Wikipedija mtwiki https://mt.wikipedia.org/wiki/Il-Pa%C4%A1na_prin%C4%8Bipali MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Medja Speċjali Diskussjoni Utent Diskussjoni utent Wikipedija Diskussjoni Wikipedija Stampa Diskussjoni stampa MediaWiki Diskussjoni MediaWiki Mudell Diskussjoni mudell Għajnuna Diskussjoni għajnuna Kategorija Diskussjoni kategorija Portal Diskussjoni portal TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 14298 331858 319445 2026-08-30T18:13:08Z JovalQC 21720 "Storiku" toħloq. 331858 wikitext text/x-wiki {{stub|Ġeografija}}{{Infobox city}} '''Oslo''' hi l-[[belt kapitali]] ta' [[Norveġja]], minn 1048 l-kapitali ta' Norveġja. Il-belt għandha popolazzjoni ta' 586 800 persuna (sa l-2010), u l-metropoli tgħodd madwar 1 403 268. == Ġeografija == [[Stampa:Location map Norway Oslo 2.svg|nofs|daqsminuri|Mappa ta' Oslo]] Oslo tokkupa t-territorju fit-tarf tat-tramuntana tal-Inner Oslofjord, estensjoni tal-Skagerrak. Ix-Xmara Akerselva tgħaddi minnha. Fid-direzzjonijiet l-oħra kollha, il-belt hija mdawra b'għoljiet ħodor. Iż-żona tal-madwar tinkludi madwar erbgħin gżira, l-akbar waħda minnhom hija Malmøya ("Gżira tal-Ħadid") (0.56 km²), kif ukoll mhux inqas minn 343 lag, inkluż Maridalsvannet. Dawn jipprovdu sors importanti ta' ilma tax-xorb għall-parti tal-punent kollha tal-belt. Ir-rata ta' tkabbir tal-popolazzjoni hija ta' 0.76%. L-ogħla punt huwa Kjerkeberget ("Muntanja tal-Knisja"), b'għoli ta' 631 metru. Filwaqt li ż-żona tal-belt hija notevolment kbira meta mqabbla ma' metropoli Ewropej oħra, il-popolazzjoni ta' Oslo tibqa' relattivament żgħira: it-territorju tal-belt jinkludi bosta parks u spazji miftuħa, li jagħtuha sensazzjoni ta' spazju u aħdar. == Klima == Oslo għandha klima kontinentali umda (Köppen: Dfb), imrażżna mill-viċinanza tagħha mal-[[Oċean Atlantiku]] u l-[[Kurrent tal-Golf]]. Madankollu, minħabba li l-belt tinsab fuq in-naħa tal-lvant tal-oċean, irjieħ ħfief mill-punent jivvjaġġaw minn ġewwa n-[[Norveġja]] qabel ma jaslu Oslo, u b'hekk jillimitaw l-effetti tal-klima oċeanika. B'riżultat ta' dan, ix-xtiewi huma kesħin, b'temperaturi taħt iż-0°C minn Novembru sa Marzu. Jannar huwa l-iktar xahar kiesaħ, b'temperatura medja ta' −4.3°C, u temperaturi minimi jilħqu madwar −7°C kemm f'Jannar kif ukoll fi Frar<ref>{{Ċita web|url=https://weatherspark.com/y/68697/Average-Weather-in-Oslo-Norway-Year-Round|titlu=Oslo Climate, Weather By Month, Average Temperature (Norway) - Weather Spark|sit=weatherspark.com|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-30}}</ref>. It-temperatura baxxa rekord f'Oslo ġiet irreġistrata fi Frar 1871, f'−27.9°C. == Storja == '''<big>Medju Evu</big>''' Skont is-sagi Norse, Oslo twaqqfet madwar l-1048 mir-Re [[Harald III]]. Skavi arkeoloġiċi reċenti skoprew oqbra Kristjani li jmorru lura għal qabel l-1000, u dan juri li komunità kienet diġà stabbiliet ruħha fis-sit. Dan għandu t-tendenza li jikkonferma l-attribuzzjoni tradizzjonali tat-twaqqif tagħha lil Olaf Tryggvason f'dak iż-żmien u jiġġustifika ċ-ċelebrazzjoni tal-millennju ta' Oslo fis-sena 2000<ref>{{Ċita web|url=https://www.oslo.kommune.no/natur-kultur-og-fritid/byarkivet/oslos-historie/|titlu=Oslos historie - Byarkivet|sit=Oslo kommune|lingwa=nb|data-aċċess=2026-08-30}}</ref>. Oslo affermat ir-rwol tagħha bħala belt kapitali mir-renju ta' [[Haakon V|Haakon V Magnusson]] (r. 1299–1319), li stabbilixxa r-residenza permanenti tiegħu hemmhekk u beda l-kostruzzjoni tal-Fortizza ta' Akershus. Seklu wara, in-Norveġja waqgħet taħt il-ħakma Daniża, u Oslo tnaqqset għall-istatus ta' sempliċi kapitali provinċjali, filwaqt li r-re renjanti kien residenti f'[[Kopenħagen]]. Il-fatt li l-Università ta' Oslo — dak iż-żmien imsejħa "Università ta' Christiania" — ma twaqqfetx qabel l-1811 juri kif il-belt sussegwentement sparixxiet mill-kors tal-istorja. '''<big>Żminijiet Moderni</big>''' Oslo, meqruda min-nar fl-1624, inbniet mill-ġdid mir-Re [[Daniż Christian IV]] fuq in-naħa l-oħra tal-Bajja ta' Bjørvika, ħdejn il-[[Fortizza ta' Akershus]]. Fl-unur tar-re, il-belt ingħatat l-isem ġdid ta' Christiania, miktuba Kristiania skont l-ortografija antika Daniża-Norveġiża. Irritornat għall-isem oriġinali tagħha biss b'deċiżjoni muniċipali fl-1 ta' Jannar 1925<ref>{{Ċita web|url=https://thehiddennorth.com/the-history-of-oslo/|titlu=The History of Oslo|kunjom=Emma|data=2020-04-06|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-08-30}}</ref>. Il-belt, mibnija mill-ġdid wara n-nar tal-1624, ġiet rilokata lejn il-punent ħdejn il-Fortizza ta' Akershus, ir-residenza tal-gvernatur Daniż. Ir-Re [[Christian IV]] issorvelja bir-reqqa din ir-rikostruzzjoni: huwa raha bħala sit difensiv tal-ewwel rata għaliex il-kurrenti u t-tul tal-fjord tal-aċċess—mitt kilometru mill-baħar miftuħ tal-Istrett ta' Skagerrak—llimitaw l-aċċess għal vapuri kbar tal-qlugħ, li ma kellhomx imqadef. Il-postijiet tal-kummerċ u l-banek ġew stabbiliti mill-ġdid, iżda filwaqt li s-sigurtà marittima kienet assigurata sew, l-istess ma setax jingħad għall-art minħabba theddid mill-Iżvezja ġara. Agħar minn hekk, il-boom ekonomiku antiċipat ma seħħx, u l-merkanti Olandiżi tal-injam komplew jikkontrollaw il-biċċa l-kbira tal-kummerċ—l-injam f'wiċċ l-ilma—f'dan iċ-ċentru reġjonali żgħir. Mill-1710 'il quddiem, l-Ingliżi ħadu post l-Olandiżi: gradwalment iffavorixxew l-injam ipproċessat, u wara l-1790, [[Christiania]] żviluppat industrija tal-injam<ref>{{Ċita web|url=https://www.oslo.kommune.no/natur-kultur-og-fritid/byarkivet/oslos-historie/|titlu=Oslos historie - Byarkivet|sit=Oslo