL elenka l-istessu spazjali tiegħu meħud waqt il-"mixja" spazjali tiegħu bħala wieħed mill-aqwa 50 ritratt spazjali tas-sena. [[/wiki/File:ISS-36_EVA-3_Chris_Cassidy_and_Luca_Parmitano_Part_2.webm|daqsminuri|Video of latter part of 16 July 2013 EVA]] It-tieni EVA tiegħu fis-16 ta' Lulju 2013 intemmet wara siegħa u 32 minuta biss, meta l-elmu tal-ilbies tal-Unità tal-Mobbiltà Ekstraveikolari tiegħu beda jimtela bl-ilma. L-ilma fl-elmu tiegħu ħoloq periklu ta' għarqa u b'hekk ir-ritorn fl-istazzjon spazjali kien iktar diffiċli, peress li l-inżul ix-[[xemx]] orbitali kien għadu kemm seħħ eżatt qabel beda r-ritorn. L-inġiniera sabu li l-kontaminazzjoni kienet tappnet wieħed mill-filtri tal-ilbies spazjali, u b'hekk ikkawżat li jinġema' l-ilma mis-sistema tat-tkessiħ tal-ilbies tiegħu. Fil-15 ta' Jannar 2016, l-astronawta [[Timothy Kopra]] esperjenza tnixxija tal-ilma fl-ilbies spazjali tiegħu. Parmitano reġa' lura fid-Dinja fil-11 ta' Novembru 2013 abbord is-Soyuz TMA-09M. === Spedizzjoni Nru 60/61 === F'Mejju 2018, l-ESA ħabbret li Parmitano kien se jirritorna lejn l-istazzjon spazjali abbord il-missjoni Soyuz MS-13 biex iservi bħala inġinier tat-titjir fl-Ispedizzjoni Nru 60 u bħala kmandant tal-Ispedizzjoni Nru 61. Parmitano wettaq l-illanċjar fl-20 ta' Lulju 2019 u wasal fl-Istazzjon Spazjali Internazzjonali fl-istess jum. Huwa sar l-ewwel DJ fl-ispazju fit-13 ta' Awwissu 2019, meta daqq mużika elettronika mill-ISS għal udjenza ta' festival mużikali f'[[Ibiza]], [[Spanja]]. Fil-15 ta' Novembru huwa ħareġ mill-ISS għall-ewwel darba mill-"mixja" spazjali żvinturata tiegħu fl-2013, f'waħda mill-inqas erba' "mixjiet" spazjali biex isewwi l-Ispettrometru Manjetika Alfa (AMS). Parmitano wettaq il-mixjiet spazjali biex isewwi l-AMS flimkien mal-astronawta tan-NASA [[Andrew Morgan]]. It-tnejn kienu assistiti mill-astronawti tan-NASA [[Christina Koch]] u [[Jessica Meir]] li ħaddem id-driegħ robotiku Canadarm2 minn ġol-Istazzjon Spazjali Internazzjonali. Il-mixjiet spazjali ġew deskritti bħala "fost l-iżjed ibsin mit-tiswijiet tal-Hubble". Kienet l-ewwel darba li l-astronawti qatgħu u kkollegaw mill-ġdid il-linji tat-tkessiħ fl-orbita. It-tiswija tal-AMS tlestiet wara erba' mixjiet spazjali. Fl-aħħar mixja spazjali Parmitano sab tnixxija minn waħda mil-linji tat-tkessiħ tal-AMS. It-tnixxija ġiet imsewwija matul il-mixja spazjali. L-Ispedizzjoni Nru 61 intemmet bl-inżul tas-Soyuz MS-13 fis-6 ta' Frar 2020. Abbord kien hemm Parmitano, [[Aleksandr Skvortsov]] u Christina Koch. === Artemis III === Fid-9 ta' Ġunju 2026, in-NASA ħabbret li Parmitano se jkun il-bdot tal-missjoni ta' Artemis III f'orbita baxxa tad-dinja, flimkien mal-astronawti tan-NASA [[Randy Bresnik]], [[Frank Rubio]] u [[Andre