Wikipedija mtwiki https://mt.wikipedia.org/wiki/Il-Pa%C4%A1na_prin%C4%8Bipali MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Medja Speċjali Diskussjoni Utent Diskussjoni utent Wikipedija Diskussjoni Wikipedija Stampa Diskussjoni stampa MediaWiki Diskussjoni MediaWiki Mudell Diskussjoni mudell Għajnuna Diskussjoni għajnuna Kategorija Diskussjoni kategorija Portal Diskussjoni portal TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 1571 330654 326219 2026-06-22T01:55:14Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330654 wikitext text/x-wiki {{Infobox Pajjiż |isem_nattiv = Repubblika Franċiża |isem_komuni = Franza |stampa_bandiera = Flag of France.svg |stampa_emblema = Armoiries république française.svg |stampa_mappa = EU-France.svg |deskrizzjoni_mappa = Pożizzjoni ta' Franza (aħdar skur) <br /> – fi ħdan l-[[Unjoni Ewropea]] (aħdar ċar) fil-[[Ewropa|kontinent Ewropew]] (griż skur) <br /> |ħolqa_bandiera = Bandiera ta' Franza |ħolqa_emblema = Stemma araldika ta' Franza |ħolqa_demografija = Demografija ta' Franza |mottu_nazzjonali = ''[[Liberté, Égalité, Fraternité]]''<br />“Libertà, Ugwaljanza, Fraternità” |innu_nazzjonali = ''[[La Marseillaise]]'' [[File:La Marseillaise.ogg]] |lingwi_uffiċjali = [[Lingwa Franċiża|Franċiż]] |gruppi_etniċi = Franċiżi |kapitali = [[Pariġi]] |latd=48 |latm=52 |latNS=N |lonġd=2 |lonġm=19.59 |lonġEW=E |l-ikbar_belt = kapitali |tip_gvern = [[Repubblika semipresidenzjali]] |titlu_kap1 = [[President ta' Franza|President]] |titlu_kap2 = [[Prim Ministru ta' Franza|Prim Ministru]] |isem_kap1 = [[Emmanuel Macron]] |isem_kap2 = [[Sébastien Lecornu]] |leġislatura = [[Parlament ta' Franza|Parlament]] |data_sħubija_UE = 25 ta' Marzu, 1957 |tip_sovranità = [[Storja ta' Franza|Formazzjoni]] |avveniment_stabbilit1 = [[L-Ewwel Repubblika Franċiża]] |data_stabbilit1 = 1792 |avveniment_stabbilit2 = [[Kostituzzjoni ta' Franza|Kostituzzjoni attwali]] |data_stabbilit2 = 1958 |poż_erja = 41 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss--> |erja_km2 = 674843 |erja_mi_kw = 260558 |sena_stima_popolazzjoni = 2025 |stima_popolazzjoni = 68,605,616 |poż_stima_popolazzjoni = 20 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss--> |densità_popolazzjoni_km2 = 108 |densità_popolazzjoni_mi_kw = 281 |poż_densità_popolazzjoni = 106 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss--> |valuta = [[Ewro]],<ref>Ir-Repubblikka Franċiża kollha minbarra t-territorji 'l barra mill-ibħra Franċiżi fl-[[Oċean Paċifiku]].</ref> [[CFP Franc]]<ref>Territorji 'l barra mill-ibħra Franċiżi fl-Oċean Paċifiku.</ref> |kodiċi_valuta = EUR, XPF |żona_ħin = [[Ħin tal-Ewropa Ċentrali|CET]] |differenza_ħku = +1 |żona_ħin_legali = [[Ħin tas-sajf tal-Ewropa Ċentrali|CEST]] |differenza_żona_ħin_legali = +2 |cctld = [[.fr]]<ref>Barra l-użu ta' [[.fr]], diversi dominji tal-aqwa livell tal-internet jiġu wżati fid-dipartimenti u territorji barra mix-xtut Franċiżi: [[.re]], [[.mq]], [[.gp]], [[.tf]], [[.nc]], [[.pf]], [[.wf]], [[.pm]], [[.gf]] u [[.yt]]. Aktar minn hekk, Franza tuża' wkoll [[.eu]], maqsum flimkien mal-membri l-oħra tal-[[Unjoni Ewropea]].</ref> |kodiċi_telefoniku = +33 |PGD_nominali = $2.499 triljun<ref name=imf2/> |poż_PGD_nominali = |sena_PGD_nominali = 2009 |PGD_nominali_per_capita = $39,922<ref name=imf2/> |poż_PGD_nominali_per_capita = 16 |sena_PGD_PSX = 2008 |PGD_PSX = $2.086 triljun<ref name=imf2>{{ċita web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/01/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=132&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=36&pr.y=0 |titlu=Franza |editur=Fond Monetarju Internazzjonali |data-aċċess=2009-04-22 |lingwa=Ingliż}}</ref> |poż_PGD_PSX = |PGD_PSX_per_capita = $33,334<ref name=imf2/> |poż_PGD_PSX_per_capita = 18 |Gini = 26.7 |sena_Gini = 2002 |sena_IŻU = 2008 |IŻU = {{profitt}} 0.956 |poż_IŻU = 11 |kategorija_IŻU = <span style="color:#008900;">għoli</span> |total_popolazzjoni=68,605,616}} '''Franza''' ([[lingwa Franċiża|Franċiż]]: ''France''), uffiċjalment ir-'''Repubblika Franċiża''' ([[lingwa Franċiża|Franċiż]]: '' République française''), hi pajjiż fl-[[Ewropa tal-Punent]]. Il-belt kapitali tagħha hi [[Pariġi]]. Hi membru tal-[[Unjoni Ewropea]]. Franza hi maqsuma f'18 ''régions'' li huma suddiviżi f' ''départements''.<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-02-25 |titlu=Archive copy |url=http://www.france-property-and-information.com/France-regions.htm |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20121226154323/http://www.france-property-and-information.com/France-regions.htm |arkivju-data=2012-12-26 |url-status=dead }}</ref> Il-pajjiż ilu wieħed mill-potenzi dinjin mill-aħħar tas-Seklu 17. Fis-sekli 18 u 19, bena imperu kolonjali kbir mifrux mal-[[Afrika tal-Punent]] u l-[[Asja tax-Xlokk]]. Illum dan m'għadux jeżisti. Hu l-pajjiż li l-iktar iżuruh nies fid-dinja. Madwar 82 miljun turist barrani jżuru kull sena.<ref name="tourism.stat">{{Ċita web |data-aċċess=2013-02-25 |titlu=Archive copy |url=http://www.tourisme.gouv.fr/fr/z2/stat/tis/att00018288/TIS_EVE2007_2008-5.pdf |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20081228053958/http://www.tourisme.gouv.fr/fr/z2/stat/tis/att00018288/TIS_EVE2007_2008-5.pdf |arkivju-data=2008-12-28 |url-status=dead }}</ref> Franza hi membru fundatur tal-[[Unjoni Ewropea]]. Għandha l-iżjed art kbira fl-Unjoni. Franza hi wkoll membru fundatur tal-[[Ġnus Magħquda]], u membru tal-[[G7]] u tan-[[NATO]].<ref name="nato">[http://www.nato.int/cps/en/natolive/nato_countries.htm]</ref> Hi wieħed mill-ħames membri permanenti tal-[[Kunsill tas-Sigurtà tal-Ġnus Magħquda]]. Għandha [[Armi Nukleari]], inklużi testati attivati, u għandha wkoll impjanti nukleari tal-elettriku. Fost il-bliet l-iżjed magħrufa fi Franza insibu 'l [[Pariġi]], [[Nizza]], [[Nancy]], [[Marsilja]], [[Bordeaux]], [[Lille]], [[Lyon]], [[Toulouse]], [[Strasburgu]], [[Rennes]] u [[Nantes]]. == Ġeografija u Klima == Franza qiegħda fl-[[Ewropa tal-Punent]].<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-02-25 |titlu=Archive copy |url=http://www.essex.ac.uk/armedcon/world/europe/western_europe/default.html |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160912161954/http://www.essex.ac.uk/armedcon/world/europe/western_europe/default.html |arkivju-data=2016-09-12 |url-status=dead }}</ref> Għandha fruntieri mal-[[Belġju]], il-[[Lussemburgu]], il-[[Ġermanja]], u l- [[Żvizzera|Iżvizzera]], l-[[Italja]], [[Monako]], [[Andorra]], u [[Spanja]].<ref name="kwintessential1">{{Ċita web |data-aċċess=2013-02-25 |titlu=Archive copy |url=http://www.kwintessential.co.uk/articles/article/France/Geography-of-France/540 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110831213549/http://www.kwintessential.co.uk/articles/article/france/Geography-of-France/540 |arkivju-data=2011-08-31 |url-status=dead }}</ref> Għandha żewġ katini ta' muntanji qrib il-fruntieri tagħha: l-[[Alpi]] fil-Lvant u l-[[Pirenej]] fil-nofsinhar. Fit-tramuntana u l-punent ta' Franza hemm għoljiet baxxi u widien tax-xmajjar. Fi Franza hemm ħafna klimi differenti.<ref>[http://www.worldtravelguide.net/country/92/climate/Europe/France.html]</ref> L-[[Oċean Atlantiku|Atlantiku]] għandu effett kbir fuq it-temp fit-tramuntana u l-punent. Dan ifisser it-temperatura hi kważi istess matul is-sena. Fil-Lvant, ix-xitwa kiesħa b'temp tajjeb u s-sajf sħun bi-maltempati. Fin-nofsinhar, ix-xitwa friska b'ħafna xita u s-sajf hu sħun u xott.<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-02-25 |titlu=Archive copy |url=http://www.francetourism.com/practicalinfo/general.htm |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20090805195645/http://www.francetourism.com/practicalinfo/general.htm |arkivju-data=2009-08-05 |url-status=dead }}</ref> Franza għandha t-tieni l-akbar [[Żona Ekonomika Esklussiva]] fid-dinja.<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-02-25 |titlu=Archive copy |url=http://www.developpementdurable.com/economie/2010/07/A2769/mediterranee-la-france-prend-le-controle-en-creant-une-zone-economique-exclusive.html |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110430124908/http://www.developpementdurable.com/economie/2010/07/A2769/mediterranee-la-france-prend-le-controle-en-creant-une-zone-economique-exclusive.html |arkivju-data=2011-04-30 |url-status=dead }}</ref> Din tkopri 11,035,000 kilometru kwadru. L-[[Stati Uniti|iStati Uniti]] biss għandha waħda akbar. === Fruntieri === Total tal-fruntieri ta' Franza: 3,956 km, pajjiżi tal-fruntiera (8): Andorra 55 km; il-Belġju 556 km; Ġermanja 418 km; Italja 476 km; Lussemburgu 69 km; Monako 6 km; Spanja 646 km; Isvizzera 525 km, Franza metropolitana - total: 2751 km: Gujana Franċiża - total: 1205 km (730 km mal-Brażil, 510 km). Hemm ukoll 16-il km bejn il-komun Franċiż barra minn xtutna ta' Saint Martin 16-il km u n-nazzjon separat tar-Renju tal-[[Pajjiżi l-Baxxi]] ta' Sint Maarten. == Storja == [[Stampa:Gaul, 1st century BC.gif|thumb|left|Mappa tal-Gaul qabel il-konkwista Rumana (seklu 1 QK).]] [[Stampa:Peuples gaulois.jpg|thumb|Mappa tal-Gaul qabel il-konkwista Rumana (seklu 1 QK).]] [[Stampa:Map Gallia Tribes Towns-es.svg|thumb|left|Mappa tal-Gaulja madwar is-sena 58 QK. c.]] [[Stampa:Pont du Gard BLS.jpg|thumb|Il-Pont du Gard huwa akkwadott li jinsab fin-nofsinhar ta' Franza.Il-pont inbena matul l-1 seklu QK mill-Imperu Ruman. Hija tinsab ħdejn ir-raħal ta' Remoulins]] [[Stampa:Franks expansion.gif|thumb|left|Espansjoni tar-Renju Franki, 481–870]] L-isem "Franza" ġej mill-kelma bil-[[Latin]] ''Francia'', li letteralment tfisser "Art il-[[Franki]]".<ref>[http://www.thesunchronicle.com/articles/2008/04/20/features/3057797.txt]</ref> Il-fruntieri ta' Franza moderna huma bejn wieħed u ieħor l-istess bħal dawk tal-[[Gallja]] l-antika fejn kienu joqgħodu l-Galli Ċeltiċ. [[Ġulju Ċesri]] kkonkwista l-Gallja u waqgħet taħt [[Imperu Ruman|Ruma]] fl-ewwe seklu QK.<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-02-25 |titlu=Archive copy |url=http://www.discoverfrance.net/France/History/Roman_Empire.shtml |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20100612002809/http://discoverfrance.net/France/History/Roman_Empire.shtml |arkivju-data=2010-06-12 |url-status=dead }}</ref> Bilmod il-Galli adottataw il-lingwa tar-Rumani (il-[[Latin]] li minnu evolva l-[[lingwa Franċiża|Franċiż]]) u l-kultura Rumana. Il-Kristjaneżmu deher l-ewwel darba fit-tieni u tielet seklu WK u kien stabbilit fir-raba' u ħames seklu. [[Stampa:Map France 1477-fr.svg|thumb|Franza fl-1477. Linji ħomor: Il-limiti tar-Renju ta' Franza; Ikħal ċar: id-dominju rjali]] [[Stampa:Carte de France dressée pour l'usage du Roy Delisle Guillaume 1721.JPEG|thumb|left|Carte de France dressedée pour l'usage du Roy. Delisle Guillaume (1721)]] [[Stampa:France September 1812 prussia occupied2.png|thumb|L-Ewwel Imperu Franċiż fl-aqwa kontroll territorjali tiegħu f'Settembru 1812]] [[Stampa:Europe 1812 map en.png|thumb|left|L-Ewropa fl-1812, bl-Imperu Franċiż fl-aqwa tiegħu qabel il-Kampanja Russa]] [[Stampa:Carte de l'Empire Français 1812.jpg|thumb|Mappa tal-Ewwel Imperu Franċiż fl-1812, maqsum f'130 département, bir-renji ta' Spanja, il-Portugall, l-Italja u Napli, u l-Konfederazzjoni tar-Rhine u l-Illyria u d-Dalmazja]] [[Stampa:France colonial Empire10.png|thumb|left|L-Ewwel (blu ċar) u t-Tieni (blu skur) imperi kolonjali Franċiżi]] Fis-seklu 4 WK, it-tribujiet Ġermaniċi, prinċipalment il-[[Franki]] invadew il-Galli. Hekk beda l-isem '' Francie''. L-isem modern "Franza" ġej mill-isem tar-Rejiet [[Dinastija Kapetinġa|Kapetinġi]] ta' Franza madwar Pariġi. Il-Franki kienu l-ewwel tribù tal-Ewropa wara l-waqgħa tal-Imperu Ruman kkonvertew għall-Kristjaneżmu minflok l-[[Arjaneżmu]]. Il-Franċiż kienu jsejħu lilhom infushom "ir-Renju l-iżjed Kristjan ta' Franza".<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-02-15 |titlu=Archive copy |url=http://www.wf-f.org/03-1-France.html |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110722112834/http://www.wf-f.org/03-1-France.html |arkivju-data=2011-07-22 |url-status=dead }}</ref> It-[[Trattat ta' Verdun]] (843), qasam l-imperu ta' [[Karlumanju]] fi tliet partijiet.<ref>[http://www.francebalade.com/histo/carolin.htm%7C]</ref> L-ikbar parti kienet Francia tal-Punent. Bejn wieħed u ieħor kienet l-istess bħal Franza moderna. Id-dinastija [[Karolinġa]] ggvernat Franza sal-987, meta [[Hugues Capet ta' Franza|Hugues Capet]] sar Re ta'Franza. Dixxendenti tiegħu, il-Kapetinġi diretti, id-[[Dar ta' Valois]] u d-[[Dar ta' Bourbon]] unifikaw il-pajjiż permezz ta' ħafna gwerer u wirt dinatiku. Il-monarkija kienet fl-aqwa tagħha matul il-Seklu 17 fir-renju ta' [[Lwiġi XIV ta' Franza]].<ref>[http://www.uncg.edu/rom/courses/dafein/civ/timeline.htm%7C]</ref> Dak iż-żmien Franza kellha l-akbar popolazzjoni fl- Ewropa. Il-pajjiż kellu influwenzata fuq il-politika, l-ekonomija, u l-kultura Ewropea. Il-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]] sar il-lingwa komuni tad-diplomazija fl-affarijiet Internazzjonali. Ħafna mill-[[Illuminiżmu]] ġie minn Franza. Ix-xjenzati Franċiżi għamlu skoperti xjentifiċi importanti fis-Seklu 18. Barra minn hekk Franza invadiet ħafna artijiet fl-Ameriki, l-Afrika u l-Asja.<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-02-25 |titlu=Archive copy |url=http://www.understandfrance.org/France/History3.html |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20100922052426/http://www.understandfrance.org/France/History3.html |arkivju-data=2010-09-22 |url-status=dead }}</ref> Franza kellha [[monarkija]] sar-[[Rivoluzzjoni Franċiża]] fl-1789. Ir-Re [[Lwiġi XVI ta' Franza|Lwiġi XVI]] u martu [[Marie Antoinette]] ġew maqtulin fl-1793.<ref>[http://www.lucidcafe.com/library/95nov/antoinette.html]</ref> Eluf ta' ċittadini Franċiżi oħra kienu wkoll maqtula. [[Napuljun Bonaparte]] ħa kontroll tar-Repubblika fl-1799. Aktar tard għamel lilu nnifsu Imperatur tal-Ewwel Imperu (1804-1814). L-armati tiegħu ikkonkwistaw il=parti l-kbira tal-Ewropa kontinentali.<ref>[http://www.napoleonguide.com/campind.htm]</ref> Fl-1815 wara l-aħħar telfa ta' Napuljun fil-[[Battalja ta' Waterloo]], qamet monarkija oħra. Iktar tard fl-1852, [[Louis-Napuljun Bonaparte]] ħoloq it-Tieni Imperu . Louis-Napoléon tneħħa wara t-telfa fil-[[Gwerra Franko-Prussjana]] tal-1870. It-Tielet Repubblika ħadet post ir-reġim tiegħu.<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-02-25 |titlu=Archive copy |url=http://www.intellego.fr/soutien-scolaire-3eme/aide-scolaire-Education-civique-juridique-et-sociale/Les-regimes-politiques-de-France-de-1780-a-nos-jours./31424 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20100424200837/http://www.intellego.fr/soutien-scolaire-3eme/aide-scolaire-education-civique-juridique-et-sociale/les-regimes-politiques-de-france-de-1780-a-nos-jours./31424 |arkivju-data=2010-04-24 |url-status=dead }}</ref> Fis-sekli 18 u 19 Franza bniet imperu kolonjali kbir . Il-imperu kien fih partijiet mill-Afrika tal-Punent u l-Asja tax-Xlokk. Il-kultura u l-politika ta' dawn ir-reġjuni kienu influwenzati minn Franza. Ħafna eks-kolonji għandhom il-[[lingwa Franċiża|Franċiż]] bħala lingwa uffiċjali.<ref>[http://www.alsintl.com/resources/languages/French/]</ref> Il-pajjiż ra l=ġlied kemm fl-[[Ewwel Gwerra Dinjija]] u kemm fit-[[Tieni Gwerra Dinjija|tieni]]. Matul l-Ewwel Gwerra Dinjija, miljuni mietu fit-trinek, aktar minn miljun minnhom fil-[[Battalja tas-Somme]].<ref>[http://www.firstworldwar.com/battles/somme.htm]</ref> Matul il-Tieni Gwerra Dinjija, in-[[Nazisti]] okkupaw Franza. L-Alleati niżlu l-art fin-Normandija fis-6 ta' Ġunju u nvadew in-Normandija u bdiet il-[[Battalja tan-Normandija]]. Il-forzi Ġermaniżi tilfu 'l Franza fi ftit xhur. == Diviżjonijiet administrattivi == [[Stampa:FR-Régions.svg|thumb|It-18-il reġjun wara ir-riforma tal-2015 nklużi Korsika (Corse, fuq il-lemin t’isfel) u l-ħames reġjuni barra l-Ewropa (fuq ix-xellug t’isfel).]] [[Stampa:The Mountainous Spine of Corsica.jpeg|thumb|Corse (Korsika)]] Mill-2016 Franza maqsuma fi 18-il reġjun amministrattiv. 13 minnhom huma fi Franza Metropolitana. Korsika għandha stat differenti mill-12 l-oħra fir-reġjun Metropolitan u msejħa ''collectivité territoriale''. Franza għandha wkoll ħames reġjuni barra l-Ewropa. Dawn ir-reġjuni għandhom l-istess stat bħal dawk Metropolitani. Imbagħad Franza hi maqsuma f'101 ''département'' u d-départements huma maqsuma f'335 ''arrondissement''. L-arrondissements huma mill-ġdid maqsuma f’2,054 ''canton'' u l-cantons huma maqsuma f' ''commune''. Fl-1 ta' Jannar 2014, skont L-''Institut National de la Statistique et des Études Économiques'' kien hemm 36,681 communes fi Franza, 36,554 minnhom fi Franza Metropolitana u 127 minnhom barra.<ref>[http://insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=99&ref_id=t_0203R]</ref> {| class="wikitable" style="font-size:90%;" <center>'''Franza Metropolitana'''</center> |- ! Reġjun ! Départements ! Belt Kapitali |- | [[Stampa:Blason_Auvergne-Rhône-Alpes.svg|20px]] Auvergne-Rhône-Alpes | Ain, Allier, Ardèche, Cantal, Drôme, Isère, Loire, Haute-Loire, Puy-de-Dôme, Rhône, Savoie, Haute-Savoie | [[Stampa:Coat_of_Arms_of_Lyon.svg|20px]] Lyon |- | [[Stampa:Blason_région_fr_Bourgogne-Franche-Comté.svg|20px]] Bourgogne-Franche-Comté | Côte-d’Or, Doubs, Jura, Nièvre, Haute-Saône, Saône-et-Loire, Yonne, Territoire de Belfort | [[Stampa:Blason_ville_fr_Dijon_(Côte-d'Or).svg|20px]] Dijon |- | [[Stampa:Armoiries_Bretagne_-_Arms_of_Brittany.svg|20px]] Bretagne | Côtes-d'Armor, Finistère, Ille-et-Vilaine, Morbihan | [[Stampa:Blason_Rennes.svg|20px]] [[Rennes]] |- | [[Stampa:Blason_Centre-Val_de_Loire.svg|20px]] Centre-Val de Loire | Cher, Eure-et-Loir, Indre, Indre-et-Loire, Loir-et-Cher, Loiret | [[Stampa:Blason_Orléans.svg|20px]] Orléans |- | [[Stampa:Arms of Corsica.svg|20px]] Corse (Korsika) | Corse-du-Sud, Haute-Corse | [[Stampa:Blason ville fr Ajaccio.svg|20px]] Ajaccio |- | Grand Est | Ardennes, Aube, Marne, Haute-Marne, Meurthe-et-Moselle, Meuse, Moselle, Bas-Rhin, Haut-Rhin, Vosges | [[Stampa:Greater_coat_of_arms_of_Strasbourg.svg|20px]] Strasbourg ([[Strażburgu]]) |- | Hauts-de-France | Aisne, Nord, Oise, Pas-de-Calais, Somme | [[Stampa:Coat_of_Arms_of_Lille_(flat).svg|20px]] [[Lille]] |- | [[Stampa:Blason_Île-de-France_moderne_1.svg|20px]] Île-de-France | Essonne, Hauts-de-Seine, Paris, Seine-et-Marne, Seine-Saint-Denis, Val-de-Marne, Val-d'Oise, Yvelines | [[Stampa:Grandes_Armes_de_Paris.svg|20px]] Paris ([[Pariġi]]) |- | [[Stampa:Arms_of_William_the_Conqueror_(1066-1087).svg|20px]] Normandie | [Calvados, Eure, Manche, Orne, Seine-Maritime | [[Stampa:Blason_Rouen_76.svg|20px]] Rouen |- | [[Stampa:BlasonNouvelleAquitaine.svg|20px]] Nouvelle-Aquitaine | Charente, Charente-Maritime, Corrèze, Creuse, Dordogne, Gironde, Landes, Lot-et-Garonne, Pyrénées-Atlantiques, Deux-Sèvres, Vienne, Haute-Vienne | [[Stampa:Coat_of_Arms_of_Bordeaux_(Chief_of_France_Moderne).svg|20px]] [[Bordeaux]] |- | [[Stampa:Blason_région_fr_Occitanie.svg|20px]] Occitanie | Ariège, Aude, Aveyron, Gard, Haute-Garonne, Gers, Hérault, Lot, Lozère, Hautes-Pyrénées, Pyrénées-Orientales, Tarn, Tarn-et-Garonne | [[Stampa:Armoiries_de_Toulouse.svg|20px]] [[Toulouse]] |- | [[Stampa:Blason_région_fr_Pays-de-la-Loire.svg|20px]] Pays de la Loire |Loire-Atlantique, Maine-et-Loire, Mayenne, Sarthe, Vendée | [[Stampa:Grandes_Armes_de_Nantes.svg|20px]] [[Nantes]] |- | [[Stampa:Blason_région_fr_Provence-Alpes-Côte_d'Azur.svg|20px]] Provence-Alpes-Côte d’Azur | Alpes-de-Haute-Provence, Alpes-Maritimes, Bouches-du-Rhône, Hautes-Alpes, Var, Vaucluse | [[Stampa:Armoiries_de_Marseille.svg|20px]] Marseille ([[Marsilja]]) |} {| class="wikitable" style="font-size:90%;" <center>'''Barra Franza Metropolitana'''</center> |- ! Isem ! Stat kostituzzjonali ! Belt kapitali ! Post |- | [[Stampa:Flag of France.svg|20px]] Guyane française | Reġjun barra Franza (''régions d'outre-mer'') u fl-istess ħin departiment barra Franza (''département d'outre-mer'' jew DOM) | Cayenne | [[L-Amerika t'Isfel|Amerika t'Isfel]] |- | [[Stampa:Flag of Guadeloupe (local) variant.svg|20px]] Guadeloupe | Reġjun barra Franza (''régions d'outre-mer'') u fl-istess ħin departiment barra Franza (''département d'outre-mer'' jew DOM) | Basse-Terre | Karibew |- | [[Stampa:Flag of Martinique.svg|20px]] Martinique | Reġjun barra Franza (''régions d'outre-mer'') u fl-istess ħin departiment barra Franza (''département d'outre-mer'' jew DOM) | Fort-de-France | Karibew |- | [[Stampa:Flag of Mayotte (local).svg|20px]] Mayotte | Reġjun barra Franza (''régions d'outre-mer'') u fl-istess ħin departiment barra Franza (''département d'outre-mer'' jew DOM) | Mamoudzou | [[Oċean Indjan]] |- | [[Stampa:Flag of France.svg|20px]] Réunion | Reġjun barra Franza (''régions d'outre-mer'') u fl-istess ħin departiment barra Franza (''département d'outre-mer'' jew DOM) | Saint-Denis | [[Oċean Indjan]] |} === Diviżjonijiet territorjali tal-Ewwel Repubblika Franċiża u l-Ewwel Imperu Franċiż === <gallery> Stampa:France Departement 1801.svg|Départements Franċiżi fl-1801 waqt il-Konsulat Stampa:Map administrative divisions of the First French Empire 1812-en.svg|Départements Franċiżi fl-1812 </gallery> == Gvern == [[Stampa:Prefecture-Tlse 12.JPG|thumb|left|Prefecture f'Upper Garonne (31; bil-Franċiż Haute-Garonne, bl-Oċċitan Nauta Garonne).]] Franza għandha sistema ta' gvern semi-presidenzjali stabbilita mill-kostituzzjoni tal-Ħames Repubblika Franċiża.<ref>[http://www.absoluteastronomy.com/topics/Semi-presidential_system]</ref> Il-Kostituzzjoni tiddikjar n-nazzjon bħala repubblika soċjali, indiviżibbli, sekulari u demokratika. tipprovdi wkoll għas-separazzjoni tal-poteri.<ref>[http://www.unc.edu/depts/europe/francophone/principles_en.pdf]</ref> == Il-militar == [[Stampa:Gaule96.jpg|thumb|lemin| L-''aircraft carrier'' nukleari ''Charles de Gaulle'']] [[Stampa:French Republican Guard Bastille Day 2007 n4.jpg|thumb|Il-Gwardja Repubblikana Franċiża]] Il-Forzi Armati Franċiż huma maqsumin f'erba' fergħat: * ''Armée de Terre'' (Forza tal-Art) * ''Marine Nationale'' (Forza Navali) * ''Armée de l'Air'' (Forza tal-Ajru Force) * ''Gendarmerie Nationale'' (Forza militari li taġixxi bħala Pulizija Nazzjonali Rurali) Franza għandha madwar 359.000 ruħ fil-Militar u tonfoq 2.6% tal-[[Prodott Gross Domestiku]] (PGD) fid-difiża.<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-02-25 |titlu=Archive copy |url=http://www.csis.org/media/csis/pubs/060626_asia_balance_powers.pdf |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20181226073401/https://www.csis.org/media/csis/pubs/060626_asia_balance_powers.pdf |arkivju-data=2018-12-26 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-02-25 |titlu=Archive copy |url=http://www.csis.org/media/csis/pubs/westmb012302%5B1%5D.pdf |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20090617081254/http://www.csis.org/media/csis/pubs/westmb012302%5B1%5D.pdf |arkivju-data=2009-06-17 |url-status=dead }}</ref> Dan l-ogħla fl-[[Unjoni Ewropea]]. Franza u r-[[Renju Unit]] jonfqu 40%mill-baġit tad-difiża tal-UE. Madwar 10% tal-baġit għad-difiża ta' Franza jintefaq fuq l-[[Armi Nukleari]]. == Relazzjonijiet barranin == [[Stampa:French Passport Cover.svg|thumb|185px|Qoxra ta' passaport bijometriku Franċiż (bil-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]]: passeport français)]] Franza hi membru tal-[[Ġnus Magħquda]], infatti membru permanenti tal-[[Kunsill tas-Sigurtà tal-Ġnus Magħquda]] u għandu dritt tal-veto.<ref>[http://www.un.org/en/members/index.shtml#f]</ref><ref>[http://www.un.org/sc/members.asp]</ref> Hi wkoll membru tal-[[Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ]] (WTO). Is-sedi ċentrali tal-[[Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni Ekonomika u l-Iżvilupp]] (OECD), [[UNESCO]] u [[Interpol]] qegħdin Franza. Franza kienet waħda mill-memmbri fundaturi tal-[[Unjoni Ewropea]].<ref>[http://europa.eu/abc/history/index_en.htm]</ref> Fis-snin 1960, Franza riedet teskludu r-[[Renju Unit]] mill-[[organizzazzjoni]]. Riedet tibni l-potenza ekonomija tagħha fl-Ewropa kontinentali u ssir wieħed mill-pajjiżi l-aktar influwenti fl-UE. Mis-snin , Franza u l-[[Ġermanja]] saru ħafna eqreb fil-pulitika tagħhom. Franza illum hi membru tal-[[Organizzazzjoni tat-Trattat tal-Atlantiku ta' Fuq]] (NATO).<ref name="nato" /> Madankollu, taħt il-[[Charles de Gaulle|President de Gaulle]] kienet ħalliet il-kmand militari konġunt. Fl-1990, Franza ġiet ikkritikata għal provi tal-armi nukleari taħt l-art fil-[[Polineżja Franċiża]]. Franza kienet għal kollox kontra l-invażjoni tal-Iraq tal-2003.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/2688117.stm]</ref> Franza għad għandha influwenz politika u ekonomika qawwija fil-kolonji li kellha fl-[[Afrika]]. Per eżempju hija pprovdiet għajnuna ekonomika u truppi fil-missjoni għaż-żamma tal-paċi fil-[[Côte d’Ivoire]] u [[Ċad]]. == Ekonomija == [[Stampa:A380 Reveal 2.jpg|thumb|left|L-ewwel [[Airbus A380]] li tlesta, [[Toulouse]], 2005]] Franza hija membru tal-grupp [[G8]] tal-pajjiżi industrijalizzati ewlenin. Franza għandha it-tmien l-ikbar konomija fid-dinja skont il-Prodott Gross Domestiku (PGD) (li jieħu kont kemm iqum biex tgħix fil-pajjiżi differenti u rati tal-[[inflazzjoni]]).<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-02-15 |titlu=Archive copy |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110604195034/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html |arkivju-data=2011-06-04 |url-status=dead }}</ref> Franza flimkien ma' 11-il-membru ieħor tal-[[Unjoni Ewropea]] nidiet l-[[euro]] fl-1 ta' Jannar 1999 u bdiet tużaha fl-2002.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1845045.stm]</ref> L-ekonomija ta' Franza għandha kważi 2.9 miljun kumpannija reġistrata.<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-02-26 |titlu=Archive copy |url=http://www.journaldunet.com/management/repere/entreprises_france_type.shtml |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20081217093527/http://www.journaldunet.com/management/repere/entreprises_france_type.shtml |arkivju-data=2008-12-17 |url-status=dead }}</ref> Il-gvern għandu influwenza konsiderevoli fuq id-ditti tal-[[Ferrovija]], l-[[Elettriku]], l-[[Ajru]], u t-[[Telekomunikazzjont]] (billi hu l-proprjetarju ta' kumpaniji kbar bħal [[SNCF]] (ferroviji) u [[EDF]] (elettriku)).<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-02-26 |titlu=Archive copy |url=http://investisseurs.edf.com/the-edf-group/edf-investors/stock-information/shareholding-policy-117065.html |arkivju-url=https://archive.today/20120709190130/http://investisseurs.edf.com/the-edf-group/edf-investors/stock-information/shareholding-policy-117065.html |arkivju-data=2012-07-09 |url-status=dead }}</ref> Franza għandha industrija importanti tal-ajruspazju (disinn tal-ajruplani u vetturi spazjali) bl-industrija [[Airbus]] fir-ras.<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-02-15 |titlu=Archive copy |url=http://www.ademe.fr/midi-pyrenees/documents/a_3/cnes_dossier_presse.pdf |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20070629155229/http://www.ademe.fr/midi-pyrenees/documents/a_3/cnes_dossier_presse.pdf |arkivju-data=2007-06-29 |url-status=dead }}</ref> Tista' wkoll tvara razzi minn [[Guyane française]].<ref>[http://www.russianspaceweb.com/kourou_origin.html]</ref> Franza investiet ħafna fl-[[enerġija nukleari]]. Għalhekk Franza tipproduċi l-inqas dijossidu tal-karbonju fost is-seba' pajjiżi l-aktar industrijalizzati fid-dinja.<ref>[http://www.bls-frenchcourses.com/french-economy-industry-GB.html]</ref> Il-59 impjant nukleari jiġġeneraw il-parti l-kbira tal-elettriku prodott fil-pajjiż (78% fl-2006,<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-02-15 |titlu=Électricité en France: les principaux résultats en 2006 |url=http://www.industrie.gouv.fr/energie/statisti/se_elec.htm |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20070603104111/http://www.industrie.gouv.fr/energie/statisti/se_elec.htm |arkivju-data=2007-06-03 |url-status=dead }}</ref> minn 8% biss fl-1973, 24% fl-1980, u 75% fl-1990). Franza hija l-ikbar produttur u esportatur agrikolu fl-Ewropa.<ref>[http://www.ameinfo.com/185827.html]</ref> Tesporta qamħ, tjur, prodotti tal-ħalib, ċanga, u majjal. Hi famuża wkoll għall-industrija tal-inbid. Franza rċeviet 10 biljun ewro fl-2006 mill-Komunità Ewropea bħala sussidji lill-bdiewa.<ref name="BBCCap">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4407792.stm]</ref> == Kultura == [[Stampa:Louvre Museum Wikimedia Commons.jpg|thumb|left|Musée du Louvre-Louvre Museum-Mużew tal-Louvre, [[Pariġi]]]] [[Stampa:Paris - Orthophotographie - 2018 - Palais du Louvre 02.jpg|thumb|Veduta mill-ajru tal-Palazz tal-Louvre u l-Park tat-Tuileries, fl-1 ta' Jannar 2018]] === Lingwa === Il-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]] hi l-[[lingwa]] uffiċjali ta' Franza. Din appartjeni għall-grupp ta' lingwa Rumanzi li jinkludi t-[[lingwa Taljana|Taljan]] u l-[[lingwa Spanjola|Ispanjol]] u oħrajn. Imbagħad hemm ukoll ħafna djaletti reġjonali. L-Alsazjan, djalett Ġermaniż jitkellmuh f'Alsace u f'partijiet ta' [[Lorraine]] fi Franza tal-Lvant. Il-Franċiż kien il-lingwa tad-diplomazija u l-[[kultura]] fl-[[Ewropa]] bejn is-Seklu 17 u u d-19 u għadu użat ħafna.<ref>[http://www.history.com/encyclopedia.do?articleId=207636]</ref> Xi nies fi Franza jitkellmu wkoll bil-Bask, Breton, Katalan, Korsikan, Ġermaniż, Fjamming u Occitan. === Reliġjon === {{bar box |title=Reliġjożità fi Franza |titlebar=#ddd |left1=reliġjon |right1=perċentaġġ |float=right |bars= {{bar percent|Insara|blue|54}} {{bar percent|Bla reliġjon|gray|31}} {{bar percent|Misilmin|green|4}} {{bar percent|Lhud|pink|1}} {{bar percent|Oħrajn<br />jew bla opinjoni|brown|10}} }} [[Stampa:Notre-Dame de Paris, 4 October 2017.jpg|thumb|left|Faċċata tan-Nofsinhar u nava ta' Notre-Dame (Madonna bil-Franċiż) fl-2017, sentejn qabel in-nar, Sit ta' Wirt Dinji tal-[[UNESCO]]]] Franza hi stat sekulari u l-Kostituzzjoni tiggarantixxi l-libertà tar-reliġjon.<ref>[http://www.assemblee-nationale.fr/connaissance/constitution.asp]</ref> Il-popolazzjoni hi bejn wieħed u ieħor, 51% [[Knisja Kattolika|Kattolika]], 31% tan-nies huma anjostiċi jew atej, 4% huma [[Iżlam|Misilmin]], 3% jgħidu li huma [[Protestantiżmu|Protestanti]] u 1% jgħidu li huma [[Ġudaiżmu|Lhud]]. 10% huma minn reliġjonijiet oħra jew ma għandhomx opinjoni dwar ir-reliġjon.<ref>[http://www.catholicculture.org/news/features/index.cfm?recnum=48547]</ref><ref name="religion">[http://www.cotidianul.ro/franta_nu_mai_e_o_tara_catolica-20395.html]</ref> Skont stħarriġ tal-opinjoni fl-2005:<ref name="EUROBAROMETER">[http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_225_report_en.pdf]</ref> * '''34%''' taċ-ċittadini Franċiżi jgħidu li ''"jemmnu li hemm [[Alla]]"''. * '''27%''' jgħidu li ''"jemmnu li hemm xi spirtu jew qawwa tal-ħajja"''. * '''33%''' jgħidu li ''"ma jemmnux li hemm xi spirtu, Alla jew qawwa tal-ħajja."''. === Letteratura === [[Stampa:Dartagnan-musketeers.jpg|left|thumb|''It-Tliet Muskettieri'' ta' [[Alexandre Dumas, père|Alexandre Dumas]]]] Il-letteratura Franċiża bdiet fil-[[Medjuevu]].<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-02-15 |titlu=Archive copy |url=http://www.discoverfrance.net/France/Literature/DF_literature.shtml |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160419194513/http://www.discoverfrance.net/France/Literature/DF_literature.shtml |arkivju-data=2016-04-19 |url-status=dead }}</ref> Il-Franċiż kien maqsum f'bosta djaletti dak iż-żmien u l-ortografija kienet tvarja minn awtur għall-ieħor. Matul is-Seklu 17, l-awturi ewlenin kienu [[Pierre Corneille]], [[Jean Racine]], [[Moliere]] [[Blaise Pascal]] u [[René Descartes]].<ref>[http://17emesiecle.free.fr/Auteurs.php]</ref> Fis-sekli 18 u 19, il-letteratura Franċiża laħqet l-aqwa tagħha. Fis-seklu 18 kien raw saġġisti u moralisti bħal [[Voltaire]] u [[Jean-Jacques Rousseau]]. Ħafna mir-rumanzi Franċiżi famużi inkitbu fis-seklu 19 minn awturi bħal [[Victor Hugo]], [[Alexandre Dumas, Pere|Alexandre Dumas]] u [[Jules Verne]]. Dawn kitbu rumanzi popolari bħall [[It-Tliet Muskettieri]], [[Il-Konti ta' Monte Cristo]], [[Għoxrin Elf Liga taħt il-Baħar]] u [[Il-Ħotbi ta' Notre-Dame]]. Fost il-kittieba tar-rumanzi tas-seklu 19 insibu 'l [[Emile Zola]], [[Guy de Maupassant]], [[Théophile Gautier]] u [[Stendhal]].<ref>[http://www.discoverfrance.net/France/Literature/DF_literature]</ref> === Arti === [[Stampa:Claude Monet 023.jpg|thumb|[[Claude Monet]] waqqaf il-moviment [[Impressjoniżmu|Impressionista]] (''Femme avec un parasol'', 1886, [[Musée d'Orsay]]).]] [[Stampa:Toulouse-Lautrec - La Goulue arrivant au Moulin Rouge.jpg|thumb|left|La Goulue jasal fil-Moulin Rouge, ta' Toulouse-Lautrec (1892)]] Il-bidu tal-arti Franċiża kien influwnzat ħafna mill-arti Fjamminga u Taljana fi żmien ir-Rinaxximent. L-iSkola tal-Pittura ta' Fontainebleau fir-rinaxximent kienet imnebbħa direttament minn pitturi Taljani bħal [[Primaticcio]] u [[Rosso Fiorentino]], li tnejn kienu jaħdmu Franza. Tnejn mill-pitturi l-iżjed famużi ta' [[żmien il-Barokk]], [[Nicolas Poussin]] u [[Claude Lorrain]], kienu jgħixu l-Italja. Is-seklu 17 kien il-perjodu meta l-pittura Franċiża saret l-iżjed prominenti u individwalizzat ruħha permezz tal-klassiċiżmu. Il-priminstru ta' Lwiġi XIV [[Jean-Baptiste Colbert]] fl-1648 waqqaf l-Akkademja Rjali tal-Pittura u Skultura biex tipproteġi dawn l-artisti. u fl-1666 ħalaq l-Akkademja Franċiża f'Ruma, li għadha sejra, biex ikun hemm kuntatt dirett mal-artisti Taljani. [[Stampa:LE PENSEUR - Museo Rodin- PARIS.jpg|thumb|left|''Le Penseur'' ta' [[Auguste Rodin]] (1902), [[Musée Rodin]], Pariġi.]] Fis-seklu 18, l-artisti Franċiżi żvillupaw l-istil rokoko, verżjoni iżjed intima tal-istil barokk ta' qabel. Ix-xogħlijiet tal-artisti appoġġati mill-qorti rjali [[Antoine Watteau]], [[François Boucher]] u [[Jean-Honoré Fragonard]] huma eżempji mill-aħjar ta' dan l-istil. Ir-[[Rivoluzzjoni Franċiża]] ġabet bidliet kbar, billi [[Napuljun]] kien jiffavorixxi l-artisti tal-[[neoklassiċiżmu|istil neoklassiku]] bħal [[Jacques-Louis David]] u l-''Académie des Beaux-Arts'' li kellha ħafna influwenza stabbiliet l-istil magħruf bħala [[Akkademiżmu]]. F'din l-epoka Franza saret ċentru ta' ħolqien artistiku u l-ewwel nofs tas-seklu 19 kien iddominat minn żewħ movimenti, wieħed wara l-ieħor. L-ewwel kien ir-[[Romantiċiżmu]] b'[[Théodore Géricault]] u [[Eugène Delacroix]], u mbagħad ir-[[Realiżmu (arti)|Realiżmu]] b'[[Camille Corot]], [[Gustave Courbet]] u [[Jean-François Millet]], stil li spiċċa biex żviluppa fin-[[Naturaliżmu (arti)|Naturaliżmu]]. Fit-tieni nofs tas-seklu 19, l-influwenza ta' Franza fuq il-pittura saret saħansitra iżjed importanti, bl-iżvilupp ta' stili ġodda ta' pittura bħall-[[Impressjoniżmu]] u s-[[Simboliżmu (arti)|Simboliżmu]]. Il-pitturi impressjonisti l-iżjed famużi kienu [[Camille Pissarro]], [[Édouard Manet]], [[Edgar Degas]], [[Claude Monet]] u [[Auguste Renoir]].<ref>[http://www.nationalgallery.org.uk/paintings/learn-about-art/guide-to-impressionism/guide-to-impressionism]</ref> It-tieni ġenerazzjoni tal-pitturi tal-istil impressjonista [[Paul Cézanne]], [[Paul Gauguin]], [[Toulouse-Lautrec]] u [[Georges Seurat]] kienu wkoll fir-ras ta' evoluzzjonijiet artistiċi<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-02-26 |titlu=Le néo-impressionnisme de Seurat à Paul Klee |url=http://www.rfi.fr/actufr/articles/063/article_34792.asp |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20171010120343/http://www.rfi.fr/actufr/articles/063/article_34792.asp |arkivju-data=2017-10-10 |url-status=dead }}</ref> flimkien mal-artisti [[Foviżmu|fauvisti]] [[Henri Matisse]], [[André Derain]] u [[Maurice de Vlaminck]].<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-02-26 |titlu=The Fauves (dossier) |url=http://www.nga.gov/feature/artnation/fauve/index.shtm |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20101105195501/http://www.nga.gov/feature/artnation/fauve/index.shtm |arkivju-data=2010-11-05 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-02-26 |titlu=Vlaminck, version fauve |url=http://www.rfi.fr/culturefr/articles/098/article_63189.asp |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20171010120345/http://www.rfi.fr/culturefr/articles/098/article_63189.asp |arkivju-data=2017-10-10 |url-status=dead }}</ref> fil-bidu tas-seklu 29 [[Georges Braque]] u l-pittur Sspanjol [[Pablo Picasso]], li kien jgħix Pariġi, żviluppaw il-[[Kubiżmu]]. Kien hemm pitturi oħra barranin li kienu joqogħdu u jaħdmu Pariġi jew fil-qrib, bħal [[Vincent van Gogh]], [[Marc Chagall]], [[Amedeo Modigliani]] u [[Wassily Kandinsky]]. === Sports === [[Stampa:TourDeFrance 2005 07 09.jpg|right|thumb|Il-''Peloton'' (tfisser "il-qattgħa" bil-Franċiż) tat-[[Tour de France]]]] It-tiġrija tar-roti, [[Tour de France]], li ssir kull Lulju hija wieħed mill-avvenimenti sportivi l-aktar magħrufa.<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-02-26 |titlu=Archive copy |url=http://www.weightlossdietinformation.com/the-tour-de-france-the-most-famous-bicycle-race-in-the-world.html |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110718024209/http://www.weightlossdietinformation.com/the-tour-de-france-the-most-famous-bicycle-race-in-the-world.html |arkivju-data=2011-07-18 |url-status=dead }}</ref> Din-tellieqa tieħu tliet ġimgħat u twila madwar 3500 km, tgħaddi minn ħafna minn Franza u tintemm fiċ-ċentru ta' Pariġi, fl-''Avenue des Champs-Elysées''. Il-[[Futbol]] hu sport ieħor popolari fi Franza. It-tim Franċiż rebaħ it-[[Tazza tad-Dinja tal-Futbol]] fl-1998 u l-[[Kampjonati Ewropej tal-Futbol|Kampjonat Ewropew tal-Futbol]] fl-1984 u fl-2000. Franza tospita wkoll tiġrija ta' 24 Siegħa tal-karozzi ta' [[Le Mans]]. Il-logħob tat-[[Tazza tad-Dinja tar-Rugby]] sar Franza fl-2007 u Franza spiċċat ir-raba'.<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-02-15 |titlu=Archive copy |url=http://french.lovetoknow.com/Popular_French_Sports |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20100528112941/http://french.lovetoknow.com/Popular_French_Sports |arkivju-data=2010-05-28 |url-status=dead }}</ref> Franza kellha x'taqsam ħafna mal-[[Logħob Olimpiku|Logħob Olimpiku Modern]]. Fl-aħħar tas-seklu 19, il-[[Baruni]] [[Pierre de Coubertin]] issuġġerixxa li jibda jsir il-Logħob Olimpiku mill-ġdid. Franza ospitat l-[[Olimpjadi tas-Sajf]] darbtejn, fl-1900 u 1924, f'[[Pariġi]]. Franza ospitat ukoll l-[[Olimpijadi tax-Xitwa]] tliet darbiet, fl-1924 f'[[Chamonix]], fl-1968 f'[[Grenoble]], u fl-1992 f'[[Albertville]]. === Kċina === [[Stampa:Terrine de saumon au basilic.JPG|thumb|left|230px|Terrina tas-salamun bil-ħabaq]] Il-kċina Franċiża influwenzat l-istil tat-tisjir madwar l-Ewropa kollha, u l-koki Franċiżi jaħdmu fir-ristoranti madwar id-dinja.<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-02-15 |titlu=Archive copy |url=http://www.delices-du-monde.fr/recettes-francaise.html |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20100723164351/http://www.delices-du-monde.fr/recettes-francaise.html |arkivju-data=2010-07-23 |url-status=dead }}</ref> L-"haute cuisine" bdewha koki famużi Franċiżi bħal François Pierre La Varenne (1615-1678) u l-kok ta' [[Napuljun]], Marie-Antoine Careme ( 1784-1833). Dawn il-koki żviluppa stil eħfef ta ikel imqabbel mal-ikel tal-[[Medjuevu]]. Użaw inqas ħwawar u aktar ħxejjex aromatiċi u l-krema. Il-kċina Franċiża fis-seklu 20 zviluppaha l-iżjed Auguste Escoffier (1846-1935)li kien ġenju fl-organizzazzjoni. Sab kif għandhom jiġu maniġġati ristoranti kbar, bħal f'lukanda kbira jew f'palazz, kif il-ħaddiema għandhom jiġu organizzati u kif il-menu għandu jitħejja. Huwa kellu metodi għall kollox. L-akbar kontribuzzjoni ta' Escoffier kienet il-pubblikazzjoni ta' ''La Guide Culinaire'' fl-1903, li stabbiliet l-fundamenti tat-tisjir Franċiż. Escoffier immaniġġa r-ristoranti u l-kċina fil-lukandi Savoy u Carlton f' [[Londra]], ir-Ritz f'Pariġi. Forsi l-iżball ta' Escoffier kien li ħalla barra ħafna mill-karattru kulinari li nsibu fir-reġjuni ta' Franza. Fis-seklu 20 il-Gastro-turiżmu u l-gwida ''Michelin'' għenu biex in-nies isiru jafu kemm hi għanja l-kċina tal-borġeżija u tal-gabillotti fil-kampanja Franċiża. Il-kċina ta' Gascogne kellha influwenza kbira fuq il-kċina tal-Lbiċ ta' Franza. Ħafna platti li darba kienu reġjonali infirxu b'varjazzjonijiet mal-pajjiż. Il-[[Ġobon]] u l-[[Inbid]] huma parti ewlenija tal-kċina.<ref>[http://www.goodcooking.com/frcheese.htm]</ref><ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-02-15 |titlu=Archive copy |url=http://www.franceway.com/cheese/ |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20100827131743/http://www.franceway.com/cheese/ |arkivju-data=2010-08-27 |url-status=dead }}</ref><refhttp://trifter.com/practical-travel/world-cuisine/top-10-most-tasty-cuisines-in-the-world/]</ref> Franza ta' Fuq in-nies jippreferu jużaw il-[[butir]] biex isajru waqt li fi Franza t'Isfel jippreferu ż-żejt taż-żebbuġa u t-tewm.<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2011-04-25 |titlu=Archive copy |url=http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jvmxWfyZ2tFVA3qcmC7DkX6SMi5g |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110425112349/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jvmxWfyZ2tFVA3qcmC7DkX6SMi5g |arkivju-data=2011-04-25 |url-status=live }}</ref> Franza, kull reġjun għandu l-platti speċjali tiegħu bħax-''choucroute'' f'Alsace, il-''quiche'' f'Lorraine, il-''cassoulet'' f'Languedoc-Roussillon u t-''tapenade'' f'Provence-Alpes-Côte d'Azur. F'Novembru 2010, [[UNESCO]] żid il-'''gastronomija Franċiża''' mal-lista tal-"patrimonju kulturali intanġibbli".<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-02-26 |titlu=Archive copy |url=http://www.dallasnews.com/sharedcontent/dws/news/world/stories/DN-culture_17int.ART.State.Edition1.b21e71.html |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20101120234633/http://www.dallasnews.com/sharedcontent/dws/news/world/stories/DN-culture_17int.ART.State.Edition1.b21e71.html |arkivju-data=2010-11-20 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.unesco.org/new/en/media-services/single-view/news/celebrations_healing_techniques_crafts_and_culinary_arts_added_to_the_representative_list_of_the_intangible_cultural_heritage/]</ref> === Turiżmu === [[Stampa:Chateau-de-versailles-cour.jpg|thumb|300px|Il-[[Palazz ta' Versailles]], waħda mid-destinazzjonijiet turistiċi l-aktar popolari fi Franza]] Franza hija l-akbar destinazzjoni turistika fid-dinja. Fl-2007, 81.9 miljun turist barranin żaru Franza.<ref name="tourism.stat"/> Spanja it-tieni (58.5 miljun fl-2006) u l-[[Stati Uniti|iStati Uniti]] it-tielet (51.1 miljun fl-2006). Fost l-attrazzjonijiet l-aktar famużi hemm it-[[Torri Eiffel]] u l-[[Arc de Triomphe]] f'Pariġi u [[Mont Saint Michel]], fin-[[Normandija]].<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-02-15 |titlu=Musées et Monuments historiques |url=http://www2.culture.gouv.fr/deps/mini_chiff_03/fr/musee.htm |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20071224180811/http://www2.culture.gouv.fr/deps/mini_chiff_03/fr/musee.htm |arkivju-data=2007-12-24 |url-status=dead }}</ref> F'subborg fil-Lvant ta' Pariġi hemm [[Disneyland]] Ewropeja. din l-attrazzjoni infetħet fl-1992 u saret wkoll destinazzjoni turistika popolari fl-[[Ewropa]]. == L-aktar bliet popolati (Franza Kontinentali) == <gallery> File:La Tour Eiffel vue de la Tour Saint-Jacques, Paris août 2014 (2).jpg|[[Pariġi]] File:View from Notre-Dame de Paris, 24 June 2014 004.jpg|[[Pariġi]] File:Paris Métro Line 8 at Night.jpg|[[Pariġi]] File:Notre Dame (39898572641).jpg|[[Pariġi]] File:Arcdetriomphe 2.jpg|[[Pariġi]] File:Paris Opera full frontal architecture, May 2009 (cropped).jpg|[[Pariġi]] File:Louvre Courtyard, Looking West.jpg|[[Pariġi]] File:Tour Eiffel Wikimedia Commons.jpg|[[Pariġi]] File:Mucem et Cathédrale Sainte-Marie-Majeure de Marseille.jpg|[[Marsilja]] File:Marseille hafen.jpg|[[Marsilja]] File:France-003038 - Basilica of Notre-Dame de Fourvière (15939822990 cropped).jpg|[[Lyon]] File:Fontaine Bartholdi Place des Terreaux (cropped).jpg|[[Lyon]] File:Grandes Serres (Parc de la Tête d'Or)-mai2011.jpg|[[Lyon]] File:BassinNautique Confluence Lyon.jpg|[[Lyon]] File:Streets of Lyon (2531378286).jpg|[[Lyon]] File:Pont-R08-Lafayet-10.JPG|[[Lyon]] File:Lyon-part-dieu-2023.jpg|[[Lyon]] File:Hôtel de Ville de Lyon.jpg|[[Lyon]] File:Toulouse - View on Saint Sernin.jpg|[[Toulouse]] File:Capitole de Toulouse.jpg|[[Toulouse]] File:Nizza-Côte d'Azur.jpg|[[Nizza]] File:Ancien palace Excelsior Hôtel Régina à Nice.jpg|[[Nizza]] File:Ile de Nantes.JPG|[[Nantes]] File:Strasbourg Cathedral (cropped).jpg|[[Strasburgu|Strasbourg]] File:Montpellier PhotoMontage 01.jpg|[[Montpellier]] File:Lille Collage.jpg|[[Lille]] File:Vue sud-ouest de la place du parlement de Bretagne, Rennes, France.jpg|Rennes File:Collage Reims.jpg|Reims File:Porte de Mars.jpg|Reims File:Le Havre.jpg|Le Havre File:Panorama St Etienne.png|Saint-Étienne File:Toulon, Provence-Alpes-Côte d'Azur, France - panoramio (4).jpg|Toulon File:Grenoble - Téléphérique by M. Riegler.jpg|Grenoble File:Vue panoramique de Dijon 05.jpg|Dijon File:Square Jean Bouin.jpg|Dijon File:Angers collage.jpg|Angers File:Fontaine de la Rotonde - Aix-en-Provence.JPG|Aix-en-Provence File:Nimes 2012 (8580834724).jpg|Nîmes File:Centre-ville et champ de Juillet.JPG|Limoges File:0 Amiens - Place du Don - Cathédrale (1).JPG|Amiens File:Mobeye-ÉtéDesVilles-Tours-345.jpg|Tours File:Montage du Mans.jpg|Le Mans File:Vue brest 800x600 ArM.jpg|Brest (Franza) File:Clermont-vu-de-montjuzet 2.jpg|Clermont-Ferrand File:Besancon boucle Doubs.jpg|Besançon File:France Orleans Cathedrale Pont Georges V 01.JPG|Orleans File:1 arles france 2016.jpg|Arles </gallery> == Gallerija tal-Bliet ta' Franza Kontinentali == <gallery> File:060905 Overlooking Old Town and Harbour.JPG|La Rochelle File:La Rochelle Vieux-Port.JPG|La Rochelle File:Albi palais berbie.JPG|Albi File:Pont Sélestat.JPG|Sélestat File:Haut Koenigsbourg 08.jpg|Sélestat File:Château de Chantilly, the palace.JPG|Chantilly File:Narbonne panorama.jpg|Narbonne, Aude File:Horreum-Narbonne.jpg|Narbonne, Aude File:440 - Place Colbert - Rochefort.jpg|Rochefort, Charente Marítimo, Nueva Aquitanía, Franza File:Port de Rochefort.JPG|Rochefort, Charente Marítimo, Nueva Aquitanía, Franza File:Corderie rochefort.jpg|Rochefort, Charente Marítimo, Nueva Aquitanía, Franza File:1 carcassonne aerial 2016.jpg|Carcassonne, Occitania, Franza File:Ciudadela, Carcasona, Francia, 2023-01-08, DD 16-18 HDR.jpg|Carcassonne, Occitania, Franza File:Ciudadela, Carcasona, Francia, 2023-01-07, DD 173-175 HDR.jpg|Carcassonne, Occitania, Franza File:Carcassonne pk1.jpg|Carcassonne, Occitania, Franza File:Ciudadela y puente Viejo, Carcasona, Francia, 2023-01-07, DD 208-209 HDR.jpg|Carcassonne, Occitania, Franza File:Río Aude, Carcasona, Francia, 2023-01-07, DD 204-206 HDR.jpg|Carcassonne, Occitania, Franza File:2005-08-24-Carcassonne-Tours gallo-romaines.jpg|Carcassonne, Occitania, Franza File:PortaNarbona.jpg|Carcassonne, Occitania, Franza File:France cite de carcassonne porte de l aude.jpg|Carcassonne, Occitania, Franza File:Ciudadela, Carcasona, Francia, 2023-01-08, DD 22-24 HDR.jpg|Carcassonne, Occitania, Franza File:ORANGE-centreville aerienne.jpg|Orange, Vaucluse, Franza File:Le Théâtre Antique d'Orange, 2007.jpg|Orange, Vaucluse, Franza File:Roman Theatre in Orange 2008.jpg|Orange, Vaucluse, Franza File:TrBogen Orange.jpg|Orange, Vaucluse, Franza File:Arc-triomphe.jpg|Orange, Vaucluse, Franza File:Orange - Arc de triomphe romain 1.JPG|Orange, Vaucluse, Franza File:Stadhuis Saint Quentin.JPG|San Quintín, Aisne File:Chanonges embrun.jpg|Id-dar tal-Chanonges (seklu 13), Embrum, Hautes-Alpes File:Vue Irissarry.jpg|Irissarry File:Troyes centre ville1.JPG|Troyes File:Aigues-Mortes, France 2022.jpg|Aigues-Mortes File:Muralla de Aigues-Mortes (vista exterior).jpg|Aigues-Mortes File:Aigues-Mortes(remparts sud).jpg|Aigues-Mortes File:Muralla de Aigues-Mortes (vista exterior).jpg|Aigues-Mortes File:Aigues-Mortes (vista panorámica).jpg|Aigues-Mortes File:Muralla de Aigues-Mortes (vista exterior 02).jpg|Aigues-Mortes File:Aigues-Mortes street garden.jpg|Aigues-Mortes File:Aigues-Mortes (vista panorámica).jpg|Aigues-Mortes File:Torre de Constancia.JPG|Aigues-Mortes File:Aigues-Mortes(tour carbonniere).jpg|Aigues-Mortes File:Gárgola Aigues-Mortes 03.jpg|Aigues-Mortes </gallery> == Gallerija tal-Bliet ta' Franza Barranija == <gallery> File:Cayenne (46853854301).jpg|Cayenne, Gujana Franċiża (Guyane Française) File:Larivot.jpg|Matoury, Gujana Franċiża (Guyane Française) File:Stgeorgesoyapock.jpg|Veduta ta' Saint-George mix-xmara, Gujana Franċiża (Guyane Française) File:Sous-préfecture Saint-Laurent du Maroni.jpg|Saint-Laurent-du-Maroni, Gujana Franċiża (Guyane Française) File:Centre Spatial Guyanais (46886212831).jpg|Kourou, Gujana Franċiża (Guyane Française) File:Regina approuague.jpg|Veduta tal-Xmara Approuague (Apuruaque fi Tupi). Huwa 335 km (208 mil) minn Regina, Gujana Franċiża (Guyane Française) File:Ouanary vue haut.jpg|Ouanary (Kreolo tal-Gujana Franċiża: Wannari), Gujana Franċiża (Guyane Française) File:Guyane department relief location map.jpg|Gujana Franċiża (Guyane Française) File:10 of 'Adventures amidst the Equatorial Forests and Rivers of South America; also in the West Indies and the wilds of Florida. To which is added “Jamaica Revisited.” ... With many illustrations and maps' (11211970113).jpg|Muntanji Tumuk Humak fuq mappa mill-1891, deskritti biss bħala "Il-firxa tal-muntanji li taqsam il-Gujana mill-baċin tal-Amażonja." File:Oyapock.JPG|Veduta tax-Xmara Oyapock mill-Brażil lejn il-Gujana Franċiża (Guyane Française) File:1856 guisanbourg from the approuague by lebreton after -m l berard.jpg|Guisanbourg fl-1856 mix-Xmara Approuague, Gujana Franċiża (Guyane Française) File:Degrad-des-cannes1.JPG|Remire-Montjoly, Gujana Franċiża (Guyane Française) File:Rue Maurice Marie Claire - Basse-Terre.JPG|Basse-Terre, Guadalupe File:GUAD-p-a-p-hafen.jpg|Pointe-à-Pitre, Guadalupe File:Martinique 14.6346N 61.0051W Landsat7.jpg|Martinique File:Fort-de-France-baie.jpg|Fort-de-France, Martinique File:Mamoudzou (10029936275).jpg|Mamoudzou, Mayotte File:Le Lagon à Dembéni (Mayotte) (33925917474).jpg|Dembéni, Mayotte File:SaintDenisReunion002.jpg|Saint-Denis, La Réunion/La Rényon File:Gustavia Harbor, Saint-Barthélemy.jpg|Gustavia, Saint-Barthélemy File:Marigot.jpg|Marigot, Saint-Martin File:Saint Martin.png|Saint-Martin File:3dansleportdestpierre2.jpg|Saint-Pierre-et-Miquelon File:Saint-PierreEtMiquelonFromTheISS.jpg|Saint-Pierre-et-Miquelon File:WF -Wallis.png|Matā'utu, Wallis et Futuna File:Newcaledonia tmo 2012268 lrg.jpg|Ritratt tas-satellita tal-gżira meħud minn Terra/MODIS (24 ta' Settembru 2012)., Grande Terre hija l-akbar u l-gżira prinċipali ta' New Caledonia, li hija territorju ta' Franza. File:New Caledonia administrative1.png|Kaledonja Ġdida File:Nouvelle-Calédonie collectivity location map centered.svg|Mappa tal-Kaledonja Ġdid File:Loyalty Islands map.png|Mappa tal-Kaledonja Ġdida File:View over Noumea.jpg|Nouméa hija l-kapitali u l-akbar belt tal-kollettività speċjali Franċiża tal-Kaledonja l-Ġdida u hija wkoll l-akbar belt frankofona fl-Oċeanja File:NC-noumea-kathedr-03.jpg|Katidral, Nouméa hija l-kapitali u l-akbar belt tal-kollettività speċjali Franċiża tal-Kaledonja l-Ġdida u hija wkoll l-akbar belt frankofona fl-Oċeanja File:Nouméa Phare Amédée.JPG|Fanal (Phare Amédée), Nouméa hija l-kapitali u l-akbar belt tal-kollettività speċjali Franċiża tal-Kaledonja l-Ġdida u hija wkoll l-akbar belt frankofona fl-Oċeanja File:Musee de la Ville de Noumea (32058171408).jpg|Il-Musée de la Ville de Nouméa fuq Rue Jean Jaurès f'Nouméa, New Caledonia, Nofsinhar tal-Paċifiku, huwa l-ex town hall tal-belt (1880), Nouméa hija l-kapitali u l-akbar belt tal-kollettività speċjali Franċiża tal-Kaledonja l-Ġdida u hija wkoll l-akbar belt frankofona fl-Oċeanja File:Fontaine celeste noumea.jpg|"Fontaine Céleste" on the "Place des Cocotiers", Nouméa hija l-kapitali u l-akbar belt tal-kollettività speċjali Franċiża tal-Kaledonja l-Ġdida u hija wkoll l-akbar belt frankofona fl-Oċeanja File:Hangar - Aéroport Nouméa-La Tontouta.JPG|L-Ajruport Internazzjonali ta' La Tontouta, magħruf ukoll bħala Nouméa - Ajruport Internazzjonali ta' La Tontouta (bil-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]]: Aéroport de Nouméa - La Tontouta; IATA: NOU, ICAO: NWWW), Kaledonja ġdida File:Monts-Koghis - Pic Malaoui (687 m) - Vue sur Nouméa (3225081920).jpg|Pic Malaoui (687 m), Dumbéa, Provinċja tan-Nofsinhar, Kaledonja ġdida File:LeMont-DoreGrandeRue.jpg|Le Mont-Dore, Provinċja tan-Nofsinhar, Kaledonja ġdida File:Lifou falaises Xodre.JPG|Lifou huwa komun ta' Franza fil-Provinċja tal-Gżejjer Lealtà tal-Kaledonja l-Ġdida fl-[[Oċean Paċifiku]] File:Plage de Wé Baie de Chateaubriand Lifou.jpg|Wé hija belt żgħira fil-komun ta' Lifou, fil-Provinċja tal-Gżejjer Lealtà, New Caledonia File:Locator map of Lifou 2018.png|Post tal-komun ta' Lifou (bl-aħmar) fi New Caledonia File:Loyalty Islands map.png|Il-Gżira Lifou File:Lifou island.jpg|Lifou mill-ispazju, Novembru 1990 File:Tiga LANDSAT-2000.png|Tiga Island, imsejħa wkoll Tokanod, hija gżira żgħira fin-Nofsinhar tal-Oċean Paċifiku. File:A view from the AR 72 airplane (Over Society Islands - French Polynesia).jpg|Polynésie Française/Porinetia Farani File:The lagoon really is this blue - panoramio.jpg|Polynésie Française/Porinetia Farani File:AiguilleduGeant0001.jpg|Dent du Géant File:Destinos turisticos de Tahití.jpg|Tahiti (bil-Franċiż: Tahiti, storikament imsejħa Otaheite), Arċipelagu tas-Soċjetà., Polineżja Franċiża File:Borabora Tahaa Raiatea.jpg|Tahaa (Tajtijan: Taha'a, li qabel kienet imsejħa wkoll 'Uporu), Gżejjer tas-Soċjetà, Polineżja Franċiża File:Tahaa vue aérienne - Laurent Seignobos.jpg|Tahaa (Tajtijan: Taha'a, li qabel kienet imsejħa wkoll 'Uporu)​, Gżejjer tas-Soċjetà, Polineżja Franċiża File:Tahaa and Raiatea topographic map - with communes et communes associées.svg|Tahaa (Tajtijan: Taha'a, li qabel kienet imsejħa wkoll 'Uporu)​, Gżejjer tas-Soċjetà, Polineżja Franċiża File:Raiatea Kingdom.svg|Tahaa (Tajtijan: Taha'a, li qabel kienet imsejħa wkoll 'Uporu), Gżejjer tas-Soċjetà, Polineżja Franċiża File:Matira Beach, Bora Bora, French Polynesia.jpg|Il-Gżejjer tas-Soċjetà (Franċiż: Îles de la Société3 jew Archipel de la Société;5 Taħitjan: Tōtaiete mā o te fenua Tōtaiete mā), Polineżja Franċiża File:BoraBora SEtienne.jpg|Bora Bora, Gżejjer tas-Soċjetà File:MotuOne.JPG|Motu One, Tahiti, il-Polineżja Franċiża. (Żona: 2.8 km) File:Maupihaa.JPG|Maupihaa (Maupiha'a fit-Tahitian standard), Tahiti, Polineżja Franċiża File:Manuae.JPG|Manuae (Gżejjer tas-Soċjetà), Tahiti, il-Polineżja Franċiża File:Bora Bora ISS006.jpg|Bora Bora ([[Lingwa Franċiża|Franċiż]]: Bora-Bora;​ Taħitjan: Pora Pora), Tahiti, il-Polineżja Franċiża File:Maupiti Island.jpg|Maupiti, Bora Bora, Tahiti, il-Polineżja Franċiża File:Mehetia NASA 2000.jpg|Mehetia (jew ukoll Meetia; Meheti'a fit-Tahitian standard), Tahiti, il-Polineżja Franċiża File:DSC061 Polynésia Huahiné Island (8105116506).jpg|Huahine, Gżejjer tas-Soċjetà, Tahiti, il-Polineżja Franċiża File:FP-papeete-hafen-2.jpg|Port ta' Papeete, Tahiti, Gżejjer tas-Soċjetà, il-Polineżja Franċiża File:Baleine baie de Cook à Moorea.jpg|Balieni f'Cook's Bay fuq il-Gżira ta' Moorea (Baleine baie de Cook à Moorea), Tahiti, il-Polineżja Franċiża </gallery> == Referenzi == {{referenzi|3}} == Ħoloq esterni == {{Commons|France}} * [https://web.archive.org/web/20181224211127/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fr.html Franza fis-CIA World Factbook] * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/france.htm Franza fuq ''UCB Libraries GovPubs''] * [https://web.archive.org/web/20130217202540/http://www.dmoz.org/Regional/Europe/France Franza fuq DMOZ] * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/215768/France Franza fl-''Encyclopædia Britannica''] * [http://europa.eu/about-eu/countries/member-countries/france/index_en.htm Franza fl-Unjoni Ewropea] * [http://commons.wikimedia.org/wiki/Atlas_of_France Atlas ta' Franza fuq Wikimedja] ;Economija * [http://www.insee.fr/en/ INSEE, National Institute of Statistics and Economic Studies] * [http://stats.oecd.org/Index.aspx?QueryId=14594 OECD Statistiki ta' Franza] ;Kultura * [https://web.archive.org/web/20080424073300/http://cocorico.com/ Cocorico! Kultura Franċiża] * [https://web.archive.org/web/20120308004315/http://www.french.uiuc.edu/CFC/ ''Contemporary French Civilization'', Università ta' Illinois] ;Turizmu * [https://web.archive.org/web/20150617101158/http://www.us.franceguide.com/ FranceGuide Sit uffiċjali tal-uffiċju tat-turiżmu tal-Gvern Franċiż] {{Pajjiżi tal-Unjoni Ewropea}} {{Ewropa}} {{NATO}} [[Kategorija:Stati membri tal-Unjoni Ewropea]] [[Kategorija:Pajjiżi stabbiliti fl-1792]] [[Kategorija:Franza|*]] nlt4lch8im47h4hfyilqdt0yoj9pml5 0 2940 330658 314986 2026-06-22T04:20:02Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330658 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija|caption=}} {{quote|Il-pinna lsien ir-ruħ|Miguel de Cervantes}} '''Miguel de Cervantes Saavedra'''<ref>Il-firma tiegħu kienet ''Cerbantes'' bl-ittra ''b''; imma l-istampaturi tax-xogħlijiet tiegħu dejjem użaw il-forma ''Cervantes''.</ref> ([[Alcalá de Henares]], [[29 ta' Settembru]] [[1547]] – [[Madrid]], [[22 ta' April]] [[1616]]) kien rumanzier, poeta u drammaturgu [[Spanja|Spanjol]]. L-aqwa xogħol tiegħu huwa r-rumanz ''[[Dun Kixott mill-Manċa|Don Quixote]]'',<ref>Bil-Malti r-rumanz huwa magħruf bħala "Dun Kixott", fil-verżjoni Maltija maqluba għall-Malti minn Pawlu Montebello.</ref> rikonoxxut bħala l-ewwel [[rumanz modern]]. Ix-xogħlijiet tiegħu huma sikwit meqjusa bħala fost l-iktar importanti fil-letteratura kollha.<ref name="Br">"Cervantes, Miguel de". ''Encyclopaedia Britannica''. 2002.</ref> L-influwenza tiegħu fuq il-[[lingwa Spanjola]] tant kienet kbira li l-Ispanjol kultant jissejjaħ ''la lengua de Cervantes'' (Il-lingwa ta' Cervantes'').<ref>[http://www.cepc.es/rap/Publicaciones/Revistas/2/REP_031-032_288.pdf ''La lengua de Cervantes''], Ministerio de la Presidencia de España.</ref> == Bijografija == === Tfulija u żgħożija === Aktarx li Miguel de Cervantes twieled [[Alcalá de Henares]].<ref>Minkejja dak li qal Miguel de Cervantes fl-''Información de Argel'' (li wieħed jista' jikkonsulta [https://web.archive.org/web/20110210115857/http://www.archivodelafrontera.com/CLASICOS-013.htm hawn]), jeżistu xi polemiċi fuq il-post veru fejn twieled.</ref> Ma nafux il-jum eżatt meta twieled, imma x'aktarx kien fid-[[29 ta' Settembru]], il-festa tal-arkanġlu [[San Mikiel]], billi kien hemm it-tradizzjoni li jagħtu l-isem tal-qaddis tal-ġurnata lit-trabi li jitwieldu dakinhar. Miguel de Cervantes tgħammed f'[[Alcalá de Henares]] ([[Spanja]]) fid-[[9 ta' Ottubru]] [[1547]] fil-parroċċa ta' ''Santa María la Mayor''.<ref>Il-knisja mbniet fl-1553 u ġġarrfet erba' sekli wara, matul il-[[Gwerra ta' Spanja]].</ref> Fl-att tal-magħmudija nsibu miktub: {{Iċċita|Il-Ħadd, id-disa' jum ta' Ottubru fis-sena tal-Mulej elf ħames mija sebgħa u erbgħin, tgħammed Miguel, bin Rodrigo Cervantes u martu Leonor. Ġie mgħammed mir-Reverendu Bartolomé Serrano, kappillan ta' Santa Marija. Xhieda: Baltasar Vázquez, Sagristan, u jiena li għammidtu u li hawn niffirma ismi. Bachiller Serrano.}} Missieru, Rodrigo de Cervantes, kellu antenati minn [[Cordoba]] imma kien ġej mill-[[Galizja]], kien [[kirurgu]], [[professjoni]] li iżjed tixbaħ 'il dik ta' [[tabib]] tal-lum. Skont xi awturi, pereżempju, Américo Castro u Daniel Eisenberg, miż-żewġ naħat tal-familja, Cervantes kellu antenati li kienu Lhud ikkonvertiti għall-[[Kristjaneżmu]]. Imma oħrajn bħal Jean Canavaggio ma jaqblux u jgħidu li din id-dixxendenza qatt ġiet ipprovata. Ommu kienet Leonor de Cortinas Sánchez, li ma nafux wisq fuqha. Ħutu kienu Andrés (1543); Andrea (1544); Luisa (1546), li saret pirjola fil-kunvent tal-Karmelitani; Rodrigo (1550), suldat li kien miegħu meta ġie inkalzrat fl-[[Alġerija]]; Magdalena (1554) u Juan, nafu bihom biss għax kienu msemmijin fit-testment ta' missierhom. Ta' min jinnota li l-isem “Saavedra” qatt ma kien deher f'xi dokument fiż-żgħożija ta' Cervantes u ħutu qatt ma użawh. L-isem li ngħata meta twieled kien “Miguel de Cervantes Cortinas”. Beda juża l-isem “Saavedra” biss wara li ġie lura mill-ħabs tal-Alġerija, forsi biex ismu ma jitħallatx ma' dak ta' ċertu ieħor Miguel de Cervantes Cortinas li kien tkeċċa mill-qorti. Lejn l-1551, Rodrigo de Cervantes ħa l-familja tiegħu toqgħod [[Valladolid]]. Minħabba d-djun li kien jagħmel, bosta drabi mar il-ħabs u ġidu kien ikkonfiskat. Fl-1556, telaq lejn [[Cordoba]] sabiex jiġbor il-wirt li kien ħallielu Juan de Cervantes, in-nannu tal-kittieb, u fl-istess ħin jaħrab mill-kredituri. M'għandniex ħjiel eżatt dwar il-bidu tal-istudji ta' Miguel de Cervantes, li bla dubju, qatt ma waslu sa livell universitarju. Jista' jkun li studja [[Valladolid]], [[Cordoba]] jew [[Sivilja]]. Però hemm il-possibbiltà li setà studja fil-kulleġġ tal-[[Kumpanija ta' Ġesù]], billi fir-rumanz ''Id-diskussjoni bejn il-klieb'' jagħti deskrizzjoni ta' kulleġġ tal-[[Ġiżwiti]] li qisha allużjoni għall-ħajja tiegħu ta' student. Fl-1566 mar joqgħod [[Madrid]]. Hemm kien jattendi l-''Estudio de la Villa'', immexxi mill-professur tal-grammatika [[Juan López de Hoyos]], li fl-1569 ippubblika ktieb fuq il-marda u l-mewt tar-reġina [[Eliżabetta ta' Valois]], it-tielet mara tar-re [[Filippu II ta' Spanja|Filippu II]]. López de Hoyos inkluda f'dal-ktieb tliet poeżiji ta' Cervantes, “id-dixxiplu għażiż u maħbub tagħna” li huma l-ewwel xogħol lettarju tiegħu li nafu bih. F'dak iż-żmien Cervantes beda jattendi għar-rappreżentazzjonijiet teatrali tal-attur u drammaturgu [[Lope de Rueda]] u sar iħobb ħafna t-teatru, kif tenna fit-tieni parti ta' [[Don Quijote]], minn fomm il-persunaġġ prinċipali, ''se le iban los ojos tras la farándula'' (hu ħabb id-dinja teatrali). === Il-ħarba lejn l-Italja u l-Battalja ta' Lepanto === [[Stampa:Battle of Lepanto 1571.jpg|thumb|350px|Il-battalja ta' Lepanto]] Għad hemm konservata ordni ta' Filippu II bid-data tal-1569 fejn jikkmanda li jiġi arrestat Miguel de Cervantes, akkużat li fera fi dwell 'il ċertu Antonio Sigura. Jekk dan kien veru l-istess Cervantes, din setgħet kienet ir-raġuni għaliex mar l-[[Italja]]. Wasal [[Ruma]] f'Diċembru tal-istess sena. Hemmhekk qara' l-poeżiji kavallereski ta' [[Ludovico Ariosto]] u d-''Djalogi tal-imħabba'', ta' ispirazzjoni neoplatonika, miktubin mil-[[Lhud]]i seferadita, [[León Hebreo]], li influwenzaw l-idea tiegħu tal-imħabba. Cervantes tgħallem l-istil tal-arti Taljana u baqa' dejjem jiftakar fiha bil-pjaċir, kif jidher pereżempju, f'''L-avukat Vidriera'', wieħed minn ''[[Novelas ejemplares]]'' (Novelli Eżemplari) u bosta allużjonijiet fix-xogħlijiet l-oħra tiegħu. Mela daħal fis-servizz ta' Giulio Acquaviva li laħaq kardinal fl-1570, u li x'aktarx kien sar jafu ġewwa Madrid. Mar miegħu [[Palermo]], [[Milan]], [[Firenze]], [[Venezja]], [[Parma]] u [[Ferrara]]. Ma damx ma daħal suldat fil-kumpannija tal-kaptan Diego de Urbina, fir-reġiment tal-infanterija ta' Miguel de Montcada u imbarka fuq ix-xini ''Marquesa''. Fis-7 ta' Ottubru 1571 ħa sehem fil-[[battalja ta' Lepanto]], mal-armata tal-[[Lega Mqaddsa]] taħt il-kmand ta' [[Don Juan tal-Awstrija]], “bin is-sajjetta tal-gwerra [[Karlu V]], ta' memorja hienja” u nofs-aħwa mar-re. Din l-armata kienet magħmula mill-forzi tal-[[Papa Piju V|Papa]], [[Spanja]], ir-Repubblika ta' [[Venezja]], ir-Repubblika ta' [[Genoa]], id-Dukat ta' [[Savoja]] u l-[[Ordni Militari Sovran ta' Malta|Kavalieri ta' Malta]]. F'dokument legali dettaljat ta' tmien snin wara naqraw hekk: {{Iċċita|"Meta tfaċċat l-armata Torka, f'dil-battalja navali, dan Miguel de Cervantes ħassu marid u kellu d-deni, u l-kaptan li semmejna… u bosta ħbieb tiegħu qalulu, li la ma jiflaħx u għandu d-deni, imissu joqgħod isfel fil-gverta tal-galera; dan Miguel de Cervantes staqsa x'ħa jgħidu fuqu jekk ma jagħmilx dmiru, u li jippreferi jmut jiġgieled għal Alla u r-re, li mhux ħa jmur fil-gverta, u b'saħħtu… u iġgieled ta' suldat kuraġġuż kontra t-Torok f'dil-battalja bil-kanuni, kif il-kaptan tiegħu talab u ordna lis-suldati l-oħra. Meta intemmet il-battalja u s-Sinjur Don Juan kien jaf u sema' kif u kemm kien tqatel dan Miguel de Cervantes, tah erba' dukati żejda fil-paga… Minn dil-battalja ħareġ ferut b'żewġ tiri tal-arkibuġju f'sidru u f'id waħda li baqa' jbati biha."}} Minn dak iż-żmien kien imlaqqam ''el manco de lepante'' (l-immankat ta' Lepanto). Għalkemm idu x-xellugija fejn intlaqat ma ġietx maqtugħa, din ma kienx jista' jċaqlaqha għax ċomba kienet qatgħetlu nerv fiha. Dawn il-ġrieħi ma' kinux gravi għax fl-1572, wara sitt xhur fi sptar f' [[Messina]], Cervantes reġa' qabad il-ħajja militari. Ħa sehem fl-ispedizzjonijiet navali ta' [[Navarino]] (1572), [[Corfù]], [[Bizerta]], u [[Tuneż]] (1573). Kollha kienu taħt il-kmand tal-kaptan [[Manuel Ponce de León]] u fir-reġiment tal-famuż [[Lope de Figuero]] li deher f'''El alcalde de Zalamea,'' (Is-sindku ta' Salamea) ta' [[Pedro Calderón de la Barca]]. Aktar tard, dar il-bliet ewlenin ta' [[Sqallija]] u [[Sardenja]], ta' [[Genoa]] u tal-[[Lombardija]]. Fl-aħħar qagħad sentejn [[Napli]] sal-1575. Cervantes wara dejjem wera ruħu kburi li ħa sehem fil-battalja ta' Lepanto, li kienet għalih, kif kiteb fid-daħla ta' ''Don Quijote'', {{Iċċita|"l-ikbar ġrajja li raw is-sekli tal-imgħoddi, ta' issa u li ma jistgħux jittamaw li jkollhom tal-ġejjieni".}} === Priġunier fl-Alġerija === [[Stampa:Miguel de Cervantes Saavedra 01.jpg|thumb|right|Miguel de Cervantes (''Retratos de Españoles Ilustres'', 1791)]] Fis-[[26 ta' Settembru]] [[1575]], flotta Torka taħt il-kmand ta' Arnaut Mamì ħadu lil Miguel u 'l ħuh Rodrigo priġunieri huma u sejrin minn [[Napli]] lura lejn Spanja abbord il-galera ''Sol''. Qabduhom fl-għoljiet ta' [[Cadaqués|Cadaqués de Rosas]] jew [[Palamós]], li qegħdin fejn illum tissejjaħ [[La Costa Brava|Costa Brava]] u ħaduhom l-[[Alġerija]]. Cervantes ingħata lir-renegat Grieg [[Dali Mamì]] bħala lsir. Meta nstabu fuqu ittri ta' rakkomandazzjoni minn Don Juan tal-Awstrija u d-Duka de Sessa, dawk li qabduh ħasbu li kien bniedem importanti ħafna u li setgħu jiksbu rahan tajjeb għalih. Għalhekk talbu ħames mitt skud tad-deheb biex jeħilsuh. Matul il-ħames snin li kien priġunier, Cervantes, ta' raġel kuraġġuż u determinat li kien, ipprova jaħrab erba' darbiet. Biex sħabu priġunieri ma jbatux bir-ritaljazzjoni dejjem ħa r-responsabbiltà hu mal-għedewwa. Dejjem kien jippreferi li jieħu t-torturi milli jikxef lil sħabu. Mis-sorsi uffiċjali u l-ktieb ta' Fra Diego de Haedo ''Topografija u Storja tal-Alġerija'' (1612), għandna informazzjoni importanti fuq il-priġunerija tiegħu. Din l-informazzjoni tikkomplementa il-kummiedji ''Los tratos de Argel'' u ''Los baños de Alger'' u r-rakkont tal-istorja tal-priġunier, inkluż fl-ewwel parti ta' ''Don Quijote'' bejn il-kapitli 39 u 41. Ilu magħruf li x-xogħol li ppubblika Haedo ma kienx miktub minnu kif ammetta hu stess. Skont Emilio Sola, l-awtur kien Antonio de Sosa, Benedittin li kien priġunier ma' Cervantes u kitbu x-xogħol flimkien. Mela x-xogħol ta' Haedo mhux xhieda indipendenti tal-ħajja ta' Cervantes fl-Alġerija, imma l-biċċa l-kbira miktub minn Cervantes stess u għalhekk jisħaq sewwa fuq l-eroiżmu tiegħu. L-ewwel attentat biex jaħrab ma rnexiex billi l-kompliċi Għarbi li kellu jieħu 'l Cervantes u l-sħabu [[Waħran]], abbandunhom wara l-ewwel jum. Il-priġunieri reġgħu ittieħdu l-Alġerija fejn ġew maqfulin u mgħassa iżjed minn qabel. Sadattant omm Cervantes irnexxielha tiġbor flimkien somma ta' dukati biex tipprova teħles iż-żewġ uliedha. Fl-1577, wara li nnegozjat mal-kalzriera, safa li l-kwantità ta' dukati ma kinux biżżejjed biex teħlishom it-tnejn. Għalhekk Miguel ried li jinħeles ħuh li rritona lejn Spanja. Rodrigo kellu pjan li tlesta minn ħuh biex iħarrbhu ma' erbatax jew ħmistax oħra. Cervantes kellu jinħeba mal-priġunieri l-oħra ġo għar u jistennew galera spanjola li kellha tgħabbihom. Il-galera veru waslet u ppruvat tersaq lejn ix-xatt darbtejn imma fl-aħħar qabduha. L-insara moħbijin ġol-grotta inkixfu minħabba traditur bil-laqam ta' ''el Dorador'' (l-induratur). Cervantes allura qal li hu biss kien responsabbli li organizza l-ħarba u li kien ikkonvinċa l-oħrajn biex isegwuh. Is-Sultan tal-Alġerija [[Azán Bajá]], qaflu fil-“banju” jew ħabs, marbut bil-ktajjen, fejn baqa' hemm għal ħames xhur. It-tielet attentat kien ippjanat minn Cervantes bl-għan li jmorru sa [[Waħran]] bl-art. Bagħat hemm Għarbi nisrani b'ittra għal [[Martin de Cordoba]], ġeneral ta' dak il-post fejn spjegalu kif ried jagħmel u talbu li jibgħatlu xi gwidi. Sadattant il-messaġġier inqabad bl-ittri fuqu. L-ittri kienu juru ċar li Miguel de Cervantes kien qiegħed imexxi kollox u għalhekk kien ikkundannat għal elfejn daqqa ta' bastun. Billi ħafna qabżu għalih qatt ma nagħta dan il-kastig. L-aħħar attentat ta' ħarba kien megħjun minn soma konsiderevoli ta' flus li tah merkant Valenzjan li kien l-Alġerija. Cervantes xtara fregata li setgħet tgħabbi sittin priġunier nisrani. Meta kollox kien sejjer tajjeb, wieħed minn dawn li kienu sejrin jinħelsu, it-tabib Juan Blanco de Paz, li qabel kien patri Dumnikan, kixef il-pjan kollu lil Azán Bajá. Bħala ħlas it-traditur ingħata skud u ġarra xaħam. Allura Azán Bajá qafel lil Cervantes f'ħabs iżjed żgur fil-qalba tal-palazz tiegħu u wara ddeċieda li jieħdu [[Kostantinopli]], minn fejn kien kważi impossibbli li jaħrab. Għal darb'oħra Cervantes ħa r-responsabbiltà kollha. F'Mejju tal-[[1580]], il-patrijiet [[Trinitarjani]], Fra [[Antonio de la Bella]] u Fra [[Juan Gil]] marru l-Alġerija (din l-ordni ta' patrijiet kellha bħala għan il-ħelsien tal-priġunieri anki billi jinbidlu huma stess mal-priġunieri). Fra Antonio telaq fuq spedizzjoni ta' ħelsien waqt li Fra [[Juan Gil]], li kellhu f'idejh tliet mitt skud biss, ipprova jeħles lil Cervantes, li għalih kienu qegħdin jitolbu ħames mitt skud. Il-patri għalhekk beda jiġbor s-somma li kienet tonqsu minn fost il-merkanti nsara. Irnexxielu jagħmel dan meta Cervantes, marbut b'żewġ ktajjen, kien diġà fuq il-galera mikrija minn Azán Bajá li kienet sejra lejn [[Kostantinopli]]. Bil-ħames mitt skud li nġabru bil-ħniena, Cervantes inħeles fid-[[19 ta' Settembru]] [[1580]]. Fl-aħħar, fl-[[24 ta' Ottubru]], wasal lura Spanja ma' żewġ priġunieri oħra meħlusin bl-istess mod. Wasal [[Denia]], minn fejn telaq lejn [[Valencia]]. F'Novembru jew Diċembru ngħaqad lura ma' familtu ġewwa Madrid. === Lura fi Spanja === [[Stampa:Cervantes Valladolid lou.jpg|thumb|right|250px|Statwa ta' Cervantes fil-pjazz tal-Università ta' Valladolid]] F'Mejju tal-1581, Cervantes mar il-[[Portugall]] fejn dak iż-żmien kien qiegħed il-qorti ta' [[Filippu II ta' Spanja|Filippu II]], bil-ħsieb li jsib xi xogħol biex jerġa' jibda ħajtu mill-ġdid u jħallas id-djun li kienet għamlet il-familja tiegħu biex tipprova tħarrbu mill-Alġerija. Minn hemm intbagħt fuq kummissjoni sigrieta lejn Waħran billi kien jaf sewwa l-kultura u d-drawwiet tal-[[Afrika ta' Fuq]]. Għal dan ix-xogħol irċieva 50 skud. Mar lura [[Liżbona]] u wara xi sena telaq lejn Madrid. Fi Frar tal-1582, talab mingħajr suċċess biex jieħu post fl-Indji, li kien vakanti. F'dawn is-snin, il-kittieb kellhu relazzjoni ta' mħabba ma' Ana Villafranca (jew Franca) de Rojas, il-mara ta' Alonso Rodríguez, lukandier. Minn din ir-relazzjoni twieldet tifla li ssemmiet Isabel de Saavedra, u li hu rrikonoxxa. Fit-[[12 ta' Diċembru]] [[1584]], iżżewweġ lil Catalina de Salazar y Palacios fir-raħal ta' [[Esquivias]] qrib [[Toledo]]. Catalina kienet tfajla ta' inqas minn għoxrin sena li ġabet magħha dota żgħira. Għandna x'naħsbu li daż-żwieġ bla ulied kienu ukoll fallut. Wara li kien miżżewweġ sentejn, Cervantes telaq fuq vjaġġ twil mal-[[Andalusija]]. X'aktarx li l-ewwel xogħol letterarju importanti tiegħu, ''[[La Galatea]]'', kitbu bejn l-1581 u l-1583. Kien ippubblikat f'Alcalá de Henares fl-1585. Sa dak iż-żmien kien għadu ppubblika biss xi artikli f'xogħlijiet ta' oħrajn jew f'kollezzjonijiet li jiġbru il-ħidmiet ta' bosta poeti. ''La Galatea'' hu maqsum f'sitt kotba, imma “l-ewwel parti” biss inkitbet. Cervantes wiegħed li jkompliha imma qatt ma ġiet stampata. Fil-prologu, jiddeskrivi x-xogħol bħala ''eglogu'' u jisħaq fuq kemm kien iħobb 'l-poeżija. Dan kien rumanz pastorali, forma li kienet diġà dehret Spanja fid-''Diana'' ta' [[Jorge de Montemayor]]. Minnha wieħed jista' jaqta' x'kotba kien qara meta kien suldat fl-Italja. Iż-żwieġ tiegħu ma Catalina ma rnexxiex u hu u l-mara infirdu wara sentejn mingħajr ma kellhom tfal. Cervantes qatt ma semma l-mara tiegħu fit-testi awtobijografiċi, imma kien l-ewwel wieħed li daħħal fil-letteratura Spanjola s-suġġett tad-divorzju permezz tal-[[entremés]]<ref> '''Entremés''' huwa dramm teatrali qasir u komiku, tip ta' farsa, is-soltu mtella' bejn l-atti ta' xogħol twil u drammatiku fis-sekli 16 u 17 fi Spanja.</ref> ''L-imħallef tad-divorzji''. Naħsbu li ż-żwieġ ma kienx hieni allavolja f'dan l-entremés isostni li ''más vale el peor concierto / que no el divorcio mejor'' ("aħjar l-agħar qbil / milli l-aħjar divorzju"). === L-aħħar snin === Fl-1587, ivvjaġġa mal-[[Andalusija]] bħala kummissarju tal-proviżjonijiet għall-[[Armada Invinċibbli]]. Fis-snin li għamel bħala kummissarju, reġa' mexa t-triq minn [[Madrid]] għall-[[Andalusija]], li tgħaddi minn [[Castilla-La Mancha]]. Dan hu l-itenerarju ta' ''Rinconete u Cortadillo''. [[Stampa:Miguel de Cervantes (1605) El ingenioso hidalgo Don Quixote de la Mancha.png|250px|thumb|left|L-ewwel edizzjoni ta' Don Quijote (1605).]] Imbagħad mar jogħqod [[Sivilja]] fejn aktar tard ħadem bħala kollettur tat-taxxi. Fl-1597 ntbagħat il-ħabs wara li falla l-bank fejn kien iqiegħed il-flus miġburin mit-taxxi. Kien hemm fil-ħabs, skont il-prologu tax-xogħol, li immaġina għall-ewwel darba l-persunaġġ ta' Dun Kixott. Ma nafux jekk riedx jgħid li beda jikteb il-prologu fil-ħabs jew biss li ġietu l-idea hemm. Cervantes isemmi impriġuniment ieħor fil-ħabs ta' Castro del Río ([[Cordoba]]) imma dan kien qasir ħafna. Jidher li qatt ma mar fl-għar ta' Medrano, f'[[Argamasilla de Alba]]. Fl-1605, ippubblika l-ewwel parti ta' dak li kien sejjer ikun il-kapulavur tiegħu: ''In-nobbli inġenjuż [[Don Quijote de la Manche]]''. Fih waqqa' għaċ-ċajt b'mod l-iżjed pulit il-kilba għall-avventuri romantiċi u kavallereski li kellhom in-nies ta' żmienu. Dan ix-xogħol immarka t-tmiem tar-realiżmu bħala l-forma estetika letterarja aċċettata u ħoloq il-ġeneru tar-rumanz li kien ħa jkollu influwenza tremenda. It-tieni parti, ''Il-kavallier inġenjuż don Quijote de la Manche'', damet ma dehret sal-1615. Din il-parti ħarġet sentejn wara li kienet dehret kontinwazzjoni apokrifa tal-ewwel parti iffirmata mill-misterjuż [[Alonso Fernández de Avellaneda]] li skont ċerti storiċi, kien il-kittieb [[Lope de Vega]], jew għall-inqas wieħed mid-dixxipli u ħbieb tiegħu li kien minn Aragona (jista' jkun ukoll li kien grupp ta' ħbieb ta' Lope). Iż-żewġ xogħlijiet jagħtu lil Cervantes statura fl-istorja tal-letteratura universali li tħabbatha ma' dik ta' [[Dante Alighieri]], [[William Shakespeare]], [[Michel de Montaigne]] u [[Goethe]] bħala wieħed mill-kolonni tal-letteratura tal-punent. [[Stampa:Casacervantes valladolid lou.JPG|thumb|250px|right|Id-dar fejn kien jgħix il-kittieb f'[[Valladolid]] bejn l-1604 u l-1606 u seta' kien jogħqod hemm meta ħarġet l-ewwel edizzjoni ta' don Quijote, fl-1605. Issa saret mużew.]] Fl-1613, bejn iż-żewġ partijiet ta' ''Don Quijote'', dehru n-''[[Novelli eżemplari]]''. Din kienet ġabra ta' tnax-il rakkont qasir miktuba xi snin qabel. Dawn għandhom ispirazzjoni oriġinali u jippruvaw forom narattivi diversi bħas-[[satira]] luċjaneska (''Id-diskussjoni bejn il-klieb''), ir-[[rumanz pikaresk]] (''Rinconete u Cortadillo''), il-''miscelánea''<ref>Il-forma lettererja '''miscelánea''' tappartjeni għad-[[didattika]] u kienet użata l-iżjed fiż-żmien ir-[[Rinaxximent]] u l-[[Barokk]] fi Spanja fis-sekli 16 u 17. Hu wieħed mill-preċendenti ewlenin tas-[[saġġ]] jew ġeneru saġġista u jikkonsisti f'ġabra ta' materjali eteroġenji li għandhom fil-komun biss l-interess tal-kompillatur u tal-pubbliku li kien ħa jixtri x-xogħol, taħlita ta' opinjoni, tagħlim u divertiment.</ref> (''L-avukat Vidriera''), ir-[[rumanz biżantin]] (''L-Ispanjola Ingliża'', ''In-namrat ġeneruż'') u r-[[rumanz pulizjesk]] (''Il-qawwa tad-demm''). Għal ċerti minhom, pereżempju ''l-Estramadurjan għajjur'', hemm edizzjonijiet oħra riskoperti fis-seklu 19, bħall-manuskritt ta' ''Porras de la Cámara''. Din il-ġabra kienet biżżejjed biex ittieh statura importanti fil-letteratura Kastiljana. Il-kritika letterarja tinstab f'ħafna mix-xogħlijiet tiegħu. Tidher fil-''Galatea'' u f'''Don Quijote'' u ddedika għaliha il-''Vjaġġ lejn Parnażu'' ([[1614]]), poeżija twila f'terzetti inkatinati. Fl-1615 ippubblika ''Tmien kummidji u tmien entremés ġodda li qatt ma kienu rappreżentati'', imma d-dramm tiegħu l-iżjed populari daż-żmien, ''[[L-Assedju ta' Numancia]]'', iżjed mit-''[[Trattat tal-Aġerija]]'', baqa' ma' ħariġx sas-seklu 18. Ir-rumanz ''[[It-Taħbit ta' Persiles u Siġiżmunda]]'' ħareġ wara mewtu, u d-dedikazzjoni lill-Konti de Lemos li kien għenu ħafna matul ħajtu u li lilu kien iddedika t-tieni parti ta' ''Don Quijote'' u n-''Novelli Eżemplari'', iffirmaha jumejn biss qabel miet. Dan ir-[[rumanz Biżantin]], li skont l-awtur ipprova jikkompeti mal-mudell klassiku Grieg ta' [[Eljodoru]], fi żmienu kellu bosta edizzjonijiet, imma ntesa u ġie mdellel mit-trijonf indisputabbli ta' ''Don Quijote''. Cervantes uża' grupp ta' persunaġġi prinċipali minflok tnejn. Hekk antiċipa ir-realiżmu maġiku. B'ċertu mod, ikkristjanizza l-mudell oriġinali billi uża t-tema ta' l'''homo viator'', u laħaq il-quċċata fl-aħħar tax-xogħol bl-[[anagnoriżi]] taż-żewġ maħbubin Perjandro u Awristela: {{Iċċita|Irwieħna, kif taf tajjeb u kif tgħallimt hawn, jimxu f'moviment kontinwu mingħajr ma jieqfu ħlief f'Alla jew fiċ-ċentru tagħhom. F'dil-ħajja x-xewqat huma infiniti u waħda marbuta ma oħra u jiffurmaw katina li għandha tarf fis-sema u tarf fl-infern.}} L-influwenza ta' Cervantes fil-letteratura universali hi hekk li l-[[Lingwa Spanjola|Ispanjol]] hu sikwit imsejjaħ il-"lingwa ta' Cervantes". Cervantes miet Madrid fit-23 ta' April, 1616.<ref>C. Calvo, ''Shakespeare and Cervantes in 1916'', 78.