kommune|lingwa=nb|data-aċċess=2026-08-30}}</ref>. '''<big>Era Kontemporanja</big>''' Fl-1811, id-Daniżi, konxji ta’ qawmien mill-ġdid tal-prosperità lokali matul l-aħħar żewġ deċennji, waqqfu università żgħira, destinata li ssir ċentru intellettwali tal-pajjiż sa tmiem is-seklu<ref>{{Ċita web|url=https://oslohistorie.no/|titlu=Oslohistorie – Detaljer fra byens historie|lingwa=nb-NO|data-aċċess=2026-08-30}}</ref>. Fl-1814, wara l-avvenimenti turbolenti u kkuluriti madwar il-Kostituzzjoni ta’ Eidsvoll, Christiania saret is-sede tal-gvern u l-[[parlament tar-Renju tan-Norveġja]]. Is-sovran kien ukoll ir-[[Re tal-Iżvezja]], li, minbarra li żgurat sigurtà sħiħa tal-art, eliminat l-infiq kbir fuq il-fortizzi li kienu tul il-fruntiera bejn iż-żewġ pajjiżi, rivali [[Skandinavi]] preċedenti, issa magħqudin mill-ġdid taħt l-istess ħakma rjali. Il-merkanti f’[[Christiania]], belt dejjem aktar dinamika minkejja li kienet lura minn [[Bergen (Norveġja)|Bergen]], li diġà kellha aktar minn 50,000 abitant, sabu aktar swieq, anke jekk ilmentaw dwar il-kontrolli doganali metikolużi taħt is-superviżjoni rjali u żvediża<ref>{{Ċita web|url=https://thehiddennorth.com/the-history-of-oslo/|titlu=The History of Oslo|kunjom=Emma|data=2020-04-06|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-08-30}}</ref>. Il-popolazzjoni kibret minn 10,000 abitant fl-1805 għal 225,000 fl-1900. L-isplużjoni marittima bdiet bin-navigazzjoni bil-fwar. Imbagħad il-ferrovija kisret l-iżolament tal-intern u żiedet l-importanza tal-manifattura, li evolviet f'fabbriki u mtieħen. Qabel [[l-Ewwel Gwerra Dinjija]], Christiania, iċ-ċentru amministrattiv tal-istat indipendenti mill-1905, kienet port kummerċjali ewlieni, li tesporta l-injam fil-forom ipproċessati kollha tiegħu, polpa u karta, u ċentru ferrovjarju ta' importanza nazzjonali. Kienet timporta tessuti, ikel bażiku (speċjalment dqiq), oġġetti eżotiċi, faħam, u żejt. Ix-xogħol tal-metall ħa post ix-xogħol tal-injam, u ġew stabbiliti tarzni navali. L-industriji tat-tessuti, tal-ikel, elettriċi, mekkaniċi, u elettromekkaniċi, kif ukoll gruppi tal-pubblikazzjoni u tal-istampa u kumpaniji tal-arti grafika, ipproduċew oġġetti għal parti kbira tal-pajjiż<ref>{{Ċita web|url=https://oslohistorie.no/|titlu=Oslohistorie – Detaljer fra byens historie|lingwa=nb-NO|data-aċċess=2026-08-30}}</ref>. Matul dan is-seklu industrijali, Christiania reġgħet kisbet l-istatus tagħha bħala ċ-ċentru kummerċjali u kulturali tan-[[Norveġja]]. Reġgħet saret il-kapitali fl-1814 meta ntemmet l-unjoni mad-Danimarka. Is-seklu 19 ra l-kostruzzjoni ta’ bosta bini simboliku, bħall-Palazz Irjali (Det Kongelige Slott, 1848), il-Parlament (Stortinget, 1866), l-[[Università ta’ Oslo]] (Universitetet i Oslo, UiO), it-Teatru Nazzjonali (Nationaltheatret), u l-Borża (Oslo Børs). Fl-aħħar, wara l-1904 u s-separazzjoni definittiva mill-kuruna Żvediża, Christiania saret il-belt kapitali ta’ nazzjon sovran u indipendenti<ref>{{Ċita web|url=https://www.oslo.kommune.no/natur-kultur-og-fritid/byarkivet/oslos-historie/|titlu=Oslos historie - Byarkivet|sit=Oslo kommune|lingwa=nb|data-aċċess=2026-08-30}}</ref>. == Ekonomija == [[Stampa:Oslo - Bjørvika.jpg|nofs|daqsminuri|Bini ta' uffiċini u appartamenti f'[[Bjørvika]], parti mid-disinn mill-ġdid ta' art li qabel kienet baċir u art industrijali f'Oslo magħrufa bħala l-Proġett Barcode]] Oslo għandha ekonomija varjata u b'saħħitha u ġiet ikklassifikata fl-ewwel post fost il-bliet kbar Ewropej fil-potenzjal ekonomiku fir-rapport tal-fDi Magazine European Cities of the Future 2012. Ġiet ikklassifikata fit-tieni post fil-kategorija ta' faċilità għan-negozju, wara [[Amsterdam]]. Oslo hija ċentru importanti ta' għarfien marittimu fl-Ewropa u hija d-dar ta' madwar 1980 kumpanija u 8,500 impjegat fis-settur marittimu. Uħud minnhom huma l-akbar kumpaniji tat-tbaħħir fid-dinja, sensara tal-vapuri, u sensara tal-assigurazzjoni. Det Norske Veritas, li għandha l-kwartieri ġenerali tagħha f'[[Høvik]] barra Oslo, hija waħda mit-tliet soċjetajiet ewlenin ta' klassifikazzjoni marittima fid-dinja, b'16.5% tal-flotta dinjija li għandha tiġi kklassifikata fir-reġistru tagħha. Il-port tal-belt huwa l-akbar port tal-merkanzija ġenerali fil-pajjiż u l-portal ewlieni tal-passiġġieri tagħha. Kważi 6,000 vapur jidħlu fil-[[Port ta' Oslo]] kull sena b'total ta' 6 miljun tunnellata ta' merkanzija u aktar minn ħames miljun passiġġier. Il-PDG ta’ Oslo ammonta għal €64 biljun (€96,000 per capita) fl-2016, li ammonta għal 20% tal-PDG nazzjonali. Dan jitqabbel ma’ NOK253 biljun (€23 biljun) fl-1995 (b’aġġustament għall-inflazzjoni tal-2016). Iż-żona metropolitana, barra Moss u Drammen, ikkontribwiet 25% tal-PDG nazzjonali fl-2003 u kienet ukoll responsabbli għal aktar minn kwart tad-dħul mit-taxxa. B’paragun, id-dħul totali mit-taxxa mill-industrija taż-żejt u l-gass fuq il-Blata Kontinentali Norveġiża ammonta għal madwar 16%. == Kriminalità == Il-pulizija ta’ Oslo tikkunsidra l-kapitali bħala waħda mill-aktar sikuri fl-[[Ewropa]]. Madankollu, l-istatistika wriet li l-kriminalità f’Oslo qed tiżdied, u xi mezzi tax-xandir irrappurtaw li hemm erba’ darbiet aktar serqiet per capita f’Oslo milli fi [[Belt ta' New York|New York]]. Il-pulizija ta’ Oslo tirċievi aktar minn 15,000 rapport ta’ serq żgħir kull sena. Inqas minn każ wieħed minn kull 100 jiġi solvut<ref>{{Ċita web|url=https://www.politiet.no/en/english/contact-the-police|titlu=Contact the police - Politiet.no|sit=Politiet|lingwa=nb|data-aċċess=2026-08-30}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://traveltonorway.org/is-oslo-safe/|titlu=Is Oslo Safe: 9 Travel Safety Advice From A Local (2026) {{!