Douglas]]. == Referenzi == [[Kategorija:Astronawti]] [[Kategorija:Inġiniera Taljani]] ra9e6597s9q8ny9kjwfa1un5qt2qa9t 330506 330505 2026-06-11T15:17:29Z Trigcly 17859 added [[Category:Twieldu fl-1976]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 330506 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Luca Salvo Parmitano''' (twieled fis-27 ta' Settembru 1976) huwa astronawta [[Italja|Taljan]] fil-Korp Ewropew tal-Astronawti għall-[[Aġenzija Spazjali Ewropea]] (ESA, European Space Agency). Huwa ntgħażel bħala astronawt tal-ESA f'Mejju 2009. Parmitano huwa wkoll kurunell u bdot tal-ittestjar tat-titjiriet għall-Forza tal-Ajru Taljana. Huwa kien l-ewwel kmandant Taljan (u t-tielet [[Ewropa|Ewropew]]) tal-[[Stazzjon Spazjali Internazzjonali|Istazzjon Spazjali Internazzjonali]] (ISS, International Space Station) matul l-Ispedizzjoni Nru 61. F'Ġunju 2026, huwa ġie mħabbar bħala l-bdot ta' [[Artemis III]] bħala parti mill-programm Artemis tan-[[NASA]]. == Sfond == Parmitano jqis lil [[Catania]] bħal raħal twelidu. Huwa divorzjat u għandu żewġ ulied bniet. Huwa bugħaddas attiv u jieħu pjaċir jipprattika l-isnowboarding, l-iskydiving, it-taħriġ bil-piżijiet u l-għawm. Interessi oħra li għandu jinkludu l-qari kif ukoll is-smigħ u d-daqq tal-[[mużika]]. == [[Edukazzjoni]] == Parmitano ggradwa mil-Liċeo [[Xjenza|Xjentifiku]] Statali "[[Galileo Galilei]]" f'Catania, l-Italja, fl-1995. Parmitano qatta' sena (1993) bħala student fi skambju fil-Mission Viejo High School f'Mission Viejo, California fl-[[Stati Uniti|Istati Uniti]] permezz tal-Programmi Interkulturali tal-AFS. Fl-1999, huwa lesta l-lawrja tal-Masters fix-xjenzi [[Politika|politiċi]] fl-Università Federico II ta' [[Napli]], l-Italja, b'teżi dwar id-[[Dritt Internazzjonali|dritt internazzjonali]]. Fis-sena 2000, huwa ggradwa mill-kors akkademiku ta' Sparviero IV, tal-Akkademja Ajrunawtika f'[[Pozzuoli]], l-Italja. Parmitano temm it-taħriġ bażiku mal-Forza tal-Ajru tal-Istati Uniti fil-Programm tat-Taħriġ Konġunt Ewro-[[NATO]] tal-Bdoti tal-Ġettijiet fil-Bażi tal-Forza tal-Ajru ta' Sheppard f'Texas fl-Istati Uniti fl-2001. Huwa lesta l-kors tal-JCO/CAS mal-Forzi tal-Ajru tal-Istati Uniti fl-Ewropa (USAFE) f'Sembach, il-[[Ġermanja]], fl-2002. Fl-2003, huwa kkwalifika bħala Uffiċjal tal-Gwerra Elettronika fit-Taqsima tal-Appoġġ Tekniku Operattiv tal-Gwerra Elettronika (ReSTOGE) f'Pratica di Mare, l-Italja. Huwa lesta l-Programm tat-Tmexxija Tattika (TLP, Tactical Leadership Programme) f'Florennes, il-[[Belġju]], fl-2005. F'Lulju 2009, Parmitano kiseb lawrja tal-Masters fl-inġinerija tal-ittestjar tat-titjiriet sperimentali fl-Institut Supérieur de l'Aéronautique et de l'Espace (ISAE), f'[[Toulouse]], [[Franza]], bħala parti mit-taħriġ tal-bdoti tal-ittestjar f'EPNER, l-iskola Franċiża tal-bdoti tal-ittestjar f'Istres. == Unuri speċjali == Fl-2007 Parmitano ngħata l-Medalja tal-Fidda għall-Merti Ajrunawtiċi mill-President tar-Repubblika Taljana wara li rnexxielu jniżżel b'mod sikur l-AMX tiegħu f'emerġenza minħabba qatta' [[Għasfur|għasafar]] qrib il-magni tal-inġenji tal-ajru. L-[[asterojde]] 37627 Lucaparmitano ngħatat ismu u kunjomu magħqudin flimkien. == Karriera == Parmitano is a Colonel in the Italian Air Force and an astronaut of the European Space Agency. He has logged more than 2000 hours flying time, is qualified on more than 20 types of military aircraft (both fixed-wing and rotary-wing) and has flown over 40 types of aircraft. Following completion of undergraduate pilot training in 2001, Parmitano flew the AMX aircraft with the 13th Squadron, 32nd Wing in Amendola, Italy, from 2001 to 2007. During that time, he obtained all the qualifications on that aircraft, including Combat Ready, Four Ship Leader, and Mission Commander/Package Leader. Within the 13th Squadron, he served as Chief of Training Section and Commander of the 76th Flight. He was also the 32nd Wing Electronic Warfare Officer (EWO). In 2007, he was selected by the Italian Air Force to become a test pilot and qualified as Experimental Test Pilot at EPNER, the French test pilot school in Istres. == Fl-ESA == F'Mejju 2009, Parmitano ntgħażel bħala astronawta tal-ESA bħala parti mill-klassi tal-2009. Fl-2014, huwa sar astronawta tal-għerien tat-taħriġ tal-ESA msejjaħ CAVES flimkien ma' [[Scott Tingle]], [[Alexander Mirsurkin]], [[Sergey Kud-Sverchkov]] u [[Matthias Maurer]]. F'Lulju 2015, Parmitano sar akkwanawta meta okkupa l-kariga ta' kmandant tal-ekwipaġġ ta' NEEMO 20. Fl-2016, Parmitano ħa sehem fl-ewwel missjoni tal-ESA PANGAEA, flimkien ma' Matthias Maurer u Pedro Duque. F'Mejju 2017, Parmitano ħa sehem fl-ewwel spedizzjoni ta' ''CAVES eXpedition One'', imwettqa fl-[[Ambjent (bijoloġija)|ambjenti]] estremi ta' xi għerien sħan fi [[Sqallija]]. Fil-bidu tal-2026, diversi ftehimiet ġew iffirmati bejn l-Aġenzija Spazjali Taljana (ASI) u l-Amministrazzjoni Nazzjonali tal-Ajrunawtika u tal-Ispazju (NASA) biex potenzjalment ikun hemm żewġ astronawti Taljani li jmorru fuq il-[[Qamar]]. Meta wieħed iqis l-iskeda tal-astronawti Taljani attivi u futuri, Parmitano huwa wieħed mill-iżjed kandidati li x'aktarx ikun l-ewwel Taljan li jinżel fuq il-Qamar. L-astronawti l-oħra huma [[Samantha Cristoforetti]], [[Walter Villadei]], [[Andrea Patassa]] u [[Anthea Comellini]]. === Spedizzjoni Nru 36/37 === Fi Frar 2011, huwa ġie assenjat bħala inġinier tat-titjir fl-Ispedizzjoni Nru 36/37 (missjoni twila fl-Istazzjon Spazjali Internazzjonali), illanċjata