</ref> == Skop artistiku == [[Stampa:Honoré_Daumier_017_(Don_Quixote).jpg|thumb|right|250px|Pittura ta' Honoré Daumier]] Filwaqt li kien qiegħed jikteb parodija ta' ġeneru li kien sejjer lura, bħar-rumanz kavalleresk, ħoloq ġeneru ieħor mimli ħajja, ir-rumanz polifoniku, fejn jissovrimporri l-ideat u l-''punti di vista'' li jitħalltu b'mod komplikat mar-realtà stess waqt li jirrikorri wkoll għall-fantażija. F'dik l-epoka, il-poeżija epika kienet tinkiteb ukoll bil-proża, u mix-xogħol ta' qabel ta' [[Lope de Vega]] għat-teatru, mingħajr l-ebda rispett għall-mudelli klassiċi, irriżulta r-realiżmu fir-rakkonti li ħareg minn tradizzjoni twila letterarja fi Spanja ġejja minn ''Cantar del Mío Cid'', u li minn hemm infirxet mal-Ewropa fejn Cervantes kellu iżjed dixxipli milli fi Spanja. Ir-rumanz realistiku kollu tas-seklu 19 kien influwenzat min dan il-kapulavur. Min-naħa l-oħra, xogħol importanti ieħor ta' Cervantes, ''In-Novelli eżemplari'' juri l-firxa u l-wisa' tal-iskop tiegħu u x-xewqa li jesperimenta bl-istrutturi narrattivi. F'dil-ġabra ta' novelli l-kittieb esperimenta bin-novella biżantina (''L-Ispanjola Ingliża''), in-novella tal-pulizija (''Il-qawwa tad-demm, L-Estramadurjan għajjur''), id-djalogu Luċjanesk (''Id-diskussjoni bejn il-klieb''), il-miscelánea (''L-avukat Vidriera''), in-novella pikareska (''Rinconete u Cortadillo''), etc. == Xogħlijiet == === Rumanzi === Ir-rumanzi ta' Cervantes, f'ordni kronoloġika, huma dawn: * ''[[La Galatea]]'' (1585), rumanz pastorali bil-proża u l-versi, ibbażat fuqu ġeneru introdott fi Spanja bi ''Diana'' ta' Jorge de Montemayor fl-1559. Is-suġgett tiegħu hu l-fortuni u l-isfortuni fl-imħabba fil-ħajja ta' numru ta' rgħajja tfajliet, li jgħaddu ħajjithom ikantaw u jdoqqu. * ''El ingenioso hidalgo don Quijote de la Mancha'' (1605): l-ewwel volum ta' ''[[Don Quijote]]''. * ''Novelas ejemplares'' (1613), ġabra ta' tnax-il novella qasira ta' tipi diversi fuq problemi soċjali, politiċi u storiċi fi Spanja ta' Cervantes: # ''La gitanilla'' (It-tfajla żingara) # ''El amante liberal'' (In-Namrat Ġeneruż) # ''Rinconete y Cortadillo'' # ''La española inglesa'' (L-Ispanjola Ingliża) # ''El licenciado Vidriera'' (L-Avukat Vidriera) # ''La fuerza de la sangre'' (Il-Qawwa tad-Demm) # ''El celoso extremeño'' (L-Estremadurajan Għajjur) # ''La ilustre fregona'' (Is-Seftura Distinta) # ''Novela de las dos doncellas'' (Iż-Żewġ Tfajliet) # ''Novela de la señora Cornelia'' (Is-Sinjura Cornelia) # ''Novela del casamiento engañoso'' (Iż-Żwieġ bil-Qerq) # ''El coloquio de los perros'' (Id-diskussjoni bejn il-Klieb) * ''Segunda parte del ingenioso hidalgo don Quijote de la Mancha'' (1615): It-tieni volum ta' ''Don Quijote''. * ''Los trabajos de Persiles y Segismunda'' (1617). ''Los trabajos'' hu l-aħjar xiehda li s-suġġetti tar-[[rumanz Biżantin]] kienu għadhom ħajjin imma wkoll li kienu għadhom ħajjin il-forom u l-ideat tar-rumanz Spanjol tat-tieni [[Rinaxximent]]. F'dax-xogħol li kien ippubblikat wara mewtu, Cervantes jirrakkonta storja ta' mħabba ideali u t-taħbit li ma jitwemminx ta' koppja li telqu mir-reġjuni Artiċi biex waslu Ruma, fejn isibu tmiem hieni għall-avventuri komplikati tagħhom. === Poeżija === [[Stampa:Viaje del Parnaso.jpg|thumb|250px|right|Frontespizju tal-''Viaje'' (1614).]] Xi wħud mill-poeżiji tiegħu qegħdin f' ''[[La Galatea]]''. Kiteb ukoll ''Dos canciones a la armada invencible''. L-aħjar xogħol tiegħu però jinstab fis-[[sunett]]i, l-iżjed f'''[[Al túmulo del rey Felipe en Sevilla]]''. Fost il-poeżiji importanti tiegħu jispikkaw il-''Canto de Calíope'', l-''Epístola a Mateo Vázquez'', u l-''[[Viaje del Parnaso]]'' (Vjaġġ lejn Parnażu), (1614). Dan tal-aħħar huwa l-iżjed xogħol tiegħu ambizzjuż bil-versi, allegorija li l-biċċa l-kbira tikkonsisti minn rivisti ta' poeti kontemporanji. B'pargun mal-kapaċità tiegħu bħala rumanzier, Cervantes hu sikwit meqjus bħala poeta medjokru, minkejja li hu stess kien dejjem jittamma li jkun rikonoxxut għat-talenti poetiċi tiegħu. === Drammi === Il-fama tad-drammi ta' Cervantes naqset ukoll, imma tnejn minhom, ''[[El trato de Argel]]'' u ''[[La Numancia]],'' (1582), fil-bidu għamlu impatt kbir u ma kienx hemm bħalhom sakemm deher [[Lope de Vega]]. L-ewwel wieħed minn dawn maqsum f'ħames atti kien ibbażat fuq l-esperjenzi tiegħu meta kien priġunier fl-Alġerija u fih tratta l-ħajja tal-ilsiera nsara fl-Alġerija. Id-dramm l-ieħor, ''Numancia'' hi deskrizzjoni tal-assedju ta' Numancia mir-Rumani mimlija traġedji u nieqes għal kollox mill-ħtiġijiet tal-arti drammatika. Aktar tard Cervantes kiteb 16-il xogħol ieħor għall-palk li fosthom tmienja huma drammi sħaħ: # ''El gallardo español'', # ''Los baños de Argel'', # ''La gran sultana'', # ''Doña Catalina de Oviedo'', # ''La casa de los celos'', # ''El laberinto de amor'', # ''La Entretenida'', # ''El rufián dichoso'', # ''Pedro de Urdemalas'', dram sensittiv fuq ''picaro'' li jmur jogħqod maż-żingari minħabba li kien iħobb tfajla minnhom. Kiteb ukoll tmien fares qosra (''entremeses'') : # ''El juez de los divorcios'', # ''El rufián viudo llamado Trampagos'', # ''La elección de los alcaldes de Daganzo'', # ''La guarda cuidadosa'', # ''El vizcaíno fingido'', # ''El retablo de las maravillas'', # ''La cueva de [[Salamanca]]'', # ''El viejo celoso'' (Ix-Xiħ Għajjur). Dawn id-drammi u ''entremeses'' huma miġburin f'''Ocho comedias y ocho entremeses nuevos, nunca representados'' (Tmien kummidji u tmien ''entermeses'' li qatt ma kienu rappreżentati) , li dehru fl-1615. L-''entremeses'' ta' Cervantes li l-ordni u d-data tal-kitba tagħhom ma nafuhomx, qatt ma ttellgħu fi żmienu. Fidil għall-ispirtu ta' Lope de Rueda, Cervantes tahom xeħta ta' rumanzi bi trama sempliċi, it-tip ta' deskrizzjoni normalment assoċjata mar-rumanzi u l-iżvilupp tal-karattri. Id-djalogu hu sensittiv u ħafif. Cervantes jinkludi xi wħud mid-drammi tiegħu fost ix-xogħlijiet li kien sodisfatt bihom l-iżjed u kien jagħti t-tort lill-pubbliku għan-nuqqas ta' interess fihom. Din l-imġiba xi nies jispjegawha billi jgħidu li hu kien kontrarjuż u oħrajn bil-fatt li kien vanituż. Imma diffiċli nispjegaw kif Cervantes bil-moħħ penetranti u profond li kellu ma ndunax bil-limiti tat-talenti drammatiċi tiegħu, u l-iżjed meta naħsbu fit-traġedja tiegħu ''Numancia'' ma nistgħux naħfrulu l-qerq tiegħu innifsu li ma setax jeħles minnu. Cervantes kellu raġun iqis ruħu mogħni bil-ġenju għall-poeżija drammatika; imma ma żammx l-indipendenza kif messu żamm fil-konflitt kontra dak li kien mixtieq mill-pubbliku Spanjol f'xogħlijiet drammatiċi; u meta tilef din l-indipendenza u ċeda għar-regoli imposti minn ħaddieħor, l-invenzjoni u l-lingwa tiegħu waqgħu għal-livell ta' poeta ta' talent inferjuri. L-intriċċi, l-avventuri u s-sorpriżi, li f'dik l-epoka kkaratterizzaw id-drammi Spanjoli, ma kinux jaqblu mal-ġenju ta' Cervantes. L-istil naturali tiegħu kien profond u eżatt wisq biex jikkonformaw ma' ideat fantastiċi, espressi bil-versi irregolari. == Noti u referenzi == {{referenzi}} == Ħoloq esterni == {{Commons|Miguel de Cervantes}} {{Wikisource|1911 Encyclopædia Britannica/Cervantes Saavedra, Miguel de|Miguel de Cervantes}} * [http://www.cervantes.es/quijote/maltes/maltes.pdf L-ewwel kapitlu ta' Don Quixote bil-Malti] * [http://www.gutenberg.net/author/Miguel+Cervantes Testi elettroniċi ta' Cervantes] mill-[[Proġett Gutenberg]] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20041211062015/http://www.cervantesvirtual.com/index.shtml Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes] – websajt bl-Ispanjol b'numru ta' ħoloq u awdjo ta' ''Don Quixote'' ta' Cervantes * {{en}} [http://www.donquichote.org Don Quixote, Miguel de Cervantes] * {{es}} [https://web.archive.org/web/20120119184500/http://miguelde.cervantes.com/index.html Sit elettroniku dedikat lil Miguel de Cervantes] * {{es}} [https://web.archive.org/web/20071011151214/http://castillalamancha.es/clmquijote/home/constructor.asp?PAG=/clmquijote/Contenidos/Vida_Cervantes/vidayobra.htm CLM Quijote] * {{es}} [http://cervantes.uah.es/ Cervantes fl-Università ta' Alcalá de Henares] * {{es}} [https://web.archive.org/web/20080212083918/http://enciclopedia.us.es/index.php/Enciclopedia:Iniciativa_Cervantes Inizzjattiva Cervantes] {{vetrina}} {{DEFAULTSORT:Cervantes, Miguel de}} [[Kategorija:Twieldu fl-1547]] [[Kategorija:Mietu fl-1616]] [[Kategorija:Kittieba tar-Rinaxximent]] [[Kategorija:Poeti Spanjoli]] [[Kategorija:Kittieba Spanjoli]] [[Kategorija:Rumanziera Spanjoli]] 45cj89o8t3s25iraddtb4etirlz8wk1 0 9200 330655 319258 2026-06-22T03:07:31Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330655 wikitext text/x-wiki {{Infobox Pajjiż |isem_nattiv = Kosova |isem_twil_konvenzjonali = |isem_komuni = Kosovo |stampa_bandiera = Flag of Kosovo.svg |stampa_emblema = Emblem of the Republic of Kosovo.svg |stampa_mappa = Europe-Republic of Kosovo.svg |deskrizzjoni_mappa = |ħolqa_bandiera = Bandiera ta' Kosovo |ħolqa_emblema = |ħolqa_demografija = |mottu_nazzjonali = |innu_nazzjonali = |lingwi_uffiċjali = [[Lingwa Albaniża]]<br />[[Lingwa Serba]] |gruppi_etniċi = Albaniżi<br />Serbi<br />Maċedoni<br />Griegi |kapitali = [[Pristina]] |latd=46 |latm=50 |latNS=N |lonġd=29 |lonġm=37 |lonġEW=E |tip_gvern = |titlu_kap1 = |titlu_kap2 = |isem_kap1 = |isem_kap2 = |poż_erja = <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss--> |erja_km2 = |erja_mi_kw = |perċentwal_ilma = |sena_stima_popolazzjoni = |stima_popolazzjoni = |poż_stima_popolazzjoni = <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss--> |ċensiment_popolazzjoni = |sena_ċensiment_popolazzjoni = |densità_popolazzjoni_km2 = |densità_popolazzjoni_mi_kw = |poż_densità_popolazzjoni = <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss--> |sena_PGD_PSX = |PGD_PSX = |poż_PGD_PSX = |PGD_PSX_per_capita = |poż_PGD_PSX_per_capita = |sena_IŻU = |IŻU = |poż_IŻU = |kategorija_IŻU = |tip_sovranità = [[Indipendenza]] |avveniment_stabbilit1 = Dikjarazzjoni ta' Indipendenza |data_stabbilit1 = 2 ta' Frar, 1990 |avveniment_stabbilit2 = Gwerra |data_stabbilit2 = |valuta = [[Euro]] |kodiċi_valuta = € |żona_ħin = [[Ħin tal-Ewropa tal-Lvant|EET]] |differenza_ħku = +2 |żona_ħin_legali = [[Ħin tas-sajf tal-Ewropa tal-Lvant|EEST]] |differenza_żona_ħin_legali = +3 |cctld = |kodiċi_telefoniku = |sena_PGD_nominali = |PGD_nominali = |poż_PGD_nominali = |PGD_nominali_per_capita = |poż_PGD_nominali_per_capita = |noti = }} Il-'''Kosovo''' (/ ˈkɒsəvoʊ, ˈkoʊ- /; Albaniż: Kosova, ippronunzjata [kɔˈsɔva] jew Kosovë, ippronunzjata [kɔˈsɔvə]; Ċirilliku Serb: Косово, ippronunzjat [kôsoʋo]), uffiċjalment ''ir-Repubblika tal-Kosovo'' (Albaniż: ''Republika e Kosovës''; Serb: Република Косово / ''Republika Kosovo''), huwa stat parzjalment rikonoxxut fl-[[Ewropa tax-Xlokk]], soġġett għal tilwima territorjali mar-Repubblika tas-[[Serbja]]. Il-belt kapitali tiegħu hija [[Prixtina|Pristina]]. <ref>[http://www.thefreedictionary.com/Kosovo thefreedictionary]</ref><ref>[https://books.google.com/?id=XotIVfOAddkC&lpg=PA245&pg=PA245#v=onepage Moral Constraints on War: Principles and Cases ]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20160711054548/http://theanalyticon.com/?p=1500&lang=en Is Kosovo Legally Recognised As A State International Law Essay]</ref><ref>{{Ċita web |data-aċċess=2020-04-24 |titlu=Five more inconvenient truths about Kosovo |url=http://www.transconflict.com/2014/10/five-inconvenient-truths-kosovo-300/ |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160303230044/http://www.transconflict.com/2014/10/five-inconvenient-truths-kosovo-300/ |arkivju-data=2016-03-03 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.kas.de/wf/doc/kas_37608-1522-1-30.pdf?140429132226 Brussels 'First Agreement' – A year after]</ref> Il-Kosovo għandu superfiċje ta '10 887 kilometru kwadru (4,203 sq mi), u jinsab f'nofs il-[[Balkani]]. Huwa mdawwar mit-territorju mhux ikkontestat tas-Serbja fit-Tramuntana u l-Lvant, il-[[Maċedonja ta' Fuq]] fix-Xlokk, l-[[Albanija]] fil-Lbiċ u l-[[Montenegro]] fil-Punent. Għandu varjetà kbira ta' pajsaġġi għad-daqs tiegħu kemm f'dak li għandu x'jaqsam mal-klima kif ukoll il-[[ġeoloġija]] u l-idroloġija. Il-biċċa l-kbira tal-Kosovo ċentrali hija ddominata mill-pjanuri u l-għelieqi vasti tal-Metohija u l-Kosovo. L-[[Alpi Albaniżi]] u l-Muntanji Šar jinsabu fil-Lbiċ u fix-Xlokk rispettivament. L-ewwel insedjamenti magħrufa ta' bnedmin f'dak li llum huwa l-Kosovo kienu l-kulturi Paleolitiċi Vinča u Starčevo. Matul il-perjodu Klassiku, kien abitat minn nies Illirjani-Dardaniżi u [[Ċeltiċi|Keltiċi]]. Fis-sena 168 Q.K., iż-żona ġiet annessa mir-[[Rumani]]. <ref>[https://web.archive.org/web/20170803212304/https://books.google.de/books?id=Up4JAQAAIAAJ The Central Balkan Tribe in Pre-Roman Times: Triballi, Autariatae, Dardanians, Scordisci and Moesians]</ref> Fil-Medju Evu, inħakmet mill-[[Imperi Biżantini|Imperu Biżantin]], dak Bulgaru u dak Serb. Il-Battalja tal-Kosovo tal-1389 hija meqjusa bħala waħda mill-mumenti ewlenin fl-istorja medjevali Serba. Ir-reġjun kien fil-qalba tal-istat medjevali Serb, li kien ukoll is-sede tal-[[Knisja Ortodossa Serba]] mis-seklu 14 'il quddiem, meta ngħata l-istatus ta' patrijarkat. <ref>[https://web.archive.org/web/20170803211910/https://books.google.rs/books?id=jLfX1q3kJzgC&printsec=frontcover#v=onepage Ethnic Groups and Population Changes in Twentieth-Century Central-Eastern Europe] </ref> Il-Kosovo kien parti mill-[[Imperu Ottoman]] mis-seklu 15 sas-seklu 20. Lejn tmiem is-seklu 19, sar iċ-ċentru tal-Qawmien Nazzjonali Albaniż. Wara t-telfa tagħhom fil-[[Gwerer tal-Balkani]], l-Ottomani ċedew il-Kosovo lis-[[Serbja]] u lill-[[Montenegro]]. Iż-żewġ pajjiżi ssieħbu mal-[[Jugoslavja]] wara l-[[Ewwel Gwerra Dinjija]], u wara perjodu ta 'unitariżmu Jugoslav fir-Renju, il-kostituzzjoni Jugoslava ta' wara t-Tieni Gwerra Dinjija stabbilixxiet il-Provinċja Awtonoma tal-Kosovo u Metohija fi ħdan ir-repubblika kostitwenti Jugoslava tas-Serbja. It-tensjonijiet bejn il-komunitajiet Albaniżi u Serbi tal-Kosovo komplew ibaqbqu matul is-seklu 20 u kultant faqqgħu fi vjolenza kbira, u dan kollu wassal għall-[[Gwerra tal-Kosovo]] tal-[[1998]] u l-[[1999]], li rriżultat fl-irtirar tal-armata Jugoslava u t-twaqqif tal-Missjoni ta 'Amministrazzjoni Interim tan-[[Nazzjonijiet Uniti]] fil-Kosovo (UNMIK). Fis-17 ta 'Frar 2008, il-Kosovo unilateralment iddikjara l-[[indipendenza]] tiegħu mis-Serbja.<ref>[http://www.repubblica.it/2008/02/sezioni/esteri/kosovo-indipendenza/kosovo-indipendenza/kosovo-indipendenza.html Il Kosovo proclama l'indipendenza Serbia: "Non lo riconosceremo mai"]</ref> Minn dakinhar kiseb rikonoxximent diplomatiku bħala [[stat sovran]] minn 112-il stat membru tan-[[Nazzjonijiet Uniti]], 15 minn dawn irtiraw ir-rikonoxximent tagħhom minn dakinhar. Is-Serbja ma tirrikonoxxix lill-Kosovo bħala stat sovran,<ref>[https://archive.today/20150413201519/http://hsog.tk/2015/03/7-years-of-kosovo/ 7 Years of Kosovo " Howard Smith of Geelong]</ref> għalkemm bil-Ftehim ta' [[Brussell]] tal-2013, hija aċċettat l-istituzzjonijiet tiegħu. Filwaqt li s-Serbja tirrikonoxxi l-amministrazzjoni tat-territorju mill-gvern elett tal-Kosovo, <ref>[https://www.foreignaffairs.com/articles/kosovo/2013-04-24/kosovo-and-serbia-make-deal Kosovo and Serbia Make a Deal]</ref> hija tkompli ssejjaħlu l-Provinċja Awtonoma tal-Kosovo u Metohija. Il-Kosovo għandu ekonomija bi dħul medju baxx u esperjenza tkabbir ekonomiku b'saħħtu fl-aħħar għaxar snin mill-istituzzjonijiet finanzjarji internazzjonali, u esperjenza tkabbir kull sena mill-bidu tal-kriżi finanzjarja tal-2007-2008.<ref>[http://www.worldbank.org/en/country/kosovo World Bank,Kosovo]</ref> Il-Kosovo huwa membru tal-[[Fond Monetarju Internazzjonali]], il-[[Bank Dinji]], il-[[Kunsill ta' Kooperazzjoni Reġjonali]], u applika għas-sħubija fl-[[Interpol]] u għall-istatus ta' osservatur fl-[[Organizzazzjoni tal-Kooperazzjoni Iżlamika]]. Konfini totali tal-Kosovo: 714 km, pajjiżi tal-fruntiera (4): Albanija 112 km; il-Maċedonja ta' Fuq 160 km; Montenegro 76 km; Serbja 366 km. == Isem == === Etimoloġija === L-isem Kosovo huwa ta' oriġini Slava tan-Nofsinhar. Il-Kosovo (Ċirilliku Serb: Косово) huwa l-aġġettiv neuter possessiv Serb ta' kos (кос), 'blackbird', ellissi għal Kosovo Polje, 'Blackbird Field', l-isem ta' għalqa karstika li tinsab fin-nofs tal-lvant tal-Kosovo tal-lum. u s-sit tal-Qasam tal-Battalja tal-Kosovo tal-1389. L-isem tal-qasam tal-karst ġie applikat għall-ewwel darba għal żona usa' meta' nħolqot il-Vilayet Ottoman tal-Kosovo fl-1877. It-territorju kollu li jikkorrispondi għall-pajjiż attwali huwa komunement magħruf bl-Ingliż sempliċement bħala Kosovo u bl-Albaniż bħala Kosova (forma definita) jew Kosovë (forma indefinita, ppronunzjata [kɔˈsɔvə]). Fis-Serbja, issir distinzjoni formali bejn iż-żoni tal-Lvant u tal-Punent tal-pajjiż; It-terminu Kosovo (Косово) jintuża għall-parti tal-Lvant tal-Kosovo ċċentrata fuq il-Kamp storiku tal-Kosovo, filwaqt li l-parti tal-punent tat-territorju tal-Kosovo tissejjaħ Metohija (Albaniż: Dukagjin). Għalhekk, fis-Serb, iż-żona kollha tal-Kosovo hija magħrufa bħala l-Kosovo u Metohija. Dukagjini jew Dukagjini Plateau (l-Albaniż: 'Rrafshi i Dukagjinit') huwa isem alternattiv għall-Punent tal-Kosovo, li ilu jintuża mis-seklu 15-16 bħala parti mis-Sanjak ta' Dukakin bil-kapitali Peja tiegħu, u għandu l-isem tiegħu għall-medja medjevali. Familja Albaniża Dukagjini. === Użu modern === Xi Albaniżi jippreferu wkoll jirreferu għall-Kosovo bħala Dardania, l-isem ta' renju tal-qedem u aktar tard provinċja Rumana, li kienet tkopri t-territorju tal-Kosovo tal-lum. L-isem huwa derivat mit-tribù Dardani tal-qedem, li huwa meqjus relatat mat-terminu Proto-Albaniż dardā, li jfisser "lanġas" (Albaniż Modern: dardhë). L-eks president tal-Kosovo Ibrahim Rugova kien sostenitur entużjast ta' identità "Dardanjana", u l-bandiera presidenzjali u s-siġill tal-Kosovo jirreferu għal din l-identità nazzjonali. Madankollu, l-isem "Kosova" għadu aktar użat komunement fost il-popolazzjoni Albaniża. Il-bandiera Dardanjana tibqa' tintuża bħala s-siġill u l-bandalora presidenzjali uffiċjali u tidher b'mod prominenti fl-istituzzjoni tal-presidenza tal-pajjiż. L-isem twil konvenzjonali uffiċjali, kif definit mill-kostituzzjoni, huwa r-Repubblika tal-Kosovo. Barra minn hekk, bħala riżultat ta' ftehim milħuq bejn Pristina u Belgrad f'taħdidiet medjati mill-Unjoni Ewropea, il-Kosovo pparteċipa f'xi fora u organizzazzjonijiet internazzjonali taħt it-titlu "Kosovo*" b'nota f'qiegħ il-paġna li tgħid: "Din id-denominazzjoni hija "hija mingħajr". tippreġudika l-pożizzjonijiet dwar l-istatus u hija konformi mar-riżoluzzjoni 1244 tal-Kunsill tas-Sigurtà tan-NU u l-Opinjoni tal-QĠI dwar id-dikjarazzjoni tal-indipendenza tal-Kosovo." Dan il-ftehim, li ssejjaħ il-“ftehim ta' l-asterisk”, ġie miftiehem fi ftehim ta' 11-il punt fl-24 ta' Frar, 2012. == Storja == Il-pożizzjoni strateġika u r-riżorsi naturali abbundanti kienu favorevoli għall-iżvilupp ta' insedjamenti umani fil-Kosovo, kif enfasizzat mill-mijiet ta' siti arkeoloġiċi identifikati fit-territorju kollu tiegħu. === Età tal-Ġebla === [[Stampa:Hyjnesha muze.jpg|thumb|left|Alla Neolitika fuq it-Tron hija waħda mill-artifatti arkeoloġiċi l-aktar sinifikanti tal-Kosovo u ġiet adottata bħala s-simbolu ta' Pristina.]] Mill-2000 'l hawn, iż-żieda fl-ispedizzjonijiet arkeoloġiċi għamlitha possibbli li jiġu skoperti ħafna siti s'issa mhux magħrufa. L-ewwel fdalijiet dokumentati fil-Kosovo huma assoċjati mal-Età tal-Ġebel; jiġifieri, indikazzjonijiet li l-abitazzjonijiet tal-għerien setgħu kienu jeżistu, bħall-Għar Radivojce ħdejn is-sors tax-Xmara Drin, il-Għar Grnčar fil-Muniċipalità ta' Viti, u l-Għerien ta' Dema u Karamakaz fil-Muniċipalità ta' Peja. L-ewwel evidenza arkeoloġika ta' qagħda organizzata misjuba fil-Kosovo tappartjeni għall-kulturi Neolitiċi ta' Starčevo u Vinča. Vlashnjë u Runik huma siti importanti mill-era Neolitika, u l-pitturi tal-grotta f'Mrrizi i Kobajës, ħdejn Vlashnjë, huma l-ewwel sejba ta' arti preistorika fil-Kosovo. Fost is-sejbiet mill-iskavi Neolitiċi f’Runik hemm okarina tat-tafal maħruqa, li hija l-ewwel strument mużikali rreġistrat fil-Kosovo. === Antikità klassika === L-ewwel spedizzjoni arkeoloġika fil-Kosovo ġiet organizzata mill-armata Awstro-Ungeriża matul l-Ewwel Gwerra Dinjija fil-muntanji tad-dfin Illyrian ta' Nepërbishti, fid-distrett ta' Prizren. [[Stampa:Dardanian Kingdom under Monunius II (English).svg|thumb|left|Stat Dardanjan fi żmien Monunius (il-Grieg Antik Μονούνιος; iddeċieda c. 176 – 167 QK)]] [[Stampa:Dardanian Kingdom (late 3rd century BC).png|thumb|Renju tad-Dardanja fit-3 seklu 3 QK, qabel il-konkwista tagħhom ta' Paeonia u Maċedonja.]] Il-bidu tal-Età tal-Bronż jikkoinċidi mal-preżenza ta' ċimiterji tat-tumuli fil-Punent tal-Kosovo, bħas-sit ta' Romajë. Id-Dardanjani kienu l-aktar tribù Paleo-Balkani importanti fir-reġjun tal-Kosovo. Fl-antikità klassika, żona wiesgħa li tinkludi l-Kosovo, partijiet tal-Maċedonja ta' Fuq u l-Lvant tas-Serbja kienet imsemmija Dardania fl-unur tiegħu, u waslet saż-żona ta’ kuntatt Thraco-Illyrian fil-Lvant. Fl-investigazzjonijiet arkeoloġiċi, l-ismijiet Illyrian jippredominaw fid-Dardania tal-Punent, filwaqt li l-ismijiet Thracian jinstabu prinċipalment fid-Dardania tal-Lvant. Ismijiet Thracian huma assenti fid-Dardanja tal-Punent, filwaqt li xi ismijiet Illyrian jidhru fil-partijiet tal-Lvant. Għalhekk, l-identifikazzjoni tagħhom bħala tribù Illirja jew Traċja kienet suġġett ta' dibattitu, bir-relazzjoni etnolingwistika bejn iż-żewġ gruppi tkun fil-biċċa l-kbira inċerta u diskussa wkoll. Il-korrispondenza ta' ismijiet Illyrians, inklużi dawk ta' l-elite ħakma, fid-Dardania ma' dawk ta' l-Illyrians tan-Nofsinhar tissuġġerixxi Thracianization ta' partijiet tad-Dardania. Id-Dardani żammew l-individwalità u komplew iżommu l-indipendenza soċjali wara l-konkwista Rumana, u kellhom rwol importanti fil-formazzjoni ta' gruppi ġodda fl-era Rumana. ==== Perjodu Ruman ==== [[Stampa:ULPIANA-lokaliteti arkeologjik.jpg|thumb|left|Fdalijiet ta' Ulpiana antika li jinsabu fix-Xlokk ta' Pristina. Il-belt, mibnija minn Trajan, kienet ċentru politiku, kulturali u ekonomiku importanti tal-provinċja Rumana tad-Dardania.]] Matul il-ħakma Rumana, il-Kosovo kien parti minn żewġ provinċji: il-parti tal-punent tiegħu kienet parti minn Praevalitana u l-maġġoranza l-kbira tat-territorju modern tiegħu kien jappartjeni lid-Dardania. Praevalitana u l-bqija tal-Illyria ġew maħkuma mir-Repubblika Rumana fl-168 QK Min-naħa l-oħra, id-Dardanja żammet l-indipendenza tagħha sas-sena 28 QK, meta' r-Rumani, taħt il-kmand ta' Awgustu, annessuha mar-Repubblika tagħhom. Dardania eventwalment saret parti mill-provinċja tal-Moesia. Matul ir-renju ta' Djoklezjanu, id-Dardanja saret provinċja Rumana sħiħa u t-territorju modern kollu tal-Kosovo sar parti mid-djoċesi ta' Moesia, u mbagħad, matul it-tieni nofs tas-seklu 4, saret parti mill-prefettura Pretorjana. tal-Illyria. [[Stampa:ULPIANA foto Arben Llapashtica 2016.jpg|thumb|Fdalijiet ta' Ulpiana antika li jinsabu fix-Xlokk ta' Pristina. Il-belt, mibnija minn Trajan, kienet ċentru politiku, kulturali u ekonomiku importanti tal-provinċja Rumana tad-Dardania.]] Matul il-ħakma Rumana, żviluppaw numru ta' insedjamenti fiż-żona, l-aktar ħdejn il-minjieri u t-toroq prinċipali. L-aktar importanti mill-insedjamenti kienet Ulpiana, li tinsab qrib Gračanica tal-lum. Din twaqqfet fl-seklu 1 wara Kristu, possibbilment jiżviluppa minn oppidum Dardanjan ikkonċentrat, u mbagħad ġie elevat għall-istatus ta' municipium Ruman fil-bidu tat-tieni seklu matul il-ħakma ta' Trajan. Ulpiana saret importanti b’mod speċjali matul il-ħakma ta' Ġustinjanu I, wara li l-imperatur reġa' bena l-belt wara li kienet inqerdet minn terremot u semmieha mill-ġdid Iustinianna Secunda. Bliet importanti oħra li żviluppaw fiż-żona matul il-ħakma Rumana kienu Vendenis, li tinsab fil-Podujevo tal-lum; Viciano, possibilment qrib Vushtrri; u Municipium Dardanorum, belt ewlenija tal-minjieri f'Leposavić. Siti arkeoloġiċi oħra jinkludu Çifllak fil-Punent tal-Kosovo, Dresnik f'Klina, Pestova f'Vushtrri, Vërban f'Klokot, Poslishte bejn Vërmica u Prizren, Paldenica ħdejn Hani i Elezit, kif ukoll Nerodimë e Poshtme u Nikadin qrib Ferizaj. L-unika ħaġa li l-insedjamenti kollha għandhom komuni hija li jinsabu ħdejn toroq, bħal Via Lissus – Naissus, jew ħdejn il-minjieri tat-Tramuntana tal-Kosovo u tal-Lvant tal-Kosovo. Ħafna mill-insedjamenti huma siti arkeoloġiċi li reċentement ġew skoperti u qed jiġu skavati. Ir-reġjun huwa magħruf ukoll li kien Kristjanizzat matul il-ħakma Rumana, għalkemm ftit hu magħruf dwar il-Kristjaneżmu fil-Balkani fl-ewwel tliet sekli WK L-ewwel aċċenn ċar tal-insara fil-letteratura huwa l-każ tal-Isqof Daku tal-Maċedonja, tad-Dardanja, li kien preżenti fl-Ewwel Konċilju ta' Niċea (325). Id-Dardanja hija magħrufa wkoll li kellha djoċesi fis-seklu 4, u s-sede tagħha kienet tinsab f'Ulpiana, li baqgħet iċ-ċentru episkopali tad-Dardanja sat-twaqqif ta' Justiniana Prima fis-sena 535 wara Kristu. L-ewwel isqof magħruf ta' Ulpiana huwa Machedonius, li kien membru tal-kunsill ta' Serdika. Isqfijiet oħra magħrufa kienu Pawlu (sinodu ta' Kostantinopli fis-sena 553 AD) u Gregentius, li ntbagħat minn Ġustinu I fl-Etjopja u l-Jemen biex itaffu l-problemi bejn il-gruppi Insara differenti hemmhekk. === Medju Evu: bejn il-ħakma Biżantin u Slav === Fis-sekli ta' wara, il-Kosovo kien provinċja ta' fruntiera ta' l-Imperu Ruman u aktar tard l-Imperu Biżantin, għalhekk biddel l-idejn ta' spiss. Ir-reġjun kien espost għal numru dejjem jikber ta' rejds mis-seklu 4 wara Kristu, li laħqet il-qofol tagħha bil-migrazzjoni Slavi tas-seklu 6 u 7. L-evidenza toponimika tissuġġerixxi li l-Albaniż x'aktarx kien mitkellem fil-Kosovo qabel l-issetiljar Slavi tar-reġjun. Il-preżenza kbira ta' bliet u muniċipalitajiet fil-Kosovo bi Slavi fit-toponimija tagħhom tissuġġerixxi li l-migrazzjoni Slavi assimilaw jew keċċew gruppi ta' popolazzjoni li diġà kienu jgħixu fil-Kosovo. Hemm argument interessanti li jissuġġerixxi li l-preżenza Slavi fil-Kosovo u l-parti l-aktar tan-Nofsinhar tal-Wied ta' Morava setgħet kienet pjuttost dgħajfa fl-ewwel seklu jew tnejn ta' insedjament Slavi. Biss fis-seklu 9 nistgħu nosservaw l-espansjoni ta' qawwa Slavi (jew kważi-Slavi) qawwija f'dan ir-reġjun. Taħt sensiela ta' ħakkiema ambizzjużi, il-Bulgari avvanzaw lejn il-punent permezz tal-Maċedonja tal-lum u l-Lvant tas-Serbja, sakemm sas-snin 850 kienu ħadu l-Kosovo u kienu qed jagħfas fuq il-fruntiera tal-Prinċipat Serb. L-Ewwel Imperu Bulgaru akkwista l-Kosovo f'nofs is-seklu 9, iżda l-kontroll Biżantin ġie rrestawrat fl-aħħar tas-seklu 10 Fl-1072, il-mexxejja tar-Rewwixta Bulgara ta' Georgi Voiteh vvjaġġaw miċ-ċentru tagħhom fi Skopje għal Prizren u għamlu laqgħa li fiha Stiednu. Mihailo Vojislavljević minn Duklja biex jibgħatilhom l-għajnuna. Mihailo bagħat lil ibnu, Constantine Bodin, bi 300 mis-suldati tiegħu. Wara l-laqgħa, il-magnati Bulgari pproklamawh "Imperatur tal-Bulgari." Demetrios Chomatenos kien l-aħħar arċisqof Biżantin ta' Ohrid li inkluda lil Prizren fil-ġurisdizzjoni tiegħu sal-1219. Stefan Nemanja kien ħataf iż-żona tul il-White Drin bejn l-1185 u l-1195 u s-separazzjoni ekkleżjastika ta' Prizren mill-Patrijarkat fl-1219 kienet l-att finali tal-istabbiliment. tal-gvern Nemanjić. Konstantin Jireček ikkonkluda, mill-korrispondenza tal-Arċisqof Demetrios ta' Ohrid bejn l-1216 u l-1236, li Dardania kienet dejjem aktar popolata minn Albaniżi u li l-espansjoni bdiet miż-żona ta' Gjakova u Prizren, qabel l-espansjoni Slavi. Matul is-sekli 13 u 14, il-Kosovo daħal taħt l-okkupazzjoni tar-Renju tas-Serbja. Fl-aħħar tas-seklu 13, is-sede tal-arċisqof tas-Serb marret tgħix f'Peja, u l-ħakkiema kienu ċċentrati bejn Prizren u Skopje, li matulu ttellgħu eluf ta' monasteri Kristjani u fortizzi u kastelli ta' stil feudali, b'Stefan Dušan juża l- fortizza ta Prizren bħala waħda mill-qrati temporanji tiegħu għal xi żmien. Meta l-Imperu Serb inqasam f'konglomerat ta' prinċipalitajiet fl-1371, il-Kosovo sar l-art ereditarja tad-Dar Branković. Fl-aħħar tas-seklu 14 u l-bidu tal-15, partijiet tal-Kosovo, iż-żona l-aktar tal-Lvant li tinsab ħdejn Pristina, kienu parti mill-Prinċipat ta' Dukagjini, li aktar tard ġie inkorporat f’federazzjoni anti-Ottomana tal-prinċipalitajiet Albaniżi kollha, il-Lega ta' Lezhë. Il-Monumenti Medjevali tal-Kosovo huma sett ta' Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO u huma komposti minn erba' knejjes u monasteri Ortodossi Serbi f'Deçan, Peja, Prizren u Gračanica. Il-kostruzzjonijiet twaqqfu minn membri tad-dinastija Nemanjić, dinastija prominenti tas-Serbja medjevali. === ħakma Ottomana === ==== Konkwista ==== Fl-1389, hekk kif l-Imperu Ottoman kiber lejn it-tramuntana madwar il-Balkani, il-forzi Ottomani taħt is-Sultan Murad I ħabtu ma' koalizzjoni Kristjana mmexxija mis-Serbja Moravjana taħt il-Prinċep Lazar fil-Battalja tal-Kosovo. Iż-żewġ naħat sofrew telfiet kbar u l-battalja spiċċat fi staġnar u kienet saħansitra rrappurtata bħala rebħa Kristjana għall-ewwel, iżda l-ħaddiema Serbi kienu eżawriti u l-mexxejja Serbi de facto ma setgħux jiġbru forza oħra daqs dik tal-armata Ottomana. F'dan il-perjodu bikri, l-Ottomani direttament jew indirettament ħakmu partijiet differenti tal-Kosovo. Il-belt medjevali ta' Novo Brdo kienet taħt il-kmand ta' iben Lazar Stefan, li sar vassall Ottoman leali u instiga l-waqgħa ta' Vuk Branković, li eventwalment ingħaqad mal-koalizzjoni Ungeriża kontra l-Ottoman u ġie megħlub fl-1395-96. Parti żgħira mill-art ta' Vuk, bl-irħula ta' Pristina u Vushtrri, ingħatat lil uliedu biex iżommu bħala vassalli Ottomani għal perjodu qasir. ==== Kontroll ==== Bejn l-1455 u l-1457, l-Imperu Ottoman ħa kontroll dirett tal-Kosovo kollu u r-reġjun baqa’ parti mill-imperu sal-1912. Matul dan il-perjodu, l-Izlam ġie introdott fir-reġjun. Hekk kif infirxet il-ħakma Ottomana, is-Serbi Kristjani ħarbu mill-Kosovo lejn il-punent u t-tramuntana, u b’hekk il-popolazzjoni tal-Kosovo waqgħet b’mod drammatiku. L-emigrazzjoni kontinwa mill-Kosovo laħqet il-quċċata fil-Migrazzjonijiet Kbar tas-Serbi, li kienu jinkludu xi Albaniżi Kristjani. Biex jikkumpensaw għat-telf tal-popolazzjoni, it-Torok ħeġġew l-issetiljar ta' Albaniżi Musulmani mhux Slavi fir-reġjun usa' tal-Kosovo. Sa tmiem is-seklu 18, il-Kosovo kien se jilħaq maġġoranza Albaniża, u Peja, Prizren, u Prishtina kienu jsiru bliet importanti speċjalment għall-popolazzjoni Musulmana lokali. Għalkemm inizjalment opponew bis-sħiħ l-avvanz Ottoman, il-kapijiet Albaniżi eventwalment aċċettaw lill-Ottomani bħala sovrani. L-alleanza li rriżultat ffaċilitat il-konverżjoni tal-massa tal-Albaniżi għall-Islam. Peress li s-suġġetti tal-Imperu Ottoman kienu maqsuma fuq linji reliġjużi (aktar milli etniċi), it-tixrid tal-Izlam għoliet ħafna l-istatus tal-kapijiet Albaniżi. Sekli qabel, l-Albaniżi tal-Kosovo kienu fil-biċċa l-kbira Kristjani u l-Albaniżi u s-Serbi fil-biċċa l-kbira kienu jeżistu flimkien b’mod paċifiku. L-Ottomani dehru li kellhom approċċ aktar intenzjonat biex jikkonvertu l-popolazzjoni Kattolika Rumana, li l-biċċa l-kbira kienu Albaniżi meta mqabbla mas-segwaċi l-aktar Serbi tal-Ortodossija tal-Lvant, peress li kienu jqisu lill-ewwel b'inqas favur minħabba l-lealtà tagħhom lejn Ruma, qawwa reġjonali li tikkompeti. ==== Nazzjonaliżmu Serb u Albaniż, seklu 19-1912 ==== [[Stampa:Qendra historike e Prizrenitaa.jpg|thumb|Il-belt ta' Prizren kienet iċ-ċentru kulturali u intellettwali tal-Kosovo matul il-perjodu Ottoman fil-Medju Evu u issa hija l-kapitali storika tal-Kosovo.]] Fis-seklu 19, kien hemm qawmien ta 'nazzjonaliżmu etniku madwar il-Balkani. It-tensjonijiet etniċi sottostanti saru parti minn ġlieda usa' mis-Serbi Kristjani kontra l-Albaniżi Musulmani. Il-moviment nazzjonalista etniku Albaniż kien iċċentrat fil-Kosovo. Fl-1878 ġiet iffurmata l-Lega ta' Prizren (Lidhja e Prizrenit), organizzazzjoni politika li fittxet li tgħaqqad lill-Albaniżi kollha tal-Imperu Ottoman fi ġlieda komuni għall-awtonomija u drittijiet kulturali akbar, għalkemm ġeneralment xtaqu l-kontinwità tal-Imperu Ottoman. Il-Lega ġiet xolta fl-1881, iżda ppermettiet il-qawmien ta' identità nazzjonali fost l-Albaniżi, li l-ambizzjonijiet tagħhom kienu jikkompetu ma' dawk tas-Serbi, peress li r-Renju tas-Serbja xtaq jinkorpora din l-art li qabel kienet fi ħdan l-imperu tagħha. Il-kunflitt modern Albaniż-Serb għandu l-għeruq tiegħu fit-tkeċċija tal-Albaniżi fl-1877-1878 miż-żoni li ġew inkorporati fil-Prinċipat tas-Serbja. Matul u wara l-Gwerra Serba-Ottomana tal-1876-78, bejn 30,000 u 70,000 Musulmani, l-aktar Albaniżi, tkeċċew mill-armata Serba tas-Sanjak ta’ Niš u ħarbu lejn il-Vilayet tal-Kosovo. Skont dejta Awstrijaka, fl-1890s il-Kosovo kien 70% Musulman (kważi kompletament ta’ dixxendenza Albaniża) u inqas minn 30% mhux Musulman. === Gwerer Balkani, Ewwel Gwerra Dinjija, ħakma Serba u Tieni Gwerra Dinjija: bidliet etnodemografiċi === Fir-rebbiegħa tal-1912, l-Albaniżi, taħt it-tmexxija ta’ Hasan Prishtina, irribellaw kontra l-Imperu Ottoman. Mar-ribelli ingħaqdu mewġa ta' Albaniżi fil-gradi tal-armata Ottomana, li abbandunaw l-armata, u rrifjutaw li jiġġieldu kontra l-qraba tagħhom stess. Ir-ribelli għelbu lill-Ottomani u l-Ottomani kienu sfurzati jaċċettaw l-erbatax-il talba tar-ribelli, li pprovdew għal awtonomija effettiva għall-Albaniżi li jgħixu fl-Imperu. Madankollu, din l-awtonomija qatt ma mmaterjalizza, u r-riwwixta ħolqot dgħufijiet serji fil-gradi Ottomani, u ġibdet lill-Montenegro, is-Serbja, il-Bulgarija u l-Greċja biex jiddikjaraw gwerra lill-Imperu Ottoman u jibdew l-Ewwel Gwerra Balkani. Wara t-telfa Ottomana fl-Ewwel Gwerra Balkani, ġie ffirmat it-Trattat ta' Londra tal-1913, b’Metohija ċeduta lir-Renju tal-Montenegro u l-Lvant tal-Kosovo ċedut lir-Renju tas-Serbja. Matul il-Gwerer Balkani, aktar minn 100,000 Albaniż telqu mill-Kosovo u madwar 50,000 inqatlu fil-massakri li akkumpanjaw il-gwerra. Dalwaqt, kien hemm sforzi miftiehma ta 'kolonizzazzjoni Serb fil-Kosovo matul diversi perjodi bejn it-teħid tas-Serbja tal-provinċja fl-1912 u t-Tieni Gwerra Dinjija, li wassal biex il-popolazzjoni tas-Serbi fil-Kosovo tikber b'madwar 58,000 f'dan il-perjodu. L-awtoritajiet Serbi ppromwovew il-ħolqien ta' insedjamenti Serbi ġodda fil-Kosovo, kif ukoll l-assimilazzjoni tal-Albaniżi fis-soċjetà Serba, li wasslu għal eżodu tal-massa tal-Albaniżi mill-Kosovo. Ċifri għall-Albaniżi mkeċċija bil-forza mill-Kosovo jvarjaw bejn 60,000 u 239,807, filwaqt li Malcolm isemmi bejn 100,000 u 120,000. Flimkien mal-politika ta' sterminazzjoni u tkeċċija, kien hemm ukoll proċess ta' assimilazzjoni permezz tal-konverżjoni reliġjuża ta' Musulmani Albaniżi u Kattoliċi Albaniżi għar-reliġjon Ortodossa Serba li seħħet sa mill-1912. Dawn il-politiki jidhru li kienu ispirati minn ideoloġiji nazzjonalisti. minn Ilija Garašanin u Jovan Cvijić. Fix-xitwa tal-1915-1916, matul l-Ewwel Gwerra Dinjija, il-Kosovo rat l-irtirar tal-armata Serba, peress li kienet okkupata mill-Bulgarija u l-Awstrija-Ungerija. Fl-1918, il-Poteri Alleati keċċew lill-Poteri Ċentrali mill-Kosovo. Fis-26 ta' April, 1922, sistema amministrattiva ġdida qasmet il-Kosovo fi tliet distretti (óblast) tar-Renju: Kosovo, Raška u Zeta. Fl-1929, il-pajjiż ġie trasformat fir-Renju tal-Jugoslavja u t-territorji tal-Kosovo ġew organizzati mill-ġdid bejn il-Banat ta' Zeta, il-Banat ta' Morava u l-Banat ta' Vardar. Biex tibdel il-kompożizzjoni etnika tal-Kosovo, bejn l-1912 u l-1941, il-gvern f'Belgrad wettaq kolonizzazzjoni Serba fuq skala kbira tal-Kosovo. L-Albaniżi Kosovari ġew miċħuda mid-dritt li jirċievu edukazzjoni fil-lingwa tagħhom stess flimkien ma' nazzjonijiet Slavi oħra tal-Jugoslavja mhux Slavi jew mhux rikonoxxuti, peress li r-renju rrikonoxxa biss in-nazzjonijiet Slavi Kroati, Serbi u Sloveni bħala nazzjonijiet kostitwenti tal-Jugoslavja. Slavi oħra kellhom jidentifikaw lilhom infushom bħala wieħed mit-tliet nazzjonijiet Slavi uffiċjali u nazzjonijiet mhux Slavi meqjusa bħala minoranzi. Albaniżi u Musulmani oħra kienu mġiegħla jemigraw, l-aktar bir-riforma tal-art li affettwat lis-sidien tal-art Albaniżi fl-1919, iżda wkoll b'miżuri vjolenti diretti. Wara l-invażjoni tal-Assi tal-Jugoslavja fl-1941, il-biċċa l-kbira tal-Kosovo ġiet assenjata lill-Albanija, ikkontrollata mill-Italja, u l-bqija ġew taħt il-kontroll tal-Ġermanja u l-Bulgarija. Inqala' kunflitt tridimensjonali, li jinvolvi affiljazzjonijiet interetniċi, ideoloġiċi u internazzjonali. Il-kollaboraturi Albaniżi ppersegwitaw lill-settlers Serbi u Montenegrini. L-istimi huma differenti, iżda ħafna mill-awturi jistmaw li bejn 3,000 u 10,000 Serb u Montenegrin mietu fil-Kosovo matul it-Tieni Gwerra Dinjija. 30,000 sa 40,000 oħra, jew sa 100,000, Serbi u Montenegrini, prinċipalment settlers, ġew deportati lejn is-Serbja lejn il-Kosovo Albaniż. Digriet mill-mexxej Jugoslav Josip Broz Tito, segwit minn liġi ġdida f'Awwissu 1945, ipprojbixxa r-ritorn ta' settlers li kienu ħadu l-art mingħand il-bdiewa Albaniżi. Matul is-snin tal-gwerra, xi Serbi u Montenegrini ntbagħtu f'kampijiet ta' konċentrament fi Pristina u Mitrovica. Madankollu, dawn il-kunflitti kienu relattivament baxxi meta mqabbla ma' żoni oħra tal-Jugoslavja matul is-snin tal-gwerra. Żewġ storiċi Serbi jistmaw ukoll li mietu 12,000 Albaniż. Investigazzjoni uffiċjali mill-gvern Jugoslav fl-1964 irreġistrat kważi 8,000 mewta marbuta mal-gwerra fil-Kosovo bejn l-1941 u l-1945, 5,489 minnhom Serbi jew Montenegrini u 2,177 Albaniżi. Xi sorsi jinnutaw li l-amministrazzjoni Taljana ta' ħajja qasira ħeġġet sa' 72,000 persuna biex jistabbilixxu ruħhom jew jirrisistemaw fil-Kosovo mill-Albanija. Ir-reġim waqa', iżda dan qatt ma mmaterjalizza, u storiċi u referenzi kontemporanji jenfasizzaw li migrazzjoni fuq skala kbira ta' Albaniżi mill-Albanija għall-Kosovo mhix irreġistrata fid-dokumenti tal-Assi. === Jugoslavja komunista === Il-provinċja eżistenti ħadet forma fl-1945 bħala r-Reġjun Awtonomu tal-Kosovo u Metohija, b'demarkazzjoni finali fl-1959. l-Imperu Ottoman fl-1877. Madankollu, dawk il-fruntieri kienu differenti. It-tensjonijiet bejn l-Albaniżi etniċi u l-gvern Jugoslav kienu sinifikanti, mhux biss minħabba tensjonijiet etniċi iżda wkoll minħabba tħassib ideoloġiku politiku, speċjalment fir-rigward tar-relazzjonijiet mal-Albanija ġirien. Miżuri ripressivi ħorox ġew imposti fuq Albaniżi Kosovari minħabba suspetti li kien hemm simpatizzanti tar-reġim Stalinista ta’ Enver Hoxha tal-Albanija. L-uffiċjal anzjan komunista Serb Aleksandar Ranković ipprova jassigura l-pożizzjoni tas-Serbi fil-Kosovo u tahom dominanza fin-nomenklatura tal-Kosovo. Minn Marzu 1981, studenti Albaniżi tal-Kosovo fl-Università ta' Pristina organizzaw protesti fejn talbu li l-Kosovo jsir repubblika fi ħdan il-Jugoslavja u jitolbu d-drittijiet tal-bniedem tagħhom. Il-protesti ġew repressi b'mod brutali mill-pulizija u l-armata, u ħafna dimostranti ġew arrestati. Matul is-snin tmenin, it-tensjonijiet etniċi komplew b'tifqigħat frekwenti ta' vjolenza kontra l-awtoritajiet tal-istat Jugoslavi, li rriżultaw f'żieda ulterjuri fl-emigrazzjoni tas-Serbi tal-Kosovo u gruppi etniċi oħra. It-tmexxija Jugoslava ppruvat trażżan protesti mis-Serbi tal-Kosovo li qed ifittxu protezzjoni mid-diskriminazzjoni etnika u l-vjolenza. === Gwerra tal-Kosovo === [[Stampa:Dr. Ibrahim Rugova.jpg|thumb|Ibrahim Rugova kellu rwol importanti fid-difiża tad-drittijiet tal-Albaniżi tal-Kosovo u l-aspirazzjonijiet tagħhom għall-awtodeterminazzjoni.]] It-tensjonijiet interetniċi komplew jiggravaw fil-Kosovo matul is-snin tmenin Fl-1989, il-President Serb Slobodan Milošević, impjega taħlita ta' intimidazzjoni u manuvri politiċi, naqqas drastikament l-istatus awtonomu speċjali tal-Kosovo fi ħdan is-Serbja u beda l-oppressjoni kulturali tal-popolazzjoni etnika Albaniża. L-Albaniżi tal-Kosovo wieġbu b'moviment separatista mhux vjolenti, li uża diżubbidjenza ċivili mifruxa u l-ħolqien ta' strutturi paralleli fl-edukazzjoni, il-kura tas-saħħa, u t-tassazzjoni, bl-għan aħħari li tinkiseb l-indipendenza tal-Kosovo. F'Lulju 1990, Albaniżi tal-Kosovo pproklamaw l-eżistenza tar-Repubblika tal-Kosovo, u ddikjarawha stat sovran u indipendenti f'Settembru 1992. F'Mejju 1992, Ibrahim Rugova ġie elett president tagħha. Matul l-eżistenza tagħha, ir-Repubblika tal-Kosovo kienet rikonoxxuta uffiċjalment biss mill-Albanija. Sa nofs is-snin disgħin, il-popolazzjoni Albaniża tal-Kosovo kienet qed tikber bla kwiet, peress li l-istatus tal-Kosovo ma ġiex solvut bħala parti mill-Ftehim ta' Dayton ta' Novembru 1995, li temm il-Gwerra Bosnijaka. Fl-1996, l-Armata tal-Ħelsien tal-Kosovo (KLA), grupp paramilitari tal-gwerillieri etniku Albaniż li jfittex is-separazzjoni tal-Kosovo u l-ħolqien eventwali ta' Albanija l-Kbira, kienet rebħet fuq il-moviment ta' reżistenza mhux vjolenti ta' Rugova u nediet attakki kontra l-armata Jugoslava u l-pulizija Serba fil-Kosovo. , li rriżulta fil-Gwerra tal-Kosovo. Fl-1998, pressjoni internazzjonali ġiegħlet lill-Jugoslavja tiffirma waqfien mill-ġlied u tirtira parzjalment il-forzi tas-sigurtà tagħha. L-avvenimenti kellhom jiġu mmonitorjati minn osservaturi mill-Organizzazzjoni għas-Sigurtà u l-Kooperazzjoni fl-Ewropa (OSKE) taħt ftehim innegozjat minn Richard Holbrooke. Il-waqfien mill-ġlied ma żammx u l-ġlied reġa' beda f'Diċembru 1998, u laħaq il-qofol tiegħu fil-massakru ta' Račak, li ġab saħansitra aktar attenzjoni internazzjonali għall-kunflitt. Fi ftit ġimgħat, issejħet konferenza internazzjonali multilaterali u sa Marzu kien tħejja abbozz ta' ftehim magħruf bħala l-Ftehimiet ta' Rambouillet, li jsejjaħ għar-restawr tal-awtonomija tal-Kosovo u l-iskjerament ta' ħaddiema għaż-żamma tal-paċi tan-NATO. Id-delegazzjoni Jugoslava sabet it-termini inaċċettabbli u rrifjutat li tiffirma l-abbozz. Bejn l-24 ta' Marzu u l-10 ta' Ġunju, 1999, in-NATO intervjenet billi bbumbardjat lill-Jugoslavja bil-għan li ġġiegħel lil Milošević jirtira l-forzi tiegħu mill-Kosovo, għalkemm in-NATO ma' setgħetx tappella għal xi mozzjoni partikolari tal-Kunsill tas-Sigurtà tan-Nazzjonijiet Uniti biex tilleġittimizza l-intervent tiegħu. Il-kunflitt, flimkien ma' ġlied kontinwi bejn gwerrillieri Albaniżi u forzi Jugoslavi, wassal għal spostament ieħor tal-massa tal-popolazzjoni tal-Kosovo. [[Stampa:Missing Men of Krusha e Madhe (Burrat e Krushes se Madhe).jpg|thumb|Is-suldati Albaniżi tal-Kosovo jżommu ritratti b'tifkira tal-irġiel li mietu jew li għebu fil-massakri ta' Krusha]] [[Stampa:Bllace refugee camp.jpg|thumb|Ritratt tar-refuġjati Albaniżi tal-Kosovo matul il-gwerra tal-Kosovo (1999), ippreżentat ukoll bħala evidenza fil-ġuri tal-kriminal tal-gwerra u president ta' dak iż-żmien, Slobodan Milosevic]] Matul il-kunflitt, bejn 848,000 u 863,000 Albaniż ħarbu jew tneħħew bil-forza mill-Kosovo u 590,000 oħra ġew spostati internament. Xi sorsi jsostnu li dan it-tindif etniku tal-Albaniżi indiġeni kien parti minn pjan magħruf bħala Operation Horseshoe, magħrufa wkoll bħala "Milosevic's". soluzzjoni finali għall-problema tal-Kosovo." Għalkemm l-eżistenza u l-implimentazzjoni ta' din l-operazzjoni għadha ma ġietx ippruvata, tiddeskrivi mill-qrib is-sitwazzjoni tal-vittmi u r-refuġjati fil-pajjiżi ġirien. Fl-1999, aktar minn 11,000 mewt ġew irrappurtati lill-uffiċċju tat-Tribunal Kriminali Internazzjonali għall-eks Jugoslavja, il-prosekutur Carla Del Ponte. Mill-2010, madwar 3,000 persuna kienu għadhom neqsin, inklużi 2,500 Albaniż, 400 Serb u 100 Roma. F'Ġunju, Milošević aċċetta preżenza militari barranija fil-Kosovo u l-irtirar tat-truppi tiegħu. Matul il-Gwerra tal-Kosovo, aktar minn 90,000 refuġjat Serb u oħrajn mhux Albaniż ħarbu mill-provinċja. Fil-jiem ta’ wara l-irtirar tal-armata Jugoslava, aktar minn 80,000 ċivili Serb u oħrajn mhux Albaniżi (kważi nofs il-200,000 li huma stmati li jgħixu fil-Kosovo) tkeċċew mill-Kosovo, u ħafna miċ-ċivili li kien fadal kienu vittmi ta' abbużi. Wara l-Kosovo u gwerer Jugoslavi oħra, is-Serbja saret dar għall-akbar numru ta' refuġjati u persuni spostati internament (inklużi Serbi tal-Kosovo) fl-Ewropa. It-Tribunal Kriminali Internazzjonali għal dik li kienet il-Jugoslavja (ICTY) ipproċessa reati mwettqa matul il-gwerra tal-Kosovo. Disa' uffiċjali għolja Jugoslavi, inkluż Milošević, ġew akkużati b'delitti kontra l-umanità u delitti tal-gwerra mwettqa bejn Jannar u Ġunju 1999. Sitta mill-akkużati nstabu ħatja, wieħed kien illiberat, wieħed miet qabel ma seta' jibda l-proċess tiegħu u ieħor (Milošević) miet qabel il-proċess tiegħu jista’ jiġi konkluż. L-ICTY akkuża sitt membri tal-KLA b’delitti kontra l-umanità u delitti tal-gwerra wara l-gwerra, u wieħed instab ħati. B'kollox inqatlu madwar 10,317-il persuna ċivili matul il-gwerra, li minnhom 8,676 kienu Albaniżi, 1,196 Serb u 445 Roma u oħrajn, minbarra 3,218-il membru ta' formazzjonijiet armati maqtula. [[Stampa:Monumenti Heroinat në Prishtinë.jpg|thumb|Monument lill-Eroini fi Pristina. Hija ddedikata lin-nisa vittmi ta' vjolenza sesswali mwettqa mill-forzi Serbi matul il-Gwerra tal-Kosovo, li l-maġġoranza l-kbira tagħhom kienu nisa Albaniżi.]] === Wara l-gwerra === [[Stampa:Clintons visit Stenkovic 1 Refugee Camp.jpg|thumb|left|Il-President Amerikan Bill Clinton mat-tfal Albaniżi waqt iż-żjara tiegħu fil-Kosovo, Ġunju 1999.]] Fl-10 ta' Ġunju, 1999, il-Kunsill tas-Sigurtà tan-Nazzjonijiet Uniti għadda r-Riżoluzzjoni 1244, li poġġiet lill-Kosovo taħt l-Amministrazzjoni Transitorja tan-Nazzjonijiet Uniti (UNMIK) u awtorizza l-Forza tal-Kosovo (KFOR), forza ta’ paċi mmexxija min-NATO. L-istimi tan-numru ta' Serbi li telqu meta' l-forzi Serbi telqu mill-Kosovo jvarjaw bejn 65,000 u 250,000. Fis-soċjetà Albaniża tal-Kosovo ta' wara l-kunflitt, sejħiet għal ritaljazzjoni għal vjolenza preċedenti mwettqa mill-forzi Serbi matul il-gwerra ċċirkolati fil-kultura pubblika. Wara l-kunflitt u r-ritorn ta' mijiet ta' eluf ta' refuġjati Albaniżi tal-Kosovo lejn djarhom, bdew attakki mifruxa fuq siti kulturali Serbi. Fl-2004, negozjati fit-tul dwar l-istatus futur tal-Kosovo, problemi soċjo-politiċi u sentimenti nazzjonalisti wasslu għall-irvellijiet tal-Kosovo. 11-il Albaniż u 16-il Serb inqatlu, 900 persuna (inklużi dawk li jżommu l-paċi) ndarbu, u diversi djar, bini pubbliku u knejjes ġew imħassra jew meqruda. [[Stampa:Camp bondsteel kosovo.jpg|thumb|Camp Bondsteel hija l-bażi ewlenija tal-Armata tal-Istati Uniti taħt il-kmand tal-KFOR fil-parti tax-Xlokk tal-Kosovo, qrib il-belt ta' Ferizaj.]] F'Novembru 2001, l-Organizzazzjoni għas-Sigurtà u l-Kooperazzjoni fl-Ewropa mmonitorjat l-ewwel elezzjonijiet tal-Assemblea tal-Kosovo. Wara dik l-elezzjoni, il-partiti politiċi tal-Kosovo ffurmaw koalizzjoni ta' għaqda tal-partiti kollha u eleġġu lil Ibrahim Rugova bħala president u lil Bajram Rexhepi (PDK) bħala Prim Ministru. Wara l-elezzjonijiet mal-Kosovo kollu f'Ottubru 2004, l-LDK u l-AAK iffurmaw koalizzjoni governattiva ġdida li ma kinitx tinkludi l-PDK jew l-Ora. Dan il-ftehim ta' koalizzjoni wassal biex Ramush Haradinaj (AAK) sar Prim Ministru, filwaqt li Ibrahim Rugova żamm il-kariga ta' President. Il-PDK u l-Ora kienu kritiċi tal-ftehim ta' koalizzjoni u minn dakinhar ta' spiss akkużaw lil dak il-gvern b'korruzzjoni. Fis-17 ta' Novembru, 2007, saru l-elezzjonijiet parlamentari. Wara l-ewwel riżultati, Hashim Thaçi, li kien fit-triq it-tajba biex jikseb 35 fil-mija tal-voti, sostna r-rebħa tal-PDK, il-Partit Demokratiku tal-Kosovo, u esprima l-intenzjoni tiegħu li jiddikjara l-indipendenza. Thaçi fforma koalizzjoni mal-Lega Demokratika tal-President Fatmir Sejdiu, li ġiet fit-tieni post bi 22 fil-mija tal-voti. === Dikjarazzjoni ta' indipendenza === [[Stampa:Gebäude der UNMIK NEW BORN SIGN PRISTINA KOSOVO Giv Owned Image 23 August 2008.jpg|thumb|Il-monument tat-twelid ġie inawgurat waqt iċ-ċelebrazzjoni tad-dikjarazzjoni tal-indipendenza tal-Kosovo tal-2008, ipproklamata fl-istess jum, 17 ta' Frar, 2008, fi Pristina.]] Il-Kosovo ddikjara l-indipendenza tiegħu mis-Serbja fis-17 ta' Frar 2008. Mill-4 ta' Settembru, 2020, 114-il stat tan-NU rrikonoxxew l-indipendenza tiegħu, inklużi l-ġirien immedjati kollha tiegħu, bl-eċċezzjoni tas-Serbja. Mill-membri tal-Kunsill tas-Sigurtà tan-NU, filwaqt li l-Istati Uniti, ir-Renju Unit u Franza jirrikonoxxu l-indipendenza tal-Kosovo, ir-Russja u ċ-Ċina le. Minn meta ddikjarat l-indipendenza tagħha, saret membru ta’ istituzzjonijiet internazzjonali bħall-Fond Monetarju Internazzjonali u l-Bank Dinji, għalkemm mhux fin-Nazzjonijiet Uniti. Xi tqarrib bejn iż-żewġ gvernijiet seħħ fid-19 ta' April, 2013, meta ż-żewġ naħat laħqu l-Ftehim ta' Brussell, ftehim ikkomunikat mill-UE li ppermetta lill-minoranza Serba tal-Kosovo jkollha l-forza tal-pulizija u l-qorti tal-appell tagħha stess. Il-ftehim għadu ma ġie rratifikat minn ebda wieħed mill-parlamenti. Il-presidenti tas-Serbja u l-Kosovo organizzaw żewġ laqgħat, fi Brussell fis-27 ta' Frar, 2023 u f’Ohrid fit-18 ta' Marzu, 2023, biex joħolqu u jaqblu dwar ftehim ta’ 11-il punt dwar l-implimentazzjoni ta' ftehim appoġġat mill-Unjoni Ewropea biex jiġu normalizzati r-rabtiet. bejn iż-żewġ pajjiżi, li jinkludi r-rikonoxximent ta' "dokumenti ta' xulxin, bħal passaporti u pjanċi tal-liċenzja." Bejn l-2021 u l-2023, saru bosta protesti u dimostrazzjonijiet fil-Kosovo, li wħud minnhom involvew armi tan-nar u rriżultaw f’imwiet fuq iż-żewġ naħat. Fost il-midruba kien hemm 30 persuna għaż-żamma tal-paċi tan-NATO. Ir-raġuni ewlenija għall-protesti tal-2022-23 ntemmet fl-1 ta’ Jannar, 2024, meta kull pajjiż għaraf il-pjanċi tal-liċenzja tal-vetturi tal-ieħor. == Governanza == Il-Kosovo huwa repubblika demokratika rappreżentattiva parlamentari b'ħafna partiti. Hija rregolata minn istituzzjonijiet leġiżlattivi, eżekuttivi u ġudizzjarji, li huma derivati ​​mill-kostituzzjoni, għalkemm, sal-Ftehim ta' Brussell. Il-funzjonijiet leġiżlattivi jaqgħu kemm fil-Parlament kif ukoll fil-ministri fil-poteri tagħhom. Il-Gvern jeżerċita poter eżekuttiv u huwa magħmul mill-Prim Ministru bħala kap tal-gvern, id-Deputati Prim Ministri u l-Ministri tal-ministeri differenti. Il-ġudikatura hija magħmula mill-Qorti Suprema u qrati subordinati, Qorti Kostituzzjonali u istituzzjonijiet fiskali indipendenti. Hemm ukoll bosta istituzzjonijiet indipendenti definiti mill-kostituzzjoni u l-liġi, kif ukoll gvernijiet lokali. Iċ-ċittadini kollha huma ugwali quddiem il-liġi u l-kostituzzjoni tiggarantixxi l-ugwaljanza bejn is-sessi. Il-Qafas Kostituzzjonali jiggarantixxi minimu ta' għaxar siġġijiet fl-Assemblea ta' 120 membru għas-Serbi u għaxra għal minoranzi oħra, u jiggarantixxi wkoll postijiet fil-Gvern lis-Serbi u minoranzi oħra. Il-president huwa l-kap tal-istat u jirrappreżenta l-għaqda tal-poplu. Huwa jiġi elett kull ħames snin indirettament mill-Parlament b'vot sigriet b'maġġoranza ta' żewġ terzi tad-deputati kollha. Il-kap tal-istat huwa vestit primarjament b'responsabbiltajiet u setgħat rappreżentattivi. Il-president għandu s-setgħa li jirritorna kontijiet lill-Parlament għal konsiderazzjoni mill-ġdid u għandu rwol fl-affarijiet barranin u ċerti ħatriet uffiċjali. Il-prim ministru huwa l-kap tal-gvern elett mill-Parlament. Il-ministri jiġu nominati mill-prim ministru u mbagħad ikkonfermati mill-Parlament. Il-kap tal-gvern jeżerċita s-setgħa eżekuttiva tat-territorju. Il-korruzzjoni hija problema serja u ostaklu għall-iżvilupp tad-demokrazija fil-pajjiż. Il-membri tal-ġudikatura maħtura mill-gvern biex jiġġieldu l-korruzzjoni spiss ikunu msieħba tal-gvern. Barra minn hekk, politiċi prominenti u operaturi tal-partiti li jwettqu reati ma jiġux imħarrka minħabba nuqqas ta' liġijiet u rieda politika. Il-kriminalità organizzata toħloq ukoll theddida għall-ekonomija minħabba prattiki ta' tixħim, estorsjoni u racketeering. === Relazzjonijiet barranin === Ir-relazzjonijiet barranin tal-Kosovo jitwettqu permezz tal-Ministeru tal-Affarijiet Barranin fi Pristina. Mill-2023, 104 mill-193 stat membru tan-Nazzjonijiet Uniti jirrikonoxxu r-Repubblika tal-Kosovo. Fi ħdan l-Unjoni Ewropea, hija rikonoxxuta minn 22 mis-27 membru u hija kandidat potenzjali għat-tkabbir futur tal-Unjoni Ewropea. Fil-15 ta’ Diċembru 2022, il-Kosovo ssottometta applikazzjoni formali biex isir membru tal-Unjoni Ewropea. Il-Kosovo huwa membru ta' diversi organizzazzjonijiet internazzjonali, inklużi l-Fond Monetarju Internazzjonali, il-Bank Dinji, l-Unjoni Internazzjonali tat-Trasport bit-Triq, il-Kunsill tal-Kooperazzjoni Reġjonali, il-Bank tal-Iżvilupp tal-Kunsill tal-Ewropa, il-Kummissjoni ta' Venezja u l-Bank Ewropew tar-Rikostruzzjoni u Żvilupp. Fl-2015, l-offerta tal-Kosovo biex isir membru tal-UNESCO waqgħet tliet voti inqas mill-maġġoranza ta' żewġ terzi meħtieġa biex jissieħeb. 23 pajjiż iżommu ambaxxati fil-Kosovo. Il-Kosovo jżomm 24 missjoni diplomatika u 28 missjoni konsulari barra. Ir-relazzjonijiet mal-Albanija huma każ speċjali, peress li ż-żewġ pajjiżi għandhom l-istess lingwa u kultura. L-Albaniż huwa wieħed mil-lingwi uffiċjali tal-Kosovo. L-Albanija għandha ambaxxata fil-kapitali Pristina, u l-Kosovo ambaxxata f'Tirana. Fl-1992, l-Albanija kienet l-uniku pajjiż li l-parlament tiegħu ivvota biex jirrikonoxxi r-Repubblika tal-Kosovo. L-Albanija kienet ukoll waħda mill-ewwel pajjiżi li ħabbret uffiċjalment ir-rikonoxximent tagħha tar-Repubblika tal-Kosovo fi Frar 2008. Mill-1 ta' Jannar, 2024, iċ-ċittadini tal-Kosovo kienu eżentati mir-rekwiżit tal-viża fiż-Żona Schengen għal perjodi sa 90 jum fi kwalunkwe perjodu ta' 180 jum. === Liġi === [[Stampa:KP-PK During Kosovo Independence Parade.JPG|thumb|Il-Pulizija tal-Kosovo hija l-aġenzija ewlenija tal-infurzar tal-liġi fil-Kosovo.]] Is-sistema ġudizzjarja tal-Kosovo hija rregolata mil-liġi ċivili u tinkludi qrati ċivili u kriminali ordinarji, kif ukoll qrati amministrattivi. Is-sistema, amministrata mill-Kunsill Ġudizzjarju ta' Pristina, tinkludi lill-Qorti Suprema bħala l-ogħla awtorità ġudizzjarja, qorti kostituzzjonali u istituzzjoni fiskali indipendenti. Wara l-indipendenza tal-Kosovo fl-2008, il-Pulizija tal-Kosovo assumiet ir-responsabbiltajiet primarji tal-infurzar tal-liġi fil-pajjiż. Il-Pjan Ahtisaari, li kopra firxa wiesgħa ta' kwistjonijiet relatati mal-istatus tal-Kosovo, introduċa żewġ forom ta' monitoraġġ internazzjonali għall-Kosovo wara l-indipendenza tiegħu, inklużi l-Uffiċċju Ċivili Internazzjonali (OIC) u l-Missjoni tal-Unjoni Ewropea għall-Liġi tal-Istat tal-Kosovo fil-Kosovo (EULEX). L-OIC issorvelja l-implimentazzjoni tal-pjan u kellu setgħat ta' veto, filwaqt li EULEX iffokat fuq l-iżvilupp ta' sistemi ġudizzjarji u kellha l-awtorità li żżomm u tipproċedi. Dawn il-korpi ngħataw setgħat taħt id-dikjarazzjoni ta' indipendenza u l-kostituzzjoni tal-Kosovo. L-istatus legali tal-OIC kien jiddependi fuq is-sitwazzjoni de facto u l-leġiżlazzjoni tal-Kosovo, u s-sorveljanza kienet ipprovduta mill-Grupp ta' Tmexxija Internazzjonali (IGG), magħmul minn Stati li rrikonoxxew lill-Kosovo. Is-Serbja u l-Istati li ma għarfuhiex ma rrikonoxxewx lill-OIC. Minkejja l-oppożizzjoni inizjali, l-EULEX kisbet aċċettazzjoni mis-Serbja u l-Kunsill tas-Sigurtà tan-Nazzjonijiet Uniti fl-2008. Operat taħt il-mandat tal-UNMIK b'indipendenza operattiva. L-OIC ikkonkluda l-operazzjonijiet tiegħu fl-2012 wara li wettaq l-obbligi tiegħu, filwaqt li l-EULEX tkompli topera fil-qafas tal-Kosovo u l-liġi internazzjonali. Ir-rwol tiegħu kiber u jiffoka primarjament fuq is-superviżjoni b'responsabbiltajiet imnaqqsa. === Militari === [[Stampa:Kosovo Security Force FSK-KSF.jpg|thumb|Il-Forza tas-Sigurtà tal-Kosovo hija l-armata tal-Kosovo.]] Il-Forza tas-Sigurtà tal-Kosovo (KSF) hija l-forza tas-sigurtà nazzjonali tal-Kosovo inkarigata bil-kompitu li tippreserva u tissalvagwardja l-integrità territorjali tal-pajjiż, is-sovranità nazzjonali u l-interessi tas-sigurtà tal-popolazzjoni tiegħu. Il-forza tas-sigurtà, li taħdem taħt id-direzzjoni tal-President tal-Kosovo bħala Kap Kmandant, taderixxi mal-prinċipju ta' nondiskriminazzjoni, li tiżgura protezzjoni ugwali tal-persunal tagħha irrispettivament mis-sess jew l-etniċità tal-Kosovo huma identifikati fl-oqsma ta’ konflitt persistenti u sigurtà soċjali, it-tnejn marbutin mar-rabtiet diplomatiċi tal-pajjiż mal-pajjiżi ġirien u l-istabbiltà soċjali u politika interna tiegħu. Il-Forza tal-Kosovo (KFOR) hija forza internazzjonali taż-żamma tal-paċi mmexxija min-NATO fil-Kosovo. L-operazzjonijiet tagħha qed jitnaqqsu gradwalment sakemm il-Forza tas-Sigurtà tal-Kosovo, stabbilita fl-2009, issir awtosuffiċjenti. Il-KFOR daħlet fil-Kosovo fit-12 ta' Ġunju, 1999, jum wara li l-Kunsill tas-Sigurtà tan-Nazzjonijiet Uniti adotta r-Riżoluzzjoni 1244 tal-KSNU. Camp Bondsteel huwa l-kwartieri ġenerali operattivi tal-Forza tal-Kosovo (KFOR) fil-Kosovo. Hija tinsab ħdejn Ferizaj/Uroševac fix-Xlokk tal-Kosovo. Huwa l-Kmand Reġjonali tal-Lvant immexxi mill-Armata tal-Istati Uniti (Armata tal-Istati Uniti) u huwa appoġġjat minn truppi mill-Greċja, l-Italja, il-Finlandja, il-Polonja, is-Slovenja u l-Isvizzera. Fl-2008, taħt it-tmexxija tan-NATO, il-Forza tal-Kosovo (KFOR) u l-Korp tal-Protezzjoni tal-Kosovo (KPC) wettqu tħejjijiet għall-formazzjoni tal-Forza tas-Sigurtà tal-Kosovo. Tragward ewlieni seħħ fl-2014 meta l-gvern ħabbar uffiċjalment id-deċiżjoni tiegħu li jistabbilixxi Ministeru tad-Difiża sal-2019, bil-għan li tittrasforma l-Forza tas-Sigurtà tal-Kosovo eżistenti fil-Forzi Armati tal-Kosovo. Din it-trasformazzjoni tkun tinvolvi l-allinjament tal-forzi armati mal-istandards għoljin mistennija mill-membri tan-NATO, li tirrifletti l-aspirazzjoni tal-Kosovo li jingħaqad mal-alleanza fil-futur. Sussegwentement, f'Diċembru 2018, il-gvern ippromulga liġi biex tiddefinixxi mill-ġdid il-mandat tal-Forza tas-Sigurtà tal-Kosovo, u b'mod effettiv ittrasformaha f'armata. Fl-istess ħin, tnieda t-twaqqif ta’ Ministeru tad-Difiża, li jkompli jikkonsolida dawn l-avvanzi u jiżgura l-infrastruttura u s-sorveljanza meħtieġa għall-forzi armati li għadhom kif ġew iffurmati. Mill-2023, il-Forza tas-Sigurtà tal-Kosovo kellha aktar minn 5,000 membru attiv, li użaw vetturi u armi akkwistati minn diversi pajjiżi tan-NATO. Il-KFOR tkompli topera fil-Kosovo taħt il-mandat tagħha tan-NU. == Ġeografija == === Klima === [[Stampa:Ostërvice from Brezovica.jpg|thumb|Klima Alpina f'Pashallora tidher minn Brezovica.]] Il-biċċa l-kbira tal-Kosovo jesperjenza klima predominantement kontinentali b'influwenzi Mediterranji u Alpini, influwenzati ħafna mill-prossimità tal-Kosovo mal-Baħar Adrijatiku fil-punent, il-Baħar Eġew fin-nofsinhar, kif ukoll il-massa tal-art Ewropea fit-tramuntana. L-iktar żoni kesħin jinsabu fir-reġjun muntanjuż tal-punent u tax-Xlokk, fejn tippredomina l-klima alpina. L-aktar żoni sħan jinstabu speċjalment fiż-żoni estremi tan-Nofsinhar, ħdejn il-fruntiera mal-Albanija, fejn tippredomina l-klima Mediterranja. It-temperatura medja fix-xahar tvarja bejn 0 °C (f'Jannar) u 22 °C (f'Lulju). Il-medja tax-xita annwali tvarja minn 600 sa 1,300 mm (24 sa 51 pulzieri) fis-sena, u hija mqassma sew matul is-sena. Lejn il-Grigal, il-Pjanura tal-Kosovo u Wied Ibar huma aktar niexfa, bi preċipitazzjoni totali ta 'madwar 600 millimetru (24 pulzieri) fis-sena u aktar influwenzati minn mases ta' arja kontinentali, bi xtiewi kesħin u sjuf sħan ħafna. Fil-Lbiċ, iż-żona klimatika Metohija tirċievi aktar influwenzi Mediterranji bi sjuf aktar sħan, xita kemmxejn ogħla (700 mm (28 in)) u silġ qawwi fix-xitwa. Iż-żoni muntanjużi tal-Muntanji Misħutin fil-punent, il-Muntanji Šar fin-Nofsinhar u Kopaonik fit-tramuntana jesperjenzaw klima alpina, b'xita għolja (900 sa 1,300 mm (35 sa 51 pulzieri) fis-sena), sjuf qosra u friski u xtiewi kesħin. It-temperatura medja annwali tal-Kosovo hija 9.5 °C (49.1 °F). L-aktar xahar sħun huwa Lulju, b’temperatura medja ta' 19.2 °C (66.6 °F), u l-aktar kiesaħ huwa Jannar, b’-1.3 °C (29.7 °F). Bl-eċċezzjoni ta' Prizren u Istog, l-istazzjonijiet tat-temp l-oħra kollha rreġistraw temperaturi medji taħt iż-0 °C (32 °F) f’Jannar. === Bijodiversità === [[Stampa:Parku Kombëtar Bjeshkët Nemuna, Liqeni i madh ne Liqenat, Rugove.jpg|thumb|Il-Park Nazzjonali ta' Bjeshkët e Nemuna huwa dar għal varjetà wiesgħa ta' speċi ta' flora u fawna.]] Jinsabu fix-Xlokk tal-Ewropa, il-Kosovo jospita speċi ta' flora u fawna mill-Ewropa u l-Ewrażja. Il-foresti huma mifruxa fil-Kosovo, u jkopru mill-inqas 39% tar-reġjun. Fitoġeografikament, jestendi madwar il-provinċja Illirja tar-Reġjun Ċirkumboreal fi ħdan ir-Renju Boreali. Barra minn hekk, tinsab fi ħdan tliet ekoreġjuni terrestri: foresti mħallta tal-Balkani, foresti mħallta tal-Muntanji Dinariċi, u foresti mħallta tal-Muntanji Pindus. Il-bijodiversità tal-Kosovo hija kkonservata f'żewġ parks nazzjonali, ħdax-il riżerva naturali u mija u tliet żoni protetti oħra. Il-Park Nazzjonali ta' Bjeshkët e Nemuna u l-Park Nazzjonali tal-Muntanji Sharr huma l-aktar reġjuni importanti ta' veġetazzjoni u bijodiversità fil-Kosovo. Il-Kosovo kellu punteġġ medju tal-Indiċi tal-Integrità tal-Pajsaġġ tal-Foresti fl-2019 ta' 5.19/10, u kklassifikah fil-107 post globalment minn 172 pajjiż. [[Stampa:Vendgjuetia̠ Blinaja.jpg|thumb|left|Ċriev matul ix-xitwa f'Blinaja]] Il-flora tinkludi aktar minn 1,800 speċi ta 'pjanti vaskulari, iżda n-numru attwali huwa stmat li huwa akbar minn 2,500 speċi. Id-diversità hija r-riżultat tal-interazzjoni kumplessa tal-ġeoloġija u l-idroloġija li toħloq varjetà wiesgħa ta' kundizzjonijiet ta' ħabitat għat-tkabbir tal-flora. Għalkemm il-Kosovo jirrappreżenta biss 2.3% taż-żona totali tal-Balkani, f'termini ta' veġetazzjoni għandu 25% tal-flora tal-Balkani u madwar 18% tal-flora Ewropea. Il-fawna hija magħmula minn firxa wiesgħa ta' speċi.  Il-muntanji tal-punent u tax-Xlokk jipprovdu ħabitat kbir għal diversi speċi rari jew fil-periklu, inklużi orsijiet kannella, linċi, qtates selvaġġi, ilpup, volpijiet, mogħoż selvaġġi, ċriev u ċriev. Ġew irreġistrati total ta’ 255 speċi ta' għasafar, u rapturi bħall-ajkla tar-razza, l-ajkla imperjali tal-Lvant u l-kestrel iżgħar jgħixu prinċipalment fil-muntanji tal-Kosovo. === Demografija === [[Stampa:Population of Kosovo (1921-2015).png|thumb|Il-popolazzjoni tal-Kosovo mill-1921 sal-2015.]] L-Aġenzija tal-Istatistika stmat li l-popolazzjoni tal-Kosovo fl-2021 tkun madwar 1,774,000. Fl-2023, l-istennija tal-ħajja ġenerali mat-twelid hija 79.68 snin; 77.38 snin għall-irġiel u 81.87 snin għan-nisa. Ir-rata totali ta' fertilità stmata fl-2023 hija ta' 1.88 tifel u tifla mwielda għal kull mara. Il-pajjiż huwa l-11-il pajjiż l-aktar popolat fix-Xlokk tal-Ewropa (il-Balkani) u jikklassifika bħala l-148 l-iktar pajjiż popolat fid-dinja. Il-popolazzjoni tal-pajjiż żdiedet b'mod kostanti matul is-seklu 20 u laħqet l-ogħla stima ta' 2.2 miljun fl-1998. Il-Gwerra tal-Kosovo u l-migrazzjoni sussegwenti naqqsu l-popolazzjoni tal-Kosovo maż-żmien. [[Stampa:Kosovo ethnic map 2011 census.GIF|thumb|left|Distribuzzjoni tal-gruppi etniċi fil-Kosovo, skont iċ-ċensiment tal-2011.]] Fl-2019, l-Albaniżi kienu jiffurmaw 92% tal-popolazzjoni tal-Kosovo, segwiti minn Serbi etniċi (4%), Bosnijaċi (2%), Torok (1%), Roma (1%) u Gorani (<1%). L-Albaniżi jiffurmaw il-maġġoranza tal-popolazzjoni fil-biċċa l-kbira tal-Kosovo. Is-Serbi etniċi huma kkonċentrati fit-tramuntana tal-pajjiż, kif ukoll f'muniċipalitajiet oħra fil-lvant tal-pajjiż, bħal Gračanica u Štrpce. It-Torok jiffurmaw maġġoranza lokali fil-Muniċipalità ta' Mamusha, eżatt fit-tramuntana ta' Prizren, filwaqt li l-Bosnijaċi jinsabu prinċipalment fi ħdan Prizren. Il-Gorani huma kkonċentrati fin-Nofsinhar estrem tal-pajjiż, fi Dragash. Ir-Roma huma mifruxa mal-pajjiż kollu. === Reliġjon === Il-Kosovo huwa stat sekulari mingħajr reliġjon statali; Il-libertà tat-twemmin, il-kuxjenza u r-reliġjon hija espliċitament garantita fil-Kostituzzjoni tal-Kosovo. Is-soċjetà tal-Kosovo hija sekularizzata b'mod qawwi u tinsab fl-ewwel post fin-Nofsinhar tal-Ewropa u fid-disa' fid-dinja bħala ħielsa u ugwali fit-tolleranza lejn ir-reliġjon u l-ateiżmu. Fiċ-ċensiment tal-2011, 95.6% tal-popolazzjoni tal-Kosovo kienet magħduda bħala Musulmana u 3.7% bħala Kristjana, inklużi 2.2% bħala Kattolika Rumana u 1.5% bħala Ortodossa tal-Lvant. Il-bqija 0.3% tal-popolazzjoni ddikjaraw li ma kellhom l-ebda reliġjon, jew kellhom reliġjon oħra, jew ma pprovdewx tweġiba xierqa. Il-Protestanti, għalkemm rikonoxxuti bħala grupp reliġjuż fil-Kosovo mill-gvern, ma kinux rappreżentati fiċ-ċensiment. Iċ-ċensiment kien fil-biċċa l-kbira bojkottjat mis-Serbi tal-Kosovo, li prinċipalment jidentifikaw bħala Kristjani Ortodossi Serbi, speċjalment fit-Tramuntana tal-Kosovo, u ħalliet il-popolazzjoni Serba sottorappreżentata. L-Iżlam huwa l-aktar reliġjon prattikata fil-Kosovo u ġie introdott fil-Medju Evu mill-Ottomani. Illum, il-Kosovo għandu t-tieni l-akbar numru ta' Musulmani bħala persentaġġ tal-popolazzjoni tiegħu fl-Ewropa wara t-Turkija. Il-maġġoranza tal-popolazzjoni Musulmana tal-Kosovo huma Albaniżi etniċi, Torok, u Slavi bħall-Gorani u l-Bosnijaċi. Is-segwaċi tal-Knisja Kattolika Rumana huma fil-biċċa l-kbira Albaniżi, filwaqt li s-Serbi etniċi jsegwu l-Knisja Ortodossa tal-Lvant. Fl-2008, ir-ragħaj Protestant Artur Krasniqi, primat tal-Knisja Evanġelika Protestanta tal-Kosovo, sostna li "sa 15,000" Albaniż tal-Kosovo kienu kkonvertiw għall-Protestantiżmu mill-1985. Ir-relazzjonijiet bejn il-komunitajiet Albaniżi Musulmani u Kattoliċi Albaniżi fil-Kosovo huma tajbin; Madankollu, iż-żewġ komunitajiet għandhom ftit jew xejn relazzjoni mal-komunità Ortodossa Serba. B'mod ġenerali, l-Albaniżi jiddefinixxu l-etniċità tagħhom bil-lingwa aktar milli mir-reliġjon, filwaqt li r-reliġjon tirrifletti karatteristika ta' identità distintiva fost l-Islavi fil-Kosovo u bnadi oħra. ==== Reliġjon fil-Kosovo ==== * Musulmani 95.6% * Kristjan 3.7% * – Kattoliku Ruman 2.2% * – Ortodoss tal-Lvant 1.5% * 0.1% Mhux reliġjużi * 0.1% Oħrajn * 0.1% Mhux speċifikat == Ekonomija == [[Stampa:Kosovo-lignite.jpg|thumb|Il-Kosovo għandu l-ħames l-akbar riżervi ta' linjite fid-dinja.]] L-ekonomija tal-Kosovo hija ekonomija tranżizzjonali. Sofra r-riżultati magħquda tat-taqlib politiku, it-tkeċċija Serba tal-impjegati tal-Kosovo, u l-gwerer Jugoslavi sussegwenti. Minkejja t-tnaqqis fl-għajnuna barranija, il-PGD kiber l-aktar mid-dikjarazzjoni tal-indipendenza tiegħu. Dan minkejja l-kriżi finanzjarja tal-2007–2008 u l-kriżi tad-dejn Ewropew sussegwenti. Barra minn hekk, ir-rata tal-inflazzjoni kienet baxxa. Il-biċċa l-kbira tal-iżvilupp ekonomiku seħħ fis-setturi tal-kummerċ, tal-bejgħ bl-imnut u tal-kostruzzjoni. Il-Kosovo jiddependi ħafna fuq rimessi tad-dijaspora, investiment dirett barrani u flussi ta' kapital oħra. Fl-2018, il-Fond Monetarju Internazzjonali rrapporta li madwar sitta tal-popolazzjoni kienet tgħix taħt il-linja tal-faqar u terz tal-popolazzjoni fl-età tax-xogħol kienet qiegħda, l-ogħla rata fl-Ewropa. L-imsieħba kummerċjali ewlenin tal-Kosovo huma l-Albanija, l-Italja, l-Isvizzera, il-Ġermanja. L-euro hija l-munita uffiċjali tagħha. Il-Gvern tal-Kosovo ffirma ftehimiet ta' kummerċ ħieles mal-Albanija, il-Kroazja, il-Bożnja u Ħerzegovina u l-Maċedonja ta' Fuq. Il-Kosovo huwa membru tas-CEFTA, miftiehem mal-UNMIK, u jgawdi kummerċ ħieles mal-biċċa l-kbira tal-pajjiżi ġirien mhux tal-UE. Il-Kosovo huwa ddominat mis-settur tas-servizzi, li jammonta għal 54% tal-PGD u jimpjega madwar 56.6% tal-popolazzjoni. L-industrija kienet tammonta għal 37.3% tal-PGD u timpjega madwar 24.8% tal-forza tax-xogħol. Hemm diversi raġunijiet għall-istaġnar, li jvarjaw minn okkupazzjonijiet konsekuttivi, inkwiet politiku u l-gwerra fil-Kosovo fl-1999. l-ogħla proporzjon ta' impjiegi agrikoli fir-reġjun wara l-Albanija. [[Stampa:Panorama of Durres Port.jpg|thumb|Mill-2019, il-port ta' Durrës, fl-Albanija, fuq il-Baħar Adrijatiku, iffaċilita l-proċessi doganali għall-merkanzija ddestinata għall-Kosovo. Uffiċċju doganali ddedikat għall-Kosovo jopera wkoll fil-faċilitajiet tal-port.]] Il-Kosovo għandu riżervi kbar ta 'ċomb, żingu, fidda, nikil, kobalt, ram, ħadid u boksajt. In-nazzjon għandu l-ħames l-akbar riżervi tal-linjite fid-dinja u t-tielet fl-Ewropa. Id-Direttorat tal-Minjieri u l-Minerali u l-Bank Dinji kkalkulaw li l-Kosovo kellu €13.5 biljun f'minerali fl-2005. Is-settur primarju huwa bbażat fuq unitajiet imxerrda ta' proprjetà tal-familja żgħar u ta' daqs medju. 53% tal-wiċċ tan-nazzjon huwa art agrikola, 41% foresti u art tal-foresti, u 6% għal oħrajn. L-inbid minn dejjem ġie prodott fil-Kosovo. Il-qalba ewlenija tal-industrija tal-inbid tal-Kosovo tinsab f'Rahovec. Il-varjetajiet ewlenin huma Pinot noir, Merlot u Chardonnay. Il-Kosovo jesporta nbejjed lejn il-Ġermanja u l-Istati Uniti. L-erba 'faċilitajiet tal-produzzjoni tal-inbid tal-istat ma kinux daqstant "fabbriki" daqs "fabbriki tal-inbid." Il-faċilità ta' Rahovec waħedha, li kienet fiha madwar 36 % taż-żona totali tal-vinji, kellha kapaċità ta' madwar 50 miljun litru fis-sena. === Enerġija === [[Stampa:Wind Farm Bajgora Kosova.jpg|thumb|Bajgora Wind Farm, l-akbar wind farm fil-Kosovo]] Is-settur tal-elettriku tal-Kosovo huwa meqjus bħala wieħed mis-setturi bl-akbar potenzjal ta' żvilupp. Is-settur tal-elettriku tal-Kosovo jiddependi ħafna fuq impjanti tal-enerġija li jaħdmu bil-faħam, li jużaw linjite abbundanti, għalhekk qed isiru sforzi biex tiġi diversifikata l-ġenerazzjoni tal-elettriku b'aktar sorsi rinnovabbli, bħall-farms tar-riħ Bajgora u Kitka. Il-Kosovo u l-Albanija qed joħolqu blokk konġunt tal-enerġija wara l-ftehim iffirmat f'Diċembru 2019. B'dak il-ftehim, l-Albanija u l-Kosovo issa se jkunu jistgħu jiskambjaw riżervi tal-enerġija, li huwa mistenni li jirriżulta fi ffrankar ta' 4 miljun ewro fis-sena għall-Kosovo. === Turiżmu === [[Stampa:Brezovica Ski Resort - Sharri Mountains.jpg|thumb|Brezovica ski resort hija waħda mill-aqwa destinazzjonijiet għat-turiżmu tax-xitwa fil-Kosovo.]] Il-valuri naturali tal-Kosovo jirrappreżentaw riżorsi turistiċi ta' kwalità. Id-deskrizzjoni tal-potenzjal turistiku tal-Kosovo hija relatata mill-qrib mal-pożizzjoni ġeografika tiegħu, fiċ-ċentru tal-Peniżola Balkani fix-Xlokk tal-Ewropa. Jirrappreżenta salib it-toroq li storikament imur lura għal żminijiet antiki. Il-Kosovo jservi bħala rabta fil-konnessjoni bejn l-Ewropa ċentrali u tan-Nofsinhar u l-Baħar Adrijatiku u l-Baħar l-Iswed. Il-Kosovo ġeneralment huwa għani f'diversi karatteristiċi topografiċi, inklużi muntanji għoljin, lagi, canyons, formazzjonijiet ta' blat imħatteb, u xmajjar. Il-muntanji tal-punent u tax-Xlokk tal-Kosovo għandhom potenzjal kbir għat-turiżmu tax-xitwa. L-iskijjar isir fl-iski resort Brezovica fil-Muntanji Šar, bi qrib l-Ajruport ta' Pristina (60 km) u l-Ajruport Internazzjonali ta' Skopje (70 km), li hija destinazzjoni popolari għat-turisti internazzjonali. Il-Kosovo għandu wkoll lagi bħall-Lag Batllava, li jservi bħala destinazzjoni popolari għall-isports tal-ilma, għall-ikkampjar u għall-għawm. Lagi oħra jinkludu l-Lag Ujmani, il-Lag Liqenati u l-Għadira Zemra. Attrazzjonijiet ewlenin oħra jinkludu l-kapitali Pristina, il-bliet storiċi ta' Prizren, Peja u Gjakova, iżda wkoll Ferizaj u Gjilan. In-New York Times inkludiet il-Kosovo fil-lista ta' 41 post li wieħed għandu jżur fl-2011. === Trasport === [[Stampa:Prishtina International Airport "Adem_Jashari" Limak Kosovo.jpg|thumb|L-Ajruport Internazzjonali ta' Pristina (PRN) jieħu ħsieb aktar minn 2.9 miljun passiġġier fis-sena.]] It-trasport bit-triq ta' passiġġieri u merkanzija huwa l-aktar mod ta' trasport komuni fil-Kosovo. Hemm żewġ awtostradi ewlenin fil-Kosovo: l-R7, li tgħaqqad il-Kosovo mal-Albanija, u l-R6, li tgħaqqad Pristina mal-fruntiera tal-Maċedonja f'Hani i Elezit. Il-kostruzzjoni tal-awtostrada R7.1 bdiet fl-2017. L-awtostrada R7 (parti mill-Albanija-Kosovo Highway) tgħaqqad il-Kosovo mal-kosta Adrijatika tal-Albanija f'Durrës. Ladarba jitlesta l-proġett tas-sezzjoni tar-rotta Ewropea (E80) li jifdal minn Pristina sa Merdare, l-awtostrada se tgħaqqad il-Kosovo permezz tar-rotta Ewropea attwali (E80) mal-Kuritur Pan-Ewropew X (E75) qrib Niš fis-Serbja. L-awtostrada R6, parti mill-E65, hija t-tieni awtostrada mibnija fir-reġjun. Tgħaqqad il-kapitali Pristina mal-fruntiera mal-Maċedonja ta' Fuq f'Hani i Elezit, li hija madwar 20 km (12-il mi) minn Skopje. Il-kostruzzjoni tal-awtostrada bdiet fl-2014 u tlestiet fl-2019. Trainkos topera ferroviji tal-passiġġieri ta' kuljum fuq żewġ rotot: Pristina–Fushë Kosovë–Pejë, kif ukoll Pristina–Fushë Kosovë–Ferizaj–Skopje, il-Maċedonja ta' Fuq (din tal-aħħar b’kooperazzjoni mal-Ferroviji tal-Maċedonja). Barra minn hekk, ferroviji tal-merkanzija jimxu madwar il-pajjiż kollu. Il-pajjiż għandu żewġ ajruporti, l-Ajruport Internazzjonali ta' Pristina u l-Ajruport ta' Gjaková. L-Ajruport Internazzjonali ta' Pristina jinsab fil-Lbiċ ta' Pristina. Huwa l-uniku ajruport internazzjonali tal-Kosovo u l-uniku port ta' dħul għall-vjaġġaturi bl-ajru lejn il-Kosovo. L-Ajruport ta' Gjaková inbena mill-Forza tal-Kosovo (KFOR) wara l-Gwerra tal-Kosovo, ħdejn ajruport eżistenti użat għal skopijiet agrikoli, u kien użat prinċipalment għal titjiriet militari u umanitarji. Il-gvern lokali u nazzjonali qed jippjana li joffri l-Ajruport ta' Gjaková għall-operat taħt sħubija pubblika-privata bil-għan li jikkonvertih f'ajruport ċivili u kummerċjali. == Infrastruttura == === Saħħa === Fil-passat, il-kapaċità tal-Kosovo li jiżviluppa sistema moderna tal-kura tas-saħħa kienet limitata. Il-ħolqien tal-Fakultà tal-Mediċina fl-Università ta' Pristina mmarka avvanz sinifikanti fil-kura tas-saħħa. Dan kien segwit ukoll mill-ftuħ ta' kliniki tas-saħħa differenti li ppermettew kundizzjonijiet aħjar għall-iżvilupp professjonali. Illum, is-sitwazzjoni inbidlet u s-sistema tal-kura tas-saħħa tal-Kosovo hija organizzata fi tliet setturi: kura primarja, sekondarja u terzjarja. Il-kura tas-saħħa primarja fi Pristina hija organizzata fi tlettax-il ċentru tal-mediċina tal-familja u ħmistax-il taqsima tal-kura outpatient. Il-kura tas-saħħa sekondarja hija deċentralizzata għal seba' sptarijiet reġjonali. Pristina m'għandha l-ebda sptar reġjonali u minflok tuża ċ-Ċentru Kliniku tal-Università tal-Kosovo għas-servizzi tal-kura tas-saħħa. Iċ-Ċentru Kliniku tal-Università tal-Kosovo jipprovdi s-servizzi tal-kura tas-saħħa tiegħu fi tnax-il klinika, fejn jaħdmu 642 tabib. F'livell aktar baxx, servizzi bbażati fid-dar huma pprovduti għal diversi gruppi vulnerabbli li ma jistgħux jilħqu l-faċilitajiet tal-kura tas-saħħa. Is-servizzi tal-kura tas-saħħa tal-Kosovo issa jiffokaw fuq is-sikurezza tal-pazjent, il-kontroll tal-kwalità u s-saħħa assistita. === Edukazzjoni === [[Stampa:National Library of Kosovo Arben Llapashtica.jpg|thumb|Il-Librerija Nazzjonali tal-Kosovo]] L-edukazzjoni primarja, sekondarja u ogħla hija prinċipalment pubblika u ffinanzjata mill-Istat, permezz tal-Ministeru tal-Edukazzjoni. L-edukazzjoni hija pprovduta f'żewġ stadji ewlenin: edukazzjoni primarja u sekondarja, u edukazzjoni ogħla. L-edukazzjoni primarja u sekondarja hija suddiviża f'erba 'stadji: edukazzjoni qabel l-iskola, edukazzjoni primarja u sekondarja ta' isfel, edukazzjoni sekondarja għolja u edukazzjoni speċjali. L-edukazzjoni qabel l-iskola hija maħsuba għal tfal minn sena sa ħames snin. L-edukazzjoni primarja u sekondarja hija obbligatorja għal kulħadd. Huwa mgħallem fil-ġinnasji u skejjel vokazzjonali u huwa wkoll disponibbli fil-lingwi ta 'minoranzi rikonoxxuti fil-Kosovo, fejn il-klassijiet huma mgħallma bl-Albaniż, Serb, Bosnijan, Tork u Kroat. L-ewwel fażi (edukazzjoni primarja) tinkludi l-gradi minn wieħed sa ħamsa, u t-tieni fażi (edukazzjoni sekondarja baxxa) tinkludi gradi sitta sa disgħa. It-tielet fażi (edukazzjoni sekondarja għolja) tikkonsisti f'edukazzjoni ġenerali, iżda wkoll edukazzjoni vokazzjonali, li tiffoka fuq oqsma differenti. Idum erba' snin. Madankollu, l-istudenti huma offruti l-possibbiltà li japplikaw għal studji ogħla jew universitarji. Skont il-Ministeru tal-Edukazzjoni, it-tfal li ma' jistgħux jiksbu edukazzjoni ġenerali jistgħu jiksbu edukazzjoni speċjali (il-ħames fażi). Edukazzjoni ogħla tista 'tiġi riċevuta f'universitajiet u istituti oħra ta' edukazzjoni ogħla. Dawn l-istituzzjonijiet edukattivi joffru studji undergraduate, master's u dottorat. L-istudenti jistgħu jagħżlu studji full-time jew part-time. == Kultura == === Arti === [[Stampa:Museum of Kosova.JPG|thumb|Il-Mużew Nazzjonali tal-Kosovo]] [[Stampa:Prishtina and the great Hamam.jpg|thumb|Il-Kbir Hamam ta' Pristina nbena fis-seklu 15 u kien parti mill-Moskea Imperjali ta' Pristina.]] L-arkitettura tal-Kosovo tmur lura għan-Neolitiku, l-Età tal-Bronż u l-Medju Evu. Ġie influwenzat minn ċiviltajiet u reliġjonijiet differenti, kif jixhdu l-istrutturi li baqgħu ħajjin sal-lum. Il-Kosovo huwa dar għal bosta monasteri u knejjes mis-sekli 13 u 14 li jirrappreżentaw il-wirt Ortodoss Serb. Il-wirt arkitettoniku tal-perjodu Ottoman jinkludi moskej u banjijiet Torok mis-sekli 15, 16 u 17. Strutturi arkitettoniċi storiċi oħra ta' interess jinkludu kullas mis-sekli 18 u 19, kif ukoll diversi pontijiet, ċentri tal-bliet u fortizzi. Filwaqt li xi binjiet vernakulari mhumiex meqjusa importanti fihom infushom, meħudin flimkien huma ta' interess konsiderevoli. Matul il-kunflitt tal-1999 fil-Kosovo, ħafna bini li jirrappreżenta dan il-wirt inqerdu jew saritilhom ħsara. Fir-reġjun ta' Dukagjini, mill-inqas 500 kulla ġew attakkati, u l-biċċa l-kbira minnhom inqerdu jew ġarrbu ħsara b’xi mod ieħor. Fl-2004, il-UNESCO rrikonoxxiet il-Monasteru Visoki Dečani bħala Sit ta' Wirt Dinji għall-valur universali eċċellenti tiegħu. Sentejn wara, is-sit tal-wirt ġie estiż bħala nomina serjali, biex jinkludi tliet monumenti reliġjużi oħra: il-Patrijarkat ta' Peja, il-Madonna ta' Ljeviš u l-monasteru ta' Gračanica taħt l-isem ta' Monumenti Medjevali tal-Kosovo. Tikkonsisti f'erba' knejjes u monasteri Ortodossi Serbi, li jirrappreżentaw il-fużjoni tal-arkitettura ekkleżjastika tal-Biżantin Ortodoss tal-Lvant u dik Rumana tal-Punent biex jiffurmaw l-istil tar-Rinaxximent Paleologan. Dawn il-monumenti kienu soġġetti għal attakki, speċjalment waqt il-vjolenza etnika tal-2004. Fl-2006, is-sit kien iskritt fil-Lista tal-Wirt Dinji fil-Periklu minħabba diffikultajiet fil-ġestjoni u l-konservazzjoni tiegħu li jirriżultaw mill-instabilità politika fir-reġjun. Għal żmien twil, l-arti tal-Kosovo ma' kinitx magħrufa mill-pubbliku internazzjonali. Minħabba r-reġim, ħafna artisti ma setgħux jesebixxu l-arti tagħhom fil-galleriji tal-arti, għalhekk dejjem fittxew alternattivi u saħansitra rrikorrew biex jieħdu l-affarijiet f’idejhom. Sal-1990, l-artisti tal-Kosovo ppreżentaw l-arti tagħhom f'ħafna ċentri magħrufa mad-dinja kollha. Kienu rikonoxxuti u apprezzati ħafna għall-approċċ uniku tagħhom lejn l-arti b'kont meħud taċ-ċirkostanzi li fihom inħolqu, li għamluhom distinti u oriġinali. Fi Frar 1979 twaqqfet il-Gallerija Nazzjonali tal-Arti tal-Kosovo. Sar l-ogħla istituzzjoni tal-arti viżiva fil-Kosovo. Huwa msemmi għal wieħed mill-aktar artisti prominenti tal-Mulliqi Musulmani tal-Kosovo. Engjëll Berisha, Masar Caka, Tahir Emra, Abdullah Gërguri, Hysni Krasniqi, Nimon Lokaj, Aziz Nimani, Ramadan Ramadani, Esat Valla u Lendita Zeqiraj huma wħud mill-ftit pitturi Albaniżi mwielda fil-Kosovo. === Kċina === [[Stampa:Ushqim Tradicional Flija.JPG|thumb|Flia hija waħda mill-aktar platti popolari tal-kċina tradizzjonali Albaniża fil-Kosovo.]] Il-kċina tal-Kosovo hija influwenzata mill-oriġini Albaniża tal-maġġoranza tal-popolazzjoni tagħha. Jinsabu f'salib it-toroq tal-kulturi Albaniżi, Ottomani, Rumani u Slavi, il-Kosovo arrikkit il-kċina tiegħu stess billi adotta u żamm xi wħud mit-tradizzjonijiet u t-tekniki kulinari tiegħu. L-ikel huwa komponent importanti tal-ħajja soċjali tan-nies tal-Kosovo, b'mod partikolari waqt vaganzi reliġjużi bħall-Milied, l-Għid u r-Ramadan. F'okkażjonijiet festivi, baklava, lokum u halva huma tradizzjonalment ippreparati fi kważi kull dar fil-Kosovo u l-Balkani, irrispettivament mill-etniċità jew l-identità kulturali. L-aktar eżempji prominenti u tradizzjonali ta' ikel tal-Kosovo huma, forsi, flia u pite, li huma servuti ma' ħxejjex assortiti, frott ippreservat, għasel u jogurt. Il-flia hija magħmula minn crepes b'ħafna saffi u hija mifruxa prinċipalment bil-krema, filwaqt li l-pitta hija mimlija b'taħlita ta' ġobon mielaħ, laħam, patata jew kurrat. Il-kċina tal-Kosovo tinkludi varjetà wiesgħa ta' frott frisk, ħaxix u ħxejjex aromatiċi bħal melħ, bżar aħmar u iswed u ħaxix. Ir-residenti tal-Kosovo jgawdu minn varjetà wiesgħa ta' prodotti tal-laħam u tal-ħut, inklużi tiġieġ, ċanga, kebab, sujuk u ħaruf, li huwa meqjus bħala l-laħam tradizzjonali għal okkażjonijiet reliġjużi minħabba l-konnessjonijiet reliġjużi tiegħu. It-te, bħat-te tal-muntanji ta' stil Albaniż jew it-te iswed ta' stil Russu u Tork, huwa xarba kkunsmata ħafna fil-Kosovo u hija serva speċjalment fil-kafetteriji, ristoranti jew id-dar. Il-kafè huwa xarba popolari oħra, għalkemm il-Kosovo huwa mimli kultura u l-kultura tal-kafè tiegħu hija parti importanti mis-soċjetà moderna. === Sports === [[Stampa:Memli Krasniqi meeting Majlinda Kelmendi (cropped2).JPG|thumb|Majlinda Kelmendi, champion Olimpiku, dinji u Ewropew.]] L-isport huwa komponent importanti tas-soċjetà u l-kultura tal-Kosovo. L-isports prominenti fil-Kosovo jinkludu futbol, ​​basketball, judo, boxing, volleyball u handball. Il-Kumitat Olimpiku tal-Kosovo sar membru sħiħ tal-Kumitat Olimpiku Internazzjonali fl-2014. Ħa sehem fil-Logħob Ewropew tal-2015 fl-Ażerbajġan, il-Logħob Ewropew tal-2019 fil-Belarus, il-Logħob Ewropew tal-2023 fil-Polonja, il-Logħob Olimpiku tas-Sajf tal-2016 fil-Brażil u s-Sajf tal-2020. Olimpjadi fil-Ġappun. Il-Kosovo se jospita l-Logħob tal-Mediterran tal-2030. L-aktar sport popolari fil-Kosovo huwa l-futbol. Fl-1922, twaqqfu l-ewwel klabbs tal-Kosovo, inklużi KF Vëllaznimi u FC Prishtina. Matul il-Gwerra Bierda, mill-1945 sal-1991, il-futbol f'dik li kienet il-Jugoslavja tant avvanza malajr li fl-1946 ġiet iffurmata l-Federazzjoni tal-Kosovo bħala sussidjarja tal-Federazzjoni tal-Jugoslavja. Prishtina kien l-iktar klabb ta' suċċess tan-nazzjon matul dak il-perjodu, qatta' ħames snin fl-Ewwel League Jugoslava tal-ogħla livell u laħaq is-semifinali tat-Tazza Jugoslava 1987–88. Fl-1991, inħolqot sistema mhux awtorizzata tal-kampjonat tal-Kosovo magħrufa bħala Liga e Pavarur e Kosovës ("Lega Indipendenti tal-Kosovo"), li kienet topera b'mod parallel mal-kampjonati uffiċjali Jugoslavi; Fl-1999, wara l-Gwerra tal-Kosovo, saret is-sistema tal-kampjonat uffiċjali tal-Kosovo. liet futbolisti tal-Kosovo – Milutin Šoškić, Fahrudin Jusufi u Vladimir Durković – kienu parti mit-tim Jugoslav li rebaħ midalja tad-deheb fl-Olimpjadi tas-Sajf tal-1960 u midalja tal-fidda fl-Euro 1960. Il-goalkeeper imwieled fil-Kosovo Stevan Stojanović sar l-ewwel goalkeeper li captain tim rebbie tat-Tazza Ewropea meta kien captain lil Red Star Belgrad gar-reb fil-Finali tatTazza Ewropea tal-1991. Fis-snin 2010, in-numru ta' plejers Kosovari ta' oriġini Albaniża li kienu qed jilagħbu mal-aqwa timijiet Ewropej żdied. Dawn jinkludu Lorik Cana, li kien kaptan ta' Marseille u Sunderland, kif ukoll tat-tim nazzjonali Albaniż; Valon Behrami, li lagħab ma’ West Ham United, Udinese u t-tim nazzjonali Żvizzeru; Xherdan Shaqiri, li rebaħ il-UEFA Champions League 2018-2019 ma' Liverpool u jilgħab ukoll mal-Isvizzera fuq livell internazzjonali; u Adnan Januzaj, li beda l-karriera tiegħu f'Manchester United u jirrappreżenta lill-Belġju. Il-basketball huwa wkoll sport popolari fil-Kosovo. L-ewwel kampjonat sar fl-1991, bi tmien timijiet jipparteċipaw. Il-Federazzjoni tal-Baskitbol tal-Kosovo ġiet aċċettata bħala membru sħiħ tal-FIBA fit-13 ta' Marzu, 2015. Plejers notevoli mwielda fil-Kosovo li lagħbu mat-timijiet nazzjonali ta' suċċess tal-Jugoslavja jinkludu Zufer Avdija, Marko Simonović u Dejan Musli, xi wħud. li minnhom ikomplu jikkompetu gas-Serbja minkejja r-rikonoxximent tal-Kosovo mill-FIBA. Judoka Majlinda Kelmendi saret Champion tad-Dinja fl-2013 u 2014, u wkoll Champion Ewropea fl-2014. Fl-Olimpjadi tas-Sajf tal-2016, Kelmendi saret l-ewwel atleta Kosovar imżejjen li rebaħ midalja tad-deheb, ukoll l-ewwel midalja tad-deheb għall-Kosovo f'kampjonat sportiv maġġuri. Nora Gjakova rebħet l-ewwel midalja għall-Kosovo fl-ewwel Logħob Ewropew fl-2015, meta rebħet il-bronż fil-kategorija ta' 57 kg. Fit-tieni Logħob Ewropew fl-2019, Kelmendi rebaħ midalja tad-deheb, Gjakova midalja tal-fidda u Loriana Kuka midalja tal-bronż. === Midja === Il-Kosovo huwa kklassifikat fis-56 post minn 180 pajjiż fir-rapport tal-Indiċi tal-Libertà tal-Istampa 2023 imħejji minn Reporters Without Borders. Il-midja hija magħmula minn tipi differenti ta' midja, bħal radju, televiżjoni, gazzetti, u websajts tal-Internet. Ħafna mill-ħwienet tal-midja jibqgħu ħajjin fuq ir-reklamar u l-abbonamenti. Skont l-IREX, hemm 92 stazzjon tar-radju u 22 stazzjon tat-televiżjoni. === Mużika === Għalkemm il-mużika fil-Kosovo hija diversa, mużika Albaniża u Serba awtentika għadha teżisti. Il-mużika Albaniża hija kkaratterizzata mill-użu taċ-Ċifteli. Il-mużika klassika hija magħrufa sew fil-Kosovo u ġiet mgħallma f'diversi skejjel tal-mużika u universitajiet. Fl-2014, il-Kosovo ssottometta l-ewwel film tiegħu għall-Premju tal-Akkademja għall-Aqwa Film b’Lingwa Barranija, bi Three Windows and a Hanging taħt id-direzzjoni ta' Isa Qosja. Fir-raħal ta' Runik instabet okarina tat-tafal maħruq, li huwa meqjus bħala l-eqdem strument mużikali li nstab fil-Kosovo u wieħed mill-eqdem okarinas li nstabu fl-Ewropa. L-ocarina Runik huwa maħsub li għandu mill-inqas 8,000 sena. [[Stampa:Runik Ocarina.jpg|thumb|In-Neolitiku Runik ocarina huwa l-eqdem strument mużikali li nstab fil-Kosovo sal-lum u wieħed mill-eqdem fl-[[Ewropa]].]] Fil-passat, il-poeżija epika fil-Kosovo u t-Tramuntana tal-Albanija kienet titkanta fuq lahuta u mbagħad kienet tintuża çiftelia aktar melodjuża li għandha żewġ kordi, waħda għall-melodija u oħra għad-drone. Il-mużika tal-Kosovo hija influwenzata mill-mużika Torka minħabba l-kważi 500 sena tal-ħakma Ottomana fil-Kosovo, għalkemm il-folklor tal-Kosovo żamm l-oriġinalità u l-eżemplari tiegħu. Ir-riċerka arkeoloġika tgħid kemm hi antika din it-tradizzjoni u kif żviluppat b'mod parallel ma' mużika tradizzjonali oħra fil-Balkani. Instabu għeruq li jmorru lura għas-seklu 5 QK f'pitturi fuq ġebel ta' kantanti bi strumenti. (Hemm ritratt famuż ta' "Pani" li jżomm strument li jixbaħ il-flawt.) L-artisti mużikali kontemporanji Rita Ora, Dua Lipa u Era Istrefi huma kollha ta' oriġini Albaniża u kisbu rikonoxximent internazzjonali għall-mużika tagħhom. Mużiċist rikonoxxut ħafna minn Prizren huwa l-kitarrist Petrit Çeku, rebbieħ ta' diversi premjijiet internazzjonali. Il-mużika Serba tal-Kosovo tippreżenta taħlita ta' mużika tradizzjonali, parti mit-tradizzjoni usa' tal-Balkani, bil-ħoss distintiv tagħha stess u diversi influwenzi tal-Punent. Kanzunetti Serbi mill-Kosovo kienu ta' ispirazzjoni għat-Twelfth Song Crown tal-kompożitur Stevan Mokranjac. Il-biċċa l-kbira tal-mużika Serba tal-Kosovo kienet iddominata mill-mużika sagra, bis-sehem tagħha stess ta' poeżija kantata epika. L-istrument nazzjonali Serb Gusle jintuża wkoll fil-Kosovo. Viktorija hija l-unika artista mill-Kosovo li rrappreżentat lill-Jugoslavja fil-Eurovision Song Contest bħala parti minn Aska fl-1982. Il-kantanta Rona Nishliu spiċċat fil-ħames post fil-Eurovision Song Contest 2012, filwaqt li Lindita rrappreżentat lill-Albanija fl-2017. Diversi kantanti Serbi mill-Kosovo wkoll ipparteċipa fl-għażla nazzjonali Serba għall-Eurovision Song Contest. Nevena Božović irrappreżentat lis-Serbja fil-Junior Eurovision Song Contest u darbtejn fil-Eurovision Song Contest, l-ewwel bħala membru ta' Moje 3 fl-2013 u bħala solista fl-2019. === Ċinema === [[Stampa:Odissea Bekim Fehmiu.jpg|thumb|Bekim Fehmiu kien l-ewwel attur tal-Lvant tal-Ewropa li ħa sehem f'Hollywood matul il-Gwerra Bierda.]] L-industrija tal-films tal-Kosovo tmur lura għas-snin 70. Fl-1969, il-parlament tal-Kosovo stabbilixxa Kosovafilm, istituzzjoni tal-istat għall-produzzjoni, id-distribuzzjoni u l-wiri tal-films. Id-direttur inizjali tiegħu kien l-attur Abdurrahman Shala, segwit mill-kittieb u poeta famuż Azem Shkreli, li taħt id-direzzjoni tiegħu ġew prodotti l-aktar films ta 'suċċess. Aktar tard diretturi ta' Kosovafilm kienu Xhevar Qorraj, Ekrem Kryeziu u Gani Mehmetaj. Wara li pproduċiet sbatax-il film, bosta films qosra u dokumentarji, l-istituzzjoni ttieħdet mill-awtoritajiet Serbi fl-1990 u xolt. Kosovafilm ġie stabbilit mill-ġdid wara l-irtirar Jugoslav mir-reġjun f'Ġunju 1999 u minn dakinhar stinka biex terġa 'titqajjem l-industrija tal-films fil-Kosovo. [[Stampa:Kino-Kalaja.jpg|thumb|left|Doku Festival fi Prizren.]] Il-Festival Internazzjonali tal-Films Qosra u Dokumentarji huwa l-akbar avveniment tal-films fil-Kosovo. Il-festival huwa organizzat f'Awwissu fi Prizren, belt li tattira bosta artisti internazzjonali u reġjonali. Organizzati kull sena, il-films jintwerew darbtejn kuljum fi tliet swali taċ-ċinema fil-miftuħ kif ukoll żewġ swali taċ-ċinema regolari. Minbarra l-films, il-festival huwa magħruf ukoll għall-iljieli vivaċi li jsiru wara l-wirjiet. Fil-qafas tal-festival isiru diversi avvenimenti: workshops, wirjiet DokuPhoto, ikkampjar fil-festival, kunċerti, li flimkien jibdlu l-belt f'post charming. Fl-2010, Dokufest ġie vvutat bħala wieħed mill-aqwa 25 festival tad-dokumentarju internazzjonali. Atturi internazzjonali ta' oriġini Albaniża tal-Kosovo jinkludu Arta Dobroshi, James Biberi, Faruk Begolli u Bekim Fehmiu. Il-Festival Internazzjonali tal-Films ta' Pristina huwa l-akbar festival tal-films li jsir kull sena fi Pristina, il-Kosovo, li juri produzzjonijiet ta' films internazzjonali notevoli mir-reġjun tal-Balkani u lil hinn, u jiġbed l-attenzjoni għall-industrija tal-films tal-Kosovo. Il-film Shok kien innominat għall-Premju tal-Akkademja għall-Aqwa Film Qasir ta' Azzjoni Ħaj fit-88th Academy Awards. Il-film kien miktub u dirett mid-direttur nominat għall-Oscar Jamie Donoughue, ibbażat fuq ġrajjiet veri matul il-Gwerra tal-Kosovo. Id-distributur ta' Shok huwa Ouat Media, u l-kampanja tal-midja soċjali hija mmexxija minn Team Albanians. == Bliet == [[Stampa:Kosovo location map.svg|thumb|Mappa tal-Kosovo]] [[Stampa:Kosovo rep en.png|thumb|Mappa tar-Repubblika tal-Kosovo]] [[Stampa:Zajednica srpskih opstina.png|thumb|Muniċipalitajiet tal-Kosovo taħt il-liġijiet tar-Repubblika tal-Kosovo. Komunità tal-Muniċipalitajiet Serbi fuq il-blu]] [[Stampa:Đeravica.jpg|thumb|Gjervica (l-Albaniż) jew Ђеравица, Đeravica (is-Serb) hija l-ogħla muntanja fil-Kosovo u s-Serbja. Hija t-tieni l-ogħla altitudni fil-Muntanji Prokletije u fil-katina kollha tal-Alpi Dinariċi. Għandu altitudni ta' 2656 m 'il fuq mil-livell tal-baħar. n. m., għalkemm jista' jkun 2667 m bil-qari GPS ġdid.]] [[Stampa:Liqeni i Radoniqit 4.jpg|thumb|Lag Radonjić (Serb: Масакр на Радоњићком језеру, Albaniż: Masakra e Liqenit të Radoniqit), ħdejn Glodjane, il-Kosovo]] [[Stampa:Theranda 2023.jpg|thumb|Suva Reka (Ċirilliku Serb: Сува Река) jew Suharekë (forma definita Albaniża: Suhareka) jew Therandë (forma definita Albaniż: Theranda)]] [[Stampa:Suharekë - Stacioni i autobusit (2018).jpg|thumb|Suva Reka (Ċirilliku Serb: Сува Река) jew Suharekë (forma definita Albaniża: Suhareka) jew Therandë (forma definita Albaniż: Theranda)]] [[Stampa:PrizrenCollection2 2010 100 3145.JPG|thumb|Suva Reka (Ċirilliku Serb: Сува Река) jew Suharekë (forma definita Albaniża: Suhareka) jew Therandë (forma definita Albaniż: Theranda)]] [[Stampa:City View, Lipjan, Kosovo.JPG|thumb|Lipjan (forma definita Albaniża: Lipjani)]] [[Stampa:Lipljan.jpg|thumb|Lipjan (forma definita Albaniża: Lipjani)]] [[Stampa:Shtëpia Muze e At Shtjefën Gjeqovit - 1.JPG|thumb|Shtëpia Muze e At Shtjefën Gjeqovit, Lipjan (forma definita Albaniża: Lipjani)]] <gallery> File:Prizren Collage.jpg|Prizren File:Peja Collage.jpg|Peja File:07 Gjakova Naten Gjakova at Night.jpg|Gjaková File:Kisha ne Gjakove.jpg|Knisja ta' San Pawl u San Pietru, Gjaková File:Gjakova Naten.jpg|Bazaar il-Qadim, Gjaková File:Mitrovica bridge.JPG|Mitrovicë File:Burimi i Drinit të Bardhë, Pejë.jpg|Kaskata fil-bokka tax-Xmara White Drin File:Pećka Bistrica u Peći.jpg|Xmara Lumbardhi i Pejës/Bistrica e Pejës/Пећка Бистрица/Pećka Bistrica en Peja </gallery> == Referenzi == <references/> {{Ewropa}} [[Kategorija:Kosovo| ]] [[Kategorija:Pajjiżi stabbiliti fl-2008]] mkpf2ice3gsu22zdh1sfslnitbzhdho 0 10713 330672 319387 2026-06-22T07:57:56Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330672 wikitext text/x-wiki {{Infobox klabb tal-futbol | isem = Valletta FC | stampa = [[Stampa:VallettaFC.png|175px]] | ismijiet_oħra = ''City''<br />''Lily Whites''<br />''Tal-Palestina'' | pattern_la1 = | pattern_b1 = _nikepark7wr | pattern_ra1 = | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _nikechallenge4r | pattern_b2 = _nikechallenge4r | pattern_ra2 = _nikechallenge4r | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = FF0000 | body2 = FF0000 | rightarm2 = FF0000 | shorts2 = FF0000 | socks2 = FF0000 }} '''Valletta Football Club''' huwa [[klabb tal-futbol]] professjonali [[Malta|Malti]] bbażat ġewwa l-belt kapitali, [[Valletta]]. Il-klabb ġie fundat fl-1943 meta Valletta kienu taħt l-ismijiet ta' ''Valletta Prestons'' u ''Valletta United''. Qabel it-[[It-Tieni Gwerra Dinjija|Tieni Gwerra Dinjija]], Valletta United rebħu żewġ kampjonati nazzjonali. Ikkunsidrat fost l-aktar klabbs popolari u ta' suċċess fil-futbol Malti,<ref>{{ċita web |url=https://mfa.com.mt/en/news/news/3564/uefa-study-confirms-football-as-most-popular-sport-in-malta.htm |titlu=UEFA-MFA study confirms football as no.1 sport in Malta |pubblikatur=Malta Football Association |data=2018-09-26 |lingwa=en |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20181014165237/https://mfa.com.mt/en/news/news/3564/uefa-study-confirms-football-as-most-popular-sport-in-malta.htm |arkivju-data=2018-10-14 }}</ref> Valletta rebħu 25 [[Premier League Malti|kampjonat nazzjonali]], 14-il titlu tal-[[FA Trophy Maltija|FA Trophy]] u rekord ta' 13-il [[Super Cup Maltija|Super Cup]].Matul l-istaġun 2021/22, il-klabb kien sponsorjat minn Meridian.<ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/en/news/with-a-goal-to-promote-maltese-sport-meridianbet-sponsored-two-football-clubs-during-the-2021-22-season/?utm_source=chatgpt.com|titlu=With a goal to promote Maltese sport, Meridianbet sponsored two football clubs during the 2021/22 season!|kunjom=Newsroom|isem=T. V. M.|data=2022-07-20|lingwa=en-GB|data-aċċess=2024-12-30}}</ref> ==Storja== === Fundazzjoni === M'hemm l-ebda evidenza ċara dwar meta Valletta FC bdew il-futbol, għalhekk il-fatt li Valletta kellhom żewġ klabbs fl-era tagħhom. Il-fondazzjoni tal-Belt Valletta FC kien stabbilita bil-ħolqien ta 'l-iskwadra ta' Valletta United. Valletta United kien magħruf bħala l-"tim tal-kwadru" peress li l-klabb kien jinsab fi Pjazza San Ġorġ. Valletta United rappreżentaw il-belt mill-1904-1932. Valletta United rebaħ il-kampjonat darbtejn, fl-istaġuni [[Premier League Malti 1914–15|1914–15]] u [[Premier League Malti 1931–32|1931–32]]. Huma kienu wkoll runners up għal żewġ staġuni [[Premier League Malti 1925–26|1925–26]] u [[Premier League Malti 1926–27|1926–27]]. Valletta wkoll rebħu l-Cousis Shield, li hija magħrufa wkoll bħala l-Kompetizzjoni tan-Knock Out (għalkemm il-kelma "Trofew" hija saħansitra aktar familjari) – huma rebħuwa dan it-trofew darbtejn fl-istaġun 1914–15, u huma għamluwa doppja f'dak istaġun u fl-1920-1921. Għalkemm Sliema u Floriana ddominaw ix-xena lokali f'dawk il-żmienijiet, mill jirbħu dan it-trofej, kienu Valletta li bdew jidħlu f'dan il-monopolju u jinduċu l-akbar kompetizzjoni. Valletta United kienu ħafna attivi fil-Kampjonat tal-ewwel diviżjoni u fil-fatt lagħab 97 logħba. Matul il-perjodu li Valletta United lagħbu fl-[[Malta Football Association|MFA]] (i.e. mil-1909 għall-1932), Valletta United rebħu l-kampjonat fl-istaġun [[Premier League Malti 1931–32|1931–32]]. Madankollu għal xi raġuni fil-istaġun ta 'wara, Valletta United sparixxew mix-xena tal-futbol u għalhekk l-monopolju ta' [[Sliema Wanderers FC|Sliema]] u [[Floriana FC|Floriana]] reġaw bdew. Valletta United ma kienx l-uniku tim mill-belt li kien fl-ogħla diviżjoni ta 'l-MFA. Fl-istaġuni 1925-26 u 1926-27 kien hemm Valletta Rovers li lagħbu fl-ogħla diviżjoni tal-MFA, imbagħad fl-istaġun 1937-38 u 1938-39 kien hemm Valletta City. ===Ir-rebbieħa ta 'ħames tazzi fi staġun wieħed=== Fl-istaġun 1996–97 Valletta FC rebħu kull 5 kompetizzjonijiet li l-futbol Malti joffri. Dan sar billi l-klabb suċċessiv rebaħ l-Premier League, Rothmans Trophy, Tazza Super Five, Tazza Lowenbrau u [[Super Cup Maltija]]. ===L-istaġun storiku 2000-01 Sitt tazzi fi staġun wieħed=== Fl-istaġun 2000–01, Valletta FC irnexxielhom ikissru rekord tagħhom stess mill-1997. Din id-darba huma rebħu s-6 kompetizzjonijiet offruti mill-MFA. Dan l-istaġun partikolari kien hemm tazza waħda addizzjonali, it-Tazza Ċentinarja. Hija kienet ġiet miżjuda biex tiċċelebra l-100 anniversarju tal-MFA ===2007–08: Ċampjins=== It-tama tal-ewwel trofew f'7 snin kien maħsuba enormi permezz partitarji tal-Valletta fis-sajf tal-2007. Valletta nefqu ħafna flus fis-suq tat-trasferiment u l-aspettattivi kienu għoljin. Valletta bdew l-istaġun fl-agħar moda possibbli, b'telfa ta' 3–2 kontra r-rivali eterni, [[Floriana FC|Floriana]]. Bidu fqir ta' Valletta kompliet bid-dro ta' 1-1 kontra [[Hibernians FC|Hibernians]], telfa ma' [[Sliema Wanderers FC|Sliema]], dro ta' 0-0 [[Ħamrun Spartans FC|Ħamrun Spartans]] u [[Msida Saint-Joseph FC|Msida]] rispettivament. Madankollu, eventwalment Valletta forma tajba b'rebħa ta' 1-0 kontra [[Birkirkara FC|Birkirkara]], rebħa ta' 7–0 kontra ċ-ċampjins [[Marsaxlokk FC|Marsaxlokk]] u huma pattew lil-Furjana b'rebħa ta' 4-0 fit-8 ta 'Diċembru. Wara r-rebħ li kisbu kontra [[Msida Saint-Joseph FC|Msida]], [[Mqabba FC|Mqabba]], [[Ħamrun Spartans FC|Ħamrun Spartans]], [[Sliema Wanderers FC|Sliema]] u [[Marsaxlokk FC|Marsaxlokk]] il-klabb wera razza pura ta' rebħ. Valletta intitolat għall-fażi tal-finali tal-istaġun fuq nota għolja. Valletta rebħu id-19-il titlu tal-Premier League tagħhom wara Marsaxlokk naqsu milli jelgħbu lilBirkirkara nhar is-Sibt 3 ta' Mejju wara suċċess kbir kampanja taċ-''Championship Pool''. Madankollu, mat-titolu fil-borża taż-żmien mingħajr telfa hekk intemm, u l-istaġun spiċċa b'numru ta' telfiet. It-tim naqas ukoll milli jilħaq il-finali tal-U*Bet F.A. Trophy 2008,wara li jitilfu 4-2 mar-rivali [[Birkirkara FC|Birkirkara]] fis-semifinali. Iżda ħlief għall-istadji bikrin u l-logħob wara l-kampjonat, Valletta kienu l-aktar ġenb konsistent. == Rekord Ewropew == :''Aġġornat sal-10 ta' Awwissu 2020.''<ref>{{ċita web |url=http://www.vallettafc.net/uefa-competitions |titlu=UEFA Competitions |pubblikatur=Valletta Football Club |data-aċċess=2022-12-09 |lingwa=en |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20221209185701/http://www.vallettafc.net/uefa-competitions |arkivju-data=2022-12-09 |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |- !Kompetizzjoni!!Logħob!!Rebħiet!!Dros!!Telfiet!!Gowls Favur!!Gowls Kontra!!Differenza tal-Gowls!!% Rebħiet |- |align=left|{{sort|1|[[UEFA Champions League|Tazza Ewropea / Champions League]]}} {{WDL|45|8|6|31|for=37|against=112|diff=yes}} |- |align=left|{{sort|2|[[Tazza tat-Tazez Ewropej|Tazza tat-Tazez]]}} {{WDL|14|0|2|12|for=6|against=54|diff=yes}} |- |align=left|{{sort|3|[[UEFA Europa League|Tazza UEFA / UEFA Europa League]]}} {{WDL|36|5|7|24|for=35|against=80|diff=yes}} |- |align=left|{{sort|3|[[Tazza Intertoto]]}} {{WDL|4|0|2|2|for=3|against=9|diff=yes}} |- class="sortbottom" !{{sort|8|Total}} {{WDLtot|99|13|17|69|for=75|against=255|diff=yes}} |} ===Tazza tat-Tazez Ewropej=== {| class="wikitable" ! Staġun ! Kompetizzjoni ! Rawnd ! Pajjiż ! Klabb ! Home ! Away ! Aggregat |- |[[Tazza tat-Tazez Ewropej 1964-65|1964–65]] |[[Tazza tat-Tazez Ewropej]] |1. Rawnd |{{flagicon|Spanja}} |[[Real Zaragoza]] |0–3 |1–5 |1–8 |- |[[Tazza tat-Tazez Ewropej 1975-76|1975–76]] |[[Tazza tat-Tazez Ewropej]] |1. Rawnd |{{flagicon|Ungerija}} |[[Haladás VSE]] |1–1 |0–7 |1–8 |- |[[Tazza tat-Tazez Ewropej 1977-78|1977–78]] |[[Tazza tat-Tazez Ewropej]] |1. Rawnd |{{flagicon|Unjoni Sovjetika}} |[[FC Dynamo Moscow]] |0–2 |0–5 |0–7 |- |[[Tazza tat-Tazez Ewropej 1983-84|1983–84]] |[[Tazza tat-Tazez Ewropej]] |1. Rawnd |{{flagicon|SCO}} |[[Rangers FC]] |0–4 |0-6 |0–10 |- |[[Tazza tat-Tazez Ewropej 1991-92|1991–92]] |[[Tazza tat-Tazez Ewropej]] |1. Rawnd |{{flagicon|Portugall}} |[[FC Porto|Porto FC]] |0–3 |0–1 |0–4 |- |[[Tazza tat-Tazez Ewropej 1995-96|1995–96]] |[[Tazza tat-Tazez Ewropej]] |Rawnd tal-Kwalifikazzjoni |{{flagicon|Slovakkja}} |[[FK Inter Bratislava]] |0–0 |2–5 |2–5 |- |[[UEFA Cup Winners' Cup 1996-97|1996–97]] |[[UEFA Cup Winners' Cup]] |Rawnd tal-Kwalifikazzjoni |{{flagicon|ROM}} |[[FC Gloria Bistriţa]] |1–2 |1–2 |2–4 |- |} === Tazza Intertoto === {| class="wikitable" ! Staġun ! Kompetizzjoni ! Rawnd ! Pajjiż ! Klabb ! Home ! Away ! Aggregat |- |[[UEFA Intertoto Cup 2002|2002]] |[[UEFA Intertoto Cup]] |1. Rawnd |{{flagicon|Albanija}} |[[KS Teuta|KS Teuta Durrës]] |1–2 |0–0 |1–2 |- |[[UEFA Intertoto Cup 2005|2005]] |[[UEFA Intertoto Cup]] |1. Rawnd |{{flagicon|Montenegro}} |[[FK Budućnost Podgorica]] |0–5 |2–2 |2–7 |- |} ===UEFA Cup/Europa League=== {| class="wikitable" ! Staġun ! Kompetizzjoni ! Rawnd ! Pajjiż ! Klabb ! Home ! Away ! Aggregat |- |[[UEFA Cup 1972-73|1972–73]] |[[UEFA Cup]] |1. Rawnd |{{flagicon|Italja}} |[[Internazionale Milano FC|Internazionale FC]] |0–1 |1–6 |1–7 |- |[[UEFA Cup 1979-80|1979–80]] |[[UEFA Cup]] |1. Rawnd |{{flagicon|Ingilterra}} |[[Leeds United FC|Leeds United]] |0–4 |0–3 |0–7 |- |[[UEFA Cup 1987-88|1987–88]] |[[UEFA Cup]] |1. Rawnd |{{flagicon|Italja}} |[[Juventus FC|Juventus]] |0–4 |0–3 |0–7 |- |[[UEFA Cup 1989-90|1989–90]] |[[UEFA Cup]] |1. Rawnd |{{flagicon|Awstrija}} |[[First Vienna FC]] |1–4 |0–3 |1–7 |- |[[UEFA Cup 1993-94|1993–94]] |[[UEFA Cup]] |1. Rawnd |{{flagicon|Turkija}} |[[Trabzonspor]] |1–3 |1–3 |2–6 |- |[[UEFA Cup 1994-95|1994–95]] |[[UEFA Cup]] |Rawnd Preliminari |{{flagicon|ROM}} |[[FC Rapid Bucureşti|Rapid Bucureşti]] |2–6 |1–1 |3–7 |- |[[UEFA Cup 2000-01|2000–01]] |[[UEFA Cup]] |1. Rawnd tal-Kwalifikazzjoni |{{flagicon|CRO}} |[[NK Rijeka]] |4–5 |2–3 |6–8([[Ħin supplementari|ħs]]) |- |[[UEFA Cup 2003-04|2003–04]] |[[UEFA Cup]] |1. Rawnd tal-Kwalifikazzjoni |{{flagicon|SWI}} |[[Neuchâtel Xamax]] |0–2 |0–2 |0–4 |- |[[UEFA Europa League 2009–10|2009–10]] |[[UEFA Europa League]] |1. Rawnd tal-Kwalifikazzjoni |{{flagicon|Iżlanda}} |[[Keflavík Football Club|Keflavík]] |3–0 |2–2 |5–2 |- | | |2. Rawnd tal-Kwalifikazzjoni |{{flagicon|Irlanda}} |[[St Patrick's Athletic FC|St Patrick's Athletic]] |0–1 |1–1 |1–2 |- |[[UEFA Europa League 2010–11|2010–11]] |[[UEFA Europa League]] |2. Rawnd tal-Kwalifikazzjoni |{{flagicon|POL}} |[[Ruch Chorzów]] |1–1 |0–0 |1–1 |- |[[UEFA Europa League 2013–14|2013–14]] |[[UEFA Europa League]] |1. Rawnd tal-Kwalifikazzjoni |{{flagicon|SMR}} |[[SP La Fiorita|La Fiorita]] |1–0 |3–0 |4–0 |- | | |2. Rawnd tal-Kwalifikazzjoni |{{flagicon|Belarus}} |[[FC Minsk|Minsk]] |1–1 |0–2 |1–3 |} ===UEFA Champions League=== {| class="wikitable" ! Staġun ! Kompetizzjoni ! Rawnd ! Pajjiż ! Klabb ! Home ! Away ! Aggregat |- |[[1963–64 European Cup|1963–64]] |[[European Cup]] |Rawnd Preliminari |{{flagicon|Ċekoslovakkja}} |[[Dukla Prague]] |0–2 |6-0 |8-0 |- |[[European Cup 1974–75|1974–75]] |[[European Cup]] |1. Rawnd |{{flagicon|Finlandja}} |[[Helsingin Jalkapalloklubi|HJK Helsinki]] |2–0 |1–4 |3–4 |- |[[European Cup 1978–79|1978–79]] |[[European Cup]] |1. Rawnd |{{flagicon|SWI}} |[[Grasshopper Club Zürich|Grasshopper]] |3–5 |0–1 |3–6 |- |[[European Cup 1980–81|1980–81]] |[[European Cup]] |Rawnd Preliminari |{{flagicon|HUN}} |[[Budapest Honvéd FC|Budapest Honvéd]] |0–0 |0–3 |0–3 |- |[[European Cup 1984–85|1984–85]] |[[European Cup]] |1. Rawnd |{{flagicon|AUT}} |[[FK Austria Wien|Austria Wien]] |3–4 |0–1 |3–8 |- |[[European Cup 1990–91|1990–91]] |[[European Cup]] |1. Rawnd |{{flagicon|SCO}} |[[Rangers FC|Rangers]] |1–1 |0–1 |1–2 |- |[[UEFA Champions League 1992–93|1992–93]] |[[UEFA Champions League]] |Rawnd Preliminari |{{flagicon|ISR}} |[[Maccabi Tel Aviv FC|Maccabi Tel Aviv]] |1–2 |0–1 |1–3 |- |[[UEFA Champions League 1997–98|1997–98]] |[[UEFA Champions League]] |1. Rawnd tal-Kwalifikazzjoni |{{flagicon|Latvja}} |[[Skonto FC|Skonto Riga]] |1–0 |0–2 |1–2 |- |[[UEFA Champions League 1998–99|1998–99]] |[[UEFA Champions League]] |1. Rawnd tal-Kwalifikazzjoni |{{flagicon|CYP}} |[[Anorthosis Famagusta FC|Anorthosis Famagusta]] |4–2 |0–6 |4–8 |- |[[UEFA Champions League 1999–00|1999–00]] |[[UEFA Champions League]] |1. Rawnd tal-Kwalifikazzjoni |{{flagicon|Wales}} |[[Barry Town FC|Barry Town]] |3–2 |0–0 |3–2 |- | | |2. Rawnd tal-Kwalifikazzjoni |{{flagicon|AUT}} |[[SK Rapid Wien|Rapid Vienna]] |0–2 |1–3 |1–5 |- |[[UEFA Champions League 2001–02|2001–02]] |[[UEFA Champions League]] |1. Rawnd tal-Kwalifikazzjoni |{{flagicon|FIN}} |[[FC Haka|Haka]] |0–0 |0–1 |0-1 |- |[[UEFA Champions League 2008–09|2008–09]] |[[UEFA Champions League]] |1. Rawnd tal-Kwalifikazzjoni |{{flagicon|Slovakkja}} |[[FC Petržalka 1898|Artmedia]] |2–2 |0–1 |2–3 |- |[[UEFA Champions League 2011–12|2011–12]] |[[UEFA Champions League]] |1. Rawnd tal-Kwalifikazzjoni |{{flagicon|San Marino}} |[[Società Polisportiva Tre Fiori|Tre Fiori]] |2–1 |3–0 |5–1 |- | | |2. Rawnd tal-Kwalifikazzjoni |{{flagicon|Litwanja}} |[[FK Ekranas|Ekranas]] |2–3 |0–1 |2–4 |- |rowspan=2|[[UEFA Champions League 2012–13|2012–13]] |rowspan=2|[[UEFA Champions League]] |1. Rawnd tal-Kwalifikazzjoni |{{flagicon|AND}} |[[FC Lusitanos|Lusitanos]] | 8–0 | 1–0 | 9–0 |- |2. Rawnd tal-Kwalifikazzjoni |{{flagicon|SRB}} |[[FK Partizan|Partizan]] | 1–4 | 1–3 | 2–7 |} == Staff tekniku == :''Aġġornat sa Awwissu 2022.''<ref>{{ċita web |url=http://www.vallettafc.net/squad |titlu=Squad |pubblikatur=Valletta Football Club |data-aċċess=2022-12-09 |lingwa=en |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20181003041618/http://vallettafc.net/squad |arkivju-data=2018-10-03 |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" !Rwol !Isem |- | Kowċ | {{flagicon|MLT}} Thane Micallef |- | Assistenti | {{flagicon|MLT}} Warren Said<br />{{flagicon|MLT}} Andrew Pace |- | ''Team Manager'' | {{flagicon|MLT}} Gerard Ellul |- | ''Assistent Team Manager'' | {{flagicon|MLT}} Eammon O'Neill |- | Terapista tal-massaġġi | {{flagicon|MLT}} Duncan Abdilla |- | Fiżjoterapist | {{flagicon|ESP}} Oscar Alonso |- | Kowċ tal-gowlers | {{flagicon|MLT}} Romeo Schembri |- | Tabib tal-klabb | {{flagicon|MLT}} Dr. Pierre Farrugia |} === Storja tal-kowċis === {| class="wikitable" !Perjodu<ref>{{ċita web |url=http://www.vallettafc.net/club-info/the-coaches |titlu=The Coaches |pubblikatur=Valletta Football Club |data-aċċess=2022-12-09 |lingwa=en |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20181014165244/http://www.vallettafc.net/club-info/the-coaches |arkivju-data=2018-10-14 |url-status=dead }}</ref> !Isem |- |1949–1950 |{{flagicon|ENG}} [[Harry Tedder]] |- |1958–19 |{{flagicon|ENG}} [[Jock Gilmour]] |- |1959–1960 |{{flagicon|ENG}} [[William Dingwall]] |- |1962–1963 |{{flagicon|MLT}} [[Carm Borġ]] |- |1968–1970 |{{flagicon|MLT}} [[Tony Formosa]] |- |1970–1972 |{{flagicon|MLT}} [[Josie Urpani]] |- |1973–1975 |{{flagicon|MLT}} [[Tony Formosa]] |- |1976–1977 |{{flagicon|ITA}} [[Terenzio Polverini]] |- |1977–1978 |{{flagicon|MLT}} [[Lolly Debattista]] |- |1979–1980 |{{flagicon|MLT}} [[John Calleja]] |- |1982–1984 |{{flagicon|MLT}} [[Joe Cilia]] |- |1986–1988 |{{flagicon|MLT}} [[Tony Formosa]]<br />{{flagicon|MLT}} [[Joe Micallef]] |- |1989–1990 |{{flagicon|MLT}} [[George Busuttil]] |- |1990–1991 |{{flagicon|MLT}} [[Eddie Vella]] |- |1991–1993 |{{flagicon|MLT}} [[Tony Euchar Grech]] |- |1993–1994 |{{flagicon|MLT}} [[Lawrence Borġ]] |- |1994–1995 |{{flagicon|MLT}} [[Joe Cilia]]<br />{{flagicon|MLT}} [[Edward Aquilina]] |- |1995–1998 |{{flagicon|MLT}} [[Edward Aquilina]] |- |1998–2001 |{{flagicon|BUL}} [[Krasimir Manolov]] |- |2001–2002 |{{flagicon|BUL}} [[Georgi Deyanov]] |- |2002–2003 |{{flagicon|MLT}} [[Dennis Fenech]] |- |2003–2004 |{{flagicon|BUL}} [[Atanas Marinov]] |- |2004–2005 |{{flagicon|MLT}} [[J. J. Aquilina]] |- |2005–2009 |{{flagicon|MLT}} [[Paul Zammit]] |- |2009–2010 |{{flagicon|NED}} [[Ton Caanen]] |- |2010–2012 |{{flagicon|MLT}} [[Jesmond Zerafa]] |- |2012–2013 |{{flagicon|ENG}} [[Mark Miller]] |- |2014 |{{flagicon|NED}} [[André Paus]] |- |2014–2015 |{{flagicon|MLT}} [[Gilbert Agius]]<br />{{flagicon|MLT}} [[Ivan Zammit]] |- |2015–2017 |{{flagicon|MLT}} [[Paul Zammit]] |- |2017–2019 |{{flagicon|SRB}} [[Danilo Dončić]] |- |2020 |{{flagicon|ITA}} [[Giovanni Tedesco]] |- |2019–2020 |{{flagicon|MLT}} [[Darren Abdilla]] |- |2020 |{{flagicon|MLT}} [[Jesmond Zerafa]] |- |2020–2022 |{{flagicon|PRT}} [[António José Cardoso Mendes]] |- |2022 |{{flagicon|SRB}} [[Danilo Dončić]] |- |2022– |{{flagicon|MLT}} [[Thane Micallef]] |} == Referenzi == {{Referenzi}} == Ħoloq esterni == * {{en}} [http://www.vallettafcofficial.net Sit uffiċjali] {{Premier League Malti}} [[Kategorija:Klabbs tal-futbol Maltin]] [[Kategorija:Klabbs tal-futbol stabbiliti fl-1943]] [[Kategorija:Valletta FC| ]] 57cwa7gzt7ff5dtneenorfr8f8r8ld8 0 12032 330668 299870 2026-06-22T07:19:36Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330668 wikitext text/x-wiki {{Infobox plejer tal-futbol |isem_plejer = Terence Scerri |stampa = [[Stampa:Scerri, Terence.jpg|250px]] |data_twelid = {{data tat-twelid u età|1984|4|3}} |post_twelid = [[L-Isla]] |pajjiż_twelid = [[Malta]] |tul = |rwol = [[Attakkant]] |klabb_kurrenti = [[Marsa FC|Marsa]] |numru = |snin_mixtla1 = |klabb_mixtla1 = [[St. Georges FC|St. Georges]] |snin_mixtla2 = |klabb_mixtla2 = [[Hibernians FC|Hibernians]] |snin1 = 2000–2009 |klabb1 = [[Hibernians FC|Hibernians]] |snin2 = 2009–2014 |klabb2 = [[Valletta FC|Valletta]] |snin3 = 2011–2013 |klabb3 = → [[Ħamrun Spartans FC|Ħamrun Spartans]] (self) |snin4 = 2013–2014 |klabb4 = → [[Naxxar Lions FC|Naxxar Lions]] (self) |snin5 = 2014–2018 |klabb5 = [[Senglea Athletic FC|Senglea Athletic]] |snin6 = 2016–2017 |klabb6 = → [[Kalkara FC|Kalkara]] (self) |snin7 = 2018–2019 |klabb7 = [[Żurrieq FC|Żurrieq]] |snin8 = 2019– |klabb8 = [[Marsa FC|Marsa]] |snin_nazzjonali1 = 2006–2009 |tim_nazzjonali1 = [[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Malta|Malta]] }} '''Terence Scerri''' ([[L-Isla]], [[3 ta' April]] [[1984]]) huwa plejer tal-[[futbol]] [[Malta|Malti]]. == Karriera == === Hibernians === Terence Scerri beda l-karriera tiegħu ma' [[St. Georges FC|St. Georges]], qabel mat-tim ta' [[Hibernians FC|Hibernians]] kiseb il-firma tiegħu fis-sena 2000, u lagħab żewġ logħbiet f'dak l-istaġun mat-tim Pawlist. Fl-istaġun segwenti tal-[[Premier League Malti 2001–02|2001–02]] Scerri deher sitt darbiet fejn ħalla l-marka tiegħu għal darbtejn, fi staġun li ra lit-tim tal-Hibernians jinkuruna ruħu ċampjins tal-Premier League. Minkejja dan is-suċċess, l-istaġun segwenti kien wieħed diżappuntanti kemm fuq bażi personali, fejn naqas li jiskorja ebda gowl fl-għoxrin logħba li lagħab, kif ukoll fuq bażi ta' klabb fejn it-tim ma rnexxielux iżomm it-titlu. Mal-bidu tal-[[Premier League Malti 2003–04|istaġun 2003–04]], Terence beda jifforma koppja offensiva flimkien ma' [[Andrew Cohen]], fejn f'dik is-sena skorja tmien gowls f'21 logħba hekk kif Hibernians spiċċaw fit-tielet post. Din il-koppja kompliet tissaħħah, hekk kif fl-[[Premier League Malti 2004–05|istaġun 2004–05]] it-tnejn ikkontribwew bejniethom 33 gowl, b'Scerri jkollu tnax-il gowl taħt ismu. Fl-[[Premier League Malti 2005–06|istaġun 2005–06]], Terence rebaħ l-ewwel titlu tiegħu tal-[[U*BET FA Trophy]], fejn barra s-seba' gowls li skorja matul dak l-istaġun fil-kampjonat sab ukoll l-ewwel sejħa mat-[[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Malta|tim nazzjonali Malti]]. Is-sena ta' wara, għat-tieni sena konsekuttiva, it-tim tal-Hibernians żamm it-titlu tal-FA Trophy fi staġun diżappuntanti li rahom jiġġieldu fiż-żona relegazzjoni tal-kampjonat. Scerri lagħab 24 logħba u skorja ħdax-il gowl. Fuq nota pożittiva, il-klabb rebaħ is-Super Cup Maltija fil-bidu tal-istaġun. Wara sena deludenti, fl-[[Premier League Malti 2008–09|istaġun 2008–09]] taħt il-kowċ il-ġdid [[Mark Miller]], il-klabb qabeż min-naħa għall-oħra tal-klassifika u għeleb l-isfida ta' [[Valletta FC|Valletta]] fir-rebħ tal-għaxar titlu tagħhom tal-kampjonat. Għal Scerri, dan kien l-aqwa staġun fejn spiċċa bħala l-aqwa skorer b'26 gowl minn 26 logħba. Barra minn hekk, fil-Melita Malta Football Awards 2009, ingħata l-unur ta' "L-Aqwa Attakkant".<ref>{{ċita web |url=http://www.maltafootball.com/awards/Malta_Football_Awards_2009/winners.shtml |titlu=Melita Malta Football Awards 2008/09 - Winners |sit=MaltaFootball.com |lingwa=Ingliż }}</ref> === Valletta === Scerri tilef iż-żewġ legs tal-kampanja Ewropea 2009–10 ta' Hibernians kontra [[FK Mogren]] minħabba li kien imweġġa'. Wara nuqqas ta' ftehim mad-diriġenza tal-klabb, fejn kien ingħata 28 ġurnata ta' sospensjoni mill-klabb, it-tim ta' [[Sliema Wanderers FC|Sliema Wanderers]] urew interess fis-servizzi tal-plejer bil-president tal-klabb Slimiż Steve Abela, iqisu bħala "l-objettiv prinċipali tal-kampanja akkwisti".<ref>{{ċita web |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20090728/sport/sliema-hibs-in-scerri-talks |titlu=Sliema, Hibs in Scerri talks |editur=TimesOfMalta.com |data=2009-07-28 |data-aċċess=2009-07-28 |lingwa=Ingliż}}</ref> Però, kien it-tim ta' [[Valletta FC|Valletta]] li kiseb il-firma tal-plejer fejn dan tal-aħħar iffirma kuntratt ta' ħames snin mat-tim Belti.<ref>{{ċita web |url=http://www.vallettafc.net/news/archive-news/2009/261-terence-scerri-joins-valletta-fc-.html |titlu=Terence Scerri joins Valletta FC |pubblikatur=Valletta FC |isem=Andrew |kunjom=Grima |data=2009-07-28 |data-aċċess=2009-07-28 |lingwa=Ingliż |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20120305190916/http://www.vallettafc.net/news/archive-news/2009/261-terence-scerri-joins-valletta-fc-.html |arkivju-data=2012-03-05 |url-status=dead }}</ref> Terence iddebutta mat-tim ta' Valletta fl-ewwel ġurnata tal-[[Premier League Malti 2009-10|kampjonat 2009–10]], fir-rebħa ta' 3–1 fuq [[Birkirkara FC|Birkirkara]] fejn ħalla l-marka tiegħu b'doppjetta.<ref>{{ċita web |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20090821/sport/valletta-wins-first-game-of-the-premier-league |titlu=Video: Debutant Scerri scores twice as City beat Birkirkara |isem=Kevin |kunjom=Azzopardi |data=2009-08-21 |data-aċċess=2009-08-22 |pubblikatur=Times of Malta |lingwa=Ingliż}}</ref> Scerri ikkonferma l-istaġun preċedenti, meta irnexxielu jiskorja 20 gowl f'25 partita f'kampjonat missielet ma' [[Birkirkara FC|Birkirkara]]. Minkejja d-diżappunt finali fil-kampjonat, Valletta irnexxielhom xorta waħda jirbħu l-FA Trophy kontra [[Qormi FC|Qormi]], fejn Scerri skorja t-tieni gowl għall-Belt fir-rebħa ta' 2–1, u t-Tazza tal-100 Anniversarju tal-Kampjonat Nazzjonali. Fit-tieni staġun tiegħu mat-tim Belti, hu rnexxielu jirbaħ it-tieni kampjonat tal-karriera meta Valletta ttrijonfaw fi tmiem l-istaġun. Scerri temm l-[[Premier League Malti 2010–11|istaġun 2010–11]], bħala t-tieni l-aqwa skorer fil-Premier League wara [[Alfred Effiong]] b'16-il gowl. Nhar it-22 ta' Mejju, 2011, fi tmiem il-finali tal-[[U*BET FA Trophy|FA Trophy]] bejn Valletta u r-rivali [[Floriana FC|Floriana]], li l-Furjaniżi rebħu 1–0 fil-ħin barrani, Scerri deher jattakka lill-plejer [[Christian Cassar]]. Kawża ta' dan l-aġir, il-[[Malta Football Association]] issospendiet lil Scerri għal perjodu ta' sena, sal-24 ta' Mejju 2012, u ħames logħbiet oħra minħabba kondotta ħażina mar-referì.<ref>{{ċita web |url=http://maltarightnow.com/?module=sport&at=Bdil+fil-kundizzjonijiet+g%26%23295%3Bal+Terrence+Scerri+u+%26%23380%3Bew%26%23289%3B+partitarji+Beltin&t=a&aid=13969&cid=38 |titlu=Sospiż għal sena u ħames logħbiet |sit=MaltaRightNow.com |data=2011-05-25 |data-aċċess=2011-05-27}}</ref> Barra minn hekk, il-qorti ssospendiet lil Scerri li għal sena ma jersaqx lejn l-ebda grawnd fil-gżejjer Maltin.<ref>{{ċita web |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20110527/local/court-bans-terence-scerri-from-football-grounds.367572 |titlu=Court bans Terence Scerri from football grounds |pubblikatur=Times of Malta |data=2011-05-27 |data-aċċess=2011-05-27 |lingwa=Ingliż}}</ref> Ir-ritorn tiegħu wasal fit-13 ta' Marzu 2012, fir-rebħa kbira ta' Valletta bl-iskor ta' 7–2 fuq [[Balzan Youths FC|Balzan Youths]], fejn Scerri daħal wara siegħa logħob u skorja l-aħħar gowl minn ''penalty''.<ref>{{ċita web |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20120314/football/valletta-go-on-rampage.410983 |titlu=Valletta go on rampage |pubblikatur=Times of Malta |data=2012-03-14 |data-aċċess=2012-09-22 |lingwa=Ingliż }}</ref> Bl-istaġun riesaq lejn tmiemu hu ftit li xejn sab post mal-ewwel ħdax u l-aħħar logħba tiegħu kienet it-telfa ta' 4–3 kontra [[Qormi FC|Qormi]] fil-finali tal-[[FA Trophy]], fejn għal darb'oħra Scerri ħalla l-marka b'gowl. === Ħamrun Spartans === Nhar is-6 ta' Lulju 2012, [[Ħamrun Spartans FC|Ħamrun Spartans]] ħabbru l-akkwist b'self ta' Terence Scerri minn Valletta.<ref>{{ċita web |url=http://www.maltafootball.com/2012/07/06/terence-scerri-massimo-grima-join-hamrun-spartans/ |titlu=Terence Scerri, Massimo Grima join Hamrun Spartans |sit=MaltaFootball.com |isem=Antoine |kunjom=Busuttil |data=2012-06-06 |data-aċċess=2012-09-22 |lingwa=Ingliż }}</ref> Hu ddebutta fid-dro ta' 2–2 kontra [[Balzan Youths FC|Balzan Youths]], fejn skorja l-ewwel gowl tiegħu. == Internazzjonali == Id-debutt mat-[[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Malta|tim nazzjonali Malti]] wasal kontra t-[[Tim nazzjonali tal-futbol tat-Turkija|Turkija]] nhar is-6 ta' Settembru 2004, u l-ewwel gowl tiegħu wasal kontra l-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Moldova|Moldova]] fil-fażi ta' [[Kwalifikazzjoni għall-Kampjonati Ewropej tal-Futbol 2008|kwalifikazzjoni għall-Kampjonati Ewropej 2008]].<ref>{{ċita web |url=http://en.euro2008.uefa.com/tournament/qualifying/matches/match=83863/index.html |titlu=Upwardly mobile Moldova win in Malta |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20080517164915/http://en.euro2008.uefa.com/tournament/qualifying/matches/match=83863/index.html |arkivju-data=2008-05-17 |lingwa=Ingliż |pubblikatur=UEFA |data-aċċess=2009-02-13 |url-status=live }}</ref> == Statistika == {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !rowspan="2"|Klabb !rowspan="2"|Staġun !colspan="2"|Kampjonat |- !Preż!!Gowls |- |rowspan="9"|[[Hibernians FC|Hibernians]] |[[Premier League Malti 2000–01|2000–01]] |2||0 |- |[[Premier League Malti 2001–02|2001–02]] |6||2 |- |[[Premier League Malti 2002–03|2002–03]] |20||0 |- |[[Premier League Malti 2003–04|2003–04]] |21||8 |- |[[Premier League Malti 2004–05|2004–05]] |25||12 |- |[[Premier League Malti 2005–06|2005–06]] |19||7 |- |[[Premier League Malti 2006–07|2006–07]] |21||14 |- |[[Premier League Malti 2007–08|2007–08]] |23||11 |- |[[Premier League Malti 2008–09|2008–09]] |26||26 |- |rowspan="3"|[[Valletta FC|Valletta]] |[[Premier League Malti 2009–10|2009–10]] |25||20 |- |[[Premier League Malti 2010–11|2010–11]] |28||16 |- |[[Premier League Malti 2011–12|2011–12]] |8||1 |- |rowspan="1"|[[Ħamrun Spartans FC|Ħamrun Spartans]] |[[Premier League Malti 2012–13|2012–13]] |2||1 |- !colspan="2"|Total !226 !108 |} == Referenzi == {{referenzi}} == Ħoloq esterni == * {{soccerbase}} * {{Nfteams}} {{DEFAULTSORT:Scerri, Terence}} [[Kategorija:Twieldu fl-1984]] [[Kategorija:Nies ħajjin]] [[Kategorija:Futbolers Maltin]] [[Kategorija:Plejers ta' Hibernians FC]] [[Kategorija:Plejers ta' Valletta FC]] [[Kategorija:Plejers ta' Ħamrun Spartans FC]] o99bud1jw4ahtbg9zwnpuyp5jgji82i 0 18612 330670 287994 2026-06-22T07:42:01Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330670 wikitext text/x-wiki {{Infobox Tim tal-Futbol | isem = UE Sant Julià | stampa = [[Image:Sant Julià.png|170px|logo]] | isem_sħiħ = Unió Esportiva Sant Julià | grawnd = [[Grawnd DEVK]], [[Santa Coloma]] | jesa' = 900 | fundazzjoni = 1982 | president = | kowċ = | kampjonat = [[Primera Divisió]] | sit_elettroniku = | pattern_la1=|pattern_b1=|pattern_ra1=| leftarm1=000000|body1=FF9900|rightarm1=000000|shorts1=000000|socks1=FFFFFF| pattern_la2=|pattern_b2=|pattern_ra2=| leftarm2=000000|body2=000000|rightarm2=000000|shorts2=FF9900|socks2=000000| }} '''Sant Julià''' huwa [[klabb tal-futbol]] mill-[[Andorra]] ibbażat fil-villaġġ [[Aixovall]] fil-parroċċa ta' [[Sant Julià de Lòria]]. ==Storja== Il-klabb rebaħ il-kampjonat tal-Andorra fi tlett staġuni: 2004–05,2005–06 u 2007–08. Il-klabb għandu deher ukoll fil-kompetizzjonijiet Ewropej diversi drabi. Fl-istaġun 2000–01 kienu eliminati fl-ewwel rawnd tal-[[UEFA Intertoto Cup 2001|Intertoto Cup]] mill-tim Żvizzeru, [[FC Lausanne-Sport|Lausanne]] (aggregat 1–9). Huma wkoll ħadu sehem fl-Intertoto Cup fl-istaġun [[UEFA Intertoto Cup 2002|2002–03]] u ġew dro f'darhom kontra [[Coleraine FC]] mill-Irlanda ta' Fuq, iżda barra minn darhom tilfu 5-0 u ġew eliminati mill-kompetizzjoni. Huma sofrew telfa ta' 8-0 f'darhom fl-istaġun [[UEFA Intertoto Cup 2004|2004–05]] tal-Intertoto Cup kontra team Serb, [[FK Smederevo]] u tilfu 3-0 fis-Serbja. Fl-ewwel rawnd tal-kwalifiki għall-[[UEFA Cup 2005-06]] tilfu tim Rumen, [[Rapid Bucureşti]] (aggregat 0–10). Fl-ewwel rawnd tal-[[UEFA Intertoto Cup 2006|Intertoto Cup 2006–07]] huma tilfu ma [[NK Maribor]] mis-Slovenja (aggregat 0–8). Fl-ewwel rawnd tal-[[UEFA Intertoto Cup 2007|Intertoto Cup 2007–08]] tilfu ma skwadra Bosnijaċa [[FK Slavija]] 3–2 fl-Andorra u 3–2 ukoll fil-Bosnja u Ħerzegovina (aggregat 4–6). Sant Julià ffaċċjaw lil-[[PFC Cherno More Varna]] tal-Bulgarija fl-ewwel rawnd ta 'kwalifiki tal-[[UEFA Cup 2008-09|UEFA Cup 2008–09]]. Huma tilfu 0–9 bl-aggregat. Fl-istaġun 2009–10, Sant Julia għal darb'oħra ffaċċjaw l-avversarju Bulgaru, din id-darba għall-kwalifiki tal-[[UEFA Champions League]] – [[PFC Levski Sofia]]. Qabel ma ltaqu maċ-ċampjins Bulgari, Sant Julia eliminaw lil Tre Fiori tas-San Marino wara li ż-żewġ logħbiet spiċċaw 1:1, u mbagħad rebħu bl-[[L-għoti tal-penalties|għoti tal-penalties]]. Din kienet l-ewwel eliminazzjoni fil-kompetizzjonijiet Ewropej fl-istorja tal-futbol fl-Andorra. Il-ħolm tagħhom intemm wara telfa ta' 4:0 minn Sofia. It-tim xorta lagħab tajjeb u rnexxielu jiddefendi l-lasta għall-49 minuta kontra ċ-ċampjins Bulgari. == Unuri == *'''[[Primera Divisió]]: '''2 2004–05, 2008–09 *'''[[Copa Constitució]]: '''3 2007–08, 2009–10, 2010–11 *'''[[Supercup tal-Andorra|Supercopa Andorrana]]:''' 4 2004, 2009, 2010, 2011 == Parteċipazzjoni fl-Ewropa == ''Minn Lulju, 2011.'' *'''K'''=Kwalifiki === UEFA Intertoto Cup === {| class="wikitable" ! Staġun ! Rawnd ! Naz ! Klabb ! Home ! Away ! Aggregat |- |[[UEFA Intertoto Cup 2001|2001]] |1 |<center>{{flagicon|SWI}}</center> |[[Lausanne Sports]] |1–3 |0–6 |1–9 |- |2002 |1 |{{flagicon|NIR}} |[[Coleraine FC|Coleraine FC]] |2–2 |0–5 |2–7 |- |2004 |1 |{{flagicon|Serbja}} |[[FK Smederevo]] |0–8 |0–3 |0–11 |- |2006 |1 |{{flagicon|Slovenja}} |[[NK Maribor]] |0–3 |0–5 |0–8 |- |2007 |1 |{{flagicon|BIH}} |[[FK Slavija|Slavija Istočno Sarajevo]] |2–3 |2–3 |4–6 |- |} === UEFA Cup/Europa League === {| class="wikitable" ! Staġun ! Rawnd ! Naz ! Klabb ! Home ! Away ! Aggregat |- |[[UEFA Cup 2005-06|2005–06]] |K1 |{{flagicon|ROM}} |[[FC Rapid Bucureşti|Rapid Bucureşti]] |0–5 |0–5 |0–10 |- |[[UEFA Cup 2008-09|2008–09]] |K1 |{{flagicon|BUL}} |[[PFC Cherno More Varna|Cherno More Varna]] |0–5 |0–4 |0–9 |- |[[UEFA Europa League 2010–11|2010–11]] |K2 |{{flagicon|FIN}} |[[MYPA]] |0–3 |0–5 |0–8 |- |[[UEFA Europa League 2011–12|2011–12]] |K2 |{{flagicon|ISR}} |[[Bnei Yehuda Tel Aviv FC|Bnei Yehuda]] |0–2 |0–2 |0–4 |- |} === UEFA Champions League === {| class="wikitable" ! Staġun ! Rawnd ! Naz ! Klabb ! Home ! Away ! Aggregat |- |rowspan=2|[[UEFA Champions League 2009-10|2009–10]] |K1 |{{flagicon|San Marino}} |[[SP Tre Fiori]] |1–1 |1–1 |2–2 (5–4 p) |- |K2 |{{flagicon|BUL}} |[[PFC Levski Sofia]] |0–5 |0–4 |0–9 |} ==Ħoloq esterni== *[https://web.archive.org/web/20100208050723/http://playerhistory.com/Default.aspx?page=club_details&clubID=3739 Sant Julià fuq Playerhistory.com] *[http://www.transfermarkt.de/de/verein/11910/uesantjulia/uebersicht/startseite.html Sant Julià fuq Transfermarkt.de] *[http://www.football-lineups.com/team/UE_Sant_Julia/ Sant Julià fuq Football-Lineups.com] {{Primera Divisió}} [[Kategorija:Klabbs tal-futbol tal-Andorra|Sant Julià]] [[Kategorija:Klabbs tal-futbol stabbiliti fl-1982|Sant Julià]] 1hif7luhb9ua2sm4edn9mdddqs5e5dq 0 18762 330667 326374 2026-06-22T06:39:54Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330667 wikitext text/x-wiki {{Infobox Tim tal-Futbol |isem =Shirak |stampa = [[Stampa:FC Shirak.png|220px]] |ismijiet_oħra = |isem_sħiħ = Shirak Football Club |grawnd = [[Stadju Gyumri City]], [[Gyumri]] |jesa' = 3,020 |fundazzjoni = 1958 |president = Arman Sahakyan |kowċ = Vardan Bichakhchyan |kampjonat = [[Premier League Armen]] | staġun = | pożizzjoni = | sit_elettroniku = http://fcshirak.am/ | pattern_la1 =_asroma1011t | pattern_b1 = | pattern_ra1 =_asroma1011t | leftarm1 = FF7F00 | body1 = FF7F00 | rightarm1 = FF7F00 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 =_samp1011t | pattern_b2 = | pattern_ra2 =_samp1011t | leftarm2 = 000000 | body2 = 000000 | rightarm2 = 000000 | shorts2 = FFFFFF | socks2 = 000000 |pattern_la3=_samp1011t |pattern_b3 = |pattern_ra3=_samp1011t |leftarm3 = 000000 |body3 = 000000 |rightarm3 = 000000 |shorts3 = 000000 |socks3 = 000000 }} '''Shirak Football Club''' ([[Lingwa Armena|Armen]]: Շիրակ Ֆուտբոլային Ակումբ) huwa [[klabb tal-futbol]] [[Armenja|Armen]] li huwa bbażat ġewwa [[Gyumri]]. Il-klabb jilgħab fil-[[Premier League Armen]], l-ogħla diviżjoni fil-futbol Armen. Il-Grawnd tagħhom huwa [[Stadju Gyumri City]]. ==Storja== [[File:shirak.gif|thumb|right|Emblema antika ta' Shirak FC]] FC Shirak kienu fondati fl-1958. Matul is-1970ijiet, il-klabb kien taħt l-isem ''Olympia''. Huma kienu jilagħbu fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Sovjetika|Ewwel Diviżjoni Sovjetika]] sakemm l-Armenja ħadet l-indipendenza. Il-Grawnd tal-klabb huwa [[Stadju Gyumri City]], li jesa' 3,000 partitarju; l-istadju kien rinnovat fl-1999. Il-klabb huwa wieħed mill-eqdem fil-[[Armenja]] u pproduċa plejers tajbin ħafna li marru fuq biex jirrappreżentaw il-pajjiż. [[Artur Petrosyan]] u [[Harutyun Vardanyan]] huma żewġ plejers famużi prodotti minn dan il-klabb. It-tnejn l'huma kienu kisbu reputazzjoni bħala plejers b'talent u komplew biex jilagħbu għat-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Armenja|Tim nazzjonali tal-Armenja]]. Il-klabb huwa t-tieni l-aktar li għandhu unuri fil-pajjiż, li rebħu 3 kampjonati u 3 ''super-cups'', madankollu tħabtu finanzjarjament fl-aħħar snin (2005, 2006), fatt li ra d-dawra tal-klabb fil-prestazzjonijiet fqar u fl-edizzjonijiet riċenti tal-[[Premier League Armen]]. Fl-2012 FC Shirak għall-ewwel fl-istorja tagħhom rebħu t-[[Tazza Armena]]. FC Shirak ħadu sehem fit-3 tazzi Ewropej differenti: [[UEFA Champions League|Champions League]], [[UEFA Cup]] u [[UEFA Intertoto Cup|Intertoto Cup]]. Fl-2012/13 FC Shirak lagħbu fil-UEFA Europa League u avvanzaw għat-tieni fażi bl-aggregat ta' 2-1 kontra [[FK Rudar Pljevlja]]. Fit-tieni rawnd FC Shirak lagħbu ma [[Bnei Yehuda Tel Aviv FC|Bnei Yehuda]] mill-Iżrael u tilfu 3-0. == Unuri== '''[[Premier League Armen]]''' * [[Stampa:Gold medal icon.svg]] Rebbieħa (3) – 1992, 1994, 1999, 2012–13 * [[Stampa:Silver medal icon.svg]] Runner-up (5) – 1993, 1995-96, 1997, 1998, 2002 * [[Stampa:Bronze medal icon.svg]] It-tielet (2) –2000, 2003; '''[[Tazza Armena]]''' * [[File:Cup Winner.png]] Rebbieħa (1) – 2011-12 * [[File:Cup Finalist.png]] Runner-up (4) – 1993, 1994, 1999, 2011, 2012–13 '''[[Super Cup Armena]]''' * [[File:Cup Winner.png]] Rebbieħa (3) – 1997, 2000, 2003 * [[File:Cup Finalist.png]] Runner-up (1) – 1999 == Parteċipazzjoni fl-Ewropa == ''Minn Lulju 2012.'' {| align=center cellspacing="0" cellpadding="3" style="border:1px solid #AAAAAA;font-size:90%" |-bgcolor="#E4E4E4" !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Kompetizzjoni !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" align="center" |{{deskrizzjoni kmand|L|Logħob}} !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" align="center" |{{deskrizzjoni kmand|R|Rebħiet}} !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" align="center" |{{deskrizzjoni kmand|P|Pari}} !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" align="center" |{{deskrizzjoni kmand|T|Telfiet}} !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" align="center" |{{deskrizzjoni kmand|GF|Gowls favur}} !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" align="center" |{{deskrizzjoni kmand|GK|Gowls kontra}} |- | [[UEFA Champions League]] | align="center"| 3 | align="center"| 1 | align="center"| 1 | align="center"| 1 | align="center"| 5 | align="center"| 3 |- | [[UEFA Europa League]] | align="center"| 16 | align="center"| 2 | align="center"| 3 | align="center"| 11 | align="center"| 6 | align="center"| 30 |- | [[UEFA Intertoto Cup]] | align="center"| 4 | align="center"| 1 | align="center"| 1 | align="center"| 2 | align="center"| 7 | align="center"| 10 |- |- style="background:#E4E4E4;" ! colspan="1" align="centre"| Total ! 23 ! 4 ! 5 ! 14 ! 18 ! 43 |- |} {| align=center cellspacing="0" cellpadding="3" style="border:1px solid #AAAAAA;font-size:90%" |-bgcolor="#E4E4E4" !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Staġun !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Kompetizzjoni !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Rawnd !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Klabb !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" align="center" |1^el leg !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" align="center" |2ⁿⁱ leg !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" align="center" |Aggregat |- style="background:#FFFFFF;" | [[UEFA Cup 1995-96|1995-96]] || [[UEFA Cup]] || RP ||{{flagicon|POL}} [[Zagłębie Lubin]] ||align="center"| 0 - 0 ||align="center"| '''0 - 1''' ||align="center"| 0 - 1 |- style="background:#F5F5F5;" | [[UEFA Cup 1996-97|1996-97]] || [[UEFA Cup]] || RP ||{{flagicon|CYP}} [[Anorthosis Famagusta FC|Anorthosis Famagusta]] ||align="center"| 0 - 4 ||align="center"| '''2 - 2''' ||align="center"| 2 - 6 |- style="background:#FFFFFF;" | [[UEFA Cup 1998-99|1998-99]] || [[UEFA Cup]] || 1R ||{{flagicon|SWE}} [[Malmö FF|Malmö]] ||align="center"| '''0 - 2''' ||align="center"| 0 - 5 ||align="center"| 0 - 7 |- style="background:#F5F5F5;" | [[UEFA Cup 1999-2000|1999-00]] || [[UEFA Cup]] || 1R ||{{flagicon|FIN}} [[HJK Helsinki]] ||align="center"| 0 - 2 ||align="center"| '''1 - 0''' ||align="center"| 1 - 2 |- style="background:#FFFFFF;" | [[UEFA Champions League 2000-01|2000-01]] || [[UEFA Champions League]] || 1R ||{{flagicon|BLR}} [[FC BATE|BATE Borisov]] ||align="center"| '''1 - 1''' ||align="center"| 1 - 2 ||align="center"| 2 - 3 |- style="background:#F5F5F5;" | [[UEFA Intertoto Cup 2001|2001]] || [[UEFA Intertoto Cup]] || 1R ||{{flagicon|HUN}} [[Tatabánya FC|Tatabánya]] ||align="center"| 3 - 2 ||align="center"| '''1 - 3''' ||align="center"| 4 - 5 |- style="background:#FFFFFF;" | [[UEFA Intertoto Cup 2002|2002]] || [[UEFA Intertoto Cup]] || 1R ||{{flagicon|POR}} [[CD Santa Clara|Santa Clara]] ||align="center"| 0 - 2 ||align="center"| '''3 - 3''' ||align="center"| 3 - 5 |- style="background:#F5F5F5;" | [[UEFA Cup 2003-04|2003-04]] || [[UEFA Cup]] || RK ||{{flagicon|DEN}} [[FC Nordsjælland|Nordsjælland Farum]] ||align="center"| 0 - 4 ||align="center"| '''0 - 2''' ||align="center"| 0 - 6 |- style="background:#FFFFFF;" | [[UEFA Cup 2004-05|2004-05]] || [[UEFA Cup]] || 1R ||{{flagicon|MDA}} [[FC Tiraspol|Tiraspol]] ||align="center"| '''1 - 2''' ||align="center"| 0 - 2 ||align="center"| 1 - 4 |- style="background:#F5F5F5;" | [[UEFA Europa League 2012-13|2012-13]] || [[UEFA Europa League]] || 1R ||{{flagicon|MNE}} [[FK Rudar Pljevlja|Rudar Pljevlja]] ||align="center"| 1 - 0 ||align="center"| '''1 - 1''' ||align="center"| 2 - 1 |- style="background:#FFFFFF;" | || || 2R ||{{flagicon|ISR}} [[Bnei Yehuda Tel Aviv FC|Bnei Yehuda Tel Aviv]] ||align="center"| 0 - 2 ||align="center"| '''0 - 1''' ||align="center"| 0 - 3 |- style="background:#F5F5F5;" | rowspan="2"| [[UEFA Champions League 2013–14|2013–14]] | rowspan="2"| [[UEFA Champions League]] | 1R | {{flagicon|San Marino}} [[SP Tre Penne|Tre Penne]] | align="center"| '''3–0''' | align="center"| 0–1 | align="center"| 3–1 |- style="background:#FFFFFF;" | 2R | {{flagicon|Serbja}} [[FK Partizan]] | align="center"| '''1–1''' | align="center"| 0–0 | align="center"| 1–1 ([[Regola tal-gowls barra mid-dar|a]]) |- |} <center>Riżultati bil-'''bold''' huma f'darhom</center> == Plejers notevoli == *{{flagicon|Armenja}} [[Sargis Karapetyan]] *{{flagicon|Armenja}} [[Arthur Petrosyan]] *{{flagicon|Armenja}} [[Harutyun Vardanyan]] == Kowċis == {{Col-begin}} {{Col-2}} *{{flagicon|SSR Armena}} Akop Durgaryan ''(1958)'' *{{flagicon|SSR Armena}} Hayk Andriasyan ''(1959–61)'' *{{flagicon|SSR Armena}} Albert Abramyan ''(1962–64)'' *{{flagicon|SSR Armena}} Hayk Andriasyan ''(1965–66)'' *{{flagicon|SSR Armena}} Bagdasar Movsisyan ''(1967)'' *{{flagicon|SSR Armena}} Akop Durgaryan ''(1968)'' *{{flagicon|SSR Armena}} Hayk Andriasyan ''(1969)'' *{{flagicon|SSR Armena}} Sarkis Ovivyan ''(1970)'' *{{flagicon|SSR Armena}} Sergey Mkhitaryan ''(1971–74)'' *{{flagicon|SSR Armena}} Stepan Matevosyan ''(1975)'' *{{flagicon|SSR Armena}} Sergey Mkhitaryan ''(1976–78)'' *{{flagicon|SSR Armena}} Zhak Suprikyan ''(1979)'' {{Col-2}} *{{flagicon|SSR Armena}} Abramyan ''(1980)'' *{{flagicon|SSR Armena}} Oganes Mantarlyan ''(1981)'' *{{flagicon|SSR Armena}} Sergey Mkhitaryan ''(1982–83)'' *{{flagicon|SSR Armena}} Andranik Adamyan ''(1984–85)'' *{{flagicon|SSR Armena}} Zhora Bargesyan ''(1986)'' *{{flagicon|SSR Armena}} Sergey Mkhitaryan ''(1987–88)'' *{{flagicon|SSR Armena}} Zhora Bargesyan ''(1989–90)'' *{{flagicon|Armenja}} Andranik Adamyan ''(1991–04)'' *{{flagicon|Armenja}} Zhora Bargesyan ''(2005–09)'' *{{flagicon|Armenja}} Vardan Bichakhchyan ''(2009–10)'' *{{flagicon|Armenja}} Samvel Petrosyan ''(2010–11)'' *{{flagicon|Armenja}} Vardan Bichakhchyan ''(2011–preżent)'' {{Col-end}} ==Ħoloq esterni== * [http://www.ffa.am/en/teams/fcshirak/ Shirak] fuq FFA.AM * [http://www.uefa.com/footballeurope/club=59877/domestic.html Shirak] fuq UEFA.COM * [https://web.archive.org/web/20071011102514/http://www.eufo.de/football/arm/shirumri.htm Shirak] fuq EUFO.DE * [https://web.archive.org/web/20120915031330/http://www.weltfussball.de/teams/fc-shirak/ Shirak] fuq Weltfussball.de * [https://web.archive.org/web/20140819082703/http://www.playerhistory.com/club/16339/ Shirak] fuq Playerhistory.com {{Premier League Armen}} [[Kategorija:Klabbs tal-futbol Armeni|Shirak]] [[Kategorija:Klabbs tal-futbol stabbiliti fl-1958|Shirak]] azku62zdhae6lh56bh5wen37ucd9759 0 18768 330671 326379 2026-06-22T07:44:22Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330671 wikitext text/x-wiki {{Infobox Tim tal-Futbol |isem =Ulisses |stampa = [[Stampa:Ulisses FC.png|170px]] |ismijiet_oħra = |isem_sħiħ = Ulisses Football Club |grawnd = [[Stadju Repubblikan, Yerevan|Stadju Repubblikan]], [[Yerevan]] |jesa' = 14,968 |fundazzjoni = 2000 |president = Artak Harutyunyan |kowċ = Karen Barseghyan |kampjonat = [[Premier League Armen]] | staġun = [[Premier League Armen 2012–13|2012–13]] | pożizzjoni = 6 | sit_elettroniku = http://fculisses.am |pattern_la1=|pattern_b1=_thinredsides|pattern_ra1= |leftarm1=FFFFFF|body1=FFFFFF|rightarm1=FFFFFF|shorts1=FFFFFF|socks1=FFFFFF |pattern_la2=|pattern_b2=_thinwhitesides|pattern_ra2= |leftarm2=E20E0E|body2=E20E0E|rightarm2=E20E0E|shorts2=E20E0E|socks2=E20E0E |pattern_la3 =_whiteborder |pattern_b3 = _whitecollar|pattern_ra3 =_whiteborder |leftarm3=000000|body3=000000|rightarm3=000000|shorts3=000000|socks3=FFFFFF| }} '''Ulisses Football Club''' ([[Lingwa Armena|Armen]]: Ուլիս Ֆուտբոլային Ակումբ) huwa [[klabb tal-futbol]] [[Armenja|Armen]] li huwa bbażat ġewwa [[Yerevan]]. Il-klabb jilgħab fil-[[Premier League Armen]], l-ogħla diviżjoni fil-futbol Armen. Il-Grawnd tagħhom huwa [[Stadju Repubblikan, Yerevan|Stadju Repubblikan]]. ==Storja== *2000 – Fondati bħala Dinamo-2000 FC *2004 – Isem mibdul għal Dinamo-Zenit FC *2006 – Isem mibdul għal Ulisses FC ===Dinamo-2000=== Għal dan il-perjodu it-tim bidel ismu diversi drabi minħabba li kienu f'kundizzjonijiet instabbli. Il-fatt notevoli hu li t-tim beda triqtu quddiem fil-kampjonat biss fl-2001 u mill-Premier League Armen. Il-logħob f'dik is-sena kien kajman iżda xorta waħda kellhom post għall-istaġun ta' wara. Fiż-żewġ staġuni ta' wara kienu eżattament l-istess bħall-ewwel wieħed. ===Dinamo-Zenit=== Fl-2004 it-tim kiseb il-5 post fil-klassifika u rriżulta wieħed mill-aqwa Premier League Armen għal dawk is-snin. Qabel dan, it-tim ingħaqad ma' "Zenith" (Charentsavan) football club u ssemma mill-ġdid "Dinamo-Zenith FC" ===Ulisses=== Sentejn wara, l-aħjar riżultat kien imħassar. Il-klabb bidel ismu ma sostenitur ġdid li kien daħal. It-Tim kiseb it-8 post fil-Premier League u huma kellhom iċ-ċans biex isalvaw is-sitwazzjoni tal-logħba separata ma' [[FC Dinamo Yerevan]]. Il-bidu ma kienx daqshekk promettenti, iżda fil-11-il minuta kien qiegħed jitlef 0:1, u fl-14-il minuta 1:2. Il-ħin tal-mistrieħ ġab nifs ġdid lit-tim wara li skorjaw 3 gowls u ċċaqlaq il-klabb għall-istaġun li jmiss. Fl-istaġuni 2007 u 2008, it-tim kien ferm aktar aħjar u ma kien hemm l-ebda ħtieġa ta 'logħob sopravivenz. Fil-bidu ta ' 2008, id-dipartiment tal-klabb kabbar l-iskola tal-futbol ta' "Shengavit" u wkoll kera (kundizzjonijiet fit-tul) grawnd għat-taħriġ (mini-arena) ġewwa Voskehat. Il-grawnd ta' Voskehat huwa l-post ta' taħriġ għat-tim, filwaqt li l-logħbiet tal-kampjonat jintlagħbu ġewwa grawnds kbar. Fl-2007, it-tim kien jilgħab f'daru ġewwa "Kasakh" grawnd ġewwa Ashtarak, u fl-2009 – il-grawnd temporanju kienu MIKA Arena ġewwa Yerevan. Ulisses football club huwa wkoll sid ta' "Shengavit" li fl-2008 kiseb midalja tad-deheb fil-kampjonat aktar bax iżda dawn ma setgħawx jiġu promossi fil-Premier League. Qabel il-bidu tal-staġun 2009, il-bord tat-tim għamel deċiżjonijiet serji għar-riżultat wara li l-iskwadra ġiet imsaħħa bi trasferiment fil-plejers b'saħħithom ġodda. L-ewwel logħba ma' Kilikia FC kienu rebħu iżda eventwalment ġew melgħuba fit-tieni rawnd minn [[Pyunik FC]]. Fil-logħbiet li jmiss it-tim kiseb aktar esperjenza u fil-loghba tal-5 rawnd ma [[Mika FC]], il-klabb kienlest bi tliet rebħiet fil-rawnds ta' qabel. Il-logħba ma' MIKA spiċċat 0:0 iżda fil-logħba ta' wara imisshom f'darhom [[Banants FC]] iżda tilfu 0:1. Wara 2 rebħiet kontra klabbs dgħajfa, il-logħba ta' wara kienet kontra "Pyunik". Fl-ewwel logħba tat-tim tilef, din il-logħba kienet aktar b'saħħitha, imma fl-aħħar Pyunik skorjaw. It-rebaħ lil [[Gandzasar FC]], dro ma' [[Shirak FC]] u rebħa ta' 1-2 kontra MIKA. Fis-7 rawnd ta' wara it-tim ma tilifx logħba. Tmiem l-istaġun, il-klabb kiseb it-3 post fil-klassifika tal-kampjonat li kienu taħt "Pyunik" (1), "MIKA" (2) u "Banansts" (4) warajhom. Fit-22 ta' Marzu, 2010 president il-ġdid tal-klabb (Artak Harutyunyan) ġie promoss – li qal dwar l-għanijiet tal-istaġun il-ġdid. Huwa wkoll qal dwar il-ftuħ tal-uffiċċju klabb il-ġdid u dwar l-istadju "Hrazdan". Ukoll kien qal dwar ir-rikostruzzjoni tal-iskola tal-futbol ta' "Shengavit" li se tiftaħ fl-2010. Fl-2011, Ulisses rebħu l-[[Premier League Armen]] għall-ewwel darba fl-istorja tal-klabb, u spiċċaw id-dominanza ta' [[FC Pyunik|Pyunik]] ta '10 kampjonati konsekuttivi. ==Parteċipazzjoni fl-Ewropa== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Staġun ! Kompetizzjoni ! Rawnd ! Klabb ! Home ! Away ! Aggregat |- |[[UEFA Europa League 2010–11|2010–11]] |[[UEFA Europa League]] |Rawnd tal-Kwalifikazzjoni |align="left"|{{flagicon|ISR}} [[Bnei Yehuda Tel-Aviv FC]] | '''0 – 0''' | 0 – 1 | 0 – 1 |- |[[UEFA Europa League 2011–12|2011–12]] |[[UEFA Europa League]] |Rawnd tal-Kwalifikazzjoni |align="left"|{{flagicon|HUN}} [[Ferencvarosi TC]] | 0 – 2 | 0 – 3 | 0 – 5 |- |[[UEFA Champions League 2012–13|2012–13]] |[[UEFA Champions League]] |2. Rawnd tal-Kwalifikazzjoni |align="left"|{{flagicon|MDA}} [[FC Sheriff Tiraspol]] | 0 – 1 | 0 – 1 | 0 – 2 |- |[[UEFA Champions League 2015-16|2015-16]] |[[UEFA Champions League]] |Rawnd tal-Kwalifikazzjoni |align="left"|{{Flagicon|MLT}} [[Birkirkara FC]] |1 – 3 |0 – 0 |1 – 3 |} ==Unuri== * '''[[Premier League Armen]]:''' ** '''Ċampjins (1):''' 2011 ==Skwadra== {{Plejers fit-tim tal-futbol/bidu}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n=1|naz=ARM|isem=[[Manvel Afrikyan]]|poż=G}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n=2|naz=Brażil|isem=[[Juliano Gimenes]]|poż=D}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n=3|naz=ARM|isem=[[Tigran Hakhnazaryan]]|poż=D}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n=5|naz=ARM|isem=[[Norayr Grigoryan]]|poż=D}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n=6|naz=ARM|isem=[[Norayr Sahakyan]]|poż=M}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n=7|naz=ARM|isem=[[Orbeli Hambardzumyan]]|poż=A}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n=8|naz=ARM|isem=[[David Grigoryan]]|poż=D}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n=9|naz=ARM|isem=[[Gevorg Nranyan]]|poż=A}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n=10|naz=ARM|isem=[[Arthur Kocharyan]]|poż=A}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n=11|naz=ARM|isem=[[Arsen Balabekyan]]|poż=A}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n=13|naz=Brażil|isem=[[Aragoney da Silva Santos|Aragoney]]|poż=M}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n=14|naz=ARM|isem=[[Vahagn Minasyan]]|poż=D}} {{Plejers fit-tim tal-futbol/nofs}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n=15|naz=ARM|isem=[[Aram Bareghamyan]]|poż=M}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n=16|naz=ARM|isem=[[Hovhannes Machkalyan]]|poż=A}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n=17|naz=GEO|isem=[[Tengiz Ugrekhelidze]]|poż=D}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n=18|naz=ARM|isem=[[Mikheil Simonyan]]|poż=M}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n=19|naz=ARM|isem=[[Albert Tadevosyan]]|poż=A}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n=20|naz=ARM|isem=[[Revik Yeghiazaryan]]|poż=D}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n=24|naz=ARM|isem=[[Artak Andrikyan]]|poż=D}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n=30|naz=GEO|isem=[[Shota Jikia]]|poż=A}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n=33|naz=ARM|isem=[[Artak Grigoryan (futboler)|Artak Grigoryan]]|poż=M}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n=80|naz=ARM|isem=[[Artyom Adamyan]]|poż=M}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n=91|naz=Kongo|isem=[[Lie Paro Ngavouka-Tseke|Pato Ngavouka]]|poż=M}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n=99|naz=ARM|isem=[[Edvard Hovhannisyan]]|poż=G}} {{Plejers fit-tim tal-futbol/tmiem}} == Kowċis == *{{flagicon|ARM}} Vagarshak Aslanyan, 2000–2001 *{{flagicon|ARM}} Albert Sarkisyan, 2002 *{{flagicon|ARM}} Vachagan Khachataryan, 2002 *{{flagicon|ARM}} Alesha Antonyan, 2002–2003 *{{flagicon|ARM}} Ashot Kirakosyan, 2004–2005 *{{flagicon|ARM}} Sevada Arzumanyan, 2005–2006 *{{flagicon|ARM}} Arsen Chilingaryan, 2006–2007 *{{flagicon|ARM}} Souren Barseghyan, 2007–2008 *{{flagicon|ARM}} Sevada Arzumanyan, 2008–2012 *{{flagicon|ARM}} Karen Barseghyan (gwardjan), 2012–preżent ==Ħoloq esterni== * [https://web.archive.org/web/20140117001341/http://www.ulissesfc.am/ Ulisses FC] * [http://www.ffa.am/en/teams/fculysses/ Ulisses FC fuq FFA.AM] * [http://www.uefa.com/footballeurope/club=75045/domestic.html Ulisses FC fuq UEFA.COM] * [https://web.archive.org/web/20071011102648/http://www.eufo.de/football/arm/ulisevan.htm Ulisses FC fuq EUFO.DE] * [https://web.archive.org/web/20121006110217/http://www.weltfussball.de/teams/fc-ulysses/ Ulisses FC fuq Weltfussball.de] * [https://web.archive.org/web/20180911044922/https://www.playerhistory.com/club/29721/ Ulisses FC fuq Playerhistory.com] * [https://web.archive.org/web/20121003201648/http://weltfussballarchiv.com/club_profile.php?ID=8856 Ulisses FC fuq weltfussballarchiv.com] * [https://web.archive.org/web/20100923074828/http://www.e-infobank.com/ Klassifika ta' Klabbs Ewropej] {{Premier League Armen}} [[Kategorija:Klabbs tal-futbol Armeni|Ulisses]] [[Kategorija:Klabbs tal-futbol stabbiliti fl-2000|Ulisses]] 2tdzqwb0fwqgtluotk7ri46pt49wkez 0 18789 330665 317449 2026-06-22T06:24:15Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330665 wikitext text/x-wiki {{Infobox Tim tal-Futbol |isem = Mattersburg |stampa = [[Stampa:Mattersburgsv.png|180px]] |ismijiet_oħra = |isem_sħiħ = SV Bauwelt Koch Mattersburg |grawnd = [[Pappelstadion]], [[Mattersburg]] |jesa' = 17,100 |fundazzjoni = 1922 |president = |kowċ = |kampjonat = | staġun = | pożizzjoni = | sit_elettroniku = http://www.svm.at/ | pattern_la1=|pattern_b1=|pattern_ra1=| leftarm1=00AA00|body1=00AA00|rightarm1=00AA00|shorts1=FFFFFF|socks1=00AA00| pattern_la2=|pattern_b2=|pattern_ra2=| leftarm2=FF0000|body2=FF0000|rightarm2=FF0000|shorts2=FF0000|socks2=FFffff| }} [[Stampa:SV Mattersburg - Teamphoto 2010-11.jpg|thumb|250px|Ritratt tat-tim fl-istaġun 2010–2011]] '''SV Mattersburg''' huwa [[klabb tal-futbol]] [[Awstrija|Awstrijak]] li huwa bbażat ġewwa [[Mattersburg]], [[Burgenland]]. Għal raġunijiet ta' sponsorizzazzjoni, il-klabb huwa attwalment magħruf ukoll bħala '''SV Bauwelt Koch Mattersburg'''. Il-klabb twaqqaf fl-1922 u bħalissa jilgħab il-logħob f'darhu fil-grawnd [[Pappelstadion]] li jesa' 17,100 spettatur. Il-klabb ilu jilgħab fil-[[Bundesliga (Awstrija)|Bundesliga Awstrijaka]] mill-istaġun 2003–04. SV Mattersburg ikolhu folol kbar sorprendentement, mal-folla medja għall-istaġun 2004-05 huwa tieni l-ogħla fl-Awstrija, minkejja li l-belt ta' Mattersburg għandha biss 6,300 abitant. Fl-istaġun 2006–07, Mattersburg spiċċaw it-tielet post fil-Bundesliga, l-ogħla pożizzjoni fl-istorja tagħhom. == Plejere notevoli == * {{flagicon|AUT}} [[Christian Fuchs]] * {{flagicon|AUT}} [[Dietmar Kühbauer]] * {{flagicon|AUT}} [[Jürgen Patocka]] * {{flagicon|AUT}} [[Hannes Reinmayr]] * {{flagicon|BIH}} [[Dalibor Dragić]] * {{flagicon|CZE}} [[Miroslav Holeňák]] * {{flagicon|CZE}} [[René Wagner]] * {{flagicon|GER}} [[Carsten Jancker]] * {{flagicon|MKD}} [[Goce Sedloski]] * {{flagicon|POL}} [[Krzysztof Ratajczyk]] * {{flagicon|Slovenja}} [[Milivoje Novakovič]] * {{flagicon|RSA}} [[Jabu Mahlangu]] ==Kowċis== * {{flagicon|AUT}} [[Karl Rosner]] (Lul 2000–Set 00) * {{flagicon|AUT}} [[Ernst Simmel]] (Set 2000–Diċ 00) * {{flagicon|AUT}} [[Günther Schiffer]] (Jan 2001–Nov 01) * {{flagicon|AUT}} [[Werner Gregoritsch]] (Marzu 2002–Ġun 04) * {{flagicon|TUR}} [[Muhsin Ertuğral]] (Lul 2004–Nov 04) * {{flagicon|AUT}} [[Franz Lederer (kowċ)|Franz Lederer]] (Nov 2004–) == Parteċipazzjoni fl-Ewropa == {| class="wikitable" ! Staġun ! Kompetizzjoni ! Rawnd ! Pajjiż ! Klabb ! Home ! Away ! Aggregat |- |[[UEFA Cup 2006-07|2006-07]] |[[UEFA Cup]] |1K |{{flagicon|POL}} |[[Wisla Krakow]] |1–1 |0–1 |1–2 |- |[[UEFA Cup 2007-08|2007/08]] |[[UEFA Cup]] |1K |{{flagicon|KAZ}} |[[FC Aktobe]] |4–2 |0–1 |4–3 |- | | |2K |{{flagicon|SUI}} |[[FC Basel]] |0–4 |1–2 |1–6 |- |} *'''K''' = Kwalifikazzjoni == Ħoloq esterni == * [https://web.archive.org/web/20091016162114/http://www.eufo.de/football/aut/sv_mburg.htm SV Mattersburg fuq EUFO.DE] * [http://www.weltfussball.de/teams/sv-mattersburg/ SV Mattersburg fuq Weltfussball.de] * [https://web.archive.org/web/20160306152921/https://playerhistory.com/club/5042/ SV Mattersburg fuq Playerhistory.com] * [http://www.transfermarkt.de/de/verein/856/svmattersburg/uebersicht/startseite.html SV Mattersburg fuq Transfermarkt.de] * [http://www.footballsquads.co.uk/austria/2008-2009/bundes/matters.htm SV Mattersburg fuq Football Squads.co.uk] * [http://www.national-football-teams.com/v2/club.php?id=3041 SV Mattersburg fuq National Football Teams.com] * [http://www.football-lineups.com/team/SV_Mattersburg/ SV Mattersburg fuq Football-Lineups.com] {{Bundesliga (Awstrija)}} [[Kategorija:Klabbs tal-futbol Awstrijaċi|Mattersburg]] [[Kategorija:Klabbs tal-futbol stabbiliti fl-1922|Mattersburg]] 6ra0o7aiq1dh3cfz66q1c2u6cuql4c4 0 18890 330666 317450 2026-06-22T06:25:55Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330666 wikitext text/x-wiki {{Infobox Tim tal-Futbol |isem = SV Ried |stampa = [[Stampa:SV Ried.png|180px]] |ismijiet_oħra = |isem_sħiħ = SV Josko Ried |grawnd = [[Keine Sorgen Arena]], [[Ried im Innkreis]] |jesa' = 7,680 |fundazzjoni = 1912 |president = |kowċ = |kampjonat = Bundesliga | staġun = 2021/22 | pożizzjoni = 10. (Bundesliga) | sit_elettroniku = http://www.svried.at/ |pattern_la1=_svried1112|pattern_b1=_svried1112|pattern_ra1=_svried1112|pattern_sh1=_svried1112withwhite|pattern_so1=_color_3_stripes_white|leftarm1=175c49|body1=175c49|rightarm1=175c49|shorts1=000000|socks2=ffffff |pattern_la2=_svried1112|pattern_b2=_svried1112|pattern_ra2=_svried1112|pattern_sh2=_svried1112withblack|pattern_so2=_color_3_stripes_black|leftarm2=e00e03|body2=e00e03|rightarm2=e00e03|shorts2=ffffff|socks2=ffffff| }} '''SV Ried''' huwa [[klabb tal-futbol]] [[Awstrija|Awstrijak]] li huwa bbażat ġewwa [[Ried im Innkreis]]. It-tim jilgħab il-logħob f'daru ġewwa Keine-Sorgen Arena li jesa' 7,680 spettatur. Il-klabb attwalment jilgħab fil-[[Bundesliga (Awstrija)|Bundesliga Awstrijaka]] wara li rebaħ il-promozzjoni mill-[[Erste Liga]] fl-istaġun 2004-05. Għal raġunijiet ta' sponsorizzazzjoni, l-isem sħiħ tal-klabb bħalissa huwa ''SV Josko Ried''. ==Storja== Il-klabb ġie fondat fil-5 ta 'Mejju 1912 bħala ''Sportvereinigung Ried'', u lagħbu f'kampjonati reġjonali fl-Awstrija ta' fuq sal-1991, qabel ma telgħu għall-ewwel darba fil-kampjonat nazzjonali. L-ewwel kisba ta' SV Ried kien il-promozzjoni għall-ogħla livell tal-futbol Awstrijak fl-1995. SV Ried kisbu l-ewwel unur maġġur tagħhom fl-1998 meta rebħu t-[[Tazza Awstrijaka]], li għelbu lil [[SK Sturm Graz]] 3–1 fil-finali. Fl-2003, Ried kienu relegati, li kienu għalqu tmien snin fl-ogħla diviżjoni . Żewġ staġuni wara, Ried kisbu l-istatus tal-Bundesliga, li saru ċampjins tal-Erste Liga fit-23 ta' Mejju 2005 wara rebħa ta' 3–2 kontra [[SV Kapfenberg]]. Fl-istaġun ta 'wara (2005/06) Ried kisbu l-ogħla pożizzjoni fl-ogħla kampjonat s'issa, ir-raba post, fil-Bundesliga. Is-sena ta' wara rrnexxielhom itejjbu l-ogħla pożizzjoni fit-2 post u saru viċi-ċampjins. Wara l-ewwel terz tal-istaġun, it-tim deher li kellu battalja kontra r-relegazzjoni u kienu mwaħħla fl-aħħar post għal ħames ġimgħat. Il-ġestjoni klabb madankollu afda il-fiduċja tal-kapaċitajiet tal-kowċ Helmut Kraft, li jirriżulta li tkun l-aħjar deċiżjoni wara kollox. Tnax-il logħba mingħajr telfa fit-tieni terz tal-istaġun u ħames rebħiet mill-aħħar ħames logħbiet li ggaranta l-ogħla finitura tal-klabb fl-istaġun u kisbu post fl-ewwel rawnd tal-kwalifikazzjoni tal-[[UEFA Cup]]. == Unuri == * Tazza Awstrijaka 1998, 2011 * It-2 post fil-Bundesliga 2006/2007 ==Kowċis== * {{flagicon|AUT}} [[Klaus Roitinger]] (Lul 1988–Mejju 99) * {{flagicon|AUT}} [[Heinz Hochhauser]] (Lul 1999-Mejju 00) * {{flagicon|AUT}} [[Helmut Kronjäger]] (Lul 2000–April 01) * {{flagicon|AUT}} [[Alfred Tatar]] (April 2001–Mar 02) * {{flagicon|AUT}} [[Gerhard Schweitzer]] (Mar 2002–Mejju 03) * {{flagicon|AUT}} [[Klaus Roitinger]] ''(provviżorju)'' (Mejju 2003) * {{flagicon|CRO}} [[Petar Segrt]] (Lul 2003–Diċ 03) * {{flagicon|POL}} [[Andrzej Lesiak]] (Jan 2004–Ġun 4) * {{flagicon|AUT}} [[Heinz Hochhauser]] (Lul 2004–Mejju 06) * {{flagicon|AUT}} [[Helmut Kraft]] (Ġun 2006–Ott 07) * {{flagicon|AUT}} [[Thomas Weissenböck]] (Ott 2007–April 08) * {{flagicon|AUT}} [[Michael Angerschmid]] ''(provviżorju)'' (April 2008–Ġun 08) * {{flagicon|AUT}} [[Georg Zellhofer]] (Mejju 2008–Lul 08) * {{flagicon|AUT}} [[Gerhard Schweitzer]] ''(provviżorju)'' (Lul 2008) * {{flagicon|AUT}} [[Paul Gludovatz]] (Lul 2008–Mar 12) * {{flagicon|AUT}} [[Gerhard Schweitzer]] ''(provviżorju)'' (Mar 2012–Mejju 12) * {{flagicon|AUT}} [[Heinz Fuchsbichler]] (Ġun 2012–Nov 12) * {{flagicon|AUT}} [[Gerhard Schweitzer]] ''(provviżorju)'' (Nov 2012–) == Parteċipazzjoni fl-Ewropa == '''Q''' = Kwalifikazzjoni '''PO''' = Play-Off {| class="wikitable" ! Staġun ! Kompetizzjoni ! Rawnd ! Pajjiż ! Klabb ! Home ! Away ! Aggregat |- |rowspan="4"|[[UEFA Intertoto Cup 1996|1996]] |rowspan="4"|[[UEFA Intertoto Cup]] |rowspan="4"|Grupp 4 |{{flagicon|POL}} |[[Zaglebie Lubin]] | |1–2 |- |{{flagicon|DEN}} |[[Silkeborg IF]] |0–3 | |- |{{flagicon|Wales}} |[[Conwy United FC]] | |2–1 |- |{{flagicon|BEL}} |[[R. Charleroi SC|RSC Charleroi]] |1–3 | |- |rowspan="4"|[[UEFA Intertoto Cup 1997|1997]] |rowspan="4"|UEFA Intertoto Cup |rowspan="4"|Grupp 12 |{{flagicon|GRE}} |[[Iraklis Thessaloniki FC|Iraklis Saloniki]] |3–1 | |- |{{flagicon|Malta}} |[[Floriana FC|Floriana]] | |2–1 |- |{{flagicon|GEO}} |[[Merani-91 Tbilisi]] |1–3 | |- |{{flagicon|Russja}} |[[Torpedo Moskva]] | |0–2 |- |rowspan="2"|[[UEFA Cup Winners' Cup 1998-99|1998-99]] |rowspan="2"|[[UEFA Cup Winners' Cup]] |1 |{{flagicon|HUN}} |[[MTK Budapest]] |2–0 |1–0 |3–0 |- |2 |{{flagicon|ISR}} |[[Maccabi Haifa FC|Maccabi Haifa]] |2–1 |1–4 |3–5 |- |[[UEFA Intertoto Cup 2001|2001]] |UEFA Intertoto Cup |1 |{{flagicon|GEO}} |[[FC WIT Georgia|WIT Georgia]] |2–1 |0–1 |2–2 |- |rowspan="2"|[[UEFA Intertoto Cup 2006|2006]] |rowspan="2"|UEFA Intertoto Cup |2 |{{flagicon|GEO}} |[[FC Dinamo Tbilisi|Dinamo Tbilisi]] |3–1 |1–0 |4–1 |- |3K |{{flagicon|Moldova}} |[[FC Tiraspol]] |3–1 |1–1 |4–2 |- |[[UEFA Cup 2006-07|2006-07]] |[[UEFA Cup]] |2K |{{flagicon|SUI}} |[[FC Sion|Sion]] |0–0 |0–1 |0–1 |- |rowspan="2"|[[UEFA Cup 2007-08|2007-08]] |rowspan="2"|UEFA Cup |1K |{{flagicon|AZE}} |[[Neftchi Baku PFC|Neftchi Baku]] |3–1 |1–2 |4–3 |- |2K |{{flagicon|SUI}} |[[FC Sion|Sion]] |1–1 |0–3 |1–4 |- |rowspan="2"|[[UEFA Europa League 2011-12|2011-12]] |rowspan="2"|[[UEFA Europa League|Europa League]] |3K |{{flagicon|DEN}} |[[Brøndby IF]] |2–0 |2–4 |4–4 |- |PO |{{flagicon|NED}} |[[PSV Eindhoven|PSV]] |0–0 |0–5 |0–5 |} == Ħoloq esterni == * [http://www.svried.at/ Sit Uffiċjali] * [https://web.archive.org/web/20091016163056/http://www.eufo.de/football/aut/sv_rried.htm SV Ried fuq EUFO.DE] * [http://www.weltfussball.de/teams/sv-ried/ SV Ried fuq Weltfussball.de] * [https://web.archive.org/web/20160306225720/http://www.playerhistory.com/club/3798/ SV Ried fuq Playerhistory.com] * [http://www.transfermarkt.de/de/verein/266/svried/uebersicht/startseite.html SV Ried fuq Transfermarkt.de] * [http://www.footballsquads.co.uk/austria/2012-2013/bundes/ried.htm SV Ried fuq Football Squads.co.uk] * [http://www.national-football-teams.com/v2/club.php?id=151 SV Ried fuq National Football teams.com] * [http://www.football-lineups.com/team/SV_Ried/ SV Ried fuq Football-Lineups.com] {{commons|SV Ried}} {{Bundesliga (Awstrija)}} {{DEFAULTSORT:Ried}} [[Kategorija:Klabbs tal-futbol stabbiliti fl-1912]] [[Kategorija:Klabbs tal-futbol Awstrijaċi]] tmhs8vsz8kmf18oppv4vn6t10v2mbzi 0 18900 330664 317447 2026-06-22T06:22:24Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330664 wikitext text/x-wiki {{Infobox Tim tal-Futbol |isem = SK Sturm Graz |stampa = [[Stampa:SK Sturm Graz.png|180px]] |ismijiet_oħra = die Schwoazn, Blackies |isem_sħiħ = Sportklub Puntigamer Sturm Graz |grawnd = [[UPC-Arena]] |jesa' = 15,400 |fundazzjoni = 1909 |president = |kowċ = |kampjonat = [[Bundesliga (Awstrija)|Bundesliga Awstrijaka]] | staġun = 2021/22 | pożizzjoni = 2. | sit_elettroniku = http://www.sksturm.at/ | pattern_la1=|pattern_b1=_whiteuppersnake|pattern_ra1= | leftarm1=000000|body1=000000|rightarm1=000000|shorts1=000000|socks1=000000 | pattern_la2=|pattern_b2=_blackuppersnake|pattern_ra2=| | leftarm2=ffffff|body2=ffffff|rightarm2=ffffff|shorts2=ffffff|socks2=ffffff| }} '''SK Sturm Graz''' huwa [[klabb tal-futbol]] [[Awstrija]]k li huwa bbażat ġewwa [[Graz]], [[Stirja]], huma jilgħabu fil-[[Bundesliga (Awstrija)|Bundesliga Awstrijaka]]. Il-klabb kien fondat fl-1909. Il-kuluri tagħhom huma iswed u abjad. S'issa, Sturm Graz rebħu l-[[Bundesliga (Awstrija)|Kampjonat Awstrijak]] tlett darbiet (1998, 1999 u 2011) u pparteċipaw diversi drabi fil-[[UEFA Champions League]] u l-[[UEFA Europa League]]. == Storja == === Fondazzjoni === SK Sturm Graz kienu fondati fl-1909, bħala tim tal-irġiel (għall-kuntrarju tal-ġirien fl-istess belt [[Grazer AK]], fondat fl-1902). Mill-1921 sal-1949 Sturm rebħu l-kampjonat Stirjan 11-il darba. Meta l-Awstrija kienet parti mill-Ġermanja, il-klabb deher l-ewwel darba fl-ogħla kompetizzjoni fil-[[Gauliga Ostmark]] fl-istaġun 1942–43, li ġew l-aħħar u kienu relegati. Fl-1949, Sturm daħlu fil-kampjonat nazzjonali bħala l-ewwel tim li mhux ibbażat ġewwa Vjenna. === 1981—L-ewwel suċċess === L-ewwel suċċess kbir daħal taħt il-kowċ [[Otto Baric]], meta l-klabb lest spiċċa t-tieni fil-kampjonat fl-istaġun 1980/81. Sena wara, il-klabb kellu ġlieda permezz il-fażi tal-kwart-tal-finali fil-[[UEFA Cup]], li kienu melgħuba minn [[Nottingham Forest FC]] minn penalti fil-ħin żejjed. === 1992—Bidu ta' era ġdida === F'Diċembru tal-1992, [[Hannes Kartnig]] kien installat bħala president u l-ħabib qrib tiegħu [[Heinz Schilcher]] bħala maniġer ġdid. Fil-ħin, Sturm kien spiċċaw taħt djun enormi. Sturm kwalifikata għall-kampjonat iffurmat mill-ġdid [[Zehnerliga]], Kartnig u Schilcher iddeċieda l-aħjar kors ta 'azzjoni li jastjena plejers b'ismijiet kbar, u minflok għażel bidu ġdid bl-użu bi plejers żgħażagħ mill-klabb stess. Fl-1993 [[Milan Djuricic]] sar maniġer. === 1994 sal-2002—Osim u l-futbol Ewropew === Fl-1994, il-Bożnijak [[Ivica Osim]] ħa kontroll tal-Klabb; dan wera li huwa kruċjali dwar it-tidwir tal-punti fl-istorja tal-klabb. Osim irnexxielu jipproduċi tim effettiv u qawwi bl-użu ta' plejers żgħażagħ u mingħajr esperjenza għad-dispożizzjoni tiegħu, li saħħah plejers ewlenin bi ftit esperjenza. L-ewwel suċċess tat-tim kien li spiċċaw it-tieni fil-kampjonat fl-1955; sena wara, huma rebħu l-ewwel titlu tagħhom, li għelbu lil [[FC Admira Wacker Mödling|Admira Wacker]] fil-finali tat-Tazza, iżda fil-kampjonat li reġaw spiċċaw fit-tieni post. Fl-1998, SK Sturm Graz rebħu l-ewwel titolu tagħhom tal-Bundesliga Awstrijaka, li kienu mill-ġbid 'il bogħod mill-qasam kmieni u rebħu t-titolu b'seba 'logħob fl-idejn. Sturm wettqu żewġ rekords matul dan l-istaġun; huma baqgħu bla telfa fl-ewwel tnax-il logħba taghhom, u mbagħad għall-ieħor f'19-il logħba fl-istaġun. Fl-aħħar tal-istaġun huma fadlu 81 punt, total rekord Awstrijak, li rebħu t-tilu b'19-il punt vantaġġ fuq [[Rapid Vienna]].Dan l-istaġun ra wkoll żvilupp tal-"trijangolu maġiku" ta' Mario Haas, Hannes Reinmayr u Ivica Vastic. 1999 rat lil SK Sturm Graz jerġgħu jiksbu l-kampjonat, li żguraw it-tripletta billi rebħu dawn (kampjonat, tazza u super cup), minbarra li kellhom post fil-kwalifika għaċ-Champions League. Hawn, madankollu, dro mingħajr gowls kontra [[FC Spartak Moscow|Spartak Moscow]] kien l-uniku suċċess biss. Fl-istaġun 1999-2000 ra lil Sturm fiċ-Champions League għat-tieni darba, li spiċċaw it-tielet fil-grupp tagħhom. [[FC Tirol Innsbruck|FC Tirol]] ħadu t-titolu mill-ħakma ta' Sturm, iżda it-tieni post kien biżżejjed għat-tielet vjaġġ fiċ-Champions League. Madankollu, Sturm Graz rebħu l-Grupp (D) fiċ-Champions League (kontra [[Galatasaray SK|Galatasaray]], [[Rangers FC|Rangers]] u [[AS Monaco FC]]), biex b'hekk laħqu t-tieni rawnd għall-ewwel darba. Il-kampanja kampjonat kienet inqas suċċessiva – fir-raba pożizzjoni, l-agħar taħt Osim. Wara l-isfruttar fiċ-Champions League, diversi plejers ewlenin barra mit-12 li telqu tard ma kinux xieraq sostitwiti. L-agħar għadu, dan iżvilupp mill-ġdid tal-iskwadra għaġġlet il-profitt magħmul mill-kampanja Ewropea. Frazzjoni żgħira tal-flus biss ġew investiti fl-iżvilupp taż-żgħażagħ, biex jistabbilixxu akkademja. Minbarra dan, it-tim ġdid assemblat mill-ġdid lesta fit-tieni post fil-kampjonat, iżda naqsu fl-ostaklu kwalifiku għaċ-Champions League. Dan, flimkien ma' kritika dejjem akbar mill-President preċipitat ta' tluq ta' Osim wara tmien snin fit-tmexxija. === 2002 sal-2009 – Konsolidazzjoni === [[Stampa:Mannschaft des SK Sturm Graz beim Cupfinale 2010.jpg|thumb|300px|right|SK Sturm Graz, rebbieħa tat-tazza 2010]] [[Franco Foda]] u [[Gilbert Gress]] (7 telfiet f'9 logħob) it-tnejn gawdew żmien qasir u kienu nutli bħala kowċis, qabel l-eks midfilder [[Mihailo Petrović (kowċ)|Michael Petrovic]] ħa kontroll fil-ħarifa 2003. Huwa presjeduta introduzzjoni gradwali ta' talenti żagħżugħa, iżguraw pożizzjoni fl-ogħla post għat-tim kemm fl-2004 u fl-2005, li rfinaw fis-7 post. Mill-2005 Sturm Graz kienet qed jiffaċċjaw problemi finanzjarji u fil-1 ta' Settembru, 2006 petizzjoni ta 'falliment kienet ġiet ippreżentata mill-awtoritajiet fiskali. Minħabba l-qagħda finanzjarja Sturm kienu sfurzati biex jużaw plejers żgħażagħ, li kienu malajr mibjugħa lill rikonċiljat tal-klabb. === 2009 sal-ġurnata preżenta – Suċċess ġdid === [[Stampa:Sturm Graz.png|thumb|right|Eks emblema]] Wara li ġew ir-4 fl-2009, Sturm kwalifikaw għall-fażi tal-gruppi tal-[[Europe League]] fl-istaġun 2009-2010. L-avversarji tagħhom kienu [[Galatasaray SK|Galatasaray]], [[Panathinaikos FC|Panathinaikos]] u [[Dinamo Bucureşti]]. Fl-2010 Sturm rebħu l-[[Tazza Awstrijaka|ÖFB-Cup]] ġewwa Klagenfurt quddiem 25000 partitarji tagħhom stess kontra [[SC Wiener Neustadt]]. Dan kien l-ogħla numru ta' partitarji li vjaġġaw għal taqbila differenti fl-[[Stati tal-Awstrija|istat]]. Fl-istaġun 2010-2011 Sturm rebħu l-kampjonat Awstrijak. Il-qofol tal-istaġun kien il-logħba kwalifikanti kontra [[Juventus FC|Juventus]] fl-Europe League. Fl-istaġun 2011-2012 Sturm daħlu fil-kwalifiki taċ-Champions League bħala tim miżruh fit-2 rawnd. == Stadju == L-istadju tradizzjonali tat-tim għal ħafna snin kien il-''Gruabn'', li jeda' aktar minn 12,000 spettatur – kważi esklussivament bil-wieqfa – u kien ikkaratterizzat minn qasam dejaq tal-logħob tiegħu, u l-prossimità tal-partitarju u l-plejers. Mill-1997 sal-2005, Gruabn kien użat biss bħala grawnd għat-tahriġ u għall-logħob taż-żagħżagħ; fl-2005, il-grawnd kien mibjugħ lill-belt ta' [[Graz]] biex ittaffu d-diffikultajiet finanzjarji tal-klabb. Fl-1997 waslet il-mixja lejn l-[[UPC-Arena|Istadju Arnold Schwarzenegger]], li huwa maqsum bejn Sturm u rivali lokali tagħhom, [[Grazer AK]]. Minn Frar tal-2006, l-istadju huwa msejaħ [[UPC-Arena]]. == Unuri == ; [[Bundesliga (Awstrija)|Bundesliga Awstrijaka]] : Ċampjins (4): 1998, 1999, 2011, 2024 : Runners-up (5): 1981, 1995, 1996, 2000, 2002 ; [[Tazza Awstrijaka|ÖFB-Cup]] : Rebbieħa (6): 1996, 1997, 1999, 2010, 2018, 2023 : Runners-up (4): 1948, 1975, 1998, 2002 ; [[Supercup Awstrijaka]] : Rebbieħa (3): 1996, 1998, 1999 : Runners-up (2): 1997, 2002 ; '''Ċampjins Dilettanti Awstrijaċi''' (1): 1934 ; '''Ċampjins Stirjani Reġjonali''' (11): 1921, 1923, 1925, 1934, 1936, 1937, 1941, 1946, 1947, 1948, 1949 ; '''Tazza Stirjana''' (9): 1932, 1933, 1936, 1937, 1938, 1946, 1947, 1948, 1949 ; '''[[UEFA Champions League]]''' (3 parteċipazzjonijiet):1998, 1999, 2000 (it-2 Fażi tal-Gruppi) ; '''[[UEFA Cup]]''' (11 parteċipazzjonijiet): 1970-71, 1974-75, 1978-79, 1981-82, 1983-84 (kwarti tal-finali), 1988-89, 1991-92, 1995-96, 1999, 2002 ; '''[[UEFA Intertoto Cup]]''' (1): [[UEFA Intertoto Cup 2008|2008]] (Rebbieħa) == Parteċipazzjoni fl-Ewropa == * '''K'''= Kwalifikazzjoni * '''P'''= Preliminari * '''PO''' = Play-Off {| class="wikitable" ! Staġun ! Kompetizzjoni ! Rawnd ! Pajjiż ! Klabb ! Home ! Away |- |rowspan="2"|[[Inter-Cities Fairs Cup 1970–71|1970–71]] |rowspan="2"|[[UEFA Cup]] |1 |{{flagicon|FIN}} |[[Ilves Tampere]] |3–0 |2–4 |- |2 |{{flagicon|ENG}} |[[Arsenal FC]] |1–0 |0–2 |- |[[UEFA Cup 1974–75|1974–75]] |[[UEFA Cup]] |1 |{{flagicon|BEL}} |[[Royal Antwerp FC|Royal Antwerp]] |2–1 |0–1 |- |rowspan="3"|[[UEFA Cup Winners' Cup 1975-76|1975–76]] |rowspan="3"|[[UEFA Cup Winners' Cup]] |1 |{{flagicon|BUL|1971}} |[[PFC Slavia Sofia|Slavia Sofia]] |3–1 |0–1 |- |2 |{{flagicon|HUN|1957}} |[[Szombathelyi Haladás]] |2–0 |1–1 |- |R |{{flagicon|FRG}} |[[Eintracht Frankfurt]] |0–2 |0–1 |- |[[UEFA Cup 1978–79|1978–79]] |[[UEFA Cup]] |1R |{{flagicon|FRG}} |[[Borussia Mönchengladbach]] |1–2 |1–5 |- |rowspan="2"|[[UEFA Cup 1981–82|1981–82]] |rowspan="2"|[[UEFA Cup]] |1 |{{flagicon|URS}} |[[PFC CSKA Moscow|CSKA Moskva]] |1–0 |1–2 |- |2 |{{flagicon|SWE}} |[[IFK Göteborg]] |2–2 |2–3 |- |rowspan="4"|[[UEFA Cup 1983–84|1983–84]] |rowspan="4"|UEFA Cup |1 |{{flagicon|ROM|1965}} |[[FC Sportul Studențesc București|Sportul Studenţesc]] |0–0 |2–1 |- |2 |{{flagicon|ITA}} |[[Hellas Verona FC|Hellas Verona]] |0–0 |2–2 |- |3 |{{flagicon|GDR}} |[[1. FC Lokomotive Leipzig|Lokomotive Leipzig]] |2–0 |0–1 |- |R |{{flagicon|ENG}} |[[Nottingham Forest FC|Nottingham Forest]] |1–1 ([[Ħin supplementari|ħs]]) |0–1 |- |[[UEFA Cup 1988–89|1988–89]] |UEFA Cup |1 |{{flagicon|SWI}} |[[Servette FC|Servette Genève]] |0–0 |0–1 |- |[[UEFA Cup 1991–92|1991–92]] |UEFA Cup |1 |{{flagicon|Olanda}} |[[FC Utrecht]] |0–1 |1–3 |- |[[UEFA Cup 1995–96|1995–96]] |UEFA Cup |K |{{flagicon|CZE}} |[[SK Slavia Prague|Slavia Praha]] |0–1 |1–1 |- |[[UEFA Cup Winners' Cup 1996-97|1996–97]] |UEFA Cup Winners' Cup |1 |{{flagicon|CZE}} |[[AC Sparta Prague|Sparta Praha]] |2–2 |1–1 |- |rowspan="2"|[[UEFA Cup Winners' Cup 1997-98|1997–98]] |rowspan="2"|UEFA Cup Winners' Cup |1 |{{flagicon|CYP}} |[[APOEL FC|APOEL Nicosia]] |3–0 |1–0 |- |2 |{{flagicon|GRE}} |[[AEK Athens FC|AEK Athens]] |1–0 |0–2 |- |rowspan="4"|[[UEFA Champions League 1998-99|1998–99]] |rowspan="4"|[[UEFA Champions League]] |Q2 |{{flagicon|HUN}} |[[Újpest FC]] |4–0 |3–2 |- |rowspan="3"|Grupp C |{{flagicon|RUS}} |[[FC Spartak Moscow|Spartak Moskva]] |0–2 |0–0 |- |{{flagicon|ITA}} |[[FC Internazionale Milano|Inter Milan]] |0–2 |0–1 |- |{{flagicon|ESP}} |[[Real Madrid CF|Real Madrid]] |1–5 |1–6 |- |rowspan="4"|[[UEFA Champions League 1999-00|1999–00]] |rowspan="4"|UEFA Champions League |K3 |{{flagicon|SWI}} |[[Servette FC|Servette Genève]] |2–1 |2–2 |- |rowspan="3"|Grupp D, '''P''' |{{flagicon|FRA}} |[[Olympique de Marseille|Marseille]] |3–2 |0–2 |- |{{flagicon|ENG}} |[[Manchester United FC|Manchester United]] |0–3 |1–2 |- |{{flagicon|CRO}} |[[GNK Dinamo Zagreb|Croatia Zagreb]] |1–0 |0–3 |- |[[UEFA Cup 1999–2000|1999–00]] |UEFA Cup |3 |{{flagicon|ITA}} |[[Parma FC|Parma AC]] |3–3 ([[Ħin supplementari|ħs]]) |1–2 |- |rowspan="8"|[[UEFA Champions League 2000-01|2000–01]] |rowspan="8"|UEFA Champions League |2K |{{flagicon|Iżrael}} |[[Hapoel Tel Aviv FC|Hapoel Tel Aviv]] |3–0 |2–1 |- |3K |{{flagicon|Olanda}} |[[Feyenoord]] |2–1 |1–1 |- |rowspan="3"|Grupp D, '''P''' |{{flagicon|SCO}} |[[Rangers FC|Rangers]] |2–0 |0–5 |- |{{flagicon|TUR}} |[[Galatasaray SK|Galatasaray]] |3–0 |2–2 |- |{{flagicon|FRA}} |[[AS Monaco]] |2–0 |0–5 |- |rowspan="3"|Grupp A |{{flagicon|ESP}} |[[Valencia CF]] |0–5 |0–2 |- |{{flagicon|ENG}} |[[Manchester United FC|Manchester United]] |0–2 |0–3 |- |{{flagicon|GRE}} |[[Panathinaikos FC|Panathinaikos]] |2–0 |2–1 |- |[[UEFA Intertoto Cup 2001|2001]] |[[UEFA Intertoto Cup]] |2 |{{flagicon|SWI}} |[[FC Lausanne-Sport|Lausanne Sport]] |0–1 |3–3 |- |[[UEFA Champions League 2002-03|2002–03]] |UEFA Champions League |3K |{{flagicon|Iżrael}} |[[Maccabi Haifa FC|Maccabi Haifa]] |3–3 |0–2 |- |rowspan="3"|[[UEFA Cup 2002–03|2002–03]] |rowspan="3"|UEFA Cup |1 |{{flagicon|SCO}} |[[Livingston FC|Livingston]] |5–2 |3–4 |- |2 |{{flagicon|BUL}} |[[PFC Levski Sofia|Levski Sofia]] |1–0 |0–1 ([[L-għoti tal-penalties|p]] 8-7) |- |3 |{{flagicon|ITA}} |[[SS Lazio|Lazio Roma]] |1–3 |1–0 |- |rowspan="2"|[[UEFA Intertoto Cup 2005|2005]] |rowspan="2"|UEFA Intertoto Cup |1 |{{flagicon|Andorra}} |[[FC Rànger's]] |5–0 |1–1 |- |2 |{{flagicon|GER}} |[[VfL Wolfsburg]] |1–3 |2–2 |- |rowspan="2"|[[UEFA Intertoto Cup 2008|2008]] |rowspan="2"|UEFA Intertoto Cup |R |{{flagicon|Belarus}} |[[Shakhter Soligorsk]] |2–0 |0–0 |- |3 |{{flagicon|HUN}} |[[Honved Budapest]] |0–0 |2–1 |- |[[UEFA Cup 2008-09|2008–09]] |UEFA Cup |2K |{{flagicon|SWI}} |[[FC Zürich]] |1–1 ([[L-għoti tal-penalties|p]] 2-4) |1–1 |- |rowspan="6"|[[UEFA Europa League 2009-10|2009–10]] |rowspan="6"|[[UEFA Europa League]] |2K |{{flagicon|BIH}} |[[NK Široki Brijeg]] |2–1 |1–1 |- |3K |{{flagicon|Montenegro}} |[[OFK Petrovac|Petrovac]] |5–0 |2–1 |- |''Play Off'' |{{flagicon|Ukrajna}} |[[FC Metalist Kharkiv|Metalist Kharkiv]] |1–1 |1–0 |- |rowspan="3"|Grupp F |{{flagicon|ROM}} |[[FC Dinamo Bucureşti|Dinamo Bucureşti]] |0–1 |1–2 |- |{{flagicon|TUR}} |[[Galatasaray SK|Galatasaray]] |1–0 |1–1 |- |{{flagicon|GRE}} |[[Panathinaikos FC|Panathinaikos]] |0–1 |0–1 |- |rowspan="2"|[[UEFA Europa League 2010-11|2010–11]] |rowspan="2"|UEFA Europa League |3K |{{flagicon|GEO}} |[[FC Dinamo Tbilisi|Dinamo Tbilisi]] |2–0 |1–1 |- |''Play Off'' |{{flagicon|ITA}} |[[FC Juventus|Juventus FC]] |1–2 |0–1 |- |rowspan="6"|2011–12 |rowspan="3"|[[UEFA Champions League 2011-12|UEFA Champions League]] |2K |{{flagicon|HUN}} |[[Videoton FC|Videoton]] |2–0 |2–3 |- |3K |{{flagicon|GEO}} |[[FC Zestafoni|Zestafoni]] |1–0 |1–1 |- |PO |{{flagicon|Belarus}} |[[FC BATE Borisov|BATE Borisov]] |0–2 |1–1 |- |rowspan="3"|[[UEFA Europa League 2011-12|UEFA Europa League]] |rowspan="3"|Grupp L |{{flagicon|Russja}} |[[FC Lokomotiv Moscow|Lokomotiv Moscow]] |1–2 |1-3 |- |{{flagicon|GRE}} |[[AEK Athens FC|AEK Athens]] |1-3 |2-1 |- |{{flagicon|BEL}} |[[RSC Anderlecht|Anderlecht]] |0-2 |0-3 |- |[[UEFA Europa League 2013-14|2013–14]] |[[UEFA Europa League]] |2K |{{flagicon|Iżlanda}} |[[Breiðablik UBK|Breiðablik]] |– |0–0 |- |} == Plejers notevoli == {{col-begin-small}} {{col-3}} * {{flagicon|AUT}} [[Ivica Vastić]] * {{flagicon|BEL}} [[Filip De Wilde]] * {{flagicon|Ċili}} [[Francisco Rojas]] * {{flagicon|CRO}} [[Božo Bakota]] * {{flagicon|CRO}} [[Gordon Schildenfeld]] {{col-3}} * {{flagicon|GEO}} [[Davit Mujiri]] * {{flagicon|GER}} [[Franco Foda]] * {{flagicon|Iran}} [[Mehrdad Minavand]] * {{flagicon|Iran}} [[Mehdi Pashazadeh]] * {{flagicon|ITA}} [[Giuseppe Giannini]] {{col-3}} * {{flagicon|POL}} [[Kazimierz Sidorczuk]] * {{flagicon|SRB}} [[Ranko Popović]] * {{flagicon|Slovenja}} [[Darko Milanič]] * {{flagicon|URU}} [[Andrés Fleurquin]] {{col-3}} {{col-end}} == Kowċis == {{col-start}} {{col-3}} * {{flagicon|AUT}} Leopold Kruschitz (1945–46) * {{flagicon|AUT}} Josef Molzer (1946–49) * {{flagicon|AUT}} Ludwig Durek (1950) * {{flagicon|AUT}} Franz Czernicky (1951–52) * {{flagicon|AUT}} Karl Decker (1952–54) * {{flagicon|HUN|1957}} {{flagicon|AUT}} Janos Gerdov (1954) * {{flagicon|AUT}} Hans Gmeindl (1955) * {{flagicon|AUT}} [[Rudolf Strittich]] (1955–56) * {{flagicon|AUT}} Josef Blum (1956–58) * {{flagicon|AUT}} Ludwig Durek (1958–60) * {{flagicon|HUN|1957}} {{flagicon|AUT}} János Szép (1960–61) * {{flagicon|AUT}} Ott Mühlbauer (1961) * {{flagicon|AUT}} August Rumpf (1961–62) * {{flagicon|HUN|1957}} {{flagicon|AUT}} Lajos Lörinczy (1962–63) * {{flagicon|AUT}} August Rumpf (1963) {{col-3}} * {{flagicon|AUT}} Rudolf Suchanek (1963–64) * {{flagicon|AUT}} [[Karl Adamek]] (1965–66) * {{flagicon|AUT}} Franz Fuchs (1966–67) * {{flagicon|AUT}} Karl Kowanz (1967) * {{flagicon|AUT}} Gerd Springer (1967–70) * {{flagicon|HUN|1957}} {{flagicon|AUT}} János Szép (1970–71) * {{flagicon|AUT}} August Rumpf (1971) * {{flagicon|AUT}} Adolf Remy (1971–72) * {{flagicon|AUT}} Karl Schlechta (1972–77) * {{flagicon|AUT}} Günter Paulitsch (1977–80) * {{flagicon|CRO}} [[Otto Barić]] (Lul 1980–Ġun 82) * {{flagicon|AUT}} Gernot Fraydl (1982–84) * {{flagicon|AUT}} Robert Pflug (April 1984–Set 84) * {{flagicon|AUT}} [[Hermann Stessl]] (Set 1984–Ġun 85) * {{flagicon|CRO}} [[Ivan Marković]] (Lul 1985–Ott 85) {{col-3}} * {{flagicon|AUT}} Franz Mikscha (1985–86) * {{flagicon|AUT}} Walter Ludescher (Lul 1986–Set 88) * {{flagicon|AUT}} Manfred Steiner (1988) * {{flagicon|CRO}} [[Otto Barić]] (Ott 1988–Ġun 89) * {{flagicon|AUT}} [[August Starek]] (Lul 1989–Nov 91) * {{flagicon|AUT}} Robert Pflug (Nov 1991–Ott 92) * {{flagicon|Slovakkja}} [[Ladislav Jurkemik]] (Nov 1992–Ġun 93) * {{flagicon|CRO}} Milan Đuričić (Lul 1993–Ġun 94) * {{flagicon|BIH}} [[Ivica Osim]] (Ġun 1994-Set 02) * {{flagicon|GER}} [[Franco Foda]] (Set 2002–Mejju 03) * {{flagicon|SWI}} [[Gilbert Gress]] (Lul 2003–Aww 03) * {{flagicon|SRB}} [[Mihailo Petrović]] (Set 2003–Mejju 06) * {{flagicon|GER}} [[Franco Foda]] (Lul 2006–April 12) * {{flagicon|GER}} [[Thomas Kristl]] ''(provviżorju)'' (April 2012–Mejju 12) * {{flagicon|GER}} [[Peter Hyballa]] (Ġun 2012–) {{col-end}} == Tmexxija tal-Klabb == {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:90%" width=40% !style="background: #000000; color:white" align=left| Isem !style="background: #000000; color:white" align=right| Rwol |- !colspan=2 style="background: #DCDCDC" align=right|Amministrazzjoni |- | Christian Jauk | President |- !colspan=2 style="background: #DCDCDC" align=right|Staff tal-Kowċing |- | Peter Hyballa | Kowċ |- | Thomas Kristl | Kowċ Assistent |- | Kazimierz Sidorczuk | Kowċ tal-Gowlers |- | Didi Pegam | Kowċ taż-żagħżagħ |- |} == Ħoloq esterni == * [https://web.archive.org/web/20091016163027/http://www.eufo.de/football/aut/sk_sgraz.htm Sturm Graz fuq EUFO.DE] * [http://www.weltfussball.de/teams/sturm-graz/ Sturm Graz fuq Weltfussball.de] * [https://web.archive.org/web/20140821144508/http://www.playerhistory.com/club/3777/ Sturm Graz fuq Playerhistory.com] * [http://www.transfermarkt.de/de/verein/122/sksturmgraz/uebersicht/startseite_sort_rn.html Sturm Graz fuq Transfermarkt.de] * [http://www.footballsquads.co.uk/austria/2012-2013/bundes/sturmgraz.htm Sturm Graz fuq Football Squads.co.uk] * [http://www.national-football-teams.com/v2/club.php?id=141 Sturm Graz fuq National Football Teams.com] * [http://www.football-lineups.com/team/Sturm_Graz/ Sturm Graz fuq Football-Lineups.com] * [https://web.archive.org/web/20120330233110/http://www.weltfussballarchiv.com/club_profile.php?ID=2518 Aħbarijiet fuq Sturm Graz] {{commons|SK Sturm Graz}} {{Bundesliga (Awstrija)}} [[Kategorija:Klabbs tal-futbol Awstrijaċi|Sturm Graz]] [[Kategorija:Klabbs tal-futbol stabbiliti fl-1909]] [[Kategorija:SK Sturm Graz]] iid4sbn7yprr3s370sksdl52h9pisda 0 19139 330660 324616 2026-06-22T05:24:04Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330660 wikitext text/x-wiki {{Infobox Tim tal-Futbol |isem = FK Partizani |stampa = [[Stampa:FK Partizani.png|175px]] |ismijiet_oħra = ''Demat e kuq'' (Barrin Ħomor) |isem_sħiħ = Futboll Klub Partizani |grawnd = [[Stadju Selman Stërmasi]] |jesa' = 2,500 |fundazzjoni = 4 ta' Frar, 1946 |president = |kowċ = |kampjonat = | staġun = | pożizzjoni = |sit_elettroniku = http://partizani.net/ |pattern_la1=_whiteborder|pattern_b1=_whitearc|pattern_ra1=_whiteborder| leftarm1=FF0000|body1=FF0000|rightarm1=FF0000|shorts1=FF0000|socks1=FF0000| pattern_la2=_redborder|pattern_b2=_orangearc|pattern_ra2=_redborder| leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF| }} '''FK Partizani''' huwa [[klabb tal-futbol]] [[Albanija|Albaniż]] li huwa bbażat ġewwa l-belt kapitali [[Tirana]]. Huma kienu fondati fl-1946 u pparteċipaw l-ewwel darba fil-[[Superliga Albaniża|Kampjonat Albaniż]] fl-1947. Għall-ewwel darba fl-istorja tagħhom il-klabb ġie relegati għat-[[It-Tieni Diviżjoni Albaniża|Tieni Diviżjoni Albaniża]] wara l-istaġun 2010-11. ==Unuri== ===Domestiċi=== *[[File:Star full.svg|20px]][[Superliga Albaniża]]: 17 1947, 1948, 1949, 1954, 1957, 1958, 1959, 1961, 1962–63, 1963–64, 1970–71, 1978–79, 1980–81, 1986–87, 1992–93, 2018-19, 2022-23 * [[L-Ewwel Diviżjoni Albaniża]]: 1 2000-01 * [[It-Tieni Diviżjoni Albaniża]]: 1 2011-12 *[[File:Star full.svg|20px]] [[Tazza Albaniża]]: 15 1948, 1949, 1957, 1958, 1961, 1964, 1966, 1968, 1970, 1973, 1980, 1991, 1993, 1997, 2004 * [[Supercup Albaniża]]: 1 2004 ===Ewropej=== * [[Tazza Balkana]]: 1 1970 ==Parteċipazzjoni fl-Ewropa== ''Minn Diċembru 2008'' {| class="wikitable" |- ! Staġun ! Kompetizzjoni ! Rawnd ! Pajjiż ! Klabb ! Home ! Away |- |[[European Cup 1962-63|1962/63]] |[[UEFA European Cup]] |1R |{{flagicon|SWE}} |[[IFK Norrköping]] |1-1 |0-2 |- |[[European Cup 1963-64|1963/64]] |[[UEFA European Cup]] |1R |{{flagicon|BUL}} |[[FC Spartak Plovdiv|Spartak Plovdiv]] |1-0 |1-3 |- |[[European Cup 1964-65|1964/65]] |[[UEFA European Cup]] |1R |{{flagicon|GER}} |[[1. FC Köln]] |0-0 |0-2 |- |[[UEFA Cup Winners' Cup 1968-69|1968/69]] |[[UEFA Cup Winners' Cup]] |1R |{{flagicon|ITA}} |[[Torino FC]] |1-0 |1-3 |- |[[UEFA Cup Winners' Cup 1970-71|1970/71]] |[[UEFA Cup Winners' Cup]] |RK |{{flagicon|SWE}} |[[Åtvidabergs FF]] |2-0 |1-1 |- | | |1R |{{flagicon|AUT}} |[[FC Tirol Innsbruck|Tirol Innsbruck]] |1-2 |2-3 |- |[[European Cup 1971-72|1971/72]] |[[UEFA European Cup]] |1R |{{flagicon|BUL}} |[[PFC CSKA Sofia|CSKA Sofia]] |0-1 |0-3 |- |[[European Cup 1979-80|1979/80]] |[[UEFA European Cup]] |1R |{{flagicon|SCO}} |[[Celtic FC|Celtic]] |1-0 |1-4 |- |[[UEFA Cup Winners' Cup 1980-81|1980/81]] |[[UEFA Cup Winners' Cup]] |1R |{{flagicon|SWE}} |[[Malmö FF]] |0-0 |0-1 |- |[[European Cup 1981-82|1981/82]] |[[UEFA European Cup]] |1R |{{flagicon|AUT}} |[[Austria Wien]] |1-0 |1-3 |- |[[European Cup 1987-88|1987/88]] |[[UEFA European Cup]] |1R |{{flagicon|POR}} |[[SL Benfica]] |(w/o)¹ |0-4 |- |[[UEFA Cup 1990-91|1990/91]] |[[UEFA Cup]] |1R |{{flagicon|ROM}} |[[FC Universitatea Craiova|Universitatea Craiova]] |0-1 |0-1 |- |[[UEFA Cup Winners' Cup 1991-92|1991/92]] |[[UEFA Cup Winners' Cup]] |1R |{{flagicon|NED}} |[[Feyenoord]] |0-0 |0-1 |- |[[UEFA Champions League 1993-94|1993/94]] |[[UEFA Champions League]] |RK |{{flagicon|Iżlanda}} |[[IA Akranes]] |0-0 |0-3 |- |[[UEFA Cup 1995-96|1995/96]] |[[UEFA Cup]] |RK |{{flagicon|TUR}} |[[Fenerbahçe SK]] |0-4 |0-2 |- |[[UEFA Cup 2002-03|2002/03]] |[[UEFA Cup]] |RK |{{flagicon|ISR}} |[[Hapoel Tel Aviv FC]] |1-4 |0-1 |- |[[UEFA Intertoto Cup 2003|2003]] |[[UEFA Intertoto Cup]] |1R |{{flagicon|ISR}} |[[Maccabi Netanya FC|Maccabi Netanya]] |2-0 |1-3 |- | | |2R |{{flagicon|Moldova}} |[[FC Dacia Chișinău|Dacia Chişinău]] |0-3 |0-2 |- |[[UEFA Cup 2004-05|2004/05]] |[[UEFA Cup]] |1RK |{{flagicon|Malta}} |[[Birkirkara FC|Birkirkara]] |4-2 |1-2 |- | | |2RK |{{flagicon|ISR}} |[[Bnei Sakhnin FC|Bnei Sakhnin]] |1-3 |0-3 |- |[[UEFA Intertoto Cup 2006|2006]] |[[UEFA Intertoto Cup]] |1R |{{flagicon|CYP}} |[[Ethnikos Achna FC|Ethnikos Achnas]] |2-1 |2-4 |- |[[UEFA Europa League 2008-09|2008-09]] |[[UEFA Cup]] |1RK |{{flagicon|BIH}} |[[NK Široki Brijeg|Široki Brijeg]] |1-3 |0-0 |- |} ¹ Partizani Tirana kienu projbiti mill-kompetizzjoni mill-UEFA għaliex kellhom 4 plejers imkeċċija fil-logħba tal-ewwel leg. * RK = Rawnd ta' kwalifikazzjoni * 1R = 1 Rawnd * 2R = 1 Rawnd ==Ħoloq esterni== *[http://www.partizani.net/ Sit tal-Partitarji] *[http://partizani.net/partizani/files/viewpage.php?page_id=15 Partizani bl-Ingliż] *[https://web.archive.org/web/20081217085316/http://www.futbollishqiptar.net/ FutbolliShqiptar.net] *[https://web.archive.org/web/20071026081756/http://www.eufo.de/football/alb/partrana.htm Partizani fuq EUFO.DE] *[http://www.weltfussball.de/teams/fk-partizani/ Partizani fuq Weltfussball.de] *[https://web.archive.org/web/20160307035559/https://playerhistory.com/club/902/ Partizani fuq Playerhistory.com] *[http://www.transfermarkt.de/de/verein/4040/partizanitirana/uebersicht/startseite.html Partizani fuq Transfermarkt.de] *[https://web.archive.org/web/20071022221132/http://www.albania-sport.com/ Sport fl-Albanija] *[https://web.archive.org/web/20090627071514/http://www.shqiperia-futboll.webs.com/ Shqiperia-Futboll] [[Kategorija:Klabbs tal-futbol Albaniżi|Partizani Tirana]] [[Kategorija:Klabbs tal-futbol stabbiliti fl-1946|Partizani Tirana]] 8nzeiob42stfhmy5u9favysbwjelzif 0 19755 330663 281948 2026-06-22T06:12:05Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330663 wikitext text/x-wiki {{Infobox plejer tal-futbol |isem_plejer = Roderick Briffa |stampa = [[Stampa:Briffa, Roderick.jpg|250px]] |isem_sħiħ = Roderick Briffa |data_twelid = {{dte|1981|8|24|df=yes}} |post_twelid = [[Birkirkara]] |pajjiż_twelid = [[Malta]] |tul = 1.83m |rwol = [[Difensur|Difensur ċentrali]] |klabb_attwali = [[Mosta FC|Mosta]] |numru = |snin_mixtla1 = |klabb_mixtla1 = [[Birkirkara FC|Birkirkara]] |snin1 = 1998–2007 |klabb1 = [[Birkirkara FC|Birkirkara]] |snin2 = 2001–2002 |klabb2 = → [[Pietà Hotspurs FC|Pietà Hotspurs]] (self) |snin3 = 2007–2009 |klabb3 = [[Sliema Wanderers FC|Sliema Wanderers]] |snin4 = 2009–2017 |klabb4 = [[Valletta FC|Valletta]] |snin5 = 2017–2019 |klabb5 = [[Gżira United FC|Gżira United]] |snin6 = 2019–2022 |klabb6 = [[Birkirkara FC|Birkirkara]] |snin7 = 2022– |klabb7 = [[Mosta FC|Mosta]] |snin_nazzjonali1 = |tim_nazzjonali1 = [[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Malta ta' taħt id-19-il sena|Malta U19]] |snin_nazzjonali2 = |tim_nazzjonali2 = [[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Malta ta' taħt il-21 sena|Malta U21]] |snin_nazzjonali3 = 2001–2018 |tim_nazzjonali3 = [[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Malta|Malta]] }} '''Roderick Briffa''' (twieled fl-24 ta' Awwissu 1981) huwa plejer tal-[[futbol]] [[Malta|Malti]] li jilgħab mat-tim ta' [[Mosta FC|Mosta]] bħala [[midfilder]]. Hu deher għal mitt darba mat-[[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Malta|tim nazzjonali Malti]]. ==Karriera== ===Birkirkara=== Roderick beda l-karriera tiegħu fil-[[Premier League Malti]] ma [[Birkirkara FC|Birkirkara]], li kien jilagħab inizjalment fit-tim taż-żgħażagħ, iżda għamel id-debutt tiegħu matul l-istaġun [[Premier League Malti 1998–99|1998–99]], Briffa għamel biss dehra waħda dak l-istaġun, kif [[Birkirkara FC|Birkirkara]] kien spiċċaw it-tieni post fil-[[Premier League Malti]]. L-istaġun [[Premier League Malti 1999–00|1999–00]], ra lil Roderick beda biex jikseb aktar opportunitajiet mal-ewwel tim ma [[Birkirkara FC|Birkirkara]]. Huwa kompla fuq il-5 apparenzi li għamel matul l-istaġun, iżda naqas li jiskorja. Huwa kellhu l-ewwel togħma ta 'suċċess bħala hekk kif [[Birkirkara FC|Birkirkara]] kienu nkurunati ċ-ċampjins tal-[[Premier League Malti]]. Briffa mar fl-istaġun [[Premier League Malti 2000–01|2000–01]], bit-tama li jippruva jseħħ triqtu lejn l-ewwel tim ta' [[Birkirkara FC|Birkirkara]], madankollu kien użat biss bħala plejers tal-aħħar parti u għamel biss dehra waħda mal-klabb, [[Birkirkara FC|Birkirkara]] spiċċaw it-tielet post fil-[[Premier League Malti]]. L-istaġun [[Premier League Malti 2001–02|2001–02]] ra lil Roderick għadhu jissielet biex jagħmel l-ewwel marka tiegħu ma [[Birkirkara FC|Birkirkara]], u minn Jannar, Briffa kien għamel biss żewġ apparenzi mal-klabb, dan wassal mossa ta' self biex jilagħbu l-bqija tal-istaġun ma' [[Pietà Hotspurs FC|Pietà Hotspurs]]. Briffa għamel 11-il apparenza u skorja gowl wieħed, li għen lil [[Pietà Hotspurs FC|Pietà Hotspurs]] jevitaw it-theddida tar-relegazzjoni u jirreġistraw is-7 finitura fil-[[Premier League Malti]], il-klabb ġenitur tiegħu [[Birkirkara FC|Birkirkara]] spiċċa l-istaġun fit-tielet pożizzjoni. Wara l-espliċita ma [[Pietà Hotspurs FC|Pietà Hotspurs]], Roderick irritornat lill [[Birkirkara FC|Birkirkara]] għall-istaġun [[Premier League Malti 2002–03|2002–03]] bħala karattru riformat. Hu sar għodda permanenti fl-ewwel tim ta' [[Birkirkara FC|Birkirkara]], li għamel 28 dehriet u skorja 4 gowls. [[Birkirkara FC|Birkirkara]] spiċċaw it-tieni fil-[[Premier League Malti]], huwa wkoll żieda il-medalja tat-[[Tazza Maltija]] għall-kollezzjoni tiegħu, fejn [[Birkirkara FC|Birkirkara]] żammu t-trofew, wara li għelbu lil [[Sliema Wanderers FC|Sliema Wanderers]] fil-finali. Roderick kien wasal fi triq twila fi spazju qasir ta 'żmien. Il-prestazzjonijiet tiegħu wasslu għall-plejer biex jiġi msejjaħ biex jilagħbu għat-[[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Malta|Tim nazzjonali Malti]]. Roderick mar għall-istaġun [[Premier League Malti 2003–04|2003–04]] bit-tama li jgħin lil [[Birkirkara FC|Birkirkara]] jimxu aħjar u jirbaħ it-titlu tal-[[Premier League Malti]], madankollu l-klabb għal darb'oħra irreġistra fit-tieni finitura, fejn Briffa għamel 16-il apparenza, iżda fin-nuqqas li jiskorja. L-istaġun [[Premier League Malti 2004–05|2004–05]] kien storja oħra ta' qrib, li mhux issa għal Briffa, [[Birkirkara F.C.