}} Travel To Norway|kunjom=Jacobsen|isem=Hege|data=2024-04-07|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-08-30}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.numbeo.com/crime/in/Oslo|titlu=Crime in Oslo. Safety in Oslo|sit=www.numbeo.com|data-aċċess=2026-08-30}}</ref>. == Trasport == Bl-implimentazzjoni ta' politika proattiva bbażata fuq viżjoni ta' żero inċidenti, il-belt ta' Oslo kisbet rata ta' mwiet ta' persuni mexjin b'żero inċidenti fl-2019. '''<big>Metro</big>''' Il-[[metro ta' Oslo]] huwa netwerk ferrovjarju preċedenti għall-passiġġieri li issa jgħaqqad iċ-ċentru tal-belt mas-subborgi. '''<big>Tram</big>''' Is-sistema tat-tram ta' Oslo tikkonsisti f'sitt linji. '''<big>Ajruporti</big>''' L-ajruport ewlieni ta' Oslo, Gardermoen, jinsab madwar 50 kilometru fit-tramuntana tal-belt fil-muniċipalitajiet ta' [[Nannestad]] u [[Ullensaker]]. Huwa konness maċ-ċentru tal-belt permezz tal-unika linja ferrovjarja ta' veloċità għolja tan-[[Norveġja]], il-linja ta' Gardermoen, u serva bħala s-sostitut għall-Ajruport ta' Fornebu, li kien jinsab fil-muniċipalità ta' Bærum, fil-Lbiċ ta' Oslo, mis-7 ta' Ottubru 1998. L-Ajruport ta' Sandefjord f'Torp jinsab 110 kilometri fil-Lbiċ ta' Oslo u huwa servut mil-linja Vestfold. Xi trasportaturi low-cost jużawh minflok ma jinżlu f'Gardermoen. L-Ajruport ta' Moss-Rygge, 60 kilometru fin-nofsinhar ta' Oslo fuq il-linja Østfold, ingħalaq għat-traffiku kummerċjali fl-1 ta' Novembru 2016, u issa jintuża biss mill-Forza tal-Ajru Norveġiża (''Luftsforvaret''), li hija s-sid tiegħu. Jeżistu pjanijiet għall-ftuħ mill-ġdid iżda, mill-2020, għadhom ma mmaterjalizzawx. '''<big>Ferroviji</big>''' Ferroviji minn reġjuni jew pajjiżi oħra jservu l-[[Stazzjon Ċentrali ta' Oslo|Istazzjon Ċentrali ta' Oslo]] (spiss imsejjaħ Oslo S għal Oslo Sentralstasjon). Dan l-istazzjon jinsab fil-qalba tal-belt u huwa l-pern tan-netwerk ferrovjarju tal-pajjiż. Ħafna ferroviji jieqfu wkoll fl-istazzjon taħt l-art tat-Teatru Nazzjonali, li jinsab bejn il-Muniċipju u l-Palazz Irjali. '''<big>Laneċ</big>''' Il-[[Fjord ta' Oslo]] huwa navigabbli s-sena kollha. Il-proġett Fjordbyen biddel b'mod sinifikanti l-faċilitajiet tal-port tal-belt, u rriżulta f'żewġ oqsma ewlenin: it-traffiku tal-merkanzija jiġi mmaniġġjat f'Sydhavna, bejn id-distretti ta' Gamle Oslo u Nordstrand, filwaqt li l-laneċ u l-vapuri tal-kruċieri huma kkonċentrati madwar Vippetangen, estensjoni taċ-Ċittadella ta' Akershus. Kumpaniji tal-laneċ bħal Color Line u DFDS Seaways joperaw servizzi lejn [[Kiel]], [[Frederikshavn]], u [[Kopenħagen]].<gallery mode="packed"> Stampa:14-09-02-oslo-RalfR-072.jpg|[[Metro ta' Oslo]] Stampa:Tram SL-95 TRS 050416 044.jpg|Tramm ta' Oslo Stampa:Oslo Airport terminal night view.jpg|[[Ajruport Internazzjonali ta' Oslo-Gardermoen]] Stampa:Oslo central station.jpg|[[Stazzjon Ċentrali ta' Oslo]] </gallery> == Ġemellaġġ == * {{Flagicon|BEL}} [[Anvers]] ([[Belġju]]) ; * {{Flagicon|TUR}} [[Artvin]] ([[Turkija]]) ; * {{Flagicon|SER}} [[Belgrad]] ([[Serbja]]) ; * {{Flagicon|DEN}} [[Kopenħagen]] ([[Danimarka]]) ; * {{Flagicon|FIN}} [[Ħelsinki]] ([[Finlandja]]) ; * {{Flagicon|UKR}} [[Kiev]] ([[Ukrajna]]) ; * {{Flagicon|UK}} [[Londra]] ([[Renju Unit]]) ; * {{Flagicon|USA}} [[Madison (Stati Uniti)|Madison]] ([[Stati Uniti]]) ; * {{Flagicon|USA}} [[Belt ta' New York|New York]] ([[Stati Uniti]]) ; * [[Nuuk]] ([[Greenland]]) ; * {{Flagicon|ISL}} [[Rejkjavik]] ([[Iżlanda]]) ; * {{Flagicon|NLD}} [[Rotterdam]] ([[Pajjiżi l-Baxxi]]) ; * {{Flagicon|RUS}} [[San Pietruburgu]] ([[Russja]]) ; * {{Flagicon|GER}} [[Schleswig-Holstein]] ([[Ġermanja]]) ; * {{Flagicon|CHN}} [[Shanghai]] ([[Ċina]]) ; * {{Flagicon|SWE}} [[Stokkolma]] ([[Żvezja]]) ; * {{Flagicon|ISR}} [[Tel Aviv-Jaffa]] ([[Iżrael]]) ; * {{Flagicon|FRO}} [[Tórshavn]] ([[Gżejjer Faroe]]) ; * {{Flagicon|POL}} [[Varsavja]] ([[Polonja]]) ; * {{Flagicon|LIT}} [[Vilnius]] ([[Litwanja]]) ; * {{Flagicon|USA}} [[Washington (Distrett ta' Columbia)|Washington]] ([[Stati Uniti]]). == Figuri notevoli == * Carl Wilhelm Boeck (1808-1875), tabib u dermatologu, miet hemmhekk. * Thomas Bennett (1814-1898), merkant Brittaniku u pijunier tat-turiżmu fin-Norveġja, miet fi Christiania. * Johan Selmer (1844-1910), kompożitur Norveġiż, twieled hemmhekk. * Anna Caspari Agerholt (1892-1943), kittieba u attivista għad-drittijiet tan-nisa. * Arne Næss (1912-2009), filosfu u kittieb. Pijunier tal-ekoloġija profonda, terminu li ħoloq fl-1973. * Henriette Bie Lorentzen (1911-2001), ġellieda tar-reżistenza Norveġiża u femminista. Kjetil André Aamodt, skier alpin b'diversi titli Olimpiċi u tal-Kampjonati Dinjija. * Sigri Welhaven (1894-1991), skultur Norveġiż. * Nic Waal (1905-1960), pedjatra Norveġiż u ġellied tar-reżistenza. Gro Eva Farseth, magħrufa fi Franza b'isimha miżżewġa, Eva Joly. * Jo Nesbø (1960), rumanzier. * Kjell-Ole Haune (1976-), kompożitur Norveġiż. * Tuva Syversten (1983-), mużiċist. * Aksel Rykkvin (2003), kantant Norveġiż. * Fredrikke Egeberg (1815-1861), pjanista u kompożitur Norveġiż. * Astrid Løken (1911-2008), ġellied tar-reżistenza u entomologist. * Ragnar Anton Kittil Frisch (1895-1973), ekonomista Norveġiż mogħti l-Premju Nobel għall-Ekonomija fl-1969, twieled u miet hemmhekk. == Gallerija == <gallery mode="packed"> Stampa:Royal Palace Slottet Oslo Norway (2023.04.28).jpg|Palazz Irjali Stampa:NOR-2016-Oslo-National Theatre.jpg|[[Teatru Nazzjonali ta' Oslo]] Stampa:Full Opera by night.jpg|Opera House ta' Oslo Stampa:Oslo rådhus (by alexao).jpg|Il-muniċipju