abbord is-Soyuz TMA-09M fit-28 ta' Mejju 2013 u waslet fl-ISS fid-29 ta' Mejju. Il-missjoni tiegħu msejħa ''Volare'', jiġifieri "ittir" bit-[[Lingwa Taljana|Taljan]], tfakkar il-kanzunetta famuża tal-[[kantant]] Taljan [[Domenico Modugno]]. F'Mejju 2013 Parmitano ssieħeb mal-mentee tiegħu ta' 15-il sena [[Abigail Harrison]] biex isservi bħala l-uffiċjal ta' komunikazzjoni tad-Dinja matul il-missjoni tiegħu tal-Ispedizzjonijiet Nri 36 u 37. Harrison ikkondividiet l-esperjenza ta' Parmitano tal-għajxien fl-ispazju fuq l-Istazzjon Spazjali Internazzjonali mal-komunità online tagħha fuq il-midja soċjali u l-[[blogg]] tagħha, fejn hija magħrufa bħala "Astronaut Abby". Fid-9 ta' Lulju 2013, huwa sar l-ewwel Taljan li ħa sehem f'"mixja" spazjali meta hu u [[Chris Cassidy]] mexxew EVA 'l barra mill-ISS biex jinstallaw kejbils tal-elettriku, jieħdu kampjuni materjali għar-riċerka (MISSE-8) u jwettqu għadd ta' kompiti ta' manutenzjoni. Matul EVA, Parmitano rikeb ukoll Sistema tal-Għoti ta' Servizz Mobbli tal-ISS għall-installazzjoni ta' għadd ta' vireg tar-radjaturi li qabel kienu ttajru mill-missjoni Space X CRS-2. L-EVA kienet parti mit-tħejjijiet għall-modulu Russu ġdid b'diversi skopijiet biex jiġi sostitwit il-kompartiment tat-trakkar tal-Pirs sa tmiem l-2013. Fl-2013, BermanBraun tal-AOL elenka l-istessu spazjali tiegħu meħud waqt il-"mixja" spazjali tiegħu bħala wieħed mill-aqwa 50 ritratt spazjali tas-sena. [[/wiki/File:ISS-36_EVA-3_Chris_Cassidy_and_Luca_Parmitano_Part_2.webm|daqsminuri|Video of latter part of 16 July 2013 EVA]] It-tieni EVA tiegħu fis-16 ta' Lulju 2013 intemmet wara siegħa u 32 minuta biss, meta l-elmu tal-ilbies tal-Unità tal-Mobbiltà Ekstraveikolari tiegħu beda jimtela bl-ilma. L-ilma fl-elmu tiegħu ħoloq periklu ta' għarqa u b'hekk ir-ritorn fl-istazzjon spazjali kien iktar diffiċli, peress li l-inżul ix-[[xemx]] orbitali kien għadu kemm seħħ eżatt qabel beda r-ritorn. L-inġiniera sabu li l-kontaminazzjoni kienet tappnet wieħed mill-filtri tal-ilbies spazjali, u b'hekk ikkawżat li jinġema' l-ilma mis-sistema tat-tkessiħ tal-ilbies tiegħu. Fil-15 ta' Jannar 2016, l-astronawta [[Timothy Kopra]] esperjenza tnixxija tal-ilma fl-ilbies spazjali tiegħu. Parmitano reġa' lura fid-Dinja fil-11 ta' Novembru 2013 abbord is-Soyuz TMA-09M. === Spedizzjoni Nru 60/61 === F'Mejju 2018, l-ESA ħabbret li Parmitano kien se jirritorna lejn l-istazzjon spazjali abbord il-missjoni Soyuz MS-13 biex iservi bħala inġinier tat-titjir fl-Ispedizzjoni Nru 60 u bħala kmandant tal-Ispedizzjoni Nru 61. Parmitano wettaq l-illanċjar fl-20 ta' Lulju 2019 u wasal fl-Istazzjon Spazjali Internazzjonali fl-istess jum. Huwa sar l-ewwel DJ fl-ispazju fit-13 ta' Awwissu 2019, meta daqq mużika elettronika