|Birkirkara]] reġgħu kiseb it-tieni post għat-tielet darba. Matul l-istaġun, Roderick għamel 14-il apparenza u għal darb'oħra naqas li jiskorja. Briffa kiseb it-tieni medalja tat-[[Tazza Maltija]] tiegħu, fejn il-klabb għeleb lil [[Msida Saint-Joseph FC|Msida Saint-Joseph]] fil-finali. L-istaġun [[Premier League Malti 2005–06|2005–06]] kien l-aħjar staġun suċċesiv għall-Briffa bħala plejer ta' [[Birkirkara FC|Birkirkara]]. Huwa għen lil-klabb jikseb it-titlu tal-[[Premier League Malti]], Briffa għamel 23 apparenzi u skorja ħames gowls. L-aħħar staġun ta' Briffa ma [[Birkirkara FC|Birkirkara]] kien l-istaġun [[Premier League Malti 2006–07|2006–07]]. Matul l-istaġun Briffa għamel 15-il apparenza u skorja żewġ gowls, fejn [[Birkirkara FC|Birkirkara]]kisbu it-tielet pożizzjoni fil-[[Premier League Malti]]. === Sliema Wanderers === Minkejja l-istaġuni preċedenti raġonevoli ma [[Birkirkara FC|Birkirkara]], tnaqqis f'esportazzjonijiet kbar li saru fil-klabb, b'Roderick li jkun wieħed mil-intestaturi tal-lista ta 'ħruġ; huwa ngħaqad ma tim ieħor tal-[[Premier League Malti]] [[Sliema Wanderers FC|Sliema Wanderers]] f'Lulju 2007, fil-ħin għall-istaġun [[Premier League Malti 2007–08|2007–08]]. Huwa kien issieħeb fl-aħħar tax-xahar ma sieħbu tat-tim ta' Birkirkara [[Etienne Barbara]]. Roderick stabbilixxa ruħu bħala wieħed mill-aktar plejers importanti tal-klabb. Fl-istaġun tad-debutt tiegħu, Briffa għamela 25 apparenzi u skorja tliet gowls, hekk kif Sliema Wanderers spiċċaw ir-raba' post fil-Premier League Malti. L-espliċita ta' Roderick ma 'Sliema Wanderers kienet ta' ftit żmien, l-istaġun [[Premier League Malti 2008–09|2008–09]] wera li l-aħħar staġun tiegħu mal-klabb. Huwa għamel 11-il dehra u skorja żewġ gowls, qabel ma telaq lil-klabb f'Jannar 2009, matul it-tieqa trasferiment. Sliema Wanderers marru biex jintemmu l-ħames fil-Premier League Malti. ===Valletta=== Fis-16 ta' Jannar 2009, Roderick Briffa iffirma kuntratt ta' ħames snin ma' [[Valletta FC|Valletta]] matul it-tieqa trasferiment.<ref name="Roderick Briffa">{{ċita aħbar |titlu=Roderick Briffa joins Valletta FC |url=http://www.vallettafc.net/news/archive-news/2009/182-roderick-briffa-joins-valletta-fc-.html |pubblikatur=Valletta FC |data=2009-01-16 |data-aċċess=2009-01-16 |lingwa=en |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110724120659/http://www.vallettafc.net/news/archive-news/2009/182-roderick-briffa-joins-valletta-fc-.html |arkivju-data=2011-07-24 |url-status=dead }}</ref> Minkejja muskoli finanzjarja tal-klabb fil-futbol [[Malta|Malti]], il-kampanja intemmet mingħajr; il-klabb ma rrnexxilhomx jirbħu t-titlu tal-[[Premier League Malti]] filwaqt li [[Hibernians FC|Hibernians]] saru ċ-ċampjins, li rebħu t-titolu b'vantaġġ ta' żewġ punti, imma forsi aktar diżappuntanti għal Briffa li kien tilef il-finali tal-[[Tazza Maltija]] mal-klabb preċedenti tiegħu [[Sliema Wanderers FC|Sliema Wanderers]]. Fl-istaġun debutt tiegħu ma' [[Valletta FC|Valletta]], Roderick għamel 12-il apparenza u skorja gowl. ==Unuri== ;Birkirkara * [[Premier League Malti]]: 1999–2000, 2005–06 * [[Tazza Maltija]]: 2003, 200 ==Statistika== ''Mid-9 ta' Awwissu 2009.'' {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! colspan=3 | Prestazzjoni ! colspan=2 | Kampjonat ! colspan=2 | Tazza ! colspan=2 | Tazza tal-Kampjonat ! colspan=2 | Kontinentali ! colspan=2 | Total |- ! Staġun !! Klabb !! Kampjonat ! Preż !! Gowls ! Preż !! Gowls ! Preż !! Gowls ! Preż !! Gowls ! Preż !! Gowls |- |- ! colspan=3 | Malta ! colspan=2 | Kampjonat ! colspan=2 | [[Tazza Maltija]] ! colspan=2 | Tazza tal-Kampjonat ! colspan=2 | [[UEFA|Ewropa]] ! colspan=2 | Total |- |[[Premier League Malti 1998-99|1998-99]]||rowspan="4"|[[Birkirkara FC|Birkirkara]]||rowspan="14"|[[Premier League Malti]]||1||0||0||0||0||0||0||0||1||0 |- |[[Premier League Malti 1999-00|1999-00]]||5||0||0||0||0||0||0||0||5||0 |- |[[Premier League Malti 2000-01|2000-01]]||1||0||0||0||0||0||0||0||1||0 |- |[[Premier League Malti 2001-02|2001-02]]||2||0||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |[[Premier League Malti 2001-02|2001-02]]||rowspan="1"|[[Pietà Hotspurs FC|Pietà Hotspurs]] (self)||11||1||0||0||0||0||0||0||11||1 |- |[[Premier League Malti 2002-03|2002-03]]||rowspan="5"|[[Birkirkara F.C.|Birkirkara]]||28||4||0||0||0||0||0||0||28||4 |- |[[Premier League Malti 2003-04|2003-04]]||16||0||0||0||0||0||0||0||16||0 |- |[[Premier League Malti 2004-05|2004-05]]||14||0||0||0||0||0||0||0||14||0 |- |[[Premier League Malti 2005-06|2005-06]]||23||5||0||0||0||0||0||0||23||5 |- |[[Premier League Malti 2006-07|2006-07]]||15||2||0||0||0||0||0||0||15||2 |- |[[Premier League Malti 2007-08|2007-08]]||rowspan="2"|[[Sliema Wanderers FC|Sliema Wanderers]]||25||3||0||0||0||0||0||0||25||3 |- |[[Premier League Malti 2008-09|2008-09]]||11||2||0||0||0||0||0||0||11||2 |- |[[Premier League Malti 2008-09|2008-09]]||rowspan="2"|[[Valletta FC|Valletta]]||12||1||0||0||0||0||0||0||12||1 |- |[[Premier League Malti 2009-10|2009-10]]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |- ! rowspan=1 | Total ! colspan=2 | Malta !164||18||0||0||0||0||0||0||164||18 |- ! colspan=3 | Total tal-Karriera !164||18||0||0||0||0||0||0||164||18 |} ===Gowls Internazzjonali=== :''Punteġġi u r-riżultati ta' Malta qedgħin fil-lista xellugija.'' {| class="wikitable" ! # !! Data !! Post !! Avversarju !! Punteġġ !! Riżultat !! Kompetizzjoni |- | 1. || 12 ta' Ottubru 2012 || [[Stadion města Plzně]], [[Plzeň]], [[Repubblika Ċeka]] || {{fb|Repubblika Ċeka}} || '''1'''–1 || 1–3 || [[Kwalifikazzjoni għat-Tazza tad-Dinja tal-Futbol 2014 (UEFA)|Kwalifikazzjoni għat-Tazza tad-Dinja 2014]] |} ==Referenzi== {{referenzi}} ==Ħoloq esterni== * {{FIFA}} * {{Nfteams}} {{DEFAULTSORT:Briffa, Roderick}} [[Kategorija:Nies ħajjin]] [[Kategorija:Twieldu fl-1981]] [[Kategorija:Futbolers Maltin]] [[Kategorija:Plejers ta' Birkirkara FC]] [[Kategorija:Plejers ta' Pietà Hotspurs FC]] [[Kategorija:Plejers ta' Sliema Wanderers FC]] [[Kategorija:Plejers ta' Valletta FC]] [[Kategorija:Plejers tal-Premier League Malti]] 2u4ojg9wp5cdovad45rhz19698h3bv5 0 19841 330673 270772 2026-06-22T08:20:09Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330673 wikitext text/x-wiki {{Infobox plejer tal-futbol |isem_plejer = Yenz Cini |stampa = |isem_sħiħ = Yenz Cini |data_twelid = {{dte|1994|1|4|df=yes}} |post_twelid = [[Valletta]] |pajjiż_twelid = [[Malta]] |tul = |rwol = [[Gowlkiper]] |klabb_attwali = [[Valletta FC|Valletta]] |numru = 41 |snin_mixtla1 = {{0|0000}}–2010 |klabb_mixtla1 = [[Valletta FC|Valletta]] |snin1 = 2010–2015 |klabb1 = [[Valletta FC|Valletta]] |snin2 = 2015 |klabb2 = → [[Gudja United FC|Gudja United]] (self) |snin3 = 2015–2017 |klabb3 = [[Mosta FC|Mosta]] |snin4 = 2017–2018 |klabb4 = [[St. Andrews FC|St. Andrews]] |snin5 = 2018– |klabb5 = [[Valletta FC|Valletta]] |snin_nazzjonali1 = 2012– |tim_nazzjonali1 = [[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Malta ta' taħt id-19-il sena|Malta U19]] }} '''Yenz Cini''' ([[Valletta]], [[4 ta' Jannar]] [[1994]]) huwa plejer tal-[[futbol]] [[Malta|Malti]] li jilgħab mat-tim ta' [[Valletta FC|Valletta]] bħala [[gowlkiper]]. == Karriera == Cini huwa prodott tal-akkademja ta' Valletta fejn ilu mal-klabb mill-età ta' erba' snin. Magħhom rebaħ żewġ kampjonati ta' taħt is-17-il sena. Huwa kellu wkoll prova mal-klabb Ingliż ta' [[Portsmouth FC|Portsmouth]]. Yenz iddebutta fil-[[Premier League Malti]] fl-14 ta' April 2012 f'rebħa ta' 1–0 kontra [[Balzan Youths FC|Balzan Youths]].<ref>{{ċita web |url=http://www.balzanyouthsfc.net/balzan%20youths%20fc%20website/Premier%20Division%20Team/Premier%20League%20Games/12.04.14%20-%20Seond%20Phase%20-%202nd%20round%20vs%20Valletta.htm |titlu=Balzan Youths FC 0 - Valletta FC 1 |pubblikatur=Balzan Youths FC |data=2012-04-14 |lingwa=Ingliż |url-status=dead }}</ref> Fil-11 ta' Lulju 2013, hu għamel id-debutt tiegħu fl-Ewropa f'logħba ta' kwalifazzjoni kontra [[SP La Fiorita|La Fiorita]] tas-San Marino.<ref>{{ċita web |url=http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/season=2014/matches/round=2000465/match=2012269/index.html |titlu=Valletta FC 1 - SP La Fiorita 0 |pubblikatur=UEFA |data=2013-07-11 |lingwa=Ingliż }}</ref> == Referenzi == {{Referenzi}} == Ħoloq esterni == * [https://web.archive.org/web/20120804185543/http://www.vallettafc.net/players/yenz-cini Profil] fuq is-sit ta' Valletta * [http://int.soccerway.com/players/yenez-cini/135735/ Profil] fuq Soccerway {{DEFAULTSORT:Cini, Yenz}} [[Kategorija:Nies ħajjin]] [[Kategorija:Futbolers Maltin]] [[Kategorija:Twieldu fl-1994]] [[Kategorija:Plejers tal-Premier League Malti]] [[Kategorija:Plejers ta' Valletta FC]] h89p3zr9wat8kjkbx3cd4ahd6iem6ql 0 23761 330653 260844 2026-06-22T01:18:58Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330653 wikitext text/x-wiki {{infobox bijografija}} [[Stampa:Coat of arms of Egidio Miragoli.svg|right|thumb|190px|]] '''Egidio Miragoli''' ([[Pandino|Gradella di Pandino]], [[20 ta' Lulju]] [[1955]]) hu l-[[Isqof]] tal-[[Djoċesi ta' Mondovì]]. == Bijografija == Twieled fil-[[Pandino|Gradella di Pandino]], [[Provinċja ta' Cremona]] u ġie ordnat saċerdot fil-11 ta' Ġunju [[1979]]. Mill-[[1982]] sal-[[2017]] kien jgħallem fis-seminarju ta' Crema-Cremona-Lodi-Vigevano. Mill-[[1994]] sal-[[2017]] kien ragħaj fil-knisja ta 'qaddisa ''Francesca Saverio Cabrini'' f'Lodi. Fit-29 ta' Settembru [[2017]] il-[[Papa Franġisku]] ħatru Isqof ta' Mondovì.<ref>[http://press.vatican.va/content/salastampa/it/bollettino/pubblico/2017/09/29/0641/01421.html#mondovi Rinunce e nomine: Rinuncia del Vescovo di Mondovì (Italia) e nomina del successore]</ref> Irċieva l-ordinazzjoni episkopali fil-11 ta' 11 Novembru [[2017]],<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2017-11-28 |titlu=Il nuovo vescovo di Mondovì sarà ordinato a Lodi l'11 novembre |url=http://www.lastampa.it/2017/10/07/edizioni/cuneo/il-nuovo-vescovo-di-mondov-sar-ordinato-a-lodi-l-novembre-lj5UnPWz01OnbdJzR40IyM/pagina.html |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20171010060840/http://www.lastampa.it/2017/10/07/edizioni/cuneo/il-nuovo-vescovo-di-mondov-sar-ordinato-a-lodi-l-novembre-lj5UnPWz01OnbdJzR40IyM/pagina.html |arkivju-data=2017-10-10 |url-status=dead }}</ref> mill-[[Isqof]] [[Maurizio Malvestiti]] fil-Bażilika ta' Lodi u ħa l-pussess tad-djoċesi fis-[[8 ta' Diċembru]] ta' wara fil-katidral ta' Mondovì. == Kotba == * ''Il sacramento della penitenza. Il ministero del confessore: indicazioni canoniche e pastorali'', curatela. Milano, Àncora Editrice, 1999, ISBN 88-7610-764-9 * ''Il Consiglio pastorale diocesano secondo il Concilio e la sua attuazione nelle diocesi lombarde'', tesi di dottorato, Roma, Pontificia università gregoriana, 2000, ISBN 88-7652-855-5 == Gallerija == <gallery> Stampa:Bishops miragoli and malvestiti.jpg|Monsinjur [[Maurizio Malvestiti|Malvestiti]] ipoġġi l-karlotta fuq ras l-Isqof Miragoli, ordnat bħala isqof ta' [[Mondovì]], 29 ta' Settembru 2017. </gallery> ==Referenzi== {{Referenzi}} == Ħoloq esterni == * [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bmalvm.html Mons. Egidio Miragoli] fuq Catholic-Hierarchy * [http://www.diocesi.lodi.it/ Sit uffiċjali tal-Djoċesi Lodijana] {{kaxxa tal-bidu}} {{kaxxa ta' suċċessjoni |qabel=[[Luciano Pacomio]] |titlu=[[Djoċesi ta' Mondovì|Isqof ta' Mondovì]] |snin=2017&ndash;- |wara=- }} {{kaxxa tat-tmiem}} {{DEFAULTSORT:Miragoli, Egidio}} [[Kategorija:Nies ħajjin]] [[Kategorija:Twieldu fl-1955]] [[Kategorija:Isqfijiet Taljani]] [[Kategorija:Isqfijiet Kattoliċi Rumani]] lzfhjlrzljmcz6794ocf31inh8oh7oy 0 23774 330656 321856 2026-06-22T03:15:52Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330656 wikitext text/x-wiki {{stub|bijografija}} {{għall-aġġornament}} {{Infobox plejer tal-futbol |isem_plejer = Kylian Mbappé |stampa = [[Stampa:2019-07-17 SG Dynamo Dresden vs. Paris Saint-Germain by Sandro Halank–129 (cropped).jpg|200px]] |isem_sħiħ = Kylian Sanmi Mbappé Lottin |data_twelid = {{dte|1998|12|20}} |post_twelid = [[Pariġi]] |pajjiż_twelid = [[Franza]] |tul = 1.78 m |rwol = [[Attakkant]] |klabb_attwali = [[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]] |numru = 7 |snin_mixtla1 = 2004–2013 |klabb_mixtla1 = Bondy |snin_mixtla2 = 2013–2015 |klabb_mixtla2 = [[AS Monaco|Monaco]] |snin1 = 2015–2016 |klabb1 = [[AS Monaco|Monaco II]] |snin2 = 2015–2018 |klabb2 = [[AS Monaco|Monaco]] |snin3 = 2017–2018 |klabb3 = → [[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]] (self) |snin4 = 2018–2024 |klabb4 = → [[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]] (self) |snin_nazzjonali1 = 2014–2015 |tim_nazzjonali1 = [[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Franza ta' taħt is-17-il sena|Franza U17]] |snin_nazzjonali2 = 2014–2015 |tim_nazzjonali2 = [[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Franza ta' taħt id-19-il sena|Franza U19]] |snin_nazzjonali3 = 2017– |tim_nazzjonali3 = [[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Franza|Franza]] |klabb5=Real Madrid|snin5=2024-}} '''Kylian Sanmi Mbappé Lottin''' ([[Bondy]], [[20 ta' Diċembru]] [[1998]]) huwa plejer tal-[[futbol]] [[Franza|Franċiż]] li jilgħab bħala attakkant mar-[[Real Madrid CF|Real Madrid]] u mat-[[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Franza|tim nazzjonali Franċiż]]. Imwieled f'Pariġi u trabba f'Bondy fil-qrib, Mbappé beda l-karriera tiegħu ta' klabb anzjan fl-2015 ma' Monaco, fejn rebaħ it-titlu tal-Ligue 1 fl-istaġun 2016–17. Fl-2017, ta '18-il sena, Mbappé iffirma ma' Paris Saint-Germain fuq trasferiment permanenti eventwali b'valur ta '€ 180 miljun, li jagħmilha t-tieni l-iktar plejer għali u l-iktar plejer adolexxenti għali ta' kull żmien. [5] Ma' PSG, huwa rebaħ sitt titli tal-Ligue 1 u erba' Coupes de France, inkluż quadruple domestiku fl-istaġun 2019–20, filwaqt li wassal ukoll lill-klabb għall-ewwel finali tiegħu tal-UEFA Champions League fl-2020. Huwa l-aqwa skorer ta' kull żmien tal-klabb u jikklassifika fit-tielet post fl-assists, kif kien is-seba' l-ogħla skorer fl-istorja ta' Ligue 1. Fil-livell internazzjonali, Mbappé għamel id-debutt anzjan tiegħu għal Franza fl-2017, fl-età ta '18-il sena. Fit-Tazza tad-Dinja tal-FIFA 2018, Mbappé sar l-iżgħar plejer Franċiż li skorja f'Tazza tad-Dinja, kif ukoll it-tieni żagħżugħ, wara Pelé, li skorja f'finali tat-Tazza tad-Dinja. Huwa spiċċa bħala t-tieni l-ogħla skorer konġunt hekk kif Franza rebħet il-kampjonat; huwa kompla jirbaħ il-premjijiet tal-FIFA World Cup Best Young Player u l-Plejer Franċiż tas-Sena għall-wirjiet tiegħu. Huwa għen ukoll lil Franza għar-rebħa fil-UEFA Nations League fl-2021, u rċieva l-unur tal-aqwa skorer fil-finali. Fit-Tazza tad-Dinja tal-FIFA 2022, Franza reġgħet waslet sal-finali; Mbappé rebaħ il-Golden Boot u l-Silver Ball u stabbilixxa r-rekord għall-aktar gowls skurjati fil-logħbiet finali tat-Tazza tad-Dinja billi skorja hat-trick. Mbappé huwa wieħed miż-żewġ plejers biss li skorja f'żewġ finali konsekuttivi tat-Tazza tad-Dinja (l-ieħor huwa Vavá tal-Brażil fl-1958 u fl-1962). Mbappé spiċċa fit-tielet post għall-Ballon d'Or tal-2023 u kien runner-up għall-premju tal-Aqwa Plejer tal-Irġiel tal-FIFA 2022. Huwa ġie msemmi għall-FIFA FIFPro World11 fl-2018, 2019, 2022 u 2023, it-Tim tas-Sena tal-UEFA fl-2018 u l-Iskwadra tal-Istaġun tal-UEFA Champions League fl-2016–17, 2019–20, 2020–21 u 2021–22. Huwa ngħata l-Golden Boy fl-2017, il-Kopa Trophy fl-2018, u ġie magħżul għall-Laureus World Sportsman of the Year fl-2019 u l-2023. Mbappé ġie msemmi Ligue 1 Plejer tas-Sena rekord ħames darbiet, u spiċċa bħala l-aqwa skorer tal-Ligue 1 għal rekord ta' sitt staġuni; fl-istaġun 2021–22, sar l-ewwel plejer li spiċċa kemm bħala l-aqwa skorer tal-Ligue 1 kif ukoll bħala l-aqwa fornitur tal-assistenza. Fl-2023, kien fost il-100 persuna l-aktar influwenti ta' Time fid-dinja, u ġie kklassifikat fit-tielet post fil-lista Forbes tal-atleti l-aktar imħallsa fid-dinja. Mbappé kien fil-lenti tal-futbol ta' età bikrija, sakemm sar figura regolari ma' [[AS Monaco|Monaco]] fl-istaġun 2016–17, l-istess staġun li rah jirbaħ it-titlu tal-[[Ligue 1]] ta' sbatax-il sena. Aktar tard ingħaqad b'self ma' [[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]] bil-qbil ikun li jittrasferixxi b'mod permanenti mal-klabb tal-kapitali għas-somma ta' €180 miljun.<ref>{{ċita aħbar |url=http://www.bbc.co.uk/sport/football/40715851 |titlu=Kylian Mbappe: Paris St-Germain sign Monaco forward on loan |pubblikatur=BBC |data=2007-08-31 |lingwa=Ingliż }}</ref> == Unuri == === Klabb === ;Monaco * [[Ligue 1]]: 2016–17 === Internazzjonali === ;Franza * [[Kampjonati Ewropej tal-Futbol ta' taħt id-19-il sena|Kampjonati Ewropej ta' taħt id-19-il sena]]: 2016 === Individwali === * [[Golden Boy (futbol)|Golden Boy]]: 2017 * Tim tal-Istaġun tal-[[UEFA Champions League]]: 2016-17 == Referenzi == {{referenzi}} == Ħoloq esterni == * [https://web.archive.org/web/20251004212344/https://www.fff.fr/equipe-nationale/joueur/8566-mbappe-kylian/fiche.html Profil] fuq is-sit tal-Federazzjoni tal-Futbol Franċiża (FFF) * [https://web.archive.org/web/20200823000309/https://en.psg.fr/teams/first-team/squad/kylian-mbappe Profil] fuq is-sit uffiċjali ta' Paris Saint-Germain * {{Lequipe}} * {{FIFA}} * {{UEFA}} {{DEFAULTSORT:Mbappe, Kylian}} [[Kategorija:Nies ħajjin]] [[Kategorija:Twieldu fl-1998]] [[Kategorija:Plejers ta' AS Monaco FC]] [[Kategorija:Plejers ta' Paris Saint-Germain FC]] [[Kategorija:Futbolers Franċiżi]] [[Kategorija:Plejers tal-Ligue 1]] o7jjjbh67ob8eag6k8hbky2p7qhdime 0 27591 330662 322385 2026-06-22T06:02:57Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330662 wikitext text/x-wiki [[Stampa:St_Pauls_Cathedral_Mdina_1_(6947407477).jpg|daqsminuri| Katidral ta’ San Pawl fl- [[Mdina|Imdina]]]] [[Stampa:St_John's_Co-Cathedral,_Valletta_001.jpg|daqsminuri| [[Kon-Katidral ta' San Ġwann|Il-Kon-Katidral ta’ San Ġwann]] fil- [[Valletta|Belt Valletta]]]] [[Stampa:St._Paul_Pro-Cathedral,_Valletta,_Malta.jpeg|daqsminuri| [[Pro-Katidral ta' San Pawl]] fil-Belt Valletta, knisja omm tal-knisja Anglikana f'Malta]] Ir- '''reliġjon''' ewlieni ta' '''[[Malta]]''' hija dik tal-[[Knisja Kattolika]] . Il-[[Kostituzzjoni ta’ Malta|Kostituzzjoni ta' Malta]] tistabbilixxi l-Kattoliċiżmu bħala r -reliġjon tal-istat, u hija riflessa wkoll f'diversi elementi tal- kultura Maltija ; madankollu, f'dawn l-aħħar snin il-knisja esperjenzat tnaqqis fl-influwenza u l-importanza. Skont stħarriġ tal-2018, il-maġġoranza assoluta tal-popolazzjoni Maltija taderixxi mal-Kristjaneżmu (95.2%) bil-Kattoliċiżmu bħala d-denominazzjoni ewlenija (93.9%). <ref name="2018 survey">{{Ċita web|url=http://www.maltatoday.com.mt/news/data_and_surveys/85738/maltatoday_survey__maltese_identity_still_very_much_rooted_in_catholicism|url-status=live}}</ref> Skont stħarriġ tal -[[Ewrobarometru]] li sar fl-2019, 83% tal-popolazzjoni identifikata bħala [[Knisja Kattolika|Kattolika]] . Il-qaddisin patruni ta' Malta huma [[Pawlu l-Appostlu|San Pawl]], [[San Publju]] u [[Agata ta' Sqallija|Sant'Agata]] . L-Assunta ta’ Marija magħrufa bħala Santa Marija hija l-patruna speċjali tal-Gżejjer Maltin. == Ir-reliġjon u l-liġi == === Statut kostituzzjonali === L-Artikolu 2 tal- [[Kostituzzjoni ta’ Malta]] jgħid li r-reliġjon ta’ Malta hija r-“reliġjon appostolika Kattolika Rumana” (paragrafu 1), li l-awtoritajiet tal-Knisja Kattolika għandhom id-dmir u d-dritt li jgħallmu liema prinċipji huma tajbin u ħżiena (paragrafu 2). ) u li t-tagħlim reliġjuż tal-fidi appostolika Kattolika għandu jingħata fl-iskejjel kollha tal-istat bħala parti mill-edukazzjoni obbligatorja (paragrafu 3). Malta, firmatarja tal- [[Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem|Protokoll 1 tal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem]], għamlet dikjarazzjoni li tgħid li taċċetta l- [[Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem|artikolu 2]] tal-protokoll (dwar id-dritt tal-ġenituri li jkollhom uliedhom edukati skont il-fehmiet reliġjużi jew filosofiċi tagħhom) biss safejn " hija kompatibbli mal-għoti ta’ struzzjoni u taħriġ effiċjenti, u l-evitar ta’ nefqa pubblika mhux raġonevoli, wara li jitqies il-fatt li l-popolazzjoni ta’ Malta hija l-aktar Kattolika Rumana”. <ref>{{Ċita web|url=http://conventions.coe.int/Treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?PO=MAL&NT=009&MA=999&CV=1&NA=&CN=999&VL=1&CM=5&CL=ENG|data-aċċess=2021-11-19|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://archive.today/20120708021720/http://conventions.coe.int/Treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?PO=MAL&NT=009&MA=999&CV=1&NA=&CN=999&VL=1&CM=5&CL=ENG|arkivju-data=2012-07-08|url-status=dead}}</ref> Madankollu, l-artikolu 2(1) u (3) tal- [[Kostituzzjoni ta’ Malta|Kostituzzjoni]] mhumiex stabbiliti, kuntrarjament għall-artikolu 40 li jiggarantixxi l- [[Libertà tal-kuxjenza|libertà sħiħa tal-kuxjenza]] u tal-qima reliġjuża u jwaqqaf ir-rekwiżit ta’ tagħlim reliġjuż jew li juri profiċjenza fir-reliġjon. Dan ifisser li jekk id-dispożizzjonijiet tal-artikolu 2(1) u (2) ikunu f’kunflitt mad-drittijiet garantiti taħt l-artikolu 40, id-dispożizzjonijiet ta’ dan tal-aħħar jipprevalu.  Fir-rigward tal-istruzzjoni reliġjuża fl [[Skola pubblika (iffinanzjata mill-gvern)|-iskejjel pubbliċi]] pereżempju, l-istudenti jistgħu jagħżlu li jirrifjutaw il-parteċipazzjoni fil-lezzjonijiet reliġjużi Kattoliċi. Malta appoġġjat uffiċjalment lill-Italja u kienet waħda minn għaxar stati li ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub meta l-każ ''Lautsi v.'' ''tal-Italja'' kellha tinstema’ mill-Awla Manja tal- [[Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem]] dwar l-esebizzjoni tal- kurċifiss fil-klassijiet. === Reliġjon u politika pubblika === Malta kienet l-aħħar pajjiż Ewropew (minbarra l [[Belt tal-Vatikan|-Belt tal-Vatikan]] ) li introduċa [[Divorzju f'Malta|d-divorzju]] f’Ottubru 2011 wara li vvota [[Referendum Malti tad-divorzju, 2011|f’referendum dwar is-suġġett]] aktar kmieni fis-sena. <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14285882}}</ref> Malta ddekriminalizzat il-vilifikazzjoni tar-reliġjon f'Lulju 2016. <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/articles/view/bill-decriminalising-vilification-of-religion-approved-a-sad-day-for.618649}}</ref> [[Abort f'Malta|L-abort f’Malta]] huwa illegali f’kull ċirkostanza. <ref>{{Ċita aħbar|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/6235557.stm}}</ref> Matul is-snin xi lakuni (in-nuqqas ta' inklużjoni ta' l-ibħra territorjali ta' barra, l-ebda referenza ta' reklamar) ippermettew lill-individwi jevitaw il-projbizzjoni għal perjodi ta' żmien limitati.  == Twemmin reliġjuż u parteċipazzjoni == Skont Poll tal-Eurobarometer li sar fl-2005, 95% tal-Maltin wieġbu li "jemmnu li hemm Alla", 3% wieġbu li "jemmnu li hemm xi tip ta' spirtu jew forza tal-ħajja" u 1% wieġbu li "ma nemminx li hemm xi tip ta’ spirtu, Alla jew forza tal-ħajja” li kien l-inqas persentaġġ ta’ nies li ma jemmnux fil-pajjiżi kollha mistħarrġa, flimkien mat-Turkija, ir-Rumanija u l-Polonja. 1% ma taw l-ebda tweġiba. F’rapport ippubblikat fl-2006, kien irrappurtat li 52.6% tal-Maltin (aktar minn 7 snin u esklużi dawk li ma setgħux jattendu) attendew il-[[Quddiesa fil-Knisja Kattolika|Quddiesa]] tal-Ħadd fl-2005, tnaqqis minn 75.1% fl-1982 u 63.4% fl-1995. Għalhekk, l-attendenza tal-Quddiesa tal-Ħadd naqset kull sena b'1% mill-1982. <ref>{{Ċita web|url=http://www.discern-malta.org/research_pdfs/census_2005.pdf|data-aċċess=2021-11-19|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20130521085719/http://www.discern-malta.org/research_pdfs/census_2005.pdf|arkivju-data=2013-05-21|url-status=dead}}</ref> Skont l-Arċisqof [[Charles J. Scicluna|Charles Scicluna]], l-attendenza tal-Quddiesa tal-Ħadd naqset aktar għal madwar 40% sal-2015. <ref>{{Ċita aħbar|url=http://www.independent.com.mt/articles/2015-03-24/local-news/Percentage-of-Maltese-who-attend-Church-has-dropped-to-about-40-Mgr-Charles-Scicluna-6736132714}}</ref> Iċ-ċensiment tal-2017 żvela li 36.1% tal-popolazzjoni kattolika attendew il-quddies fil-jum taċ-ċensiment, li kien matul tmiem il-ġimgħa f’Diċembru 2017, tnaqqis drastiku meta mqabbel ma ftit snin qabel. <ref>{{Ċita aħbar|url=http://www.independent.com.mt/articles/2019-01-31/local-news/Census-finds-increasingly-aging-church-going-population-only-36-1-of-Catholics-attend-Mass-6736202920}}</ref> It-tiġijiet tal-Knisja wkoll naqsu mill-2010, b’żieda fit-tiġijiet ċivili. Fl-2010 ġew reġistrati total ta’ 1,547 tieġ tal-knisja u 740 tieġ ċivili. Fl-2018, it-tiġijiet tal-knisja naqsu għal 1,129 filwaqt li t-tiġijiet ċivili żdiedu għal 1,423. <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.timesofmalta.com/articles/view/20190128/local/number-of-marriage-separations-outnumber-church-weddings-in-2018.700505}}</ref> In-numru ta’ studenti li jagħżlu li ma jistudjawx l-għarfien tar-reliġjonijiet fl-iskejjel żdied. Fl-2014, inħolqot klassi tal-etika għal dawk li jagħżlu li ma jattendux lezzjonijiet tar-reliġjon tal-iskola, li għadhom parti mill-kurrikulu. Fl-2014, kien hemm total ta’ 1,411 student li għażlu li ma jieħdux il-lezzjonijiet tar-reliġjonijiet; fl-2019, in-numru żdied għal 3,422, żieda ta '142%. <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/92738/more_students_opt_out_of_religion_classes_in_school_142_increase_since_2014#.XGdE4ej7TIU}}</ref> Skont stħarriġ tal-2018, madwar 63.7% tal-popolazzjoni Maltija qiesu lilhom infushom bħala membri prattikanti tar-reliġjon tagħhom. <ref name="2018 survey"/> === Kult u twemmin vernakulari === * [[Karmni Grima]], [[Madonna Ta' Pinu]], [[Frenċ tal-Għarb]] == Organizzazzjonijiet reliġjużi == * [[Zghazagh Azzjoni Kattolika|Zghazagh Azzjoni]] Kattolika : Għaqda Kattolika għat-tfal u ż-żgħażagħ, membru tal- [[FIMCAP|Fimcap]] == Żjarat pastorali == [[Stampa:Malta_-_Valletta_-_Triq_ir-Repubblika_18_ies.jpg|daqsminuri| Plakka fil- [[Valletta|Belt Valletta li]] tfakkar iż-żjara tal- [[Papa Ġwanni Pawlu II|Papa Ġwanni Pawlu II fl-1990]]]] [[Papa Ġwanni Pawlu II|Il-Papa Ġwanni Pawlu II]] għamel tliet [[Lista taż-żjarat pastorali tal-Papa Ġwanni Pawlu II barra l-Italja|żjarat pastorali]] f’Malta: darbtejn fl-1990 u darba fl-2001. Fl-aħħar żjara tiegħu ibbeatifika tliet Maltin: [[Dun Ġorġ Preca|George Preca]] (li mbagħad ġie kkanonizzat fl-2007), [[Nazju Falzon]] u [[Adeodata Pisani]] . F’April 2010, il- [[Papa Benedittu XVI]] żar Malta wkoll f’ċelebrazzjoni ta’ 1,950 sena min-nawfraġju ta’ [[Pawlu l-Appostlu|Pawlu]] fil-gżira ta’ Malta. <ref>{{Ċita aħbar|url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F30B12F83F5F0C7A8CDDAC0894D9404482&n=Top%2fReference%2fTimes%20Topics%2fOrganizations%2fR%2fRoman%20Catholic%20Church%20}}</ref> == Knejjes Kattoliċi f’Malta == Fil-gżejjer ta’ Malta u [[Għawdex]], li huma żewġ djoċesijiet separati, hemm total ta’ 359 knisja (313 f’Malta u 46 f’Għawdex). Minn dawn, 78 huma [[Parroċċa|parroċċi]] (63 f’Malta u 15 f’Għawdex) u sitta huma parroċċi nazzjonali. <ref>{{Ċita web|url=http://www.aboutmalta.com/grazio/church.html}}</ref> Dan ifisser li hemm "densità tal-knisja" ta' ftit aktar minn knisja waħda għal kull kilometru kwadru. F'Malta, kull lokalità għandha l-[[parroċċa|knisja parrokkjali]] tagħha, minbarra żewġ jew tliet lokalitajiet żgħar. Hemm ukoll lokalitajiet li għandhom aktar minn knisja parrokkjali waħda, bħal [[Tas-Sliema]] u [[Birkirkara]], li għandhom erba' parroċċi kull waħda. == Denominazzjonijiet Kristjani oħra f’Malta == [[Stampa:Holy_Trinity_Church_(anglikanisch)_in_Sliema.JPG|daqsminuri| Knisja tat-Trinità f’Tas-Sliema]] === Knejjes Protestanti === Il-[[Anglikaniżmu|knisja Anglikana]] f'Malta għandha żewġ knejjes parrokkjali, [[Pro-Katidral ta' San Pawl|San Pawl]] u [[Knisja tat-Trinità Qaddisa, Tas-Sliema|Trinità]], u kappillanja waħda li tkopri [[Għawdex|Għawdex kollu]] . Il-parroċċi huma parti mid- [[Djoċesi fl-Ewropa]] tal- [[Knisja tal-Ingilterra]] . Hemm madwar 300 Anglikan attiv f'Malta iżda l-popolazzjoni Anglikana inattiva hija ogħla b'mod sinifikanti. Hemm ukoll kongregazzjoni Presbiterjana li ngħaqdet mal-kongregazzjoni Metodista fl-1975 u llum qima bħala kongregazzjoni waħda f'Sant Andrija . Il-kongregazzjoni Presbiterjana hija parti mill- [[Presbiterju Internazzjonali]] tal- [[Knisja tal-Iskozja]] . [[Luteraniżmu|Kongregazzjoni Luterana]], magħmula l-aktar minn Ġermaniżi u Skandinavi, qima fil-Knisja ta’ Sant’Andrija wkoll għalkemm bħala kongregazzjoni separata. Il-[[Bible Baptist Church, Gżira|Knisja Battista tal-Bibbja]] tieħu ħsieb il-kongregazzjoni tal-Battista f’Malta. L- [[Alleanza Evanġelika]] ta’ Malta (TEAMalta) <ref>{{Ċita web |data-aċċess=2021-11-19 |titlu=Archive copy |url=http://teamalta.org/ |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230701110455/https://teamalta.org/ |arkivju-data=2023-07-01 |url-status=dead }}</ref> għandha seba’ knejjes u żewġ organizzazzjonijiet li huma affiljati, b’madwar 400 membru bejniethom. Denominazzjonijiet Protestanti oħra jinkludu: [[Christian Fellowship Congregational Church (UCC)|Christian Fellowship]], [[Ħajja Ġdida Christian Fellowship|New Life Christian]], [[Knisja Avventista tas-Seba’ Jum|Seventh Day Adventist Church]], [[Pentekostaliżmu|Pentecostalism]] (tinkludi [[Assemblej ta’ Alla|Christian Assembly]] ), [[Knisja Appostolika Ġdida|New Apostolic Church]], [[Knisja Universali tas-Saltna ta’ Alla|Universal Church of the Kingdom of God]], [[Knisja Nisranija Mifdija ta’ Alla|The Redeemed Christian Church of God]], [[Knisja Metodista tal-Gran Brittanja]] . === Knejjes Ortodossi tal-Lvant u Orjentali === [[Stampa:Church_of_Our_Lady_of_Damascus,_Valletta.jpeg|daqsminuri| [[Knisja tal-Madonna ta’ Damasku, Valletta]]]] Il-preżenza Ortodossa tal-Lvant f'Malta esperjenzat żieda sostanzjali as of 2014 . Fl-2014 kien hemm mill-inqas 5,000 twemmin ortodoss jew 1.2% tal-popolazzjoni totali. Il-[[Knisja Ortodossa Russa]] f’Malta għandha l-parroċċa tagħha ta’ San Pawl, madankollu, m’għandhomx knisja permanenti, u jużaw il- knisja Kattolika Griega tal-Madonna ta’ Damasku fil-Belt Valletta għas-servizzi. Il - [[Knisja Ortodossa Bulgara|kongregazzjonijiet Appostoliċi Bulgari Ortodossi]] u Armeni wkoll jużaw l-istess knisja għas-servizzi. Hemm [[Griegi Ortodoss|kongregazzjoni Griega Ortodossa]] li għandha l-knisja tagħha stess ta’ San Ġorġ, parti mill- [[Arċidjoċesi Griega Ortodossa tal-Italja u Malta|Arċidjoċesi Griega Ortodossa tal-Italja u ta’ Malta]] sal-bini ta’ exarchate ta’ Malta fl-2021. <ref>{{Ċita web|url=https://orthodoxtimes.com/new-exarcate-of-ecumenical-patriarchate-was-created-in-malta/}}</ref> Il-kongregazzjoni tal- [[Knisja Ortodossa Rumena]] [[Knisja ta' San Rokku, Valletta|tqima fil-Knisja ta’ San Roque]] u hija parti mid-Djoċesi Ortodossa Rumena tal-Italja. Hemm ukoll [[Ortodoss Serb|kongregazzjoni Ortodossa Serba]] b’saħħitha f’Malta, li tuża lil [[Knisja ta’ San Nikola, Valletta|San Nikola]] għall-qima. Il-parroċċa Serba hija parti mill- [[Eparkija Ortodossa Serba tal-Awstrija u l-Isvizzera]] . Il [[Knisja Kopta Ortodossa ta’ Lixandra|-kongregazzjoni tal-Knisja Kopta Ortodossa]] tifforma parti mill-Patrijarkat ta' Lixandra u tqima fil-Kappella ta' San Ġakbu [[Ħaż-Żebbuġ|f'Ħaż-Żebbuġ]] . Hemm ukoll kongregazzjonijiet li jappartjenu għall- [[Knisja Ortodossa Etjopja Tewahedo|Knisja Tewahedo Ortodossa Etjopja]] u l [[Knisja Ortodossa Eritrea Tewahedo|-Knisja Tewahedo Ortodossa tal]] -Eritrea, li t-tnejn jużaw il- [[Knisja ta’ San Ġakbu, Valletta|Knisja ta’ San Ġakbu, il-Belt Valletta]] . === Oħrajn === Mill-2020, hemm rrappurtati 10 kongregazzjonijiet u 783 Xhud taʼ Ġeħova f’Malta, b’1,245 li attendew it-tifkira tal-mewt taʼ Ġesù li jospitaw kull sena. [[Il-Knisja ta’ Ġesù Kristu tal-Qaddisin tal-Aħħar Jiem]] (Mormoni) għandha wkoll żewġ kongregazzjonijiet f’Malta. == Reliġjonijiet mhux Insara f’Malta == Hemm [[Ġudaiżmu|kongregazzjoni Lhudija]] waħda f’Malta. Hemm diversi familji [[Ħinduiżmu|Hindu]] f’Malta li jipprattikaw il-fidi hindu tagħhom stess, iżda m’hemmx tempji Hindu, u l-mejtin Hindu jiġu midfuna f’Malta, minflok ma jiġu kremati. Hemm mill-inqas 10 [[Iżlam|moskej Musulmani]] u skola ta’ fidi Musulmana. Mit-3,000 Musulmani stmati (tipikament inqas irrappurtati) f’Malta, madwar 2,250 huma barranin, madwar 600 huma ċittadini naturalizzati, u madwar 150 huma Maltin imwielda fil-pajjiż. <ref>{{Ċita web|url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2003/24422.htm}}</ref> Il- [[Komunità Musulmana Ahmadiyya]] hija preżenti wkoll. [[Buddhiżmu Zen|Il-Buddiżmu Zen]] u l-[[Fidi Baháʼí]] għandhom ukoll madwar 40 membru.  [[Paganiżmu|Il-paganiżmu]] huwa preżenti wkoll f’Malta, b’komunità li tgħodd mill-inqas 100 individwu li jidentifikaw bħala tali.  == Ara ukoll == * [[Kristjaneżmu fl-Ewropa]] * [[kultura ta' Malta|Kultura ta’ Malta]] * [[Freemasonery f’Malta|Il-Mażunerija f’Malta]] * [[Storja ta' Malta|Storja ta’ Malta]] * [[Lista ta’ Knejjes f’Malta]] * [[Lista tal-qaddisin Maltin]] * [[Reliġjon skond il-pajjiż]] * [[Ir-reliġjon fl-Ewropa]] * [[Ir-reliġjon fl-Unjoni Ewropea]] == Referenzi == {{Referenzi}} == Links esterni == * [http://www.catholic-hierarchy.org/country/mt.html Profil tal-Knisja Kattolika f'Malta] * [https://web.archive.org/web/20070408061759/http://www.maltachurch.org.mt/ Homepage tal-Arċidjoċesi ta’ Malta] * [http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&year=2006&country=7012 Freedom House Country Report: Malta (2006)] * [http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&year=2005&country=6786 Freedom House Country Report: Malta (2005)] * [http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&year=2004&country=2981 Freedom House Country Report: Malta (2004)] * [http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&year=2003&country=439 Freedom House Country Report: Malta (2003)] * [http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&year=2002&country=1680 Freedom House Country Report: Malta (2002)] {{Repubblika ta' Malta}} [[Kategorija:Kultura Maltija]] [[Kategorija:Reliġjon f'Malta]] 2ojtfij8no6t1gz8h0954b9elkhscw8 0 27595 330657 330158 2026-06-22T03:31:40Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330657 wikitext text/x-wiki {{wikifikazzjoni}} {{grammatika}} {{Infobox bijografija}} '''Sir''' '''Lewis Carl Davidson Hamilton''' MBE HonFREng (imwieled fis-7 ta' Jannar 1985) huwa [[Sewwieqa tal-Formula Wieħed mir-Renju Unit|sewwieq tat-tlielaq Ingliż]]. Bħalissa jikkompeti fil-[[Formula 1|Formula Wieħed]] mal-[[Mercedes-Benz fil-Formula Wieħed|Mercedes]], wara li qabel saq mal-[[McLaren]] mill-2007 sal-2012. Fil-Formula Wieħed, Hamilton rebaħ rekord ta’ seba [[Lista tar-rekords tas-sewwieqa tal-Formula Wieħed|’ titli tal-Kampjonat Dinji tas-Sewwieqa]] (indaqs ma’ [[Michael Schumacher]] ), u għandu r-rekords tal-aktar [[Lista tar-rebħiet tal-Grand Prix tal-Formula Wieħed minn Lewis Hamilton|rebħiet]] (101), [[Lista tal-Polesitters tal-Formula Wieħed|pole positions]] (101), u [[Lista tar-rekords tas-sewwieqa tal-Formula Wieħed|podjus]] (179), fost oħrajn. Twieled u trabba fi [[Stevenage]], [[Hertfordshire]]. Hamilton ingħaqad mal- [[programm tas-sewwieqa żgħażagħ tal-McLaren]] fl-1998. Dan wassal għal sewqan tal-Formula Wieħed mal-McLaren fl- 2007, biex Hamilton sar l-ewwel, u s'issa l-uniku, sewwieq iswed jew ta' karnaġġjon skur li tellaq fis-serje. Dak l-istaġun, Hamilton kiser bosta rekords hekk kif spiċċa fit-tieni post wara [[Kimi Räikkönen]] b'punt wieħed. [[Kampjonat Dinji tal-Formula Wieħed 2008|Fl-istaġun ta’ wara]], huwa rebaħ l-ewwel titlu tiegħu b’mod drammatiku – b’qabża kruċjali fl-aħħar dawra tal-[[Grand Prix tal-Brażil 2008|aħħar tiġrija tal-istaġun]] – biex isir l-iżgħar [[Lista taċ-Champions tad-Dinja tas-Sewwieqa tal-Formula Wieħed|Champion tad-Dinja tal-Formula Wieħed]] fl-istorja. Wara erba’ snin oħra mal-McLaren, Hamilton ingħaqad mal-Mercedes fl-2013 . Bidliet fir- [[regolamenti tal-Formula Wieħed|regolamenti]] għall- 2014, li jobbligaw l-użu ta’ [[Magni tal-Formula Wieħed|magni turbo-ibridi]], raw il-bidu ta’ perjodu ta’ suċċess kbir għal Hamilton, li matulu rebaħ sitt titli oħra. Titoli konsekuttivi waslu fl- 2014 u fl- 2015 waqt [[Rivalità Hamilton–Rosberg|rivalità intensa ma’ sieħbu Nico Rosberg]] . Wara l-irtirar ta’ Rosberg, [[Sebastian Vettel]] tal- [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] sar l-eqreb rivali ta’ Hamilton f’żewġ battalji intensi fil-kampjonat, li fihom Hamilton qaleb darbtejn id-defiċits ta’ punti f’nofs l-istaġun biex jerġa’ jikseb titli konsekuttivi fl- 2017 u fl- 2018 . It-tielet u r-raba’ titli konsekuttivi tiegħu segwew fl- 2019 u fl- 2020 biex qabżu r-rekord ta’ Schumacher ta’ seba’ titli tas-sewwieqa. [[Stampa:FIA F1 Austria 2021 Nr. 44 Hamilton (side).jpg|daqsminuri|295x295px|Il-karozza ta' Hamilton tal-2021]] Hamilton ġie kkreditat li kabbar is-segwitu globali tal-Formula Wieħed billi appella għal udjenza l'barra mill-isport, parzjalment minħabba l-istil ta' ħajja ta' profil għoli, l-attiviżmu ambjentali u soċjali tiegħu, u bħall-mużika u l-moda. Sar ukoll avukat prominenti b’appoġġ għall-attiviżmu biex jiġġieled ir-razziżmu u jiġġieled għal diversità akbar fil-motorsport. Hamilton kien elenkat fil-ħarġa tal-2020 ta' ''[[Ħin (rivista)|Time]]'' bħala wieħed mill- [[Ħin 100|100 persuna l-aktar influwenti fid-dinja]], u ngħata [[Kavallier Baċellerat|l-unur ta' ''knighthood'']] fl- [[Unuri tas-Sena l-Ġdida 2021|Unuri tas-Sena l-Ġdida tal-2021]]. == Tfulija u edukazzjoni == Hamilton twieled fis-7 ta' Jannar 1985 fi [[Stevenage]], [[Hertfordshire]], l- [[Ingilterra]] . Missieru, Anthony Hamilton, huwa ta' [[Grenada|dixxendenza Grenadiana]], filwaqt li ommu, Carmen Larbalestier, hija Ingliża li tagħmlu [[Razza Imħallta Brittanika|razza mħallta]]; <ref name="Wolff">{{Ċita aħbar|url=http://sportsillustrated.cnn.com/2007/racing/06/12/hamilton0618/index.html|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20080121143456/http://sportsillustrated.cnn.com/2007/racing/06/12/hamilton0618/index.html|arkivju-data=2008-01-21}}</ref> Hamilton jidentifika bħala iswed. <ref>{{Ċita web|url=http://www.lewishamilton.com/post/first-black-driver/|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180308041330/http://www.lewishamilton.com/post/first-black-driver/|arkivju-data=2018-03-08}}</ref> Il-ġenituri ta’ Hamilton sseparaw meta kellu sentejn, u wara hu għex ma’ ommu u ħutu tar-rispett ikbar minnu, Samantha u Nicola, sakemm kellu tnax-il sena. <ref name="DSpyHamilton">{{Ċita web|url=https://www.digitalspy.com/showbiz/10-things-about/a582795/10-things-about-lewis-hamilton/}}</ref> Hamilton imbagħad għex ma' missieru, ommu, Linda, u ħuh [[Nicolas Hamilton|Nicolas]] minn missieru, li huwa wkoll sewwieq tat-tlielaq professjonali. <ref name="timeonline_cool">{{Ċita aħbar|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/formula_1/article5069252.ece|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20090509090949/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/formula_1/article5069252.ece|arkivju-data=2009-05-09}}</ref> Hamilton trabba [[Knisja Kattolika|Kattoliku]] . <ref>{{Ċita aħbar|url=http://www.thebiographychannel.co.uk/biographies/lewis-hamilton/trivia.html;jsessionid=EC73F0B4D8B84D48A7D4B67E238E9055|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20140525232920/http://www.thebiographychannel.co.uk/biographies/lewis-hamilton/trivia.html%3Bjsessionid%3DEC73F0B4D8B84D48A7D4B67E238E9055|arkivju-data=2014-05-25}}</ref> Missier Hamilton xtralu [[Karozza kkontrollata bir-radju|karozza ikkontrollata bir-radju]] meta kellu ħames snin. <ref name=":1">{{Ċita web|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/41TbhT9DRrd0cglSfjqWD4v/race-to-the-top-lewis-hamilton}}</ref> Hamilton spiċċa t-tieni fil- [[Assoċjazzjoni Brittanika tal-Karozzi tar-Radju|kampjonat nazzjonali tal-BRCA]] is-sena ta’ wara kontra l-kompetizzjoni tal-adulti. <ref name="hamiltonf1fbio">{{Ċita web|url=http://www.f1fanatic.co.uk/f1-information/whos-who/whos-who-h/lewis-hamilton/|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20071006075203/http://www.f1fanatic.co.uk/f1-information/whos-who/whos-who-h/lewis-hamilton/|arkivju-data=2007-10-06}}</ref> Billi kien l-uniku tifel iswed li jtellaq fil-klabb tiegħu, Hamilton kien suġġett għal abbuż razzist. <ref name=":1" /> <ref>{{Ċita web|url=https://www.eurosport.com/formula-1/hamilton-i-had-a-lot-of-bullying-and-racism-at-school.-it-made-me-tougher_sto5873701/story.shtml}}</ref> Missier Hamilton xtralu [[Kart tlielaq|go-kart]] għall-Milied meta kellu sitt snin u wiegħed li se hu se jappoġġjah fil-karriera tiegħu tat-tlielaq sakemm jibqa jiffoka fuq l-iskola. Biex isostni lil ibnu, missier Hamilton ħa s-sensja mill-pożizzjoni tiegħu bħala [[Informazzjoni teknoloġika|maniġer tal-IT]] u sar kuntrattur, xi drabi jaħdem sa erba' xogħlijiet kull darba inkluż impjieg bħala bejjiegħ tal-ħġieġ, jaħsel il-platti, u jpoġġi tabelli għal [[Aġent tal-proprjetà|aġenti tal-proprjetà]], <ref name="benson">{{Ċita web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/extra/c1nx5lutpg/The-real-Lewis-Hamilton-story}}</ref> waqt li kien għadu jattendi t-tiġrijiet ta’ ibnu. <ref>{{Ċita web|url=https://m.wheels24.co.za/FormulaOne/thanks-dad-lewis-hamilton-reflects-on-his-f1-championship-journey-20180522}}</ref> Missier Hamilton aktar tard waqqaf il-kumpanija tal-IT tiegħu stess. <ref name="observer">{{Ċita aħbar|url=https://www.theguardian.com/sport/2007/jun/03/features.sportmonthly/print}}</ref> Huwa baqa' jkun il-maniġer ta' Hamilton sal-bidu tal-2010. <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.theguardian.com/sport/2011/mar/14/lewis-hamilton-simon-fuller-xix-entertainment}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamiltons-father-inspired-hungarian-gp-pace-says-wolff.5pmzFBAUv7teU5vpgkGWvh.html}}</ref> == Karriera tat-tlielaq tal-Juniors == [[Stampa:Lewis Hamilton Silverstone 2018.jpg|daqsminuri|294x294px|Lewis Hamilton fl-2018]] === Karting === Hamilton beda jagħmel karting fl-1993 u malajr beda jirbaħ tlielaq u kampjonati tal-klassi kadetti. <ref name="BBC_07-06-19">{{Ċita aħbar|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/beds/bucks/herts/6766373.stm}}</ref> <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/motorsport/formulaone/lewishamilton/3281489/Lewis-Hamiltons-go-kart-career-helped-him-become-one-of-Formula-Ones-best-drivers-FORMULA-ONE.html|url-status=live}}</ref> Sentejn wara, huwa sar l-iżgħar sewwieq li rebaħ il-kampjonat Brittaniku tal-kadetti tal-karting fl-età ta’ għaxar snin. Dik is-sena, Hamilton avviċina lill-kap tat-tim tal-McLaren Formula One [[Ron Dennis]] waqt l- [[Autosport Awards]] għal awtografu u qal: "Hi. Jien Lewis Hamilton. Irbaħt il-Kampjonat Brittaniku u xi darba rrid inkun qed nsuq bil-karozzi tiegħek.” <ref name="benson"/> Dennis kiteb fil-ktieb tal-awtografi ta 'Hamilton: "Iċċempilli disa' snin oħra, imbagħad nirranġaw xi ħaġa." <ref>{{Ċita aħbar|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/formula_1/article1942897.ece|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20081204142837/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/formula_1/article1942897.ece|arkivju-data=2008-12-04|url-status=dead}}</ref> Fl-1998, Dennis sejjaħ lil Hamilton wara t-tieni serje tiegħu Super One u rebħiet fil-kampjonat Brittaniku, <ref name="hamiltonf1fbio"/> biex joffri lil Hamilton rwol fil-programm ta' żvilupp tas-sewwieqa tal-McLaren. <ref name="Wolff"/> Il-kuntratt kien jinkludi għażla li jsuq fil-Formula Wieħed, li jagħmel lil Hamilton l-iżgħar sewwieq li kiseb kuntratt li wara rriżulta f’sewqan tal-Formula Wieħed. <ref name="BBC_07-06-19" /> === Formula Renault u Formula Tlieta === Hamilton beda l-karriera tiegħu fit-tlielaq tal-karozzi fil-Formula Renault UK Winter Series tal-2001. Huwa spiċċa fil-ħames post ġenerali fis-serje tax-xitwa. Dan wassal għal staġuni sħaħ tal-Formula Renault UK fl-2002 u l-2003. Hamilton spiċċa l-2002 fit-tielet post. Fl-2003 rebaħ il-kampjonat b’għaxar rebħiet u 419-il punt. Peress li kellu biżżejjed punti biex jirbaħ il-kampjonat, Hamilton tilef l-aħħar żewġ tiġrijiet tal-istaġun. Huwa għamel id-debutt tiegħu fil-Kampjonat Brittaniku tal-Formula Tlieta fil-finali tal-istaġun. Huwa wera l-veloċità tiegħu kemm fil-Grand Prix ta’ Macau kif ukoll fil-Super Prix tal-Korea. Fil-Korea, huwa kkwalifika fil-pole position fl-ewwel żjara tiegħu fil-korsa. Kienet biss ir-raba’ tiġrija tiegħu f’F3. Hamilton iddebutta fil-Formula 3 Euro Series fl-2004. Hamilton spiċċa s-sena fil-ħames post fil-kampjonat. Huwa ttestja għall-ewwel darba għall-McLaren fl-aħħar tal-2004 fi Silverstone. Hamilton mar ċ-champions tal-Euro Series ASM għall-istaġun 2005. Huwa ddomina l-kampjonat, u rebaħ 15 mill-20 rawnd. Huwa rebaħ ukoll il-Marlboro Masters tal-Formula 3 f'Zandvoort. === GP2 === Bis-suċċess tiegħu fil-Formula Tlieta, Hamilton mar għall-GP2 għall-istaġun tal-2006. Huwa rebaħ il-kampjonat GP2 fl-ewwel tentattiv tiegħu, meta għeleb lil Nelson Piquet, Jr. u Timo Glock. Il-kampjonat tiegħu tal-GP2 tal-2006 ġara fl-istess ħin li kien hemm post vakanti fil-McLaren. Juan Pablo Montoya ħalla l-Formula biex itellaq fin-NASCAR, u Kimi Räikkönen telaq biex jingħaqad mal-Ferrari. Hamilton kien ikkonfermat bħala t-tieni sewwieq tat-tim. Huwa kien se jkun maċ-champion Fernando Alonso għall-istaġun 2007. Huwa ntqal bid-deċiżjoni tal-McLaren fit-30 ta’ Settembru. L-aħbar ma saretx pubblika qabel l-24 ta’ Novembru. Il-McLaren kienet qed tibża' li l-aħbar kienet se tkun mittiefsa mit-tħabbira tal-irtirar ta' Michael Schumacher.[[Stampa:Hamilton_and_Father_Brazil_2008.jpg|daqsminuri| Anthony Hamilton, missier Lewis u dak iż-żmien maniġer, jiċċelebra ma' ibnu wara l [[Grand Prix tal-Brażil 2008|-Grand Prix tal-Brażil tal-2008]] <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/motorsport/formulaone/lewishamilton/7355036/Anthony-Hamiltons-massive-support-makes-parting-with-Lewis-easier-to-understand.html}}</ref>]] == Karriera tal-Formula Wieħed == === McLaren (2007–2012) === [[Stampa:Lewis_Hamilton_2007_Canada.jpg|alt=A silver Formula One car driving around a corner.|daqsminuri| Hamilton ħa l-ewwel rebħa tiegħu fil-Formula Wieħed fil- [[2007 Grand Prix Kanadiż|Grand Prix tal-Kanada tal-2007]] fis-sitt Grand Prix tiegħu biss.]] L-ewwel staġun ta’ Hamilton fil-Formula Wieħed rawh sieħeb darbtejn u jiddefendi ċ-Champion tad-Dinja Fernando Alonso. Hamilton huwa l-ewwel u, sa 2021, l-uniku [[Nies suwed|sewwieq ta' ġilda skura]] li tellaq fis-serje. <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.bbc.co.uk/caribbean/news/story/2006/11/061127_grenadaf1.shtml}}</ref> <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.telegraph.co.uk/news/1528611/Formula-One%27s-first-black-driver-to-take-his-place-on-grid.html|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20080831041311/http://www.telegraph.co.uk/news/1528611/Formula-One%27s-first-black-driver-to-take-his-place-on-grid.html|arkivju-data=2008-08-31}}</ref> <ref>{{Ċita aħbar|url=http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1609725,00.html|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20080423122312/http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1609725,00.html|arkivju-data=2008-04-23}}</ref> Wara li spiċċa fuq il-podju fid-debutt tiegħu, Hamilton kompla biex waqqaf diversi rekords hekk kif spiċċa runner-up fil- 2007 Dinji tas-Sewwieqa tal-2007 kontra Kimi Räikkönen b'punt wieħed, inklużi dawk għall- aktar podju konsekuttivi li spiċċaw mid-debutt (9), l-aktar konġunt jirbaħ fi staġun tad-debutt (4) u l-aktar punti fi staġun tad-debutt (109). Matul l-istaġun, Hamilton u Alonso kienu involuti f’numru ta’ inċidenti li rriżultaw f’tensjonijiet bejn iż-żewġ sewwieqa u t-tim, li laħqu l-qofol tagħhom f’Alonso u McLaren itterminaw il-kuntratt tagħhom b’kunsens reċiproku f’Novembru. Wara l-ewwel staġun ta' suċċess fil-McLaren, Hamilton iffirma kuntratt ta' bosta miljuni lira biex jibqa' mat-tim sal-2012. <ref>{{Ċita aħbar|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/7196436.stm}}</ref> [[Stampa:Hamilton_Brazil_2008_celebrations.jpg|alt=A group of people dressed in orange celebrate, with Hamilton in the middle wearing a baseball cap.|daqsminuri| Hamilton u t-tim tiegħu jiċċelebraw l-ewwel titlu tiegħu tal-Kampjonat tad-Dinja tal-Formula Wieħed fl-2008.]] Is-suċċess ta’ Hamilton kompla fl- [[Kampjonat Dinji tal-Formula Wieħed 2008|2008]] . Huwa ġabar ħames rebħiet u għaxar tmiem fuq podju iżda kien akkużat ukoll b’arroganza u sewqan perikoluż, għalkemm sostna li t-twemmin tiegħu nnifsu kien interpretat ħażin u li s-sewqan tiegħu kien sod iżda ġust. Hekk kif l-istaġun wasal għall-konklużjoni tiegħu fil-Brażil, saret ġlieda ċara bejn iż-żewġ naħat għat-titlu bejn il-favorit domestiku [[Felipe Massa]] u ż-żagħżugħ Brittaniku. Hamilton rebaħ l-ewwel titlu tiegħu b’mod drammatiku fl-aħħar tiġrija tal-istaġun, il -Grand Prix tal-Brażil tal-2008, qabeż lil [[Timo Glock]] għall-ħames pożizzjoni fl-aħħar kantunieri tal-aħħar dawra biex sar l-iżgħar [[Lista taċ-Champions tad-Dinja tas-Sewwieqa tal-Formula Wieħed|Champion tad-Dinja tal-Formula Wieħed]] fl-istorja ta’ dak iż-żmien u biex jiċħad lir-rebbieħ tat-tellieqa Massa t-titlu b’punt wieħed. <ref>{{Ċita aħbar|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/7705230.stm}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=http://www.formula1.com/news/headlines/2008/11/8635.html|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20081205143351/http://www.formula1.com/news/headlines/2008/11/8635.html|arkivju-data=2008-12-05}}</ref> Dan għamel lil Hamilton l-ewwel sewwieq Brittaniku li rebaħ il-Kampjonat tad-Dinja minn [[Damon Hill]] fl-1996. <ref>{{Ċita aħbar|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/7705310.stm}}</ref> Fl-aħħar erba’ snin tiegħu mal-McLaren, Hamilton kompla jikseb il-podju u rebħiet fit-tiġrijiet. Hamilton daħal fl-aħħar rawnd tal- 2010 b’ċans li jirbaħ it-titlu, iżda fl-aħħar spiċċa fir-raba’ post hekk kif [[Sebastian Vettel]] rebaħ it-tellieqa biex jieħu l-kuruna tax-xebba’ tas-sewwieqa tiegħu. [[Kampjonat Dinji tal-Formula Wieħed 2011|Is-sena ta’ wara]] kienet l-ewwel staġun li kien skurjat minn sieħbu tat-tim, hekk kif [[Jenson Button]] spiċċa runner-up għaċ-champion Sebastian Vettel, matul sena li fiha distrazzjonijiet fil-ħajja privata tiegħu u problemi mal-uffiċjali tal-FIA raw lil Hamilton jispiċċa l-istaġun fil-ħames post tal-klassifika, u wara ħalef li se jerġa’ jmur lura għall-forma għall-2012. Meta żamm kelmtu, Hamilton kiseb erba’ rebħiet fit-tiġrijiet fl- 2012 hekk kif spiċċa fir-raba’ post fil-klassifika. Qabel tmiem is-sena, Hamilton ħabbar, b’sorpriża kbira, li kien se jingħaqad mal-Mercedes għall- 2013, u jieħu post Michael Schumacher li kien se jirtira. <ref name="halloffame">{{Ċita web|url=https://www.formula1.com/en/drivers/hall-of-fame/Lewis_Hamilton.html}}</ref> === Mercedes (2013-preżent) === [[Stampa:Hamilton_and_Rosberg_2014.jpg|daqsminuri| Hamilton u Rosberg ġarrbu rivalità tensa fi żmienhom bħala sħab.]] Malli ffirma mal- [[Mercedes-Benz fil-Formula Wieħed|Mercedes]] fl- 2013, Hamilton reġa' ngħaqad ma' sieħbu tal-karting tat-tfulija, [[Nico Rosberg]] . Il-mossa ntlaqgħet b’sorpriża mill-esperti u l-pubbliku, b’uħud jiddeskrivu ċ-ċaqliq għal Mercedes, tim mingħajr storja reċenti ta’ suċċess, bħala riskju. <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/motorsport/formulaone/lewishamilton/9572696/Lewis-Hamilton-to-join-Mercedes-in-100m-move-from-McLaren-signing-a-three-year-deal.html}}</ref> <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.skysports.com/f1/news/22058/8129689/lewis-hamilton-joins-mercedes-for-2013-the-potential-winners-and-losers}}</ref> Fl-ewwel staġun tiegħu mal-Silver Arrows, Hamilton kiseb rebħa unika fit-tellieqa, fejn rebaħ il Hungarian Grand Prix -Ungerija, fejn ikkonverti pole position mhux mistennija f'marġni ta' rebbieħa ta' aktar minn 11-il sekonda qabel il-finalista fit-tieni post [[Kimi Räikkönen]], <ref>{{Ċita aħbar|url=http://www.racecar.com/Motorsport/News/Lewis-Hamilton-takes-pole-to-flag-victory-in-hungary/59153.htm|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20140517185613/http://www.racecar.com/Motorsport/News/Lewis-Hamilton-takes-pole-to-flag-victory-in-hungary/59153.htm|arkivju-data=2014-05-17}}</ref> flimkien għadd ta’ tmiem podju u pole positions, biex għal darb’oħra spiċċaw ir-raba’ fil-klassifika, it-tielet darba f’ħames snin. <ref name="halloffame"/> Tibdil fir- [[regolamenti tal-Formula Wieħed|regolamenti]] għall- 2014, li ordnat l-użu ta ' [[Magni tal-Formula Wieħed|magni turbo-ibridi]], ikkontribwixxa għall-bidu ta' era ta 'suċċess kbir għal Hamilton. Dik is-sena rat lil Mercedes jirbħu 16 mid-19-il tiġrija ta’ dak l-istaġun, 11 minn dawk assigurati minn Hamilton hekk kif rebaħ f’duel ta’ staġun twil għat-titlu kontra sieħbu Rosberg. Meta kiseb it-tieni titlu ta' sewwieqa tiegħu, u eclipsa l-għadd ta' rebħa tas-sewwieqa Brittaniċi kollha quddiemu, Hamilton iddikjara fuq it-tim-radju wara l-aħħar tiġrija [[2014 Abu Dhabi Grand Prix|f'Abu Dhabi]] : "Dan huwa l-akbar jum ta' ħajti." <ref name="halloffame"/> Regolamenti ġodda dwar [[Lista tan-numri tas-sewwieqa tal-Formula Wieħed|in-numru tas-sewwieqa]] miġjuba għall-2014 ippermettew lis-sewwieqa li jagħżlu numru uniku tal-karozza biex jużawhom għall-karriera kollha tagħhom, u għalhekk Hamilton għażel li jsuq taħt il-karting antik tiegħu Nru 44 għall-bqija tal-karriera tiegħu. <ref>{{Ċita web|url=http://news.ph.msn.com/sports/numbers-up-for-2014-formula-one-drivers-3|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20140113220941/http://news.ph.msn.com/sports/numbers-up-for-2014-formula-one-drivers-3|arkivju-data=2014-01-13|url-status=dead}}</ref> Qabel il-bidu tal- 2015, Hamilton ħabbar li mhux se jkun qed jeżerċita l-għażla tiegħu li jaqleb in-numru tal-karozza tiegħu għal 1, kif kienet il-prerogattiva tiegħu bħala Champion tad-Dinja renjanti, u minflok se jkompli jiġri bil-karriera tiegħu Nru 44. Kien l-ewwel staġun mill- 1994, meta [[Alain Prost]] irtira mill-isport wara r-raba' u l-aħħar titlu tiegħu tal-Kampjonat Dinji tas-Sewwieqa fl- 1993, li l-qasam ma kienx fih karozza li kellha n-Nru 1. <ref>{{Ċita web|url=http://www.f1fanatic.co.uk/2014/11/25/hamilton-wont-number-one-car-2015/}}</ref> Hamilton iddomina fl- 2015, fejn rebaħ għaxar tiġrijiet li spiċċaw fuq il-podju rekord ta’ sbatax-il darba hekk kif qabbel mat-tliet titli tal-Kampjonati tad-Dinja tal-idolu tiegħu [[Ayrton Senna|Ayrton Senna.]] Ir-rivalità bejnu u bejn Rosberg intensifikat, u laħqet il-qofol tagħha f’battalja mqanqla fil- Grand Prix tal -Istati Uniti fejn Hamilton rebaħ f’battalja mimlija azzjoni, rota b’rota ma’ sieħbu biex kiseb it-titlu bi tliet tiġrijiet żejda. <ref name="halloffame"/> Dik is-sena, Hamilton estenda l-kuntratt tiegħu mal-Mercedes għal tliet snin oħra fi ftehim li huwa rrappurtat li jiswa aktar minn £100 miljun, li jagħmilha wieħed mill-aħjar sewwieqa mħallsa fil-Formula Wieħed, <ref name="telegraph.co.uk">{{Ċita aħbar|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/motorsport/formulaone/lewishamilton/11617842/Lewis-Hamilton-signs-100m-deal-with-Mercedes.html}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.theguardian.com/sport/2015/may/20/lewis-hamilton-mercedes-deal-formula-one-monaco}}</ref> kif ukoll ippermetta lil Hamilton iżomm id-drittijiet tal-immaġni tiegħu stess, li huwa meqjus bħala mhux tas-soltu fl-isport, u jżomm il-karozzi u t-trofej tiegħu li rebħu l-kampjonat. . <ref>{{Ċita web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/motorsport/formulaone/lewishamilton/11617842/Lewis-Hamilton-signs-100m-deal-with-Mercedes.html}}</ref> [[Stampa:Lewis_Hamilton_engine_failure_2016_Malaysian_GP_2.jpg|lemin|daqsminuri| Il-ħsara fil-magna ta’ Hamilton fil- Malasja fl-2016 kienet mument kbir fil-battalja tal-Kampjonat.]] Minkejja li rreġistra aktar pole positions u rebħiet fit-tiġrijiet minn kwalunkwe sewwieq ieħor fl- 2016, Hamilton tilef it-titlu tas-sewwieqa b'ħames punti lil sieħbu, Rosberg. Il-politika tat-tim li tħalli lill-par jiġġieldu liberament wasslet għal diversi skambji akrimonjużi kemm fuq il-binarju kif ukoll barra, li wasslet biex Hamilton jisfidaw l-ordnijiet tat-tim fil-finali tal-istaġun f'Abu Dhabi u deliberatament naqas biex jappoġġa lil Rosberg fil-pakkett ta 'ġiri fi tmiem il- ti;rija f’offerta bla su//ess biex jinkora;;ixxi sewwieqa o[ra biex jaqb]u lil sieħbu, li kien ippermettilu jirbaħ it-titlu. <ref>{{Ċita web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/38145250}}</ref> Fl-aħħar mill-aħħar, suċċessjoni ta’ bidu fqir minn Hamilton kmieni fl-istaġun u splużjoni kruċjali tal-magna fil- Malasja fissret li Rosberg ħa t-titlu, li kiseb b’suċċess qabel ma ħabbar xokk li rtira mill-isport immedjatament wara li għeleb lir-rivali tiegħu. <ref name="halloffame"/> <ref name="gpfansbio">{{Ċita web|url=https://www.gpfans.com/en/articles/38415/lewis-hamilton-biography/}}</ref> ==== Erba’ titli wara xulxin ==== Wara l-irtirar ta’ Rosberg, Sebastian Vettel tal-Ferrari sar l-eqreb rivali ta’ Hamilton hekk kif il-koppja skambjaw il-vantaġġ tal-kampjonat matul l- 2017 fi ġlieda kontra t-titlu tensjoni. Hamilton irreġistra 11-il pole position f’dak l-istaġun hekk kif ħa r-rekord tal- [[Lista tal-Polesitters tal-Formula Wieħed|aktar pole positions ta’ kull żmien]], u l-konsistenza tiegħu (temm kull tiġrija fil-punti), kif ukoll nuqqas ta’ sfida serja minn sieħbu l-ġdid [[Valtteri Bottas]], raw irreġistra disa’ rebħiet fit-tiġrijiet u kiseb ir-raba’ titlu ta’ World Drivers hekk kif qaleb vantaġġ ta’ punti lil Vettel fl-ewwel nofs tal-istaġun, u fl-aħħar mill-aħħar għalaq it-titlu fil- Messiku b’żewġ tiġrijiet żejda. <ref name="halloffame"/> [[Stampa:FIA_F1_Austria_2018_Handshake_after_Qualifying.jpg|daqsminuri| L-istaġun tal-2018 kien l-ewwel darba fl-isport li żewġ sewwieqa b'erba’ kampjonati (Hamilton u Vettel) ikkompetew għall-ħames titlu.]] L-istaġun tal-2018 kien l-ewwel darba li żewġ erba’ darbiet Champions tad-Dinja, Hamilton u Vettel, se jkunu qed jikkompetu għall-ħames titlu u kien dikjarat bħala l-“Ġlieda għal Ħames” mill-ġurnalisti u l-partitarji. <ref>{{Ċita web|url=https://www.skysports.com/f1/news/20876/11515112/lewis-hamilton-this-is-my-best-season}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.foxsportsasia.com/formula1/837265/2018-formula-1-fight-five/|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20181029030704/https://www.foxsportsasia.com/formula1/837265/2018-formula-1-fight-five/|arkivju-data=2018-10-29|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/two-four-time-champions-hamilton-and-vettel-has-turned-into-a-one-horse-race/articleshow/66125702.cms}}</ref> Bħal fl-istaġun ta’ qabel, il-Ferrari u Vettel dehru li kellhom il-vantaġġ għal ħafna mill-istaġun, u fil-quċċata tal-klassifika sa nofs it-triq. Madankollu, l-istaġun ta’ Vettel sfaxxat b’numru ta’ sewwieqa u żbalji mekkaniċi, filwaqt li s-sensiela ta’ sitt rebħiet ta’ Hamilton f’sebgħa fl-aħħar nofs tal-istaġun rat lil Hamilton jikseb it-titlu fil- Messiku għat-tieni sena konsekuttiva hekk kif stabbilixxa rekord ġdid għall- aktar punti fi staġun (408). <ref name="halloffame"/> <ref name="gpfansbio"/> Matul l-istaġun, Hamilton iffirma kuntratt ta’ sentejn mal-Mercedes, irrappurtat li jiswa sa £40 miljun fis-sena, li jagħmilha l-aħjar sewwieq tal-Formula Wieħed fl-istorja. <ref name="Lewis Hamilton signs £40m-a-year Me">{{Ċita aħbar|url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2018/07/19/lewis-hamilton-signs-40m-a-year-mercedes-contract-becomebest/}}</ref> Wara li ffirma kuntratt mal-Mercedes li dam sal-2020, ġie kkonfermat li Hamilton kien se jiddefendi t-titlu tiegħu fl- 2019 . <ref name="auto1">{{Ċita aħbar|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/44884683}}</ref> Hamilton mexxa l-klassifika tas-sewwieqa għall-biċċa l-kbira tal-istaġun, filwaqt li ħeles mill-isfidi tat-titlu minn sieħbu Bottas, ir-Red Bull ta’ Verstappen li jaħdem bil-Honda u Leclerc promoss dan l-aħħar mill-Ferrari, biex kiseb is-sitt kuruna tas-sewwieqa tiegħu fil- Grand Prix tal-Istati Uniti tal-2019 żewġ tiġrijiet qabel it-tellieqa finali. <ref>{{Ċita web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.united-states-grand-prix-2019-race-report-and-highlights.3mSPD2w9Q394Kr00cpmHQx.html}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.theguardian.com/sport/2019/nov/03/lewis-hamilton-sixth-f1-world-title-us-grand-prix-bottas}}</ref> Wara li kiseb is-sitt grand slam fil-karriera tiegħu fl- aħħar tiġrija tal-istaġun, Hamilton temm l-istaġun bi 11-il rebħa (li qabeż l-aqwa tiegħu preċedenti fl-2014 u l-2018) u 17-il podju (li laħaq ir-rekord ta’ kull żmien għar-raba’ darba) kif ukoll kisba 5 pole positions. <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.theweek.co.uk/formula-1/98167/f1-2019-season-guide-standings-grand-prix-calendar-tv-coverage-drivers}}</ref> It-total ta’ 413-il punt tiegħu għall-istaġun kien rekord ġdid ta’ kull żmien, fejn ra lill-Brittaniku spiċċa 87 punt minn fuq Bottas, li jinsab fit-tieni post. <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.abu-dhabi-grand-prix-2019-race-report-highlights.3W60C6jaqAMKYqcblkhGqg.html}}</ref> Hamilton rebaħ is-seba’ titlu ta’ sewwieqa tiegħu fl- 2020, li qabeż ir-rekord stabbilit minn Schumacher, fi staġun milqut ħafna mill- [[pandemija tal-COVID-19]] . <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.reuters.com/article/uk-motor-f1-abudhabi-winners/winners-and-losers-of-2020-formula-one-season-idUSKBN28N0P3}}</ref> <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/54950152}}</ref> Matul l-istaġun imqassar ta’ sbatax-il tellieqa, Hamilton kiseb 11-il rebħa (li kien ugwali għall-aħjar personali preċedenti tiegħu, iżda f’inqas tiġrijiet) inkluż waħda fil- Portugall biex kiser ir-rekord ta’ Schumacher ta’ 91 rebħa. <ref>{{Ċita web|url=http://www.theguardian.com/sport/2020/oct/25/lewis-hamilton-wins-portuguese-gp-to-break-michael-schumachers-f1-record}}</ref> Huwa ħa wkoll 14-il podju u 10 pole positions. Hamilton tilef il- Grand Prix ta' Sakhir tal-2020 wara li kkuntratta [[COVID-19]], <ref name="BBC55142428">{{Ċita web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/55142428}}</ref> l-ewwel assenza fit-tellieqa tiegħu mid-debutt tiegħu fl-2007. <ref>{{Ċita web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.trending-topics-hamiltons-absence-russells-big-opportunity-f1-debutants-and.6yeexpuWQ1fhPL55qFRmwR.html}}</ref> Hamilton kiseb it-titlu fil- Grand Prix tat-Turkija tal-2020 bi tliet rawnds żejda u temm l-istaġun 124 punt minn sieħbu, Bottas, li spiċċa t-tieni fil-klassifika. <ref>{{Ċita web|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2020/drivers.html}}</ref> Fost il-kampanja ''We Race as One'' tal-Formula Wieħed u appoġġ globali dejjem jikber għall- [[Ħajjiet Iswed Jgħoddu|moviment Black Lives Matter]], Hamilton jinżel fuq irkoppa qabel kull tiġrija u jilbes flokkijiet bl-islogan Black Lives Matter. <ref name="BLM">{{Ċita aħbar|url=https://www.espn.com/f1/story/_/id/30371159/hamilton-set-knighthood-queen-elizabeth-ii-reports}}</ref> Il-karozzi W11 ta ’ Hamilton u Bottas kellhom ukoll kulur iswed bħala dikjarazzjoni tal-impenn tal-Mercedes għad-diversità. <ref>name="blacklivery">{{Ċita aħbar|url=https://www.theguardian.com/sport/2020/jun/29/mercedes-lewis-hamilton-unveil-new-black-f1-livery-in-message-against-racism}}</ref> Fi Frar tal-2021, Hamilton iffirma kuntratt biex ikompli jsuq għat-tim fl-2021. <ref>{{Ċita web|url=https://www.racefans.net/2021/02/08/hamiltons-new-mercedes-contract-finally-confirmed/}}</ref> Fil- Grand Prix ta’ Spanja tal-2021 f’Mejju, Hamilton sar l-ewwel sewwieq li laħaq 100 pole position fil-Formula Wieħed. <ref name="theguardian100pole">{{Ċita aħbar|url=https://www.theguardian.com/sport/2021/may/08/lewis-hamilton-claims-100th-f1-pole-at-spanish-gp-verstappen-starts-second}}</ref> F'Lulju 2021, Hamilton iffirma estensjoni tal-kuntratt biex jibqa' mal-Mercedes sal-aħħar tal-2023. <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/57680700}}</ref> Huwa qal il-100 tellieqa tiegħu fil- Grand Prix tar-Russja tal-2021 . Huwa se jissieħeb George Russell għall-istaġun 2022 <ref>{{Ċita web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/58474646}}</ref> == Profil tas-sewwieq == [[Stampa:F1_2014_JAP_Lewis_Hamilton_4968.jpg|xellug|daqsminuri| Hamilton rebaħ il-Grand Prix tal-Ġappun fl-2014 f'xita torrenzjali, u qabbel il-kundizzjonijiet mar-rebħa tiegħu fil-Grand Prix tal-Ingliżi tal-2008 .]] Hamilton huwa meqjus bħala wieħed mill-aqwa sewwieqa fix-xita fl-isport, b’uħud mill-aqwa prestazzjonijiet tiegħu jseħħu f’dawk il-kundizzjonijiet. Fil- Grand Prix tal-Ingilterra tal-2008, Hamilton għeleb lit-tieni post [[Nick Heidfeld]] b'aktar minn minuta, l-akbar marġni ta' rebħa rreġistrat mill- Grand Prix tal-Awstralja tal-1995 . <ref>{{Ċita web|url=https://www.bailiwickexpress.com/jsy/life/sport-xtra/lewis-hamiltons-9-most-memorable-races-ever-he-wins-his-third-f1-championship-title/|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20170810012036/https://www.bailiwickexpress.com/jsy/life/sport-xtra/lewis-hamiltons-9-most-memorable-races-ever-he-wins-his-third-f1-championship-title/|arkivju-data=2017-08-10}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=http://www.grandprix.com/race/r794racereport.html|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160401223304/http://www.grandprix.com/race/r794racereport.html|arkivju-data=2016-04-01}}</ref> Matul l-era turbo-ibrida, Hamilton baqa' bla telfa f'kull tiġrija affettwata mit-temp imxarrab mill- Grand Prix tal-Ġappun tal-2014 sal-Grand Prix tal- Ġermanja tal-2019, fejn is-sensiela tiegħu ta' kważi ħames snin inkisret minn [[Max Verstappen]] . <ref>{{Ċita web|url=https://www.motorsportweek.com/news/id/21255|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20190804221058/https://www.motorsportweek.com/news/id/21255|arkivju-data=2019-08-04|url-status=dead}}</ref> Is-sewqan tiegħu fit-temp imxarrab fil-Grand Prix tat-Turkija tal-2020 fejn kiseb is-seba' titlu dinji kien milqugħ ħafna, b'Joe Saward jiddeskriviha bħala "waħda mill-akbar prestazzjonijiet tiegħu": <ref name="saward">{{Ċita web|url=https://www.autoweek.com/racing/formula-1/a34680426/lewis-hamiltons-f1-turkish-grand-prix-drive-is-one-for-the-ages/|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210509103040/https://www.autoweek.com/racing/formula-1/a34680426/lewis-hamiltons-f1-turkish-grand-prix-drive-is-one-for-the-ages/|arkivju-data=2021-05-09|url-status=dead}}</ref> minkejja li kkwalifika biss is-sitt post għat-tellieqa wara li l-Mercedes tħabtu mat-tajers. temperaturi u korsa li ma kellhomx qabda wara li reċentement reġgħet ħarġet, waqt it-tellieqa huwa lagħab fuq strateġija one-stop f’kundizzjonijiet imħallta filwaqt li r-rivali tiegħu għażlu li jibdlu t-tajers tagħhom għat-tieni darba, biex b’hekk ikun jista’ jieħu l-vantaġġ u jirbaħ b’aktar minn 30. sekondi. Il-prestazzjoni tiegħu kienet ikkuntrastata ma’ dik ta’ sieħbu Bottas, li daru erba’ darbiet u spiċċa dawra ‘l isfel fl-14-il post. <ref name="smith" /> <ref name="saward" /> <ref>{{Ċita web|url=https://www.theguardian.com/sport/2020/nov/15/lewis-hamilton-wins-turkish-gp-to-clinch-record-equalling-seventh-f1-world-title-michael-schumacher}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.co.uk/sport/motor-racing/formula1/lewis-hamilton-turkish-grand-prix-result-f1-b1723200.html}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.standard.co.uk/sport/formula-one/lewis-hamilton-f1-champion-turkey-gp-2020-standout-moment-b458265.html}}</ref> Hamilton semma t-tellieqa bħala l-prestazzjoni "spikka" tiegħu tal-istaġun. <ref name="smith">{{Ċita web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/hamilton-turkish-gp-my-stand-out-performance-of-f1-2020/4932498/}}</ref> [[Stampa:Lewis_Hamilton_Silverstone_2018.jpg|daqsminuri| Hamilton hu l-aktar sewwieq Brittaniku ta’ suċċess fl-istorja tal-Formula Wieħed, u rebaħ il -Grand Prix tal-Ingilterra numru rekord ta’ tmien darbiet.]] Hamilton ġie deskritt bħala l-aqwa sewwieq tal-ġenerazzjoni tiegħu, <ref name="auto8">{{Ċita aħbar|url=http://time.com/lewis-hamilton-formula-one/|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210121050015/https://time.com/lewis-hamilton-formula-one/|arkivju-data=2021-01-21|url-status=dead}}</ref> <ref name="auto9">{{Ċita aħbar|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/motorsport/formulaone/lewishamilton/11954394/Lewis-Hamilton-has-proved-himself-to-be-the-best-F1-driver-of-his-generation.html}}</ref> <ref>{{Ċita aħbar|url=http://www.gpupdate.net/en/f1-news/207863/hamilton-megastar-of-generation-brundle/}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.motorsportweek.com/news/id/20506|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20181029030948/https://www.motorsportweek.com/news/id/20506|arkivju-data=2018-10-29}}</ref>  u wieħed mill-akbar sewwieqa tal-Formula Wieħed. <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/18096591}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=http://f1greatestdrivers.autosport.com/?driver=17}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=http://www.f1-grandprix.com/?page_id=3256|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20161220120857/http://www.f1-grandprix.com/?page_id=3256|arkivju-data=2016-12-20|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://fivethirtyeight.com/features/formula-one-racing/|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240105144719/https://fivethirtyeight.com/features/formula-one-racing/|arkivju-data=2024-01-05|url-status=dead}}</ref> <ref name="bbc.com">{{Ċita aħbar|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/45905592}}</ref> <ref name=":3">{{Ċita web|url=https://www.news24.com/wheels/FormulaOne/hamilton-among-f1s-greatest-drivers-carlos-sainz-20181019}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.sportsmole.co.uk/formula-1/mercedes/news/massa-hamilton-as-good-as-senna-schumacher_311460.html}}</ref> <ref name="formula1.com">{{Ċita web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-x5-the-stats-that-prove-his-greatness.78RWOkP4fmyeYg2MokkoEG.html}}</ref> <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.bbc.co.uk/sport/av/formula1/46076323}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.grandprix247.com/2019/12/20/carey-drivers-are-our-heroes-lewis-among-the-greatest/}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://f1i.com/news/361058-hamilton-one-of-the-greatest-of-all-time-declares-brundle.html}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.gptoday.net/en/news/f1/253065/grosjean-hamilton-one-of-the-top-five-drivers-of-all-time}}</ref>  Diversi sewwieqa u esperti tal-Formula Wieħed iddeskrivew lil Hamilton bħala l-akbar sewwieq tal-Formula Wieħed ta’ kull żmien. <ref name="auto2">{{Ċita aħbar|url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2019/nov/03/lewis-hamilton-f1-world-championship-michael-schumacher}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://sport360.com/article/motorsport/339306/lewis-hamilton-has-already-surpassed-michael-schumacher-as-greatest-of-all-time-says-eddie-jordan}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.essentiallysports.com/f1-news-mercedes-lewis-hamilton-anointed-the-greatest-driver-of-all-time-by-another-ex-michael-schumacher-rival/}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.frontstretch.com/2019/11/30/lewis-hamiltons-the-best-racer-thats-ever-been-eddie-irvine-speaks-out/|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210120230731/https://www.frontstretch.com/2019/11/30/lewis-hamiltons-the-best-racer-thats-ever-been-eddie-irvine-speaks-out/|arkivju-data=2021-01-20|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://uk.news.yahoo.com/damon-hill-hails-best-time-145937687.html|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210121034522/https://uk.news.yahoo.com/damon-hill-hails-best-time-145937687.html|arkivju-data=2021-01-21|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.givemesport.com/1589452-lewis-hamilton-is-the-greatest-formula-1-driver-of-all-time-says-murray-walker}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://todaynewspost.com/sports-news/lewis-hamilton-is-the-greatest-because-he-doesnt-have-schumachers-ruthlessness/|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20211120134124/https://todaynewspost.com/sports-news/lewis-hamilton-is-the-greatest-because-he-doesnt-have-schumachers-ruthlessness/|arkivju-data=2021-11-20|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.express.co.uk/sport/f1-autosport/1206398/Lewis-Hamilton-Sam-Bird-Mercedes-greatest-ever-F1-driver-Michael-Schumacher}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.roadandtrack.com/news/a34687620/lewis-hamilton-is-the-greatest-of-all-time/}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://speedwaydigest.com/index.php/news/racing-news/59778-hamilton-officially-greatest-f1-driver-of-all-time-according-to-new-statistical-study}}</ref>  Jim Holden li jikteb ''f'Autocar'' jissuġġerixxi li Hamilton jista' mhux biss ikun fost l-akbar sewwieqa Brittaniċi fil-Formula Wieħed, iżda wieħed mill-akbar sportivi Brittaniċi. <ref name="autocarjim">{{Ċita aħbar|url=https://www.autocar.co.uk/opinion/motorsport/lewis-hamilton-greatest-british-sportsman-all-time}}</ref> Minkejja li rċieva tifħir minn esperti u partitarji ġewwa u barra mill-isport, Hamilton kien figura ta’ firda f’għajnejn il-pubbliku ġenerali, b’xi ġurnalisti jargumentaw li l-isfrutti tiegħu fuq il-korsa ma kinux apprezzati biżżejjed. <ref name="totobest">{{Ċita aħbar|url=https://www.motorsport.com/f1/news/hamilton-best-driver-existed-wolff/4482417/}}</ref> <ref>{{Ċita aħbar|url=https://edition.cnn.com/2019/11/04/motorsport/lewis-hamilton-sixth-formula-one-title-greatest-ever-spt-intl/index.html}}</ref> Holden issuġġerixxa li l-preġudizzju razzjali seta’ kkontribwixxa lejn in-nuqqas ta’ popolarità perċepit ta’ Hamilton meta mqabbel mal-kisbiet tiegħu, bir-razza u d-dehra fiżika ta’ Hamilton – ikunu ta’ razza mħallta u spiss jidhru imsielet sportivi, dreadlocks u ħwejjeġ tad-disinjaturi – jaljenaw xi wħud tradizzjonali tal-isport. <ref name="autocarjim"/> Oħrajn attribwixxu n-nuqqas ta’ apprezzament tiegħu għall-prevedibbiltà perċepita tar-riżultati matul l-era turbo-ibrida, u qabblu l-perjodu ta’ dominanza tiegħu ma’ dak ta’ Schumacher fil-bidu tas-snin 2000, u mat-tennisti Steffi Graf u Martina Navratilova, li lkoll saru aktar apprezzati. fl-aħħar parti tal-karrieri tagħhom. <ref name="powellchampion">{{Ċita aħbar|url=https://news.sky.com/story/formula-one-lewis-hamilton-very-likely-to-become-motor-racings-greatest-champion-11852031}}</ref> <ref name="autocarjim" /> [[Stampa:2018_Italian_Grand_Prix_Hamilton_(44313902384).jpg|daqsminuri| Hamilton ixejjer lill-partitarji wara li rebaħ il-Grand Prix Taljana tal-2018]] === Elmu === [[Stampa:Hamilton_helmet_2007.jpg|daqsminuri| L-elmu ta’ Hamilton tal-2007]] Minn età żgħira, l-elmu ta’ Hamilton matul is-snin tiegħu tal-karting kien fil-biċċa l-kbira isfar bi żigarelli blu, ħodor u ħomor. Fis-snin ta’ wara ġie miżjud ċirku abjad u ż-żigarelli tmexxew ‘il quddiem biex jagħmlu spazju għal logos u spazju għar-riklami. <ref>{{Ċita web|url=http://www.asiaone.com/Multimedia/Story/A1Multimedia20070723-844.html|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20081024084323/http://www.asiaone.com/Multimedia/Story/A1Multimedia20070723-844.html|arkivju-data=2008-10-24}}</ref> Hamilton kompla jmexxi disinn predominantement isfar għall-istadju bikri tal-karriera tiegħu fil-Formula Wieħed, iżda fl-2014 iddeċieda li jibdel għal approċċ fil-biċċa l-kbira abjad. <ref name="petronashelmet">{{Ċita aħbar|url=https://www.motorsportweek.com/news/id/21147|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200706163037/https://www.motorsportweek.com/news/id/21147|arkivju-data=2020-07-06|url-status=dead}}</ref> Fl-2017, Hamilton għażel id-disinn tal-elmu tiegħu mis-sottomissjonijiet tal-fann. <ref>{{Ċita web|url=http://www.motorsport.com/f1/news/hamilton-asks-fans-to-design-2017-f1-helmet-868803/|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20170127115031/http://www.motorsport.com/f1/news/hamilton-asks-fans-to-design-2017-f1-helmet-868803/|arkivju-data=2017-01-27|url-status=dead}}</ref> Id-disinn rebbieħ uża kulur bażi abjad u isfar b’dettalji ħomor u oranġjo, u ż-żieda ta’ tliet stilel, waħda għal kull wieħed mit-tliet kampjonati tal-Formula Wieħed ta’ Hamilton dak iż-żmien, fuq kull naħa. <ref>{{Ċita web|url=https://www.autosport.com/f1/news/128210/hamilton-reveals-winning-2017-helmet-design}}</ref> Matul l-istaġuni ta’ wara, Hamilton kompla jżid aktar stilel mal-elmu tiegħu meta rebaħ aktar titli tal-Kampjonat tad-Dinja. <ref name="Grand Prix 24/7">{{Ċita web|url=https://www.grandprix247.com/2018/11/23/hamilton-reveals-gold-helmet-for-abu-dhabi-season-finale/}}</ref> Hamilton uża wkoll disinji ta’ elmi ta’ darba biex jagħti ġieħ lil figuri influwenti fil-karriera tiegħu. Fil- Grand Prix tal-Brażil tal-2011, huwa libes elmu speċjali bħala ġieħ lil Ayrton Senna li ġie rkantat wara t-tellieqa b'risq il- Fondazzjoni Ayrton Senna . <ref>{{Ċita aħbar|url=http://uk.autoblog.com/2011/11/25/hamilton-proud-of-senna-helmet-design/|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20120123021950/http://uk.autoblog.com/2011/11/25/hamilton-proud-of-senna-helmet-design|arkivju-data=2012-01-23}}</ref> Fil- Grand Prix ta’ Monaco tal-2019, Hamilton, bħas-sewwieq sieħeb Sebastian Vettel, libes elmu speċjali biex jagħti ġieħ lil Niki Lauda, li miet fil-bidu tal-ġimgħa. L-elmu kien miżbugħ aħmar u abjad, il-kuluri klassiċi ta’ Lauda, u kellu ismu stampat fuq wara. Wara t-tellieqa, Hamilton irrifletta fuq il-karriera ta’ Lauda, u qal: “Fl-aħħar mill-aħħar, bħala sewwieq, l-għan tiegħi xi darba hu li nittama li nkun rispettat daqs kemm kien . . . Żgur li hu xi ħadd li mexxa b’eżempju kbir, ħalla eżempju kbir, u kien eroj reali