Wikipedija mtwiki https://mt.wikipedia.org/wiki/Il-Pa%C4%A1na_prin%C4%8Bipali MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter Medja Speċjali Diskussjoni Utent Diskussjoni utent Wikipedija Diskussjoni Wikipedija Stampa Diskussjoni stampa MediaWiki Diskussjoni MediaWiki Mudell Diskussjoni mudell Għajnuna Diskussjoni għajnuna Kategorija Diskussjoni kategorija Portal Diskussjoni portal TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 13690 331953 313741 2026-09-06T14:49:10Z Iskandar990 28833 331953 wikitext text/x-wiki {{stub|Ġeografija}} [[Stampa:Flag of Mauritania.svg|daqsminuri|Il-bandiera tal-Mauritania]] [[Stampa:National Seal of Mauritania.svg|thumb|Tarka]] Il-'''Mauritania''', uffiċjalment ir-Repubblika Iżlamika tal-Mawritanja ique de Mauritanie) hi nazzjon fl-[[Afrika]]. Il-[[belt kapitali]] hi [[Nouakchott]]. Tmiss mal-Oċean Atlantiku lejn il-punent, is-[[Senegal]] fil-Lbiċ, il-Mali fil-lvant u x-Xlokk, l-[[Alġerija]] fil-grigal, u t-territorju tas-Saħara tal-Punent (disputata bejn ir-Repubblika Għarbija Demokratika tas-Saħara u l-[[Marokk]]) fit-tramuntana. fil-mija tat-territorju tagħha jinsab fis-Saħara u l-biċċa l-kbira tal-popolazzjoni tagħha ta '4.4 miljun tgħix fin-Nofsinhar moderat tal-pajjiż, b'madwar terz ikkonċentrat fil-kapitali u l-akbar belt, Nouakchott, li tinsab fuq il-kosta tal-Oċean Atlantiku. == Organizzazzjoni territorjali tal-Mawritanja == [[Stampa:Mauritania regions named.svg|thumb|left|Reġjuni tal-Mawritanja]] Il-Mawritanja hija maqsuma għal skopijiet politiċi-amministrattivi fi 12-il reġjun imsejħa wilayas u d-distrett kapitali, u dawn imbagħad f'dipartimenti amministrattivi. [[Kategorija:Pajjiżi tal-Afrika]] {{Afrika}} jngvbs6hz4gdicwcki5bvs59rri96mx 0 20051 331951 329723 2026-09-06T14:00:11Z MalteseFalconnfirn 24800 Parodija mal-Ingliż 331951 wikitext text/x-wiki {{Infobox city|name=Iż-Żurrieq|flag=New_Flag_of_Żurrieq.svg}} '''Iż-Żurrieq''' hu wieħed mill-eqdem irħula ta' [[Malta]] b'popolazzjoni ta' 12,842 ruħ (2024).<ref>{{Ċita web|url=https://nso.gov.mt/population/world-population-day-11-july-2025/|titlu=World Population Day: 11 July 2025|kunjom=Migliore|isem=Sharon|data=2025-07-10|lingwa=en|data-aċċess=2025-11-19|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20250803152942/https://nso.gov.mt/population/world-population-day-11-july-2025/|arkivju-data=2025-08-03|url-status=dead}}</ref> Jinsab fir-Reġjun Punent. Il-post hu wieħed mill-ftit li diġà kien [[parroċċa]] fl-1436, bil-knisja parrokkjali hi ddedikata lil [[Santa Katarina ta' Lixandra]]. Iż-Żurrieq jagħmel parti mill-ħames distrett u jivvota għall-kunsill lokali kull ħames snin. Il-kunsill fih disa' membri, wieħed minnhom is-sindku<ref>{{Ċita web|url=https://electoral.gov.mt/ElectoralDivisions|titlu=Electoral Commission of Malta Electoral Divisions|sit=electoral.gov.mt|data-aċċess=2026-09-06}}</ref> == Attrazzjonijiet Ewlenija == L-akbar attrazzjoni turistika fiż-Żurrieq hija [[Il-Ħnejja|l-Ħnejja]], magħrufa bħala l-''Blue Grotto'' bl-Ingliż għall-baħar kaħlani taħt l-arkata. Iż-Żrieraq għadhom isejħulha l-Ħnejja. Biex tasal sal-Ħnejja trid taqbad [[luzzu]] minn Wied iż-Żurrieq. Ġawhra kulturali oħra fiż-Żurrieq hi l-[[Mitħna tax-Xarolla]]. Dil-[[mitħna]] tinsab fit-tarf taż-Żurrieq, ħdejn [[Ħal Safi]]. Waqt xi restawr li kien qed isir ftit tas-snin ilu kienu nkixfu wkoll xi [[katakombi]], sewwasew taħt il-mitħna. Quddiem il-midħna hemm kappella żgħira ta' żmien il-kavallieri dedikat lil Sant'Andrija, li ġie restawrat ukoll. Hemm ukoll torri Puniku ġod-dar tal-Arċipriet, fdalijiet ta' kappella f'tal-Baqqari, mibnija qrib fdalijiet ta' torri Ruman. Insemmu wkoll numru sabiħ ta' knejjes u kappelli u li nsibu f'dan ir-raħal, fosthom il-Knisja Parrokjali ddedikata lil Santa Katarina ta' Lixandra u l-Kappella Medjevali li nsibu f'Ħal Millieri dedikata lil-Lunzjata. Iż-Żurrieq magħruf ukoll għall-festi tiegħu li jiġu miżmuma fis-Sajf. L-ikbar waħda, dedikata għall-[[Madonna tal-Karmnu]] tiġi ċċelebrata fit-tielet jew ir-raba' Ħadd ta' Lulju. Il-festa titulari f'ġieħ [[Santa Katerina ta' Lixandra]] Verġni u Martri tiġi ċċelebrata fl-ewwel Ħadd ta' Settembru. Il-festi jibdew mill-Ħadd ta' qabel u jdumu għaddejjin ġimgħa sħiħa. Fihom żewġ lati maġġuri, dak intern li jirrigwarda l-funzjonijiet reliġjużi, t-Tridu, l-Paniġierku u l-Purċisjoni, u l-festi esterni li jinkludu l-murtali u il-marċi. == Ġemellaġġi == Iż-Żurrieq għandu ftehim fuq bażi ta' ġemmellaġġ ma' tliet postijiet fl-Ewropa. Dawn huma: * {{flagicon|San Marino}} [[Borgo Maggiore]] ([[San Marino]]) * {{flagicon|Ċipru}} [[Morphou]] ([[Ċipru]]) * {{flagicon|Ġermanja}} [[Angermünde]] ([[Ġermanja]]) Il-ftehim mal-belt ta' Angermünde sar fit-2 t'Ottubru 2007. Fih, iż-żewġ lokalitajiet qablu li jippromovu r-rabtiet kulturali, sportivi u bdil ta' żgħażagħ bejniethom. ==Knejjes u Kappelli== *[[Knisja ta’ Santa Katarina, iż-Żurrieq|Knisja Parrokkjali ddedikata lil Santa Katarina ta' Lixandra]] *Kappella ta' Bubaqra dedikata għall-Assunzjoni ta' Marija *Kappella tan-Nigret ddedikata għall-Immakulata Kunċizzjoni ta' Marija *Kappelel ta' Ħal Millieri: Iddedikati għall-Lunzjata u San Ġwann *Kappella ta' San Leon, twaqqfet fiċ-Ċimiterju Parrokkjali ta' Bubaqra *Kappella ta' Sant'Agata *Kappella ta' San Ġakbu *Kappella ta' San Bartilmew *Kappella ta' Sant Andrija *Kappella ta' San Luqa '''Festi''' *Santa Katarina ta' Lixandra *Madonna tal-Karmnu *Madonna tar-Rużarju *San Ġużepp *Santu Rokku *Santa Klementina *Qalb ta' Ġesù, iċċelebrata fil-Knisja Parrokkjali u wkoll fin-Nigret. *Immakulata Kunċizzjoni, iċċelebrata fin-Nigret. *[[Korpus Christi (festa)|Korpus Christi]] *Santa Marija, iċċelebrata f'Bubaqra ==Toroq== {{col-begin-small}} {{col-2}} *Misrah Santa Marija *Misraħ San Ġorg *Misraħ il-Karmelitani *Triq Santa Katarina *Triq il-Benedittini *Triq il-Karmnu *Triq il-Kunċizzjoni *Triq l-Isqof Alpheran *Triq San Bartilmew *Triq San Luqa *Triq San Bastjan *Triq San Ċiru *Triq San David *Triq San Ġorġ *Triq San Ġwann *Triq San Iljun *Triq San Luqa *Triq San Pawl *Triq San Mark *Triq San Lazzru *Triq Sant Antnin *Triq San Nikola *Triq San Pietru *Triq San Gwann *Triq San Mikiel *Triq San Martin {{col-2}} *Triq San Iljun *Triq San Bastjan *Triq Sant Agata *Triq Sant Porfilju *Triq Santa Fawstina *Triq Sant Andrija *Triq Santa Katerina tal-Bakkari *Triq Monsinjur Pietru Pawl Saydon *Triq Monsinjur Pullicino *Triq il-Kanonku Balzan *Triq l-Immakulata *Trejqa l-Iben il-Ħali *Sqaq il-Karmnu Nru.1 u Nru.2 *Sqaq il-Kunċizzjoni *Sqaq San Anard *Sqaq San Bartolimew *Sqaq San Ċiru *Sqaq San Edwardu *Sqaq San Ġakmu *Sqaq San Ġużepp *Sqaq San Ġwann *Sqaq San Martin *Sqaq San Patrizju *Żona Tal-Bambina *Triq Santa Katerina tal-Baqqari *Triq Widnet il-bahar {{col-end}} ==Żoni== {{multicol}} *Bubaqra *Nigret *Xarolla *Tal-Bebbux *Tal Gawhar *Ta' Xaqqa *Ta' l-Għerien *Taċ-Ċantar *Tax-Xewki *Tal-Ġibjun *Tal-Baqqari *Ta' Taħt iċ-Ċint *Ħal-Millieri {{multicol-break}} *Ħal-Lew *Ħal-Far *Ħal-Manin *Wied Ganu *Wied Babu *Wied Ħallelin *Wied Basasa *Wied Żnuber *Wied Fulija *Għar Ħasan {{multicol-end}} ==Ħoloq esterni== {{commons}} *[https://web.archive.org/web/20171022120831/https://www.talkarmnuzurrieq.org/ talkarmnuzurrieq.org] *[https://web.archive.org/web/20201129105248/http://www.stcatherineband.org.mt/ stcatherineband.org.mt] *[http://www.zurrieq.com/ Zurrieq.com] == Referenzi == {{Referenzi}} <span id="coordinates" class="plainlinksneverexpand"> Koordinati: {{coord|35|49|45|N|14|28|33|E|type:city}} </span> {{Kunsilli lokali ta' Malta u Għawdex}} [[Kategorija:Bliet ta' Malta|Ż]] [[Kategorija:Żurrieq|*]] 4fwtyvs8g3815063j1zeja1tcgdttcn 0 22666 331959 314075 2026-09-06T23:16:49Z Sokratiku 18113 331959 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Mark A. Sammut''' (twieled fit-2 ta' Ottubru 1973) huwa [[kittieb]] [[Malta|Malti]]. == Ħajja bikrija == Bin il-kittieb [[Frans Sammut]] u Catherine ''née'' Cachia, Mark A. Sammut twieled fl-1973 f'[[Malta]]. Studja fl-Iskola Santa Monika, fil-Kulleġġ Stella Maris, fil-Liċeo Vassalli, u fil-Liċeo GF Abela. Kompla jistudja fl-[[Università