mill-ISS għal udjenza ta' festival mużikali f'[[Ibiza]], [[Spanja]]. Fil-15 ta' Novembru huwa ħareġ mill-ISS għall-ewwel darba mill-"mixja" spazjali żvinturata tiegħu fl-2013, f'waħda mill-inqas erba' "mixjiet" spazjali biex isewwi l-Ispettrometru Manjetika Alfa (AMS). Parmitano wettaq il-mixjiet spazjali biex isewwi l-AMS flimkien mal-astronawta tan-NASA [[Andrew Morgan]]. It-tnejn kienu assistiti mill-astronawti tan-NASA [[Christina Koch]] u [[Jessica Meir]] li ħaddem id-driegħ robotiku Canadarm2 minn ġol-Istazzjon Spazjali Internazzjonali. Il-mixjiet spazjali ġew deskritti bħala "fost l-iżjed ibsin mit-tiswijiet tal-Hubble". Kienet l-ewwel darba li l-astronawti qatgħu u kkollegaw mill-ġdid il-linji tat-tkessiħ fl-orbita. It-tiswija tal-AMS tlestiet wara erba' mixjiet spazjali. Fl-aħħar mixja spazjali Parmitano sab tnixxija minn waħda mil-linji tat-tkessiħ tal-AMS. It-tnixxija ġiet imsewwija matul il-mixja spazjali. L-Ispedizzjoni Nru 61 intemmet bl-inżul tas-Soyuz MS-13 fis-6 ta' Frar 2020. Abbord kien hemm Parmitano, [[Aleksandr Skvortsov]] u Christina Koch. === Artemis III === Fid-9 ta' Ġunju 2026, in-NASA ħabbret li Parmitano se jkun il-bdot tal-missjoni ta' Artemis III f'orbita baxxa tad-dinja, flimkien mal-astronawti tan-NASA [[Randy Bresnik]], [[Frank Rubio]] u [[Andre Douglas]]. == Referenzi == [[Kategorija:Astronawti]] [[Kategorija:Inġiniera Taljani]] [[Kategorija:Twieldu fl-1976]] 8v4edia73tjevui2xgv9632fsm4wh6n 330507 330506 2026-06-11T15:17:57Z Trigcly 17859 defaultsort 330507 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Luca Salvo Parmitano''' (twieled fis-27 ta' Settembru 1976) huwa astronawta [[Italja|Taljan]] fil-Korp Ewropew tal-Astronawti għall-[[Aġenzija Spazjali Ewropea]] (ESA, European Space Agency). Huwa ntgħażel bħala astronawt tal-ESA f'Mejju 2009. Parmitano huwa wkoll kurunell u bdot tal-ittestjar tat-titjiriet għall-Forza tal-Ajru Taljana. Huwa kien l-ewwel kmandant Taljan (u t-tielet [[Ewropa|Ewropew]]) tal-[[Stazzjon Spazjali Internazzjonali|Istazzjon Spazjali Internazzjonali]] (ISS, International Space Station) matul l-Ispedizzjoni Nru 61. F'Ġunju 2026, huwa ġie mħabbar bħala l-bdot ta' [[Artemis III]] bħala parti mill-programm Artemis tan-[[NASA]]. == Sfond == Parmitano jqis lil [[Catania]] bħal raħal twelidu. Huwa divorzjat u għandu żewġ ulied bniet. Huwa bugħaddas attiv u jieħu pjaċir jipprattika l-isnowboarding, l-iskydiving, it-taħriġ bil-piżijiet u l-għawm. Interessi oħra li għandu jinkludu l-qari kif ukoll is-smigħ u d-daqq tal-[[mużika]]. == [[Edukazzjoni]] == Parmitano ggradwa mil-Liċeo [[Xjenza|Xjentifiku]] Statali "[[Galileo Galilei]]" f'Catania, l-Italja, fl-1995. Parmitano qatta' sena (1993) bħala student fi skambju fil-Mission Viejo