għal ħafna.” <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.autosport.com/f1/news/143715/hamilton-lauda-tribute-helmet-made-lastminute}}</ref> Hamilton reġa' libes elmu speċjali biex jagħti ġieħ lil Ayrton Senna fil- Grand Prix tal-Brażil tal-2019 . <ref>{{Ċita web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/hamilton-reveals-senna-tribute-helmet/4597494/|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20201129030830/https://www.motorsport.com/f1/news/hamilton-reveals-senna-tribute-helmet/4597494/|arkivju-data=2020-11-29|url-status=dead}}</ref> == Dehra pubblika u influwenza == === Trattament razzist === L-ewwel u l-uniku sewwieq iswed li tellaq fil-Formula Wieħed, Hamilton kien suġġett għal abbuż razzist tul il-karriera tiegħu. Fl-2007, Hamilton sofra abbuż razzist minn partitarji Spanjoli tal-Formula Wieħed fil- Grand Prix taċ -Ċina. <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.reuters.com/article/idINIndia-31860420080210}}</ref> Fl-2008, Hamilton kien abbużat b’xi mod ieħor waqt testijiet ta’ qabel l-istaġun fiċ- Circuit de Catalunya minn diversi spettaturi Spanjoli li libsu żebgħa tal-wiċċ iswed u parrokki suwed, kif ukoll qomos bil-kliem “Hamilton Family ". <ref name="times20080204">{{Ċita aħbar|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/formula_1/article3305228.ece|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20081202090658/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/formula_1/article3305228.ece|arkivju-data=2008-12-02|url-status=dead}}</ref> L- [[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] wissiet lill-awtoritajiet Spanjoli dwar ir-ripetizzjoni ta' mġieba bħal din, <ref>{{Ċita aħbar|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/7225523.stm}}</ref> u nediet kampanja "Race Against Racism". <ref>{{Ċita web|url=http://www.formula1.com/news/headlines/2008/2/7355.html|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20080708212218/http://www.formula1.com/news/headlines/2008/2/7355.html|arkivju-data=2008-07-08}}</ref> Ftit qabel il -Grand Prix tal-Brażil tal-2008, fil-midja Ingliża dehret websajt proprjetà tal-fergħa Spanjola tal-aġenzija tar-reklamar ibbażata fi New York TBWA u bl-isem ''pinchalaruedadeHamilton'', li tinqaleb għall-Malti bħala "Ifqa it-tajer ta 'Hamilton". Is-sit kien fih immaġini ta’ Interlagos li ppermettiet lill-utenti jħallu dwiefer u porcupines fuq il-korsa biex il-karozza ta’ Hamilton tgħaddi minn fuqha. Fost eluf ta’ kummenti li ħallew mill-2007, xi wħud kienu jinkludu insulti razzjali. <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.theguardian.com/media/2008/nov/01/hamilton-racism-formula-one-spain}}</ref> Fl-2021, Hamilton kien suġġett għal abbuż razzist onlajn wara rebħa drammatika fil- Grand Prix tal-Ingilterra. [[Mercedes-Benz fil-Formula Wieħed|Il-Mercedes]], il-Formula Wieħed u l- [[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]], ħarġu stqarrija konġunta li kkundannaw l-abbuż u talbu biex dawk responsabbli jinżammu responsabbli. <ref>{{Ċita web|url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/hamilton-subjected-racist-abuse-online-after-british-gp-reports-2021-07-19/|url-status=live}}</ref> === Attiviżmu u filantropija === Hamilton huwa avukat prominenti kontra r-razziżmu u għal diversità akbar fl-isport tal-muturi. <ref>{{Ċita aħbar|url=https://inews.co.uk/sport/formula-one/lewis-hamilton-knighthood-monaco-tax-status-exile-jackie-stewart-f1-812358}}</ref> <ref name="fiaaction">{{Ċita web|url=https://the-race.com/formula-1/hamilton-expects-fia-to-stop-action-like-breonna-taylor-shirt/}}</ref> Huwa kkontesta l-politika razzjali fil-Formula Wieħed f’diversi okkażjonijiet. Fl-2011, wara li ġie msejjaħ għall-istewards f'ħamsa mill-ewwel sitt tiġrijiet tal-istaġun, Hamilton ippakkja, "Forsi huwa għaliex jien iswed, hekk jgħid Ali G." <ref name="BBC Sport">{{Ċita aħbar|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/formula_one/13588664.stm}}</ref> Fl-2018, Hamilton ikkritika n-nuqqas ta’ diversità fil-Formula Wieħed, u ddeskriva kif xejn ma nbidel fil-ħdax-il sena tiegħu fl-isport qabel qal: “Tfal, nies, hemm tant impjiegi f’dan l-isport li kulħadd, irrispettivament mill-etniċità tiegħek jew l-isfond, tista’ tagħmilha u tidħol fiha.” <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.express.co.uk/sport/f1-autosport/935433/Lewis-Hamilton-F1-news-racial-diversity-attack-Australian-Grand-Prix}}</ref> <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.espn.com/f1/story/_/id/22868088/lewis-hamilton-calls-greater-diversity-formula-one-says-changed}}</ref> ==== Drittijiet umani ==== F'Diċembru 2020, Hamilton ikkonfronta l -abbużi tad-drittijiet tal-bniedem tal-Baħrejn u tkellem dwar l-allegazzjonijiet ta ' sportswashing . Hamilton qal li "mhux se jħallih ma jibqax inosservat" wara li tifel ta' 11-il sena, Ahmed Ramadhan, kiteb ittra lil Hamilton, fejn talbu jsalva lil missieru, li kien qed jiffaċċja l-piena tal-mewt, wara li allegatament inħarġet konfessjoni permezz ta’ tortura għall-mewt ta’ pulizija. <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.thetimes.co.uk/article/boys-death-row-plea-drives-lewis-hamilton-to-make-human-rights-pledge-m9nrlt0rd}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=http://www.middleeasteye.net/news/lewis-hamilton-formula-one-bahrain-death-row-letter-hit-home}}</ref> Hamilton tkellem ma’ organizzazzjonijiet tad-drittijiet tal-bniedem u esperti legali. Tkellem ukoll ma’ uffiċjali tal-Baħrejn dwar id-drittijiet tal-bniedem tal-pajjiż. Iċ-champion tal-F1 qal li filwaqt li ma kellu l-ebda awtorità li jagħżel il-post għat-tellieqa tiegħu, “li jmur f’dawn il-pajjiżi u jinjora biss dak li qed jiġri f’dawk il-postijiet” mhuwiex il-mod it-tajjeb. <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.reuters.com/article/us-motor-f1-bahrain-rights-idUSKBN2BH2YV}}</ref> ==== Drittijiet ambjentali u tal-annimali ==== Hamilton ripetutament iddiskuta kwistjonijiet ambjentali u d-drittijiet tal-annimali f’konferenzi, f’intervisti u f’dokumentarji. <ref>{{Ċita web|url=https://www.we.org/en-us/we-stories/we-day/this-earth-day-lewis-hamilton-is-fighting-climate-change}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://ca.finance.yahoo.com/news/f1-world-champion-lewis-hamilton-cleans-plastic-littered-192400932.html}}</ref> Huwa juża wkoll il-pjattaformi tal-midja soċjali tiegħu biex jiġbor appoġġ għall-inizjattivi tiegħu, <ref>{{Ċita web|url=https://www.peta.org.uk/blog/hamilton-animals/}}</ref> li jvarjaw minn iħeġġeġ [[Ċina|liċ-Ċina]] biex tikklassifika mill-ġdid klieb bħala annimali domestiċi minflok bhejjem, <ref>{{Ċita web|url=https://plantbasednews.org/culture/lewis-hamilton-urges-followers-to-help-china-reclassify-dogs-as-pets/|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210301124211/https://plantbasednews.org/culture/lewis-hamilton-urges-followers-to-help-china-reclassify-dogs-as-pets/|arkivju-data=2021-03-01|url-status=dead}}</ref> u jappoġġja organizzazzjonijiet tal-karità li jiġġieldu l -kummerċ illegali tal-annimali selvaġġi <ref>{{Ċita web|url=https://www.standard.co.uk/news/stop-wildlife-trade/formula-one-lewis-hamilton-art-for-animals-b79513.html}}</ref> sa sejħa għal il-protezzjoni tal-foresti tropikali tal-Amażonja. <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/entertainment/news/lewis-hamilton-calls-for-protection-of-amazon-rainforest-in-wwf-film-39538490.html|issn=}}</ref> F'Jannar 2020, huwa ta donazzjoni ta' US$ 500,000 (madwar £ 383,000) għal varjetà ta' kawżi relatati mal- kriżi tan-nirien fil-bush fl-Awstralja. <ref>{{Ċita web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/51054445}}</ref> Il-flus marru għas-servizzi tan-nar u l-organizzazzjonijiet tal-karità għall-ħarsien tal-annimali. <ref>{{Ċita web|url=https://vegnews.com/2020/3/lewis-hamilton-goes-to-australia-to-help-baby-animals-devastated-by-wildfires}}</ref> ==== Karitajiet oħra ==== Matul l-aħħar għaxar snin, Hamilton ipprovda ħinu għal varjetà ta' kawżi tajbin, bħal żjarat fl-isptar lil tfal morda. <ref>{{Ċita web|url=https://www.chelwest.nhs.uk/about-us/news/news-archive/2017/lewis-hamilton-treats-young-patients-to-an-afternoon-in-the-fast-lane-at-chelsea-and-westminster-hospital}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://au.news.yahoo.com/formula-one-star-lewis-hamilton-visits-sick-kids-at-royal-childrens-hospital-21940245.html}}</ref> Huwa stieden lill-partitarji, liż-żgħażagħ, u lill-familji tagħhom biex jingħaqdu miegħu fi tlielaq tal-Grand Prix u avvenimenti soċjali. <ref>{{Ċita web|url=https://twitter.com/makeawishuk/status/1150720281150939137}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.expressandstar.com/news/2019/07/24/wolverhampton-schoolgirls-dreams-come-true-after-meeting-lewis-hamilton/}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=http://www.getreading.co.uk/whats-on/music/help-us-boost-charity-funds-4217876}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://reachforadream.org.za/dt_portfolios/klaas-prinsloo/|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210411182700/https://reachforadream.org.za/dt_portfolios/klaas-prinsloo/|arkivju-data=2021-04-11|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://ehospice.com/uk_posts/hospice-makes-patients-dream-come-true-with-lewis-hamilton-meeting/|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210801170922/https://ehospice.com/uk_posts/hospice-makes-patients-dream-come-true-with-lewis-hamilton-meeting/|arkivju-data=2021-08-01|url-status=dead}}</ref> Fl-2013, huwa sar l-Ambaxxatur tal-Edukazzjoni Globali għal ''Save the Children'', u appoġġja u jippromwovi l-kampanji edukattivi tiegħu. <ref>{{Ċita web|url=https://www.savethechildren.org.uk/blogs/2013/f1-superstar-lewis-hamilton-signs-up-to-our-global-education-campaign|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210120141903/https://www.savethechildren.org.uk/blogs/2013/f1-superstar-lewis-hamilton-signs-up-to-our-global-education-campaign|arkivju-data=2021-01-20|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.sportspromedia.com/news/lewis_hamilton_named_save_the_children_ambassador}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://metro.co.uk/2013/10/30/f1-star-lewis-hamilton-meets-child-labourers-in-india-4167767/}}</ref> Sentejn wara, Hamilton sar l-ewwel ambaxxatur għall- Fondazzjoni tal-Logħob Invictus, u appoġġa s-servizzjar u nisa midruba, midruba u morda. <ref>{{Ċita web|url=https://invictusgamesfoundation.org/lewis-hamilton-unveiled-as-first-ambassador-for-invictus-games-foundation/|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20201031022450/https://invictusgamesfoundation.org/lewis-hamilton-unveiled-as-first-ambassador-for-invictus-games-foundation/|arkivju-data=2020-10-31|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.forces.net/services/tri-service/lewis-hamilton-inspires-veterans-driving-masterclass}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:GwAsrOGbVBEJ:https://twitter.com/weareinvictus/status/616944871870492672+&cd=1&hl=en&ct=clnk&gl=uk}}</ref> Matul il [[Pandemija tal-COVID-19|-pandemija tal]] -COVID-19, ir-ristorant Neat Burger ta’ Hamilton ta ikliet b’xejn lill-ħaddiema tal- NHS ta’ quddiem. <ref>{{Ċita web|url=https://bemoreelephant.org/news/lewis-hamilton-donates-free-vegan-burgers-to-nhs-staff/|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20221014235220/http://bemoreelephant.org/news/lewis-hamilton-donates-free-vegan-burgers-to-nhs-staff/|arkivju-data=2022-10-14|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.veganfoodandliving.com/news/lewis-hamiltons-vegan-burger-chain-is-giving-free-vegan-meals-to-nhs-workers/}}</ref> Neat Burger nediet ukoll l-iskema "Kids Eat Free", li sservi ikliet b'xejn lit-tfal tal-iskola matul il -waqfa ta' nofs it-terminu . <ref>{{Ċita aħbar|url=https://metro.co.uk/2020/03/30/deliveroo-12476809/}}</ref> <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.livekindly.co/vegan-businesses-feed-kids|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20201205220332/https://www.livekindly.co/vegan-businesses-feed-kids/|arkivju-data=2020-12-05|url-status=dead}}</ref> === Riċeviment tal-midja === F'Diċembru 2017, Hamilton qajjem kontroversja wara li qasam video fuq [[Instagram]] ta' neputi tiegħu liebes libsa prinċipessa li fih ikkummenta: "Għala ridt libsa prinċipessa għall-Milied, is-subien ma jilbsux ilbiesi ta' prinċipessi." <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.co.uk/life-style/health-and-families/lewis-hamilton-christmas-nephew-princess-dresses-formula-one-criticism-gender-a8128661.html}}</ref> Huwa kien ikkundannat fuq il-midja soċjali u minn organizzazzjonijiet tal- karità LGBT għall-kummenti tiegħu. <ref>{{Ċita web|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-42486085}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.huffingtonpost.com/entry/lewis-hamilton-princess-dress_us_5a426ccae4b0b0e5a7a3545c}}</ref> Sussegwentement ħassar il-vidjow qabel aktar tard ħassar il-kontenut kollu mill-kanali tal-midja soċjali tiegħu, <ref>{{Ċita web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11194004/lewis-hamilton-deletes-social-media-messages-on-twitter-and-instagram}}</ref> għalkemm reġa' juża b'mod attiv il-kontijiet tal-midja soċjali tiegħu fis-17 ta' Jannar 2018. <ref>{{Ċita web|url=http://www.espn.com/f1/story/_/id/25423535/force-india-renamed-racing-point-2019}}</ref> Hamilton skuża ruħu għall-kummenti tiegħu, u aktar tard deher f'Disneyland Paris man-neputi tiegħu, li libes libsa prinċipessa għall-vjaġġ, kif ukoll jidher fuq il-qoxra ta 'quddiem ta' ''GQ'' liebes kilt tartan tal-qawsalla li ddisinja ma ' Tommy Hilfiger, u qal: "Jien għamilt xi ħaġa u mbagħad indunajt l-effett li kelli. . . Irrid nagħmel emenda. Naċċettaha, nirrealizzaha u ninsab ferħan li nkun responsabbli għaliha.” <ref>{{Ċita web|url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/lewis-hamilton-interview-2018}}</ref> Hamilton kien wieħed minn diversi figuri li l-arranġamenti tat-taxxa tagħhom ġew indikati f'rapport mill-karità Christian Aid fl-2008. <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/tax-evasion-costs-lives-of-56m-children-826252.html|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20100508051933/http://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/tax-evasion-costs-lives-of-56m-children-826252.html|arkivju-data=2010-05-08}}</ref> <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.theguardian.com/sport/2012/may/23/lewis-hamilton-content-monaco}}</ref> <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17615784}}</ref> Dik is-sena, Hamilton irċieva kritika minn membri tal-parlament tar-Renju Unit talli evita t-taxxi tar-Renju Unit. <ref name="AFP">{{Ċita aħbar|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5jGS3IaJsftaH5JHip7T_TwrcBUMg|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20100117064100/http://afp.google.com/article/ALeqM5jGS3IaJsftaH5JHip7T_TwrcBUMg|arkivju-data=2010-01-17}}</ref> Wara t-tnixxija tal- Paradise Papers f’Novembru 2017, ġie rrappurtat li Hamilton kien evita li jħallas £3.3 miljun ta’ taxxa fuq il-valur miżjud (VAT) fuq il-jet privat tiegħu, b’valur ta’ £16.5 miljuni. <ref name="auto13">{{Ċita web|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-41886607}}</ref> Skont BBC ''Panorama'', il-ftehim tal-kiri stabbilit mill-konsulenti tiegħu deher li kien "artifiċjali" u "ma kienx konformi ma' projbizzjoni tal-UE u tar-Renju Unit fuq rifużjonijiet tal-VAT għal użu privat". Il-BBC qalet ukoll li l-kont Instagram ta’ Hamilton ipprovda evidenza li l-jet intuża għal vjaġġi personali. <ref name="auto13" /> Il-ġett inbiegħ f'Settembru 2019. <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/50061569}}</ref> Minkejja li ma tgħix fir-Renju Unit, id-dejta tal-HMRC ippubblikata fl-2019, tpoġġi lil Hamilton fost l-ogħla 5,000 li jħallsu t-taxxa tar-Renju Unit. Hamilton qal lil ''The Sunday Times'' fl-2014: “Dak li n-nies ma jirrealizzawx hu li nħallas it-taxxa hawn [fir-Renju Unit], imma ma naqlax flusi kollha hawn. Intellaq f'19-il pajjiż differenti, għalhekk naqla' flusi f'20 post differenti u nħallas it-taxxa f'diversi postijiet differenti, u nħallas ħafna hawn [ir-Renju Unit] ukoll. Qed nikkontribwixxi għall-pajjiż." <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.co.uk/sport/motor-racing/formula1/lewis-hamilton-knighthood-toto-wolff-honours-list-b1780786.html}}</ref> <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/uk/hamilton-i-pay-a-lot-of-tax-in-uk-30834368.html|issn=}}</ref> Hamilton għandu wkoll interessi fil-mużika, u qal li “l-mużika kienet passjoni kbira tiegħi minn meta kont verament żgħir. Bdejt indoqq il-kitarra meta kelli 13-il sena. Hawnhekk, nista' nkun jien, nista' nkun vulnerabbli. Nista’ nuri naħa tiegħi li n-nies ma jarawx.” <ref>{{Ċita web|url=https://news.sky.com/story/lewis-hamilton-is-secret-singer-on-new-christina-aguilera-track-11419673}}</ref> Jippreżenta fil-kanzunetta "Pipe" ta' Christina Aguilera tal-2018 taħt il-psewdonimu XNDA, għalkemm ma kkonfermax dan qabel Lulju 2020, meta żvela li kien ilu jikteb u jirreġistra mużika għal għaxar snin. <ref>{{Ċita web|url=https://soymotor.com/noticias/hamilton-rompe-su-anonimato-en-la-industria-de-la-musica-xnda-soy-yo-978590|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200803021428/https://soymotor.com/noticias/hamilton-rompe-su-anonimato-en-la-industria-de-la-musica-xnda-soy-yo-978590|arkivju-data=2020-08-03|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://drivetribe.com/p/lewis-hamilton-has-confirmed-that-YKln0mGKTTi6-QWfyNGeQg?iid=ItGR9lH_TzaR4O6kzJE4Jg|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210302055047/https://drivetribe.com/p/lewis-hamilton-has-confirmed-that-YKln0mGKTTi6-QWfyNGeQg?iid=ItGR9lH_TzaR4O6kzJE4Jg|arkivju-data=2021-03-02|url-status=dead}}</ref> Hamilton għamel ukoll dehra mistieden fil-film ''[[Karozzi 2|Cars 2]]'' li fih isemma verżjoni antropomorfika tiegħu nnifsu. <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/12882708}}</ref> Imbagħad esprima assistent tal-kmand tal-vuċi ''f'Cars 3'' użati minn Cruz Ramirez . <ref>{{Ċita web|url=https://wtf1.com/post/lewis-hamilton-voices-a-character-in-cars-3/|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200705211707/https://wtf1.com/post/lewis-hamilton-voices-a-character-in-cars-3/|arkivju-data=2020-07-05|url-status=dead}}</ref> Hamilton huwa kkreditat bħala produttur eżekuttiv għall-film dokumentarju tal-2018 ''The Game Changers'' . <ref>{{Ċita aħbar|url=https://gamechangersmovie.com/the-film/#}}</ref> F'Settembru 2019, Hamilton nieda ristorant vegan bl-isem Neat Burger. <ref>{{Ċita web|url=https://www.standard.co.uk/go/london/restaurants/lewis-hamilton-vegan-burger-restaurant-london-neat-burger-a4223751.html}}</ref> Jistqarr li huwa l-ewwel katina internazzjonali tal-burgers ibbażata fuq il-pjanti. <ref>{{Ċita web|url=https://www.standard.co.uk/go/london/restaurants/lewis-hamilton-vegan-burger-restaurant-london-neat-burger-a4223751.html}}</ref> Fl-2020, Neat Burger ġie inkurunat l-Aħjar Restaurant Vegan tas-Sena fil-Deliveroo Restaurant Awards. <ref>{{Ċita web|url=https://plantbasednews.org/lifestyle/food/lewis-hamilton-backed-burger-chain-wins-best-vegan-restaurant/|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210125192239/https://plantbasednews.org/lifestyle/food/lewis-hamilton-backed-burger-chain-wins-best-vegan-restaurant/|arkivju-data=2021-01-25|url-status=dead}}</ref> F'Awwissu 2020, ''Daily Front Row'' elenkat lil Hamilton bħala wieħed minn grupp ta' investituri ta' profil għoli li xtraw ''W'', rivista tal-moda mnikkta. F'Settembru 2020, Hamilton nieda X44 biex jikkompeti fis-serje tat-tlielaq off-road SUV kollha elettriċi [[Estrema E|Extreme E]] mill-istaġun 2021 'il quddiem. <ref>{{Ċita web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-launches-electric-off-road-racing-team-to-compete-in-the-new.1QyuQTR8aZNKpygkjqGeJu.html}}</ref> == Ħajja personali == Fl-2017, Hamilton qal lill-BBC li kien sar [[vegan]] għax "bħala r-razza umana, dak li qed nagħmlu lid-dinja... it-tniġġis [f'termini ta' emissjonijiet ta' gassijiet li jsaħħnu l-globali] li ġej mill-ammont ta' baqar li qed jiġu prodotti hija inkredibbli. Il-moħqrija hija orribbli u mhux bilfors irrid nappoġġa dan u rrid ngħix ħajja aktar b'saħħitha." <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/41296229}}</ref> Fl-2018 ġie msejjaħ il- Persuna tas-Sena PETA għall-attiviżmu vegan tiegħu. <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.co.uk/sport/motor-racing/formula1/lewis-hamilton-peta-f1-2018-person-year-sports-personality-odds-a8670571.html}}</ref> Fl-2018, Hamilton qal f’intervista li waqqaf ix-xorb “ftit ilu”. <ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=mITkwQ-k7So&t=1163}}</ref> === Rekords tal-Formula Wieħed === Hamilton iddebutta fil- Grand Prix tal-Awstralja tal-2007 u sar l-ewwel sewwieq iswed fil-Formula Wieħed. <ref>{{Ċita web|url=https://www.eastbaytimes.com/2006/11/28/hamilton-to-be-first-black-driver-in-f1/}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=http://www.bbc.co.uk/caribbean/news/story/2006/11/061127_grenadaf1.shtml}}</ref> Huwa waqqaf diversi rekords matul il-karriera tiegħu. Hamilton għandu l-aktar rebħiet fil-karriera, <ref>{{Ċita web|url=https://www.skysports.com/f1/news/36668/12114231/portuguese-gp-lewis-hamilton-breaks-f1s-all-time-wins-record}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/54682833}}</ref> aktar pole positions, <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/41003336}}</ref> <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.abc.net.au/news/2017-09-03/lewis-hamilton-sets-pole-record-with-dramatic-last-lap-in-rain/8867350}}</ref> aktar podjus, <ref>{{Ċita web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12049169/lewis-hamilton-breaks-michael-schumacher-f1-podium-record}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://indianexpress.com/article/sports/motor-sport/lewis-hamilton-wins-spanish-gp-podium-record-f1-6557531/}}</ref> aktar punti fil-karriera, <ref>{{Ċita web|url=http://www.statsf1.com/en/statistiques/pilote/point/nombre.aspx}}</ref> u ħafna dawriet immexxija, <ref>{{Ċita web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-holds-off-verstappen-to-win-thrilling-season-opener-in-bahrain.7tmfUOaLpSS1fHrEtU9n2x.html}}</ref> fost oħrajn rekords. Meta Hamilton rebaħ il-Kampjonat tad-Dinja tal-F1 tal-2008, wara li spiċċa l-ħames fil-Grand Prix tal-Brażil, kien sar l-iżgħar sewwieq li qatt rebaħ il-kampjonat fl-età ta’ 23 sena u 301 jum, <ref>{{Ċita web|url=https://www.theguardian.com/sport/2008/nov/03/formulaone-lewishamilton}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/motorsport/formulaone/lewishamilton/3367873/Lewis-Hamilton-crowned-youngest-world-champion-at-Brazil-Grand-Prix-Formula-One.html}}</ref> trijonf li ġie megħlub minn [[Sebastian Vettel]] fl-2010. <ref>{{Ċita web|url=https://www.theguardian.com/sport/2010/nov/14/sebastian-vettel-champion}}</ref> <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.reuters.com/article/idINIndia-52903620101114}}</ref> === Formula Wieħed === * Kampjonat Dinji tas-Sewwieqa tal-Formula Wieħed : 2008, 2014, 2015, 2017, 2018, 2019, 2020 <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.independent.co.uk/sport/motor-racing/hamilton-takes-f1-title-after-last-lap-drama-986349.html|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20201109022534/http://www.independent.co.uk/sport/motor-racing/hamilton-takes-f1-title-after-last-lap-drama-986349.html|arkivju-data=2020-11-09}}</ref> <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/30168481}}</ref> <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.theguardian.com/sport/2015/oct/25/lewis-hamilton-wins-f1-world-title-third-time-us-grand-prix}}</ref> * Kampjonat Dinji tal-Kostrutturi tal-Formula Wieħed : 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020 <ref>{{Ċita web|url=https://www.mercedesamgf1.com/en/mercedes-amg-f1/amg-f1-team/amg-f1-driver/lewis-hamilton/|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160815212954/https://www.mercedesamgf1.com/en/mercedes-amg-f1/amg-f1-team/amg-f1-driver/lewis-hamilton/|arkivju-data=2016-08-15}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=http://www.lewishamilton.com/category/bio/#J6W4DmvWAKY83eEU.97|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210128031753/https://www.lewishamilton.com/category/bio/#J6W4DmvWAKY83eEU.97|arkivju-data=2021-01-28|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.formula1.com/en/championship/drivers/lewis-hamilton.html}}</ref> * DHL Fastest Lap Award : 2014, 2015, 2017, 2019, 2020 <ref name="2014 results">{{Ċita web|url=http://www.formula1.com/results/season/2014/dhl_fastest_laps.html|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20141217125824/http://www.formula1.com/results/season/2014/dhl_fastest_laps.html|arkivju-data=2014-12-17|url-status=dead}}</ref> <ref name="2015 results">{{Ċita web|url=https://www.formula1.com/content/fom-website/en/championship/results/dhl-fastest-lap-2015.html|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160726012632/http://www.formula1.com/content/fom-website/en/championship/results/dhl-fastest-lap-2015.html|arkivju-data=2016-07-26|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-and-red-bull-collect-2019-dhl-awards.676ydrxfD0pbVSWvRZ8xRo.html}}</ref> * FIA Pole Trophy/Pirelli Pole Position Award : 2015, 2016, 2017, 2018, 2020 <ref>{{Ċita web|url=http://motorsports.nbcsports.com/tag/fia-pole-trophy/}}</ref> * Hawthorn Memorial Trophy : 2007, 2008, 2012, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020 <ref>{{Ċita web|url=http://www.gpupdate.net/en/f1-news/178231/hamilton-receives-hawthorn-memorial-trophy/}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.msauk.org/Lewis-Hamilton-receives-Hawthorn-Memorial-Trophy|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20170906041007/https://www.msauk.org/Lewis-Hamilton-receives-Hawthorn-Memorial-Trophy|arkivju-data=2017-09-06}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.msauk.org/Lewis-Hamilton-receives-Hawthorn-Memorial-Trophy-2|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20170906040018/https://www.msauk.org/Lewis-Hamilton-receives-Hawthorn-Memorial-Trophy-2|arkivju-data=2017-09-06}}</ref> * Trophy Lorenzo Bandini : 2009 <ref>{{Ċita web|url=http://www.motorsport.com/f1/news/hamilton-to-receive-lorenzo-bandini-trophy/|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20150715211658/http://www.motorsport.com/f1/news/hamilton-to-receive-lorenzo-bandini-trophy/|arkivju-data=2015-07-15|url-status=dead}}</ref> === Premjijiet oħra === Matul il-karriera tiegħu, Hamilton irċieva diversi premjijiet u unuri . Huwa rebaħ il-Premju Laureus Breakthrough of the Year fl-2008 <ref>{{Ċita web|url=https://www.laureus.com/content/lewis-hamilton-breakthrough-2008|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200705224941/https://www.laureus.com/content/lewis-hamilton-breakthrough-2008|arkivju-data=2020-07-05|url-status=dead}}</ref> u l -Premju Sportiv tas-Sena fl-2020. <ref>{{Ċita aħbar|url=https://fr.reuters.com/article/uk-laureus-awards-idUKKBN20C0SJ}}</ref> Hamilton rebaħ ukoll Pride of Britain Awards (2007), <ref>{{Ċita web|url=https://www.prideofbritain.com/history/2007}}</ref> Best Driver ESPY Award (2017), <ref>{{Ċita web|url=http://www.espn.com/espn/story/_/id/19974721/2017-espys-award-winners}}</ref> BBC Sports Personality of the Year Award (2014; 2020), <ref>{{Ċita web|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/profiles/bcTXV6z2tL2pm46MtD6Gb3/lewis-hamilton}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/sports-personality/55336369}}</ref> L'Équipe Champion of Champions (2020), <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.lequipe.fr/Formule-1/Article/Lewis-hamilton-champion-des-champions-monde-2020-dieu-senna-et-moi/1209731}}</ref> u Gazzetta World Sportsman of the Year (2018; 2020), <ref>{{Ċita web|url=https://www.gazzetta.it/Sport-Vari/30-12-2018/gazzetta-referendum-migliori-2018-3101679071061.shtml}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.gazzetta.it/Nba/30-12-2020/referendum-gazzetta-hamilton-brignone-bayern-monaco-migliori-mondo-2020-3902076189623.shtml}}</ref> fost oħrajn premjijiet u premjijiet. Ġie elett il -Personalità tas-Sena tal-FIA tliet darbiet (2014; 2018; 2020), <ref>{{Ċita web|url=http://formulaspy.com/formula-1/formula-1-news/hamilton-crowned-champion-fia-gala-doha-gallery-8705|url-status=dead|data-aċċess=2021-11-20|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20150531071413/http://formulaspy.com/formula-1/formula-1-news/hamilton-crowned-champion-fia-gala-doha-gallery-8705|arkivju-data=2015-05-31}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-and-mercedes-receive-their-title-trophies-at-the-fia-prize-giving.5cjPO3FraMusoG0cGwyyau.html}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.motorsportweek.com/2020/12/18/hamilton-crowned-world-champion-at-virtual-fia-prize-giving-ceremony/}}</ref> u ġie introdott fil- FIA Hall of Fame fl-2017. <ref>{{Ċita web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.f1-champions-gather-in-paris-for-hall-of-fame-inauguration.2hLqnfDZNaGAYogqWuGMOe.html}}</ref> === Ordnijiet u premjijiet speċjali === * [[File:Order_of_the_British_Empire_(Civil)_Ribbon.png|60x60px]] Membru tal-Ordni tal-Imperu Brittaniku * [[File:Knight Bachelor Ribbon.svg|60x60px]] Kavallier Baċellerat <ref name="knight">{{Ċita aħbar|url=https://www.bbc.co.uk/sport/55475887}}</ref> * Premju Onorarju, [[Grenada]] <ref>{{Ċita web|url=https://www.autosport.com/f1/news/65043/hamilton-honoured-by-grenada}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/CREC-2008-03-31/html/CREC-2008-03-31-pt1-PgE442-4.htm}}</ref> === Rikonoxximent === * Ritratt ta’ Hamilton mill-fotografu Dario Mitidieri jinsab fil-kollezzjoni tan- National Portrait Gallery, Londra . <ref name="NPG portrait">{{Ċita web|url=https://www.npg.org.uk/collections/search/portrait/mw145203}}</ref> * Il-Hamilton Straight, [[Ċirkwit ta' Silverstone]] . <ref>{{Ċita web|url=https://www.silverstone.co.uk/news/silverstone-renames-international-pits-straight/}}</ref> == Ħoloq esterni == * [https://web.archive.org/web/20100309082927/http://www.mclaren.com/theteam/lewis-hamilton.php Bijografija ta' Lewis Hamilton]&nbsp;– McLaren.com * {{Imdb|2619894}} == Referenzi == [[Kategorija:Nies ħajjin]] [[Kategorija:Twieldu fl-1985]] [[Kategorija:Sportivi]] luqyahgos8zqzkz2elx344eroef7lhj 0 27880 330659 328426 2026-06-22T05:16:11Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330659 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Capo palinuro.jpg|daqsminuri|245x245px|Veduta ta' Capo Palinuro]] Il-'''Park Nazzjonali ta' Cilento, Vallo di Diano u Alburni''' (bit-[[Lingwa Taljana|Taljan]]: ''Parco nazionale del Cilento, Vallo di Diano e Alburni'') huwa park nazzjonali [[Taljan]] fil-Provinċja ta' [[Salerno]], fir-reġjun ta' [[Campania]] fin-Nofsinhar tal-[[Italja]]. Jinkludi l-biċċa l-kbira ta' Cilento, il-Wied ta' Diano (bit-Taljan: ''Vallo di Diano'') u l-Għoljiet ta' Alburni. Ġie stabbilit fl-1991<ref>{{Ċita web|url=http://www.cilentoediano.it/394.html|titlu=Parco Nazionale del Cilento e Vallo di Diano|data=2012-06-29|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-11|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20120629081005/http://www.cilentoediano.it/394.html|arkivju-data=2012-06-29|url-status=dead}}</ref>, u preċedentement kien magħruf bħala l-'''Park Nazzjonali ta' Cilento u Vallo di Diano'''. Fl-1995 ġiet stabbilita awtorità għall-ġestjoni tal-park nazzjonali.<ref>{{Ċita web|url=https://www.normattiva.it/uri-res/N2Ls?urn:nir:stato:legge:2011;137|titlu=LEGGE 18 luglio 2011, n. 137 - Normattiva|sit=www.normattiva.it|data-aċċess=2022-03-11}}</ref> Iż-żona naturali protetta fiha madwar 36,000 ettaru, kollha kemm huma fil-Provinċja ta' Salerno, u iktar 'il quddiem din iż-żona ġiet estiża biex tkopri sa 181,048 ettaru. Illum il-ġurnata din l-art tikkorrispondi għall-parti tan-Nofsinhar tal-provinċja, li tinsab bejn il-pjanura ta' Sele fit-Tramuntana, ir-reġjun ta' [[Basilicata]] fil-Lvant u fin-Nofsinhar, u l-[[Baħar Tirren]] fil-Punent. Il-park jinkludi t-territorji parzjali jew kollha kemm huma ta' tmien komunitajiet muntanjużi u 80 komun. Mill-1998 l-park nazzjonali tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]]<ref name=":1">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/842/|titlu=Cilento and Vallo di Diano National Park with the Archeological Sites of Paestum and Velia, and the Certosa di Padula|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-11}}</ref> (flimkien mas-siti arkeoloġiċi ta' [[Paestum]], Velia u l-Monasteru ta' Padula), mill-1997 sar Riżerva ta' bijosfera u mill-2010 sar l-ewwel park nazzjonali Taljan li sar ġeopark.<ref>{{Ċita web|url=http://www.parks.it/indice/geopark_eur/|titlu=Parks.it {{!}} Parchi e altre aree naturali protette italiane nei Geoparchi mondiali UNESCO|sit=www.parks.it|data-aċċess=2022-03-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.isprambiente.gov.it/it/progetti/cartella-progetti-in-corso/suolo-e-territorio-1/tutela-del-patrimonio-geologico-parchi-geominerari-geoparchi-e-geositi/i-geoparchi/cilento-and-vallo-di-diano-geopark|titlu=Cilento and Vallo di Diano Geopark|sit=Istituto Superiore per la Protezione e la Ricerca Ambientale|lingwa=it|data-aċċess=2022-03-11}}</ref> Is-sede tal-park tinsab f'Vallo della Lucania. == Storja == [[Stampa:Paestum BW 2013-05-17 15-01-57.jpg|xellug|daqsminuri|276x276px|Is-Sit Arkeoloġiku ta' Paestum]] Il-park inħoloq fl-1991 permezz tal-liġi qafas Nru 394 tas-6 ta' Diċembru 1991 (il-Liġi Qafas dwar iż-żoni protetti, il-Ġurnal Uffiċjali (ĠU) Nru 292 tat-13 ta' Diċembru 1991). Iktar 'il quddiem ġew approvati dispożizzjonijiet dwar il-konfini u t-tqassim f'żoni tal-park permezz tal-Ordni tal-Ministeru għall-Ambjent tal-4 ta' Diċembru 1992 (ĠU Nru 300 tat-22 ta' Diċembru 1992) u tat-22 ta' April 1993 (ĠU Nru 103 tal-5 ta' Mejju 1993), kif ukoll permezz tad-Digriet tal-Ministru għall-Ambjent tal-5 ta' Awwissu 1993 (ĠU Nru 199 tal-25 ta' Awwissu 1993). L-ewwel President tal-park nazzjonali kien in-naturalista [[Vincenzo La Valva]]. Diġà fl-1973 kienu saru diskussjonijiet dwar il-ħtieġa li ż-żona ta' Cilento tiġi mħarsa mill-ispekulazzjonijiet tal-kostruzzjoni u minn turiżmu distruttiv tal-massa fil-Konvenju Internazzjonali dwar il-parks kostali Mediterranji f'Castellabate. L-ewwel riżultati nkisbu bl-istabbiliment ta' żewġ riżervi naturali, rispettivament fl-għolja ta' Cervati u tul ix-xmara [[Calore]], b'total ta' 36,000 ettaru.<ref>{{Ċita web|url=https://digilander.libero.it/verdecammina/parco_nazionale_del_cilento.htm|titlu=Parco Nazionale del Cilento|sit=digilander.libero.it|data-aċċess=2022-03-11|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220313090310/https://digilander.libero.it/verdecammina/parco_nazionale_del_cilento.htm|arkivju-data=2022-03-13|url-status=dead}}</ref> Permezz tad-Digriet tal-Ministru għall-Ambjent tat-22 ta' Diċembru 1998 (ĠU Nru 127 tat-2 ta' Ġunju 1999) ġie approvat l-istatut tal-Park Nazzjonali ta' Cilento, Vallo di Diano u Alburni, u fl-istess żmien ġew stabbiliti l-konfini u t-tqassim f'żoni tat-territorju, b'superfiċi totali ta' 181,048 ettaru.<ref>{{Ċita web|url=http://www.minambiente.it/home_it/menu.html?mp=/menu/menu_attivita/&m=argomenti.html%7CAree_naturali_protette.html%7Cparchi_nazional.html%7Celenco_dei_parc3.html%7CParco_Nazionale_del_Cilento_e_Vallo_di_D.html|titlu=Ministero dell`Ambiente - Parco Nazionale del Cilento e Vallo di Diano|data=2011-07-09|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-11|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110709153017/http://www.minambiente.it/home_it/menu.html?mp=/menu/menu_attivita/&m=argomenti.html%7CAree_naturali_protette.html%7Cparchi_nazional.html%7Celenco_dei_parc3.html%7CParco_Nazionale_del_Cilento_e_Vallo_di_D.html|arkivju-data=2011-07-09|url-status=bot: unknown}}</ref> Fi Frar 2011, sar ukoll l-ewwel park nazzjonali li għandu biblijoteka diġitalizzata, b'għoxrin elf volum diġitalizzat b'mod fiżiku u online tal-park "[[Giambattista Vico]]" ta' [[Vatolla]].<ref>{{Ċita web|url=https://corrieredelmezzogiorno.corriere.it/salerno/notizie/arte_e_cultura/2011/4-febbraio-2011/biblioteca-digitale-il-parco-cilento--181397186692.shtml|titlu=Una biblioteca digitale per il Parco Cilento - Corriere del Mezzogiorno|sit=corrieredelmezzogiorno.corriere.it|data-aċċess=2022-03-11|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220517183915/https://corrieredelmezzogiorno.corriere.it/salerno/notizie/arte_e_cultura/2011/4-febbraio-2011/biblioteca-digitale-il-parco-cilento--181397186692.shtml|arkivju-data=2022-05-17|url-status=dead}}</ref> == Territorju == [[Stampa:Caselle in Pittari.jpg|daqsminuri|230x230px|Caselle in Pittari]] Il-profil orografiku huwa muntanjuż u mimli għoljiet spiss weqfin. Iż-żoni watja bil-pjanura huma ftit u ġeneralment jinsabu qrib ix-xmajjar prinċipali, ix-xmara [[Alento]] lejn il-kosta u x-xmara [[Tanagro]] f'Vallo di Diano. Xmajjar oħra tal-park nazzjonali iktar qishom torrenti u nixxigħat, fosthom ix-xmajjar Mingardo, Bussento u Calore stess, li huwa affluwent f'Sele fit-Tramuntana tal-park, li jospita biss il-parti superjuri tagħha (Gole del Calore). Il-qċaċet l-iktar importanti huma: Cervati (1898 m), Alburni (1742 m), Gelbison, magħruf bħala Sacro Monte (1705 m), Motola (1700 m), Monte Centaurino (1433 m), Cocuzzo (1411 m), Bulgheria (1224 m), u Monte Stella (Cilento) (1131 m). Il-kosta hija baxxa u ramlija minn Sele sa Agropoli, u mbagħad ukoll bejn Casal Velino u Ascea; f'inħawi oħra, il-kosta hija għolja u bil-blat, spiss mogħnija b'diversi grotti u qaliet sbieħ. === Ġeoloġija === Il-[[ġeoloġija]] tal-park nazzjonali hija kkaratterizzata minn żewġ tipi ta' blat predominanti: il-"''Flysch'' ta' Cilento", mimli kuluri u stratifikazzjonijiet, li jinsab qrib il-baċir idrografiku tax-xmara Alento u fil-kosta tat-Tramuntana, u l-[[ġebla tal-ġir]], mimli xquq u għerien karstiċi, tipiċi tal-ktajjen muntanjużi interni (Alburno-Cervati) u tal-parti tan-Nofsinhar tat-territorju tal-park. == Sit ta' Wirt Dinji == Il-Park Nazzjonali ta' Cilento, Vallo di Diano u Alburni, flimkien mas-siti arkeoloġiċi ta' Paestum u ta' Velia, u l-Monasteru ta' Padula, ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1998.<ref name=":1" /> Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-'''kriterju (iii)''' "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u l-'''kriterju (iv)''' "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".<ref name=":1" /> == Ambjent == === Flora === [[Stampa:Primulapalinuri.jpg|xellug|daqsminuri|Il-''Primula di Palinuro'', pjanta endemika tal-kosta, is-simbolu tal-park nazzjonali]] Fil-park nazzjonali ġew irreġistrati madwar 1,800 speċi veġetali, fosthom pjanta ta' interess komunitarju, magħrufa xjentifikament bħala ''Primula palinuri'' (bit-Taljan: ''primula di palinuro''), kif ukoll 25 ħabitat. Peress li jinsab fiċ-ċentru tal-Mediterran, fost iż-żoni differenti skont il-klima u t-temperatura, hemm ukoll ċerti speċijiet ta' siġar li f'inħawi oħra huma pjuttost komuni, fosthom il-betula, iż-żnuber u l-''buxus''. Il-veġetazzjoni qrib l-irdumijiet tal-kosta huma ta' interess partikolari. Hemmhekk jikber il-ġilju rari tal-baħar (''Pancratium maritimum''); f'kuntatt dirett mal-baħar tgħix ukoll il-pjanta endemika tal-lavanda tal-baħar (''Limonium remotispiculum''), filwaqt li fuq l-irdumijiet jgħixu l-primula di Palinuro, il-qronfol tal-irdumijiet, iċ-''Centaurea'', l-''Iberide florida'', u l-''Campanula napoletana''. Fl-2011, tul ix-xtajtiet tal-blat ġiet skoperta wkoll speċi oħra f'Palinuro, ''Bassia saxicola'', li hija pjanta b'bixra ta' arbuxell tassew rari u li qabel kien magħruf li teżisti biss fil-gżejjer ta' [[Ischia]] e [[Stromboli]].<ref>{{Ċita web|url=https://www.salernotoday.it/cronaca/kochia-saxicola-palinuro-scoperta.html|titlu=Centola Palinuro: scoperta la kochia saxicola, pianta rara in Italia|sit=SalernoToday|lingwa=it|data-aċċess=2022-03-13}}</ref> Tul il-kosta bejn Palinuro u Montecorice, b'distribuzzjoni ristretta ħafna, f'żoni bil-blat<ref>Giovanna Abbate, Francesco Corbetta, Anna Rita Frattaroli, Gianfranco Pirone, Il Parco del Cilento. Ambiente, flora e vegetazione, in Natura e Montagna, n. 1/2, a. XLIII.</ref> u biż-żrar kserotermiku tal-ġir instabet il-pjanta endemika esklużiva f'Cilento msejħa l-ġummar ta' Cilento (''Genista cilentina'' (Vals., 1993)).<ref>{{Ċita web|url=http://conservazione.cilentoediano.it/ita/77_Macchia-a-Genista-cilentina.html|titlu=Conservazione della Natura - Macchia-a-Genista-cilentina|data=2014-01-11|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-13|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20140111150302/http://conservazione.cilentoediano.it/ita/77_Macchia-a-Genista-cilentina.html|arkivju-data=2014-01-11|url-status=dead}}</ref> Ix-xagħri tal-ampelodeżma jinsab l-iktar tul il-kosta sa għoli ta' 700 metru. Hemmhekk jgħixu l-ġummar, il-ġniebru tal-[[Feniċi]], iċ-ċistus ta' [[Montpellier]], il-ġummar ta' Cilento (''Genista cilentina'')<ref>Speċi deskritta minn Franca Valsecchi fl-1993</ref>, kif ukoll is-siġar tal-mastiċi u l-ġummar xewki. Fil-makkja hemm ukoll is-siġar tal-frawli, is-sies tal-ħaxix tat-tip ''Erica'', ir-riħan, is-siġar tal-batan, u ċ-ċistus ta' Montpellier. Fl-inħawi li ma ġewx affettwati żżejjed mill-impatt tal-[[bniedem]], hemm foresti wkoll tal-ballut xewki, tal-ħarrub u tas-siġar taż-żebbuġ selvaġġ, u 'l hemm u 'l hawn, ftit palm nanu. Barra minn hekk, hemm ukoll sit ta' interess komunitarju b'bosk tas-siġar tal-arżnu ta' Sant'Iconio, li huwa relitt ta' boskijiet li kienu ferm ikbar fl-imgħoddi bi żnuber ta' [[Aleppo]] (li llum il-ġurnata qed jerġa' jiġi mħawwel). [[Stampa:Olea europaea (Cilento).JPG|daqsminuri|Siġra taż-żebbuġ antika]] Fiż-żoni interni hemm bosta boskijiet b'siġar ħorfija, il-ballut, il-ballut tat-[[Turkija]], il-ballut tal-bajja, l-aġġru, il-''Platanus orientalis'' oriġinarju ta' Velia, l-ulmu iswed, il-fraxxnu tal-manna u l-qastan. 'Il fuq minn 1,000 metru ġeneralment l-ewwel ikun hemm żona bl-alnu ta' [[Napli]], u mbagħad ikun hemm żona mimlija fagu, u qajla l-berberi tal-[[Etna]] u l-pimpinelli. Fil-kampanja, "f'kundizzjonijiet ekoloġiċi tassew 'estremi'"<ref name=":0">Giovanna Abbate, Francesco Corbetta, Anna Rita Frattaroli, Gianfranco Pirone, Il Parco del Cilento. Ambiente, flora e vegetazione, in Natura e Montagna, n. 1/2, a. XLIII.</ref>, jgħixu diversi pjanti endemiċi bħall-bużbież ta' Lucania (''Portenschlagiella ramosissima''), speċi li tinstab f'postijiet iżolati bħal-lokalità ''Limbida'', fuq ix-xaqliba tal-ġir tal-Punent ta' Monte Bulgheria, mhux wisq 'il bogħod minn Palinuro u fuq il-ħitan tal-ġir qrib il-bokka tan-nixxigħa ta' Sammaro, bejn Sacco u Roscigno.<ref name=":0" /> Barra minn hekk, fiż-żona protetta tal-park nazzjonali jeżistu 254 speċi ta' orkidej selvaġġi mit-319-il speċi li jeżistu fl-Ewropa kollha u fil-Mediterran. === Fawna === It-territorju kbir tal-park joffri bosta ambjenti differenti għall-ispeċijiet tal-annimali. Għaldaqstant hemm rikkezza u varjetà kbira ta' speċijiet li jgħixu fil-park nazzjonali: il-ftit stħarriġiet li saru fuq speċijiet ta' interess komunitarju rreġistraw li hemm 63 speċi. Uħud minnhom jitqiesu ta' interess prijoritarju: dawn huma l-''Osmoderma eremita'' u r-''Rosalia alpina'', invertebrati, u, fost il-vertebrati, il-[[lupu]]. B'mod iktar ġenerali, fl-2003 ġew irreġistrati madwar 600 senjalazzjoni tal-ispeċijiet. Fost il-mammiferi, l-ispeċijiet l-iktar interessanti huma il-farfett il-lejl ta' Cestoni (''Myotis blythii'' (Tomes, 1857)), il-qanfud, il-ballotra, l-iskojjattlu, il-lupu u l-lontra, kif ukoll il-[[liebru]] tal-Appennini, il-ġurdien tal-imramma, annimal gerriemi żgħir li huwa priża tal-volpi u tal-ballotra tal-foresti, flimkien mal-ġurdien ħamrani, u l-far selvaġġ jew il-far ta' għonqu isfar jew il-far tal-ballut. Dawn huma l-priża wkoll tal-[[qattus]] selvaġġ, li huwa pjuttost mhedded u ta' interess naturalistiku kbir. Spiss jiġu rreġistrati wkoll il-ġrieden ta' denbhom pjuma. Hemm ukoll bosta ċingjali, u speċijiet differenti ta' ċriev introdotti mill-ġdid fl-2003 u fl-2004, li minn dak iż-żmien żdiedu ferm. Apparti l-farfett il-lejl ta' Cestoni, hemm bosta speċijiet ta' friefet il-lejl, fosthom il-''Miniopterus schreibersii'' Kuhl, 1817, il-''Myotis myotis'' (Borkhausen, 1797), il-''Myotis capaccinii'' (Bonaparte, 1837) u l-''Myotis blythii'' (Tomes, 1857). [[Stampa:Cascata capelli di Venere.jpg|xellug|daqsminuri|Il-Kaskata Capelli di [[Venere (mitoloġija)|Venere]]]] Fost l-avifawna hemm diversi [[Għasfur|għasafar]] tal-priża bħall-ajkla rjali (''Aquila chrysaetos''), l-ajkla bajda (''Circaetus gallicus)'', il-bies (''Falco peregrinus)'', il-bies rasu qastnija (''Falco biarmicus''), l-għarab (''Corvus corax''), il-kokka imperjali (''Bubo bubo'') u l-kokka omm is-subien (''Strix aluco''). Ta' interess kbir hija l-preżenza tal-isparvier tal-ħamiem (''Accipiter gentilis''). Barra minn hekk, fost l-għasafar tal-priża hemm ukoll il-kuċċarda (''Pernis apivorus)'', l-astun iswed (''Milvus migrans''), u l-astun aħmar (''Milvus milvus''). Fost l-għasafar inġenerali, huma komuni l-il-bulebbiet iswed (''Dryocopus martius''), is-sitta (''Sitta europaea''), iċ-ċuqlajta (''Lullula arborea''), il-buqrajq (''Caprimulgus europaeus''), il-kalandra (''Melanocorypha calandra''), il-kaċċamendula ħamra (''Lanius collurio''), il-farruġ (''Coracias garrulus'' (Linnaeus, 1758)), iż-żanżarell tal-kullar (''Ficedula albicollis'' (Temminck, 1815)), u qrib in-nixxigħat tal-ilma l-għasfur ta' San Martin (''Alcedo atthis)'', l-għasfur tax-xmajjar (''Cinclus cinclus'' (Linnaeus, 1758)) u l-monakella (''Charadrius dubius'' (Scopoli, 1786)). Fl-aħħar iżda mhux l-inqas, ta' min isemmi li fix-xtiewi tpassi l-gawwija munqarha aħmar (''Ichthyaetus audouinii'' (Payraudeau, 1826)). Fost ir-rettili jgħixu erba' speċijiet ta' [[Serp|sriep]]: is-serp b'erba' linji (''Elaphe quatuorlineata''), is-serp frosta ħadra ((''Hierophis viridiflavus'' (Lacépède, 1789)), il-lifgħa ta' Cilento (''Vipera aspis'') u s-serp tal-ilma (''Natrix maura''). Fl-ilmijiet kesħin jgħixu wkoll l-anfibji bħas-salamandra rari tan-nuċċali (''Salamandrina terdigitata'' (Bonnaterre, 1789)), li hija endemika fl-Italja, kif ukoll speċijiet iktar komuni bħas-salamandra komuni, il-gremxula tal-ilma Taljana (''Lissotriton italicus'' (Peracca, 1898)), ir-rospu ta' żaqqu safra (''Bombina variegata'' (Linnaeus, 1758)), iż-żrinġ tal-Appennini (''Rana italica'' (Dubois, 1987)), iż-żrinġ aġli (''Rana dalmatina''), u r-rospu komuni (''Bufo bufo'' (Linnaeus 1758)). Tul ix-xtut bir-ramel ta' Marina di Camerota kemm-il darba tfaċċaw il-fkieren il-baħar ''Caretta caretta'' (fl-2020 seħħ l-aħħar każ fejn bejtu u biedu l-bajd tul il-kosta). Il-fawna tal-baħar tvarja ferm u hija kumplessa: ġew irreġistrati wkoll, apparti d-diversi speċijiet ta' ħut, xi ċetaċji bħad-denfil komuni (''Tursiops truncatus'' (Montagu, 1821)), il-gabdoll (''Physeter macrocephalus'') u d-denfil tal-istrixxi (''Stenella coeruleoalba'' (Meyen 1833)). Ġew irreġistrati wkoll il-biċċa l-kbira taċ-Ċiprinidi ta' interess komunitarju, bħall-barbju (''Barbus barbus''), mhux awtoktonu, il-karpjun Taljan (''Alburnus albidus'') u l-vairone (Telestes muticellus), kif ukoll tipi differenti ta' mazzarelli u fil-bokka tax-xmara Mingardo il-killifish tal-Mediterran (''Aphanius fasciatus'' (Nardo, 1827)). Fost l-invertebrati ġew irreġistrati wkoll ir-''Rosalia alpina'', l-''Oxygastra curtisii'', il-''Cucujus cinnaberinus'' u l-''Osmoderma eremita''. == Siti arkeoloġiċi == * Żona arkeoloġika lungo il litorale di Camerota * Żona arkeoloġika ta' Monte Pruno - Roscigno * Żona arkeoloġika ta' Paestum - Capaccio * Żona arkeoloġika ta' Elea-Velia - Ascea * Żona arkeoloġika ta' Moio della Civitella (''phrourion'') * Żona arkeoloġika ta' "Città di Leo" f'Roccagloriosa [[Stampa:Il simbolo di Roscigno Vecchia.jpg|daqsminuri|Is-simbolu taċ-ċentru storiku ta' Roscigno]] == Attrazzjonijiet == * Il-Kosta ta' Cilento * Iċ-ċentru storiku u l-portali antiki ta' Ottati * Is-sit arkeoloġiku u l-fdalijiet antiki ta' insedjament rurali tal-1000 W.K. f'Colle Civita (Ottati) * Il-Perkors Magliano Nuovo - Postiglione, mogħdija tat-trekking li tgħaddi mill-pont [[Medjuevu|Medjevali]] magħruf ta' Magliano Nuovo u mill-Gole del Calore * Il-Kunvent tad-Dumnikani (li ngħata lid-Dumnikani permezz tal-''Breve'' ta' [[Papa]] [[Sistu IV]] tal-10 ta' Ottubru 1480) (Ottati) * Il-Grotta ta' Santacroce (Ottati) * Il-Knisja tal-Annunzjata b'portal tal-ġebel tal-1618 (Ottati) * Is-Santwarju tal-[[Santa Marija|Madonna]] ta' Cardoneto (1100-1200), bi [[statwa]] tal-Madonna tas-seklu 15 (Ottati) * Il-mogħdija ta' Monte Panormo (Ottati) * L-għajn ta' Auso (Ottati) * Il-Knisja ta' San Donato (Ottati) * Il-Knisja tal-Madonna tal-Grazzji (1500) (Ottati) * Il-Knisja ta' San Biagio (fejn tiġi kkonservata r-relikwa tal-qaddis) (Ottati) * Iż-żona marina protetta ta' Santa Maria di Castellabate fil-komun ta' Castellabate * Ir-raħal Medjevali ta' Castellabate * Il-gżira ta' Licosa fil-komun ta' Castellabate * Il-pont Medjevali ta' Magliano Nuovo * Iċ-ċentru storiku u r-raħal Medjevali ta' Camerota * Iż-żona marina protetta ta' Costa degli Infreschi u ta' Masseta fil-komun ta' Camerota u ta' San Giovanni a Piro * Il-monasteru [[Biżantini|Biżantin]] fil-komun ta' San Giovanni a Piro * Is-Santwarju tal-Madonna ta' Pietrasanta fil-komun ta' San Giovanni a Piro * Monte Bulgheria fil-komuni ta' San Giovanni a Piro, Camerota, Roccagloriosa u Celle di Bulgheria * Monte Cervati fil-komuni ta' Monte San Giacomo, Piaggine u Sanza * Il-Biblijoteka Marone fil-komun ta' Monte San Giacomo * Monte Stella, iċ-ċentru storiku u l-veduta panoramika fil-komun ta' Omignano * Il-Kastell Medjevali ta' Rocca Cilento fil-komun ta' Lustra * Il-Kaskati Capelli di Venere fil-komun ta' Casaletto Spartano * Iċ-ċentru storiku ta' Castel San Lorenzo * Iċ-ċentru storiku ta' Teggiano * Iċ-ċentru storiku u l-port turistiku ta' Agropoli * Iċ-ċentru storiku u l-veduta panoramika fil-foresta tal-qastan fil-komun ta' Roccadaspide * Il-Monasteru ta' Padula fil-komun ta' Padula * Iċ-ċentru storiku, il-ġnien botaniku u l-monasteru Benedittin ta' Bellosguardo * Iċ-ċentru storiku, il-knisja u l-kastell ta' Magliano Nuovo * Gole del Calore fil-komun ta' Felitto * Il-Grotta tal-Anġlu fil-komun ta' Sant'Angelo a Fasanella * Il-Grotti ta' Capo Palinuro fil-komun ta' Centola * Il-Grotti ta' Castelcivita fil-komun ta' Castelcivita * Is-Santwarju djoċesan ta' Santa Marija tal-Borra fil-komun ta' Sanza * Iċ-ċentru storiku ta' Roscigno fil-komun ta' Roscigno * L-għejun tat-torrent Sammaro bejn il-komuni ta' Roscigno u Sacco * Is-Santwarju Ewkaristiku fil-komun ta' San Mauro La Bruca * Is-Santwarju tal-Madonna ta' Monte Sacro ta' Novi Velia * Il-mogħdija naturalistika ta' Campo d'amore u l-Grotta ta' Sant'Elija fil-komun ta' Postiglione * Iż-żona protetta tad-[[WWF]] fil-komun ta' Morigerati, bil-grotti fejn terġa' titfaċċa x-xmara Bussento * Ir-raħal Medjevali ta' San Severino di Centola * Iċ-ċentru storiku u l-veduta panoramika ta' Trentinara, it-"terrazza ta' Cilento" * Alento, iż-żona protetta tax-xmara Alento fil-komun ta' Prignano Cilento * Il-bajjiet ta' Masseta Scario == Mużewijiet == * Il-[[Mużew]] Ċiviku f'Camerota f'Piazza San Nicola * Il-Mużew Ekoloġiku Paleolitiku ta' Camerota * Il-Mużew u d-Dar ta' Josè Ortega a Bosco (San Giovanni a Piro) * Il-Mużew Vallicelli f'Monte San Giacomo * Il-Mużew ħaj tal-baħar f'Pioppi, distrett ta' Pollica * Il-Mużew taċ-"Ċiviltà tal-Bdiewa" f'Roscigno Vecchio * Il-Mużew ta[[l-Arti]] Sagra ta' Castellabate * Il-Mużew tal-Arti Sagra f'Piazza Europa f'Roscigno Nuovo * Il-Mużew Naturalistiku ta' Alburni f'Corleto Monforte * Il-Mużew Arkeoloġiku Provinċjali ta' Lucania tal-Punent f'Padula * Il-Mużew Arkeoloġiku Nazzjonali ta' Paestum f'Capaccio * Il-Mużew taċ-Ċiviltà tal-Bdiewa u tal-Artiġjanat Lokali, fl-iskola primarja ta' Castel San Lorenzo * Il-Mużew taċ-Ċiviltà tal-Bdiewa f'Vatolla * Il-Mużew Vichiano f'Vatolla * L-Antikwarju u l-Laboratorju tal-Arkeoloġija tal-Iskavi ta' Monte Pruno f'Piazza Silvio Resciniti f'Roscigno Nuovo. * Il-Mużew Djoċesan tal-Arti Sagra f'Vallo della Lucania * Il-Mużew Paleontoloġiku tal-Park Nazzjonali ta' Cilento u ta' Vallo di Diano, f'Magliano Vetere * Il-Mużew Etnografiku ta' Morigerati == Aċċess == Il-park nazzjonali jista' jiġi aċċessat faċilment mid-diversi komuni kbar tal-madwar, Capaccio-Paestum jew Sapri għal Cilento, u Sala Consilina u Monte San Giacomo għal Vallo di Diano. Madankollu, minħabba l-kobor tiegħu, l-aħjar li jiġi aċċessat minn postijiet differenti, skont l-attrazzjoni li wieħed ikun irid iżur. Barra minn hekk, hemm nuqqas ta' strutturi tal-akkoljenza u ta' kollegamenti infrastrutturali fuq distanza twila; għaldaqstant m'hemmx postijiet ewlenin ta' aċċess reali għall-park nazzjonali. == Komuni == Il-komuni li jagħmlu parti minn dan il-park nazzjonali huma: Agropoli, Aquara, Ascea, Auletta, Bellosguardo, Buonabitacolo, Camerota, Campora, Cannalonga, Capaccio, Casalbuono, Casal Velino, Casaletto Spartano, Caselle in Pittari, Castel San Lorenzo, Castelcivita, Castellabate, Castelnuovo Cilento, Celle di Bulgheria, Centola, Ceraso, Cicerale, Controne, Corleto Monforte, Cuccaro Vetere, Felitto, Futani, Gioi, Giungano, Laureana Cilento, Laurino, Laurito, Lustra, Magliano Vetere, Moio della Civitella, Montano Antilia, Montecorice, Monteforte Cilento, Sala Consilina, Monte San Giacomo, Montesano sulla Marcellana, Morigerati, Novi Velia, Omignano, Orria, Ottati, Padula, Perdifumo, Perito, Petina, Piaggine, Pisciotta, Polla, Pollica, Postiglione, Roccadaspide, Roccagloriosa, Rofrano, Roscigno, Rutino, Sacco, Salento, San Giovanni a Piro, San Mauro Cilento, San Mauro La Bruca, San Pietro al Tanagro, San Rufo, Santa Marina, Santa Maria di Castellabate, Sant'Angelo a Fasanella, Sant'Arsenio, Sanza, Sapri, Sassano, Serramezzana, Sessa Cilento, Sicignano degli Alburni, Stella Cilento, Stio, Teggiano, Torre Orsaia, Tortorella, Trentinara, Vallo della Lucania u Valle dell'Angelo. == Referenzi == [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali]] [[Kategorija:Italja]] [[Kategorija:Parks Nazzjonali]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fl-Italja]] pthh3f1z9pvt40bxa0zo35gg8xur9c9 0 29872 330661 330165 2026-06-22T05:51:12Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330661 wikitext text/x-wiki {{Infobox city}} '''Pécs''' (pronunzja: /peɪtʃ/ ''PAYTCH'', bl-[[Lingwa Ungeriża|Ungeriż]]: [peːt͡ʃ]; bil-[[Lingwa Kroata|Kroat]]: ''Pečuh''; bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]]: ''Fünfkirchen'', pronunzjata [fʏnfˈkɪʁçn̩]; magħrufa wkoll b'ismijiet oħra) hija l-ħames l-ikbar belt fl-[[Ungerija]], u tinsab fuq ix-xaqlibiet tal-muntanji Mecsek fil-Lbiċ tal-pajjiż, qrib il-fruntiera mal-[[Kroazja]] u mas-[[Serbja]]. Hija ċ-ċentru amministrattiv u ekonomiku tal-Kontea ta' Baranya, u s-sede tad-Djoċesi [[Knisja Kattolika|Kattolika]] Rumana ta' Pécs. Il-belt tmur lura għal żmien il-qedem, ġiet insedjata miċ-Ċeltiċi u mir-[[Imperu Ruman|Rumani]], u saret sede episkopali fi żmien l-Ungerija [[Medjuevu|Medjevali]] bikrija. Għandha l-eqdem università fil-pajjiż u hija waħda miċ-ċentri [[Kultura|kulturali]] ewlenin tal-Ungerija. Il-belt għandha wirt kulturali rikk minn żmien l-okkupazzjoni [[Imperu Ottoman|Ottomana]] li damet 150 sena. Storikament il-belt kienet u għadha multietnika fejn bosta kulturi interaġixxew matul 2,000 sena ta' [[storja]]. Dan l-aħħar, il-belt ġiet rikonoxxuta għall-wirt kulturali tagħha, u ġiet imsemmija bħala waħda mill-bliet [[Kapitali Ewropea tal-Kultura|Kapitali Ewropej tal-Kultura]]. == [[Etimoloġija]] == L-iżjed isem bikri għat-territorju kien l-isem [[Imperu Ruman|Ruman]] ta' ''Sopianæ''. L-isem x'aktarx oriġina mill-plural tal-kelma Ċeltika ''sop'' li tfisser "marġ". Kuntrarjament għat-twemmin popolari, l-isem ma kienx jirreferi għal belt unika, u ma hemm l-ebda traċċa ta' ħajt madwar il-belt mill-era Rumana bikrija, imma mis-seklu 4 biss. Il-belt Medjevali ssemmiet għall-ewwel darba fit-871 bl-isem ta' ''Quinque Basilicae'' ("ħames [[Katidral|katidrali]]"). L-isem jirreferi għall-fatt li meta kienu qed jibnu l-knejjes tal-belt, il-[[Bennej|bennejja]] użaw il-materjal minn ħames [[Kappella|kappelli]] [[Kristjaneżmu|Kristjani]] antiki tal-belt. F'dokumenti Latini iktar 'il quddiem, il-belt issemmiet bħala ''Quinque Ecclesiae'' ("ħames knejjes", isem identiku fit-tifsira għall-isem [[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]] ''Fünfkirchen'' u għall-isem [[Lingwa Slovakka|Slovakk]] ''Päťkostolie'').<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Google|isem=Knihy|data=|sena=1998|titlu=Slovenská reč: časopis pre výskum a kultúru slovenského jazyka|url=https://books.google.com/books?id=Y3vnAAAAMAAJ&q=P%C3%A4%C5%A5kostolie|lingwa=Slovakk|iktar=Google-Books-ID: Y3vnAAAAMAAJ|pubblikatur=Jazykovedný ústav L̕udovíta Štúra}}</ref> L-isem ''Pécs'' tfaċċa fid-dokumenti fl-1235 fil-kelma ''Pechyut'' (spellut illum il-ġurnata bħala ''pécsi út'', li tfisser "triq lejn/minn Pécs") li wisq probabbli oriġinat mill-Proto-Slaviku ''*pęčь'' jew mill-Illirjan ''*penče'', li t-tnejn ifissru ħames/ħamsa.<ref>Kniezsa, István (1962). Beke, Ödön (ed.). "Pécs város neve" [The name of the city of Pécs]. ''Magyar Nyelvőr'': 326–329.</ref> B'lingwi oħra: bil-Latin, ''Quinque Ecclesiae''; bit-Taljan, ''Cinquechiese''; bil-Kroat, ''Pečuh''; bis-Serbjan, Печуј (''Pečuj''); bis-Slovakk, ''Päťkostolie''; biċ-[[Lingwa Ċeka|Ċek]], ''Pětikostelí''; bl-[[Lingwa Olandiża|Olandiż]], ''Vijfkerken''; bil-Ġermaniż, ''Fünfkirchen''; u bit-[[Lingwa Torka|Tork]], ''Peçuy''. == Ġeografija == Pécs tinsab fil-Baċir tal-Karpazji tal-[[Ewropa Ċentrali]], fiċ-ċentru tal-Kontea ta' Baranya, fin-Nofsinhar tal-Ungerija. Hija mdawra bl-għoljiet ta' Mecsek fit-Tramuntana u bil-pjanura fin-Nofsinhar. Pécs għandha passat sinifikanti fix-xogħol tal-estrazzjoni. L-ilma dolomitiku ta' Mecsek huwa famuż għad-densità għolja ta' minerali tiegħu b'ekwilibriju kostanti. Il-belt ta' Pécs tinsab qrib il-fruntiera mal-Kroazja u mas-Serbja. Il-parti tan-Nofsinhar tagħha hija pjuttost ċatta filwaqt li l-parti tat-Tramuntana tagħha tinsab qrib ix-xaqliba tal-muntanji Mecsek. Għandha klima favorevoli ħafna, u madwarha għandha għadd ta' boskijiet. Matul l-iljieli sħan tas-sajf, flussi ta' arja friska jinżlu mill-muntanji Mecsek u jnaddfu l-arja tal-belt.<ref>{{Ċita web|url=http://www.pecs2010.hu/hun/|titlu=Pécs klímája|data=2008-06-09|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-03-30|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20080609080653/http://www.pecs2010.hu/hun/|arkivju-data=2008-06-09|url-status=dead}}</ref> Pécs hija mdawra bil-pjanura fin-Nofsinhar (b'elevazzjoni ta' 120-130 metru), filwaqt li l-muntanji Mecsek jibqgħu telgħin sa elevazzjonijiet ta' 400-600 metru wara l-belt. L-għolja ta' Jakab, li tinsab fil-Punent tal-muntanji Mecsek, hija għolja 592 metru (1,942 pied), Tubes, eżatt fuq Pécs, hija għolja 612-il metru (2,008 pied), u Misina hija għolja 535 metru (1,755 pied).<ref>{{Ċita web|url=http://www.kislexikon.hu/mecsek-hegyseg.html|titlu=Mecsek-hegység - Lexikon ::|sit=www.kislexikon.hu|lingwa=hu|data-aċċess=2023-03-30}}</ref> Partijiet iktar għoljin tal-belt jitilgħu sa 200-250 metru (656-820 pied), l-iktar Pécsbánya, Szabolcsfalu, Vasas u Somogy. Il-boskijiet ġeneralment jibdew minn elevazzjonijiet ta' madwar 300 metru (984 pied). L-għoljiet ta' Mecsek huma kkaratterizzati b'bosta widien li jaqdu rwol ewlieni fit-titjib tal-klima tal-belt, ladarba ma hemmx lagi u xmajjar fil-qrib. L-ilmijiet jinżlu mill-għoljiet ta' Mecsek, inixxu fin-nixxiegħa ta' Pécsi taħt il-linja ferrovjarja mil-Lvant għall-Punent u eventwalment jaslu fix-xmara [[Danubju]]. == Storja == === Belt Rumana Antika === L-inħawi tal-belt ilhom abitati minn żmien il-qedem, u l-eqdem sejbiet [[Arkeoloġija|arkeoloġiċi]] li nstabu għandhom 6,000 sena. Qabel żmien ir-[[Imperu Ruman|Rumani]] l-inħawi kienu abitati miċ-Ċeltiċi. Il-belt ta' ''Sopianae'' ġiet stabbilita mir-Rumani fil-bidu tas-seklu 2, f'żona popolata miċ-Ċeltiċi u mit-tribujiet Pannoni. Mis-seklu 4 saret il-[[belt kapitali]] tal-provinċja ta' Valeria u ċentru Kristjan bikri sinifikanti. In-nekropoli Kristjana bikrija minn dak iż-żmien saret [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] f'Diċembru 2000.<ref>{{Ċita web|url=https://pecs.hu/|titlu=Kezdőlap|sit=Városunk Pécs|lingwa=hu-HU|data-aċċess=2023-03-30}}</ref><ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/853/|titlu=Early Christian Necropolis of P&eacute;cs &#x28;Sopianae&#x29;|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-03-30}}</ref> Meta l-Punent tal-Ungerija kienet provinċja tal-Imperu Ruman (imsejħa ''Pannonia''), ir-Rumani stabbilew diversi kolonji li kienu jipproduċu l-inbid bl-isem kollettiv ta' ''Sopianae'' fejn issa hemm Pécs, fil-bidu tas-seklu 2. Iċ-ċentru ta' ''Sopianae'' kien fejn issa hemm il-Palazz tal-Isqof. Xi partijiet tal-akkwedott Ruman għadhom viżibbli. Meta l-provinċja ta' ''Pannonia'' ġiet maqsuma f'erba' diviżjonijiet amministrattivi, ''Sopianae'' kienet il-belt kapitali tad-diviżjoni msemmija Valeria. Fl-ewwel nofs tas-seklu 4, ''Sopianae'' saret belt Kristjana importanti. L-ewwel ċimiterji Kristjani, li jmorru lura għal dak iż-żmien, tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Sal-aħħar tas-seklu, it-tmexxija Rumana fl-inħawi ddgħajfet, l-iktar minħabba l-attakki mill-[[Barbari]] u mill-[[Unni]]. === Belt Medjevali Bikrija === Meta [[Karlu Manju]] wasal fl-inħawi fis-791, il-belt kienet immexxija mill-[[Avari]]. Karlu Manju, wara li ħakem l-inħawi, annetta l-belt mal-Imperu Ruman Sagru.<ref>{{Ċita web|url=http://mek.oszk.hu/09100/09132/09132.pdf|titlu=Lajos Gubcsi, Hungary in the Carpathian Basin, MoD Zrínyi Media Ltd, 2011.}}</ref> Kienet tagħmel parti mid-Djoċesi ta' [[Salzburg]].<ref>Kleindel: ''Österreich, Zahlen – Daten - Fakten'', Sonderausgabe A&M 2004, ISBN 3-902397-49-7.</ref> Dokument miktub f'Salzburg fit-871 huwa l-ewwel dokument li fih tissemma l-belt Medjevali bikrija bl-isem ta' ''Quinque Basilicae''. Matul is-seklu 9, il-belt kienet abitata mill-popli Slaviċi u mill-Avari u kienet parti mill-Prinċipat ta' Balaton, stat vassall tal-[[Franki]]. === Belt Medjevali Ungeriża === [[File:Pécs_-_Early_Christian_Mausoleum_02.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:P%C3%A9cs_-_Early_Christian_Mausoleum_02.JPG|xellug|daqsminuri|In-Nekropoli Kristjana Bikrija ta' Pécs (''Sopianae'').]] Skont it-teorija tat-toponimi ta' [[György Györffy]], wara li l-Ungeriżi ħakmu l-Baċir tal-Karpazji, żammew l-istil ta' ħajja seminomadiku tagħhom, u kienu jirgħu f'postijiet differenti fix-xitwa u fis-sajf. Il-kwartieri tax-xitwa ta' Árpád – ovvjament wara l-okkupazzjoni ta' ''Pannonia'' fid-900 – x'aktarx li kienu f'Pécs. Iktar 'il quddiem, meta ġie stabbilit il-''Comitatus'' ta' Baranya, il-belt kapitali tal-''comitatus'' ma kinitx Pécs iżda kastell fil-qrib imsejjaħ Baranyavár ("il-Kastell ta' Baranya"). Madankollu, Pécs saret ċentru [[Reliġjon|reliġjuż]] u sede episkopali importanti. Fid-dokumenti bil-[[Lingwa Latina|Latin]], il-belt issemmiet bħala ''Quinque Ecclesiae''. Għall-ħabta tas-sena 1000, iż-żona ġiet abitata mill-Ungeriżi (Magyar) Suwed. Il-Patt tal-Istabbiliment tad-Djoċesi ta' Pécs inħareġ fl-1009. Id-Djoċesi [[Knisja Kattolika|Kattolika]] Rumana ta' Pécs ġiet stabbilita fl-1009 minn [[Stiefnu I]], u l-ewwel università fl-Ungerija ġiet stabbilita f'Pécs fl-1367 minn [[Lwiġi I il-Kbir]]. L-ikbar università għadha tinsab f'Pécs u tilqa' madwar 34,000 student.<ref>{{Ċita web|url=http://www.okm.gov.hu/main.php?folderID=1488|titlu=Oktatási és Kulturális Minisztérium - Oktatási statisztikák|data=2007-06-25|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-03-30|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20070625120920/http://www.okm.gov.hu/main.php?folderID=1488|arkivju-data=2007-06-25|url-status=bot: unknown}}</ref> [[File:Pécs_-_Castle_01.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:P%C3%A9cs_-_Castle_01.jpg|xellug|daqsminuri|193x193px|Il-Barbakán.]] [[Peter Orseolo]], it-tieni re tal-Ungerija, indifen fil-[[katidral]] fl-1046. Il-pożizzjoni tal-qabar tiegħu mhix magħrufa. Dan għaliex fl-1064, meta r-Re Solomon għamel paċi ma' kuġinuh, li iktar 'il quddiem sar ir-Re [[Géza I]], huma ċċelebraw l-[[Għid]] flimkien f'Pécs. Ftit wara, il-katidral ħa n-nar. Il-katidral attwali huwa rikostruzzjoni li saret fit-tieni nofs tas-seklu 11. Diversi ordnijiet reliġjużi stabbilew ruħhom f'Pécs. L-Ordni Benedittina kienet l-ewwel waħda fl-1076. Fl-1181 diġà kien hemm sptar fil-belt. L-ewwel monasteru Dumnikan tal-pajjiż inbena f'Pécs fl-1238. [[File:Crypt._Pécs_Cathedral4.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Crypt._P%C3%A9cs_Cathedral4.jpg|daqsminuri|Il-kripta Medjevali tal-katidral.]] Ir-Re Lwiġi l-Kbir stabbilixxa università f'Pécs fl-1367 fuq parir ta' William, l-isqof ta' Pécs, li kien ukoll il-kanċillier tar-re. Din kienet l-ewwel università fl-Ungerija. Id-dokument tal-istabbiliment huwa kważi identiku, kelma b'kelma, għal dak tal-Università ta' [[Vjenna]], fejn jiġi ddikjarat li l-università għandha d-dritt li tgħallem [[L-Arti|l-arti]] u x-[[Xjenza|xjenzi]], bl-eċċezzjoni tat-teoloġija. Fl-1459, [[Janus Pannonius]], l-iżjed [[poeta]] Umanista Medjevali importanti tal-Ungerija sar l-isqof ta' Pécs. Huwa saħħaħ l-importanza [[Kultura|kulturali]] tal-belt. Pécs saret waħda miċ-ċentri kulturali u tal-arti tal-pajjiż bis-saħħa tal-isqof Janus Pannonius.<ref>{{Ċita web|url=http://dravanet.hu/hunor/frame-pecs%20hun.htm|titlu=Pécs kulturális központ.|data=2009-03-15|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-03-30|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20090315062531/http://dravanet.hu/hunor/frame-pecs%20hun.htm|arkivju-data=2009-03-15|url-status=bot: unknown}}</ref> === Pécs taħt l-Ottomani === [[File:Pécs_-_Mosque_Church_01.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:P%C3%A9cs_-_Mosque_Church_01.jpg|xellug|daqsminuri|Il-Moskea ta' Gázi Kászim Pasa (il-Paxà Qasim ir-Rebbieħ).]] Wara l-Battalja ta' Mohács (1526) fejn l-armata [[Imperu Ottoman|Ottomana]] għelbet l-armati tar-Re Lwiġi II, l-armati ta' Suleiman okkupaw lil Pécs. Mhux talli parti kbira mill-pajjiż kien okkupat mill-Ottomani, talli l-opinjoni pubblika kienet diviża wkoll rigward min kellu jkun ir-re tal-Ungerija. Parti miċ-ċittadini kienu jappoġġaw lil Ferdinandu tal-Asburgi, u parti oħra inkurunat lil [[John Zápolya]] f'Székesfehérvár. Iċ-ċittadini ta' Pécs kienu jappoġġaw lill-Imperatur Ferdinandu, iżda l-bqija tal-Kontea ta' Baranya kienet tappoġġa lir-Re John. Fis-sajf tal-1527 Ferdinandu rebaħ kontra l-armati ta' Szapolyai u ġie inkurunat re fit-3 ta' Novembru. Ferdinandu kellu għal qalbu l-belt minħabba l-appoġġ li kellu, u eżenta l-belt mill-ħlas tat-taxxi. Pécs ġiet rikostruwita u ffortifikata. Fl-1529, l-Ottomani reġgħu ħakmu lil Pécs, u għamlu kampanja militari kontra Vjenna. L-Ottomani obbligaw lil Pécs taċċetta lir-Re John (li kien alleat magħhom) bħala l-mexxej. John miet fl-1540. Fl-1541, l-Ottomani okkupaw il-Kastell ta' Buda, u ordnaw lil Isabella, l-armla ta' John tagħtihom il-belt ta' Pécs, peress li l-belt kellha importanza strateġika. Iċ-ċittadini ta' Pécs iddefendew il-belt kontra l-Ottomani, u kienu leali lejn Ferdinandu. L-imperatur għen il-belt u ddefendiha minn attakki oħra tal-Ottomani, iżda l-konsulenti tiegħu pperswadewh jiffoka iktar fuq il-bliet ta' Székesfehérvár u Esztergom minflok fuq Pécs. Pécs kienet qed tħejji għall-assedju, iżda jum qabel, merċenarji Fjammingi u tal-Wallonja ħarbu mill-belt u attakkaw l-artijiet fil-qrib. L-għada f'Ġunju 1543, l-isqof innifsu mar għand l-Ottomani bl-imfietaħ tal-belt. [[File:Shield_runic.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Shield_runic.jpg|daqsminuri|Tarka ta' Pécs imnaqqxa fil-ġebel b'kitba Ungeriża Antika (għall-ħabta tal-1250 [[WK|W.K.]]).]] Wara li okkupaw il-belt, l-Ottomani ffortifikawha u kkonvertewha f'belt Ottomana. Il-knejjes Kristjani ġew ikkonvertiti f'moskej; inbnew banjijiet Torok u minareti, ġew stabbiliti skejjel [[Iżlam|Iżlamiċi]] tat-tagħlim tal-[[Koran]], u minflok is-suq kien hemm bażaar. Għal mitt sena l-belt kienet gżira ta' paċi f'art mifnija bil-gwerra. Għall-ewwel kienet ċentru ''sanjak'' f'Budin Eyalet u iktar 'il quddiem f'Kanije Eyalet bħala "Peçuy". L-era Ottomana wasslet għal bosta binjiet ikoniċi jew għeliem, fosthom il-Moskea ta' Paxà Qasim ir-Rebbieħ fil-[[Pjazza]] ta' Széchenyi, il-Qabar ta' İdris Baba, u l-Moskea ta' Yakovalı Hasan Paşa. Il-kronista Ottoman [[İbrahim Peçevi]] (Ibrahim ta' Pécs), li x-xogħol tiegħu jifforma l-korp ewlieni ta' referenza għall-istorja Ottomana bejn l-1520 u l-1640, twieled fil-belt. Fl-1664, in-nobbli Kroat-Ungeriż [[Nicholas Zrínyi]] wasal f'Pécs flimkien mal-armata tiegħu. Peress li l-belt kienet parti sew mit-territorji Ottomani, kienu jafu li anke jekk jirnexxilhom jokkupawha, ma kinux se jżommuha wisq fit-tul, u għalhekk ippjanaw li jisirqu r-rikkezzi tagħha biss. Huma ħarbtu l-belt u tawha n-nar iżda ma setgħux jokkupaw il-kastell. Il-belt Medjevali ta' Pécs inqerdet għalkollox, għajr il-ħajt madwar il-belt storika, bastjun wieħed (il-Barbakán), u n-network ta' mini u ta' katakombi taħt il-belt, li partijiet minnhom huma magħluqa filwaqt li partijiet oħra huma parti mis-sjieda tal-fabbrika famuża tax-xampanja Litke u llum il-ġurnata huma miftuħa għall-pubbliku. Instabu wkoll diversi [[Monument|monumenti]] Torok, fosthom tliet moskej, żewġ minareti, il-fdalijiet ta' banju fuq l-oqbra Kristjani antiki ħdejn il-katidral, u diversi djar, waħda minnhom saħansitra b'balla ta' kanun imwaħħla fil-ħajt. [[File:Pécs_-_Yakovali_Hassan_Mosque_01.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:P%C3%A9cs_-_Yakovali_Hassan_Mosque_01.jpg|daqsminuri|Il-Moskea ta' Yakovalı Hasan Paşa.]] Wara li l-Kastell ta' Buda nħeles minn taħt l-Ottomani fl-1686, l-armati ħakmu l-kumplament ta' Pécs. Il-gwardji li avvanzaw setgħu jidħlu fil-belt u jisirqu r-rikkezzi tagħha. Kif l-Ottomani raw li ma setgħux jibqgħu jżommu l-belt, tawha n-nar u rtiraw fil-kastell. L-armata mmexxija minn Lwiġi ta' Baden okkupat il-belt fl-14 ta' Ottubru u qerdet l-akkwedott li kien iwassal l-ilma lejn il-kastell. B'hekk l-Ottomani ma kellhom l-ebda għażla oħra għajr li jarrendu, u hekk għamlu fit-22 ta' Ottubru. Il-belt kienet taħt il-liġi marzjali taħt il-kmand ta' [[Karl von Thüngen]]. Il-qorti ta' Vjenna riedet teqred il-belt għall-ewwel, iżda iktar 'il quddiem iddeċidiet li żżommha bħala kontrobilanċ għall-importanza ta' Szigetvár, li kienet għadha taħt tmexxija Ottomana. Bil-mod il-mod il-belt reġgħet bdiet tiffjorixxi, iżda fis-snin 90 tas-[[seklu 17]] faqqgħu żewġ epidemiji tal-[[Pesta s-sewda|pesta]] u mietu ħafna nies. Fl-1688 waslu l-insedjaturi Ġermaniżi. Madwar kwart biss tal-popolazzjoni tal-belt kienu Ungeriżi, il-kumplament kienu Ġermaniżi jew Slavi tan-Nofsinhar. Ċensiment ta' min ħallas it-taxxi fl-1698 jelenka 637 familja u [[Janja Živković Mandić]] jikkonkludi li 308 familji kellhom nazzjonalità Kroata (Kroati Kattoliċi, Racs, Šokci, Bunjevci, Illirjani, Slavi, Bożnijaċi) u t-329 l-oħra kienu Ungeriżi, Ġermaniżi, Serbjani jew [[Greċja|Griegi]]. Skont l-istess ċensiment, [[István Tabo]] jsemmi 171 Ungeriż, 349 Slav u 79 Ġermaniż, filwaqt li [[Đuro Šarošac]] isemmi li dak iż-żmien fil-belt kienu jgħixu 325 Kroat, 139 Ungeriż, 92 Ġermaniż, 53 Vlach u 28 Serb. Skont id-''data'' tal-1698, is-Slavi tan-Nofsinhar kienu jirrappreżentaw iktar minn nofs il-popolazzjoni tal-belt. Minħabba li l-Ungeriżi kienu biss minoranza tal-popolazzjoni, Pécs ma kinitx tappoġġa r-rivoluzzjoni kontra l-Asburgi mmexxija minn [[Francis II Rákóczi]], u l-armati tiegħu serqu r-rikkezzi tal-belt fl-1704.<ref>{{Ċita web|url=http://baza.gskos.hr/Graniceidentiteti.pdf|titlu=Ladislav Heka, 2016, The Borders Of Baranja Since The Middle Ages Until Today. p. 29.|data-aċċess=2023-03-30|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200218132411/http://baza.gskos.hr/Graniceidentiteti.pdf|arkivju-data=2020-02-18|url-status=dead}}</ref> === Pécs fil-bidu taż-żminijiet moderni === [[File:Hungary-Pecs_Main_Place.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hungary-Pecs_Main_Place.jpg|xellug|daqsminuri|202x202px|Il-[[pjazza]] prinċipali ta' Pécs qabel l-2009.]] [[File:Pécs_-_County_Hall_01.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:P%C3%A9cs_-_County_Hall_01.jpg|daqsminuri|Il-Muniċipju tal-Kontea ta' Baranya.]] Wara l-1710 bdiet era iktar paċifika. L-industrija, il-kummerċ u l-vitikultura ffjorixxew, ġew stabbiliti l-manifatturi, u nbena muniċipju ġdid għall-belt. Il-mexxej fewdali tal-belt kien l-Isqof ta' Pécs, iżda l-belt riedet teħles mill-kontroll episkopali. L-Isqof George Klimó, raġel għaref li stabbilixxa l-ewwel librerija pubblika tal-pajjiż, kien jaqbel li jċedi d-drittijiet li kellu fuq il-belt, iżda s-[[Santa Sede]] pprojbietu milli jagħmel dan. Meta Klimó miet fl-1777, ir-Reġina Marija Tereża mill-ewwel elevat lil Pécs għal belt irjali ħielsa qabel ma ġie elett isqof ġdid. Dan sewa lill-belt 83,315-il fjorin. Skont l-ewwel ċensiment tal-1787 mill-Ordni ta' Josef II, f'Pécs kien hemm 1,474 dar u 1,834 familja, u b'kollox kien hemm 8,853 resident, li minnhom 133 kienu patrijiet u 117 kienu nobbli. Fl-1785, l-Akkademja ta' Győr ġiet ittrasferita f'Pécs. Din l-akkademja eventwalment evolviet fi skola tad-[[dritt]]. L-ewwel teatru tal-ġebel tal-belt inbena fl-1839. Dak iż-żmien ta' Marija Tereża u binha Josef II, fil-belt insedjaw ruħhom ukoll nies mis-Swabja tul id-Danubju, il-Ġermanja. [[File:Vasvary_House_Pecs.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vasvary_House_Pecs.jpg|daqsminuri|Dar Vasváry.]] === Pécs matul is-seklu 19 u wara === L-industrija żviluppat ħafna fit-tieni nofs tas-seklu 19. Sal-1848, kien hemm 1,739 ħaddiem industrijali. Uħud mill-manifatturi kienu famużi fuq livell nazzjonali. Il-fabbriki tal-[[ħadid]] u tal-[[karta]] kienu fost l-iżjed moderni ta' dak iż-żmien. L-estrazzjoni tal-faħam kienet rilevanti. Inbnew ukoll fabbrika taz-zokkor u birrerija. Dak iż-żmien il-belt kellha 14,616-il resident. Matul ir-rivoluzzjoni tal-1848-1849, Pécs ġiet okkupata mill-armati Kroati għal żmien qasir, iżda nħelset minnhom bis-saħħa tal-armati tal-Asburgi f'Jannar 1849. Wara l-Kompromess Awstrijak-Ungeriż tal-1867, il-belt ta' Pécs żviluppat ferm, bħall-bliet u l-irħula l-oħra kollha tal-pajjiż. Mill-1867, Pécs ġiet ikkollegata mar-raħal fil-qrib ta' Barcs permezz ta' linja ferrovjarja, u mill-1882 ġiet ikkollegata wkoll ma' [[Budapest]]. Fl-1913 ġiet stabbilita sistema tat-tramm, iżda ma baqgħetx topera mill-1960. [[File:Pécs_nattbild_BÅn.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:P%C3%A9cs_nattbild_B%C3%85n.JPG|daqsminuri|Il-Pjazza ta' Széchenyi.]] Lejn l-aħħar tal-[[L-Ewwel Gwerra Dinjija|Ewwel Gwerra Dinjija]], il-Kontea ta' Baranya ġiet okkupata mit-truppi Serbjani, u damet sa Awwissu 1921 biex tiżgura li baqgħet parti mill-Ungerija. L-Università ta' Pressburg (illum il-ġurnata [[Bratislava]], is-[[Slovakkja]]) ġiet ittrasferita f'Pécs wara li l-Ungerija tilfet lil Pressburg skont it-Trattat ta' Trianon. Matul [[it-Tieni Gwerra Dinjija]], Pécs inħatfet mit-truppi [[Unjoni Sovjetika|Sovjetiċi]] tat-Tielet Front Ukren fid-29 ta' Novembru 1944 matul l-Offensiva ta' Budapest. Il-belt ġarrbet ħsarat żgħar biss, minkejja li seħħet battalja kbira bit-tankijiet tal-gwerra xi 20-25 kilometru (12-16-il mil) fin-Nofsinhar tal-belt, qrib l-inħawi ta' Villány, meta l-Armata Ħamra avvanzat lejn l-[[Awstrija]]. Sa tmiem it-Tieni Gwerra Dinjija, il-maġġoranza tal-abitanti kienu nies mis-Swabja tul id-Danubju. Uħud mill-eks insedjaturi Ġermaniżi tkeċċew lejn il-Ġermanja u l-Awstrija fl-1945-1948, bis-saħħa tal-Ftehim ta' [[Potsdam]]. Il-Ġermaniżi tal-Ungerija xorta waħda għadhom minoranza fil-belt.<ref>{{Ċita web|url=https://ldu-online.de/die-vertreibung|titlu=Die Vertreibung – Landsmannschaft der Deutschen aus Ungarn|lingwa=de-DE|data-aċċess=2023-03-30}}</ref> Wara l-gwerra, l-iżvilupp reġa' qabad malajr ġmielu, u l-belt kibret u assorbiet diversi rħula fil-qrib. Fis-snin 80 tas-seklu 20, Pécs diġà kellha 180,000 abitant.<ref>Molnar, Miklos. (2001). A Concise History of Hungary. English translation. Cambridge, UK: Cambridge University Press.</ref> {| class="wikitable" |+Popolazzjoni storika !Sena !<abbr>Pop.</abbr> !<abbr>± %</abbr> |- !1870 |30,821 |—     |- !1890 |43,869 | +42.3 % |- !1900 |53,721 | +22.5 % |- !1910 |60,237 | +12.1 % |- !1920 |58,808 |−2.4 % |- !1930 |74,395 | +26.5 % |- !1941 |88,473 | +18.9 % |- !1949 |88,302 |−0.2 % |- !1960 |114,655 | +29.8 % |- !1970 |149,253 | +30.2 % |- !1980 |168,715 | +13.0 % |- !1990 |170,039 | +0.8 % |- !2001 |162,489 |−4.4 % |- !2011 |156,049 |−4.0 % |- !2020 |141,843 |−9.1 % |} [[Stampa:Pécs - Early Christian Mausoleum 01.JPG|daqsminuri|Il-pedamenti ta' Mawżolew Kristjan Bikri.]] Wara t-tmiem tal-era Soċjalista (1989-1990), Pécs u l-kontea tagħha, bħal ħafna inħawi oħra, ġew affettwati ħażin mit-tibdil: ir-rata tal-qgħad kienet għolja, il-minjieri u diversi fabbriki għalqu, u l-gwerra fl-eks Jugoslavja fis-snin 90 tas-seklu 20 affettwat it-turiżmu. Pécs kienet ukoll iċ-ċentru tal-Grupp tal-Appoġġ Nordiku (NSG) li kien jikkonsisti minn unitajiet mid-[[Danimarka]], min-[[Norveġja]], mill-[[Żvezja|Iżvezja]], mill-[[Finlandja]] u mill-[[Polonja]], bħala parti mill-iskjeramenti IFOR u mbagħad SFOR tan-[[NATO]], wara l-Ftehim ta' Dayton u wara li nkisbet il-paċi fl-eks Jugoslavja; l-ewwel unitajiet ġew skjerati f'Pécs lejn l-aħħar tal-1995 u l-bidu tal-1996. L-NSG ħadet ħsieb it-twassil tal-provvisti u tal-persunal u ħadet ħsieb kompiti loġistiċi oħra bejn il-pajjiżi parteċipanti u l-forzi skjerati tagħhom fil-Bożnija-Ħerzogovina. Fl-1998 Pécs ingħatat l-premju tal-UNESCO "''Bliet għall-Paċi''" talli żammet il-minoranzi kulturali tagħha, u anke għall-attitudni tolleranti u ta' għajnuna fil-konfront tar-refuġjati tal-Gwerer tal-Jugoslavja.<ref>{{Ċita web|url=https://www.hetek.hu/|titlu=Hetek Közéleti Hetilap - Kezdőlap|sit=www.hetek.hu|data-aċċess=2023-03-30}}</ref> Fl-2007 Pécs ġiet ikklassifikata fit-tielet post, u fl-2008 ġiet ikklassifikata fit-tieni post bħala "''Belt li Tgħix Fiha''" (il-Premjijiet LivCom)<ref>{{Ċita web|url=http://www.livcomawards.com/2009-awards/whole-city-awards.htm|titlu=Livcom Awards 2009 - Whole City Awards|data=2010-03-12|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-03-30|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20100312042052/http://www.livcomawards.com/2009-awards/whole-city-awards.htm|arkivju-data=2010-03-12|url-status=dead}}</ref> fil-kategorija ta' bliet b'bejn 75,000 u 200,000 abitant.<ref>{{Ċita web|url=http://www.ddrkh.hu/modules.php?name=News|titlu=Dél-dunántúli Regionális Államigazgatási Hivatal - Hírek|data=2009-03-05|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-03-30|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20090305014935/http://www.ddrkh.hu/modules.php?name=News|arkivju-data=2009-03-05|url-status=bot: unknown}}</ref> Fl-2010, Pécs intgħażlet bħala [[Kapitali Ewropea tal-Kultura]] flimkien ma' [[Essen]] u [[Istanbul]]. Il-motto tal-belt huwa "Il-Belt Mingħajr Fruntieri". Wara li ngħatat dan it-titlu, il-belt bdiet tiġi rinnovata ferm.<ref>{{Ċita web|url=https://pbkik.hu/?id=7491&term=|titlu=Pécs-Baranyai Kereskedelmi és Iparkamara|sit=Pécs-Baranyai Kereskedelmi és Iparkamara|lingwa=hu|data-aċċess=2023-03-30}}</ref> Ġew iddisinjati u rinnovati l-postijiet pubbliċi, it-toroq, il-pjazez u l-kwartieri tal-belt, u nbnew ċentri kulturali ġodda, sala ġdida tal-kunċerti, librerija ġdida u kwartier kulturali ġdid sħiħ.<ref>[Pécsre áramlik a tőke www.origo.hu, 2008. 07. 17. - Pécsre áramlik a tőke].</ref> == Sit ta' Wirt Dinji == In-Nekropoli Kristjana Bikrija ta' Pécs (''Sopianae'') ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fis-sena 2000.<ref name=":0" /> Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-'''kriterju (iii)''' "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u l-'''kriterju (iv)''' "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-[[bniedem]]".<ref name=":0" /> == Attrazzjonijiet prinċipali == [[File:Pécs_Cella_Septichora.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:P%C3%A9cs_Cella_Septichora.jpg|daqsminuri|Iċ-''Cella Septichora''.]] [[File:Barbakan_colorful.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barbakan_colorful.JPG|daqsminuri|Il-Barbakán imdawwal waqt festival.]] [[File:Tettye_Cross.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tettye_Cross.jpg|daqsminuri|Is-Salib ta' Tettye.]] [[File:Zsolnay_Múzeum_épület.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Zsolnay_M%C3%BAzeum_%C3%A9p%C3%BClet.JPG|daqsminuri|Il-Mużew ta' Zsolnay f'dar tas-seklu 13.]] [[File:Hungary_Pecs_2005_June_068.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hungary_Pecs_2005_June_068.jpg|daqsminuri|It-Teatru Nazzjonali ta' Pécs.]] [[File:Csontvary-pecs2.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Csontvary-pecs2.jpg|daqsminuri|Il-Mużew ta' Csontváry.]] Eżempju tajjeb tal-[[Storja|istorja]] tal-belt u tal-imgħoddi interessanti tagħha joħroġ fid-dieher fil-pjazza prinċipali, fejn għad hemm il-Moskea ta' Gazi Kasim, u għalkemm ġiet ikkonsagrata bħala knisja wara li t-Torok Ottomani rtiraw sekli ilu, in-nofs qamar tal-Iżlam għadu viżibbli fuq il-koppla, u fuqu hemm salib. Tabilħaqq, Pécs hija l-iżjed belt rikka f'termini ta' arkitettura Torka, permezz tal-fdalijiet notevoli tal-Banjijiet ta' Memi Pasa u l-mawżolew ta' Idris Baba, fost l-oħrajn. Il-Moskea ta' Yakovalı Hasan Paşa, li tmur lura għal nofs is-seklu 16, għadha tiffunzjona bħala moskea attiva u hija miftuħa għall-pubbliku għajr waqt is-servizzi tal-Ġimgħa mis-2.30 sat-3.30 ta' waranofsinhar. Dawn ta' hawn taħt huma l-attrazzjonijiet prinċipali tal-belt: * in-Nekropoli ta' ''Sopianae'' (Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO); * iċ-''Cella Septichora'' (tas-seklu 4); * il-Katidral (tas-seklu 11, rinnovat fis-seklu 19); * il-Palazz tal-Isqof Ungeriż (tas-seklu 12) * l-Università ta' Pécs (1367), il-binja tal-Fakultà tax-Xjenza u tal-Fakultà tal-Umanitajiet fit-Triq Ifjúság, u Ġnien Botaniku; * il-Librerija ta' Klimo (1774), l-ewwel librerija pubblika fl-Ungerija, li ġiet stabbilita mill-isqof George Klimo; * it-"Torri" tal-Barbakán (tas-seklu 15); * il-Fdalijiet f'Tettye (1505-1521); * il-Pjazza ta' Széchenyi (il-pjazza prinċipali); * il-Moskea tal-Paxà Qasim (1543-1546), oriġinarjament knisja [[Gotiku|Gotika]]: il-Katidral ta' San Bertalan mis-seklu 13; * il-Moskea ta' Yakovalı Hasan Paşa (tas-seklu 16); * iċ-Ċentru Storiku (djar Medjevali, Barokki, Klassiċi, Rokokò u tal-Art Nouveau); * il-Lukanda Nádor (1846) fil-Pjazza ta' Széchenyi; * il-Muniċipju tal-Kontea fil-Pjazza ta' Széchenyi; * il-Muniċipju tal-Belt fil-Pjazza ta' Széchenyi; * is-Sinagoga (1869); * il-Binja tal-Akkademja Ungeriża tax-Xjenzi (1884); * it-Teatru Nazzjonali ta' Pécs (''Nemzeti Színház''), inawgurat fl-1895; * il-Funtana ta' Zsolnay; * il-Palazz tal-Posta; * id-Dar tal-''Hungaricum''; * il-[[Mużew]] ta' Janus Pannonius; * il-Mużew tar-[[Rinaxximent]]; * il-Mużew ta' Csontváry; * il-Mużew ta' Zsolnay; * il-Mużew ta' Victor Vasarely; * il-Mużew ta' Amerigo Tot; * il-Mużew Etnografiku ta' Pécs; * il-Mużew tal-Istorja Naturali ta' Pécs; * il-Mużew tal-Ispiżjar ta' Szerecsen; * il-Gallerija ta' Pécs; * it-Triq tal-Mużewijiet; * il-Mawżolew ta' Zsolnay; * Bóbita (spettaklu ta' Punch u Judy); * it-Teatru ta' Janus (Pannonius); * it-Teatru Kroat f'Pécs; * it-Tielet Teatru; * il-Ġnien [[Żooloġija|Żooloġiku]] ta' Pécs; * il-lukketti tal-imħabba; * Magasház (fl-imgħoddi; twaqqa' fl-2016); * it-Torri tat-televiżjoni fuq il-muntanja Mecsek (1960). == Demografija == [[File:Pécs,_Király_Street,_44.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:P%C3%A9cs,_Kir%C3%A1ly_Street,_44.jpg|daqsminuri|Il-Knisja tal-Liċeo fit-Triq Király.]] Il-maġġoranza taċ-ċittadini (84.0 %) huma Ungeriżi skont iċ-ċensiment tal-2011. Il-Ġermaniżi fil-belt huma l-ikbar minoranza (4.2 %), segwiti mir-Rom (2.0 %), mill-Kroati (1.2 %) u mir-[[Rumanija|Rumeni]] (0.2 %). L-ikbar grupp reliġjuż huma l-Kattoliċi b'39.7 % Kattoliċi Rumani u 0.3 % Kattoliċi Griegi. It-tieni l-ikbar denominazzjoni huma l-[[Kalviniżmu|Kalvinisti]] (5.2 %) u t-tielet huma l-[[Luteraniżmu|Luterani]] (1.3 %). 27.8 % tal-popolazzjoni mhumiex reliġjużi. Minħabba l-għadd ta' studenti internazzjonali li jistudjaw u jgħixu f'Pécs, hemm diversità notevoli ta' ċittadini mhux permanenti. == Klima == {| class="wikitable mw-collapsible" ! colspan="14" |''Data'' klimatika għal Pécs |- !Xahar !Jan !Fra !Mar !Apr !Mej !