Stampa:Vigeland Sculpture Park - Panoramic view towards the Monolith, Oslo, Norway.jpg|Park tal-Iskultura ta' Vigeland </gallery> == Ħoloq esterni == * [http://www.oslo.kommune.no/ www.oslo.kommune.no] {{commons|Oslo}} {{Lista ta' kapitali Ewropej skont ir-reġjun}} [[Kategorija:Oslo]] [[Kategorija:Bliet kapitali fl-Ewropa]] 11gv26q5b7i227alw9syl6ke0xzuefc 0 34601 331859 2026-08-31T08:57:38Z JovalQC 21720 Created by translating the opening section from the page "[[:fr:Special:Redirect/revision/239037649|Dolly Parton]]" 331859 wikitext text/x-wiki '''Dolly Parton''' hija [[Kantant|kantanta]], kittieba tal-kanzunetti, multi-strumentalista, attriċi, kittieba tal-iskripts , u produttriċi Amerikana, imwielda fi{{Data tat-twelid u età|19|janvier|1946}} fiċ -Ċentru Pittman ( Tennessee ) u miet nhar{{Data tal-mewt u età|25|août|2026}} [[Nashville|f'Nashville]] (Tennessee). Wara aktar minn nofs seklu ta’ karriera bla interruzzjoni, hija saret, fost affarijiet oħra, ir- ''Reġina tal-Mużika Country''. Hija biegħet aktar minn {{Nowrap|100 millions}} album madwar id-dinja. Hija laħqet l-ewwel post fiċ-charts tal-pop [[Stati Uniti|tal-Istati Uniti]] tliet darbiet u {{Nowrap|24 fois}} fil-mużika country. Hija kitbet aktar minn {{unité|3000|chansons}} u pproduċiet aktar minn {{Nowrap|65 albums}} matul il-karriera tagħha. Fost l-aktar kanzunetti famużi tagħha hemm ''I Will Always Love You'', li Whitney Houston għamlet cover tagħha fl-1992, ''Jolene'', ''9 to 5'' u ''Coat of Many Colors'' . Mara negozjanta għaqlija iżda wkoll filantropa kbira, fl-1990 ħolqot organizzazzjoni mingħajr skop ta' qligħ, ''Imagination Library'', li għandha l-għan li toffri kotba b'xejn kull xahar lit-tfal [[Renju Unit|fir-Renju Unit]], [[Kanada|il-Kanada]] u l- [[Stati Uniti|Istati Uniti]]. Hija tagħmel parti miċ-ċirku esklussiv ħafna ta' artisti li ġew nominati għall-erba' premjijiet l-aktar prestiġjużi fl-industrija tad-divertiment fl- [[Stati Uniti|Istati Uniti]], jiġifieri l- Emmy Awards (televiżjoni), il- Grammy Awards (mużika), l- Oscars (films) u t- Tony Awards (teatru). B'mod aktar ġenerali, hija waħda mill-aktar figuri pubbliċi maħbuba fl- [[Stati Uniti|Istati Uniti]], u tgħaqqad lid-Demokratiċi u r-Repubblikani . == Bijografija == '''<big>Tfulija u Oriġini</big>''' Dolly Rebecca Parton twieldet fid-19 ta' Jannar, 1946, f'Pittman Center, Tennessee, f'familja fqira. Kienet bint Robert Lee Parton, bidwi, u Avie Lee Owens. Għal ħafna snin, missierha kien jikkultiva t-tabakk, iżda minħabba raġunijiet ekonomiċi, kellu jiċċaqlaq lejn Detroit biex jaħdem fl-industrija tal-karozzi. Il-kantanta kibret f'familja ta' tnax-il tifel u tifla, f'barrakka tal-injam fejn ħamest itfal kienu jorqdu fl-istess sodda. p8sybc4ekbaf8et7oq72639dbsraumk 331860 331859 2026-08-31T09:49:36Z JovalQC 21720 Infobox bijografija create 331860 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Dolly Parton''' kienet kantanta, kittieba tal-kanzunetti, multi-strumentalista, attriċi, kittieba tal-iskripts u produttriċi Amerikana, li twieldet fid-19 ta' Jannar 1946 f'Pittman Center ([[Tennessee]]) u mietet fil-25 ta' Awwissu 2026 f'[[Nashville]] ([[Tennessee]]). Wara aktar minn nofs seklu ta’ karriera bla interruzzjoni, hija saret, fost affarijiet oħra, ir- ''Reġina tal-Mużika Country''. Hija biegħet aktar minn {{Nowrap|100 millions}} album madwar id-dinja. Hija laħqet l-ewwel post fiċ-charts tal-pop [[Stati Uniti|tal-Istati Uniti]] tliet darbiet u 24 darba fil-mużika country. Hija kitbet aktar minn {{unité|3000|chansons}} u pproduċiet aktar minn {{Nowrap|65 albums}} matul il-karriera tagħha. Fost l-aktar kanzunetti famużi tagħha hemm ''I Will Always Love You'', li Whitney Houston għamlet cover tagħha fl-1992, ''Jolene'', ''9 to 5'' u ''Coat of Many Colors'' . Mara negozjanta għaqlija iżda wkoll filantropa kbira, fl-1990 ħolqot organizzazzjoni mingħajr skop ta' qligħ, ''Imagination Library'', li għandha l-għan li toffri kotba b'xejn kull xahar lit-tfal [[Renju Unit|fir-Renju Unit]], [[Kanada|il-Kanada]] u l- [[Stati Uniti|Istati Uniti]]. Hija tagħmel parti miċ-ċirku esklussiv ħafna ta' artisti li ġew nominati għall-erba' premjijiet l-aktar prestiġjużi fl-industrija tad-divertiment fl- [[Stati Uniti|Istati Uniti]], jiġifieri l- Emmy Awards (televiżjoni), il- Grammy Awards (mużika), l- Oscars (films) u t- Tony Awards (teatru). B'mod aktar ġenerali, hija waħda mill-aktar figuri pubbliċi maħbuba fl- [[Stati Uniti|Istati Uniti]], u tgħaqqad lid-Demokratiċi u r-Repubblikani . == Bijografija == '''<big>Tfulija u Oriġini</big>''' Dolly Rebecca Parton twieldet fid-19 ta' Jannar, 1946, f'Pittman Center, Tennessee, f'familja fqira. Kienet bint Robert Lee Parton, bidwi, u Avie Lee Owens. Għal ħafna snin, missierha kien jikkultiva t-tabakk, iżda minħabba raġunijiet ekonomiċi, kellu jiċċaqlaq lejn Detroit biex jaħdem fl-industrija tal-karozzi. Il-kantanta kibret f'familja ta' tnax-il tifel u tifla, f'barrakka tal-injam fejn ħamest itfal kienu jorqdu fl-istess sodda<ref>{{Ċita web|url=https://www.britannica.com/biography/Dolly-Parton|titlu=Dolly Parton {{!}} Biography, Songs, Death, Husband, Movies, Jolene, Imagination Library, & Facts {{!