ta' Malta]] (liġi u traduzzjoni) u f'dik ta' [[Università ta' Londra|Londra]] – fil-[[University College (Londra)|University College]] (storja tad-dritt u teorija tad-dritt) u fil-[[London School of Economics]] (management u soċjoloġija storika) – u fl-[[Università ta' Oxford]] (studji storiċi). == Attività politika u ċivika == [[File:MAS + VVF.jpg|thumb|Mark A. Sammut flimkien mal-President tal-Latvja, [[Vaira Vīķe-Freiberga]], fl-2004.]] Sammut kien kunsillier lokali f'[[Ħaż-Żebbuġ]] (1993–1996),<ref>{{ċita web|url=http://www.culturedomain.com/zlc-history |titlu=Local Govt |sit=Culturedomain.com |data-aċċess=2012-11-01 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20101112053958/http://www.culturedomain.com/zlc-history |arkivju-data=2010-11-12 |lingwa=Ingliż}}</ref> Membru tal-Bord tal-Koperattivi (1997–1998), Segretarju tal-Kunsill Notarili (2000–2003), Konslu Onorarju tal-[[Latvja]] (2001–2006),<ref>{{ċita web |url=https://timesofmalta.com/articles/view/the-non-political-nature-of-consular-relations.128263 |titlu=The non-political nature of consular relations |isem=Mark Anthony |kunjom=Sammut |pubblikatur=Times of Malta |data=2004-03-07 |lingwa=Ingliż}}</ref> u President tal-Għaqda tal-Malti fl-Università (2007–2009). Sammut kien politikament attiv bejn l-1993 u l-2003; mill-1996 'il quddiem fi ħdan il-[[Partit Laburista (Malta)|Partit Laburista]]. Kellu rwol prominenti fil-kampanja elettorali tal-2003. [[File:GMB, EFA, MAS.jpg|thumb|Dott. Mark A. Sammut (xellug) mal-[[President ta' Malta]] ta' dak iż-żmien Dott. [[Eddie Fenech Adami]] (lemin) u l-eks-President tal-Qorti Kostituzzjonali ta' Malta l-Professur [[Giuseppe Mifsud Bonnici]] (fin-nofs), f'Diċembru tal-2008.]] Fl-2016, telaq mill-Partit Laburista u ssieħeb fil-[[Partit Nazzjonalista (Malta)|Partit Nazzjonalista]]. Fit-3 ta' Novembru tal-2016, Sammut ħareġ ktieb, jismu ''L-Aqwa fl-Ewropa. Il-Panama Papers u l-Poter'' li fih ikkritika l-politiki neoliberali tal-Prim Ministru [[Joseph Muscat]] u d-difiża li ta lill-Ministru [[Konrad Mizzi]] u liċ-''chief of staff'' tiegħu [[Keith Schembri]] fl-iskandlu tal-kumpaniji sigrieti fil-Panama.<ref>{{ċita web |url=https://www.independent.com.mt/articles/2016-11-03/local-news/Launch-of-L-Aqwa-fl-Ewropa-Il-Panama-Papers-u-l-Poter-by-Mark-A-Sammut-6736166097 |titlu=Launch of 'L-Aqwa fl-Ewropa. Il-Panama Papers u l-Poter' by Mark A. Sammut |pubblikatur=The Malta Independent |data=2016-11-03 |lingwa=Ingliż}}</ref> Fl-2021, bħala parti mill-inkjesta pubblika dwar il-qtil ta' Daphne Caruana Galizia, Sammut saħaq li Joseph Muscat kien qabbad lil missieru, Frans Sammut, biex jiftaħ blogg li jpinġi f'dawl ikrah lil Caruana Galizia.<ref>{{ċita web |url=https://www.maltatoday.com.mt/news/court_and_police/107546/live_daphne_caruana_galizia_public_inquiry_continues |titlu=Mark Sammut claims Joseph Muscat asked his father to start a blog to harass Daphne |pubblikatur=Malta Today |isem=Matthew |kunjom=Agius |data=2021-02-08 |lingwa=Ingliż}}</ref> Hu hu membru tar-''Royal Historical Society'', tal-''European Society for Comparative Legal History'', tal-''Malta Historical Society'' u tas-''Society for Advanced Legal Studies''. Kienu hu li skopra li [[Mikiel Anton Vassalli]] ma kienx miżżewweġ.<ref>https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/72527/1/Sammut_Mark%20A._Xuereb_Charles_New%20document%20reveals%20Vassalli%20was%20never%20married_Times%20of%20Malta_2020_02_18.pdf</ref> == Pubblikazzjonijiet == === Kotba === * {{ċita ktieb |url=https://books.google.com.mt/books?id=zYvTSAAACAAJ |titlu=A Short History of Latvia |data=2004-10-27 |data-aċċess=2012-11-01 |lingwa=Ingliż |isbn=999320286X}} * {{ċita ktieb |url=https://books.google.com.mt/books?id=gdkPSQAACAA |titlu=Il-liġi, il-morali, u r-raġuni: konverżazzjonijiet bejn il-Professur Giuseppe Mifsud Bonnici, Prim Imħallef Emeritu u Dr. Mark A. Sammut |isem1=Giuseppe |kunjom1=Mifsud Bonnici |isem2=Mark Anthony |kunjom2=Sammut |isem3=Peter |kunjom3=Serracino Inglott |pubblikatur=Ius Melitae |sena=2008 |data-aċċess=2012-11-01 |isbn=9993288098}} * {{ċita ktieb |titlu=The Mediterranean Region: Different Perspectives, Common Objectives |pubblikatur=Centro Alti Studi Difesa |post=Italja |sena=2010 |lingwa=Ingliż}} (Kontributur) * {{ċita ktieb |titlu=The Law of Consular Relations |isem=Mark Anthony |kunjom=Sammut |pubblikatur=XPL Law |data=2011-02-01 |lingwa=Ingliż}} * {{ċita ktieb |titlu=Malta at the European Court of Human Rights 1987-2012 |isem1=Mark |kunjom1=Sammut |isem2=Patrick |kunjom2=Cuignet |isem3=David |kunjom3=Borg |pubblikatur=Ius Melitae |sena=2012 |lingwa=Ingliż}} * {{ċita ktieb |titlu=L-Aqwa fl-Ewropa. Il-Panama Papers u l-Poter |isem=Mark |kunjom=Sammut |sena=2016 |lingwa=Malti}} * {{ċita ktieb |titlu=Essays in Maltese Legal History and Comparative Law |isem=Mark |kunjom=Sammut |post=Oxford |sena=2017 |isbn=1912142015 |lingwa=Ingliż}} * {{ċita ktieb |titlu=L-Aqwa Żmien Għalihom. Erba' Snin ta' Skandli |isem=Mark A. |kunjom=Sammut |sena=2017 |lingwa=Malti}} * {{ċita ktieb |titlu=Flying at the Fall of Dusk: Commentaries on Malta in the Muscat Years |isem=Mark A. |kunjom=Sammut |sena=2021 |isbn=9789918211173 |lingwa=Ingliż}} === Pubblikazzjonijiet oħrajn === It-traduzzjoni li għamel Sammut tan-novella ta' [[Ġużè Bonnici]] ''La Pazza'' kienet imfaħħra mill-Professur Charles Briffa fil-ktieb tiegħu ''Il-Letteratura Maltija: L-Istorja tan-Narrattiva'' (Malta University Press, 2008). Sammut kiteb dwar il-''Codice Municipale di Malta'' u temi oħrajn marbutin mal-Istorja u t-Teorija tad-Dritt. Jikteb regolarment f''''The Malta Independent on Sunday''', f''''In-Nazzjon''', u f'''il-mument''. Jippreżenta l-programm ta' "taħdit u tiftix" ''Barrakuda'' fuq U-TV. == Referenzi == {{referenzi}} {{DEFAULTSORT:Sammut, Mark Anthony}} [[Kategorija:Nies ħajjin]] [[Kategorija:Twieldu fl-1973]] [[Kategorija:Kittieba Maltin]] ic3wp503ef5nruhpro0nnsmqe5yswup 0 31822 331962 305867 2026-09-07T03:32:32Z CommonsDelinker 257 [[c:COM:CDC|Bot]]: il-fajl Ottoman_family_reunion_circa_1938.jpg ġie mħassar minn fuq [[Wikimedia Commons|Commons]] minn [[c:User:Krd|Krd]] minħabba: No permission since 30 August 2026 331962 wikitext text/x-wiki {{Infobox Monarka|isem=Şükriye Sultan|stampa= [[File:Şükriye Sultan.jpg|frameless]] |isem_sħiħ=Hatice Şükriye Sultan<br />خدیجه شکریه سلطان|data_twelid=24 ta' Frar 1906|post_twelid=Çamlıca Villa, [[Istanbul|Konstantinopel]], [[Imperu Ottoman]]<br/>([[Istanbul]], [[Turkija]] tal-lum)|data_mewt=1 ta' Mejju 1972 (ta’ 66 sena)|post_mewt=Çamlıca Villa, [[Istanbul]], [[Turkija]]|post_dfin=Musulew Sultan [[Mahmud II]], Divanyolu, [[Istanbul]]|dar_rjali=Dar ta' Osman|dinastija=[[Dinastija Ottomana]]|missier=[[Şehzade Yusuf Izzeddin]]|omm=Leman Hanım|reliġjon=[[Iżlam Sunni]]|deskrizzjoni_stampa=Şükriye Sultan f'età iżgħar.}} '''Hatice Şükriye Sultan''' ([[Tork Ottomani]]: خدیجه شکریه سلطان "''mara li tirrispetta''" u "''grata''"; 24 ta' Frar 1906 – 1 ta' April 1972) kienet prinċipessa [[Imperu Ottoman|Ottomana]], bint il-werriet tat-tron [[Şehzade Yusuf Izzeddin]], iben is-Sultan [[Abdulaziz]], u Leman Hanım. == Ħajja bikrija == Şükriye Sultan twieldet fl-24 ta' Frar 1906 fil-villa ta' missierha f'Çamlıca. Missierha kien [[Şehzade Yusuf Izzeddin]] u ommha kienet Leman Hanım.<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Reşad|isem=Ekrem|kunjom2=Osman|isem2=Ferid|sena=1911|titlu=Musavver nevsâl-i Osmanî|paġna=68}}</ref> Kienet it-tieni wild, u bint il-kbir imwielda minn missierha u t-tifel il-kbir ta’ ommha. Hija kellha żewġ aħwa iżgħar, ħu, [[Şehzade Mehmed Nizameddin]], sentejn iżgħar minnha, u oħt, [[Mihrişah Sultan (bint Şehzade Izzeddin)|Mihriban Mihrişah Sultan]], għaxar snin iżgħar minnha. Missierha wettaq suwiċidju fl-1 ta’ Frar 1916, meta kellha għaxar snin. Kienet in-neputi ta' [[Abdulaziz]] u [[Dürrünev Kadın]].