Ġun !Lul !Aww !Set !Ott !Nov !Diċ !Sena |- !'''Temp. għolja medja f'°C (°F)''' |1.6 (34.9) |4.8 (40.6) |10.3 (50.5) |16.0 (60.8) |20.9 (69.6) |24.0 (75.2) |26.3 (79.3) |25.9 (78.6) |22.3 (72.1) |16.6 (61.9) |8.8 (47.8) |3.4 (38.1) |15.1 (59.1) |- !Temp. medja ta' kuljum f'°C (°F) |−1.4 (29.5) |1.3 (34.3) |5.6 (42.1) |10.7 (51.3) |15.5 (59.9) |18.6 (65.5) |20.5 (68.9) |20.1 (68.2) |16.6 (61.9) |11.3 (52.3) |5.1 (41.2) |0.6 (33.1) |10.4 (50.7) |- !Temp. baxxa medja f'°C (°F) |−4.0 (24.8) |−1.7 (28.9) |1.6 (34.9) |6.0 (42.8) |10.5 (50.9) |13.6 (56.5) |15.0 (59.0) |14.7 (58.5) |11.7 (53.1) |7.0 (44.6) |2.2 (36.0) |−1.7 (28.9) |6.2 (43.2) |- !Preċipitazzjoni medja f'mm (pulzieri) |39 (1.5) |32 (1.3) |38 (1.5) |55 (2.2) |63 (2.5) |84 (3.3) |61 (2.4) |63 (2.5) |47 (1.9) |37 (1.5) |56 (2.2) |44 (1.7) |619 (24.5) |- !Medja ta' jiem bil-preċipitazzjoni (≥ 1.0 mm) |7 |6 |7 |8 |9 |10 |7 |7 |6 |6 |8 |8 |89 |- !Umdità relattiva medja (%) |90 |85 |70 |65 |65 |70 |70 |70 |75 |80 |85 |90 |76.3 |- !Medja ta' sigħat ta' xemx fix-xahar |68.2 |92.4 |145.7 |186.0 |235.6 |258.0 |294.5 |266.6 |207.0 |164.3 |81.0 |58.9 |2,058.2 |- | colspan="14" |Sors: Climates to travel.<ref>{{Ċita web|url=https://www.climatestotravel.com/climate/hungary/pecs|titlu=Pecs climate: weather by month, temperature, precipitation, when to go|sit=www.climatestotravel.com|data-aċċess=2023-03-30}}</ref> |} == Ekonomija == [[File:Gyugyi_zsolnay_collection_3.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gyugyi_zsolnay_collection_3.jpg|daqsminuri|L-iżjed prodott magħruf ta' Pécs huwa l-Porċellana ta' Zsolnay - Vażun ta' [[Alhambra]] magħmul minn Tádé Sikorski (1884).]] Storikament Pécs kienet magħrufa sew fl-Ungerija għall-industrija tagħha b'diversi fabbriki, iżda wara l-waqgħa tal-[[Purtiera tal-Ħadid]] ħafna minnhom ma felħux għat-tranżizzjoni ekonomiku u fallew (eż. Pécsi Kesztyűgyár, Pécsi Bőrgyár, Littke Pezsgőgyár, eċċ.).<ref>{{Ċita web|url=https://www.pecsma.hu/abszolut-pecs/tele-van-pecs-az-iparoscsaladok-oroksegeivel/|titlu=Tele van Pécs az iparoscsaládok örökségeivel|kunjom=Viktor|isem=Gyimesi|data=2016-07-26|lingwa=hu|data-aċċess=2023-03-30}}</ref> Sa ftit snin ilu, il-belt kellha minjiera tal-faħam u tal-uranju, iżda issa baqgħet teżisti biss il-minjiera tar-ramel li tiġi operata mill-kumpanija tal-estrazzjoni Ungeriża msejħa ''Quartz''.<ref>{{Ċita web|url=http://quartzkft.hu/|titlu=Quartz Kft. – Homokbányászat VOLVO és CATERPILLAR rakodó- és kotrógépek igénybevételével.|lingwa=hu|data-aċċess=2023-03-30}}</ref> Il-fabbrika tal-porċellana tant famuża nazzjonalment (u sa ċertu punt internazzjonalment ukoll), ''Zsolnay Porcelain'' hija l-mimmi ta' għajnejn Pécs. Il-ħitan u s-soqfa ta' diversi binjiet pubbliċi u privati fil-belt huma mżejna bil-porċellana tal-kumpanija u b'hekk joħolqu l-pajsaġġ urban uniku ta' Pécs. Il-''Pécsi Sörfőzde'' (il-Birrerija ta' Pécs) hija waħda mill-erba' birreriji Ungeriżi prinċipali (l-oħrajn huma l-Birreriji ta' Dreher, Borsod u Heineken Hungária), iżda l-unika waħda minnhom b'sjieda Ungeriża għalkollox. Tipproduċi birra speċjali, li hija magħrufa għax ma tissaffiex qabel l-ibbottiljar.<ref>{{Ċita web|url=https://pecsisor.hu/kezdolap/|titlu=Kezdőlap|sit=Pécsi Sörfőzde|lingwa=hu-HU|data-aċċess=2023-03-30}}</ref> Il-manifattur Ungeriż tat-tessuti ''Rovitex Hungária'', il-manifattur Amerikan tal-krejnijiet Terex<ref>{{Ċita web|url=https://www.terex.com/cranes/en/about/location-information|titlu=Locations|sit=Terex Cranes|lingwa=en|data-aċċess=2023-03-30}}</ref>, il-manifattur Ungeriż tal-imwieżen ''Pécsi Mérlegstúdió''<ref>{{Ċita web|url=https://merlegstudio.hu/cegunkrol|titlu=Cégünkről|sit=merlegstudio.hu|lingwa=hu|data-aċċess=2023-03-30}}</ref>, il-manifattur Ungeriż tal-għamara ''Megyeri Bútor''<ref>{{Ċita web|url=https://butorlapszabaszat.hu/butorlapszabaszat-baranya/megyeri-butor-kft-butorlapszabaszat-pecs|titlu=Megyeri Bútor Kft. – bútorlapszabászat – Pécs {{!}} Országos Bútorlapszabászat és Lapszabászat kereső|kunjom=butorlapszabaszat.hu|data=2012-10-14|sit=butorlapszabaszat.hu|lingwa=hu|data-aċċess=2023-03-30}}</ref>, il-manifattur Ungeriż tal-għodda għall-qtugħ ''FORSZ''<ref>{{Ċita web|url=http://forszkft.hu/en/|titlu=FORSZ Ltd. {{!}}|lingwa=hu|data-aċċess=2023-03-30}}</ref>, il-manifattur Ġermaniż tal-iswiċċbords HB-Kapcsolószekrénygyártó (parti minn Bader Gruppe)<ref>{{Ċita web|url=https://badergruppe.com/kontakt/|titlu=Kontakt – Bader Gruppe|lingwa=de-DE|data-aċċess=2023-03-30}}</ref>, il-kumpanija Ungeriża tar-riċiklaġġ ''Alcufer''<ref>{{Ċita web|url=https://www.alcufer.hu/hu/bemutatkozas/|titlu=Bemutatkozás — Alcufer Kft.|sit=www.alcufer.hu|data-aċċess=2023-03-30}}</ref>, il-manifattur agrikolu Ungeriż ''HIDROT''<ref>{{Ċita web|url=https://hidrot.hu/cegbemutato|titlu=Hidrot|sit=hidrot.hu|lingwa=hu|data-aċċess=2023-03-30}}</ref>, il-manifattur Ungeriż tal-għodda tat-trobbija tal-[[Annimal|annimali]] ''Önitató''<ref>{{Ċita web|url=https://onitato.hu/|titlu=Kezdőlap|sit=Önitató Kft.|lingwa=hu|data-aċċess=2023-03-30|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230330110004/https://onitato.hu/|arkivju-data=2023-03-30|url-status=dead}}</ref>, il-fabbrika tat-tabakk ''Pécsi Dohánygyár'' (bis-sjieda f'idejn il-British American Tobacco), il-manifattur Ungeriż tal-ispare parti tal-[[Karozza|karozzi]] ''Matro''<ref>{{Ċita web|url=https://matro.hu/rolunk/|titlu=Rólunk|lingwa=hu-HU|data-aċċess=2023-03-30}}</ref>, il-manifattur Ungeriż tal-kaxxaforti ''Strauss Metal''<ref>{{Ċita web|url=https://straussmetal.hu/en/|titlu=Széf, páncélszekrény kis- és nagykereskedés! Strauss Metal B|sit=straussmetal.hu|lingwa=en|data-aċċess=2023-03-30|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230330110003/https://straussmetal.hu/en/|arkivju-data=2023-03-30|url-status=dead}}</ref>, il-manifattur Ungeriż tal-makkinarji tal-ippakkjar ''SOMAPAK''<ref>{{Ċita web|url=http://somapak.hu/en/history/|titlu=Somapak {{!}} History|lingwa=en-US|data-aċċess=2023-03-30}}</ref>, il-produttur Ungeriż tal-plastik ''Termoplast''<ref>{{Ċita web|url=https://www.termoplast.hu/company_review.php|titlu=Company review {{!}} TERMOPLAST Műanyagfeloldgozó Kkt.|sit=www.termoplast.hu|data-aċċess=2023-03-30|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230416091927/https://www.termoplast.hu/company_review.php|arkivju-data=2023-04-16|url-status=dead}}</ref>, l-Istamperija ''Bocz''<ref>{{Ċita web|url=http://bocznyomda.hu/|titlu=Bocz nyomdaipari Kft. – Ofszet- és digitális nyomda Pécsen|sit=bocznyomda.hu|data-aċċess=2023-03-30}}</ref>, il-manifattur Ungeriż tal-pikles ''Babina''<ref>{{Ċita web|url=http://pannonflavours.org/hu/producer/babina-savanyito-uzem-28.html|titlu=Pannon Flavour|data=2018-10-11|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-03-30|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20181011013848/http://pannonflavours.org/hu/producer/babina-savanyito-uzem-28.html|arkivju-data=2018-10-11|url-status=dead}}</ref>, il-manifattur Ungeriż tal-prodotti tal-plastik ''Karsai Pécs''<ref>{{Ċita web|url=https://www.emis.com/php/company-profile/HU/Karsai_Pecs_Kft_en_2595979.html|titlu=Karsai Pecs Kft. Company Profile - Hungary {{!}} Financials & Key Executives {{!}} EMIS|sit=www.emis.com|data-aċċess=2023-03-30}}</ref>, u l-manifattur Ungeriż tal-metall ''Riner Metal<ref>{{Ċita web|url=http://riner.hu/?menu=company&submenu=tortenet|titlu=Riner-Metal Kft.|sit=riner.hu|data-aċċess=2023-03-30}}</ref>'', huma bbażati hemmhekk u għandhom faċilitajiet tal-produzzjoni fil-belt. Hemm żvilupp gradwali tal-industrija moderna tat-teknoloġija avvanzata, pereżempju bil-kumpanija Finlandiża tal-manifattura tal-elettronika ''Elcoteq,'' li hija l-ikbar impjegatur industrijali fil-belt, flimkien mal-manifattur Ungeriż tal-elettronika ''Z Elektronika''<ref>{{Ċita web|url=https://zelektronika.hu/en/homepage/|titlu=Homepage|sit=Z Elektronika|lingwa=en|data-aċċess=2023-03-30}}</ref> u mal-manifattur Ungeriż tan-networks informatiċi TG Netcom.<ref>{{Ċita web|url=https://www.tgnetcom.hu/index.php?lang=en|titlu=TG Netcom Kft. {{!}} Our company|sit=www.tgnetcom.hu|data-aċċess=2023-03-30}}</ref> Il-kumpanija Ġermaniża tat-trasport, Dachser, għandha ċentru tal-loġistika f'Pécs. Il-kumpanija tal-immaniġġjar u tar-riċiklaġġ tal-iskart ''Biokom''<ref>{{Ċita web|url=https://biokom.hu/cegbemutatas/|titlu=CÉGBEMUTATÁS|lingwa=hu|data-aċċess=2023-03-30}}</ref> (b'sjieda f'idejn il-belt) hija responsabbli għat-trasport u għar-riċiklaġġ tal-iskart fit-territorju kollu ta' Pécs u fl-inħawi tal-madwar. L-enerġija li tintuża fl-insedjament tiġi prodotta l-iktar miż-żewġ impjanti tal-bijomassa ta' ''Pannonpower'' (parti minn Veolia) li jikkonsistu minn impjant tal-enerġija mħaddem bil-laqx tal-[[injam]] ta' 49,9 MW u minn impjant tal-enerġija mħaddem bil-prodotti agrikoli sekondarji ta' 35 MW.<ref>{{Ċita web|url=http://www.pannonpower.hu/tagvallalatok/pannon-hoeromu-zrt/tevekenysegunk|titlu=Pannonpower|data=2018-05-09|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-03-30|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180509080111/http://www.pannonpower.hu/tagvallalatok/pannon-hoeromu-zrt/tevekenysegunk|arkivju-data=2018-05-09|url-status=dead}}</ref> L-ikbar għalqa b'ċelloli solari tal-pajjiż tinsab f'Pécs ukoll, bis-saħħa tal-pożizzjoni tal-belt fin-Nofsinhar u l-ammont ta' sigħat ta' [[xemx]] fil-belt, u din tista' tipproduċi madwar 10 MW ta' enerġija fis-sena. L-impjant tal-enerġija solari huwa operat minn ''MVM Hungarowind'' (parti mill-Grupp MVM).<ref>{{Ċita web|url=http://magyarepitok.hu/oriasi-naperomu-epult-pecsi-hoeromu-helyere|titlu=Óriási naperőmű épült a pécsi hőerőmű helyére|kunjom=Zrt|isem=REGON Média|sit=magyarepitok.hu|lingwa=hu|data-aċċess=2023-03-30}}</ref> Iċ-Ċentru Expo ta' Pécs għall-Wirjiet u l-Konferenzi jipprovdi spazju għall-wirjiet u għall-konferenzi internazzjonali. == Edukazzjoni == L-Università ta' Pécs ġiet stabbilita minn Lwiġi I tal-Ungerija fl-1367. Hija l-eqdem università fl-Ungerija, u hija fost l-ewwel universitajiet [[Ewropa|Ewropej]]. Dan l-aħħar kienet maqsuma f'żewġ entitajiet, waħda għall-[[Mediċina]] u l-Ortodontika (POTE) u oħra ikbar għal studji oħra: JPTE (Janus Pannonius Tudományegyetem).<ref>{{Ċita web|url=https://aok.pte.hu/|titlu=PTE ÁOK|sit=aok.pte.hu|data-aċċess=2023-03-30}}</ref> Il-POTE (l-Iskola Medika tal-Università ta' Pécs, issa magħrufa bħala l-Iskola Medika) għandha programm kbir bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]] għall-mediċina ġenerali u għad-dentistrija (bi studenti mill-Amerka, mill-[[Asja]], mill-[[Afrika]] u mill-Ewropa, inkluż bosta Skandinavi) u programm ġdid bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]]. Fl-1 ta' Jannar 2000, dawn iż-żewġ entitajiet ġew imwaħħda bl-isem ta' Università ta' Pécs (bl-akronimu: PTE - Pécsi Tudományegyetem - l-Università ta' Pécs). Illum il-ġurnata, l-Università ta' Pécs saret l-iżjed università internazzjonalizzata fl-Ungerija b'madwar 5,000 student internazzjonali minn total ta' madwar 20,000 student (madwar 25 %).<ref>{{Ċita web|url=https://international.pte.hu/international-relations/overview|titlu=International Relations in a Nutshell|sit=international.pte.hu|lingwa=en|data-aċċess=2023-03-30}}</ref> == Politika == Is-sindku attwali ta' Pécs huwa Attila Péterffy (Pécs Jövője, Öt Torony). L-Assemblea Muniċipali lokali, eletta fl-elezzjonijiet tal-gvern lokali fl-2019, hija magħmula minn 26 membru (Sindku, 18-il kostitwenza individwali jew MEPs u seba' MEPs mil-Lista ta' Kumpens), maqsuma f'partiti u f'alleanzi [[Politika|politiċi]] kif ġej:<ref>{{Ċita web|url=https://www.valasztas.hu/telepules-adatlap_onk2019|titlu=Település adatlap|sit=Nemzeti Választási Iroda|lingwa=hu-HU|data-aċċess=2023-03-30}}</ref> {| class="wikitable" ! colspan="2" |Partit !Siġġijiet |- | |Pécs Jövője |'''18''' |- | |Fidesz-KDNP-ÖPE |'''7''' |- | |Politics Can Be Different |'''1''' |} Il-politiki mfassla minn Fidesz f'Pécs inkludew liġi tal-2014, li permezz tagħha huwa illegali li tgħix fil-belt mingħajr saqaf fuq rasek<ref>{{Ċita web|url=https://budapestbeacon.com/pecs-bans-homeless-from-public-areas/|titlu=Pécs bans homeless from public areas|kunjom=Prókai|isem=-Eszter|data=2014-09-26|sit=The Budapest Beacon|lingwa=en-US|data-aċċess=2023-03-30|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180301164341/https://budapestbeacon.com/pecs-bans-homeless-from-public-areas/|arkivju-data=2018-03-01|url-status=dead}}</ref>, u sejħa uffiċjali tal-2017 biex is-sidien tal-proprjetà ma jagħtux spazju lil NGO appoġġata mill-OSF.<ref>{{Ċita web|url=https://budapestbeacon.com/pecs-adopts-declaration-calling-property-owners-refrain-renting-property-osf-grantee/|titlu=Pécs adopts declaration calling on property owners to refrain from renting property to OSF grantee|kunjom=Novak|isem=Benjamin|data=2017-12-14|sit=The Budapest Beacon|lingwa=en-US|data-aċċess=2023-03-30|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230330110011/https://budapestbeacon.com/pecs-adopts-declaration-calling-property-owners-refrain-renting-property-osf-grantee/|arkivju-data=2023-03-30|url-status=dead}}</ref> === Lista ta' sindki === Lista ta' sindki tal-belt mill-1990: {| class="wikitable" !Membru ! colspan="2" |Partit !Mandat |- |Zoltán Krippl | |SZDSZ |1990–1994 |- |Zsolt Páva | |Fidesz |1994–1998 |- |László Toller | |MSZP |1998–2006 |- |Péter Tasnádi | |MSZP |2006–2009 |- |Zsolt Páva | |Fidesz |2009–2019 |- |Attila Péterffy | |Indipendenti |2019– |} == Trasport == [[File:Hungary_pecs_-_allomas1.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hungary_pecs_-_allomas1.jpg|alt=|daqsminuri|Żewġ ferroviji fl-Istazzjon Ċentrali ta' Pécs.]] === Toroq === * L-awtostrada M6/M60 tikkollega lil Pécs u Budapest b'ħin tas-sewqan bejn iż-żewġ bliet ta' madwar siegħa u nofs attwalment. L-awtostrada kollha nfetħet fil-31 ta' Marzu 2010. L-awtostrada M6 tgħaddi minn ġol-belt u b'hekk għandha assi mil-Lvant għall-Punent u tibqa' sejra lejn Barcs fil-fruntiera mal-Kroazja. Rotot sekondarji huma: * Rotta 57: Pécs - Mohács, * Rotta 58: Pécs - Drávaszabolcs, * Rotta 66: Pécs - Kaposvár. === Ferrovija === [[File:Pécsi_2A_busz_(MOS-218).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:P%C3%A9csi_2A_busz_(MOS-218).jpg|alt=|daqsminuri|Karozza tal-linja Volvo 7900A tal-Linja 2A fiċ-ċentru tal-belt.]] Pécs hija kkollegata ma' Budapest permezz ta' Pusztaszabolcs, u għandha kollegamenti diretti ma' Mohács u ma' Nagykanizsa. Iddisinjat minn [[Ferenc Pfaff]], l-istazzjon ferrovjarju prinċipali nbena fl-1900 u sar binja elenkata fl-2008. Il-binja stess inbniet bl-istil tal-Ekklettiċiżmu Rinaxximentali, u fiha riljievi ta' [[James Watt]] u ta' [[George Stephenson]] iddisinjati minn [[Klein Ármin]] u magħmula mill-fabbrika ta' Zsolnay. Fil-pjazza quddiem l-istazzjon ferrovjarju hemm ċentru kbir ta' tranżitu, inkluż venda tal-karozzi tal-linja, waqfa tal-karozzi tal-linja u żona tat-taksis. [[File:Pogany_airport.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pogany_airport.jpg|daqsminuri|L-Ajruport Internazzjonali.]] ==== Tramm ==== Bejn l-1914 u l-1960 fil-belt kien jopera t-tramm ukoll. === Karozzi tal-linja === Il-karozzi tal-linja huma l-mezz primarju tat-trasport pubbliku fil-belt. === Ajruport === F'Marzu 2006 infetaħ ajruport ġdid f'Pécs, imsejjaħ l-Ajruport Internazzjonali ta' Pécs-Pogány. It-traffiku prinċipali tiegħu huwa fornut minn ajruplani żgħar mikrija. == Sport == * [[Pécsi MFC]], klabb tal-[[futbol]] li jilgħab fin-Nemzeti Bajnokság II; * [[Pécsi Vasutas SK]], klabb tal-futbol li jilgħab fil-lig reġjonali ta' Baranya megye; * [[PEAC-Pécs]], tim tal-basketball professjonali tan-nisa tal-ewwel diviżjoni; * [[Pécsi VSK]], tim tal-water polo tal-irġiel; * [[Pécsi Indiánok SK]], klabb tar-rugby. [[File:ZoltanGera.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ZoltanGera.JPG|daqsminuri|Zoltán Gera.]] [[File:László_Sólyom.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:L%C3%A1szl%C3%B3_S%C3%B3lyom.jpg|daqsminuri|László Sólyom, President Ungeriż mill-2005-2010.]] == Nies notevoli li twieldu f'Pécs == * [[Károly Balogh Mankóbüki]], il-President tal-Qorti Rjali ta' Pécs; * [[Marcel Breuer]], [[arkitett]] u disinjatur tal-għamara; * [[Pál Dárdai]], plejer tal-futbol; * [[Petar Dobrović]], pittur u President Serbjan tal-eks Repubblika ta' Baranya-Baja; * [[József Eötvös]], kitarrist u mużiċist; * [[Dezső Ernster]], bassist tal-Opera Metropolitana; * [[Sigismund Ernuszt]], isqof ta' Pécs; * [[Lipót Fejér]], matematiku; * [[Alfréd (Fred) Forbát]], arkitett tal-[[Bauhaus u s-Siti tal-Moviment f'Weimar, f'Dessau u f'Bernau|Bauhaus]]; * [[Zoltán Gera]], plejer tal-futbol; * [[Leopold Hirschfeld]], produttur tal-birra u fundatur tal-Pécsi Sörfőzde; * [[János Horvay]], skultur; * [[Katinka Hosszú]], għawwiema u rebbieħa ta' tliet medalji tad-deheb fil-[[Logħob Olimpiku]] tal-2016; * [[Zsuzsanna Jakabos]], għawwiema; * [[Jenő Jandó]], pjanist; * [[György Klimó]], isqof ta' Pécs u fundatur tal-istamperija u tal-librerija pubblika; * [[Dezső Lauber]], sportiv u arkitett; * [[László Lénárd]], newroxjenzat u fiżiku; * [[Kató Lomb]], interpretu u lingwist; * [[Maximinus]], Prefett Pretorjan; * [[Farkas Molnár]] (1897-1945), arkitett, pittur, saġġist u artist grafiku Ungeriż; * [[Janus Pannonius]], isqof ta' Pécs; * [[İbrahim Peçevi]] (Ibrahim ta' Pécs), storiku u kronista Ottoman; * [[Karl (Freiherr) von Pflanzer-Baltin]]; * [[Anton von Rosas]], oftalmologu; * [[Joe Rudán]], [[kantant]]; * [[László Sólyom]], President tal-Ungerija; * [[Béla Tarr]], reġista; * [[Olga Tass]], ġinnasta Olimpika; * [[Victor Vasarely]], artist; * [[Balázs Zamostny]] (twieled fl-1992), plejer tal-futbol Ungeriż. == Ġemellaġġ == Pécs hija ġemellata ma':<ref>{{Ċita web|url=https://pecseconomy.eu/city-of-pecs/twin-cities-of-pecs/|titlu=Twin cities of Pécs – PécsEconomy|lingwa=hu|data-aċċess=2023-03-30|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220220222944/https://pecseconomy.eu/city-of-pecs/twin-cities-of-pecs/|arkivju-data=2022-02-20|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://ata.gov.al/2018/10/12/binjakezim-mes-shkodres-dhe-qytetit-pec-ne-hungari/|titlu=Binjakëzim mes Shkodrës dhe qytetit Pec në Hungari - ATSH -|kunjom=Shqiptare|isem=Axhencia Telegrafike|data=2018-10-12|sit=Agjencia Telegrafike Shqiptare|lingwa=en-US|data-aċċess=2023-03-30|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20201113062312/https://ata.gov.al/2018/10/12/binjakezim-mes-shkodres-dhe-qytetit-pec-ne-hungari/|arkivju-data=2020-11-13|url-status=dead}}</ref> * [[Arad]], ir-[[Rumanija]]; * [[Beyoğlu]], it-[[Turkija]]; * [[Cluj-Napoca]], ir-Rumanija; * [[Fellbach]], il-[[Ġermanja]]; * [[Graz]], l-[[Awstrija]]; * [[Krakovja]], il-[[Polonja]]; * [[Kütahya]], it-Turkija; * [[Lahti]], il-[[Finlandja]]; * [[Novi Sad]], is-[[Serbja]]; * [[Olomouc]], iċ-[[Ċekja]]; * [[Osijek]], il-[[Kroazja]]; * [[Seattle]], l-[[Stati Uniti|Istati Uniti]]; * [[Shiraz]], l-[[Iran]]; * [[Shkodër]], l-[[Albanija]]; * [[Sliven]], il-[[Bulgarija]]; * [[Terracina]], l-[[Italja]]; * [[Tucson]], l-Istati Uniti; * [[Tuzla]], il-[[Bożnija u Ħerżegovina|Bożnija-Ħerzegovina]]; * [[Żagreb]], il-Kroazja. Il-belt għandha rabta amikevoli informali ma' [[Peterborough]], l-[[Renju Unit|Ingilterra]]. == Gallerija == <gallery widths="120" heights="120" class="center" style="border: 1px solid #a86; box-shadow: 0.1em 0.1em 0.5em rgba(0,0,0,0.75); border-radius: 0.5em;"> Stampa:Pécs székesegyház.JPG|Il-Katidral. Stampa:Pécs levéltár.JPG|L-Arkivji ta' Pécs. Stampa:Jókai Square, Pécs.jpg|Iċ-ċentru storiku. Stampa:Szechenyi square new Pecs.JPG|Il-Moskea ta' Pasha Qasim. Stampa:Pécs, Király St. and Színház Sq. corner.jpg|Triq Király. Stampa:PTE-BTK-TTK.jpg|L-Università ta' Pécs. Stampa:Lyceum templom Pécs.JPG|Triq Király. Stampa:Post office Pécs 2010.jpg|Il-Palazz tal-Posta. Stampa:Zsolnay-Brunnen, Pécs04.jpg|Il-Funtana ta' Zsolnay. Stampa:Jokai ter Pecs.jpg|Il-Pjazza ta' Jókai. Stampa:Pécs, Lóránt Palace 01.jpg|Iċ-ċentru storiku. Stampa:Hotel Nádor Pécs.JPG|Il-Lukanda Nádor. Stampa:Hungary Pecs 2005 June 053.jpg|Kappella. Stampa:Tettye Havihegyi kápolna.JPG|Il-Kappella ta' Havihegy. Stampa:Tettye Romok.JPG|Fdalijiet f'Tettye. Stampa:Pécs - Saint Sebastian church 01.jpg|Knisja. Stampa:Hungary Pecs 2005 June 030.jpg|Is-Sinagoga. Stampa:Yakovali Hassan Mosque 1.jpg|Il-Moskea ta' Yakovalı Hasan Paşa. Stampa:Pécs MTA-székház.jpg|L-Akkademja Ungeriża tax-Xjenzi f'Pécs. Stampa:Hungary Pecs 2005 June 076University.jpg|Il-Fakultà tal-Umanità u x-Xjenzi Naturali tal-Università ta' Pécs. Stampa:Hungary Pecs 2005 June 032.jpg|Statwa ta' Lajos Kossuth. Stampa:02 Pecs, Hungary - Great Synagogue.jpg|Il-Pjazza ta' Kossuth u s-Sinagoga. Stampa:Hungary pecs - francia emlekmu.jpg|Monument Franċiż. Stampa:Pecs Tettye 02.jpg|Tettye. Stampa:Megyeszékhely - Baranya megye - Pécs.jpg|Veduta mill-ajru. Stampa:Pécs látképe.jpg|Veduta panoramika. Stampa:Pannonpower-Pécs.jpg|L-Impjant tal-Enerġija ta' Pannonpower. Stampa:Pecs 2010 Logo.svg|Logo tal-Belt Kapitali Ewropea tal-Kultura tal-2010. </gallery> == Referenzi == [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali]] [[Kategorija:Bliet Ewropej]] [[Kategorija:Ungerija]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fl-Ungerija]] kb7rs5i8fqlrhii9a8u1atu9845f7kb 0 31214 330669 301365 2026-06-22T07:29:38Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330669 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Tony Formosa''' (2 ta’ Ġunju 1937 – 13 ta’ Jannar 2024) kien maniġer [[Futbol|tal-futbol]] Malti li mexxa t-tim nazzjonali u għadd ta’ timijiet Maltin fl-ogħla livell. == Karriera == Formosa beda l-karriera tiegħu fil-futbol Malti fl-1960/61 iżda l-logħob tiegħu bħala plejer waqaf ħesrem fi Frar tal-1961, wara li kiser driegħu f'logħba kontra [[Marsa FC|l-Marsa]]. B'kollox huwa lagħab biss erba' logħbiet għal St. Patrick F.C. === Kowċ tal-futbol === Formosa kellu diversi karigi maniġerjali mal-iprem timijiet Maltin, fosthom [[Ħamrun Spartans FC|Ħamrun Spartans]], [[Valletta FC|Valletta]], u [[Sliema Wanderers FC|Sliema Wanderers]] kif ukoll mat- [[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Malta|tim nazzjonali]] u mat-tim Malti U18.<ref name="obit">{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2024/01/13/former-malta-national-team-coach-tony-formosa-dies-aged-86/|titlu=FOOTBALL Former Malta national team coach Tony Formosa dies, aged 86|isem=Valhmor|awtur=Camilleri|data=13 January 2024|data-aċċess=14 January 2024}}</ref> Formosa kien manager tat-tim nazzjonali li lagħab l-ewwel partita ta’ kwalifikazzjoni għat-Tazza tad-Dinja kontra [[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Ungerija|l-Ungerija]] fl-1971<ref>{{Ċita web|url=https://vallettafc.net/2024/former-valletta-fc-coach-tony-formosa-passes-away/|titlu=Former Valletta FC coach Tony Formosa passes away|data=13 January 2024|sit=Valletta FC|data-aċċess=14 January 2024|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240114120108/https://vallettafc.net/2024/former-valletta-fc-coach-tony-formosa-passes-away/|arkivju-data=14 January 2024|url-status=dead}}</ref> u kiseb rekord ta’ 40 partita mingħajr telfa ma’ Floriana.<ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2024-01-14/football/Former-Malta-National-Team-coach-Tony-Formosa-passes-away-aged-86-6736257766|titlu=Former Malta National Team coach Tony Formosa passes away aged 86|data=14 January 2024|data-aċċess=14 January 2024}}</ref> {| class="wikitable" !1961 | colspan="3" |[[Żejtun Corinthians FC|Żejtun Corinthians]] |- !1961 | colspan="3" |[[Ħamrun Spartans FC|Ħamrun Spartans]] |- !1966 | colspan="3" |[[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Malta|Malta]] |- !1967–1973 | colspan="3" |Malta U18 |- !1968–1970 | colspan="3" |[[Valletta FC|Valletta]] |- !1971–1972 | colspan="3" |Malta |- !1973–1975 | colspan="3" |Valletta |- !1975–1981 | colspan="3" |[[Floriana FC|Floriana]] |- !1982–1986 | colspan="3" |[[Sliema Wanderers FC|Sliema Wanderers]] |- !1986–1988 | colspan="3" |Valletta (konġunt) |} === Wara l-futbol === Wara li kkowċja f’197 partita Maltija, Formosa rtira mit-tmexxja tat-timijiet tal-futbol u nħatar Kap tal-Isport fi ħdan il-Ministeru tal-Edukazzjoni u l-Kultura.<ref>{{Ċita web|url=https://mfa.com.mt/news/national-teams/first-coach-of-malta-in-world-cup-qualifiers/|titlu=DEMISE OF TONY FORMOSA, EX-MALTA NATIONAL TEAM COACH|data=13 January 2024|sit=[[Malta Football Association]]|data-aċċess=14 January 2024}}</ref> F’din il-pożizzjoni, ikkonvinċa lill-gvern biex jibni faċilitajiet sportivi ġodda u rnexxielu jiġbed lill-Formula One Offshore Powerboats World Championships lejn Malta għal tliet snin suċċessivi. <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/articles/view/ex-national-coach-who-also-excelled-at-club-level.12285|titlu=Ex-national coach who also excelled at club level|isem=Carmel|awtur=Baldacchino|data=5 July 2007|data-aċċess=14 January 2024}}</ref> == Mewt == Formosa miet fit-13 ta’ Jannar 2024, fl-età ta’ 86 sena.<ref name="obit" /> == Unuri == '''Valletta''' * [[Premier League Malti]] : 1974 * [[Tazza Maltija|FA Trophy ta' Malta]] : 1975 * Tazza Cassar: 1969 * Tazza tal-Indipendenza: 1975 '''Floriana''' * [[Premier League Malti]] : 1977 * [[Tazza Maltija|FA Trophy ta' Malta]] : 1976, 1981 * Tazza tal-Indipendenza: 1976, 1977, 1978 == Referenzi == {{Referenzi}} {{Awtorità}} {{DEFAULTSORT:Formosa, Tony}} [[Kategorija:Kowċis tal-Premier League Malti]] [[Kategorija:Kowċis ta' Floriana FC]] [[Kategorija:Kowċis ta' Valletta FC]] [[Kategorija:Kowċis Maltin]] [[Kategorija:Twieldu fl-1937]] [[Kategorija:Mietu fl-2024]] [[Kategorija:Kowċis ta' Sliema Wonderers FC]] [[Kategorija:Kowċis tat-tim nazzjonali tal-futbol ta' Malta]] [[Kategorija:Kowċis ta' Ħamrun Spartans FC]] [[Kategorija:Nies mir-Rabat, Għawdex]] 5zjhkx3ddckyjizevmmciiolzmffyb6 0 32667 330652 323095 2026-06-22T00:32:21Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330652 wikitext text/x-wiki {{Infobox city|name=Bello}} '''Bello''' hija muniċipalità fid- Dipartiment ta' Antioquia tal [[Kolombja|-Kolombja]] . Hija tinsab fit-tramuntana tal- wied Aburrá u limitata għan-nofsinhar mill-belt ta ' [[Medellín]] . Fost l-ibliet Kolombjani minbarra l-kapitali dipartimentali, Bello hija waħda mill-aktar popolati : madwar {{formatnum:500000}} abitant fl-2016 <ref name="Alcaldía">{{Ċita web|url=http://www.bello.gov.co/index.php/institucionales/presentacion-del-municipio|titlu=Presentación del Municipio|sena=2016|sit=bello.gov.co|pubblikatur=Alcaldía de Bello|lingwa=es|data-aċċess=13 février 2016|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160220195950/http://www.bello.gov.co/index.php/institucionales/presentacion-del-municipio|arkivju-data=2016-02-20|url-status=dead}}.</ref> ( {{formatnum:373013}} abitant matul iċ-ċensiment DANE tal-2005). Il-klima hija sħuna u mkessħa mill-irjieħ li jmexxu tul il-widien u jonfħu s-sena kollha. Bello huwa ddominat minn, wieħed mill-akbar ''cerros'' fil-wied Aburrá. Fl-1574, Gaspar de Rodas għeleb lill-indiġeni li kienu jgħixu fl-artijiet fertili tal-post ta' Bello. Huwa waqqaf il-belt ta’ [[Hatoviejo]] fl-1576. Żewġ sekli wara, inħatar sindku mill-kunsill tal-belt ta’ [[Medellín]] f’[[Hatoviejo]]. Fl-1883, il-belt bidlet it-toponimu tagħha u saret Bello. == Ġeografija == Bello jinsab 10 km minn Medellín u 542 km minn [[Bogotá|Bogota]]. Il-belt tmiss mit-tramuntana ma’ San Pedro de los Milagros, lejn il-lvant ma’ [[Copacabana]] u [[Guarne]], fin-nofsinhar ma’ [[Medellín]] u lejn il-punent ma’ [[San Jerónimo]]. '''<big>Klima</big>''' Minħabba l-post u l-altitudni tiegħu, Bello jesperjenza ftit tibdil fil-klima. Ir-rata medja ta' preċipitazzjoni hija ta' 1,347 mm. Il-klima hija moderata u t-temperatura medja hija 23°C. == Storja == [[Stampa:Capilla de Hatoviejo-Bello.JPG|nofs|daqsminuri|Kappella ta’ Nuestra Señora del Rosario f’Hatoviejo, magħrufa aħjar bħala Hatoviejo Chapel.]] Fuq l-artijiet fertili fejn jinsab Bello, popolazzjonijiet Amerindjani għexu għal diversi sekli, l-aħħar minnhom kienet il-komunità Niquía, tal-grupp etniku Aburráes, li jappartjenu għall-familja Nutabes, flimkien jitkellmu lingwa Chibcha. Dan kien magħmul minn popli li jgħixu fil-wied Aburráes u ġeneralment stabbilit bejn ix-xmajjar Cauca u Porce<ref>{{Ċita web|url=https://issuu.com/liumara/docs/aburraes|titlu=Los Aburráes: Tras los rastros de nuestros ancestros by liumara marquez - Issuu|data=2015-05-16|sit=issuu.com|lingwa=en|data-aċċess=2024-09-15|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240606180341/https://issuu.com/liumara/docs/aburraes|arkivju-data=2024-06-06|url-status=dead}}</ref>. '''<big>Invażjoni Spanjola</big>''' F'Lulju 1541, Logutenent tal-Marixxall Jorge Robledo (1500-1546), Jerónimo Luis Tejelo, li kien ikkmanda kariga Spanjola, ra, għall-ewwel darba, l-immens Valle de los Aburraés. Wara li rċieva r-rapport mingħand il-Logotenent tiegħu, Jorge Robledo ordna l-esplorazzjoni tat-territorju li saret effettiva fl-24 ta’ Awwissu 1541 meta twaqqaf il-kamp fuq l-artijiet tal-kaċik Niquía bil-għan li jispezzjona l-Valle de los Aburráes u jiddikjarah. pussess tal-[[Imperu Spanjol]]. Fl-1574, Gaspar de Rodas (es) (1518-1607) għeleb lill-indiġeni tal-cacique Niquía li kienu jgħixu fit-territorju u talab, mill-[[Imperu Spanjol]], l-artijiet biex irabbu l-baqar. It-talba tiegħu ġiet milqugħa u hekk it-territorju ħa l-isem ta’ Hato de Rodas (“Rodas ranches”, jew “Rodas farms”) jew Hato de Aburrá, imbagħad dak ta’ Hatoviejo (“merħla qadima”, jew aħjar hawn: “qadima razzett”). '''<big>Kolonizzazzjoni Spanjola</big>''' Gaspar de Rodas waqqaf il-belt fl-1576. Wara Hatoviejo twaqqfu San Juan de Tasajera (illum Copacabana), Hatogrande (Girardota) u El Hatillo li żżomm isimha fil-ġurisdizzjoni ta’ [[Barbosa]]. Din il-kolonizzazzjoni ffaċilitat it-twaqqif ta’ [[Medellín]], madwar seklu wara. Matul is-seklu 17, taħt ir-renju tas-sovrani Kattoliċi ta’ Spanja, baqgħu ftit barrakki li jappartjenu lill-indiġeni rregolati mil-liġijiet tagħhom stess fit-territorju ta’ Hatoviejo, ħdejn irħula Ispaniċi fejn inbnew kappelli. Fl-1746, il-komunità tal-Madonna tar-Rużarju ġiet imsemmija viċi-parroċċa u dipendenti fuq il-Madonna tal-Kandelarja ta’ [[Medellín]]. Fl-1773, il-viċi-parroċċa ġiet elevata għad-dinjità ta’ parroċċa u kienet tinkludi bejn tmien mija u elf ruħ. Mit-2 ta’ Diċembru, 1788, Hatoviejo kellu sindku li kien parti mill-kunsill tal-belt ta’ [[Medellín]]. Fl-1808, Hatoviejo inkluda sbatax-il dar bis-soqfa tal-madum u tnejn u tletin dar bis-soqfa tal-pajla. F'Hatoviejo jgħixu madwar 1,476 ruħ, inklużi 247 familja u 313-il skjav ta' oriġini Afrikana. '''<big>Perjodu Repubblikan</big>''' Fl-1836, f’dan ir-raħal fqir immens li l-abitanti tiegħu kienu joqogħdu mferrxa fil-muntanji, kif deskritt mis-sindku tad-distrett ta’ dak iż-żmien, infetħet l-ewwel skola fejn ġew irreġistrati tlieta u tletin tifel u tifla. Marco Fidel Suárez studja f’din l-iskola sebgħa u għoxrin sena wara u mbagħad sar id-direttur tagħha fl-18774. '''Bidla fit-toponimu''' Fit-28 ta’ Diċembru 1883, ir-residenti ta’ Hatoviejo talbu lill-president tal-istat sovran ta’ Antioquia li l-isem tar-raħal tagħhom bil-Franċiż: “Merħla l-Qadima”, isem li sabu jinsulenta, jiġi sostitwit minn Bello, bħala ġieħ lil Andrés Bello (1781). -1865), fl-okkażjoni tal-mitt sena mit-twelid ta’ dan l-akkademiku, kittieb, poeta, filologu u ġurist Venezwelan, ċilen nazzjonalizzat. Il-belt hija mlaqqma “Cuna de Marco Fidel Suárez” (Post ta’ twelid ta’ Marco Fidel Suárez) u “Cuna de Artistas” (Post ta’ twelid tal-Artisti). '''<big>seklu 20</big>''' Bello saret muniċipalità fl-1913. Fil-bidu tas-seklu 20, Bello għadu meqjus, fix-xogħlijiet letterarji, bħala raħal rurali fqir, bi tkabbir bil-mod, li żamm id-drawwiet Hispaniċi u jinkludi biss ħames toroq u pjazza. Il-wied fejn jinsab Bello huwa deskritt bħala post idilliku, għani fl-ilma u l-veġetazzjoni, fejn l-atmosfera hija b’saħħitha taħt sema pur. Il-Bellanitas imbagħad jaqilbu radikalment minn ekonomija agrikola li tiżgura s-sussistenza tagħhom għal ekonomija industrijali li tiġġenera popolazzjoni ġdida ta 'sidien u negozjanti u twassal għall-urbanizzazzjoni ta' Bello. == Industrija u tkabbir urban == Il-post ta 'Bello huwa favorevoli kemm għall-agrikoltura, il-bhejjem u l-ħolqien ta' siti ta 'divertiment kif ukoll għat-twaqqif ta' negozji mill-Medellinense. Il-klima pjaċevoli ta 'Bello, il-prossimità tal-belt ta' Medellín, il-post strateġiku tagħha grazzi għall-istazzjon tal-metro tagħha u t-toroq ewlenin tad-dipartiment ta 'Antioquia, is-sorsi abbundanti ta' ilma adattati għall-konsum u l-produzzjoni tal-enerġija huma kollha ambjentali, politiċi u soċjo. -fatturi ekonomiċi li jippermettu t-tkabbir rapidu tal-industriji fit-territorju Bello. == Trasport == Programm appoġġat mill-Bank Dinji jinkludi pjan ta’ żvilupp BRT (“Bus Rapid Transit”), netwerk ta’ karozzi tal-linja express jew karozzi tal-linja ta’ servizz ta’ livell għoli, fi Bello, Barranquilla, Cartagena de Indias, Cúcuta, Medellín-Valle de Aburrá u Soacha. Bello għandu stazzjon tal-metro fuq il-Linja A tal-[[Medellín Metro]]<ref>{{Ċita web|url=https://www.banquemondiale.org/fr/news/feature/2010/03/31/colombia-transforms-urban-transport|titlu=La Colombie transforme ses transports urbains|sit=World Bank|lingwa=fr|data-aċċess=2024-09-15}}</ref>. L-inawgurazzjoni tal-linja tal-metro li tgħaqqad direttament it-territorju lejn it-tramuntana, iċ-ċentru u n-nofsinhar tal-Wied Aburrá saret fit-30 ta’ Novembru 1995. Dakinhar, l-operat kummerċjali tal-[[Medellín Metro]] beda bil-mogħdija ta’ ferrovija bejn Niquía u Stazzjonijiet tal-Poblado. L-isem tal-ewwel minn dawn l-istazzjonijiet huwa ġieħ lill-kaċik Niquía li minnu ttieħdu l-artijiet erba’ sekli qabel. == Kultura == Bello żviluppa, matul is-snin, tradizzjoni kulturali twila u gradwalment ikkonsolida vokazzjoni ta’ kultura komunitarja. Fl-1949, gradwati żgħażagħ tal-Istitut Manuel J. Caycedo (illum “Colegio La Salle Bello”) implimentaw il-ħolqien taċ-Ċentru Kulturali Marco Fidel Suárez u ħadu l-kompitu li jippromwovu t-twaqqif tal-librerija pubblika. Fl-1954, il-Bank tar-Repubblika tal-Kolombja pparteċipa fil-progress tal-kostruzzjoni tal-Librerija Marco Fidel Suárez kif ukoll tat-tagħmir tagħha. Matul is-snin 70, il-momentum iġġenerat mill-ħolqien tal-Librerija Marco Fidel Suárez wassal għall-ftuħ ta’ Dar tal-Kultura f’Bello. Il-preżenza ta’ attivitajiet artistiċi f’dawn il-movimenti orjentati lejn l-iżvilupp kulturali tarrikkixxi l-kontenut politiku tagħhom, bil-mod il-mod jittrasformawhom f’espressjonijiet komunitarji alternattivi, immexxija minnhom infushom u motivanti, mingħajr ma jabbandunaw l-ispirtu tagħhom u t-tfittxija tagħhom għat-trasformazzjoni soċjali. Matul is-snin 70 u 80, il-Knisja Kattolika, grazzi għall-organizzazzjoni ta’ gruppi ta’ żgħażagħ u katekisti mmexxija mill-“Pastoral Juvenil Arquidiocesana”, is-servizz taż-żgħażagħ tal-arċidjoċesi, ipparteċipat fit-twaqqif ta’ attivitajiet kulturali fid-distretti ta’ Bello. Dawn il-gruppi jaħdmu biex jiżviluppaw rikreazzjoni fil-komunità li, mill-1987, saret waħda mill-fenomeni kulturali l-aktar importanti ta’ Bello kif ukoll mudell nazzjonali ta’ xogħol fil-komunità. Dawn l-azzjonijiet huma kkoordinati mid-dipartiment tad-divertiment u l-isport tal-muniċipalità, li bħalissa jiddependi fuq "Deporbello", li mmobilizza u ħarreġ, f'għaxar snin, aktar minn 28,000 mexxej tal-komunità mqassma fost aktar minn 280,000 tifel u tifla li jgħixu fil-distretti ta' Bello<ref>{{Ċita web|url=http://www.semiosfera.org.co/bello.htm|titlu=|data-aċċess=2024-09-15|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160331201152/http://www.semiosfera.org.co/bello.htm|arkivju-data=2016-03-31|url-status=dead}}</ref>. '''<big>Ħolqien tad-Dar tal-Kultura Cerro del Ángel</big>''' [[Stampa:Casa de la Cultura de Bello-Antioquia.JPG|nofs|daqsminuri|Dar tal-kultura f'Bello.]] Fl-1989, it-teatru Bello, li jinsab f'Carreras 50, 52-63, iddikjarat wirt arkitettoniku mill-ex kunsill muniċipali, twaqqa'. Sena wara, diversi gruppi komunitarji ffurmaw ir-“Reunión de Artistas y Trabajadores de la Culture de Bello” (Laqgħa ta’ Artisti u Ħaddiema Kulturali ta’ Bello), li saret il-“Corporación Cultural Rearte” (Korporazzjoni Kulturali Rearte), u l-Kostruzzjoni ta’ id-Dar tal-Kultura Cerro del Ángel ġiet implimentata fl-1992. Malajr, id-Dar tal-Kultura, appoġġata mill-moviment komunitarju, tat bidu għal dinamika soċjokulturali intensa li, fl-1995, laħqet aktar minn 230,000 ruħ u tgawdi rikonoxximent nazzjonali. == Ekonomija == [[Stampa:Camara de Comercio de Medellin-Sede Bello.JPG|nofs|daqsminuri|Kamra tal-Kummerċ ta 'Medellín, kwartieri ġenerali ta' Bello.]] Fiż-żona urbana, l-attivitajiet ekonomiċi ewlenin huma marbuta mat-tessuti, il-konċentrati, il-kummerċ organizzat, il-kummerċ informali u l-isfruttament tal-ħofor tar-ramel u l-barrieri. Iż-żoni rurali huma ddedikati għall-agrikoltura fuq skala żgħira u t-trobbija tal-bhejjem. Kemm l-industrija kif ukoll il-kummerċ jikkontribwixxu għall-attivitajiet ekonomiċi tal-belt minħabba l-kontribut u l-parteċipazzjoni tagħhom fit-tkabbir ekonomiku<ref>{{Ċita web|url=http://www.semiosfera.org.co/bello/economia.htm|titlu=P�gina nueva 0|data=2014-03-14|sit=web.archive.org|data-aċċess=2024-09-15|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20140314013603/http://www.semiosfera.org.co/bello/economia.htm|arkivju-data=2014-03-14|url-status=dead}}</ref>. == Referenzi == p9fv81zworl1iupe8bzeynep15mxpmw 0 33585 330651 329567 2026-06-22T00:09:21Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330651 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}}'''Andrea Benetti''' huwa artist Taljan li twieled fil-15 ta' Jannar 1964. Huwa l-awtur tal-Manifest tal-[[Arti]] Moderna fl-Għerien, li ġie ppreżentat fl-2009 fit-53 Biennale ta' [[Venezja]], fil-Padiljun imsejjaħ "Natura u Ħolm" fl-Università ta' Ca' Foscari, Venezja, l-[[Italja]].<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti u l-Arti Neo-rupestri tiegħu|url=https://bologna.repubblica.it/cronaca/2013/04/12/news/andrea_benetti_e_la_sua_arte_neorupestre-56465622/|pubblikazzjoni=la Repubblica}}</ref> == Bijografija == Andrea Benetti huwa artist viżwali Taljan<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti fuq Biografiji Online|url=https://biografieonline.it/biografia-andrea-benetti|pubblikazzjoni=Biografiji online}}</ref>, li esplora diversi forom tal-arti, inkluż il-[[pittura]], il-fotografija, l-installazzjonijiet u l-arti elettronika. Fl-2006 Benetti ħoloq il-Manifest tal-Arti Moderna fl-Għerien li ġie ppreżentat fl-2009 fit-53 Biennale ta' Venezja.<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti fl-Enċiklopedija Treccani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/andrea-benetti|pubblikazzjoni=Enċiklopedija Treccani}}</ref><ref>{{Ċita web|titlu=Artisti tal-Mużew MACIA|url=https://museomacia.org/collezione-permanente-arte-contemporanea-italiana/andrea-benetti-arte-contemporanea.html|pubblikazzjoni=Mużew MACIA|data-aċċess=2025-05-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210629192537/https://museomacia.org/collezione-permanente-arte-contemporanea-italiana/andrea-benetti-arte-contemporanea.html|arkivju-data=2021-06-29|url-status=dead}}</ref> L-arti ta' Andrea Benetti tispira ruħha direttament u indirettament mill-ewwel forom ta' arti tal-[[preistorja]]<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti - Kuluri u Sewwieq tal-Origini|url=https://cris.unibo.it/handle/11585/182301|pubblikazzjoni=Riċerka tal-Università ta' Bologna}}</ref>. Benetti studja l-elementi stilistici u konċettwali tal-pitturi fl-għerien li nħolqu mill-[[bniedem]] fil-preistorja, u elabora mill-ġdid dawk is-simboli b'mod modern. L-opri tiegħu jippreżentaw motivi żoomorfiċi u antropomorfiċi, forom [[Ġeometrija|ġeometriċi]] u astratti<ref>{{Ċita web|titlu=Kuluri u Sewwieq tal-Origini|url=https://magazine.unibo.it/archivio/2013/04/12/colori_e_suoni_delle_origini|pubblikazzjoni=Magazine tal-Università ta' Bologna|data-aċċess=2025-05-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160424055932/https://magazine.unibo.it/archivio/2013/04/12/colori_e_suoni_delle_origini|arkivju-data=2016-04-24|url-status=dead}}</ref>, kif ukoll simboli li jevokaw filosofikament pont ideali bejn l-arti tal-preistorja u l-arti kontemporanja. Biex joħloq l-opri tiegħu, Benetti uża pigmenti awtentiċi bħal tal-Paleolitiku. Dawk il-pigmenti kienu ntużaw mill-bniedem preistoriku fil-pitturi fl-għerien li ġew skoperti mill-arkeologi tal-Università ta' [[Ferrara]]. L-awtentiċità ta' dawk il-pigmenti ġiet ċertifikata mill-università. Imbagħad, Benetti użahom biex joħloq opri ġodda u uża l-pigmenti ta' "kollega" tiegħu ta' 40,000 sena ilu. Dan il-proġett artistiku jirrappreżenta ġest simboliku ta' kontinwità mal-arti tal-oriġini.<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti - PreHistoria Contemporanea|url=https://iris.unife.it/handle/11392/2351078|pubblikazzjoni=Riċerka tal-Università ta' Ferrara}}</ref> Fl-2011, Andrea Benetti saħħaħ dik ir-rabta mal-arti tal-passat, biex itella' wirja bl-opri tiegħu f'Castellana Grotte. Din il-wirja tnisslet bħala gallerija tal-arti reali f'għar. Ma' dan il-proġett, imsejjaħ "Il-Pittura Tirritorna fl-Għerien", l-artist Benetti simbolikament wassal lill-arti kontemporanja lura għall-oriġini tagħha.<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti - Il-Pittura Neoruprestre|url=https://iris.unisalento.it/handle/11585/390731?mode=full|pubblikazzjoni=Riċerka tal-Università tal-Salento - Lecce}}</ref> Aspett “tekniku” li jikkaratterizza r-rabta tal-pittura tiegħu mal-passat huwa l-użu tas-sedimenti, tal-ossidi u ta' sustanzi naturali oħra dilwiti fl-ilma, l-użu tal-kulur, u l-bassoriljievi bil-ġibs. [[File:Benetti godart ridotta.jpg|thumb|right|Ruma, id-9 ta' Marzu 2012, fil-Quirinale, il-Presidenza tar-Repubblika tal-Italja, Andrea Benetti jippreżenta l-opra għall-akkwiżizzjoni fil-Kollezzjoni tal-Arti tal-Quirinale, lill-Professur [[Louis Godart]] responsabbli għall-Beni Artistiċi.]] L-opri ta' Andrea Benetti huma preżenti f'kollezzjonijiet ta' [[Mużew|mużewjiet]] u istituzzjonijiet nazzjonali u internazzjonali importanti, inkluż dawk tan-[[Ġnus Magħquda|Nazzjonijiet Uniti]]<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti fl-“The Educational Encyclopedia”|url=https://www.edueda.net/index.php?title=Andrea_Benetti#Collezioni_Estere|pubblikazzjoni=Art Encyclopedia}}</ref>, tal-[[Vatikan]]<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti fl-enċiklopedija WikiArt|url=https://www.wikiart.org/en/andrea-benetti|pubblikazzjoni=Enċiklopedija WikiArt}}</ref>, tal-Quirinale<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti fl-enċiklopedija Sapere|url=https://www.sapere.it/enciclopedia/Benetti%2C+Andrea.html|pubblikazzjoni=Enċiklopedija Sapere}}</ref> u tal-Kamra tad-Deputati.<ref>{{Ċita web|titlu=VR60768 · Anthropomorphic Figure ta' Andrea Benetti|url=https://www.romatoday.it/eventi/mostre/vr60768-anthropomorphic-figure-andrea-benetti.html|pubblikazzjoni=Roma Today}}</ref> Fost l-aħħar wirjiet tiegħu nsibu:<ref>{{Ċita web|titlu=Il-mostri ta' Andrea Benetti fuq Artribune|url=https://www.artribune.com/artista-mostre-biografia/andrea-benetti/|pubblikazzjoni=Artribune}}</ref><ref>{{Ċita web|titlu=Il-mostri ta' Andrea Benetti fuq Exibart|url=https://www.exibart.com/artista-curatore-critico-arte/andrea-benetti/|pubblikazzjoni=Exibart}}</ref> * "Il-Pittura Moderna fl-Għerien" (l-Għar ta' Castellana, fl-2011);<ref>{{Ċita web|titlu=Riċerka tal-Università tal-Salento - Lecce|url=https://iris.unisalento.it/handle/11585/390731?mode=full|pubblikazzjoni=Università tal-Salento - Lecce}}</ref> * "Kuluri u Ħsejjes tal-Oriġini" (Bologna, Palazzo Accursio, fl-2013);<ref>{{Ċita web|titlu=Kuluri u Sewwieq tal-Origini|url=https://www.lastampa.it/cultura/2013/03/20/news/colori-e-suoni-delle-origini-1.36113830|pubblikazzjoni=La Stampa}}</ref> * "Il-Ġenesi tal-Pittura" (l-Università ta' [[Bari]], Palazzo delle Poste, fl-2014);<ref>{{Ċita web|titlu=Pitturi u sewwieq minn bidu tal-istorja|url=https://barilive.it/2014/02/26/pitture-e-suoni-dal-principio-della-storia/|pubblikazzjoni=Bari Live}}</ref> * "''VR60768'' ''-'' Figura antropomorfika" ([[Ruma]], il-Kamra tad-Deputati, fl-2015);<ref>{{Ċita web|titlu=Komunikat stampa – Camera dei Deputati|url=http://www.camera.it/leg17/browse/1131?shadow_comunicatostampa=9016|pubblikazzjoni=Sit tal-Camera dei Deputati}}</ref><ref>{{Ċita web|titlu=Il-mostra ta' Andrea Benetti fil-Camera dei Deputati|url=https://www.nonsolocinema.com/La-mostra-di-Andrea-Benetti-alla_31297.html|pubblikazzjoni=Non solo cinema}}</ref> * "Preistorja kontemporanja" (l-Università ta' Ferrara, Palazzo Turchi di Bagno, fl-2016);<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti jieħu parte fil-Palazz Turchi di Bagno|url=https://www.estense.com/2016/547575/andrea-benetti-espone-a-palazzo-turchi-di-bagno/|pubblikazzjoni=Estense News}}</ref> * "Uċuħ kontra l-vjolenza" (Bologna, Palazzo Accursio, fl-2017);<ref>{{Ċita web|titlu=Volti kontra l-violenza - Mostra fotografika ta' Andrea Benetti fil-Palazz Accursio|url=https://archivio-notizie.comune.bologna.it/2017/11/volti-contro-la-violenza-mostra-fotografica-di-andrea-benetti-palazzo-daccursio/|pubblikazzjoni=Sit tal-Kumitat ta' Bologna}}</ref> * "Għamliet bla Żmien" (Bologna, Palazzo della Regione, fl-2021);<ref>{{Ċita web|titlu=Timeless shapes, il-perzjali ta' Andrea Benetti fil-Bologna|url=https://tg24.sky.it/bologna/2021/09/24/timeless-shapes-la-personale-di-andrea-benetti-a-bologna?fbclid=IwAR1AP-HXdslx19ldls8v_gSW32V-uFT-2H85sJk6-uiWitK7PVzvEmyLUYA|pubblikazzjoni=Timeless shapes - Andrea Benetti fil-Bologna}}</ref><ref>{{Ċita web|titlu=Aġenzija ANSA|url=https://www.ansa.it/sito/notizie/cultura/arte/2021/09/24/timeless-shapes-la-personale-di-andrea-benetti-a-bologna_aff0a702-e1e7-48c2-9688-7148d8f09572.html|pubblikazzjoni=ANSA}}</ref><ref>{{Ċita web|titlu=Assemblea leġiżlativa Viġġ fil-arti ma' Andrea Benetti|url=https://www.ilrestodelcarlino.it/bologna/cronaca/assemblea-legislativa-viaggio-nellarte-con-andrea-benetti-93f9e9f6?live|pubblikazzjoni=Il Resto del Carlino}}</ref> * "Il-Kuluri f'Venezja" (Venezja, Palazzo Zaguri, fl-2023);<ref>{{Ċita web|titlu=Mostra "Colors in Venice" ta' Andrea Benetti|url=https://www.veneziatoday.it/eventi/andrea-benetti-colors-in-venice.html|pubblikazzjoni=Venezia Today}}</ref> * "Mewġa Preistorika" ([[Milan]], l-Ispazju ArteAria, fl-2023).<ref>{{Ċita web|titlu=Il-pittura rupestri tirrivivi ma' Andrea Benetti fil-Milan|url=https://www.ansa.it/sito/notizie/cultura/arte/2023/11/10/la-pittura-rupestre-rivive-con-andrea-benetti-a-milano_de8abdf0-9c1f-4949-8b30-29952c57aa74.html|pubblikazzjoni=Aġenzija ANSA}}</ref><ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti, Neo-rupestri fil-Milan|url=https://www.ilgiornaledellarte.com/Articolo/Andrea-Benetti,-un-neorupestre-a-Milano|pubblikazzjoni=Il Giornale dell'Arte}}</ref> Fl-2020, Andrea Benetti ngħata d-49 Premju "Nettuno d'Oro", l-iktar premju artistiku importanti tal-belt ta' Bologna.<ref>{{Ċita web|titlu=Il-Nettuno d'oro mħallsa għal Andrea Benetti|url=https://bologna.repubblica.it/cronaca/2020/10/21/news/il_lions_da_il_suo_nettuno_d_oro_a_andrea_benetti-271320159/|pubblikazzjoni=la Repubblica}}</ref> == Mużewjiet u kollezzjonijiet == [[File:Andrea Benetti in mostra alla Camera dei Deputati.jpg|thumb|right|Il-prof. M. Peresani, il-prof. S. Grandi, A. Benetti fil-mostra ta' Benetti "VR60768 - anthropomorphic figure", li ġiet allestita fil-Camera dei Deputati.]] Mużewjiet u istituzzjonijiet li għamlu akkwiżizzjoni tal-opri ta' Andrea Benetti fil-kollezzjonijiet tal-arti tagħhom: * Kollezzjoni tal-arti tan-NU ([[New York]], l-[[Stati Uniti|Istati Uniti]]) - l-opra: "Kontra l-vjolenza";<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti fl-enċiklopedija Sapere|url=https://www.sapere.it/enciclopedia/Benetti%2C+Andrea.html|pubblikazzjoni=Enċiklopedija Sapere}}</ref> * Kollezzjoni tal-arti tal-Vatikan ([[Belt tal-Vatikan]]) - l-opra: "Ġieħ lil [[Papa Ġwanni Pawlu II|Karol Wojtyła]]";<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti fl-enċiklopedija Treccani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/andrea-benetti|pubblikazzjoni=Enċiklopedija Treccani}}</ref> * MACIA - Mużew tal-Arti Kontemporanja Taljana fl-Amerka ([[San José]], [[Kosta Rika|Costa Rica]]) - l-opra: "Logħob tat-tfulija";<ref>{{Ċita web|titlu=Il-paġna ta' Andrea Benetti fis-sit tal-Mużew MACIA|url=http://www.museomacia.org/collezione-permanente-arte-contemporanea-italiana/andrea-benetti-arte-contemporanea.html|pubblikazzjoni=Mużew MACIA|data-aċċess=2025-05-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210629192537/https://museomacia.org/collezione-permanente-arte-contemporanea-italiana/andrea-benetti-arte-contemporanea.html|arkivju-data=2021-06-29|url-status=dead}}</ref> * Kollezzjoni tal-arti tal-Quirinale · il-Presidenza tar-Repubblika tal-Italja · (Ruma – l-Italja) - l-opra: "Kaċċa VII";<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti fl-enċiklopedija WikiArt|url=https://www.wikiart.org/en/andrea-benetti|pubblikazzjoni=Enċiklopedija WikiArt}}</ref> * Palazzo Montecitorio · il-Parlament tal-Italja · il-Kamra tad-Deputati (Ruma – l-Italja) - l-opra: "Id-9 ta' Novembru 1989";<ref>{{Ċita web|titlu=Il-moda tal-arti: il-gust Neo-rupestri ta' Andrea Benetti|url=https://www.myluxury.it/articolo/l-arte-che-va-di-moda-il-gusto-neorupestre-di-andrea-benetti/40475/|pubblikazzjoni=My Luxury|data-aċċess=2025-05-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210515175928/https://www.myluxury.it/articolo/l-arte-che-va-di-moda-il-gusto-neorupestre-di-andrea-benetti/40475/|arkivju-data=2021-05-15|url-status=dead}}</ref> * Kollezzjoni tal-arti tal-Università ta' Richmond (Richmond - l-Istati Uniti) - l-opra: "Ittir"; * Kollezzjoni tal-arti tal-Università ta' Ferrara ([[Ferrara]] – l-Italja) - l-opra: "Ominidu ta' Porto Badisco I";<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti – preHISTORIA CONTEMPORANEA – Sistema Mużewali tal-Università ta' Ferrara|url=http://www.unife.it/sma/it/le-mostre/archivio-delle-mostre/2016/andrea-benetti-prehistoria-contemporanea/andrea-benetti-prehistoria-contemporanea|pubblikazzjoni=Università ta' Ferrara}}</ref> * Kollezzjoni tal-arti tal-Università ta' Bari ([[Bari]] - l-Italja) - l-opra: "Dgħajsa bis-siġar";<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti: Kuluri u Sewwieq tal-Origini|url=https://www.uniba.it/it/eventi-alluniversita/anno-2014/andrea-benetti-colori-e-suoni-delle-origini|pubblikazzjoni=Sit tal-Università ta' Bari}}</ref> * MAMbo · il-Mużew tal-Arti Moderna ta' Bologna (Bologna – l-Italja) - l-opra: "Fjuri tal-Lotus";<ref>{{Ċita web|titlu=Fior di Loto – L-opra ta' Benetti fil-Kollezzjoni tal-MamBo|url=https://www.museibologna.it/mambo/collezioneonline/scheda/&collezione=2&sfogliaper=titolo&id=6121|pubblikazzjoni=Sit tal-Mużew MAMbo}}</ref><ref>{{Ċita web|titlu=L-opra fil-Arċivju RAAM|url=https://archivioraam.org/opera/fior-di-loto|pubblikazzjoni=Sit tal-Arċivju RAAM}}</ref> * Museion · il-Mużew tal-Arti Moderna u Kontemporanja ta' [[Bolzano]] ([[Bolzano]] – l-Italja) - l-opra: "Istint primittiv II";<ref>{{Ċita web|titlu=L-opra fis-sit tal-Beni Kulturali|url=https://oggetti-musei-archivi.prov.bz.it/Details/bz/60004248|pubblikazzjoni=Online-Katalog der Sammlungen von Museen und Archiven in Südtirol}}</ref><ref>{{Ċita web|titlu=L-opra fil-Arċivju RAAM|url=https://archivioraam.org/opera/istinto-primitivo-ii-2|pubblikazzjoni=Sit tal-Arċivju RAAM|data-aċċess=2025-05-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20250502154133/https://archivioraam.org/opera/istinto-primitivo-ii-2|arkivju-data=2025-05-02|url-status=dead}}</ref> * Kollezzjoni tal-arti tal-Ministeru għall-Ġustizzja u d-Drittijiet Umani ta' [[Buenos Aires]] (Buenos Aires - l-[[Arġentina]]) - l-opra: "Lapsijiet maqsumin";<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti fl-“The Educational Encyclopedia”|url=https://www.edueda.net/index.php?title=Andrea_Benetti#Collezioni_Estere|pubblikazzjoni=The Educational Encyclopedia}}</ref> * CAMeC – iċ-Ċentru tal-Arti Moderna u Kontemporanja – ([[La Spezia]] – l-Italja) - l-opra: "Grotta taċ-ċriev";<ref>{{Ċita web|titlu=Il-patrimonju artistiku jikber|url=https://www.cittadellaspezia.com/2019/06/20/decine-di-opere-donate-al-camec-il-patrimonio-artistico-cresce-288850/|pubblikazzjoni=Città della Spezia}}</ref> * il-Mużew F. P. Michetti (Francavilla al Mare – l-Italja) - l-opra: "Tliet teżijiet";<ref>{{Ċita web|titlu=Il-pitturi Neorupestri ta' Andrea Benetti|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2010/08/18/quelle-pitture-neorupestri-di-andrea-benetti.html|pubblikazzjoni=la Repubblica}}</ref> * il-Mużew Osvaldo Licini (Ascoli Piceno – l-Italja) - l-opra: "Ominidi u annimali I";<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti fil-Ascoli biex jagħti ħajja lill-travertino|url=https://www.picenooggi.it/2013/08/26/lartista-andrea-benetti-ad-ascoli-per-far-vivere-il-travertino/|pubblikazzjoni=Piceno Oggi}}</ref> * Kollezzjoni tal-arti tal-Kumitat ta' [[Lecce]] (Lecce – l-Italja) - l-opra: "Il-koerenza";<ref>{{Ċita web|titlu=Astrattismo, fil-Lecce l-mostra allestita fil-Camera dei Deputati|url=https://www.pugliain.net/astrattismo-lecce-mostra-benetti/|pubblikazzjoni=Puglia In}}</ref> * Kollezzjoni tal-arti tal-Fondazzjoni Giacomo Casanova (Venezja - l-Italja) - l-opra: "Ġieħ lil Giacomo Casanova".<ref>{{Ċita web|titlu=Fondazzjoni Giacomo Casanova"|url=http://www.arte.it/calendario-arte/venezia/mostra-andrea-benetti-colors-in-venice-90229|pubblikazzjoni=www.arte.it}}</ref> == Premjijiet u rikonoxximenti == *Parteċipazzjoni fit-53 Biennale ta' Venezja fl-2009;<ref name=":0">{{Ċita web |titlu=Andrea Benetti u l-Arti Neo-rupestri tiegħu |url=https://bologna.repubblica.it/cronaca/2013/04/12/news/andrea_benetti_e_la_sua_arte_neorupestre-56465622/ |pubblikazzjoni=la Repubblica}}</ref> *Premju Michetti LXI fl-2010;<ref name=":1">{{Ċita web |titlu=Andrea Benetti fl-Enċiklopedija Treccani |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/andrea-benetti |pubblikazzjoni=Enċiklopedija Treccani}}</ref> *Premju Internazzjonali “Excellence” fl-2014;<ref name=":2">{{Ċita web |titlu=Artisti tal-Mużew MACIA |url=https://museomacia.org/collezione-permanente-arte-contemporanea-italiana/andrea-benetti-arte-contemporanea.html |pubblikazzjoni=Mużew MACIA |data-aċċess=2025-05-04 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210629192537/https://museomacia.org/collezione-permanente-arte-contemporanea-italiana/andrea-benetti-arte-contemporanea.html |arkivju-data=2021-06-29 |url-status=dead }}</ref> *id-49 Premju Nettuno d'oro fl-2020.<ref name=":3">{{Ċita web |titlu=Andrea Benetti fl-“The Educational Encyclopedia” |url=https://www.edueda.net/index.php?title=Andrea_Benetti#Collezioni_Estere |pubblikazzjoni=The Educational Encyclopedia}}</ref> == Biblijografija == [[File:Papa-opera-andrea-benetti.jpg|right|thumb|Vatikan, 28/11/12 - Il-Papa Benedettu XVI jirċievi l-opra ta' Benetti “Omaggio a Karol Wojtyla” mugħtija mill-A.N.F.E.]] * K. H. Keller, G. Rossi, R. Sabatelli: ''Andrea Benetti u Lanfranco Di Rico – Settembru 2001'', Johns Hopkins University, Bologna, 2008, 12-il paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti|url=https://joseartgallery.com/artists/Andrea_Benetti/|pubblikazzjoni=Jose Art Gallery}}</ref> * Awturi varji: ''Arti u kultura – Pont bejn l-Italja u Costa Rica'', I.I.L.A., San José, 2008, 98 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Arti u kultura – Pont bejn l-Italja u Kosta Rika|url=https://gregorio-rossi.it/pubblicazioni/arte-cultura-ponte-italia-costa_rica|pubblikazzjoni=dal Sit ta' Gregorio Rossi|data-aċċess=2025-05-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20211226134340/https://gregorio-rossi.it/pubblicazioni/arte-cultura-ponte-italia-costa_rica|arkivju-data=2021-12-26|url-status=dead}}</ref> * Awturi varji: ''Esplorazzjoni mhux tas-soltu fi ħdan il-veloċità'', Bologna, 2009, 104 paġni.<ref>{{Ċita web|titlu=Esplorazzjoni mhux kumuni tal-veloċità|url=https://museomacia.org/arte-contemporanea-italiana-bibliografia-libri-e-cataloghi/velocita-arte-contemporanea.html|pubblikazzjoni=Mużew MACIA|data-aċċess=2025-05-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20211226134434/https://museomacia.org/arte-contemporanea-italiana-bibliografia-libri-e-cataloghi/velocita-arte-contemporanea.html|arkivju-data=2021-12-26|url-status=dead}}</ref> * Andrea Benetti, Gregorio Rossi: ''Manifest tal-Arti Moderna fl-Għerien'', Umberto Allemandi & C., Venezja, 2009, 18-il paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Manifest tad-Dixxinatur Neo-rupestri ta' Andrea Benetti|url=https://museomacia.org/arte-contemporanea-italiana-bibliografia-libri-e-cataloghi/manifesto_arte_neorupestre.html|pubblikazzjoni=Mużew MACIA|data-aċċess=2025-05-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20211226134444/https://museomacia.org/arte-contemporanea-italiana-bibliografia-libri-e-cataloghi/manifesto_arte_neorupestre.html|arkivju-data=2021-12-26|url-status=dead}}</ref> * Awturi varji: ''Natura u Ħolm – Katalgu tal-Padiljun Taljan fit-53 Biennale ta' Venezja'', Umberto Allemandi & C., Venezja, 2009, 98 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Natura u Ħolm – Katalogu tal-Padiljun|url=https://gregorio-rossi.it/pubblicazioni/53.-espo-internazionale-darte-biennale-di-venezia|pubblikazzjoni=Bibliografija ta' Gregorio Rossi|data-aċċess=2025-05-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210518152540/https://gregorio-rossi.it/pubblicazioni/53.-espo-internazionale-darte-biennale-di-venezia|arkivju-data=2021-05-18|url-status=dead}}</ref> * Carlo Fabrizio Carli: ''Dijorama Taljana – il-61 Premju Michetti'', Vallecchi, Francavilla al Mare, 2010, 202 paġni.<ref>{{Ċita web|titlu=Francavilla al Mare (CH), 24 Lulju – 31 Awissu 2010 LXI Premju Michetti – Arte u Ambjent|url=https://www.giulianovanews.it/2010/07/francavilla-al-mare-ch-24-luglio-–-31-agosto-2010-lxi-premio-michetti-arte-e-ambiente/|pubblikazzjoni=Giulianova News}}</ref> * C. Parisot, P. Pensosi: ''Ritratti tal-artisti'', Edizioni Casa Modigliani, Ruma, 2010, 72 paġna. * Simona Gavioli: ''Andrea Benetti – Qabel il-Preżent'', Media Brain, Bologna, 2009, 52 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Event – Mostra ta' Andrea Benetti|url=https://robertafilippi.wordpress.com/2011/05/01/mostra_benetti/|pubblikazzjoni=Roberta Filippi}}</ref> * Awturi varji: ''Andrea Benetti – Il-Pittura Moderna fl-Għerien'', il-Kumitat ta' Castellana Grotte, Castellana Grotte, 2011, 58 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Castellana grotte, l-arti tirritorna lill-orrigini|url=http://bari.repubblica.it/cronaca/2011/09/07/foto/la_pittura_torna_alle_origini_i_lavori_di_binetti_nelle_grotte-21358167/|pubblikazzjoni=la Repubblica}}</ref> * D. Iacuaniello, C. Parisot, G. Rossi: ''M173 - Traċċi apokrifi'', l-Istitut Ewropew ta' Pegaso, Ruma, 2012, 70 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti: M173 – Tracc apokrifi fil-arti kontemporanja|url=https://issuu.com/andreabenetti/docs/arte_italiana_contemporanea-pittura|pubblikazzjoni=Issuu|data-aċċess=2025-05-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160305060247/https://issuu.com/andreabenetti/docs/arte_italiana_contemporanea-pittura|arkivju-data=2016-03-05|url-status=dead}}</ref> * G. Rossi, D. Scarfì: ''Is-Simboliżmu fil-Pittura Moderna fl-Għerien'', Mediabrain, [[Siracusa]], 2012, 88 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Siracusa tgħabbi l-pittura Neo-rupestri ta' Andrea Benetti, ġà preżentata wkoll fil-53ma Biennale ta' Venezja|url=https://www.siracusanews.it/siracusa-ospitera-la-pittura-neorupestre-di-andrea-benetti-gia-presentata-anche-alla-53-biennale-di-venezia/|pubblikazzjoni=Siracusa News}}</ref> * Andrea Benetti, Silvia Grandi: ''Kuluri u Ħsejjes tal-Oriġini'', Qudulibri, Bologna, 2013, 86 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Ktieb Kuluri u Sewwieq tal-Origini. Ediz. Italjana u Ingliża – A. Benetti – Qudulibri |url=https://www.lafeltrinelli.it/libri/andrea-benetti/colori-e-suoni-origini-ediz/9788890851308|pubblikazzjoni=La Feltrinelli}}</ref> * Andrea Benetti, Stefano Papetti: ''Mill-blat għat-tiela – It-travertin fil-pittura moderna fl-għerien'', Qudulibri, Ascoli P., 2014, 54 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti – Mill-ġgħabar għall-qmam – Travertino fil-pittura Neo-rupestri|url=https://www.librerie.coop/libri/9788890851360-dalla-roccia-alla-tela-il-travertino-nella-pittura-neorupestre-qudulibri/|pubblikazzjoni=Librerie Coop}}</ref> * A. Benetti, S. Cassano, D. Coppola, A. F. Uricchio: ''Kuluri u Ħsejjes tal-Oriġini'', Qudulibri, Bari, 2014, 58 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Kuluri u Sewwieq tal-Origini. Fil-Bari il-proġett artistiku “Neo-rupestri” ta' Andrea Benetti|url=https://www.famedisud.it/colori-e-suoni-delle-origini-a-bari-il-progetto-artistico-neorupestre-di-andrea-benetti-e-frank-nemola/|pubblikazzjoni=Fame di Sud}}</ref> * Andrea Benetti, Silvia Grandi: ''Il-Kulur tad-Dawl'', Qudulibri, Bologna, 2014, 56 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti – Il-Kulur tal-Dawl|url=https://cris.unibo.it/handle/11585/533026|pubblikazzjoni=Riċerka tal-Università ta' Bologna}}</ref><ref>{{Ċita web|titlu=Il-Kulur tal-Dawl - Opri b'kuluri bajda|url=https://www.lafeltrinelli.it/colore-della-luce-opere-in-libro-andrea-benetti/e/9788899007003|pubblikazzjoni=La Feltrinelli}}</ref> * A. Benetti, S. Grandi, M. Peresani, M. Romandini, G. Virelli: ''VR60768 - figura antropomorfika'', Qudulibri, Ruma, 2015, 80 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti - VR60768 anthropomorphic figure|url=https://cris.unibo.it/handle/11585/556340|pubblikazzjoni=Riċerka tal-Università ta' Bologna}}</ref> * Andrea Benetti, Toti Carpentieri: ''Astrattiżmu tal-Oriġini'', Qudulibri, Lecce, 2015, 60 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=”Astrattismo tal-Origini” ta' Andrea Benetti fil-Castello Carlo V|url=https://www.castellocarlov.it/astrattismo-delle-origini/|pubblikazzjoni=Sit tal-Castello Carlo V|data-aċċess=2025-05-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20250428221240/https://www.castellocarlov.it/astrattismo-delle-origini/|arkivju-data=2025-04-28|url-status=dead}}</ref> * Awturi varji: ''L-Arti Moderna fl-Għerien'', Monografija, Qudulibri, Bologna, 2015, 208 paġni.<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti - Arte Neo-rupestre. Ediz. Italjana u Ingliża|url=https://www.puntoeinaudibrescia.it/scheda-libro/andrea-benetti/andrea-benetti-arte-neorupestre-ediz-italiana-e-inglese-9788890851315-2291565.html|pubblikazzjoni=Edizioni Einaudi|data-aċċess=2025-05-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210514164414/https://www.puntoeinaudibrescia.it/scheda-libro/andrea-benetti/andrea-benetti-arte-neorupestre-ediz-italiana-e-inglese-9788890851315-2291565.html|arkivju-data=2021-05-14|url-status=dead}}</ref> * Andrea Benetti, Fiorenzo Facchini, Fernando Lanzi, Gioia Lanzi: ''Signum Crucis'', Qudulibri, Bologna, 2016, 42 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Signum Crucis - Edizzjoni multilingwi|url=https://www.puntoeinaudibrescia.it/scheda-libro/andrea-benetti/signum-crucis-9788899007157-2461353.html|pubblikazzjoni=Edizioni Einaudi|data-aċċess=2025-05-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210520173226/https://www.puntoeinaudibrescia.it/scheda-libro/andrea-benetti/signum-crucis-9788899007157-2461353.html|arkivju-data=2021-05-20|url-status=dead}}</ref> * A. Benetti – P. Fameli – A. Fiorillo – F. Fontana – M. Peresani – M. Romandini – I. Schipani – U. T. Hohenstein: "Preistorja Kontemporanja", Qudulibri, Ferrara, 2016, 64 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=”PreHistoria contemporanea” ta' Andrea Benetti|url=https://www.lafeltrinelli.it/libri/andrea-benetti/prehistoria-contemporanea-ediz-illustrata/9788899007188|pubblikazzjoni=La Feltrinelli}}</ref> * A. Benetti – P. Fameli – A. Marrone – M. Ratti: "Ġieħ lill-pittura fl-għerien", Qudulibri, La Spezia, 2016, 58 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Omaggio lill-pittura rupestri – Andrea Benetti|url=https://www.libreriauniversitaria.it/omaggio-pittura-rupestre-benetti-andrea/libro/9788899007232|pubblikazzjoni=Libreria Universitaria}}</ref> * Andrea Benetti - Silvia Grandi: "Uċuħ kontra l-vjolenza", Qudulibri, Bologna, 2017, 40 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Volti kontra l-violenza|url=https://www.libreriauniversitaria.it/volti-contro-violenza-benetti-andrea/libro/9788899007256|pubblikazzjoni=Libreria Universitaria}}</ref> * Andrea Benetti - Stefano Bonaga - Gregorio Rossi - Corrado Rozzi: "Għamliet bla Żmien", Qudulibri, Bologna, 2021, 44 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Timeless shapes. Formi mingħajr tempi – Andrea Benetti – Qudulibri |url=https://www.ibs.it/timeless-shapes-forme-senza-tempo-libro-andrea-benetti/e/9788899007904|pubblikazzjoni=IBS Libri}}</ref> * Andrea Benetti - Francesco Paolo Campione - Tiziana Fuligna - Gaia Giorgetti: "Il-Kuluri f'Venezja", Qudulibri, Venezja, 2023, 90 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Colors in Venice. Edizzjoni Italjana u Ingliża – Andrea Benetti – Qudulibri |url=https://www.unilibro.it/libro/benetti-andrea-campione-f-p-cur/colors-venice-ediz-italiana-inglese/9791281171077|pubblikazzjoni=Librerie Unilibro}}</ref> * Andrea Benetti - Luciana Apicella - Stefano Bonaga: "Mewġa Preistorika", Qudulibri, Milano, 2023, 48 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Prehistoric Wave. Katalogu tal-mostra – Andrea Benetti – Qudulibri |url=https://www.lafeltrinelli.it/prehistoric-wave-catalogo-della-mostra-libro-andrea-benetti/e/9791281171176|pubblikazzjoni=La Feltrinelli}}</ref> * Francesco Paolo Campione - Stefano Papetti - Stefano Odoardi: "Dawl fis-silenzju", Alchemical shadows, Ascoli Piceno, 2023, 48 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Luce fil-silenzju – Andrea Benetti – Alchemical shadows |url=https://www.comune.ap.it/flex/cm/pages/ServeBLOB.php/L/IT/IDPagina/25571|pubblikazzjoni=Kumitat ta' Ascoli Piceno}}</ref> == Referenzi == {{Referenzi}} == Ħoloq esterni == * [https://www.andreabenetti.com Andrea Benetti - Sit uffiċjali - Taljan] * [https://www.andreabenetti.eu Andrea Benetti - Sit uffiċjali - Ingliż] * [https://www.treccani.it/enciclopedia/andrea-benetti Andrea Benetti fl-enċiklopedija Treccani] * [https://www.sapere.it/enciclopedia/Benetti%2C+Andrea.html Andrea Benetti fl-enċiklopedija De Agostini] * [https://www.wikiart.org/en/andrea-benetti Andrea Benetti fl-enċiklopedija WikiArt] * [https://vimeo.com/409226880 Andrea Benetti - Il-vidjo ta' preżentazzjoni] {{Awtorità}} {{DEFAULTSORT:Benetti, Andrea}} [[Kategorija:Pitturi Taljani]] [[Kategorija:Artisti]] [[Kategorija:Twieldu fl-1964]] [[Kategorija:Nies ħajjin]] o1y2zyqx6jwd3bte3r6sfx6zpdvjcjd 0 34089 330645 330587 2026-06-21T15:14:36Z ToniSant 4257 /* Ġunju */ +ref 330645 wikitext text/x-wiki '''Din hija lista ta' nies notevoli Maltin li mietu fl-2026.''' F'din il-lista jidhru biss ismijiet ta' nies li l-mewt tagħhom hija kkonfermata peremezz ta' rapport/i minn sorsi verifikabbli. Żidiet bla referenza għal sors verifikabbli jitneħħew minn hawn u jitpoġġew fil-[[Diskussjoni:Nies Maltin li mietu fl-2026|paġna ta' diskussjoni]] sakemm jiġu verifikati sew. Dwar kull persuna jinġabru biss dawn id-dettalji hawn: * Data: Isem u Kunjom, età (jew "??" meta din mhux magħrufa), għal xiex inhi magħrufa l-persuna, kawża tal-mewt (m'għandu jiddaħħal xejn meta mhux magħrufa uffiċjalment) - tagħrif ieħor f'każ ta' persuna li mhux inkluża f'Wikidata (eż. data tat-twelid), referenzi (għandu jkun hemm aktar minn waħda f'każ ta' nies aktar notevoli) '''''Nota:''' id-data tal-mewt m'għandix tkun dik ta' meta tħabbret imma ta' meta seħħet.'' ---- == Jannar == * 2: [[Tony Carr]], 98, mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tony-carr-pioneering-maltese-jazz-drummer-dies.1121949|titlu=Tony Carr, Maltese jazz drummer to the stars, dies|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-01-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-perkussjonist-tony-carr-george-caruana-jmut-fl-eta-ta-98-sena/|titlu=Il-perkussjonist Tony Carr (George Caruana) jmut fl-età ta’ 98 sena|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/01/02/tony-carr-passes-away/|titlu=Renowned Maltese drummer, Tony Carr, passes away aged 98|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-01-02|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/138938/maltese_jazz_great_tony_carr_dies_aged_98|titlu=Maltese jazz great Tony Carr dies aged 98|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=2 Jannar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-02/local-news/Maltese-jazz-legend-Tony-Carr-passes-away-aged-98-6736286044|titlu=Maltese jazz legend, Tony Carr, passes away aged 98 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-ta-98-sena-d-drummer-malti-tony-carr/|titlu=Imut ta' 98 sena d-drummer Malti Tony Carr|data=2026-01-02|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-ta-98-sena-d-drummer-famuz-malti-tony-carr-li-daqq-mal-akbar-stilel-muzikali/|titlu=Imut ta’ 98 sena d-drummer famuż Malti Tony Carr li daqq mal-akbar stilel mużikali|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=3 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.melodija.eu/post/tony-carr-george-caruana-maltese-jazz-pioneer-dies-at-98|titlu=Tony Carr (George Caruana): Maltese Jazz Pioneer Dies at 98|kunjom=Mifsud|isem=Noel|data=2026-01-05|sit=Melodija|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.sussexexpress.co.uk/news/fond-tribute-on-death-of-drummer-who-played-with-the-greats-5465983|titlu=Fond tribute on death of drummer who played with the greats|kunjom=Hewitt|isem=Phil|data=2026-01-10|sit=SussexWorld|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-10}}</ref> * 5: [[George Spiteri]], 90, mużiċist u l-ewwel leader tal-[[Orkestra Filarmonika ta' Malta]] (twieled: 20 ta’ Lulju 1935) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-6-2026.1122080|titlu=Announcements − January 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-george-spiteri-l-ewwel-leader-tal-orkestra-filarmonika-ta-malta/|titlu=Imut George Spiteri, l-ewwel leader tal-Orkestra Filarmonika ta’ Malta|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/reel/1540894257190704/?t=49|titlu=MPO: Protagonisti - George Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Joe Julian|data=6 Jannar 2026|sit=Facebook}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/a-real-gentleman-good-musician-violinist-george-spiteri-dies-aged-90.1122103|titlu='A real gentleman': trailblazing violinist George Spiteri dies at 90|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref> * 6: [[Thomas Farrell]], 89, għalliem u l-ewwel sindku ta' Ħaż Żabbar <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/thomas-farrell-first-mayor-zabbar-dies-aged-89.1122141|titlu=Thomas Farrell, first mayor of Żabbar, dies aged 89|kunjom=|isem=|data=2026-01-07|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-07}}</ref> * 14: [[Paul Chetcuti Caruana]], 77, tabib u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-deputat-laburista-t-tabib-paul-chetcuti-caruana/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Deputat Laburista t-Tabib Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=14 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-mp-paul-chetcuti-caruana-dies.1122497|titlu=Mosta doctor Paul Chetcuti Caruana, targeted by 1977 letter bomb, dies aged 77|kunjom=Calleja|isem=Claudia|data=2026-01-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-14/local-news/Paul-Chetcuti-Caruana-who-survived-letter-bomb-attempt-in-1977-dies-6736286334|titlu=Paul Chetcuti Caruana, who survived letter-bomb attempt in 1977, dies - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-15}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/parliament-pays-tribute-mosta-doctor-pl-mp-paul-chetcuti-caruana.1123482|titlu=Parliament pays tribute to Mosta doctor and PL MP Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-02-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-02}}</ref> * 20: [[Matthew Wismayer]], 53, fundatur ta' Schools for Africa (Malta) Foundation <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/matthew-wismayer-schools-africa-foundation-entrepreneur-dies.1122791|titlu=Matthew Wismayer, who turned a cancer diagnosis into inspiration, dies aged 53|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-01-20|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-matthew-wismayer-il-mohh-wara-progett-biex-jigu-meghjuna-tfal-fl-afrika/|titlu=Imut Matthew Wismayer, il-moħħ wara proġett biex jiġu megħjuna tfal fl-Afrika|kunjom=|isem=|data=2026-01-20|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/malta/founder-of-prince-princess-malta-matthew-wismayer-passes-away/|titlu=Founder Of 'Prince & Princess Malta' Matthew Wismayer Passes Away|kunjom=Spiteri|isem=Rebecca Scalvini|data=2026-01-20|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/matthew-wismayer-passes-away-aged-53|titlu=Maltese Entrepreneur Matthew Wismayer passes away at 53|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-21-2026.1122811|titlu=Announcements – January 21, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> * 20: [[George Callus]], 88, ko-fundatur tal-Comtec (twieled: 8 ta' Settembru 1937) <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/comtec-co-founder-george-callus-has-passed-away|titlu=Comtec Co-Founder George Callus has passed away|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ir-ragel-ta-amy-callus-orlando-mrs-axiak-ta-simpatici/|titlu=Imut ir-raġel ta’ Amy Callus Orlando, Mrs Axiak ta’ Simpatiċi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/nimmissjak-immens-ghaziz-l-attrici-amy-callus-thabbar-it-telfa-ta-zewgha-george/|titlu="Nimmissjak Immens, Għażiż" - L-Attriċi Amy Callus Tħabbar It-Telfa Ta' Żewġha George|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-01-22|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-23-2026.1122923|titlu=Announcements – January 23, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> == Frar == * 4: [[Alfred Abela]], 80, eks-assistent kummissarju tal-pulizija <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-assistent-kummissarju-tal-pulizija-alfred-abela/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Assistent Kummissarju tal-Pulizija Alfred Abela|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 5: [[Philip Farrugia Randon]], 76, avukat u kittieb li ħoloq il-karattru ta' Puttinu <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/dedicated-patriot-philip-farrugia-randon-dies.1123612|titlu='Dedicated patriot' Philip Farrugia Randon dies|kunjom=|isem=|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-6-2026.1123652|titlu=Announcements − February 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-dr-philip-farrugia-randon-avukat-u-awtur-li-holoq-il-karattru-puttinu/|titlu=Imut Dr Philip Farrugia Randon, avukat u awtur li ħoloq il-karattru Puttinu|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-02-05|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-philip-farrugia-randon.1124083|titlu=Appreciation: Philip Farrugia Randon|kunjom=De Bono|isem=Anthony|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 5: [[Helen Micallef]], 75, kantanta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/helen-micallef-eurovision-1972-singer-dies-aged-75.1123643|titlu=Helen Micallef, Eurovision 1972 singer, dies aged 75|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-helen-micallef-l-ewwel-maltija-fil-eurovision/|titlu=Tmut Helen Micallef, l-ewwel kantanta Maltija fil-Eurovision|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=5 Frar 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/139589/veteran_singer_helen_micallef_dies_aged_75|titlu=Veteran singer Helen Micallef dies aged 75|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=5 Frar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/helen-micallef-tinghata-l-ahhar-tislima-ghada-s-sibt/|titlu=Helen Micallef tingħata l-aħħar tislima għada s-Sibt|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-05/local-news/Helen-Micallef-first-Maltese-woman-at-Eurovision-dies-at-75-6736286990|titlu=Helen Micallef, first Maltese woman at Eurovision, dies at 75 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/iccelebrata-l-hajja-tal-kantanta-helen-micallef/|titlu=Iċċelebrata l-ħajja tal-kantanta Helen Micallef|kunjom=Falzon|isem=Anton|data=7 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 8: [[Paul Aquilina]], 94, Ġiżwita Malti bbażat fl-Indja <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-fr-paul-aquilina-l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja/|titlu=Imut Fr Paul Aquilina – l-aħħar Ġiżwita Malti fl-Indja|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=8 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja-jkanta-l-ghanjiet-tal-milied/|titlu=L-aħħar Patri Ġiżwita Malti fl-Indja jkanta l-Għanjiet tal-Milied|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=25 Diċembru 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/mort-l-indja-biex-narah-jordna-sacerdot-u-kantajt-bil-malti-waqt-il-funeral-ta-fr-aquilina/|titlu=“Mort l-Indja nara żagħżugħ jiġi ordnat qassis, u spiċċajt inkanta bil-Malti fil-funeral ta’ Fr Aquilina”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-15-2026.1124084|titlu=Announcements – February 15, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 10: [[Lina Brockdorff|Lina Brockdorff,]] 95, kittieba <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/awardwinning-writer-lina-brockdorff-dies-aged-96.1123850|titlu=Novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-02-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-awtrici-lina-brockdorff-fl-eta-ta-95-sena/|titlu=Tmut l-awtriċi Lina Brockdorff fl-età ta' 95 sena|data=2026-02-10|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbret-il-mewt-tax-xandara-u-l-kittieba-lina-brockdorff/|titlu=Tħabbret il-mewt tax-xandara u l-kittieba Lina Brockdorff|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=10 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-10/local-news/Maltese-novelist-and-playwright-Lina-Brockdorff-dies-aged-95-6736287109|titlu=Maltese novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-10}}</ref> * 10: [[Achille Cauchi]], 86, monsinjur Għawdxi, ħu l-Isqof [[Nikol Cauchi]] <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-monsinjur-achille-cauchi/|titlu=Imut Monsinjur Achille Cauchi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/mons-achille-cauchi-10-02-2026|titlu=Mons. Achille Cauchi - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Laurence Grech]], 77, ġurnalist u eks-editur tas-Sunday Times of Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-times-malta-editor-laurence-grech-dies-aged-77.1124107|titlu=Former Times of Malta editor Laurence Grech dies, aged 77|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-laurence-grech-il-ggant-tal-gurnalizmu-l-eks-editur-tat-times-of-malta/|titlu=Imut Laurence Grech, “il-ġgant tal-ġurnaliżmu”, l-eks-editur tat-Times of Malta|data=15 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-16-2026.1124125|titlu=Announcements – February 16, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-16|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/laurence-grech-15-02-2026|titlu=Laurence Grech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Esmeralda Galea Camilleri]], 37, mużiċista <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/hafna-mahsuda-bil-mewt-tal-muzicista-brava-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=Ħafna Maħsuda Bil-Mewt Tal-Mużiċista Brava Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-02-16|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/kont-titpaxxa-tismaghha-tmut-il-muzicista-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=“Kont titpaxxa tismagħha” – tmut il-mużiċista Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=16 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 16: [[Mario Bonnici]], 76, kantant <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-kanzunetta-li-kont-iddedikaktli-se-tibqa-fqalbi-imut-il-kantant-mario-bonnici/|titlu=“Il-kanzunetta li kont iddedikajtli se tibqa’ f’qalbi” – imut il-kantant Mario Bonnici|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 18: [[Julian Attard]], 44, amministratur tal-futbol ma' [[Marsaxlokk FC]] u [[Floriana FC]] (twieled fis-27 ta' Novembru 1981) <ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/02/18/former-marsaxlokk-and-floriana-fc-administrator-julian-attard-dies/|titlu=Former Marsaxlokk and Floriana FC administrator Julian Attard dies|kunjom=Lia|isem=Gianluca|data=2026-02-18|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-02-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/hallejtna-kmieni-wisq-habib-imut-julian-attard-tat-tim-tal-futbol-ta-marsaxlokk/|titlu=“Ħallejtna kmieni wisq ħabib” – imut Julian Attard, tat-tim tal-futbol ta’ Marsaxlokk|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=18 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 23: [[Manuel Casha]], 81, mużiċist, kittieb, u folklorista <ref> {{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-muzicist-manuel-casha-fl-awstralja/ |sit=ONEnews|data=24 Frar 2026|isem=Josef|kunjom=Caruana|lingwa=mt|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u mużiċist Manuel Casha fl-Awstralja}}</ref> * 28: [[Mario Buhagiar]], 81 professur tal-istorja tal-arti <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/mario-buhagiar-founder-art-history-department-dies-aged-81.1124795|titlu=Mario Buhagiar, founder of art history department dies aged 81|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-03-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/03/02/prof-mario-buhagiar/|titlu=Founder of the arts History Department – Professor Mario Buhagiar passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2 Marzu 2026|sit=The Maltese Herald|lingwa=en}}</ref> == Marzu == * 8: [[Joseph Gatt (Caritas)|Joseph Gatt]], 81, pijunier fir-riabilitazzjoni tad-drogati f'Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-gatt-drug-rehabilitation-pioneer-dies-aged-81.1125168|titlu=Joseph Gatt, drug rehabilitation pioneer, dies aged 81|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/segwi-meta-konna-fl-infern-habba-d-droga-joe-kien-anglu-kustodju/|titlu=Segwi: “Meta konna fl-infern ħabba d-droga Joe kien anġlu kustodju”|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=9 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 13: [[Luciano Bonello Bianco]], 72, propjetarju ta' Luciano Restaurant <ref>{{Ċita web|url= https://timesofmalta.com/article/announcements-march-15-2026.1125478 |titlu=Announcements|sit=Times of Malta|data-aċċess=2026-03-15}}</ref> * 21: [[Charles Micallef St John]], 81, kittieb u eks-kunsillier tal-Gżira <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-awtur-charles-micallef-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St John|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=21 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/21/imut-l-awtur-chaf-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St. John|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-03-21|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 22: [[Calvin Brincat]], 32, parteċipant fil-programm tat-television ''Hazzzard'', kanċer <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-calvin-brincat-li-ggieled-2-tipi-ta-kancer-u-kien-ippartecipa-fhazzzard/|titlu=Imut Calvin Brincat li ġġieled 2 tipi ta' kanċer u kien ipparteċipa f'HazZzard|data=2026-03-23|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-iz-zaghzugh-calvin-brincat-ta-hazzzard/|titlu=Imut iż-żagħżugħ Calvin Brincat ta’ HazZzard|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=23 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tributes-paid-truly-sensitive-soul-cancer-patient-calvin-brincat.1125893|titlu=Tributes paid to 'truly sensitive soul', cancer victim Calvin Brincat|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 29: [[Elio Lombardi]], 92, kittieb u direttur tal-films <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/prolific-filmmaker-author-elio-lombardi-dies-aged-92.1126197|titlu=Prolific film-maker, author Elio Lombardi dies aged 92|kunjom=|isem=|data=2026-03-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-awtur-tal-kotba-u-direttur-tal-films-elio-lombardi/|titlu=Imut l-awtur tal-kotba u direttur tal-films Elio Lombardi|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-03-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/29/tithabbar-il-mewt-ta-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Elio Lombardi fl-età ta' 92 sena|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-03-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-attur-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u attur Elio Lombardi fl-età ta’ 92 Sena|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=29 Marzu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-elio-lombardi-figura-prominenti-fil-films-u-l-letteratura-maltija/|titlu=Imut Elio Lombardi, figura prominenti fil-films u l-letteratura Maltija|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=29 