}} Britannica|data=2026-08-28|sit=www.britannica.com|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-31}}</ref>. '''<big>Karriera</big>''' Dolly Parton bdiet il-karriera tagħha minn età żgħira ħafna. Il-mentor tagħha kien zijuha, Bill Owens, mużiċist u kittieb tal-kanzunetti country li kiteb diversi kanzunetti magħha, inkluża "''Put It Off Until Tomorrow''," li rebħet il-premju BMI Song of the Year fl-1966. Huwa għallimha ddoqq il-kitarra fl-età ta’ tmien snin. Meta kellha għaxar snin, huwa introduċiha għar-radju, u hija kantat f’Knoxville, Tennessee, fuq ''Cas Walker Farm'' u ''Home Hour'', li aktar tard sar programm televiżiv. Ta’ tlettax-il sena, hija kantat fuq il-Grand Ole Opry fir-Ryman Auditorium, is-sala tal-kunċerti leġġendarja ta’ Nashville magħrufa bħala l-"''Mother Church of Country Music''." Hija ġiet introdotta hemm minn Johnny Cash innifsu, li ppreżentaha bħala "tifla żgħira minn East Tennessee." Hija kantat is-suċċess ta’ George Jones, "''You Gotta Be My Baby''." Parton għamlet id-debutt tagħha bħala narratriċi u kantanta, takkumpanja lilha nfisha fuq il-banjo jew il-kitarra<ref>{{Ċita web|url=https://www.goodreads.com/book/show/58468527-dolly-parton-book|titlu=Dolly Parton Book: The Biography of Dolly Parton|sit=Goodreads|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-31}}</ref>. Fl-1964, Dolly Parton kellha 18-il sena. L-għada li ggradwat mill-iskola sekondarja, telqet lejn [[Nashville]] fejn iltaqgħet ma' Carl Dean fl-ewwel jum tagħha, ir-raġel li miegħu kienet se taqsam ħajjitha<ref>{{Ċita web|url=http://www.amightygirl.com/blog?p=32200|titlu=Dolly Parton, Legendary Singer, Songwriter, and Philanthropist, Celebrates Her 80th Birthday|sit=kwww.amightygirl.com|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-31}}</ref>. [[Stampa:Dolly Parton with Larry Mathis and Bud Brewster.jpg|nofs|daqsminuri|Larry Mathis, Dolly Parton u Bud Brewster (The Pick'n Grin Bluegrass) fis-snin sittin.]] Fil-kapitali tal-mużika country, hija għamlet isem għaliha nnifisha bħala kittieba tal-kanzunetti, iżda t-tikketta tad-diski tagħha llimitatha għal repertorju pop minħabba l-firxa vokali għolja tagħha, u hija tħabtet biex tidħol fix-xena tal-mużika country. Kien fl-1967 li kisbet rikonoxximent fuq ir-radju country bl-ewwel album tagħha, *''Hello, I'm Dolly''*. Il-preżentatur tat-televiżjoni Porter Wagoner innotaha grazzi għall-ewwel single tagħha, "''Dumb Blonde''," u impjegaha bħala ko-preżentatriċi fil-programm tiegħu<ref>{{Ċita web|url=https://www.nndb.com/people/088/000023019/|titlu=Dolly Parton|sit=www.nndb.com|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-31}}</ref>. Kantanta, mużiċista, u preżentatur ewlieni tal-programm televiżiv tiegħu stess, huwa nieda l-karriera ta' Dolly Parton u kien il-mentor tagħha. Kull ġimgħa, quddiem 3 miljun telespettatur, Porter Wagoner kanta bosta duetti ta' suċċess mat-tfajla ta' 21 sena. Mal-produttur il-ġdid tagħha, Dolly Parton qalgħet $60,000 fis-sena, aktar milli kien qala' missierha f'ħajtu kollha. L-ewwel xiri tagħha kien [[Cadillac (Marka)|Cadillac]], li minnufih daħħlet fl-istudjo ta' Peter Wagoner. Malajr laħqet rwol dejjem aktar ċentrali fil-programm u saħansitra ngħatat l-opportunità li tippreżentah f'diversi okkażjonijiet. Hija rreġistrat diversi albums ma' Porter Wagoner, inklużi xi kanzunetti ta' suċċess<ref>{{Ċita web|url=https://www.nndb.com/people/088/000023019/|titlu=Dolly Parton|sit=www.nndb.com|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-31}}</ref>. Iżda xtaqet issegwi karriera solo u kitbet u kantat diversi kanzunetti waħedha, inizjalment mingħajr wisq rikonoxximent. Fl-1971, f’“''Coat of Many Colors'',” kantat dwar il-ħajja ta’ ommha f’faqar estrem. Fl-1973, telqet mill-Porter Wagoner Show biex tiffoka fuq il-karriera tagħha. Iddebuttat b’suċċess kbir: “''[[Jolene]]''.” Il-kanzunetta ddominat iċ-charts tal-country, imbagħad daħlet fil-pop qabel ma saret suċċess internazzjonali, u laħqet udjenza ġdida. “''[[Jolene]]''” hija waħda mill-aktar kompożizzjonijiet interpretati minn Dolly Parton. Ġiet interpretata minn artisti bħal [[Beyoncé]], [[Miley Cyrus]], [[Olivia Newton-John]], u [[The White Stripes]]. Fl-1974, hija kompliet b'suċċess ieħor, "''I Will Always Love You''," iddedikat lil Porter Wagoner biex tesprimi l-imħabba u l-gratitudni tagħha. Din l-oda kisbitilha l-premju tal-Vokalista Femminili tas-Sena tal-Country Music Association sentejn wara xulxin, fl-1975 u l-1976<ref>{{Ċita web|url=https://www.loc.gov/item/n79128064/dolly-parton/|titlu=Dolly Parton|sit=Library of Congress, Washington, D.C. 20540 USA|data-aċċess=2026-08-31}}</ref>. [[Elvis Presley]] ried jirrekordjaha, iżda Dolly Parton, mara negozjanta għaqlija, irrifjutat għax ma riditx taqsam id-drittijiet tal-pubblikazzjoni. Il-kanzunetta ġiet aktar tard interpretata fl-1992 minn [[Whitney Houston]] għas-soundtrack tal-film *''The Bodyguard''*<ref>{{Ċita web|url=https://www.loc.gov/item/n79128064/dolly-parton/|titlu=Dolly Parton|sit=Library of Congress, Washington, D.C. 20540 USA|data-aċċess=2026-08-31}}</ref>. [[Stampa:Kenny Rogers Louise Palanker and Dolly Parton (40357310934).jpg|nofs|daqsminuri|Dolly Parton, Louise Palanker u [[Kenny Rogers]] fis-snin sebgħin u tmenin]] Fl-1977, "''Here You Come Again''," waħda mill-ftit kanzunetti li ma kitbitx, kisbitilha l-ewwel [[Grammy Award]] tagħha fl-1979. Wara snin tmenin pjuttost "''pop''" u xi kultant xi ftit nostalġiċi, hija ddeċidiet, bis-suċċess tagħha jonqos, u minkejja s-suċċess dinji ta' [[Whitney Houston]] bil-kanzunetta tagħha fl-1992, li tirritorna lejn [[Tennessee]] fl-1996<ref>{{Ċita web|url=http://www.amightygirl.com/blog?p=32200|titlu=Dolly Parton, Legendary Singer, Songwriter, and Philanthropist, Celebrates Her 80th Birthday|sit=kwww.amightygirl.com|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-31}}</ref>. Fl-1999, irreġistrat l-ewwel album bluegrass tagħha, *''The Grass Is Blue''*, ritorn għall-għeruq tagħha li kiseb lilha [[Grammy