High School f'Mission Viejo, California fl-[[Stati Uniti|Istati Uniti]] permezz tal-Programmi Interkulturali tal-AFS. Fl-1999, huwa lesta l-lawrja tal-Masters fix-xjenzi [[Politika|politiċi]] fl-Università Federico II ta' [[Napli]], l-Italja, b'teżi dwar id-[[Dritt Internazzjonali|dritt internazzjonali]]. Fis-sena 2000, huwa ggradwa mill-kors akkademiku ta' Sparviero IV, tal-Akkademja Ajrunawtika f'[[Pozzuoli]], l-Italja. Parmitano temm it-taħriġ bażiku mal-Forza tal-Ajru tal-Istati Uniti fil-Programm tat-Taħriġ Konġunt Ewro-[[NATO]] tal-Bdoti tal-Ġettijiet fil-Bażi tal-Forza tal-Ajru ta' Sheppard f'Texas fl-Istati Uniti fl-2001. Huwa lesta l-kors tal-JCO/CAS mal-Forzi tal-Ajru tal-Istati Uniti fl-Ewropa (USAFE) f'Sembach, il-[[Ġermanja]], fl-2002. Fl-2003, huwa kkwalifika bħala Uffiċjal tal-Gwerra Elettronika fit-Taqsima tal-Appoġġ Tekniku Operattiv tal-Gwerra Elettronika (ReSTOGE) f'Pratica di Mare, l-Italja. Huwa lesta l-Programm tat-Tmexxija Tattika (TLP, Tactical Leadership Programme) f'Florennes, il-[[Belġju]], fl-2005. F'Lulju 2009, Parmitano kiseb lawrja tal-Masters fl-inġinerija tal-ittestjar tat-titjiriet sperimentali fl-Institut Supérieur de l'Aéronautique et de l'Espace (ISAE), f'[[Toulouse]], [[Franza]], bħala parti mit-taħriġ tal-bdoti tal-ittestjar f'EPNER, l-iskola Franċiża tal-bdoti tal-ittestjar f'Istres. == Unuri speċjali == Fl-2007 Parmitano ngħata l-Medalja tal-Fidda għall-Merti Ajrunawtiċi mill-President tar-Repubblika Taljana wara li rnexxielu jniżżel b'mod sikur l-AMX tiegħu f'emerġenza minħabba qatta' [[Għasfur|għasafar]] qrib il-magni tal-inġenji tal-ajru. L-[[asterojde]] 37627 Lucaparmitano ngħatat ismu u kunjomu magħqudin flimkien. == Karriera == Parmitano is a Colonel in the Italian Air Force and an astronaut of the European Space Agency. He has logged more than 2000 hours flying time, is qualified on more than 20 types of military aircraft (both fixed-wing and rotary-wing) and has flown over 40 types of aircraft. Following completion of undergraduate pilot training in 2001, Parmitano flew the AMX aircraft with the 13th Squadron, 32nd Wing in Amendola, Italy, from 2001 to 2007. During that time, he obtained all the qualifications on that aircraft, including Combat Ready, Four Ship Leader, and Mission Commander/Package Leader. Within the 13th Squadron, he served as Chief of Training Section and Commander of the 76th Flight. He was also the 32nd Wing Electronic Warfare Officer (EWO). In 2007, he was selected by the Italian Air Force to become a test pilot and qualified as Experimental Test Pilot at EPNER, the French test pilot school in Istres. == Fl-ESA == F'Mejju 2009, Parmitano ntgħażel bħala astronawta tal-ESA bħala parti mill-klassi tal-2009. Fl-2014, huwa