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-03-29/local-news/Maltese-author-and-film-director-Elio-Lombardi-dies-aged-92-6736288379|titlu=Maltese author and film director Elio Lombardi dies aged 92 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbar-meta-se-jinghata-l-ahhar-tislima-elio-lombardi/|titlu=Tħabbar meta se jingħata l-aħħar tislima Elio Lombardi|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=1 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ara-elio-dejjem-gharaf-li-kien-mimli-doni-minn-alla/|titlu=Ara: “Elio dejjem għaraf li kien mimli doni minn Alla”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=8 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tinghata-l-ahhar-tislima-lil-elio-lombardi-ikona-fid-drama-maltija/|titlu=Tingħata l-aħħar tislima lil Elio Lombardi … ikona fid-drama Maltija|kunjom=Camilleri|isem=Enrique|data=8 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> == April == * 2: [[Edmond Zarb]], 81, kittieb u mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/02/tithabbar-il-mewt-tal-muzicist-u-awtur-edmond-zarb/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-mużiċist u awtur Edmond Zarb|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-02|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tajt-kontribut-lill-kultura-maltija-imut-l-awtur-u-pjanist-edmond-zarb|titlu=“Tajt kontribut lill-kultura Maltija” – imut l-awtur u pjanist Edmond Zarb|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 6: [[Graziella Castillo]], 47, direttur tal-Aġenzija Appoġġ <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/graziella-castillo-director-agenzija-appogg-dies-aged-47.1126547|titlu=Graziella Castillo, director of Agenzija Appoġġ, dies aged 47|kunjom=|isem=|data=2026-04-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-graziella-castillo-direttrici-tal-agenzija-appogg/|titlu=Tmut Graziella Castillo – Direttriċi tal-Aġenzija Appoġġ|data=6 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 11: [[Colin Willis]], 81, eks-kummissajru Awstraljan għal Malta u attur <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-13/local-news/Well-known-actor-Colin-Willis-passes-away-aged-81-6736288759|titlu=Well-known actor Colin Willis passes away aged 81 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-04-13}}</ref> * 12: [[Aurelio Belli]], 49, mużiċist u arranġatur <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/musician-mpo-manager-aurelio-belli-dies-aged-49.1126829|titlu=Musician and MPO manager Aurelio Belli dies, aged 49|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-04-12|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://slippedisc.com/2026/04/malta-mourns-maestro-49/|titlu=Malta mourns maestro, 49|kunjom=lebrecht|isem=Norman|data=12 April 2026|sit=Slipped Disc|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-12/local-news/Maestro-Aurelio-Belli-dies-aged-49-6736288731|titlu=Maestro Aurelio Belli dies, aged 49 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/140933/maestro_aurelio_belli_dies_at_49_|titlu=Maestro Aurelio Belli dies at 49|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=12 April 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-il-maestro-aurelio-belli/|titlu=Imut il-Maestro Aurelio Belli|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=12 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-is-surmast-aurelio-belli/|titlu=Imut is-Surmast Aurelio Belli|kunjom=|isem=|data=2026-04-12|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-maestro-aurelio-belli-fl-eta-ta-49-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Maestro Aurelio Belli fl-età ta’ 49 sena|kunjom=Sacco Baldacchino|isem=Kimberley|data=12 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/12/tithabbar-il-mewt-tas-surmast-aurelio-belli/|titlu=Titħabbar il-mewt tas-Surmast Aurelio Belli|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-12|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-maestro-aurelio-belli-jinghata-l-ahhar-tislima|titlu=Tislima lill-Maestro Aurelio Belli: “Mela s-silenzju b’ħajja ta’ noti”|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=18 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Desmond Morris]], 98, etoloġista Ingliż li għex f'Malta (1968–1974) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/desmond-morris-famous-zoologist-author-painter-malta-past-dies-98.1127264|titlu=Desmond Morris, famous zoologist, author and painter with Malta past, dies at 98|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-04-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-21}}</ref> * 24: [[Mary Grech]], 88, attriċi u xandara <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/veteran-actress-mary-grech-dies-aged-88.1127413|titlu=Veteran actress Mary Grech dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-04-24|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-attrici-u-prezentatrici-mary-grech/|titlu=Tmut l-attriċi u preżentatriċi Mary Grech|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=24 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-eks-prezentattrici-televiziva-mary-grech/|titlu=Tmut l-eks preżentattriċi televiżiva Mary Grech|kunjom=Attard|isem=Francesca|data=2026-04-24|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/24/tmut-mary-grech-pijufniera-tax-xandir-u-fost-l-ewwel-ucuh-tat-televizjoni-maltija/|titlu=Tmut Mary Grech, attriċi, pijuniera tax-xandir u fost l-ewwel uċuħ tat-televiżjoni Maltija|kunjom=Abdilla|isem=Raymond|data=2026-04-24|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref> == Mejju == * 1: [[Dolindo Cassar]], 83, xandar u eks-president tas-[[Soċjetà Filarmonika La Stella]] u tat-[[Teatru Astra]] <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/tislima-lil-dolindo-cassar-li-ghadda-ghall-hajja-ta-dejjem-figura-li-halliet-marka-kbira-fil-kultura-ghawdxija/|titlu=Tislima Lil Dolindo Cassar Li Għadda Għall-Ħajja Ta’ Dejjem - Figura Li Ħalliet Marka Kbira Fil-Kultura Għawdxija|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-05-05|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.stgeorge.org.mt/events/funeral-of-dolindo-cassar/|titlu=Funeral of DOLINDO CASSAR|data=2026-05-03|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-dolindo-cassar.1129615|titlu=Appreciation: Dolindo Cassar|kunjom=Spiteri|isem=Charles|data=2026-06-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Noel Galea Bason]], 71, skultur <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/15/imut-l-artist-noel-galea-bason/|titlu=Imut l-artist Noel Galea Bason|kunjom=|isem=|data=2026-05-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/artist-noel-galea-bason-dies-aged-71.1128464|titlu=Artist Noel Galea Bason dies aged 71|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-05-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-noel-galea-bason-furjaniz-moghni-btalenti-artistici-varji/|titlu=Imut Noel Galea Bason, Furjaniż mogħni b’talenti artistiċi varji|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=15 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Norbert Ellul Vincenti]], 88, patri Franġiskan, għalliem u kittieb <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/19/imut-p-norbert-ellul-vincenti-ofm/|titlu=Imut P. Norbert Ellul Vincenti OFM|kunjom=|isem=|data=2026-05-19|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-patri-norbert-ellul-vincenti/|titlu=Imut Patri Norbert Ellul Vincenti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=19 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 26: [[Benny Muscat]], 86, sid ta' diversi ristorant <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/goodbye-nonno-renowned-restaurateur-benny-muscat-dies.1129052|titlu='Goodbye Nonno' – renowned restaurateur Benny Muscat dies|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-05-26|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-benny-muscat-il-qalb-wara-ta-marija-palazzo-pescatore-u-trattoria-del-nonno/|titlu=Imut Benny Muscat, il-qalb wara Ta’ Marija, Palazzo Pescatore u Trattoria del Nonno|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=26 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/benny-muscat-26-05-2026|titlu=Benny Muscat - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-28}}</ref> * 28: [[Rose Riolo]], 90, attriċi <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-eks-attrici-rose-riolo/|titlu=Tmut l-eks attriċi Rose Riolo|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=28 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-29-2026.1129195|titlu=Announcements – May 29, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-05-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> * 28: [[Ray Ghigo Laferla]], ??, imprenditur u DJ <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ray-ghigo-laferla-eks-dj-tal-griffin-u-fundatur-tal-ghigos-disco/|titlu=Imut Ray Ghigo Laferla, eks DJ tal-Griffin u fundatur tal-Ghigos Disco|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=29 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> == Ġunju == * 4: [[Jonathan Cardona]], 47, eks-CEO tal-[[Enemalta]] <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-enemalta-ceo-residency-malta-head-jonathan-cardona-dies.1129476|titlu=Former Enemalta CEO, Residency Malta head Jonathan Cardona dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-kap-ezekuttiv-tal-enemalta-u-residenza-malta-jonathan-cardona/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Kap Eżekuttiv tal-Enemalta u Residenza Malta Jonathan Cardona|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Ġunju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/142318/former_joseph_muscat_aide_jonathan_cardona_passes_away_|titlu=Former Joseph Muscat aide Jonathan Cardona passes away|kunjom=Azzopardi|isem=Karl|data=4 Ġunju 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-eks-kap-tal-enemalta-u-tal-programm-tac-cittadinanza-jonathan-cardona/|titlu=Imut l-eks kap tal-Enemalta u tal-programm taċ-ċittadinanza Jonathan Cardona|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=4 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/ara-il-pm-jinhasad-bil-mewt-ta-jonathan-cardona-waqt-il-gurament-tal-hatra-tal-membri-tal-kabinett/|titlu=ARA: il-PM jinħasad bil-mewt ta' Jonathan Cardona waqt il-ġurament tal-ħatra tal-membri tal-Kabinett|data=2026-06-04|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-04/local-news/CEO-of-Residency-Malta-Agency-Jonathan-Cardona-dies-6736290235|titlu=CEO of Residency Malta Agency, Jonathan Cardona, passes away - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref> * 5: [[Olivia Dow]]: ??, żeffiena u għalliema tal-ballet <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/renowned-ballet-teacher-olivia-dow-dies.1129558|titlu=Renowned ballet teacher Olivia Dow dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-olivia-dow.1129901|titlu=Appreciation: Olivia Dow|kunjom=Chetcuti|isem=Kristina|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 8: [[Antonio Briguglio]], 91, referee tal-futbol <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/sport/imut-l-ex-referee-internazzjonali-tonio-briguglio/|titlu=Imut l-ex-referee internazzjonali Tonio Briguglio|kunjom=Cossai|isem=Peter|data=2026-06-08|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/sports/football/142408/former_referee_antonio_briguglio_dies_|titlu=Former referee Antonio Briguglio dies|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/06/08/maltese-legendary-referee-tonio-briguglio-dies-aged-91/|titlu=Maltese legendary referee Tonio Briguglio dies, aged 91|kunjom=Camilleri|isem=Valhmor|data=2026-06-08|sit=SportsDesk|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Josephine Xuereb]], ??, attivita u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-pn-election-candidate-dies.1129912|titlu=Former PN election candidate dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/14/tithabbar-il-mewt-ta-josephine-xuereb/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Josephine Xuereb|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-14/local-news/Former-PN-candidate-Josephine-Xuereb-dies-6736290504|titlu=Former PN candidate Josephine Xuereb dies|data=14 Ġunju 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref>[https://netnews.com.mt/2026/06/17/josephine-xuereb-kienet-mara-li-uzat-it-talenti-taghha-biex-tkattar-il-gid/] == Ara aktar == * [[:Kategorija:Mietu fl-2026]] - tinkludi ħoloq għal artikli fil-Wikipedija dwar nies li mietu fl-2026 == Referenzi == {{Referenzi}} [[Kategorija:Nies Maltin]] [[Kategorija:2026 f'Malta]] [[Kategorija:Imwiet f'Malta]] [[Kategorija:Mietu fl-2026|*]] [[Kategorija:Listi ta' mwiet bis-sena]] baw3hp9at4lcyyy6nxq0lqyvarhnah4 330646 330645 2026-06-21T15:15:34Z ToniSant 4257 /* Ġunju */ +ref 330646 wikitext text/x-wiki '''Din hija lista ta' nies notevoli Maltin li mietu fl-2026.''' F'din il-lista jidhru biss ismijiet ta' nies li l-mewt tagħhom hija kkonfermata peremezz ta' rapport/i minn sorsi verifikabbli. Żidiet bla referenza għal sors verifikabbli jitneħħew minn hawn u jitpoġġew fil-[[Diskussjoni:Nies Maltin li mietu fl-2026|paġna ta' diskussjoni]] sakemm jiġu verifikati sew. Dwar kull persuna jinġabru biss dawn id-dettalji hawn: * Data: Isem u Kunjom, età (jew "??" meta din mhux magħrufa), għal xiex inhi magħrufa l-persuna, kawża tal-mewt (m'għandu jiddaħħal xejn meta mhux magħrufa uffiċjalment) - tagħrif ieħor f'każ ta' persuna li mhux inkluża f'Wikidata (eż. data tat-twelid), referenzi (għandu jkun hemm aktar minn waħda f'każ ta' nies aktar notevoli) '''''Nota:''' id-data tal-mewt m'għandix tkun dik ta' meta tħabbret imma ta' meta seħħet.'' ---- == Jannar == * 2: [[Tony Carr]], 98, mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tony-carr-pioneering-maltese-jazz-drummer-dies.1121949|titlu=Tony Carr, Maltese jazz drummer to the stars, dies|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-01-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-perkussjonist-tony-carr-george-caruana-jmut-fl-eta-ta-98-sena/|titlu=Il-perkussjonist Tony Carr (George Caruana) jmut fl-età ta’ 98 sena|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/01/02/tony-carr-passes-away/|titlu=Renowned Maltese drummer, Tony Carr, passes away aged 98|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-01-02|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/138938/maltese_jazz_great_tony_carr_dies_aged_98|titlu=Maltese jazz great Tony Carr dies aged 98|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=2 Jannar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-02/local-news/Maltese-jazz-legend-Tony-Carr-passes-away-aged-98-6736286044|titlu=Maltese jazz legend, Tony Carr, passes away aged 98 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-ta-98-sena-d-drummer-malti-tony-carr/|titlu=Imut ta' 98 sena d-drummer Malti Tony Carr|data=2026-01-02|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-ta-98-sena-d-drummer-famuz-malti-tony-carr-li-daqq-mal-akbar-stilel-muzikali/|titlu=Imut ta’ 98 sena d-drummer famuż Malti Tony Carr li daqq mal-akbar stilel mużikali|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=3 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.melodija.eu/post/tony-carr-george-caruana-maltese-jazz-pioneer-dies-at-98|titlu=Tony Carr (George Caruana): Maltese Jazz Pioneer Dies at 98|kunjom=Mifsud|isem=Noel|data=2026-01-05|sit=Melodija|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.sussexexpress.co.uk/news/fond-tribute-on-death-of-drummer-who-played-with-the-greats-5465983|titlu=Fond tribute on death of drummer who played with the greats|kunjom=Hewitt|isem=Phil|data=2026-01-10|sit=SussexWorld|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-10}}</ref> * 5: [[George Spiteri]], 90, mużiċist u l-ewwel leader tal-[[Orkestra Filarmonika ta' Malta]] (twieled: 20 ta’ Lulju 1935) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-6-2026.1122080|titlu=Announcements − January 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-george-spiteri-l-ewwel-leader-tal-orkestra-filarmonika-ta-malta/|titlu=Imut George Spiteri, l-ewwel leader tal-Orkestra Filarmonika ta’ Malta|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/reel/1540894257190704/?t=49|titlu=MPO: Protagonisti - George Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Joe Julian|data=6 Jannar 2026|sit=Facebook}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/a-real-gentleman-good-musician-violinist-george-spiteri-dies-aged-90.1122103|titlu='A real gentleman': trailblazing violinist George Spiteri dies at 90|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref> * 6: [[Thomas Farrell]], 89, għalliem u l-ewwel sindku ta' Ħaż Żabbar <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/thomas-farrell-first-mayor-zabbar-dies-aged-89.1122141|titlu=Thomas Farrell, first mayor of Żabbar, dies aged 89|kunjom=|isem=|data=2026-01-07|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-07}}</ref> * 14: [[Paul Chetcuti Caruana]], 77, tabib u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-deputat-laburista-t-tabib-paul-chetcuti-caruana/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Deputat Laburista t-Tabib Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=14 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-mp-paul-chetcuti-caruana-dies.1122497|titlu=Mosta doctor Paul Chetcuti Caruana, targeted by 1977 letter bomb, dies aged 77|kunjom=Calleja|isem=Claudia|data=2026-01-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-14/local-news/Paul-Chetcuti-Caruana-who-survived-letter-bomb-attempt-in-1977-dies-6736286334|titlu=Paul Chetcuti Caruana, who survived letter-bomb attempt in 1977, dies - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-15}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/parliament-pays-tribute-mosta-doctor-pl-mp-paul-chetcuti-caruana.1123482|titlu=Parliament pays tribute to Mosta doctor and PL MP Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-02-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-02}}</ref> * 20: [[Matthew Wismayer]], 53, fundatur ta' Schools for Africa (Malta) Foundation <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/matthew-wismayer-schools-africa-foundation-entrepreneur-dies.1122791|titlu=Matthew Wismayer, who turned a cancer diagnosis into inspiration, dies aged 53|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-01-20|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-matthew-wismayer-il-mohh-wara-progett-biex-jigu-meghjuna-tfal-fl-afrika/|titlu=Imut Matthew Wismayer, il-moħħ wara proġett biex jiġu megħjuna tfal fl-Afrika|kunjom=|isem=|data=2026-01-20|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/malta/founder-of-prince-princess-malta-matthew-wismayer-passes-away/|titlu=Founder Of 'Prince & Princess Malta' Matthew Wismayer Passes Away|kunjom=Spiteri|isem=Rebecca Scalvini|data=2026-01-20|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/matthew-wismayer-passes-away-aged-53|titlu=Maltese Entrepreneur Matthew Wismayer passes away at 53|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-21-2026.1122811|titlu=Announcements – January 21, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> * 20: [[George Callus]], 88, ko-fundatur tal-Comtec (twieled: 8 ta' Settembru 1937) <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/comtec-co-founder-george-callus-has-passed-away|titlu=Comtec Co-Founder George Callus has passed away|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ir-ragel-ta-amy-callus-orlando-mrs-axiak-ta-simpatici/|titlu=Imut ir-raġel ta’ Amy Callus Orlando, Mrs Axiak ta’ Simpatiċi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/nimmissjak-immens-ghaziz-l-attrici-amy-callus-thabbar-it-telfa-ta-zewgha-george/|titlu="Nimmissjak Immens, Għażiż" - L-Attriċi Amy Callus Tħabbar It-Telfa Ta' Żewġha George|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-01-22|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-23-2026.1122923|titlu=Announcements – January 23, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> == Frar == * 4: [[Alfred Abela]], 80, eks-assistent kummissarju tal-pulizija <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-assistent-kummissarju-tal-pulizija-alfred-abela/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Assistent Kummissarju tal-Pulizija Alfred Abela|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 5: [[Philip Farrugia Randon]], 76, avukat u kittieb li ħoloq il-karattru ta' Puttinu <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/dedicated-patriot-philip-farrugia-randon-dies.1123612|titlu='Dedicated patriot' Philip Farrugia Randon dies|kunjom=|isem=|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-6-2026.1123652|titlu=Announcements − February 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-dr-philip-farrugia-randon-avukat-u-awtur-li-holoq-il-karattru-puttinu/|titlu=Imut Dr Philip Farrugia Randon, avukat u awtur li ħoloq il-karattru Puttinu|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-02-05|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-philip-farrugia-randon.1124083|titlu=Appreciation: Philip Farrugia Randon|kunjom=De Bono|isem=Anthony|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 5: [[Helen Micallef]], 75, kantanta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/helen-micallef-eurovision-1972-singer-dies-aged-75.1123643|titlu=Helen Micallef, Eurovision 1972 singer, dies aged 75|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-helen-micallef-l-ewwel-maltija-fil-eurovision/|titlu=Tmut Helen Micallef, l-ewwel kantanta Maltija fil-Eurovision|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=5 Frar 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/139589/veteran_singer_helen_micallef_dies_aged_75|titlu=Veteran singer Helen Micallef dies aged 75|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=5 Frar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/helen-micallef-tinghata-l-ahhar-tislima-ghada-s-sibt/|titlu=Helen Micallef tingħata l-aħħar tislima għada s-Sibt|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-05/local-news/Helen-Micallef-first-Maltese-woman-at-Eurovision-dies-at-75-6736286990|titlu=Helen Micallef, first Maltese woman at Eurovision, dies at 75 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/iccelebrata-l-hajja-tal-kantanta-helen-micallef/|titlu=Iċċelebrata l-ħajja tal-kantanta Helen Micallef|kunjom=Falzon|isem=Anton|data=7 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 8: [[Paul Aquilina]], 94, Ġiżwita Malti bbażat fl-Indja <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-fr-paul-aquilina-l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja/|titlu=Imut Fr Paul Aquilina – l-aħħar Ġiżwita Malti fl-Indja|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=8 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja-jkanta-l-ghanjiet-tal-milied/|titlu=L-aħħar Patri Ġiżwita Malti fl-Indja jkanta l-Għanjiet tal-Milied|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=25 Diċembru 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/mort-l-indja-biex-narah-jordna-sacerdot-u-kantajt-bil-malti-waqt-il-funeral-ta-fr-aquilina/|titlu=“Mort l-Indja nara żagħżugħ jiġi ordnat qassis, u spiċċajt inkanta bil-Malti fil-funeral ta’ Fr Aquilina”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-15-2026.1124084|titlu=Announcements – February 15, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 10: [[Lina Brockdorff|Lina Brockdorff,]] 95, kittieba <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/awardwinning-writer-lina-brockdorff-dies-aged-96.1123850|titlu=Novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-02-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-awtrici-lina-brockdorff-fl-eta-ta-95-sena/|titlu=Tmut l-awtriċi Lina Brockdorff fl-età ta' 95 sena|data=2026-02-10|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbret-il-mewt-tax-xandara-u-l-kittieba-lina-brockdorff/|titlu=Tħabbret il-mewt tax-xandara u l-kittieba Lina Brockdorff|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=10 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-10/local-news/Maltese-novelist-and-playwright-Lina-Brockdorff-dies-aged-95-6736287109|titlu=Maltese novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-10}}</ref> * 10: [[Achille Cauchi]], 86, monsinjur Għawdxi, ħu l-Isqof [[Nikol Cauchi]] <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-monsinjur-achille-cauchi/|titlu=Imut Monsinjur Achille Cauchi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/mons-achille-cauchi-10-02-2026|titlu=Mons. Achille Cauchi - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Laurence Grech]], 77, ġurnalist u eks-editur tas-Sunday Times of Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-times-malta-editor-laurence-grech-dies-aged-77.1124107|titlu=Former Times of Malta editor Laurence Grech dies, aged 77|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-laurence-grech-il-ggant-tal-gurnalizmu-l-eks-editur-tat-times-of-malta/|titlu=Imut Laurence Grech, “il-ġgant tal-ġurnaliżmu”, l-eks-editur tat-Times of Malta|data=15 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-16-2026.1124125|titlu=Announcements – February 16, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-16|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/laurence-grech-15-02-2026|titlu=Laurence Grech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Esmeralda Galea Camilleri]], 37, mużiċista <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/hafna-mahsuda-bil-mewt-tal-muzicista-brava-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=Ħafna Maħsuda Bil-Mewt Tal-Mużiċista Brava Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-02-16|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/kont-titpaxxa-tismaghha-tmut-il-muzicista-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=“Kont titpaxxa tismagħha” – tmut il-mużiċista Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=16 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 16: [[Mario Bonnici]], 76, kantant <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-kanzunetta-li-kont-iddedikaktli-se-tibqa-fqalbi-imut-il-kantant-mario-bonnici/|titlu=“Il-kanzunetta li kont iddedikajtli se tibqa’ f’qalbi” – imut il-kantant Mario Bonnici|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 18: [[Julian Attard]], 44, amministratur tal-futbol ma' [[Marsaxlokk FC]] u [[Floriana FC]] (twieled fis-27 ta' Novembru 1981) <ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/02/18/former-marsaxlokk-and-floriana-fc-administrator-julian-attard-dies/|titlu=Former Marsaxlokk and Floriana FC administrator Julian Attard dies|kunjom=Lia|isem=Gianluca|data=2026-02-18|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-02-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/hallejtna-kmieni-wisq-habib-imut-julian-attard-tat-tim-tal-futbol-ta-marsaxlokk/|titlu=“Ħallejtna kmieni wisq ħabib” – imut Julian Attard, tat-tim tal-futbol ta’ Marsaxlokk|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=18 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 23: [[Manuel Casha]], 81, mużiċist, kittieb, u folklorista <ref> {{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-muzicist-manuel-casha-fl-awstralja/ |sit=ONEnews|data=24 Frar 2026|isem=Josef|kunjom=Caruana|lingwa=mt|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u mużiċist Manuel Casha fl-Awstralja}}</ref> * 28: [[Mario Buhagiar]], 81 professur tal-istorja tal-arti <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/mario-buhagiar-founder-art-history-department-dies-aged-81.1124795|titlu=Mario Buhagiar, founder of art history department dies aged 81|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-03-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/03/02/prof-mario-buhagiar/|titlu=Founder of the arts History Department – Professor Mario Buhagiar passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2 Marzu 2026|sit=The Maltese Herald|lingwa=en}}</ref> == Marzu == * 8: [[Joseph Gatt (Caritas)|Joseph Gatt]], 81, pijunier fir-riabilitazzjoni tad-drogati f'Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-gatt-drug-rehabilitation-pioneer-dies-aged-81.1125168|titlu=Joseph Gatt, drug rehabilitation pioneer, dies aged 81|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/segwi-meta-konna-fl-infern-habba-d-droga-joe-kien-anglu-kustodju/|titlu=Segwi: “Meta konna fl-infern ħabba d-droga Joe kien anġlu kustodju”|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=9 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 13: [[Luciano Bonello Bianco]], 72, propjetarju ta' Luciano Restaurant <ref>{{Ċita web|url= https://timesofmalta.com/article/announcements-march-15-2026.1125478 |titlu=Announcements|sit=Times of Malta|data-aċċess=2026-03-15}}</ref> * 21: [[Charles Micallef St John]], 81, kittieb u eks-kunsillier tal-Gżira <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-awtur-charles-micallef-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St John|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=21 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/21/imut-l-awtur-chaf-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St. John|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-03-21|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 22: [[Calvin Brincat]], 32, parteċipant fil-programm tat-television ''Hazzzard'', kanċer <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-calvin-brincat-li-ggieled-2-tipi-ta-kancer-u-kien-ippartecipa-fhazzzard/|titlu=Imut Calvin Brincat li ġġieled 2 tipi ta' kanċer u kien ipparteċipa f'HazZzard|data=2026-03-23|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-iz-zaghzugh-calvin-brincat-ta-hazzzard/|titlu=Imut iż-żagħżugħ Calvin Brincat ta’ HazZzard|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=23 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tributes-paid-truly-sensitive-soul-cancer-patient-calvin-brincat.1125893|titlu=Tributes paid to 'truly sensitive soul', cancer victim Calvin Brincat|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 29: [[Elio Lombardi]], 92, kittieb u direttur tal-films <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/prolific-filmmaker-author-elio-lombardi-dies-aged-92.1126197|titlu=Prolific film-maker, author Elio Lombardi dies aged 92|kunjom=|isem=|data=2026-03-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-awtur-tal-kotba-u-direttur-tal-films-elio-lombardi/|titlu=Imut l-awtur tal-kotba u direttur tal-films Elio Lombardi|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-03-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/29/tithabbar-il-mewt-ta-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Elio Lombardi fl-età ta' 92 sena|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-03-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-attur-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u attur Elio Lombardi fl-età ta’ 92 Sena|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=29 Marzu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-elio-lombardi-figura-prominenti-fil-films-u-l-letteratura-maltija/|titlu=Imut Elio Lombardi, figura prominenti fil-films u l-letteratura Maltija|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=29 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-03-29/local-news/Maltese-author-and-film-director-Elio-Lombardi-dies-aged-92-6736288379|titlu=Maltese author and film director Elio Lombardi dies aged 92 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbar-meta-se-jinghata-l-ahhar-tislima-elio-lombardi/|titlu=Tħabbar meta se jingħata l-aħħar tislima Elio Lombardi|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=1 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ara-elio-dejjem-gharaf-li-kien-mimli-doni-minn-alla/|titlu=Ara: “Elio dejjem għaraf li kien mimli doni minn Alla”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=8 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tinghata-l-ahhar-tislima-lil-elio-lombardi-ikona-fid-drama-maltija/|titlu=Tingħata l-aħħar tislima lil Elio Lombardi … ikona fid-drama Maltija|kunjom=Camilleri|isem=Enrique|data=8 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> == April == * 2: [[Edmond Zarb]], 81, kittieb u mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/02/tithabbar-il-mewt-tal-muzicist-u-awtur-edmond-zarb/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-mużiċist u awtur Edmond Zarb|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-02|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tajt-kontribut-lill-kultura-maltija-imut-l-awtur-u-pjanist-edmond-zarb|titlu=“Tajt kontribut lill-kultura Maltija” – imut l-awtur u pjanist Edmond Zarb|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 6: [[Graziella Castillo]], 47, direttur tal-Aġenzija Appoġġ <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/graziella-castillo-director-agenzija-appogg-dies-aged-47.1126547|titlu=Graziella Castillo, director of Agenzija Appoġġ, dies aged 47|kunjom=|isem=|data=2026-04-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-graziella-castillo-direttrici-tal-agenzija-appogg/|titlu=Tmut Graziella Castillo – Direttriċi tal-Aġenzija Appoġġ|data=6 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 11: [[Colin Willis]], 81, eks-kummissajru Awstraljan għal Malta u attur <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-13/local-news/Well-known-actor-Colin-Willis-passes-away-aged-81-6736288759|titlu=Well-known actor Colin Willis passes away aged 81 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-04-13}}</ref> * 12: [[Aurelio Belli]], 49, mużiċist u arranġatur <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/musician-mpo-manager-aurelio-belli-dies-aged-49.1126829|titlu=Musician and MPO manager Aurelio Belli dies, aged 49|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-04-12|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://slippedisc.com/2026/04/malta-mourns-maestro-49/|titlu=Malta mourns maestro, 49|kunjom=lebrecht|isem=Norman|data=12 April 2026|sit=Slipped Disc|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-12/local-news/Maestro-Aurelio-Belli-dies-aged-49-6736288731|titlu=Maestro Aurelio Belli dies, aged 49 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/140933/maestro_aurelio_belli_dies_at_49_|titlu=Maestro Aurelio Belli dies at 49|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=12 April 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-il-maestro-aurelio-belli/|titlu=Imut il-Maestro Aurelio Belli|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=12 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-is-surmast-aurelio-belli/|titlu=Imut is-Surmast Aurelio Belli|kunjom=|isem=|data=2026-04-12|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-maestro-aurelio-belli-fl-eta-ta-49-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Maestro Aurelio Belli fl-età ta’ 49 sena|kunjom=Sacco Baldacchino|isem=Kimberley|data=12 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/12/tithabbar-il-mewt-tas-surmast-aurelio-belli/|titlu=Titħabbar il-mewt tas-Surmast Aurelio Belli|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-12|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-maestro-aurelio-belli-jinghata-l-ahhar-tislima|titlu=Tislima lill-Maestro Aurelio Belli: “Mela s-silenzju b’ħajja ta’ noti”|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=18 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Desmond Morris]], 98, etoloġista Ingliż li għex f'Malta (1968–1974) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/desmond-morris-famous-zoologist-author-painter-malta-past-dies-98.1127264|titlu=Desmond Morris, famous zoologist, author and painter with Malta past, dies at 98|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-04-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-21}}</ref> * 24: [[Mary Grech]], 88, attriċi u xandara <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/veteran-actress-mary-grech-dies-aged-88.1127413|titlu=Veteran actress Mary Grech dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-04-24|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-attrici-u-prezentatrici-mary-grech/|titlu=Tmut l-attriċi u preżentatriċi Mary Grech|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=24 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-eks-prezentattrici-televiziva-mary-grech/|titlu=Tmut l-eks preżentattriċi televiżiva Mary Grech|kunjom=Attard|isem=Francesca|data=2026-04-24|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/24/tmut-mary-grech-pijufniera-tax-xandir-u-fost-l-ewwel-ucuh-tat-televizjoni-maltija/|titlu=Tmut Mary Grech, attriċi, pijuniera tax-xandir u fost l-ewwel uċuħ tat-televiżjoni Maltija|kunjom=Abdilla|isem=Raymond|data=2026-04-24|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref> == Mejju == * 1: [[Dolindo Cassar]], 83, xandar u eks-president tas-[[Soċjetà Filarmonika La Stella]] u tat-[[Teatru Astra]] <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/tislima-lil-dolindo-cassar-li-ghadda-ghall-hajja-ta-dejjem-figura-li-halliet-marka-kbira-fil-kultura-ghawdxija/|titlu=Tislima Lil Dolindo Cassar Li Għadda Għall-Ħajja Ta’ Dejjem - Figura Li Ħalliet Marka Kbira Fil-Kultura Għawdxija|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-05-05|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.stgeorge.org.mt/events/funeral-of-dolindo-cassar/|titlu=Funeral of DOLINDO CASSAR|data=2026-05-03|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-dolindo-cassar.1129615|titlu=Appreciation: Dolindo Cassar|kunjom=Spiteri|isem=Charles|data=2026-06-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Noel Galea Bason]], 71, skultur <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/15/imut-l-artist-noel-galea-bason/|titlu=Imut l-artist Noel Galea Bason|kunjom=|isem=|data=2026-05-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/artist-noel-galea-bason-dies-aged-71.1128464|titlu=Artist Noel Galea Bason dies aged 71|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-05-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-noel-galea-bason-furjaniz-moghni-btalenti-artistici-varji/|titlu=Imut Noel Galea Bason, Furjaniż mogħni b’talenti artistiċi varji|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=15 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Norbert Ellul Vincenti]], 88, patri Franġiskan, għalliem u kittieb <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/19/imut-p-norbert-ellul-vincenti-ofm/|titlu=Imut P. Norbert Ellul Vincenti OFM|kunjom=|isem=|data=2026-05-19|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-patri-norbert-ellul-vincenti/|titlu=Imut Patri Norbert Ellul Vincenti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=19 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 26: [[Benny Muscat]], 86, sid ta' diversi ristorant <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/goodbye-nonno-renowned-restaurateur-benny-muscat-dies.1129052|titlu='Goodbye Nonno' – renowned restaurateur Benny Muscat dies|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-05-26|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-benny-muscat-il-qalb-wara-ta-marija-palazzo-pescatore-u-trattoria-del-nonno/|titlu=Imut Benny Muscat, il-qalb wara Ta’ Marija, Palazzo Pescatore u Trattoria del Nonno|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=26 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/benny-muscat-26-05-2026|titlu=Benny Muscat - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-28}}</ref> * 28: [[Rose Riolo]], 90, attriċi <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-eks-attrici-rose-riolo/|titlu=Tmut l-eks attriċi Rose Riolo|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=28 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-29-2026.1129195|titlu=Announcements – May 29, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-05-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> * 28: [[Ray Ghigo Laferla]], ??, imprenditur u DJ <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ray-ghigo-laferla-eks-dj-tal-griffin-u-fundatur-tal-ghigos-disco/|titlu=Imut Ray Ghigo Laferla, eks DJ tal-Griffin u fundatur tal-Ghigos Disco|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=29 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> == Ġunju == * 4: [[Jonathan Cardona]], 47, eks-CEO tal-[[Enemalta]] <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-enemalta-ceo-residency-malta-head-jonathan-cardona-dies.1129476|titlu=Former Enemalta CEO, Residency Malta head Jonathan Cardona dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-kap-ezekuttiv-tal-enemalta-u-residenza-malta-jonathan-cardona/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Kap Eżekuttiv tal-Enemalta u Residenza Malta Jonathan Cardona|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Ġunju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/142318/former_joseph_muscat_aide_jonathan_cardona_passes_away_|titlu=Former Joseph Muscat aide Jonathan Cardona passes away|kunjom=Azzopardi|isem=Karl|data=4 Ġunju 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-eks-kap-tal-enemalta-u-tal-programm-tac-cittadinanza-jonathan-cardona/|titlu=Imut l-eks kap tal-Enemalta u tal-programm taċ-ċittadinanza Jonathan Cardona|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=4 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/ara-il-pm-jinhasad-bil-mewt-ta-jonathan-cardona-waqt-il-gurament-tal-hatra-tal-membri-tal-kabinett/|titlu=ARA: il-PM jinħasad bil-mewt ta' Jonathan Cardona waqt il-ġurament tal-ħatra tal-membri tal-Kabinett|data=2026-06-04|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-04/local-news/CEO-of-Residency-Malta-Agency-Jonathan-Cardona-dies-6736290235|titlu=CEO of Residency Malta Agency, Jonathan Cardona, passes away - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref> * 5: [[Olivia Dow]]: ??, żeffiena u għalliema tal-ballet <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/renowned-ballet-teacher-olivia-dow-dies.1129558|titlu=Renowned ballet teacher Olivia Dow dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-olivia-dow.1129901|titlu=Appreciation: Olivia Dow|kunjom=Chetcuti|isem=Kristina|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 8: [[Antonio Briguglio]], 91, referee tal-futbol <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/sport/imut-l-ex-referee-internazzjonali-tonio-briguglio/|titlu=Imut l-ex-referee internazzjonali Tonio Briguglio|kunjom=Cossai|isem=Peter|data=2026-06-08|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/sports/football/142408/former_referee_antonio_briguglio_dies_|titlu=Former referee Antonio Briguglio dies|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/06/08/maltese-legendary-referee-tonio-briguglio-dies-aged-91/|titlu=Maltese legendary referee Tonio Briguglio dies, aged 91|kunjom=Camilleri|isem=Valhmor|data=2026-06-08|sit=SportsDesk|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Josephine Xuereb]], ??, attivita u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-pn-election-candidate-dies.1129912|titlu=Former PN election candidate dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/14/tithabbar-il-mewt-ta-josephine-xuereb/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Josephine Xuereb|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-14/local-news/Former-PN-candidate-Josephine-Xuereb-dies-6736290504|titlu=Former PN candidate Josephine Xuereb dies|data=14 Ġunju 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/17/josephine-xuereb-kienet-mara-li-uzat-it-talenti-taghha-biex-tkattar-il-gid/|titlu="Josephine Xuereb kienet mara li użat it-talenti tagħha biex tkattar il-ġid"|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-06-17|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> == Ara aktar == * [[:Kategorija:Mietu fl-2026]] - tinkludi ħoloq għal artikli fil-Wikipedija dwar nies li mietu fl-2026 == Referenzi == {{Referenzi}} [[Kategorija:Nies Maltin]] [[Kategorija:2026 f'Malta]] [[Kategorija:Imwiet f'Malta]] [[Kategorija:Mietu fl-2026|*]] [[Kategorija:Listi ta' mwiet bis-sena]] k6dzi7tzzj6nb06tfqzvkkhzxcoldvq 330647 330646 2026-06-21T15:19:10Z ToniSant 4257 /* Ġunju */ +Żeppi l-Ħafi 330647 wikitext text/x-wiki '''Din hija lista ta' nies notevoli Maltin li mietu fl-2026.''' F'din il-lista jidhru biss ismijiet ta' nies li l-mewt tagħhom hija kkonfermata peremezz ta' rapport/i minn sorsi verifikabbli. Żidiet bla referenza għal sors verifikabbli jitneħħew minn hawn u jitpoġġew fil-[[Diskussjoni:Nies Maltin li mietu fl-2026|paġna ta' diskussjoni]] sakemm jiġu verifikati sew. Dwar kull persuna jinġabru biss dawn id-dettalji hawn: * Data: Isem u Kunjom, età (jew "??" meta din mhux magħrufa), għal xiex inhi magħrufa l-persuna, kawża tal-mewt (m'għandu jiddaħħal xejn meta mhux magħrufa uffiċjalment) - tagħrif ieħor f'każ ta' persuna li mhux inkluża f'Wikidata (eż. data tat-twelid), referenzi (għandu jkun hemm aktar minn waħda f'każ ta' nies aktar notevoli) '''''Nota:''' id-data tal-mewt m'għandix tkun dik ta' meta tħabbret imma ta' meta seħħet.'' ---- == Jannar == * 2: [[Tony Carr]], 98, mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tony-carr-pioneering-maltese-jazz-drummer-dies.1121949|titlu=Tony Carr, Maltese jazz drummer to the stars, dies|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-01-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-perkussjonist-tony-carr-george-caruana-jmut-fl-eta-ta-98-sena/|titlu=Il-perkussjonist Tony Carr (George Caruana) jmut fl-età ta’ 98 sena|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/01/02/tony-carr-passes-away/|titlu=Renowned Maltese drummer, Tony Carr, passes away aged 98|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-01-02|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/138938/maltese_jazz_great_tony_carr_dies_aged_98|titlu=Maltese jazz great Tony Carr dies aged 98|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=2 Jannar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-02/local-news/Maltese-jazz-legend-Tony-Carr-passes-away-aged-98-6736286044|titlu=Maltese jazz legend, Tony Carr, passes away aged 98 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-ta-98-sena-d-drummer-malti-tony-carr/|titlu=Imut ta' 98 sena d-drummer Malti Tony Carr|data=2026-01-02|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-ta-98-sena-d-drummer-famuz-malti-tony-carr-li-daqq-mal-akbar-stilel-muzikali/|titlu=Imut ta’ 98 sena d-drummer famuż Malti Tony Carr li daqq mal-akbar stilel mużikali|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=3 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.melodija.eu/post/tony-carr-george-caruana-maltese-jazz-pioneer-dies-at-98|titlu=Tony Carr (George Caruana): Maltese Jazz Pioneer Dies at 98|kunjom=Mifsud|isem=Noel|data=2026-01-05|sit=Melodija|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.sussexexpress.co.uk/news/fond-tribute-on-death-of-drummer-who-played-with-the-greats-5465983|titlu=Fond tribute on death of drummer who played with the greats|kunjom=Hewitt|isem=Phil|data=2026-01-10|sit=SussexWorld|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-10}}</ref> * 5: [[George Spiteri]], 90, mużiċist u l-ewwel leader tal-[[Orkestra Filarmonika ta' Malta]] (twieled: 20 ta’ Lulju 1935) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-6-2026.1122080|titlu=Announcements − January 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-george-spiteri-l-ewwel-leader-tal-orkestra-filarmonika-ta-malta/|titlu=Imut George Spiteri, l-ewwel leader tal-Orkestra Filarmonika ta’ Malta|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/reel/1540894257190704/?t=49|titlu=MPO: Protagonisti - George Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Joe Julian|data=6 Jannar 2026|sit=Facebook}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/a-real-gentleman-good-musician-violinist-george-spiteri-dies-aged-90.1122103|titlu='A real gentleman': trailblazing violinist George Spiteri dies at 90|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref> * 6: [[Thomas Farrell]], 89, għalliem u l-ewwel sindku ta' Ħaż Żabbar <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/thomas-farrell-first-mayor-zabbar-dies-aged-89.1122141|titlu=Thomas Farrell, first mayor of Żabbar, dies aged 89|kunjom=|isem=|data=2026-01-07|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-07}}</ref> * 14: [[Paul Chetcuti Caruana]], 77, tabib u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-deputat-laburista-t-tabib-paul-chetcuti-caruana/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Deputat Laburista t-Tabib Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=14 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-mp-paul-chetcuti-caruana-dies.1122497|titlu=Mosta doctor Paul Chetcuti Caruana, targeted by 1977 letter bomb, dies aged 77|kunjom=Calleja|isem=Claudia|data=2026-01-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-14/local-news/Paul-Chetcuti-Caruana-who-survived-letter-bomb-attempt-in-1977-dies-6736286334|titlu=Paul Chetcuti Caruana, who survived letter-bomb attempt in 1977, dies - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-15}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/parliament-pays-tribute-mosta-doctor-pl-mp-paul-chetcuti-caruana.1123482|titlu=Parliament pays tribute to Mosta doctor and PL MP Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-02-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-02}}</ref> * 20: [[Matthew Wismayer]], 53, fundatur ta' Schools for Africa (Malta) Foundation <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/matthew-wismayer-schools-africa-foundation-entrepreneur-dies.1122791|titlu=Matthew Wismayer, who turned a cancer diagnosis into inspiration, dies aged 53|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-01-20|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-matthew-wismayer-il-mohh-wara-progett-biex-jigu-meghjuna-tfal-fl-afrika/|titlu=Imut Matthew Wismayer, il-moħħ wara proġett biex jiġu megħjuna tfal fl-Afrika|kunjom=|isem=|data=2026-01-20|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/malta/founder-of-prince-princess-malta-matthew-wismayer-passes-away/|titlu=Founder Of 'Prince & Princess Malta' Matthew Wismayer Passes Away|kunjom=Spiteri|isem=Rebecca Scalvini|data=2026-01-20|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/matthew-wismayer-passes-away-aged-53|titlu=Maltese Entrepreneur Matthew Wismayer passes away at 53|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-21-2026.1122811|titlu=Announcements – January 21, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> * 20: [[George Callus]], 88, ko-fundatur tal-Comtec (twieled: 8 ta' Settembru 1937) <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/comtec-co-founder-george-callus-has-passed-away|titlu=Comtec Co-Founder George Callus has passed away|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ir-ragel-ta-amy-callus-orlando-mrs-axiak-ta-simpatici/|titlu=Imut ir-raġel ta’ Amy Callus Orlando, Mrs Axiak ta’ Simpatiċi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/nimmissjak-immens-ghaziz-l-attrici-amy-callus-thabbar-it-telfa-ta-zewgha-george/|titlu="Nimmissjak Immens, Għażiż" - L-Attriċi Amy Callus Tħabbar It-Telfa Ta' Żewġha George|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-01-22|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-23-2026.1122923|titlu=Announcements – January 23, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> == Frar == * 4: [[Alfred Abela]], 80, eks-assistent kummissarju tal-pulizija <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-assistent-kummissarju-tal-pulizija-alfred-abela/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Assistent Kummissarju tal-Pulizija Alfred Abela|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 5: [[Philip Farrugia Randon]], 76, avukat u kittieb li ħoloq il-karattru ta' Puttinu <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/dedicated-patriot-philip-farrugia-randon-dies.1123612|titlu='Dedicated patriot' Philip Farrugia Randon dies|kunjom=|isem=|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-6-2026.1123652|titlu=Announcements − February 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-dr-philip-farrugia-randon-avukat-u-awtur-li-holoq-il-karattru-puttinu/|titlu=Imut Dr Philip Farrugia Randon, avukat u awtur li ħoloq il-karattru Puttinu|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-02-05|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-philip-farrugia-randon.1124083|titlu=Appreciation: Philip Farrugia Randon|kunjom=De Bono|isem=Anthony|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 5: [[Helen Micallef]], 75, kantanta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/helen-micallef-eurovision-1972-singer-dies-aged-75.1123643|titlu=Helen Micallef, Eurovision 1972 singer, dies aged 75|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-helen-micallef-l-ewwel-maltija-fil-eurovision/|titlu=Tmut Helen Micallef, l-ewwel kantanta Maltija fil-Eurovision|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=5 Frar 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/139589/veteran_singer_helen_micallef_dies_aged_75|titlu=Veteran singer Helen Micallef dies aged 75|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=5 Frar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/helen-micallef-tinghata-l-ahhar-tislima-ghada-s-sibt/|titlu=Helen Micallef tingħata l-aħħar tislima għada s-Sibt|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-05/local-news/Helen-Micallef-first-Maltese-woman-at-Eurovision-dies-at-75-6736286990|titlu=Helen Micallef, first Maltese woman at Eurovision, dies at 75 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/iccelebrata-l-hajja-tal-kantanta-helen-micallef/|titlu=Iċċelebrata l-ħajja tal-kantanta Helen Micallef|kunjom=Falzon|isem=Anton|data=7 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 8: [[Paul Aquilina]], 94, Ġiżwita Malti bbażat fl-Indja <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-fr-paul-aquilina-l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja/|titlu=Imut Fr Paul Aquilina – l-aħħar Ġiżwita Malti fl-Indja|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=8 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja-jkanta-l-ghanjiet-tal-milied/|titlu=L-aħħar Patri Ġiżwita Malti fl-Indja jkanta l-Għanjiet tal-Milied|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=25 Diċembru 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/mort-l-indja-biex-narah-jordna-sacerdot-u-kantajt-bil-malti-waqt-il-funeral-ta-fr-aquilina/|titlu=“Mort l-Indja nara żagħżugħ jiġi ordnat qassis, u spiċċajt inkanta bil-Malti fil-funeral ta’ Fr Aquilina”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-15-2026.1124084|titlu=Announcements – February 15, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 10: [[Lina Brockdorff|Lina Brockdorff,]] 95, kittieba <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/awardwinning-writer-lina-brockdorff-dies-aged-96.1123850|titlu=Novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-02-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-awtrici-lina-brockdorff-fl-eta-ta-95-sena/|titlu=Tmut l-awtriċi Lina Brockdorff fl-età ta' 95 sena|data=2026-02-10|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbret-il-mewt-tax-xandara-u-l-kittieba-lina-brockdorff/|titlu=Tħabbret il-mewt tax-xandara u l-kittieba Lina Brockdorff|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=10 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-10/local-news/Maltese-novelist-and-playwright-Lina-Brockdorff-dies-aged-95-6736287109|titlu=Maltese novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-10}}</ref> * 10: [[Achille Cauchi]], 86, monsinjur Għawdxi, ħu l-Isqof [[Nikol Cauchi]] <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-monsinjur-achille-cauchi/|titlu=Imut Monsinjur Achille Cauchi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/mons-achille-cauchi-10-02-2026|titlu=Mons. Achille Cauchi - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Laurence Grech]], 77, ġurnalist u eks-editur tas-Sunday Times of Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-times-malta-editor-laurence-grech-dies-aged-77.1124107|titlu=Former Times of Malta editor Laurence Grech dies, aged 77|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-laurence-grech-il-ggant-tal-gurnalizmu-l-eks-editur-tat-times-of-malta/|titlu=Imut Laurence Grech, “il-ġgant tal-ġurnaliżmu”, l-eks-editur tat-Times of Malta|data=15 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-16-2026.1124125|titlu=Announcements – February 16, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-16|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/laurence-grech-15-02-2026|titlu=Laurence Grech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Esmeralda Galea Camilleri]], 37, mużiċista <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/hafna-mahsuda-bil-mewt-tal-muzicista-brava-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=Ħafna Maħsuda Bil-Mewt Tal-Mużiċista Brava Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-02-16|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/kont-titpaxxa-tismaghha-tmut-il-muzicista-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=“Kont titpaxxa tismagħha” – tmut il-mużiċista Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=16 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 16: [[Mario Bonnici]], 76, kantant <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-kanzunetta-li-kont-iddedikaktli-se-tibqa-fqalbi-imut-il-kantant-mario-bonnici/|titlu=“Il-kanzunetta li kont iddedikajtli se tibqa’ f’qalbi” – imut il-kantant Mario Bonnici|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 18: [[Julian Attard]], 44, amministratur tal-futbol ma' [[Marsaxlokk FC]] u [[Floriana FC]] (twieled fis-27 ta' Novembru 1981) <ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/02/18/former-marsaxlokk-and-floriana-fc-administrator-julian-attard-dies/|titlu=Former Marsaxlokk and Floriana FC administrator Julian Attard dies|kunjom=Lia|isem=Gianluca|data=2026-02-18|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-02-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/hallejtna-kmieni-wisq-habib-imut-julian-attard-tat-tim-tal-futbol-ta-marsaxlokk/|titlu=“Ħallejtna kmieni wisq ħabib” – imut Julian Attard, tat-tim tal-futbol ta’ Marsaxlokk|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=18 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 23: [[Manuel Casha]], 81, mużiċist, kittieb, u folklorista <ref> {{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-muzicist-manuel-casha-fl-awstralja/ |sit=ONEnews|data=24 Frar 2026|isem=Josef|kunjom=Caruana|lingwa=mt|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u mużiċist Manuel Casha fl-Awstralja}}</ref> * 28: [[Mario Buhagiar]], 81 professur tal-istorja tal-arti <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/mario-buhagiar-founder-art-history-department-dies-aged-81.1124795|titlu=Mario Buhagiar, founder of art history department dies aged 81|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-03-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/03/02/prof-mario-buhagiar/|titlu=Founder of the arts History Department – Professor Mario Buhagiar passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2 Marzu 2026|sit=The Maltese Herald|lingwa=en}}</ref> == Marzu == * 8: [[Joseph Gatt (Caritas)|Joseph Gatt]], 81, pijunier fir-riabilitazzjoni tad-drogati f'Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-gatt-drug-rehabilitation-pioneer-dies-aged-81.1125168|titlu=Joseph Gatt, drug rehabilitation pioneer, dies aged 81|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/segwi-meta-konna-fl-infern-habba-d-droga-joe-kien-anglu-kustodju/|titlu=Segwi: “Meta konna fl-infern ħabba d-droga Joe kien anġlu kustodju”|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=9 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 13: [[Luciano Bonello Bianco]], 72, propjetarju ta' Luciano Restaurant <ref>{{Ċita web|url= https://timesofmalta.com/article/announcements-march-15-2026.1125478 |titlu=Announcements|sit=Times of Malta|data-aċċess=2026-03-15}}</ref> * 21: [[Charles Micallef St John]], 81, kittieb u eks-kunsillier tal-Gżira <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-awtur-charles-micallef-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St John|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=21 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/21/imut-l-awtur-chaf-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St. John|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-03-21|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 22: [[Calvin Brincat]], 32, parteċipant fil-programm tat-television ''Hazzzard'', kanċer <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-calvin-brincat-li-ggieled-2-tipi-ta-kancer-u-kien-ippartecipa-fhazzzard/|titlu=Imut Calvin Brincat li ġġieled 2 tipi ta' kanċer u kien ipparteċipa f'HazZzard|data=2026-03-23|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-iz-zaghzugh-calvin-brincat-ta-hazzzard/|titlu=Imut iż-żagħżugħ Calvin Brincat ta’ HazZzard|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=23 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tributes-paid-truly-sensitive-soul-cancer-patient-calvin-brincat.1125893|titlu=Tributes paid to 'truly sensitive soul', cancer victim Calvin Brincat|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 29: [[Elio Lombardi]], 92, kittieb u direttur tal-films <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/prolific-filmmaker-author-elio-lombardi-dies-aged-92.1126197|titlu=Prolific film-maker, author Elio Lombardi dies aged 92|kunjom=|isem=|data=2026-03-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-awtur-tal-kotba-u-direttur-tal-films-elio-lombardi/|titlu=Imut l-awtur tal-kotba u direttur tal-films Elio Lombardi|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-03-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/29/tithabbar-il-mewt-ta-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Elio Lombardi fl-età ta' 92 sena|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-03-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-attur-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u attur Elio Lombardi fl-età ta’ 92 Sena|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=29 Marzu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-elio-lombardi-figura-prominenti-fil-films-u-l-letteratura-maltija/|titlu=Imut Elio Lombardi, figura prominenti fil-films u l-letteratura Maltija|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=29 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-03-29/local-news/Maltese-author-and-film-director-Elio-Lombardi-dies-aged-92-6736288379|titlu=Maltese author and film director Elio Lombardi dies aged 92 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbar-meta-se-jinghata-l-ahhar-tislima-elio-lombardi/|titlu=Tħabbar meta se jingħata l-aħħar tislima Elio Lombardi|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=1 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ara-elio-dejjem-gharaf-li-kien-mimli-doni-minn-alla/|titlu=Ara: “Elio dejjem għaraf li kien mimli doni minn Alla”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=8 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tinghata-l-ahhar-tislima-lil-elio-lombardi-ikona-fid-drama-maltija/|titlu=Tingħata l-aħħar tislima lil Elio Lombardi … ikona fid-drama Maltija|kunjom=Camilleri|isem=Enrique|data=8 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> == April == * 2: [[Edmond Zarb]], 81, kittieb u mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/02/tithabbar-il-mewt-tal-muzicist-u-awtur-edmond-zarb/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-mużiċist u awtur Edmond Zarb|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-02|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tajt-kontribut-lill-kultura-maltija-imut-l-awtur-u-pjanist-edmond-zarb|titlu=“Tajt kontribut lill-kultura Maltija” – imut l-awtur u pjanist Edmond Zarb|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 6: [[Graziella Castillo]], 47, direttur tal-Aġenzija Appoġġ <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/graziella-castillo-director-agenzija-appogg-dies-aged-47.1126547|titlu=Graziella Castillo, director of Agenzija Appoġġ, dies aged 47|kunjom=|isem=|data=2026-04-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-graziella-castillo-direttrici-tal-agenzija-appogg/|titlu=Tmut Graziella Castillo – Direttriċi tal-Aġenzija Appoġġ|data=6 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 11: [[Colin Willis]], 81, eks-kummissajru Awstraljan għal Malta u attur <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-13/local-news/Well-known-actor-Colin-Willis-passes-away-aged-81-6736288759|titlu=Well-known actor Colin Willis passes away aged 81 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-04-13}}</ref> * 12: [[Aurelio Belli]], 49, mużiċist u arranġatur <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/musician-mpo-manager-aurelio-belli-dies-aged-49.1126829|titlu=Musician and MPO manager Aurelio Belli dies, aged 49|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-04-12|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://slippedisc.com/2026/04/malta-mourns-maestro-49/|titlu=Malta mourns maestro, 49|kunjom=lebrecht|isem=Norman|data=12 April 2026|sit=Slipped Disc|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-12/local-news/Maestro-Aurelio-Belli-dies-aged-49-6736288731|titlu=Maestro Aurelio Belli dies, aged 49 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/140933/maestro_aurelio_belli_dies_at_49_|titlu=Maestro Aurelio Belli dies at 49|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=12 April 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-il-maestro-aurelio-belli/|titlu=Imut il-Maestro Aurelio Belli|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=12 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-is-surmast-aurelio-belli/|titlu=Imut is-Surmast Aurelio Belli|kunjom=|isem=|data=2026-04-12|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-maestro-aurelio-belli-fl-eta-ta-49-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Maestro Aurelio Belli fl-età ta’ 49 sena|kunjom=Sacco Baldacchino|isem=Kimberley|data=12 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/12/tithabbar-il-mewt-tas-surmast-aurelio-belli/|titlu=Titħabbar il-mewt tas-Surmast Aurelio Belli|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-12|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-maestro-aurelio-belli-jinghata-l-ahhar-tislima|titlu=Tislima lill-Maestro Aurelio Belli: “Mela s-silenzju b’ħajja ta’ noti”|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=18 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Desmond Morris]], 98, etoloġista Ingliż li għex f'Malta (1968–1974) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/desmond-morris-famous-zoologist-author-painter-malta-past-dies-98.1127264|titlu=Desmond Morris, famous zoologist, author and painter with Malta past, dies at 98|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-04-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-21}}</ref> * 24: [[Mary Grech]], 88, attriċi u xandara <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/veteran-actress-mary-grech-dies-aged-88.1127413|titlu=Veteran actress Mary Grech dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-04-24|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-attrici-u-prezentatrici-mary-grech/|titlu=Tmut l-attriċi u preżentatriċi Mary Grech|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=24 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-eks-prezentattrici-televiziva-mary-grech/|titlu=Tmut l-eks preżentattriċi televiżiva Mary Grech|kunjom=Attard|isem=Francesca|data=2026-04-24|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/24/tmut-mary-grech-pijufniera-tax-xandir-u-fost-l-ewwel-ucuh-tat-televizjoni-maltija/|titlu=Tmut Mary Grech, attriċi, pijuniera tax-xandir u fost l-ewwel uċuħ tat-televiżjoni Maltija|kunjom=Abdilla|isem=Raymond|data=2026-04-24|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref> == Mejju == * 1: [[Dolindo Cassar]], 83, xandar u eks-president tas-[[Soċjetà Filarmonika La Stella]] u tat-[[Teatru Astra]] <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/tislima-lil-dolindo-cassar-li-ghadda-ghall-hajja-ta-dejjem-figura-li-halliet-marka-kbira-fil-kultura-ghawdxija/|titlu=Tislima Lil Dolindo Cassar Li Għadda Għall-Ħajja Ta’ Dejjem - Figura Li Ħalliet Marka Kbira Fil-Kultura Għawdxija|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-05-05|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.stgeorge.org.mt/events/funeral-of-dolindo-cassar/|titlu=Funeral of DOLINDO CASSAR|data=2026-05-03|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-dolindo-cassar.1129615|titlu=Appreciation: Dolindo Cassar|kunjom=Spiteri|isem=Charles|data=2026-06-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Noel Galea Bason]], 71, skultur <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/15/imut-l-artist-noel-galea-bason/|titlu=Imut l-artist Noel Galea Bason|kunjom=|isem=|data=2026-05-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/artist-noel-galea-bason-dies-aged-71.1128464|titlu=Artist Noel Galea Bason dies aged 71|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-05-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-noel-galea-bason-furjaniz-moghni-btalenti-artistici-varji/|titlu=Imut Noel Galea Bason, Furjaniż mogħni b’talenti artistiċi varji|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=15 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Norbert Ellul Vincenti]], 88, patri Franġiskan, għalliem u kittieb <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/19/imut-p-norbert-ellul-vincenti-ofm/|titlu=Imut P. Norbert Ellul Vincenti OFM|kunjom=|isem=|data=2026-05-19|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-patri-norbert-ellul-vincenti/|titlu=Imut Patri Norbert Ellul Vincenti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=19 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 26: [[Benny Muscat]], 86, sid ta' diversi ristorant <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/goodbye-nonno-renowned-restaurateur-benny-muscat-dies.1129052|titlu='Goodbye Nonno' – renowned restaurateur Benny Muscat dies|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-05-26|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-benny-muscat-il-qalb-wara-ta-marija-palazzo-pescatore-u-trattoria-del-nonno/|titlu=Imut Benny Muscat, il-qalb wara Ta’ Marija, Palazzo Pescatore u Trattoria del Nonno|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=26 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/benny-muscat-26-05-2026|titlu=Benny Muscat - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-28}}</ref> * 28: [[Rose Riolo]], 90, attriċi <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-eks-attrici-rose-riolo/|titlu=Tmut l-eks attriċi Rose Riolo|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=28 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-29-2026.1129195|titlu=Announcements – May 29, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-05-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> * 28: [[Ray Ghigo Laferla]], ??, imprenditur u DJ <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ray-ghigo-laferla-eks-dj-tal-griffin-u-fundatur-tal-ghigos-disco/|titlu=Imut Ray Ghigo Laferla, eks DJ tal-Griffin u fundatur tal-Ghigos Disco|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=29 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> == Ġunju == * 4: [[Jonathan Cardona]], 47, eks-CEO tal-[[Enemalta]] <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-enemalta-ceo-residency-malta-head-jonathan-cardona-dies.1129476|titlu=Former Enemalta CEO, Residency Malta head Jonathan Cardona dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-kap-ezekuttiv-tal-enemalta-u-residenza-malta-jonathan-cardona/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Kap Eżekuttiv tal-Enemalta u Residenza Malta Jonathan Cardona|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Ġunju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/142318/former_joseph_muscat_aide_jonathan_cardona_passes_away_|titlu=Former Joseph Muscat aide Jonathan Cardona passes away|kunjom=Azzopardi|isem=Karl|data=4 Ġunju 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-eks-kap-tal-enemalta-u-tal-programm-tac-cittadinanza-jonathan-cardona/|titlu=Imut l-eks kap tal-Enemalta u tal-programm taċ-ċittadinanza Jonathan Cardona|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=4 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/ara-il-pm-jinhasad-bil-mewt-ta-jonathan-cardona-waqt-il-gurament-tal-hatra-tal-membri-tal-kabinett/|titlu=ARA: il-PM jinħasad bil-mewt ta' Jonathan Cardona waqt il-ġurament tal-ħatra tal-membri tal-Kabinett|data=2026-06-04|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-04/local-news/CEO-of-Residency-Malta-Agency-Jonathan-Cardona-dies-6736290235|titlu=CEO of Residency Malta Agency, Jonathan Cardona, passes away - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref> * 5: [[Olivia Dow]]: ??, żeffiena u għalliema tal-ballet <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/renowned-ballet-teacher-olivia-dow-dies.1129558|titlu=Renowned ballet teacher Olivia Dow dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-olivia-dow.1129901|titlu=Appreciation: Olivia Dow|kunjom=Chetcuti|isem=Kristina|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 8: [[Antonio Briguglio]], 91, referee tal-futbol <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/sport/imut-l-ex-referee-internazzjonali-tonio-briguglio/|titlu=Imut l-ex-referee internazzjonali Tonio Briguglio|kunjom=Cossai|isem=Peter|data=2026-06-08|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/sports/football/142408/former_referee_antonio_briguglio_dies_|titlu=Former referee Antonio Briguglio dies|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/06/08/maltese-legendary-referee-tonio-briguglio-dies-aged-91/|titlu=Maltese legendary referee Tonio Briguglio dies, aged 91|kunjom=Camilleri|isem=Valhmor|data=2026-06-08|sit=SportsDesk|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Josephine Xuereb]], ??, attivita u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-pn-election-candidate-dies.1129912|titlu=Former PN election candidate dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/14/tithabbar-il-mewt-ta-josephine-xuereb/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Josephine Xuereb|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-14/local-news/Former-PN-candidate-Josephine-Xuereb-dies-6736290504|titlu=Former PN candidate Josephine Xuereb dies|data=14 Ġunju 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/17/josephine-xuereb-kienet-mara-li-uzat-it-talenti-taghha-biex-tkattar-il-gid/|titlu="Josephine Xuereb kienet mara li użat it-talenti tagħha biex tkattar il-ġid"|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-06-17|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 21: [[Żeppi l-Ħafi|Joseph Fenech]], 71, kriminal magħruf bħala Żeppi l-Ħafi <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-fenech-known-zeppi-lhafi-dies-aged-71.1130234|titlu=Joseph Fenech, known as Żeppi l-Ħafi, dies aged 71|kunjom=|isem=|data=2026-06-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-21}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-joseph-fenech-maghruf-bhal-zeppi-l-hafi/|titlu=Imut Joseph Fenech, magħruf bħal Żeppi l-Ħafi|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=21 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-joseph-fenech-maghruf-bhala-zeppi-l-hafi/|titlu=Imut Joseph Fenech magħruf bħala Żeppi l-Ħafi|data=2026-06-21|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> == Ara aktar == * [[:Kategorija:Mietu fl-2026]] - tinkludi ħoloq għal artikli fil-Wikipedija dwar nies li mietu fl-2026 == Referenzi == {{Referenzi}} [[Kategorija:Nies Maltin]] [[Kategorija:2026 f'Malta]] [[Kategorija:Imwiet f'Malta]] [[Kategorija:Mietu fl-2026|*]] [[Kategorija:Listi ta' mwiet bis-sena]] gxyltist6fob5jwadd7b9o9u69fqjgf 330648 330647 2026-06-21T15:34:08Z ToniSant 4257 /* Ġunju */ +Helen Borg 330648 wikitext text/x-wiki '''Din hija lista ta' nies notevoli Maltin li mietu fl-2026.''' F'din il-lista jidhru biss ismijiet ta' nies li l-mewt tagħhom hija kkonfermata peremezz ta' rapport/i minn sorsi verifikabbli. Żidiet bla referenza għal sors verifikabbli jitneħħew minn hawn u jitpoġġew fil-[[Diskussjoni:Nies Maltin li mietu fl-2026|paġna ta' diskussjoni]] sakemm jiġu verifikati sew. Dwar kull persuna jinġabru biss dawn id-dettalji hawn: * Data: Isem u Kunjom, età (jew "??" meta din mhux magħrufa), għal xiex inhi magħrufa l-persuna, kawża tal-mewt (m'għandu jiddaħħal xejn meta mhux magħrufa uffiċjalment) - tagħrif ieħor f'każ ta' persuna li mhux inkluża f'Wikidata (eż. data tat-twelid), referenzi (għandu jkun hemm aktar minn waħda f'każ ta' nies aktar notevoli) '''''Nota:''' id-data tal-mewt m'għandix tkun dik ta' meta tħabbret imma ta' meta seħħet.'' ---- == Jannar == * 2: [[Tony Carr]], 98, mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tony-carr-pioneering-maltese-jazz-drummer-dies.1121949|titlu=Tony Carr, Maltese jazz drummer to the stars, dies|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-01-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-perkussjonist-tony-carr-george-caruana-jmut-fl-eta-ta-98-sena/|titlu=Il-perkussjonist Tony Carr (George Caruana) jmut fl-età ta’ 98 sena|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/01/02/tony-carr-passes-away/|titlu=Renowned Maltese drummer, Tony Carr, passes away aged 98|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-01-02|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/138938/maltese_jazz_great_tony_carr_dies_aged_98|titlu=Maltese jazz great Tony Carr dies aged 98|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=2 Jannar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-02/local-news/Maltese-jazz-legend-Tony-Carr-passes-away-aged-98-6736286044|titlu=Maltese jazz legend, Tony Carr, passes away aged 98 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-ta-98-sena-d-drummer-malti-tony-carr/|titlu=Imut ta' 98 sena d-drummer Malti Tony Carr|data=2026-01-02|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-ta-98-sena-d-drummer-famuz-malti-tony-carr-li-daqq-mal-akbar-stilel-muzikali/|titlu=Imut ta’ 98 sena d-drummer famuż Malti Tony Carr li daqq mal-akbar stilel mużikali|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=3 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.melodija.eu/post/tony-carr-george-caruana-maltese-jazz-pioneer-dies-at-98|titlu=Tony Carr (George Caruana): Maltese Jazz Pioneer Dies at 98|kunjom=Mifsud|isem=Noel|data=2026-01-05|sit=Melodija|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.sussexexpress.co.uk/news/fond-tribute-on-death-of-drummer-who-played-with-the-greats-5465983|titlu=Fond tribute on death of drummer who played with the greats|kunjom=Hewitt|isem=Phil|data=2026-01-10|sit=SussexWorld|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-10}}</ref> * 5: [[George Spiteri]], 90, mużiċist u l-ewwel leader tal-[[Orkestra Filarmonika ta' Malta]] (twieled: 20 ta’ Lulju 1935) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-6-2026.1122080|titlu=Announcements − January 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-george-spiteri-l-ewwel-leader-tal-orkestra-filarmonika-ta-malta/|titlu=Imut George Spiteri, l-ewwel leader tal-Orkestra Filarmonika ta’ Malta|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/reel/1540894257190704/?t=49|titlu=MPO: Protagonisti - George Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Joe Julian|data=6 Jannar 2026|sit=Facebook}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/a-real-gentleman-good-musician-violinist-george-spiteri-dies-aged-90.1122103|titlu='A real gentleman': trailblazing violinist George Spiteri dies at 90|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref> * 6: [[Thomas Farrell]], 89, għalliem u l-ewwel sindku ta' Ħaż Żabbar <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/thomas-farrell-first-mayor-zabbar-dies-aged-89.1122141|titlu=Thomas Farrell, first mayor of Żabbar, dies aged 89|kunjom=|isem=|data=2026-01-07|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-07}}</ref> * 14: [[Paul Chetcuti Caruana]], 77, tabib u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-deputat-laburista-t-tabib-paul-chetcuti-caruana/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Deputat Laburista t-Tabib Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=14 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-mp-paul-chetcuti-caruana-dies.1122497|titlu=Mosta doctor Paul Chetcuti Caruana, targeted by 1977 letter bomb, dies aged 77|kunjom=Calleja|isem=Claudia|data=2026-01-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-14/local-news/Paul-Chetcuti-Caruana-who-survived-letter-bomb-attempt-in-1977-dies-6736286334|titlu=Paul Chetcuti Caruana, who survived letter-bomb attempt in 1977, dies - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-15}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/parliament-pays-tribute-mosta-doctor-pl-mp-paul-chetcuti-caruana.1123482|titlu=Parliament pays tribute to Mosta doctor and PL MP Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-02-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-02}}</ref> * 20: [[Matthew Wismayer]], 53, fundatur ta' Schools for Africa (Malta) Foundation <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/matthew-wismayer-schools-africa-foundation-entrepreneur-dies.1122791|titlu=Matthew Wismayer, who turned a cancer diagnosis into inspiration, dies aged 53|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-01-20|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-matthew-wismayer-il-mohh-wara-progett-biex-jigu-meghjuna-tfal-fl-afrika/|titlu=Imut Matthew Wismayer, il-moħħ wara proġett biex jiġu megħjuna tfal fl-Afrika|kunjom=|isem=|data=2026-01-20|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/malta/founder-of-prince-princess-malta-matthew-wismayer-passes-away/|titlu=Founder Of 'Prince & Princess Malta' Matthew Wismayer Passes Away|kunjom=Spiteri|isem=Rebecca Scalvini|data=2026-01-20|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/matthew-wismayer-passes-away-aged-53|titlu=Maltese Entrepreneur Matthew Wismayer passes away at 53|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-21-2026.1122811|titlu=Announcements – January 21, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> * 20: [[George Callus]], 88, ko-fundatur tal-Comtec (twieled: 8 ta' Settembru 1937) <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/comtec-co-founder-george-callus-has-passed-away|titlu=Comtec Co-Founder George Callus has passed away|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ir-ragel-ta-amy-callus-orlando-mrs-axiak-ta-simpatici/|titlu=Imut ir-raġel ta’ Amy Callus Orlando, Mrs Axiak ta’ Simpatiċi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/nimmissjak-immens-ghaziz-l-attrici-amy-callus-thabbar-it-telfa-ta-zewgha-george/|titlu="Nimmissjak Immens, Għażiż" - L-Attriċi Amy Callus Tħabbar It-Telfa Ta' Żewġha George|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-01-22|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-23-2026.1122923|titlu=Announcements – January 23, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> == Frar == * 4: [[Alfred Abela]], 80, eks-assistent kummissarju tal-pulizija <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-assistent-kummissarju-tal-pulizija-alfred-abela/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Assistent Kummissarju tal-Pulizija Alfred Abela|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 5: [[Philip Farrugia Randon]], 76, avukat u kittieb li ħoloq il-karattru ta' Puttinu <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/dedicated-patriot-philip-farrugia-randon-dies.1123612|titlu='Dedicated patriot' Philip Farrugia Randon dies|kunjom=|isem=|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-6-2026.1123652|titlu=Announcements − February 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-dr-philip-farrugia-randon-avukat-u-awtur-li-holoq-il-karattru-puttinu/|titlu=Imut Dr Philip Farrugia Randon, avukat u awtur li ħoloq il-karattru Puttinu|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-02-05|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-philip-farrugia-randon.1124083|titlu=Appreciation: Philip Farrugia Randon|kunjom=De Bono|isem=Anthony|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 5: [[Helen Micallef]], 75, kantanta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/helen-micallef-eurovision-1972-singer-dies-aged-75.1123643|titlu=Helen Micallef, Eurovision 1972 singer, dies aged 75|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-helen-micallef-l-ewwel-maltija-fil-eurovision/|titlu=Tmut Helen