<ref name="abc">{{Ċita ktieb|kunjom=Adra|isem=Jamil|sena=2005|titlu=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|url=https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005|paġni=[https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005/page/n20 15], 27}}</ref> == L-ewwel żwieġ == Şükriye Sultan iżżewweġ lit-tieni kuġin tagħha [[Şehzade Mehmed Şerafeddin]] bin [[Şehzade Selim Süleyman]],<ref name="vasib">{{Ċita ktieb|kunjom=Vâsıb|isem=Ali|kunjom2=Osmanoğlu|isem2=Osman Selaheddin|sena=2004|titlu=Bir şehzadenin hâtırâtı: vatan ve menfâda gördüklerim ve işittiklerim|pubblikatur=YKY|paġni=441|isbn=978-9-750-80878-4}}</ref> u neputi tas-Sultan [[Abdulmejid I]]. It-tieġ sar fl-14 ta’ Novembru 1923 fil-Villa ta’ Nişantaşı. Fl-eżilju tal-familja imperjali f'Marzu 1924, Şükriye, u żewġha marru joqogħdu f'Pariġi, fejn għexu sal-1925,<ref name="neval">{{Ċita ktieb|kunjom=Milanlıoğlu|isem=Neval|sena=2011|titlu=Emine Naciye Sultan'ın Hayatı (1896-1957)|paġni=13 r. 55, 126–27}}</ref> u mbagħad l-Eġittu, fejn ingħaqdu magħha oħtha [[Mihrişah Sultan (bint Şehzade Izzeddin)|Mihrişah Sultan]] u Cavidan Hanım, it-tieni ta' missierha. konsorti. Aktar tard marru jgħixu [[Bejrut]], fejn it-tnejn iddivorzjaw<ref name="neval" /> fl-1927. <ref name="abc" /> == It-tieni żwieġ == Fl-4 ta’ Settembru 1935, iżżewġet lil [[Ahmad Al-Jaber Al-Sabah|Aħmed il-Ġaber is-Sabaħ]] bin Ġaber II is-Sabaħ, li kien it-tmien ħakkiem tal-''Maxjeħa'' (Xejkdom) tal-[[Kuwajt]] bejn l-1915 u l-1917. fil-[[Kajr]], l-[[Eġittu]]. Iddivorzjaw fl-1937.<ref name="ünlü"></ref> Fl-10 ta’ Frar 1938,<ref name="ünlü">{{Ċita teżi|titlu=Veliahd Yusuf İzzeddin Efendi (1857-1916)|url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=CgEHYv0PVz9otxZ5jV6tMg&no=C2F2-9JTGgPZkAkqT0yCWw}}</ref> kienet għarajtha ma’ Midhat Bey, iben Ziver Pasha.<ref name="TaluYıldırım2005">{{Ċita ktieb|kunjom=Ercüment Ekrem Talu|kunjom2=Tahsin Yıldırım|sena=2005|titlu=Şehzade Yusuf İzzeddin öldürüldü mü, intihar mı etti?|pubblikatur=Selis|paġna=16|isbn=978-975-8724-47-5}}</ref><ref name="Yıldırım2006">{{Ċita ktieb|kunjom=Tahsin Yıldırım|sena=2006|titlu=Veliaht Yusuf İzzeddin|pubblikatur=Çatı Yayıncılık|isbn=978-975-8845-21-7}}</ref> Madankollu, iż-żwieġ, ma sarx.<ref name="TaluYıldırım2005" /><ref name="Yıldırım2006" /> Fl-1944, qabdet ma' [[Şehzade Ömer Faruk]] meta l-kunsill għażel lil Şehzade [[Ahmed Nihad]] bħala r-rajjes tal-familja.<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Bardakçı|isem=Murat|sena=2017|titlu=Neslishah: The Last Ottoman Princess|pubblikatur=Oxford University Press|paġna=207|isbn=978-9-774-16837-6}}</ref> == It-tielet żwieġ == F'April 1949,<ref name="ünlü" /> iżżewġet lil Mehmed Şefik Ziya (1894 – 1980)<ref name="vasib" /> ċittadin Amerikan ta' etniċità Torka Ċiprijotta.<ref name="TaluYıldırım2005" /><ref name="Yıldırım2006" />Fl-1952, hija, żewġha, u oħtha reġgħu lura [[Istanbul]] wara r-revoka tal-liġi tal-eżilju għall-prinċessi. Hawnhekk hi stabbilita f’Çamlıca Villa.<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı|sena=1994|titlu=İstanbul ansiklopedisi|pubblikatur=Kültür Bakanlığı|paġni=536|isbn=978-9-757-30607-8}}</ref><ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Kurşun|isem=Zekeriya|sena=2005|titlu=Üsküdar Sempozyumu: Bildiriler|pubblikatur=Üsküdar Belediyesi|paġni=344|isbn=978-9-759-20195-1}}</ref> == Mewt == Şükriye Sultan mietet fl-1 ta' April 1972 fl-età ta' sitta u sittin sena u ġiet midfuna fil-mausoleum tal-bużnannu tagħha Sultan [[Mahmud II]], Divanyolu, [[Istanbul]].<ref name="abc" /> == Unuri == * [[Ordni tad-Dar ta' Osman]]<ref name="vurgul">{{Ċita ktieb|sena=2005|titlu=Virgül, Issues 80-83|pubblikatur=Pusula Yayıncılık|paġni=41}}</ref> * [[Ordni tal-Karità (Imperu Ottoman)|Ordni tal-Karità, 1st Class]]<ref name="vurgul" /> <ref name="def">{{Ċita ktieb|kunjom=Fritz Rudolf Künker GmbH & Co. KG|titlu=Künker Auktion 299 - Orden und Ehrenzeichen aus aller Welt: Das Osmanische Reich, The Ottoman Collection, Teil 2|pubblikatur=Numismatischer Verlag Künker|paġni=146–147}}</ref> * [[Ordni tad-Distinzjoni (Imperu Ottoman)|Ordni tad-Distinzjoni]]<ref name="vurgul" />  == Referenzi == {{Referenzi|2}} [[Kategorija:Mietu fl-1972]] [[Kategorija:Twieldu fl-1906]] [[Kategorija:Irjali Ottomani]] kv0vrzvxy2cducg7mdr0m94a1vvyj6r 