sar astronawta tal-għerien tat-taħriġ tal-ESA msejjaħ CAVES flimkien ma' [[Scott Tingle]], [[Alexander Mirsurkin]], [[Sergey Kud-Sverchkov]] u [[Matthias Maurer]]. F'Lulju 2015, Parmitano sar akkwanawta meta okkupa l-kariga ta' kmandant tal-ekwipaġġ ta' NEEMO 20. Fl-2016, Parmitano ħa sehem fl-ewwel missjoni tal-ESA PANGAEA, flimkien ma' Matthias Maurer u Pedro Duque. F'Mejju 2017, Parmitano ħa sehem fl-ewwel spedizzjoni ta' ''CAVES eXpedition One'', imwettqa fl-[[Ambjent (bijoloġija)|ambjenti]] estremi ta' xi għerien sħan fi [[Sqallija]]. Fil-bidu tal-2026, diversi ftehimiet ġew iffirmati bejn l-Aġenzija Spazjali Taljana (ASI) u l-Amministrazzjoni Nazzjonali tal-Ajrunawtika u tal-Ispazju (NASA) biex potenzjalment ikun hemm żewġ astronawti Taljani li jmorru fuq il-[[Qamar]]. Meta wieħed iqis l-iskeda tal-astronawti Taljani attivi u futuri, Parmitano huwa wieħed mill-iżjed kandidati li x'aktarx ikun l-ewwel Taljan li jinżel fuq il-Qamar. L-astronawti l-oħra huma [[Samantha Cristoforetti]], [[Walter Villadei]], [[Andrea Patassa]] u [[Anthea Comellini]]. === Spedizzjoni Nru 36/37 === Fi Frar 2011, huwa ġie assenjat bħala inġinier tat-titjir fl-Ispedizzjoni Nru 36/37 (missjoni twila fl-Istazzjon Spazjali Internazzjonali), illanċjata abbord is-Soyuz TMA-09M fit-28 ta' Mejju 2013 u waslet fl-ISS fid-29 ta' Mejju. Il-missjoni tiegħu msejħa ''Volare'', jiġifieri "ittir" bit-[[Lingwa Taljana|Taljan]], tfakkar il-kanzunetta famuża tal-[[kantant]] Taljan [[Domenico Modugno]]. F'Mejju 2013 Parmitano ssieħeb mal-mentee tiegħu ta' 15-il sena [[Abigail Harrison]] biex isservi bħala l-uffiċjal ta' komunikazzjoni tad-Dinja matul il-missjoni tiegħu tal-Ispedizzjonijiet Nri 36 u 37. Harrison ikkondividiet l-esperjenza ta' Parmitano tal-għajxien fl-ispazju fuq l-Istazzjon Spazjali Internazzjonali mal-komunità online tagħha fuq il-midja soċjali u l-[[blogg]] tagħha, fejn hija magħrufa bħala "Astronaut Abby". Fid-9 ta' Lulju 2013, huwa sar l-ewwel Taljan li ħa sehem f'"mixja" spazjali meta hu u [[Chris Cassidy]] mexxew EVA 'l barra mill-ISS biex jinstallaw kejbils tal-elettriku, jieħdu kampjuni materjali għar-riċerka (MISSE-8) u jwettqu għadd ta' kompiti ta' manutenzjoni. Matul EVA, Parmitano rikeb ukoll Sistema tal-Għoti ta' Servizz Mobbli tal-ISS għall-installazzjoni ta' għadd ta' vireg tar-radjaturi li qabel kienu ttajru mill-missjoni Space X CRS-2. L-EVA kienet parti mit-tħejjijiet għall-modulu Russu ġdid b'diversi skopijiet biex jiġi sostitwit il-kompartiment tat-trakkar tal-Pirs sa tmiem l-2013. Fl-2013, BermanBraun tal-AOL elenka l-istessu spazjali tiegħu meħud waqt il-"mixja" spazjali tiegħu bħala wieħed mill-aqwa 50 ritratt spazjali tas-sena. [[/wiki/File:ISS-36_EVA-3_Chris_Cassidy_and_Luca_Parmitano_Part_2.webm|daqsminuri|Video