Micallef, l-ewwel kantanta Maltija fil-Eurovision|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=5 Frar 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/139589/veteran_singer_helen_micallef_dies_aged_75|titlu=Veteran singer Helen Micallef dies aged 75|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=5 Frar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/helen-micallef-tinghata-l-ahhar-tislima-ghada-s-sibt/|titlu=Helen Micallef tingħata l-aħħar tislima għada s-Sibt|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-05/local-news/Helen-Micallef-first-Maltese-woman-at-Eurovision-dies-at-75-6736286990|titlu=Helen Micallef, first Maltese woman at Eurovision, dies at 75 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/iccelebrata-l-hajja-tal-kantanta-helen-micallef/|titlu=Iċċelebrata l-ħajja tal-kantanta Helen Micallef|kunjom=Falzon|isem=Anton|data=7 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 8: [[Paul Aquilina]], 94, Ġiżwita Malti bbażat fl-Indja <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-fr-paul-aquilina-l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja/|titlu=Imut Fr Paul Aquilina – l-aħħar Ġiżwita Malti fl-Indja|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=8 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja-jkanta-l-ghanjiet-tal-milied/|titlu=L-aħħar Patri Ġiżwita Malti fl-Indja jkanta l-Għanjiet tal-Milied|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=25 Diċembru 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/mort-l-indja-biex-narah-jordna-sacerdot-u-kantajt-bil-malti-waqt-il-funeral-ta-fr-aquilina/|titlu=“Mort l-Indja nara żagħżugħ jiġi ordnat qassis, u spiċċajt inkanta bil-Malti fil-funeral ta’ Fr Aquilina”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-15-2026.1124084|titlu=Announcements – February 15, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 10: [[Lina Brockdorff|Lina Brockdorff,]] 95, kittieba <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/awardwinning-writer-lina-brockdorff-dies-aged-96.1123850|titlu=Novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-02-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-awtrici-lina-brockdorff-fl-eta-ta-95-sena/|titlu=Tmut l-awtriċi Lina Brockdorff fl-età ta' 95 sena|data=2026-02-10|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbret-il-mewt-tax-xandara-u-l-kittieba-lina-brockdorff/|titlu=Tħabbret il-mewt tax-xandara u l-kittieba Lina Brockdorff|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=10 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-10/local-news/Maltese-novelist-and-playwright-Lina-Brockdorff-dies-aged-95-6736287109|titlu=Maltese novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-10}}</ref> * 10: [[Achille Cauchi]], 86, monsinjur Għawdxi, ħu l-Isqof [[Nikol Cauchi]] <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-monsinjur-achille-cauchi/|titlu=Imut Monsinjur Achille Cauchi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/mons-achille-cauchi-10-02-2026|titlu=Mons. Achille Cauchi - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Laurence Grech]], 77, ġurnalist u eks-editur tas-Sunday Times of Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-times-malta-editor-laurence-grech-dies-aged-77.1124107|titlu=Former Times of Malta editor Laurence Grech dies, aged 77|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-laurence-grech-il-ggant-tal-gurnalizmu-l-eks-editur-tat-times-of-malta/|titlu=Imut Laurence Grech, “il-ġgant tal-ġurnaliżmu”, l-eks-editur tat-Times of Malta|data=15 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-16-2026.1124125|titlu=Announcements – February 16, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-16|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/laurence-grech-15-02-2026|titlu=Laurence Grech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Esmeralda Galea Camilleri]], 37, mużiċista <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/hafna-mahsuda-bil-mewt-tal-muzicista-brava-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=Ħafna Maħsuda Bil-Mewt Tal-Mużiċista Brava Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-02-16|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/kont-titpaxxa-tismaghha-tmut-il-muzicista-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=“Kont titpaxxa tismagħha” – tmut il-mużiċista Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=16 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 16: [[Mario Bonnici]], 76, kantant <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-kanzunetta-li-kont-iddedikaktli-se-tibqa-fqalbi-imut-il-kantant-mario-bonnici/|titlu=“Il-kanzunetta li kont iddedikajtli se tibqa’ f’qalbi” – imut il-kantant Mario Bonnici|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 18: [[Julian Attard]], 44, amministratur tal-futbol ma' [[Marsaxlokk FC]] u [[Floriana FC]] (twieled fis-27 ta' Novembru 1981) <ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/02/18/former-marsaxlokk-and-floriana-fc-administrator-julian-attard-dies/|titlu=Former Marsaxlokk and Floriana FC administrator Julian Attard dies|kunjom=Lia|isem=Gianluca|data=2026-02-18|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-02-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/hallejtna-kmieni-wisq-habib-imut-julian-attard-tat-tim-tal-futbol-ta-marsaxlokk/|titlu=“Ħallejtna kmieni wisq ħabib” – imut Julian Attard, tat-tim tal-futbol ta’ Marsaxlokk|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=18 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 23: [[Manuel Casha]], 81, mużiċist, kittieb, u folklorista <ref> {{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-muzicist-manuel-casha-fl-awstralja/ |sit=ONEnews|data=24 Frar 2026|isem=Josef|kunjom=Caruana|lingwa=mt|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u mużiċist Manuel Casha fl-Awstralja}}</ref> * 28: [[Mario Buhagiar]], 81 professur tal-istorja tal-arti <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/mario-buhagiar-founder-art-history-department-dies-aged-81.1124795|titlu=Mario Buhagiar, founder of art history department dies aged 81|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-03-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/03/02/prof-mario-buhagiar/|titlu=Founder of the arts History Department – Professor Mario Buhagiar passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2 Marzu 2026|sit=The Maltese Herald|lingwa=en}}</ref> == Marzu == * 8: [[Joseph Gatt (Caritas)|Joseph Gatt]], 81, pijunier fir-riabilitazzjoni tad-drogati f'Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-gatt-drug-rehabilitation-pioneer-dies-aged-81.1125168|titlu=Joseph Gatt, drug rehabilitation pioneer, dies aged 81|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/segwi-meta-konna-fl-infern-habba-d-droga-joe-kien-anglu-kustodju/|titlu=Segwi: “Meta konna fl-infern ħabba d-droga Joe kien anġlu kustodju”|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=9 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 13: [[Luciano Bonello Bianco]], 72, propjetarju ta' Luciano Restaurant <ref>{{Ċita web|url= https://timesofmalta.com/article/announcements-march-15-2026.1125478 |titlu=Announcements|sit=Times of Malta|data-aċċess=2026-03-15}}</ref> * 21: [[Charles Micallef St John]], 81, kittieb u eks-kunsillier tal-Gżira <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-awtur-charles-micallef-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St John|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=21 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/21/imut-l-awtur-chaf-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St. John|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-03-21|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 22: [[Calvin Brincat]], 32, parteċipant fil-programm tat-television ''Hazzzard'', kanċer <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-calvin-brincat-li-ggieled-2-tipi-ta-kancer-u-kien-ippartecipa-fhazzzard/|titlu=Imut Calvin Brincat li ġġieled 2 tipi ta' kanċer u kien ipparteċipa f'HazZzard|data=2026-03-23|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-iz-zaghzugh-calvin-brincat-ta-hazzzard/|titlu=Imut iż-żagħżugħ Calvin Brincat ta’ HazZzard|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=23 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tributes-paid-truly-sensitive-soul-cancer-patient-calvin-brincat.1125893|titlu=Tributes paid to 'truly sensitive soul', cancer victim Calvin Brincat|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 29: [[Elio Lombardi]], 92, kittieb u direttur tal-films <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/prolific-filmmaker-author-elio-lombardi-dies-aged-92.1126197|titlu=Prolific film-maker, author Elio Lombardi dies aged 92|kunjom=|isem=|data=2026-03-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-awtur-tal-kotba-u-direttur-tal-films-elio-lombardi/|titlu=Imut l-awtur tal-kotba u direttur tal-films Elio Lombardi|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-03-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/29/tithabbar-il-mewt-ta-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Elio Lombardi fl-età ta' 92 sena|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-03-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-attur-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u attur Elio Lombardi fl-età ta’ 92 Sena|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=29 Marzu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-elio-lombardi-figura-prominenti-fil-films-u-l-letteratura-maltija/|titlu=Imut Elio Lombardi, figura prominenti fil-films u l-letteratura Maltija|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=29 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-03-29/local-news/Maltese-author-and-film-director-Elio-Lombardi-dies-aged-92-6736288379|titlu=Maltese author and film director Elio Lombardi dies aged 92 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbar-meta-se-jinghata-l-ahhar-tislima-elio-lombardi/|titlu=Tħabbar meta se jingħata l-aħħar tislima Elio Lombardi|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=1 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ara-elio-dejjem-gharaf-li-kien-mimli-doni-minn-alla/|titlu=Ara: “Elio dejjem għaraf li kien mimli doni minn Alla”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=8 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tinghata-l-ahhar-tislima-lil-elio-lombardi-ikona-fid-drama-maltija/|titlu=Tingħata l-aħħar tislima lil Elio Lombardi … ikona fid-drama Maltija|kunjom=Camilleri|isem=Enrique|data=8 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> == April == * 2: [[Edmond Zarb]], 81, kittieb u mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/02/tithabbar-il-mewt-tal-muzicist-u-awtur-edmond-zarb/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-mużiċist u awtur Edmond Zarb|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-02|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tajt-kontribut-lill-kultura-maltija-imut-l-awtur-u-pjanist-edmond-zarb|titlu=“Tajt kontribut lill-kultura Maltija” – imut l-awtur u pjanist Edmond Zarb|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 6: [[Graziella Castillo]], 47, direttur tal-Aġenzija Appoġġ <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/graziella-castillo-director-agenzija-appogg-dies-aged-47.1126547|titlu=Graziella Castillo, director of Agenzija Appoġġ, dies aged 47|kunjom=|isem=|data=2026-04-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-graziella-castillo-direttrici-tal-agenzija-appogg/|titlu=Tmut Graziella Castillo – Direttriċi tal-Aġenzija Appoġġ|data=6 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 11: [[Colin Willis]], 81, eks-kummissajru Awstraljan għal Malta u attur <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-13/local-news/Well-known-actor-Colin-Willis-passes-away-aged-81-6736288759|titlu=Well-known actor Colin Willis passes away aged 81 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-04-13}}</ref> * 12: [[Aurelio Belli]], 49, mużiċist u arranġatur <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/musician-mpo-manager-aurelio-belli-dies-aged-49.1126829|titlu=Musician and MPO manager Aurelio Belli dies, aged 49|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-04-12|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://slippedisc.com/2026/04/malta-mourns-maestro-49/|titlu=Malta mourns maestro, 49|kunjom=lebrecht|isem=Norman|data=12 April 2026|sit=Slipped Disc|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-12/local-news/Maestro-Aurelio-Belli-dies-aged-49-6736288731|titlu=Maestro Aurelio Belli dies, aged 49 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/140933/maestro_aurelio_belli_dies_at_49_|titlu=Maestro Aurelio Belli dies at 49|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=12 April 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-il-maestro-aurelio-belli/|titlu=Imut il-Maestro Aurelio Belli|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=12 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-is-surmast-aurelio-belli/|titlu=Imut is-Surmast Aurelio Belli|kunjom=|isem=|data=2026-04-12|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-maestro-aurelio-belli-fl-eta-ta-49-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Maestro Aurelio Belli fl-età ta’ 49 sena|kunjom=Sacco Baldacchino|isem=Kimberley|data=12 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/12/tithabbar-il-mewt-tas-surmast-aurelio-belli/|titlu=Titħabbar il-mewt tas-Surmast Aurelio Belli|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-12|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-maestro-aurelio-belli-jinghata-l-ahhar-tislima|titlu=Tislima lill-Maestro Aurelio Belli: “Mela s-silenzju b’ħajja ta’ noti”|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=18 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Desmond Morris]], 98, etoloġista Ingliż li għex f'Malta (1968–1974) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/desmond-morris-famous-zoologist-author-painter-malta-past-dies-98.1127264|titlu=Desmond Morris, famous zoologist, author and painter with Malta past, dies at 98|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-04-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-21}}</ref> * 24: [[Mary Grech]], 88, attriċi u xandara <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/veteran-actress-mary-grech-dies-aged-88.1127413|titlu=Veteran actress Mary Grech dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-04-24|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-attrici-u-prezentatrici-mary-grech/|titlu=Tmut l-attriċi u preżentatriċi Mary Grech|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=24 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-eks-prezentattrici-televiziva-mary-grech/|titlu=Tmut l-eks preżentattriċi televiżiva Mary Grech|kunjom=Attard|isem=Francesca|data=2026-04-24|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/24/tmut-mary-grech-pijufniera-tax-xandir-u-fost-l-ewwel-ucuh-tat-televizjoni-maltija/|titlu=Tmut Mary Grech, attriċi, pijuniera tax-xandir u fost l-ewwel uċuħ tat-televiżjoni Maltija|kunjom=Abdilla|isem=Raymond|data=2026-04-24|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref> == Mejju == * 1: [[Dolindo Cassar]], 83, xandar u eks-president tas-[[Soċjetà Filarmonika La Stella]] u tat-[[Teatru Astra]] <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/tislima-lil-dolindo-cassar-li-ghadda-ghall-hajja-ta-dejjem-figura-li-halliet-marka-kbira-fil-kultura-ghawdxija/|titlu=Tislima Lil Dolindo Cassar Li Għadda Għall-Ħajja Ta’ Dejjem - Figura Li Ħalliet Marka Kbira Fil-Kultura Għawdxija|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-05-05|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.stgeorge.org.mt/events/funeral-of-dolindo-cassar/|titlu=Funeral of DOLINDO CASSAR|data=2026-05-03|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-dolindo-cassar.1129615|titlu=Appreciation: Dolindo Cassar|kunjom=Spiteri|isem=Charles|data=2026-06-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Noel Galea Bason]], 71, skultur <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/15/imut-l-artist-noel-galea-bason/|titlu=Imut l-artist Noel Galea Bason|kunjom=|isem=|data=2026-05-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/artist-noel-galea-bason-dies-aged-71.1128464|titlu=Artist Noel Galea Bason dies aged 71|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-05-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-noel-galea-bason-furjaniz-moghni-btalenti-artistici-varji/|titlu=Imut Noel Galea Bason, Furjaniż mogħni b’talenti artistiċi varji|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=15 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Norbert Ellul Vincenti]], 88, patri Franġiskan, għalliem u kittieb <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/19/imut-p-norbert-ellul-vincenti-ofm/|titlu=Imut P. Norbert Ellul Vincenti OFM|kunjom=|isem=|data=2026-05-19|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-patri-norbert-ellul-vincenti/|titlu=Imut Patri Norbert Ellul Vincenti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=19 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 26: [[Benny Muscat]], 86, sid ta' diversi ristorant <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/goodbye-nonno-renowned-restaurateur-benny-muscat-dies.1129052|titlu='Goodbye Nonno' – renowned restaurateur Benny Muscat dies|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-05-26|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-benny-muscat-il-qalb-wara-ta-marija-palazzo-pescatore-u-trattoria-del-nonno/|titlu=Imut Benny Muscat, il-qalb wara Ta’ Marija, Palazzo Pescatore u Trattoria del Nonno|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=26 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/benny-muscat-26-05-2026|titlu=Benny Muscat - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-28}}</ref> * 28: [[Rose Riolo]], 90, attriċi <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-eks-attrici-rose-riolo/|titlu=Tmut l-eks attriċi Rose Riolo|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=28 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-29-2026.1129195|titlu=Announcements – May 29, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-05-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> * 28: [[Ray Ghigo Laferla]], ??, imprenditur u DJ <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ray-ghigo-laferla-eks-dj-tal-griffin-u-fundatur-tal-ghigos-disco/|titlu=Imut Ray Ghigo Laferla, eks DJ tal-Griffin u fundatur tal-Ghigos Disco|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=29 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> == Ġunju == * 4: [[Jonathan Cardona]], 47, eks-CEO tal-[[Enemalta]] <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-enemalta-ceo-residency-malta-head-jonathan-cardona-dies.1129476|titlu=Former Enemalta CEO, Residency Malta head Jonathan Cardona dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-kap-ezekuttiv-tal-enemalta-u-residenza-malta-jonathan-cardona/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Kap Eżekuttiv tal-Enemalta u Residenza Malta Jonathan Cardona|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Ġunju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/142318/former_joseph_muscat_aide_jonathan_cardona_passes_away_|titlu=Former Joseph Muscat aide Jonathan Cardona passes away|kunjom=Azzopardi|isem=Karl|data=4 Ġunju 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-eks-kap-tal-enemalta-u-tal-programm-tac-cittadinanza-jonathan-cardona/|titlu=Imut l-eks kap tal-Enemalta u tal-programm taċ-ċittadinanza Jonathan Cardona|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=4 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/ara-il-pm-jinhasad-bil-mewt-ta-jonathan-cardona-waqt-il-gurament-tal-hatra-tal-membri-tal-kabinett/|titlu=ARA: il-PM jinħasad bil-mewt ta' Jonathan Cardona waqt il-ġurament tal-ħatra tal-membri tal-Kabinett|data=2026-06-04|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-04/local-news/CEO-of-Residency-Malta-Agency-Jonathan-Cardona-dies-6736290235|titlu=CEO of Residency Malta Agency, Jonathan Cardona, passes away - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref> * 5: [[Olivia Dow]]: ??, żeffiena u għalliema tal-ballet <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/renowned-ballet-teacher-olivia-dow-dies.1129558|titlu=Renowned ballet teacher Olivia Dow dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-olivia-dow.1129901|titlu=Appreciation: Olivia Dow|kunjom=Chetcuti|isem=Kristina|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 8: [[Antonio Briguglio]], 91, referee tal-futbol <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/sport/imut-l-ex-referee-internazzjonali-tonio-briguglio/|titlu=Imut l-ex-referee internazzjonali Tonio Briguglio|kunjom=Cossai|isem=Peter|data=2026-06-08|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/sports/football/142408/former_referee_antonio_briguglio_dies_|titlu=Former referee Antonio Briguglio dies|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/06/08/maltese-legendary-referee-tonio-briguglio-dies-aged-91/|titlu=Maltese legendary referee Tonio Briguglio dies, aged 91|kunjom=Camilleri|isem=Valhmor|data=2026-06-08|sit=SportsDesk|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Josephine Xuereb]], ??, attivita u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-pn-election-candidate-dies.1129912|titlu=Former PN election candidate dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/14/tithabbar-il-mewt-ta-josephine-xuereb/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Josephine Xuereb|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-14/local-news/Former-PN-candidate-Josephine-Xuereb-dies-6736290504|titlu=Former PN candidate Josephine Xuereb dies|data=14 Ġunju 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/17/josephine-xuereb-kienet-mara-li-uzat-it-talenti-taghha-biex-tkattar-il-gid/|titlu="Josephine Xuereb kienet mara li użat it-talenti tagħha biex tkattar il-ġid"|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-06-17|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 18: [[Helen Borg]], , eks President tal-Kunsill tal-Iskola għat-Tagħlim Tul il-Ħajja u eks Kap tal-Iskola Vincenzo Borg Brared, marda tal-Parkinson's <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/riptmut-helen-borg-eks-president-tal-kunsill-tal-iskola-ghat-taghlim-tul-il-hajja-u-eks-headteacher-ta-birkirkara/|titlu=Tmut Helen Borg, Eks President Tal-Kunsill Tal-Iskola Għat-Tagħlim Tul Il-Ħajja U Eks Headteacher Ta’ Birkirkara|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-06-19|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 21: [[Żeppi l-Ħafi|Joseph Fenech]], 71, kriminal magħruf bħala Żeppi l-Ħafi <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-fenech-known-zeppi-lhafi-dies-aged-71.1130234|titlu=Joseph Fenech, known as Żeppi l-Ħafi, dies aged 71|kunjom=|isem=|data=2026-06-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-21}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-joseph-fenech-maghruf-bhal-zeppi-l-hafi/|titlu=Imut Joseph Fenech, magħruf bħal Żeppi l-Ħafi|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=21 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-joseph-fenech-maghruf-bhala-zeppi-l-hafi/|titlu=Imut Joseph Fenech magħruf bħala Żeppi l-Ħafi|data=2026-06-21|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> == Ara aktar == * [[:Kategorija:Mietu fl-2026]] - tinkludi ħoloq għal artikli fil-Wikipedija dwar nies li mietu fl-2026 == Referenzi == {{Referenzi}} [[Kategorija:Nies Maltin]] [[Kategorija:2026 f'Malta]] [[Kategorija:Imwiet f'Malta]] [[Kategorija:Mietu fl-2026|*]] [[Kategorija:Listi ta' mwiet bis-sena]] 8iihvz64gb2vgvgpuxtt6vm2iwvbvds 330649 330648 2026-06-21T15:34:30Z ToniSant 4257 /* Ġunju */ ? 330649 wikitext text/x-wiki '''Din hija lista ta' nies notevoli Maltin li mietu fl-2026.''' F'din il-lista jidhru biss ismijiet ta' nies li l-mewt tagħhom hija kkonfermata peremezz ta' rapport/i minn sorsi verifikabbli. Żidiet bla referenza għal sors verifikabbli jitneħħew minn hawn u jitpoġġew fil-[[Diskussjoni:Nies Maltin li mietu fl-2026|paġna ta' diskussjoni]] sakemm jiġu verifikati sew. Dwar kull persuna jinġabru biss dawn id-dettalji hawn: * Data: Isem u Kunjom, età (jew "??" meta din mhux magħrufa), għal xiex inhi magħrufa l-persuna, kawża tal-mewt (m'għandu jiddaħħal xejn meta mhux magħrufa uffiċjalment) - tagħrif ieħor f'każ ta' persuna li mhux inkluża f'Wikidata (eż. data tat-twelid), referenzi (għandu jkun hemm aktar minn waħda f'każ ta' nies aktar notevoli) '''''Nota:''' id-data tal-mewt m'għandix tkun dik ta' meta tħabbret imma ta' meta seħħet.'' ---- == Jannar == * 2: [[Tony Carr]], 98, mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tony-carr-pioneering-maltese-jazz-drummer-dies.1121949|titlu=Tony Carr, Maltese jazz drummer to the stars, dies|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-01-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-perkussjonist-tony-carr-george-caruana-jmut-fl-eta-ta-98-sena/|titlu=Il-perkussjonist Tony Carr (George Caruana) jmut fl-età ta’ 98 sena|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/01/02/tony-carr-passes-away/|titlu=Renowned Maltese drummer, Tony Carr, passes away aged 98|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-01-02|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/138938/maltese_jazz_great_tony_carr_dies_aged_98|titlu=Maltese jazz great Tony Carr dies aged 98|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=2 Jannar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-02/local-news/Maltese-jazz-legend-Tony-Carr-passes-away-aged-98-6736286044|titlu=Maltese jazz legend, Tony Carr, passes away aged 98 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-ta-98-sena-d-drummer-malti-tony-carr/|titlu=Imut ta' 98 sena d-drummer Malti Tony Carr|data=2026-01-02|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-ta-98-sena-d-drummer-famuz-malti-tony-carr-li-daqq-mal-akbar-stilel-muzikali/|titlu=Imut ta’ 98 sena d-drummer famuż Malti Tony Carr li daqq mal-akbar stilel mużikali|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=3 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.melodija.eu/post/tony-carr-george-caruana-maltese-jazz-pioneer-dies-at-98|titlu=Tony Carr (George Caruana): Maltese Jazz Pioneer Dies at 98|kunjom=Mifsud|isem=Noel|data=2026-01-05|sit=Melodija|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.sussexexpress.co.uk/news/fond-tribute-on-death-of-drummer-who-played-with-the-greats-5465983|titlu=Fond tribute on death of drummer who played with the greats|kunjom=Hewitt|isem=Phil|data=2026-01-10|sit=SussexWorld|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-10}}</ref> * 5: [[George Spiteri]], 90, mużiċist u l-ewwel leader tal-[[Orkestra Filarmonika ta' Malta]] (twieled: 20 ta’ Lulju 1935) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-6-2026.1122080|titlu=Announcements − January 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-george-spiteri-l-ewwel-leader-tal-orkestra-filarmonika-ta-malta/|titlu=Imut George Spiteri, l-ewwel leader tal-Orkestra Filarmonika ta’ Malta|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/reel/1540894257190704/?t=49|titlu=MPO: Protagonisti - George Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Joe Julian|data=6 Jannar 2026|sit=Facebook}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/a-real-gentleman-good-musician-violinist-george-spiteri-dies-aged-90.1122103|titlu='A real gentleman': trailblazing violinist George Spiteri dies at 90|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref> * 6: [[Thomas Farrell]], 89, għalliem u l-ewwel sindku ta' Ħaż Żabbar <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/thomas-farrell-first-mayor-zabbar-dies-aged-89.1122141|titlu=Thomas Farrell, first mayor of Żabbar, dies aged 89|kunjom=|isem=|data=2026-01-07|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-07}}</ref> * 14: [[Paul Chetcuti Caruana]], 77, tabib u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-deputat-laburista-t-tabib-paul-chetcuti-caruana/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Deputat Laburista t-Tabib Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=14 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-mp-paul-chetcuti-caruana-dies.1122497|titlu=Mosta doctor Paul Chetcuti Caruana, targeted by 1977 letter bomb, dies aged 77|kunjom=Calleja|isem=Claudia|data=2026-01-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-14/local-news/Paul-Chetcuti-Caruana-who-survived-letter-bomb-attempt-in-1977-dies-6736286334|titlu=Paul Chetcuti Caruana, who survived letter-bomb attempt in 1977, dies - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-15}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/parliament-pays-tribute-mosta-doctor-pl-mp-paul-chetcuti-caruana.1123482|titlu=Parliament pays tribute to Mosta doctor and PL MP Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-02-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-02}}</ref> * 20: [[Matthew Wismayer]], 53, fundatur ta' Schools for Africa (Malta) Foundation <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/matthew-wismayer-schools-africa-foundation-entrepreneur-dies.1122791|titlu=Matthew Wismayer, who turned a cancer diagnosis into inspiration, dies aged 53|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-01-20|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-matthew-wismayer-il-mohh-wara-progett-biex-jigu-meghjuna-tfal-fl-afrika/|titlu=Imut Matthew Wismayer, il-moħħ wara proġett biex jiġu megħjuna tfal fl-Afrika|kunjom=|isem=|data=2026-01-20|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/malta/founder-of-prince-princess-malta-matthew-wismayer-passes-away/|titlu=Founder Of 'Prince & Princess Malta' Matthew Wismayer Passes Away|kunjom=Spiteri|isem=Rebecca Scalvini|data=2026-01-20|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/matthew-wismayer-passes-away-aged-53|titlu=Maltese Entrepreneur Matthew Wismayer passes away at 53|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-21-2026.1122811|titlu=Announcements – January 21, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> * 20: [[George Callus]], 88, ko-fundatur tal-Comtec (twieled: 8 ta' Settembru 1937) <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/comtec-co-founder-george-callus-has-passed-away|titlu=Comtec Co-Founder George Callus has passed away|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ir-ragel-ta-amy-callus-orlando-mrs-axiak-ta-simpatici/|titlu=Imut ir-raġel ta’ Amy Callus Orlando, Mrs Axiak ta’ Simpatiċi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/nimmissjak-immens-ghaziz-l-attrici-amy-callus-thabbar-it-telfa-ta-zewgha-george/|titlu="Nimmissjak Immens, Għażiż" - L-Attriċi Amy Callus Tħabbar It-Telfa Ta' Żewġha George|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-01-22|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-23-2026.1122923|titlu=Announcements – January 23, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> == Frar == * 4: [[Alfred Abela]], 80, eks-assistent kummissarju tal-pulizija <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-assistent-kummissarju-tal-pulizija-alfred-abela/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Assistent Kummissarju tal-Pulizija Alfred Abela|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 5: [[Philip Farrugia Randon]], 76, avukat u kittieb li ħoloq il-karattru ta' Puttinu <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/dedicated-patriot-philip-farrugia-randon-dies.1123612|titlu='Dedicated patriot' Philip Farrugia Randon dies|kunjom=|isem=|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-6-2026.1123652|titlu=Announcements − February 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-dr-philip-farrugia-randon-avukat-u-awtur-li-holoq-il-karattru-puttinu/|titlu=Imut Dr Philip Farrugia Randon, avukat u awtur li ħoloq il-karattru Puttinu|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-02-05|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-philip-farrugia-randon.1124083|titlu=Appreciation: Philip Farrugia Randon|kunjom=De Bono|isem=Anthony|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 5: [[Helen Micallef]], 75, kantanta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/helen-micallef-eurovision-1972-singer-dies-aged-75.1123643|titlu=Helen Micallef, Eurovision 1972 singer, dies aged 75|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-helen-micallef-l-ewwel-maltija-fil-eurovision/|titlu=Tmut Helen Micallef, l-ewwel kantanta Maltija fil-Eurovision|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=5 Frar 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/139589/veteran_singer_helen_micallef_dies_aged_75|titlu=Veteran singer Helen Micallef dies aged 75|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=5 Frar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/helen-micallef-tinghata-l-ahhar-tislima-ghada-s-sibt/|titlu=Helen Micallef tingħata l-aħħar tislima għada s-Sibt|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-05/local-news/Helen-Micallef-first-Maltese-woman-at-Eurovision-dies-at-75-6736286990|titlu=Helen Micallef, first Maltese woman at Eurovision, dies at 75 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/iccelebrata-l-hajja-tal-kantanta-helen-micallef/|titlu=Iċċelebrata l-ħajja tal-kantanta Helen Micallef|kunjom=Falzon|isem=Anton|data=7 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 8: [[Paul Aquilina]], 94, Ġiżwita Malti bbażat fl-Indja <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-fr-paul-aquilina-l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja/|titlu=Imut Fr Paul Aquilina – l-aħħar Ġiżwita Malti fl-Indja|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=8 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja-jkanta-l-ghanjiet-tal-milied/|titlu=L-aħħar Patri Ġiżwita Malti fl-Indja jkanta l-Għanjiet tal-Milied|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=25 Diċembru 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/mort-l-indja-biex-narah-jordna-sacerdot-u-kantajt-bil-malti-waqt-il-funeral-ta-fr-aquilina/|titlu=“Mort l-Indja nara żagħżugħ jiġi ordnat qassis, u spiċċajt inkanta bil-Malti fil-funeral ta’ Fr Aquilina”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-15-2026.1124084|titlu=Announcements – February 15, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 10: [[Lina Brockdorff|Lina Brockdorff,]] 95, kittieba <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/awardwinning-writer-lina-brockdorff-dies-aged-96.1123850|titlu=Novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-02-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-awtrici-lina-brockdorff-fl-eta-ta-95-sena/|titlu=Tmut l-awtriċi Lina Brockdorff fl-età ta' 95 sena|data=2026-02-10|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbret-il-mewt-tax-xandara-u-l-kittieba-lina-brockdorff/|titlu=Tħabbret il-mewt tax-xandara u l-kittieba Lina Brockdorff|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=10 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-10/local-news/Maltese-novelist-and-playwright-Lina-Brockdorff-dies-aged-95-6736287109|titlu=Maltese novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-10}}</ref> * 10: [[Achille Cauchi]], 86, monsinjur Għawdxi, ħu l-Isqof [[Nikol Cauchi]] <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-monsinjur-achille-cauchi/|titlu=Imut Monsinjur Achille Cauchi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/mons-achille-cauchi-10-02-2026|titlu=Mons. Achille Cauchi - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Laurence Grech]], 77, ġurnalist u eks-editur tas-Sunday Times of Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-times-malta-editor-laurence-grech-dies-aged-77.1124107|titlu=Former Times of Malta editor Laurence Grech dies, aged 77|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-laurence-grech-il-ggant-tal-gurnalizmu-l-eks-editur-tat-times-of-malta/|titlu=Imut Laurence Grech, “il-ġgant tal-ġurnaliżmu”, l-eks-editur tat-Times of Malta|data=15 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-16-2026.1124125|titlu=Announcements – February 16, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-16|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/laurence-grech-15-02-2026|titlu=Laurence Grech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Esmeralda Galea Camilleri]], 37, mużiċista <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/hafna-mahsuda-bil-mewt-tal-muzicista-brava-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=Ħafna Maħsuda Bil-Mewt Tal-Mużiċista Brava Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-02-16|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/kont-titpaxxa-tismaghha-tmut-il-muzicista-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=“Kont titpaxxa tismagħha” – tmut il-mużiċista Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=16 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 16: [[Mario Bonnici]], 76, kantant <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-kanzunetta-li-kont-iddedikaktli-se-tibqa-fqalbi-imut-il-kantant-mario-bonnici/|titlu=“Il-kanzunetta li kont iddedikajtli se tibqa’ f’qalbi” – imut il-kantant Mario Bonnici|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 18: [[Julian Attard]], 44, amministratur tal-futbol ma' [[Marsaxlokk FC]] u [[Floriana FC]] (twieled fis-27 ta' Novembru 1981) <ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/02/18/former-marsaxlokk-and-floriana-fc-administrator-julian-attard-dies/|titlu=Former Marsaxlokk and Floriana FC administrator Julian Attard dies|kunjom=Lia|isem=Gianluca|data=2026-02-18|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-02-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/hallejtna-kmieni-wisq-habib-imut-julian-attard-tat-tim-tal-futbol-ta-marsaxlokk/|titlu=“Ħallejtna kmieni wisq ħabib” – imut Julian Attard, tat-tim tal-futbol ta’ Marsaxlokk|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=18 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 23: [[Manuel Casha]], 81, mużiċist, kittieb, u folklorista <ref> {{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-muzicist-manuel-casha-fl-awstralja/ |sit=ONEnews|data=24 Frar 2026|isem=Josef|kunjom=Caruana|lingwa=mt|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u mużiċist Manuel Casha fl-Awstralja}}</ref> * 28: [[Mario Buhagiar]], 81 professur tal-istorja tal-arti <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/mario-buhagiar-founder-art-history-department-dies-aged-81.1124795|titlu=Mario Buhagiar, founder of art history department dies aged 81|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-03-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/03/02/prof-mario-buhagiar/|titlu=Founder of the arts History Department – Professor Mario Buhagiar passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2 Marzu 2026|sit=The Maltese Herald|lingwa=en}}</ref> == Marzu == * 8: [[Joseph Gatt (Caritas)|Joseph Gatt]], 81, pijunier fir-riabilitazzjoni tad-drogati f'Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-gatt-drug-rehabilitation-pioneer-dies-aged-81.1125168|titlu=Joseph Gatt, drug rehabilitation pioneer, dies aged 81|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/segwi-meta-konna-fl-infern-habba-d-droga-joe-kien-anglu-kustodju/|titlu=Segwi: “Meta konna fl-infern ħabba d-droga Joe kien anġlu kustodju”|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=9 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 13: [[Luciano Bonello Bianco]], 72, propjetarju ta' Luciano Restaurant <ref>{{Ċita web|url= https://timesofmalta.com/article/announcements-march-15-2026.1125478 |titlu=Announcements|sit=Times of Malta|data-aċċess=2026-03-15}}</ref> * 21: [[Charles Micallef St John]], 81, kittieb u eks-kunsillier tal-Gżira <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-awtur-charles-micallef-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St John|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=21 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/21/imut-l-awtur-chaf-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St. John|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-03-21|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 22: [[Calvin Brincat]], 32, parteċipant fil-programm tat-television ''Hazzzard'', kanċer <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-calvin-brincat-li-ggieled-2-tipi-ta-kancer-u-kien-ippartecipa-fhazzzard/|titlu=Imut Calvin Brincat li ġġieled 2 tipi ta' kanċer u kien ipparteċipa f'HazZzard|data=2026-03-23|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-iz-zaghzugh-calvin-brincat-ta-hazzzard/|titlu=Imut iż-żagħżugħ Calvin Brincat ta’ HazZzard|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=23 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tributes-paid-truly-sensitive-soul-cancer-patient-calvin-brincat.1125893|titlu=Tributes paid to 'truly sensitive soul', cancer victim Calvin Brincat|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 29: [[Elio Lombardi]], 92, kittieb u direttur tal-films <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/prolific-filmmaker-author-elio-lombardi-dies-aged-92.1126197|titlu=Prolific film-maker, author Elio Lombardi dies aged 92|kunjom=|isem=|data=2026-03-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-awtur-tal-kotba-u-direttur-tal-films-elio-lombardi/|titlu=Imut l-awtur tal-kotba u direttur tal-films Elio Lombardi|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-03-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/29/tithabbar-il-mewt-ta-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Elio Lombardi fl-età ta' 92 sena|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-03-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-attur-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u attur Elio Lombardi fl-età ta’ 92 Sena|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=29 Marzu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-elio-lombardi-figura-prominenti-fil-films-u-l-letteratura-maltija/|titlu=Imut Elio Lombardi, figura prominenti fil-films u l-letteratura Maltija|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=29 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-03-29/local-news/Maltese-author-and-film-director-Elio-Lombardi-dies-aged-92-6736288379|titlu=Maltese author and film director Elio Lombardi dies aged 92 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbar-meta-se-jinghata-l-ahhar-tislima-elio-lombardi/|titlu=Tħabbar meta se jingħata l-aħħar tislima Elio Lombardi|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=1 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ara-elio-dejjem-gharaf-li-kien-mimli-doni-minn-alla/|titlu=Ara: “Elio dejjem għaraf li kien mimli doni minn Alla”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=8 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tinghata-l-ahhar-tislima-lil-elio-lombardi-ikona-fid-drama-maltija/|titlu=Tingħata l-aħħar tislima lil Elio Lombardi … ikona fid-drama Maltija|kunjom=Camilleri|isem=Enrique|data=8 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> == April == * 2: [[Edmond Zarb]], 81, kittieb u mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/02/tithabbar-il-mewt-tal-muzicist-u-awtur-edmond-zarb/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-mużiċist u awtur Edmond Zarb|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-02|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tajt-kontribut-lill-kultura-maltija-imut-l-awtur-u-pjanist-edmond-zarb|titlu=“Tajt kontribut lill-kultura Maltija” – imut l-awtur u pjanist Edmond Zarb|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 6: [[Graziella Castillo]], 47, direttur tal-Aġenzija Appoġġ <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/graziella-castillo-director-agenzija-appogg-dies-aged-47.1126547|titlu=Graziella Castillo, director of Agenzija Appoġġ, dies aged 47|kunjom=|isem=|data=2026-04-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-graziella-castillo-direttrici-tal-agenzija-appogg/|titlu=Tmut Graziella Castillo – Direttriċi tal-Aġenzija Appoġġ|data=6 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 11: [[Colin Willis]], 81, eks-kummissajru Awstraljan għal Malta u attur <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-13/local-news/Well-known-actor-Colin-Willis-passes-away-aged-81-6736288759|titlu=Well-known actor Colin Willis passes away aged 81 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-04-13}}</ref> * 12: [[Aurelio Belli]], 49, mużiċist u arranġatur <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/musician-mpo-manager-aurelio-belli-dies-aged-49.1126829|titlu=Musician and MPO manager Aurelio Belli dies, aged 49|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-04-12|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://slippedisc.com/2026/04/malta-mourns-maestro-49/|titlu=Malta mourns maestro, 49|kunjom=lebrecht|isem=Norman|data=12 April 2026|sit=Slipped Disc|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-12/local-news/Maestro-Aurelio-Belli-dies-aged-49-6736288731|titlu=Maestro Aurelio Belli dies, aged 49 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/140933/maestro_aurelio_belli_dies_at_49_|titlu=Maestro Aurelio Belli dies at 49|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=12 April 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-il-maestro-aurelio-belli/|titlu=Imut il-Maestro Aurelio Belli|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=12 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-is-surmast-aurelio-belli/|titlu=Imut is-Surmast Aurelio Belli|kunjom=|isem=|data=2026-04-12|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-maestro-aurelio-belli-fl-eta-ta-49-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Maestro Aurelio Belli fl-età ta’ 49 sena|kunjom=Sacco Baldacchino|isem=Kimberley|data=12 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/12/tithabbar-il-mewt-tas-surmast-aurelio-belli/|titlu=Titħabbar il-mewt tas-Surmast Aurelio Belli|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-12|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-maestro-aurelio-belli-jinghata-l-ahhar-tislima|titlu=Tislima lill-Maestro Aurelio Belli: “Mela s-silenzju b’ħajja ta’ noti”|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=18 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Desmond Morris]], 98, etoloġista Ingliż li għex f'Malta (1968–1974) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/desmond-morris-famous-zoologist-author-painter-malta-past-dies-98.1127264|titlu=Desmond Morris, famous zoologist, author and painter with Malta past, dies at 98|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-04-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-21}}</ref> * 24: [[Mary Grech]], 88, attriċi u xandara <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/veteran-actress-mary-grech-dies-aged-88.1127413|titlu=Veteran actress Mary Grech dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-04-24|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-attrici-u-prezentatrici-mary-grech/|titlu=Tmut l-attriċi u preżentatriċi Mary Grech|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=24 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-eks-prezentattrici-televiziva-mary-grech/|titlu=Tmut l-eks preżentattriċi televiżiva Mary Grech|kunjom=Attard|isem=Francesca|data=2026-04-24|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/24/tmut-mary-grech-pijufniera-tax-xandir-u-fost-l-ewwel-ucuh-tat-televizjoni-maltija/|titlu=Tmut Mary Grech, attriċi, pijuniera tax-xandir u fost l-ewwel uċuħ tat-televiżjoni Maltija|kunjom=Abdilla|isem=Raymond|data=2026-04-24|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref> == Mejju == * 1: [[Dolindo Cassar]], 83, xandar u eks-president tas-[[Soċjetà Filarmonika La Stella]] u tat-[[Teatru Astra]] <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/tislima-lil-dolindo-cassar-li-ghadda-ghall-hajja-ta-dejjem-figura-li-halliet-marka-kbira-fil-kultura-ghawdxija/|titlu=Tislima Lil Dolindo Cassar Li Għadda Għall-Ħajja Ta’ Dejjem - Figura Li Ħalliet Marka Kbira Fil-Kultura Għawdxija|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-05-05|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.stgeorge.org.mt/events/funeral-of-dolindo-cassar/|titlu=Funeral of DOLINDO CASSAR|data=2026-05-03|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-dolindo-cassar.1129615|titlu=Appreciation: Dolindo Cassar|kunjom=Spiteri|isem=Charles|data=2026-06-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Noel Galea Bason]], 71, skultur <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/15/imut-l-artist-noel-galea-bason/|titlu=Imut l-artist Noel Galea Bason|kunjom=|isem=|data=2026-05-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/artist-noel-galea-bason-dies-aged-71.1128464|titlu=Artist Noel Galea Bason dies aged 71|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-05-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-noel-galea-bason-furjaniz-moghni-btalenti-artistici-varji/|titlu=Imut Noel Galea Bason, Furjaniż mogħni b’talenti artistiċi varji|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=15 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Norbert Ellul Vincenti]], 88, patri Franġiskan, għalliem u kittieb <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/19/imut-p-norbert-ellul-vincenti-ofm/|titlu=Imut P. Norbert Ellul Vincenti OFM|kunjom=|isem=|data=2026-05-19|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-patri-norbert-ellul-vincenti/|titlu=Imut Patri Norbert Ellul Vincenti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=19 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 26: [[Benny Muscat]], 86, sid ta' diversi ristorant <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/goodbye-nonno-renowned-restaurateur-benny-muscat-dies.1129052|titlu='Goodbye Nonno' – renowned restaurateur Benny Muscat dies|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-05-26|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-benny-muscat-il-qalb-wara-ta-marija-palazzo-pescatore-u-trattoria-del-nonno/|titlu=Imut Benny Muscat, il-qalb wara Ta’ Marija, Palazzo Pescatore u Trattoria del Nonno|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=26 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/benny-muscat-26-05-2026|titlu=Benny Muscat - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-28}}</ref> * 28: [[Rose Riolo]], 90, attriċi <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-eks-attrici-rose-riolo/|titlu=Tmut l-eks attriċi Rose Riolo|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=28 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-29-2026.1129195|titlu=Announcements – May 29, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-05-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> * 28: [[Ray Ghigo Laferla]], ??, imprenditur u DJ <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ray-ghigo-laferla-eks-dj-tal-griffin-u-fundatur-tal-ghigos-disco/|titlu=Imut Ray Ghigo Laferla, eks DJ tal-Griffin u fundatur tal-Ghigos Disco|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=29 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> == Ġunju == * 4: [[Jonathan Cardona]], 47, eks-CEO tal-[[Enemalta]] <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-enemalta-ceo-residency-malta-head-jonathan-cardona-dies.1129476|titlu=Former Enemalta CEO, Residency Malta head Jonathan Cardona dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-kap-ezekuttiv-tal-enemalta-u-residenza-malta-jonathan-cardona/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Kap Eżekuttiv tal-Enemalta u Residenza Malta Jonathan Cardona|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Ġunju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/142318/former_joseph_muscat_aide_jonathan_cardona_passes_away_|titlu=Former Joseph Muscat aide Jonathan Cardona passes away|kunjom=Azzopardi|isem=Karl|data=4 Ġunju 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-eks-kap-tal-enemalta-u-tal-programm-tac-cittadinanza-jonathan-cardona/|titlu=Imut l-eks kap tal-Enemalta u tal-programm taċ-ċittadinanza Jonathan Cardona|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=4 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/ara-il-pm-jinhasad-bil-mewt-ta-jonathan-cardona-waqt-il-gurament-tal-hatra-tal-membri-tal-kabinett/|titlu=ARA: il-PM jinħasad bil-mewt ta' Jonathan Cardona waqt il-ġurament tal-ħatra tal-membri tal-Kabinett|data=2026-06-04|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-04/local-news/CEO-of-Residency-Malta-Agency-Jonathan-Cardona-dies-6736290235|titlu=CEO of Residency Malta Agency, Jonathan Cardona, passes away - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref> * 5: [[Olivia Dow]]: ??, żeffiena u għalliema tal-ballet <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/renowned-ballet-teacher-olivia-dow-dies.1129558|titlu=Renowned ballet teacher Olivia Dow dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-olivia-dow.1129901|titlu=Appreciation: Olivia Dow|kunjom=Chetcuti|isem=Kristina|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 8: [[Antonio Briguglio]], 91, referee tal-futbol <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/sport/imut-l-ex-referee-internazzjonali-tonio-briguglio/|titlu=Imut l-ex-referee internazzjonali Tonio Briguglio|kunjom=Cossai|isem=Peter|data=2026-06-08|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/sports/football/142408/former_referee_antonio_briguglio_dies_|titlu=Former referee Antonio Briguglio dies|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/06/08/maltese-legendary-referee-tonio-briguglio-dies-aged-91/|titlu=Maltese legendary referee Tonio Briguglio dies, aged 91|kunjom=Camilleri|isem=Valhmor|data=2026-06-08|sit=SportsDesk|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Josephine Xuereb]], ??, attivita u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-pn-election-candidate-dies.1129912|titlu=Former PN election candidate dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/14/tithabbar-il-mewt-ta-josephine-xuereb/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Josephine Xuereb|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-14/local-news/Former-PN-candidate-Josephine-Xuereb-dies-6736290504|titlu=Former PN candidate Josephine Xuereb dies|data=14 Ġunju 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/17/josephine-xuereb-kienet-mara-li-uzat-it-talenti-taghha-biex-tkattar-il-gid/|titlu="Josephine Xuereb kienet mara li użat it-talenti tagħha biex tkattar il-ġid"|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-06-17|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 18: [[Helen Borg]], ??, eks President tal-Kunsill tal-Iskola għat-Tagħlim Tul il-Ħajja u eks Kap tal-Iskola Vincenzo Borg Brared, marda tal-Parkinson's <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/riptmut-helen-borg-eks-president-tal-kunsill-tal-iskola-ghat-taghlim-tul-il-hajja-u-eks-headteacher-ta-birkirkara/|titlu=Tmut Helen Borg, Eks President Tal-Kunsill Tal-Iskola Għat-Tagħlim Tul Il-Ħajja U Eks Headteacher Ta’ Birkirkara|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-06-19|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 21: [[Żeppi l-Ħafi|Joseph Fenech]], 71, kriminal magħruf bħala Żeppi l-Ħafi <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-fenech-known-zeppi-lhafi-dies-aged-71.1130234|titlu=Joseph Fenech, known as Żeppi l-Ħafi, dies aged 71|kunjom=|isem=|data=2026-06-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-21}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-joseph-fenech-maghruf-bhal-zeppi-l-hafi/|titlu=Imut Joseph Fenech, magħruf bħal Żeppi l-Ħafi|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=21 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-joseph-fenech-maghruf-bhala-zeppi-l-hafi/|titlu=Imut Joseph Fenech magħruf bħala Żeppi l-Ħafi|data=2026-06-21|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> == Ara aktar == * [[:Kategorija:Mietu fl-2026]] - tinkludi ħoloq għal artikli fil-Wikipedija dwar nies li mietu fl-2026 == Referenzi == {{Referenzi}} [[Kategorija:Nies Maltin]] [[Kategorija:2026 f'Malta]] [[Kategorija:Imwiet f'Malta]] [[Kategorija:Mietu fl-2026|*]] [[Kategorija:Listi ta' mwiet bis-sena]] 8o6oo9qu2fzauoqmdm9kpzm8iexeo0r 2 34489 330643 330579 2026-06-21T13:29:02Z MargaritaPLV 28281 Żdiedet referenza ta' Dienas Bizness dwar il-ko-proprjetarju ta' Rozie 330643 wikitext text/x-wiki <!-- Draft note: This is a userspace draft. It was translated/adapted from the Latvian Wikipedia article [[:lv:Rozie]] and should be reviewed by Maltese-speaking editors before any possible move to mainspace. No categories are active while this remains in userspace. --> {{Infobox Kumpanija Dotcom | isem_kumpanija = ROZIE APP | tip_kumpanija = kumpanija b'responsabbiltà limitata | ġeneru = applikazzjoni mobbli u pjattaforma onlajn | fundazzjoni = 10 ta' Frar 2023<ref name="firmas">Firmas.lv. "[https://www.firmas.lv/en/companies/rozie-app/40203461450 ROZIE APP, Limited Liability Company, 40203461450]". Retrieved 15 June 2026.</ref> | lokalità = [[Aizkraukle]], [[Latvja]] | żona_servizz = [[Malta]] | industrija = teknoloġija tal-informazzjoni; servizzi ta' tindif | prodotti = applikazzjoni mobbli | servizzi = pjattaforma għall-ibbukkjar ta' servizzi ta' tindif | proprjetarju = SIA "ROZIE APP"<ref name="terms">Rozie. "[https://rozie.app/terms-and-conditions/ Terms and Conditions]". Last updated 12 May 2026. Retrieved 15 June 2026.</ref> | url = [https://rozie.app/ rozie.app] | tip_sit = suq onlajn | reġistrazzjoni = 40203461450<ref name="firmas" /> | pubblikata = Ottubru 2024<ref name="lrpv-detail">Latvijas Republikas Patentu valde. "[https://www.lrpv.gov.lv/en/article/candidates-trademark-year-2025-main-award-first-quarter-rozie-and-uzars Candidates for Trademark of Year 2025 main award in the first quarter: Rozie and Uzars]". 28 April 2025. Retrieved 15 June 2026.</ref> | stat_attwali = attiva }} '''Rozie''' hija applikazzjoni mobbli u pjattaforma onlajn għall-ibbukkjar ta' servizzi ta' tindif. Il-pjattaforma ġiet żviluppata minn professjonisti tal-IT [[Latvja|Latvjani]] u taħdem primarjament fis-suq [[Malta|Malti]]. Il-kumpanija ROZIE APP twaqqfet fl-2023, l-applikazzjoni mobbli tnediet f'Ottubru 2024, u Malta kienet is-suq ewlieni magħżul mill-kumpanija.<ref name="lrpv-detail" /> == Sfond == SIA "ROZIE APP" hija kumpanija b'responsabbiltà limitata reġistrata fil-Latvja fl-10 ta' Frar 2023, bin-numru ta' reġistrazzjoni 40203461450 u indirizz legali f'Aizkraukle.<ref name="firmas" /> Rozie taħdem bħala suq diġitali li jlaqqa' utenti li jitolbu servizzi ma' fornituri ta' servizzi. Il-pjattaforma tipprovdi l-ibbukkjar, il-faċilitazzjoni tal-ħlas u l-appoġġ, iżda ma tipprovdix direttament is-servizzi ta' tindif.<ref name="terms" /> Malta ntgħażlet bħala l-ewwel suq tal-pjattaforma minħabba d-daqs tas-suq, l-użu tal-lingwa Ingliża u l-possibbiltà li l-operazzjonijiet u l-appoġġ għall-klijenti jiġu ġestiti mill-Latvja.<ref name="delfi">Taira Zoldnere. "[https://www.delfi.lv/bizness/44467736/tehnologijas/120100551/soli-pa-solim-latvijas-jaunuznemums-sak-apgut-amerikas-tirgu Soli pa solim – Latvijas jaunuzņēmums sāk apgūt Amerikas tirgu]". ''Delfi Plus''. 28 December 2025. Retrieved 15 June 2026.</ref><ref name="labs-en">''Labs of Latvia''. "[https://labsoflatvia.com/en/inspirational-stories/rozie-a-cleaning-service-platform-founded-in-latvia-conquers-the-maltese-market Rozie, a cleaning service platform founded in Latvia, conquers the Maltese market]". 19 November 2024. Retrieved 15 June 2026.</ref><ref name="labs-lv">''Labs of Latvia''. "[https://labsoflatvia.com/aktuali/rozie-ka-pirmo-tirgu-izvelas-maltu/ “Rozie” kā pirmo tirgu izvēlas Maltu]". 21 November 2024. Retrieved 15 June 2026.</ref> == Storja == Dainis Duļbinskis huwa l-awtur tal-idea, ko-fundatur u ko-proprjetarju ta' Rozie App.<ref name="delfi" /><ref name="db-portrait">Armanda Vilciņa. "[https://db.lv/zinas/portrets-iroziei-raditajs-un-lidzipasnieks-dainis-dulbinskis Portrets - Rozie radītājs un līdzīpašnieks Dainis Duļbinskis]". ''Dienas Bizness''. 16 June 2026, pp. 42–43. Retrieved 21 June 2026.</ref> L-iżvilupp tal-applikazzjoni beda fl-2023, u l-prodott tnieda f'Malta fl-1 ta' Ottubru 2024.<ref name="delfi" /> Fit-tim bikri ta' Rozie kien hemm Dainis Duļbinskis, Aleksandrs Tuļs u Edgars Veigurs. Duļbinskis kien il-kap eżekuttiv, Tuļs kien responsabbli għall-finanzi u l-iżvilupp strateġiku, u Veigurs kien id-direttur tekniku.<ref name="delfi" /> == Operat f'Malta == Il-mudell tal-pjattaforma huwa bbażat fuq talbiet għal xogħol ta' tindif u offerti minn fornituri ta' servizzi. Il-klijenti jistgħu jippubblikaw talbiet għal xogħol, il-fornituri jistgħu jibagħtu offerti, u ż-żewġ naħat jistgħu jħallu evalwazzjonijiet wara s-servizz.<ref name="bt">''BusinessToday Malta''. "[https://www.businesstoday.com.mt/business/business/2962/rozie_hits_10000_users_maltas_top_cleaning_app_thrives Rozie hits 10,000 users: Malta’s top cleaning app thrives]". 9 May 2025. Retrieved 15 June 2026.</ref><ref name="maltatoday">''MaltaToday''. "[https://www.maltatoday.com.mt/business/tech/134866/cleaning_house_just_got_easier_meet_rozie_maltas_cleaning_app Cleaning house just got easier: Meet Rozie, Malta’s cleaning app]". 14 May 2025. Retrieved 15 June 2026.</ref><ref name="times">''Times of Malta''. "[https://timesofmalta.com/article/cleaning-got-easier-rozie-malta-cleaning-app-puts-control-a2.1110396 Cleaning just got easier: Rozie is Malta’s cleaning app that puts you in control]". 27 May 2025. Retrieved 15 June 2026.</ref> Sa Mejju 2025, il-bażi tal-utenti ta' Rozie kienet qabżet l-10,000 kont reġistrat.<ref name="bt" /> Matul l-istess perjodu, il-pjattaforma kienet attiva f'Malta bħala applikazzjoni għall-ibbukkjar ta' servizzi ta' tindif.<ref name="maltatoday" /><ref name="times" /> == Żvilupp u kummerċjalizzazzjoni == Wara t-tnedija f'Ottubru 2024, Rozie kienet disponibbli fuq Apple Store u Google Play u bdiet b'kampanja inizjali fuq Google Ads.<ref name="marketingsherpa">Daniel Burstein. "[https://marketingsherpa.com/article/case-study/influencer Influencer Trust Marketing: How home cleaning marketplace app increased purchases 4.9x with social media collabs]". ''MarketingSherpa''. 5 June 2025. Retrieved 15 June 2026.</ref> F'Malta, kampanja b'influencers u reklamar fuq kartun tal-ħalib kienet segwita minn żieda fl-installazzjonijiet irrappurtati minn madwar 3,600 fix-xahar għal madwar 6,500 fix-xahar.<ref name="marketingsherpa" /> Il-kumpanija twaqqfet fil-Latvja u għażlet lil Malta bħala l-pajjiż inizjali tagħha.<ref name="ir">Dainis Duļbinskis. "[https://ir.lv/rubrika/viedoklis/ko-latvija-var-macities-no-maltas.221497 Ko Latvija var mācīties no Maltas?]". ''Ir''. 27 May 2026. Retrieved 15 June 2026.</ref> == Appoġġ u pjanijiet ta' espansjoni == Il-kumpanija rċeviet appoġġ minn LIAA għall-iżvilupp tal-websajt.<ref name="delfi" /> Sal-aħħar tal-2025, il-kumpanija kienet irreġistrat Rozie App, Inc. fid-Delaware u kienet qed tħejji l-adattament tal-prodott għas-suq tal-Istati Uniti.<ref name="delfi" /> == Marka kummerċjali == Fl-2025, ROZIE kienet fost il-kandidati tal-ewwel kwart għall-premju "Trademark of the Year 2025" fil-kategorija "Trademark of the Year for the European Union" tal-Uffiċċju tal-Privattivi tal-Latvja.<ref name="lrpv-detail" /> Il-marka tal-Unjoni Ewropea ROZIE, bin-numru 019116762, hija elenkata bħala marka ta' ROZIE APP, LLC.<ref name="lrpv-nominees">Latvijas Republikas Patentu valde. "[https://www.lrpv.gov.lv/en/article/well-known-latvian-brands-among-first-nominees-trademark-year-2025-award Well-known Latvian brands among first nominees for Trademark of Year 2025 award]". 25 April 2025. Retrieved 15 June 2026.</ref><ref name="euipo">European Union Intellectual Property Office. "[https://euipo.europa.eu/eSearch/#details/trademarks/019116762 EUIPO eSearch: ROZIE, 019116762]". Retrieved 16 June 2026.</ref> Fl-Istati Uniti, l-applikazzjoni għal marka kummerċjali ROZIE għandha n-numru tas-serje USPTO 99429982.<ref name="uspto-tsdr">United States Patent and Trademark Office. "[https://tsdr.uspto.gov/#caseNumber=99429982&caseSearchType=US_APPLICATION&caseType=DEFAULT&searchType=statusSearch Trademark Status and Document Retrieval: ROZIE, serial number 99429982]". Retrieved 16 June 2026.</ref> L-applikazzjoni ġiet ippubblikata fit-''Trademark Official Gazette'' tal-USPTO fil-5 ta' Mejju 2026.<ref name="uspto-tmog">United States Patent and Trademark Office. "[https://tmog.uspto.gov/search/single-case-view?serialNumber=99429982&issueDate=2026-05-05 USPTO Trademark Official Gazette: ROZIE, serial number 99429982]". ''Trademark Official Gazette''. 5 May 2026. Retrieved 16 June 2026.</ref> == Disponibbiltà == L-applikazzjoni Rozie hija elenkata fuq Google Play u fuq l-App Store ta' Apple.<ref name="googleplay">Google Play. "[https://play.google.com/store/apps/details?hl=en&id=com.rozie.app Rozie - Cleaning Services]". Retrieved 15 June 2026.</ref><ref name="appstore">Apple App Store. "[https://apps.apple.com/mt/app/rozie-cleaning-services/id6479990769 Rozie - Cleaning Services]". Retrieved 15 June 2026.</ref> == Referenzi == <references /> == Ħoloq esterni == * [https://rozie.app/ Sit uffiċjali] <!-- If local editors later move this to mainspace and confirm suitable categories, categories may be added separately. Do not activate categories while this remains in userspace. --> 5s9v2rggm4bfpzrqe9fzqiw5y0veltg 330644 330643 2026-06-21T13:40:19Z MargaritaPLV 28281 Standardizzata r-referenza ta' Dienas Bizness u indikata l-lingwa Latvjana 330644 wikitext text/x-wiki <!-- Draft note: This is a userspace draft. It was translated/adapted from the Latvian Wikipedia article [[:lv:Rozie]] and should be reviewed by Maltese-speaking editors before any possible move to mainspace. No categories are active while this remains in userspace. --> {{Infobox Kumpanija Dotcom | isem_kumpanija = ROZIE APP | tip_kumpanija = kumpanija b'responsabbiltà limitata | ġeneru = applikazzjoni mobbli u pjattaforma onlajn | fundazzjoni = 10 ta' Frar 2023<ref name="firmas">Firmas.lv. "[https://www.firmas.lv/en/companies/rozie-app/40203461450 ROZIE APP, Limited Liability Company, 40203461450]". Retrieved 15 June 2026.</ref> | lokalità = [[Aizkraukle]], [[Latvja]] | żona_servizz = [[Malta]] | industrija = teknoloġija tal-informazzjoni; servizzi ta' tindif | prodotti = applikazzjoni mobbli | servizzi = pjattaforma għall-ibbukkjar ta' servizzi ta' tindif | proprjetarju = SIA "ROZIE APP"<ref name="terms">Rozie. "[https://rozie.app/terms-and-conditions/ Terms and Conditions]". Last updated 12 May 2026. Retrieved 15 June 2026.</ref> | url = [https://rozie.app/ rozie.app] | tip_sit = suq onlajn | reġistrazzjoni = 40203461450<ref name="firmas" /> | pubblikata = Ottubru 2024<ref name="lrpv-detail">Latvijas Republikas Patentu valde. "[https://www.lrpv.gov.lv/en/article/candidates-trademark-year-2025-main-award-first-quarter-rozie-and-uzars Candidates for Trademark of Year 2025 main award in the first quarter: Rozie and Uzars]". 28 April 2025. Retrieved 15 June 2026.</ref> | stat_attwali = attiva }} '''Rozie''' hija applikazzjoni mobbli u pjattaforma onlajn għall-ibbukkjar ta' servizzi ta' tindif. Il-pjattaforma ġiet żviluppata minn professjonisti tal-IT [[Latvja|Latvjani]] u taħdem primarjament fis-suq [[Malta|Malti]]. Il-kumpanija ROZIE APP twaqqfet fl-2023, l-applikazzjoni mobbli tnediet f'Ottubru 2024, u Malta kienet is-suq ewlieni magħżul mill-kumpanija.<ref name="lrpv-detail" /> == Sfond == SIA "ROZIE APP" hija kumpanija b'responsabbiltà limitata reġistrata fil-Latvja fl-10 ta' Frar 2023, bin-numru ta' reġistrazzjoni 40203461450 u indirizz legali f'Aizkraukle.<ref name="firmas" /> Rozie taħdem bħala suq diġitali li jlaqqa' utenti li jitolbu servizzi ma' fornituri ta' servizzi. Il-pjattaforma tipprovdi l-ibbukkjar, il-faċilitazzjoni tal-ħlas u l-appoġġ, iżda ma tipprovdix direttament is-servizzi ta' tindif.<ref name="terms" /> Malta ntgħażlet bħala l-ewwel suq tal-pjattaforma minħabba d-daqs tas-suq, l-użu tal-lingwa Ingliża u l-possibbiltà li l-operazzjonijiet u l-appoġġ għall-klijenti jiġu ġestiti mill-Latvja.<ref name="delfi">Taira Zoldnere. "[https://www.delfi.lv/bizness/44467736/tehnologijas/120100551/soli-pa-solim-latvijas-jaunuznemums-sak-apgut-amerikas-tirgu Soli pa solim – Latvijas jaunuzņēmums sāk apgūt Amerikas tirgu]". ''Delfi Plus''. 28 December 2025. Retrieved 15 June 2026.</ref><ref name="labs-en">''Labs of Latvia''. "[https://labsoflatvia.com/en/inspirational-stories/rozie-a-cleaning-service-platform-founded-in-latvia-conquers-the-maltese-market Rozie, a cleaning service platform founded in Latvia, conquers the Maltese market]". 19 November 2024. Retrieved 15 June 2026.</ref><ref name="labs-lv">''Labs of Latvia''. "[https://labsoflatvia.com/aktuali/rozie-ka-pirmo-tirgu-izvelas-maltu/ “Rozie” kā pirmo tirgu izvēlas Maltu]". 21 November 2024. Retrieved 15 June 2026.</ref> == Storja == Dainis Duļbinskis huwa l-awtur tal-idea, ko-fundatur u ko-proprjetarju ta' Rozie App.<ref name="delfi" /><ref name="db-portrait">{{ċita aħbar |kunjom=Vilciņa |isem=Armanda |titlu=Portrets - Rozie radītājs un līdzīpašnieks Dainis Duļbinskis |url=https://db.lv/zinas/portrets-iroziei-raditajs-un-lidzipasnieks-dainis-dulbinskis |url-aċċess=subscription |pubblikazzjoni=Dienas Bizness |data=16 Ġunju 2026 |paġni=42–43 |lingwa=lv |data-aċċess=21 Ġunju 2026}}</ref> L-iżvilupp tal-applikazzjoni beda fl-2023, u l-prodott tnieda f'Malta fl-1 ta' Ottubru 2024.<ref name="delfi" /> Fit-tim bikri ta' Rozie kien hemm Dainis Duļbinskis, Aleksandrs Tuļs u Edgars Veigurs. Duļbinskis kien il-kap eżekuttiv, Tuļs kien responsabbli għall-finanzi u l-iżvilupp strateġiku, u Veigurs kien id-direttur tekniku.<ref name="delfi" /> == Operat f'Malta == Il-mudell tal-pjattaforma huwa bbażat fuq talbiet għal xogħol ta' tindif u offerti minn fornituri ta' servizzi. Il-klijenti jistgħu jippubblikaw talbiet għal xogħol, il-fornituri jistgħu jibagħtu offerti, u ż-żewġ naħat jistgħu jħallu evalwazzjonijiet wara s-servizz.<ref name="bt">''BusinessToday Malta''. "[https://www.businesstoday.com.mt/business/business/2962/rozie_hits_10000_users_maltas_top_cleaning_app_thrives Rozie hits 10,000 users: Malta’s top cleaning app thrives]". 9 May 2025. Retrieved 15 June 2026.</ref><ref name="maltatoday">''MaltaToday''. "[https://www.maltatoday.com.mt/business/tech/134866/cleaning_house_just_got_easier_meet_rozie_maltas_cleaning_app Cleaning house just got easier: Meet Rozie, Malta’s cleaning app]". 14 May 2025. Retrieved 15 June 2026.</ref><ref name="times">''Times of Malta''. "[https://timesofmalta.com/article/cleaning-got-easier-rozie-malta-cleaning-app-puts-control-a2.1110396 Cleaning just got easier: Rozie is Malta’s cleaning app that puts you in control]". 27 May 2025. Retrieved 15 June 2026.</ref> Sa Mejju 2025, il-bażi tal-utenti ta' Rozie kienet qabżet l-10,000 kont reġistrat.<ref name="bt" /> Matul l-istess perjodu, il-pjattaforma kienet attiva f'Malta bħala applikazzjoni għall-ibbukkjar ta' servizzi ta' tindif.<ref name="maltatoday" /><ref name="times" /> == Żvilupp u kummerċjalizzazzjoni == Wara t-tnedija f'Ottubru 2024, Rozie kienet disponibbli fuq Apple Store u Google Play u bdiet b'kampanja inizjali fuq Google Ads.<ref name="marketingsherpa">Daniel Burstein. "[https://marketingsherpa.com/article/case-study/influencer Influencer Trust Marketing: How home cleaning marketplace app increased purchases 4.9x with social media collabs]". ''MarketingSherpa''. 5 June 2025. Retrieved 15 June 2026.</ref> F'Malta, kampanja b'influencers u reklamar fuq kartun tal-ħalib kienet segwita minn żieda fl-installazzjonijiet irrappurtati minn madwar 3,600 fix-xahar għal madwar 6,500 fix-xahar.<ref name="marketingsherpa" /> Il-kumpanija twaqqfet fil-Latvja u għażlet lil Malta bħala l-pajjiż inizjali tagħha.<ref name="ir">Dainis Duļbinskis. "[https://ir.lv/rubrika/viedoklis/ko-latvija-var-macities-no-maltas.221497 Ko Latvija var mācīties no Maltas?]". ''Ir''. 27 May 2026. Retrieved 15 June 2026.</ref> == Appoġġ u pjanijiet ta' espansjoni == Il-kumpanija rċeviet appoġġ minn LIAA għall-iżvilupp tal-websajt.<ref name="delfi" /> Sal-aħħar tal-2025, il-kumpanija kienet irreġistrat Rozie App, Inc. fid-Delaware u kienet qed tħejji l-adattament tal-prodott għas-suq tal-Istati Uniti.<ref name="delfi" /> == Marka kummerċjali == Fl-2025, ROZIE kienet fost il-kandidati tal-ewwel kwart għall-premju "Trademark of the Year 2025" fil-kategorija "Trademark of the Year for the European Union" tal-Uffiċċju tal-Privattivi tal-Latvja.<ref name="lrpv-detail" /> Il-marka tal-Unjoni Ewropea ROZIE, bin-numru 019116762, hija elenkata bħala marka ta' ROZIE APP, LLC.<ref name="lrpv-nominees">Latvijas Republikas Patentu valde. "[https://www.lrpv.gov.lv/en/article/well-known-latvian-brands-among-first-nominees-trademark-year-2025-award Well-known Latvian brands among first nominees for Trademark of Year 2025 award]". 25 April 2025. Retrieved 15 June 2026.</ref><ref name="euipo">European Union Intellectual Property Office. "[https://euipo.europa.eu/eSearch/#details/trademarks/019116762 EUIPO eSearch: ROZIE, 019116762]". Retrieved 16 June 2026.</ref> Fl-Istati Uniti, l-applikazzjoni għal marka kummerċjali ROZIE għandha n-numru tas-serje USPTO 99429982.<ref name="uspto-tsdr">United States Patent and Trademark Office. "[https://tsdr.uspto.gov/#caseNumber=99429982&caseSearchType=US_APPLICATION&caseType=DEFAULT&searchType=statusSearch Trademark Status and Document Retrieval: ROZIE, serial number 99429982]". Retrieved 16 June 2026.</ref> L-applikazzjoni ġiet ippubblikata fit-''Trademark Official Gazette'' tal-USPTO fil-5 ta' Mejju 2026.<ref name="uspto-tmog">United States Patent and Trademark Office. "[https://tmog.uspto.gov/search/single-case-view?serialNumber=99429982&issueDate=2026-05-05 USPTO Trademark Official Gazette: ROZIE, serial number 99429982]". ''Trademark Official Gazette''. 5 May 2026. Retrieved 16 June 2026.</ref> == Disponibbiltà == L-applikazzjoni Rozie hija elenkata fuq Google Play u fuq l-App Store ta' Apple.<ref name="googleplay">Google Play. "[https://play.google.com/store/apps/details?hl=en&id=com.rozie.app Rozie - Cleaning Services]". Retrieved 15 June 2026.</ref><ref name="appstore">Apple App Store. "[https://apps.apple.com/mt/app/rozie-cleaning-services/id6479990769 Rozie - Cleaning Services]". Retrieved 15 June 2026.</ref> == Referenzi == <references /> == Ħoloq esterni == * [https://rozie.app/ Sit uffiċjali] <!-- If local editors later move this to mainspace and confirm suitable categories, categories may be added separately. Do not activate categories while this remains in userspace. --> m10byqaqx31h40v38jkhtdcc7h4uql5 330650 330644 2026-06-21T15:48:44Z MargaritaPLV 28281 Standardized references and added source-language labels 330650 wikitext text/x-wiki <!-- Draft note: This is a userspace draft. It was translated/adapted from the Latvian Wikipedia article [[:lv:Rozie]] and should be reviewed by Maltese-speaking editors before any possible move to mainspace. No categories are active while this remains in userspace. --> {{Infobox Kumpanija Dotcom | isem_kumpanija = ROZIE APP | tip_kumpanija = kumpanija b'responsabbiltà limitata | ġeneru = applikazzjoni mobbli u pjattaforma onlajn | fundazzjoni = 10 ta' Frar 2023<ref name="firmas">{{ċita web |titlu=ROZIE APP, Limited Liability Company, 40203461450 |url=https://www.firmas.lv/en/companies/rozie-app/40203461450 |sit=Firmas.lv |lingwa=en |data-aċċess=15 Ġunju 2026}}</ref> | lokalità = [[Aizkraukle]], [[Latvja]] | żona_servizz = [[Malta]] | industrija = teknoloġija tal-informazzjoni; servizzi ta' tindif | prodotti = applikazzjoni mobbli | servizzi = pjattaforma għall-ibbukkjar ta' servizzi ta' tindif | proprjetarju = SIA "ROZIE APP"<ref name="terms">{{ċita web |titlu=Terms and Conditions |url=https://rozie.app/terms-and-conditions/ |sit=Rozie |data=12 Mejju 2026 |lingwa=en |data-aċċess=15 Ġunju 2026}}</ref> | url = [https://rozie.app/ rozie.app] | tip_sit = suq onlajn | reġistrazzjoni = 40203461450<ref name="firmas" /> | pubblikata = Ottubru 2024<ref name="lrpv-detail">{{ċita web |titlu=Candidates for Trademark of Year 2025 main award in the first quarter: Rozie and Uzars |url=https://www.lrpv.gov.lv/en/article/candidates-trademark-year-2025-main-award-first-quarter-rozie-and-uzars |pubblikatur=Latvijas Republikas Patentu valde |data=28 April 2025 |lingwa=en |data-aċċess=15 Ġunju 2026}}</ref> | stat_attwali = attiva }} '''Rozie''' hija applikazzjoni mobbli u pjattaforma onlajn għall-ibbukkjar ta' servizzi ta' tindif. Il-pjattaforma ġiet żviluppata minn professjonisti tal-IT [[Latvja|Latvjani]] u taħdem primarjament fis-suq [[Malta|Malti]]. Il-kumpanija ROZIE APP twaqqfet fl-2023, l-applikazzjoni mobbli tnediet f'Ottubru 2024, u Malta kienet is-suq ewlieni magħżul mill-kumpanija.<ref name="lrpv-detail" /> == Sfond == SIA "ROZIE APP" hija kumpanija b'responsabbiltà limitata reġistrata fil-Latvja fl-10 ta' Frar 2023, bin-numru ta' reġistrazzjoni 40203461450 u indirizz legali f'Aizkraukle.<ref name="firmas" /> Rozie taħdem bħala suq diġitali li jlaqqa' utenti li jitolbu servizzi ma' fornituri ta' servizzi. Il-pjattaforma tipprovdi l-ibbukkjar, il-faċilitazzjoni tal-ħlas u l-appoġġ, iżda ma tipprovdix direttament is-servizzi ta' tindif.<ref name="terms" /> Malta ntgħażlet bħala l-ewwel suq tal-pjattaforma minħabba d-daqs tas-suq, l-użu tal-lingwa Ingliża u l-possibbiltà li l-operazzjonijiet u l-appoġġ għall-klijenti jiġu ġestiti mill-Latvja.<ref name="delfi">{{ċita aħbar |kunjom=Zoldnere |isem=Taira |titlu=Soli pa solim – Latvijas jaunuzņēmums sāk apgūt Amerikas tirgu |url=https://www.delfi.lv/bizness/44467736/tehnologijas/120100551/soli-pa-solim-latvijas-jaunuznemums-sak-apgut-amerikas-tirgu |url-aċċess=subscription |pubblikazzjoni=Delfi Plus |data=28 Diċembru 2025 |lingwa=lv |data-aċċess=15 Ġunju 2026}}</ref><ref name="labs-en">{{ċita aħbar |titlu=Rozie, a cleaning service platform founded in Latvia, conquers the Maltese market |url=https://labsoflatvia.com/en/inspirational-stories/rozie-a-cleaning-service-platform-founded-in-latvia-conquers-the-maltese-market |pubblikazzjoni=Labs of Latvia |data=19 Novembru 2024 |lingwa=en |data-aċċess=15 Ġunju 2026}}</ref><ref name="labs-lv">{{ċita aħbar |titlu=Rozie kā pirmo tirgu izvēlas Maltu |url=https://labsoflatvia.com/aktuali/rozie-ka-pirmo-tirgu-izvelas-maltu/ |pubblikazzjoni=Labs of Latvia |data=21 Novembru 2024 |lingwa=lv |data-aċċess=15 Ġunju 2026}}</ref> == Storja == Dainis Duļbinskis huwa l-awtur tal-idea, ko-fundatur u ko-proprjetarju ta' Rozie App.<ref name="delfi" /><ref name="db-portrait">{{ċita aħbar |kunjom=Vilciņa |isem=Armanda |titlu=Portrets - Rozie radītājs un līdzīpašnieks Dainis Duļbinskis |url=https://db.lv/zinas/portrets-iroziei-raditajs-un-lidzipasnieks-dainis-dulbinskis |url-aċċess=subscription |pubblikazzjoni=Dienas Bizness |data=16 Ġunju 2026 |paġni=42–43 |lingwa=lv |data-aċċess=21 Ġunju 2026}}</ref> L-iżvilupp tal-applikazzjoni beda fl-2023, u l-prodott tnieda f'Malta fl-1 ta' Ottubru 2024.<ref name="delfi" /> Fit-tim bikri ta' Rozie kien hemm Dainis Duļbinskis, Aleksandrs Tuļs u Edgars Veigurs. Duļbinskis kien il-kap eżekuttiv, Tuļs kien responsabbli għall-finanzi u l-iżvilupp strateġiku, u Veigurs kien id-direttur tekniku.<ref name="delfi" /> == Operat f'Malta == Il-mudell tal-pjattaforma huwa bbażat fuq talbiet għal xogħol ta' tindif u offerti minn fornituri ta' servizzi. Il-klijenti jistgħu jippubblikaw talbiet għal xogħol, il-fornituri jistgħu jibagħtu offerti, u ż-żewġ naħat jistgħu jħallu evalwazzjonijiet wara s-servizz.<ref name="bt">{{ċita aħbar |titlu=Rozie hits 10,000 users: Malta’s top cleaning app thrives |url=https://www.businesstoday.com.mt/business/business/2962/rozie_hits_10000_users_maltas_top_cleaning_app_thrives |pubblikazzjoni=BusinessToday Malta |data=9 Mejju 2025 |lingwa=en |data-aċċess=15 Ġunju 2026}}</ref><ref name="maltatoday">{{ċita aħbar |titlu=Cleaning house just got easier: Meet Rozie, Malta’s cleaning app |url=https://www.maltatoday.com.mt/business/tech/134866/cleaning_house_just_got_easier_meet_rozie_maltas_cleaning_app |pubblikazzjoni=MaltaToday |data=14 Mejju 2025 |lingwa=en |data-aċċess=15 Ġunju 2026}}</ref><ref name="times">{{ċita aħbar |titlu=Cleaning just got easier: Rozie is Malta’s cleaning app that puts you in control |url=https://timesofmalta.com/article/cleaning-got-easier-rozie-malta-cleaning-app-puts-control-a2.1110396 |pubblikazzjoni=Times of Malta |data=27 Mejju 2025 |lingwa=en |data-aċċess=15 Ġunju 2026}}</ref> Sa Mejju 2025, il-bażi tal-utenti ta' Rozie kienet qabżet l-10,000 kont reġistrat.<ref name="bt" /> Matul l-istess perjodu, il-pjattaforma kienet attiva f'Malta bħala applikazzjoni għall-ibbukkjar ta' servizzi ta' tindif.<ref name="maltatoday" /><ref name="times" /> == Żvilupp u kummerċjalizzazzjoni == Wara t-tnedija f'Ottubru 2024, Rozie kienet disponibbli fuq Apple Store u Google Play u bdiet b'kampanja inizjali fuq Google Ads.<ref name="marketingsherpa">{{ċita web |kunjom=Burstein |isem=Daniel |titlu=Influencer Trust Marketing: How home cleaning marketplace app increased purchases 4.9x with social media collabs |url=https://marketingsherpa.com/article/case-study/influencer |sit=MarketingSherpa |data=5 Ġunju 2025 |lingwa=en |data-aċċess=15 Ġunju 2026}}</ref> F'Malta, kampanja b'influencers u reklamar fuq kartun tal-ħalib kienet segwita minn żieda fl-installazzjonijiet irrappurtati minn madwar 3,600 fix-xahar għal madwar 6,500 fix-xahar.<ref name="marketingsherpa" /> Il-kumpanija twaqqfet fil-Latvja u għażlet lil Malta bħala l-pajjiż inizjali tagħha.<ref name="ir">{{ċita aħbar |kunjom=Duļbinskis |isem=Dainis |titlu=Ko Latvija var mācīties no Maltas? |url=https://ir.lv/rubrika/viedoklis/ko-latvija-var-macities-no-maltas.221497 |pubblikazzjoni=Ir |data=27 Mejju 2026 |lingwa=lv |data-aċċess=15 Ġunju 2026}}</ref> == Appoġġ u pjanijiet ta' espansjoni == Il-kumpanija rċeviet appoġġ minn LIAA għall-iżvilupp tal-websajt.<ref name="delfi" /> Sal-aħħar tal-2025, il-kumpanija kienet irreġistrat Rozie App, Inc. fid-Delaware u kienet qed tħejji l-adattament tal-prodott għas-suq tal-Istati Uniti.<ref name="delfi" /> == Marka kummerċjali == Fl-2025, ROZIE kienet fost il-kandidati tal-ewwel kwart għall-premju "Trademark of the Year 2025" fil-kategorija "Trademark of the Year for the European Union" tal-Uffiċċju tal-Privattivi tal-Latvja.<ref name="lrpv-detail" /> Il-marka tal-Unjoni Ewropea ROZIE, bin-numru 019116762, hija elenkata bħala marka ta' ROZIE APP, LLC.<ref name="lrpv-nominees">{{ċita web |titlu=Well-known Latvian brands among first nominees for Trademark of Year 2025 award |url=https://www.lrpv.gov.lv/en/article/well-known-latvian-brands-among-first-nominees-trademark-year-2025-award |pubblikatur=Latvijas Republikas Patentu valde |data=25 April 2025 |lingwa=en |data-aċċess=15 Ġunju 2026}}</ref><ref name="euipo">{{ċita web |titlu=EUIPO eSearch: ROZIE, 019116762 |url=https://euipo.europa.eu/eSearch/#details/trademarks/019116762 |sit=European Union Intellectual Property Office |lingwa=en |data-aċċess=16 Ġunju 2026}}</ref> Fl-Istati Uniti, l-applikazzjoni għal marka kummerċjali ROZIE għandha n-numru tas-serje USPTO 99429982.<ref name="uspto-tsdr">{{ċita web |titlu=Trademark Status and Document Retrieval: ROZIE, serial number 99429982 |url=https://tsdr.uspto.gov/#caseNumber=99429982&caseSearchType=US_APPLICATION&caseType=DEFAULT&searchType=statusSearch |sit=United States Patent and Trademark Office |lingwa=en |data-aċċess=16 Ġunju 2026}}</ref> L-applikazzjoni ġiet ippubblikata fit-''Trademark Official Gazette'' tal-USPTO fil-5 ta' Mejju 2026.<ref name="uspto-tmog">{{ċita web |titlu=USPTO Trademark Official Gazette: ROZIE, serial number 99429982 |url=https://tmog.uspto.gov/search/single-case-view?serialNumber=99429982&issueDate=2026-05-05 |sit=Trademark Official Gazette |pubblikatur=United States Patent and Trademark Office |data=5 Mejju 2026 |lingwa=en |data-aċċess=16 Ġunju 2026}}</ref> == Disponibbiltà == L-applikazzjoni Rozie hija elenkata fuq Google Play u fuq l-App Store ta' Apple.<ref name="googleplay">{{ċita web |titlu=Rozie - Cleaning Services |url=https://play.google.com/store/apps/details?hl=en&id=com.rozie.app |sit=Google Play |lingwa=en |data-aċċess=15 Ġunju 2026}}</ref><ref name="appstore">{{ċita web |titlu=Rozie - Cleaning Services |url=https://apps.apple.com/mt/app/rozie-cleaning-services/id6479990769 |sit=Apple App Store |lingwa=en |data-aċċess=15 Ġunju 2026}}</ref> == Referenzi == <references /> == Ħoloq esterni == * [https://rozie.app/ Sit uffiċjali] <!-- If local editors later move this to mainspace and confirm suitable categories, categories may be added separately. Do not activate categories while this remains in userspace. --> 8s2peht5pmgzb9r8s6gi5ak5snbwy8a