0 34089 331963 331940 2026-09-07T11:32:42Z ToniSant 4257 /* Settembru */ +Silvio Meli 331963 wikitext text/x-wiki '''Din hija lista ta' nies notevoli Maltin li mietu fl-2026.''' F'din il-lista jidhru biss ismijiet ta' nies li l-mewt tagħhom hija kkonfermata peremezz ta' rapport/i minn sorsi verifikabbli. Żidiet bla referenza għal sors verifikabbli jitneħħew minn hawn u jitpoġġew fil-[[Diskussjoni:Nies Maltin li mietu fl-2026|paġna ta' diskussjoni]] sakemm jiġu verifikati sew. Dwar kull persuna jinġabru biss dawn id-dettalji hawn: * Data: Isem u Kunjom, età (jew "??" meta din mhux magħrufa), għal xiex inhi magħrufa l-persuna, kawża tal-mewt (m'għandu jiddaħħal xejn meta mhux magħrufa uffiċjalment) - tagħrif ieħor f'każ ta' persuna li mhux inkluża f'Wikidata (eż. data tat-twelid), referenzi (għandu jkun hemm aktar minn waħda f'każ ta' nies aktar notevoli) '''''Nota:''' id-data tal-mewt m'għandix tkun dik ta' meta tħabbret imma ta' meta seħħet.'' ---- == Jannar == * 2: [[Tony Carr]], 98, mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tony-carr-pioneering-maltese-jazz-drummer-dies.1121949|titlu=Tony Carr, Maltese jazz drummer to the stars, dies|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-01-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-perkussjonist-tony-carr-george-caruana-jmut-fl-eta-ta-98-sena/|titlu=Il-perkussjonist Tony Carr (George Caruana) jmut fl-età ta’ 98 sena|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/01/02/tony-carr-passes-away/|titlu=Renowned Maltese drummer, Tony Carr, passes away aged 98|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-01-02|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/138938/maltese_jazz_great_tony_carr_dies_aged_98|titlu=Maltese jazz great Tony Carr dies aged 98|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=2 Jannar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-02/local-news/Maltese-jazz-legend-Tony-Carr-passes-away-aged-98-6736286044|titlu=Maltese jazz legend, Tony Carr, passes away aged 98 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-ta-98-sena-d-drummer-malti-tony-carr/|titlu=Imut ta' 98 sena d-drummer Malti Tony Carr|data=2026-01-02|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-ta-98-sena-d-drummer-famuz-malti-tony-carr-li-daqq-mal-akbar-stilel-muzikali/|titlu=Imut ta’ 98 sena d-drummer famuż Malti Tony Carr li daqq mal-akbar stilel mużikali|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=3 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.melodija.eu/post/tony-carr-george-caruana-maltese-jazz-pioneer-dies-at-98|titlu=Tony Carr (George Caruana): Maltese Jazz Pioneer Dies at 98|kunjom=Mifsud|isem=Noel|data=2026-01-05|sit=Melodija|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.sussexexpress.co.uk/news/fond-tribute-on-death-of-drummer-who-played-with-the-greats-5465983|titlu=Fond tribute on death of drummer who played with the greats|kunjom=Hewitt|isem=Phil|data=2026-01-10|sit=SussexWorld|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-10}}</ref> * 5: [[George Spiteri]], 90, mużiċist u l-ewwel leader tal-[[Orkestra Filarmonika ta' Malta]] (twieled: 20 ta’ Lulju 1935) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-6-2026.1122080|titlu=Announcements − January 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-george-spiteri-l-ewwel-leader-tal-orkestra-filarmonika-ta-malta/|titlu=Imut George Spiteri, l-ewwel leader tal-Orkestra Filarmonika ta’ Malta|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/reel/1540894257190704/?t=49|titlu=MPO: Protagonisti - George Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Joe Julian|data=6 Jannar 2026|sit=Facebook}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/a-real-gentleman-good-musician-violinist-george-spiteri-dies-aged-90.1122103|titlu='A real gentleman': trailblazing violinist George Spiteri dies at 90|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref> * 6: [[Thomas Farrell]], 89, għalliem u l-ewwel sindku ta' Ħaż Żabbar <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/thomas-farrell-first-mayor-zabbar-dies-aged-89.1122141|titlu=Thomas Farrell, first mayor of Żabbar, dies aged 89|kunjom=|isem=|data=2026-01-07|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-07}}</ref> * 14: [[Paul Chetcuti Caruana]], 77, tabib u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-deputat-laburista-t-tabib-paul-chetcuti-caruana/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Deputat Laburista t-Tabib Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=14 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-mp-paul-chetcuti-caruana-dies.1122497|titlu=Mosta doctor Paul Chetcuti Caruana, targeted by 1977 letter bomb, dies aged 77|kunjom=Calleja|isem=Claudia|data=2026-01-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-14/local-news/Paul-Chetcuti-Caruana-who-survived-letter-bomb-attempt-in-1977-dies-6736286334|titlu=Paul Chetcuti Caruana, who survived letter-bomb attempt in 1977, dies - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-15}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/parliament-pays-tribute-mosta-doctor-pl-mp-paul-chetcuti-caruana.1123482|titlu=Parliament pays tribute to Mosta doctor and PL MP Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-02-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-02}}</ref> * 20: [[Matthew Wismayer]], 53, fundatur ta' Schools for Africa (Malta) Foundation <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/matthew-wismayer-schools-africa-foundation-entrepreneur-dies.1122791|titlu=Matthew Wismayer, who turned a cancer diagnosis into inspiration, dies aged 53|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-01-20|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-matthew-wismayer-il-mohh-wara-progett-biex-jigu-meghjuna-tfal-fl-afrika/|titlu=Imut Matthew Wismayer, il-moħħ wara proġett biex jiġu megħjuna tfal fl-Afrika|kunjom=|isem=|data=2026-01-20|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/malta/founder-of-prince-princess-malta-matthew-wismayer-passes-away/|titlu=Founder Of 'Prince & Princess Malta' Matthew Wismayer Passes Away|kunjom=Spiteri|isem=Rebecca Scalvini|data=2026-01-20|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/matthew-wismayer-passes-away-aged-53|titlu=Maltese Entrepreneur Matthew Wismayer passes away at 53|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-21-2026.1122811|titlu=Announcements – January 21, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> * 20: [[George Callus]], 88, ko-fundatur tal-Comtec (twieled: 8 ta' Settembru 1937) <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/comtec-co-founder-george-callus-has-passed-away|titlu=Comtec Co-Founder George Callus has passed away|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ir-ragel-ta-amy-callus-orlando-mrs-axiak-ta-simpatici/|titlu=Imut ir-raġel ta’ Amy Callus Orlando, Mrs Axiak ta’ Simpatiċi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/nimmissjak-immens-ghaziz-l-attrici-amy-callus-thabbar-it-telfa-ta-zewgha-george/|titlu="Nimmissjak Immens, Għażiż" - L-Attriċi Amy Callus Tħabbar It-Telfa Ta' Żewġha George|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-01-22|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-23-2026.1122923|titlu=Announcements – January 23, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> == Frar == * 4: [[Alfred Abela]], 80, eks-assistent kummissarju tal-pulizija <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-assistent-kummissarju-tal-pulizija-alfred-abela/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Assistent Kummissarju tal-Pulizija Alfred Abela|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 5: [[Philip Farrugia Randon]], 76, avukat u kittieb li ħoloq il-karattru ta' Puttinu <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/dedicated-patriot-philip-farrugia-randon-dies.1123612|titlu='Dedicated patriot' Philip Farrugia Randon dies|kunjom=|isem=|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-6-2026.1123652|titlu=Announcements − February 