Award]] għall-Aqwa Album Bluegrass u bosta premji oħra. Dan iż-żieda fil-popolarità kompliet b’*''Little Sparrow''* fl-2001 u *''Halos and Horns''* fl-2002, li inkludew cover ta’ “''Stairway to Heaven''” ta’ [[Led Zeppelin]]. Biex tippromwovi l-album tagħha, bdiet l-ewwel mini-tour tagħha dik l-istess sena. Sorpriża bl-akkoljenza entużjasta u bil-gost tagħha stess tat-touring, Dolly Parton iddeċidiet li tagħti aktar kunċerti f'pajjiżi barranin “qabel ma nixjieħ wisq għalih.” Dan wassalha lejn l-[[Ewropa]] f’Marzu u April 2007, fejn daqqet quddiem folol li nbigħu l-biljetti fin-[[Norveġja]], l-[[Żvezja|Iżvezja]], l-[[Olanda]], l-[[Ingilterra]], l-[[Skozja|Iskozja]], u l-[[Repubblika tal-Irlanda|Irlanda]]. Fl-2006, irċeviet nominazzjonijiet kemm għal Academy Award kif ukoll għal Golden Globe għall-kanzunetta oriġinali “''Travelin''’ Thru” mill-film *''Transamerica''*. Fl-2008, Dolly Parton irritornat b'album country pop li ddebutta fin-numru 17 fuq iċ-charts tal-Istati Uniti (rekord fl-ewwel ġimgħa għaliha) u n-numru 2 fuq iċ-charts tal-country. Tour ġdid, il-"''Backwood Barbie Tour''," ħadha l-[[Ewropa]] fl-2008, fejn daqqet f'170,000 belt Ewropea u għamlitha l-aktar artista country ta' suċċess fl-[[Ewropa]]. Dan it-tour kien segwit minn parti fl-[[Stati Uniti|Istati Uniti]]. Fl-2011, l-album il-ġdid tagħha, ''Better Days'', ma kisibx l-istess livell ta' suċċess fl-Istati Uniti bħall-predeċessur tiegħu, iżda laħaq it-Top 10 fir-[[Renju Unit]]. Tour ġdid, il-''Better Days Tour'', inkluda 20 kunċert fl-[[Stati Uniti|Istati Uniti]], 18 fl-[[Ewropa]], u 12 fl-Awstralja, pajjiż li ma kinitx żaret fi tletin sena. Qamet kontroversja fl-[[Awstralja]]: Dolly Parton insistiet li tuża x-xarabank tat-tours tas-soltu tagħha, vera lounge mobbli. Iżda d-daqs, il-piż u l-bibien mhux tas-soltu tiegħu li nfetħu bil-mod ħażin wasslu biex ma jidħolx mid-dwana. Il-Ministru tat-Trasport innifsu solva l-problema u ħalla lil Dolly tidħol fil-pajjiż. CD/DVD irreġistrat f'[[Melbourne]] ħareġ fl-2012. Fl-2011 ukoll, hija ħadet sehem fil-film ''Joyful Noise'' ma’ Queen Latifah, dwar kor tal-gospel li qed jitħabat bejn iż-żewġ nisa, li kien suċċess kbir. F’Ottubru 2011, Dolly kkontribwiet għall-album Chicago XXXIII: ''O Christmas Three'' mill-grupp jazz-rock Chicago. Hija rreġistrat is-soundtrack għall-film Dumplin' (2018) li fih [[Jennifer Aniston]], li jagħti ġieħ lilha. Fl-2019, kantat il-kanzunetta "''God Only Knows''" mal-grupp For King & [[Country]]. Fl-2021, hija kienet preżenti fis-single "''Does He Love You''" mil-leġġenda tal-mużika country [[Reba McEntire]]. Fl-2023, hija rreġistrat il-kanzunetta "''Gonna Be You''" ma’ [[Belinda Carlisle]], [[Cyndi Lauper]], [[Debbie Harry]], u [[Gloria Estefan]]. Din it-track, meħuda mis-soundtrack tal-film ''There's Something About Tom Brady'', kienet sensazzjoni, u laħqet in-numru 1 fl-[[Stati Uniti|Istati Uniti]]. Hija wkoll meqjusa bħala waħda mill-aqwa kollaborazzjonijiet tas-snin 2020. Fil-15 ta' Frar 2024, hija dehret bħala artista ewlenija fis-single tar-rapper [[Pitbull]] "''Powerful Women''." Fid-29 ta' Marzu 2024, Dolly Parton ikkontribwiet għat-tmien album tal-istudjo ta' [[Beyoncé]], *''Cowboy Carter''*, billi pprovdiet l-introduzzjoni għall-interpretazzjoni mill-ġdid ta' "''[[Jolene]]''" mill-kollega tagħha, fejn rabtet il-karattru ta' "''[[Jolene]]''" ma' "''Becky''" mill-album ta' [[Beyoncé]] *''Lemonade''*, u bħala artista mistiedna fit-track "''Tyrant''." Dolly Parton irritornat fuq il-pjattaformi tal-istriming tal-mużika fix-xitwa tal-2025, notevolment bil-kollaborazzjoni tagħha ma' Sabrina Carpenter fuq il-kanzunetta "''Please Please Please''," li ħarġet fl-14 ta' Frar 2025. Fid-19 ta' Jannar 2026, hija ħarġet verżjoni ġdida ta' "''Light of a Clear Blue Morning''" li fiha ħadet sehem [[Lainey Wilson]], [[Miley Cyrus]], [[Queen Latifah]], u [[Reba McEntire]], u tat il-qligħ għar-riċerka dwar il-kanċer pedjatriku. '''<big>Mewt u Tifħir</big>''' F'Mejju 2026, Dolly Parton ħabbret li kienet qed tbati minn problemi fil-kliewi u kkanċellat sensiela ta' kunċerti f'[[Las Vegas]]. L-isptar mill-21 ta' Awwissu 2026, fiċ-Ċentru tal-Kanċer Vanderbilt-Ingram, Dolly Parton mietet fil-25 ta' Awwissu 2026, f'[[Nashville]], fl-età ta' 80 sena. In-neputi tagħha, Bryan Seaver, ħabbar l-aħbar f'filmat li tpoġġa fuq il-midja soċjali tiegħu. L-aġent tagħha aktar tard speċifika li hija mietet wara "battalja qasira" mal-kanċer<ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kantanta-dolly-parton-fl-eta-ta-80-sena/|titlu=}}</ref>. Il-mewt ta' Dolly Parton bagħtet xokk fin-nazzjon, partikolarment fl-[[Stati Uniti|Istati Uniti]]. Tifħir wasal minn kull rokna tax-xena mużikali, l-industrija tal-films, u l-isfera politika. Maħbuba mill-ġenerazzjonijiet kollha, hija rċeviet tifħir minn bosta ċelebritajiet, inklużi [[Beyoncé]], [[Celine Dion|Céline Dion]], [[Elton John]], [[Eminem]], [[Jane Fonda]], [[Julia Roberts]], [[Miley Cyrus]], [[Paul McCartney]], u [[Taylor Swift]]<ref>{{Ċita web|url=https://briefly.co.za/entertainment/celebrities/251096-celine-dion-mourns-dolly-parton-emotional-tribute-pure-light/|titlu=Celine Dion Mourns Dolly Parton in Emotional Tribute: “You Were Pure Light” - Briefly.co.za|kunjom=Moroeng|isem=Moroba|data=2026-08-26|sit=briefly.co.za|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-31}}</ref>. [[Jane Fonda]] qalet dwarha, "Kienet l-inkarnazzjoni voluptuża tal-empatija," u [[Paul McCartney]] qal, "Il-kitba tal-kanzunetti tagħha, il-kant tagħha, il-filantropija tagħha kienu bla rivali fid-dinja tal-mużika