of latter part of 16 July 2013 EVA]] It-tieni EVA tiegħu fis-16 ta' Lulju 2013 intemmet wara siegħa u 32 minuta biss, meta l-elmu tal-ilbies tal-Unità tal-Mobbiltà Ekstraveikolari tiegħu beda jimtela bl-ilma. L-ilma fl-elmu tiegħu ħoloq periklu ta' għarqa u b'hekk ir-ritorn fl-istazzjon spazjali kien iktar diffiċli, peress li l-inżul ix-[[xemx]] orbitali kien għadu kemm seħħ eżatt qabel beda r-ritorn. L-inġiniera sabu li l-kontaminazzjoni kienet tappnet wieħed mill-filtri tal-ilbies spazjali, u b'hekk ikkawżat li jinġema' l-ilma mis-sistema tat-tkessiħ tal-ilbies tiegħu. Fil-15 ta' Jannar 2016, l-astronawta [[Timothy Kopra]] esperjenza tnixxija tal-ilma fl-ilbies spazjali tiegħu. Parmitano reġa' lura fid-Dinja fil-11 ta' Novembru 2013 abbord is-Soyuz TMA-09M. === Spedizzjoni Nru 60/61 === F'Mejju 2018, l-ESA ħabbret li Parmitano kien se jirritorna lejn l-istazzjon spazjali abbord il-missjoni Soyuz MS-13 biex iservi bħala inġinier tat-titjir fl-Ispedizzjoni Nru 60 u bħala kmandant tal-Ispedizzjoni Nru 61. Parmitano wettaq l-illanċjar fl-20 ta' Lulju 2019 u wasal fl-Istazzjon Spazjali Internazzjonali fl-istess jum. Huwa sar l-ewwel DJ fl-ispazju fit-13 ta' Awwissu 2019, meta daqq mużika elettronika mill-ISS għal udjenza ta' festival mużikali f'[[Ibiza]], [[Spanja]]. Fil-15 ta' Novembru huwa ħareġ mill-ISS għall-ewwel darba mill-"mixja" spazjali żvinturata tiegħu fl-2013, f'waħda mill-inqas erba' "mixjiet" spazjali biex isewwi l-Ispettrometru Manjetika Alfa (AMS). Parmitano wettaq il-mixjiet spazjali biex isewwi l-AMS flimkien mal-astronawta tan-NASA [[Andrew Morgan]]. It-tnejn kienu assistiti mill-astronawti tan-NASA [[Christina Koch]] u [[Jessica Meir]] li ħaddem id-driegħ robotiku Canadarm2 minn ġol-Istazzjon Spazjali Internazzjonali. Il-mixjiet spazjali ġew deskritti bħala "fost l-iżjed ibsin mit-tiswijiet tal-Hubble". Kienet l-ewwel darba li l-astronawti qatgħu u kkollegaw mill-ġdid il-linji tat-tkessiħ fl-orbita. It-tiswija tal-AMS tlestiet wara erba' mixjiet spazjali. Fl-aħħar mixja spazjali Parmitano sab tnixxija minn waħda mil-linji tat-tkessiħ tal-AMS. It-tnixxija ġiet imsewwija matul il-mixja spazjali. L-Ispedizzjoni Nru 61 intemmet bl-inżul tas-Soyuz MS-13 fis-6 ta' Frar 2020. Abbord kien hemm Parmitano, [[Aleksandr Skvortsov]] u Christina Koch. === Artemis III === Fid-9 ta' Ġunju 2026, in-NASA ħabbret li Parmitano se jkun il-bdot tal-missjoni ta' Artemis III f'orbita baxxa tad-dinja, flimkien mal-astronawti tan-NASA [[Randy Bresnik]], [[Frank Rubio]] u [[Andre Douglas]]. == Referenzi == {{DEFAULTSORT:Parmitano, Luca}} [[Kategorija:Astronawti]] [[Kategorija:Inġiniera Taljani]] [[Kategorija:Twieldu fl-1976]] bybzfs4keoyxe306lp5idu0tz161u5f