country." Il-President [[Donald Trump]] ordna li l-bandiera Amerikana tittajjar f'nofs arblu madwar l-Istati Uniti, kif ukoll fl-ambaxxati u l-installazzjonijiet militari barra l-pajjiż, għal ġimgħa. L-eks presidenti [[Joe Biden]], [[Bill Clinton]], [[Barack Obama]], u [[George W. Bush]] ukoll ħarġu stqarrijiet f'ġieħha. Diversi gvernaturi tal-istati segwew l-eżempju nazzjonali u ordnaw li l-bnadar jittajjru f'nofs arblu fuq bini pubbliku fl-istati tagħhom. Mexxejja barranin ukoll sellmulha ġieħ, inkluż [[Anthony Albanese]] fl-[[Awstralja]], [[Mette Frederiksen]] fid-[[Danimarka]], u [[Ulf Kristersson]] fl-[[Żvezja|Iżvezja]]. Fi [[Belt ta' New York|New York]], l-[[Empire State Building]] huwa mdawwal b'roża brillanti mid-9:25 p.m. sal-10:25 p.m., b'referenza għall-kanzunetta tiegħu 9 to 5 u l-film tiegħu 9 to 5<ref>{{Ċita web|url=https://deadline.com/2026/08/new-york-dolly-parton-empire-state-building-1237050826/|titlu=New York City Landmarks Dazzle For Dolly Parton|kunjom=Evans|isem=Greg|data=2026-08-26|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-08-31}}</ref>. == Affarijiet tan-Negozju == [[Stampa:Dollywoodsign1.jpg|nofs|daqsminuri|Sinjal tad-dħul ta' Dollywood]] Minbarra l-attivitajiet tagħha fin-negozju tal-ispettaklu, Dolly Parton bniet imperu kummerċjali diversifikat b'bosta proġetti qligħ li ppermettew lin-negozjanta tkun ukoll filantropa ġeneruża. Fl-1986, hi u l-familja Herschel akkwistaw park tad-divertiment fallut f'Pigeon Forge, [[Tennessee]], ħdejn il-[[Park Nazzjonali ta' Great Smoky Mountains|Park Nazzjonali tal-Great Smoky Mountains]]. Hija semmietu mill-ġdid "''Dollywood''," bħala referenza għal [[Hollywood]]<ref>{{Ċita web|url=https://www.dollywood.com/|titlu=}}</ref>. B'aktar minn 3 miljun viżitatur fis-sena u 13,000 impjegat, il-park iġġenera madwar $1.8 biljun (€1.71 biljun) f'benefiċċji ekonomiċi lokali fl-2022, filwaqt li [[Graceland]], li jinsab ukoll f'[[Tennessee]], ġab biss $150 miljun. Fl-2024, Dollywood ġie msemmi l-aqwa park tad-divertiment fl-[[Stati Uniti|Istati Uniti]] minn [[TripAdvisor]]. Lil hinn mill-park tad-divertiment tagħha, Dolly Parton ħolqot dar tal-pubblikazzjoni, stazzjon tar-radju, u katina ta' ristoranti. Hija tiżviluppa wkoll linji ta' prodotti tal-ikel bħal cookies, kejkijiet, u ġuleppi taħt il-marka Duncan Hines, u tikkummerċjalizza fwejjaħ taħt il-marka tagħha Dolly Beauty u nbejjed taħt Dolly Wines<ref>{{Ċita web|url=https://www.forbes.com/profile/dolly-parton/|titlu=Dolly Parton|sit=Forbes|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-31}}</ref>. Fl-2025, ir-rivista ''Forbes'' stmat il-fortuna personali ta’ Dolly Parton għal nofs biljun dollaru<ref>{{Ċita web|url=https://www.forbes.com/profile/dolly-parton/|titlu=Dolly Parton|sit=Forbes|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-31}}</ref>. == Ikona queer == Dolly Parton, magħrufa għall-femminilità ultra-stilizzata tagħha, il-gwardarobba barokka, il-makeup tqil, il-parrokki bjond, u l-użu tal-kirurġija kosmetika, hija figura ewlenija fil-komunità trans. "Kieku ma kontx mara, kont inkun drag queen," iddikjarat b'ċajta. Darba daħlet f'kompetizzjoni ta' imitazzjoni ta' Dolly Parton u ġiet fit-tieni post. Saħansitra dehret f'episodju sħiħ tal-kompetizzjoni televiżiva tad-drag queen RuPaul's Drag Race. Dolly Parton saret ikona LGBTQ+ grazzi għas-sinċerità u l-awtentiċità emozzjonali tal-kanzunetti tagħha, li jirresonaw mal-udjenzi u jmissu l-komunitajiet emarġinati. F'waħda mill-kanzunetti karatteristika tagħha, "''Coat of Many Colors''," tirrakkonta kif il-kowt li kienet liebsa—taħlita kkulurita ta' drappijiet meħjutin minn ommha—qalilha r-redikolu ta' sħabha tal-iskola. Fil-kanzunetta, hija tappella biex wieħed jilqa' d-differenzi tiegħu u, minkejja l-avversità, jimxi mill-mistħija għall-kburija. Lil hinn mill-komunitajiet queer, ġenerazzjoni ġdida sħiħa ta’ kantanti tal-country bħal [[Katy J Pearson]], [[Margo Price]], [[Amanda Shires]], [[Neko Case]], u [[Okay Kaya]] qed jisfidaw ukoll l-immaġni konservattiva tal-mużika country ta’ [[Nashville]] u huma fannijiet ta’ Dolly Parton. == Gallerija == <gallery mode="packed"> Stampa:2006 Kennedy Center honorees.jpg|Il-President [[George W. Bush]] u [[Laura Bush]] jippreżentaw mar-rebbieħa tal-Kennedy Center fil-Blue Room tal-[[White House]] waqt riċeviment fl-2006. Stampa:E-dolly.jpg|Dolly Parton tirċievi l-Premju Woodrow Wilson għas-Servizz Pubbliku fl-2007. Stampa:Zubin Mehta laughs with singers Dolly Parton and William Smokey Robinson during a reception for the Kennedy Center honorees.jpg|Il-konduttur [[Zubin Mehta]] jidħak mal-kantanti Dolly Parton u [[Smokey Robinson]] f'riċeviment li jonora lil dawk onorati miċ-Ċentru Kennedy fl-2006. </gallery> == Referenzi == gcq9gx4hgk6cwa7ar8w3vdnntihdzvz 0 34602 331861 2026-08-31T09:53:02Z JovalQC 21720 Created by translating the opening section from the page "[[:fr:Special:Redirect/revision/235558618|Kenny Rogers]]" 331861 wikitext text/x-wiki '''Kenneth Donald Rogers''' magħruf bħala '''Kenny Rogers''', imwieled{{Data tat-twelid u età|21|août|1938}} [[Houston|f'Houston]], Texas, u miet fi{{Data tal-mewt u età|20|mars|2020}} f'Sandy Springs ( Georgia ),<ref name="nyt">{{Ċita web|url=https://www.nytimes.com/2020/03/21/arts/music/kenny-rogers-dead.html|titlu=Kenny Rogers, Who Brought Country Music to a Pop Audience, Dies at 81|awtur=Bill Friskics-Warren|data=21 mars 2020|sit=[[The New York Times]]|lingwa=anglais|data-aċċess=21 mars 2020}}</ref> huwa attur, [[kantant]], notevolment tal -mużika country u [[kompożitur]] [[Stati Uniti|Amerikan]] . == Bijografija == '''<big>Familja</big>''' Kenny Rogers huwa r-raba’ minn seba’ tfal imwielda minn Floyd Rogers u martu Lucille, mastrudaxxa u infermiera, rispettivament. Skont ir-rekords tat-twelid tal-istat ta’ Texas, it-tieni isem tiegħu huwa Ray, u fil-fatt xi kultant jingħata l-kreditu bħala "Kenneth Ray Rogers" fil-krediti tal-film. 5x8cpoej22meme2jssu6w12b9ba23wt 331862 331861 2026-08-31T10:09:17Z JovalQC 21720 Infobox bijografija create 331862 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Kenneth Donald Rogers''', magħruf bħala '''Kenny Rogers''', imwieled fil-21 ta' Awwissu 1938 f'[[Houston]], [[Texas]] u miet fl-20 ta' Marzu 2020 f'Sandy Springs, [[Georgia (Stati Uniti)|Georgia]], kien attur, kantant, partikolarment tal-mużika country, u kompożitur Amerikan. == Bijografija == '''<big>Familja</big>''' Kenny Rogers huwa r-raba’ minn seba’ tfal imwielda minn Floyd Rogers u martu Lucille, mastrudaxxa u infermiera, rispettivament. Skont ir-rekords tat-twelid tal-istat ta’ [[Texas]], it-tieni isem tiegħu huwa Ray, u fil-fatt xi kultant jingħata l-kreditu bħala "''Kenneth Ray Rogers''" fil-krediti tal-film<ref>{{Ċita web|url=https://www.britannica.com/biography/Kenny-Rogers-American-singer-songwriter|titlu=Kenny Rogers {{!}} Biography, Songs, The Gambler, Death, Restaurant, & Facts {{!}} Britannica|data=2026-08-27|sit=www.britannica.com|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-31}}</ref>. '''<big>Karriera</big>''' Il-karriera tiegħu bdiet fis-snin ħamsin meta Kenny Rogers irreġistra diversi kanzunetti mal-grupp doo-wop The Scholars. Ma kienx il-kantant ewlieni, u l-grupp xtered wara żewġ singles meta l-kantant ewlieni ddeċieda li jsegwi karriera solo<ref>{{Ċita web|url=https://www.biography.com/musicians/kenny-rogers|titlu=Kenny Rogers: Country Singers, Death, Family & Songs|data=2014-04-02|sit=Biography|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-08-31}}</ref>. Waħdu, Kenny Rogers ħareġ is-single tiegħu stess, "''That Crazy Feeling''" (1958), li kiseb suċċess modest. Imbagħad ingħaqad ma' ''The Bobby Doyle Trio'', grupp tal-jazz li miegħu daqq fi klabbs u rreġistra għal [[Columbia Records]]. Il-grupp xtered fl-1965; is-sena ta' wara, Rogers irreġistra single tal-jazz għal [[Mercury Records]], li ma rnexxiex. Rogers ħadem bħala produttur, kittieb tal-kanzunetti, u mużiċist għal artisti oħra, inklużi l-kantanti country [[Mickey Gilley]] u [[Eddy Arnold]]. Fl-1966, ingħaqad man-''New Christy Minstrels'' bħala kantant u bassist. Billi ma sabx is-suċċess tal-grupp kif jogħġobh, Kenny Rogers telaq, u ħa miegħu tliet membri oħra: [[Mike Settle]], [[Terry Williams]], u [[Thelma Camacho]]. Flimkien, iffurmaw First Edition fl-1967, li sar Kenny Rogers u The First Edition, u ġabru suċċessi fuq iċ-charts tal-mużika pop u country b'kanzunetti bħal "''Somethings Burning''," "''Ruby''," "''Don't Take Your Love to Town''," "''Reuben James''," u "''Just Dropped In'' (''To See What Condition My Condition Was In'')." Aktar tard imlaqqam "''Hippie Kenny''," Rogers libes l-elementi kollha tad-dehra hippie: xagħar kannella twil, imsielet, u nuċċalijiet tax-xemx roża. L-istil vokali ta' Rogers kien ħafna aktar artab f'dan iż-żmien milli kien se jsir aktar tard<ref>{{Ċita web|url=https://www.biography.com/musicians/kenny-rogers|titlu=Kenny Rogers: Country Singers, Death, Family & Songs|data=2014-04-02|sit=Biography|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-08-31}}</ref>. Meta l-grupp infirex fl-1976, Kenny Rogers nieda l-karriera solo tiegħu. Il-kompożizzjonijiet tiegħu malajr saru aktar raffinati, kantati b'vuċi xi kultant raspy iżda dejjem melodika li appellat kemm lill-udjenzi tal-pop kif ukoll lill-fannijiet tal-country. Aktar minn 60 kanzunetta rreġistrati minn Kenny Rogers laħqu l-aqwa 40 taċ-charts tal-[[Stati Uniti|Istati Uniti]] (25 minnhom laħqu n-numru 1), u 50 mill-albums tiegħu daħlu fil-klassifiki. Il-kompożizzjonijiet tiegħu ntużaw ukoll f'bosta soundtracks ta' films, inklużi ''Convoy'', ''Urban Cowboy'', u ''The Big Lebowski''. Maħruġ f'Novembru 1978, l-album *''The Gambler''* biegħ bejn 30 u 35 miljun kopja, li jirrappreżentaw kwart tal-bejgħ totali tal-album tiegħu. Kenneth Rogers kanta wkoll fil-kanzunetta famuża "''[[We Are the World]]''.<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/2O6gXGWFJcNrLYAqDINrDa|titlu=Spotify – Web Player|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-31}}</ref>" Fl-1980, irreġistra dak li jibqa' wieħed mill-akbar suċċessi tal-karriera tiegħu: "''Lady''<ref>{{Ċita enċiklopedija|titlu=Lady (Kenny Rogers song)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lady_(Kenny_Rogers_song)&oldid=1344249727|data-aċċess=2026-08-31|lingwa=en|data=2026-03-19|iktar=Page Version ID: 1344249727}}</ref>." Miet fl-20 ta' Marzu 2020, f'daru f'Sandy Springs, Georgia, minn kawżi naturali, u ndifen fiċ-Ċimiterju ta' Oakland f'[[Atlanta]]<ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-kenny-rogers-leggenda-tal-muzika-country/|titlu=Imut Kenny Rogers – leġġenda tal-mużika 'country'|data=2020-03-21|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-08-31}}</ref>. == Gallerija == <gallery mode="packed"> Stampa:Kenny Rogers (35723209383).jpg|Kenny Rogers fl-2017 Stampa:USA For Africa 1985 (US Press Kit 001).jpg|Waqt ir-reġistrazzjoni tal-kanzunetta "[[We are the World|''We are the World'']]" Stampa:Kenny Rogers Louise Palanker and Dolly Parton (40357310934).jpg|[[Dolly Parton]], Louise Palanker u Kenny Rogers fis-snin sebgħin u tmenin. </gallery> == Referenzi == hq3wx8dgi3hb55x1geqv6w249kt4t1g