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-dr-philip-farrugia-randon-avukat-u-awtur-li-holoq-il-karattru-puttinu/|titlu=Imut Dr Philip Farrugia Randon, avukat u awtur li ħoloq il-karattru Puttinu|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-02-05|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-philip-farrugia-randon.1124083|titlu=Appreciation: Philip Farrugia Randon|kunjom=De Bono|isem=Anthony|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 5: [[Helen Micallef]], 75, kantanta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/helen-micallef-eurovision-1972-singer-dies-aged-75.1123643|titlu=Helen Micallef, Eurovision 1972 singer, dies aged 75|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-helen-micallef-l-ewwel-maltija-fil-eurovision/|titlu=Tmut Helen Micallef, l-ewwel kantanta Maltija fil-Eurovision|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=5 Frar 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/139589/veteran_singer_helen_micallef_dies_aged_75|titlu=Veteran singer Helen Micallef dies aged 75|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=5 Frar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/helen-micallef-tinghata-l-ahhar-tislima-ghada-s-sibt/|titlu=Helen Micallef tingħata l-aħħar tislima għada s-Sibt|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-05/local-news/Helen-Micallef-first-Maltese-woman-at-Eurovision-dies-at-75-6736286990|titlu=Helen Micallef, first Maltese woman at Eurovision, dies at 75 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/iccelebrata-l-hajja-tal-kantanta-helen-micallef/|titlu=Iċċelebrata l-ħajja tal-kantanta Helen Micallef|kunjom=Falzon|isem=Anton|data=7 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 8: [[Paul Aquilina]], 94, Ġiżwita Malti bbażat fl-Indja <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-fr-paul-aquilina-l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja/|titlu=Imut Fr Paul Aquilina – l-aħħar Ġiżwita Malti fl-Indja|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=8 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja-jkanta-l-ghanjiet-tal-milied/|titlu=L-aħħar Patri Ġiżwita Malti fl-Indja jkanta l-Għanjiet tal-Milied|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=25 Diċembru 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/mort-l-indja-biex-narah-jordna-sacerdot-u-kantajt-bil-malti-waqt-il-funeral-ta-fr-aquilina/|titlu=“Mort l-Indja nara żagħżugħ jiġi ordnat qassis, u spiċċajt inkanta bil-Malti fil-funeral ta’ Fr Aquilina”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-15-2026.1124084|titlu=Announcements – February 15, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 10: [[Lina Brockdorff|Lina Brockdorff,]] 95, kittieba <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/awardwinning-writer-lina-brockdorff-dies-aged-96.1123850|titlu=Novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-02-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-awtrici-lina-brockdorff-fl-eta-ta-95-sena/|titlu=Tmut l-awtriċi Lina Brockdorff fl-età ta' 95 sena|data=2026-02-10|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbret-il-mewt-tax-xandara-u-l-kittieba-lina-brockdorff/|titlu=Tħabbret il-mewt tax-xandara u l-kittieba Lina Brockdorff|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=10 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-10/local-news/Maltese-novelist-and-playwright-Lina-Brockdorff-dies-aged-95-6736287109|titlu=Maltese novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-10}}</ref> * 10: [[Achille Cauchi]], 86, monsinjur Għawdxi, ħu l-Isqof [[Nikol Cauchi]] <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-monsinjur-achille-cauchi/|titlu=Imut Monsinjur Achille Cauchi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/mons-achille-cauchi-10-02-2026|titlu=Mons. Achille Cauchi - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Laurence Grech]], 77, ġurnalist u eks-editur tas-Sunday Times of Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-times-malta-editor-laurence-grech-dies-aged-77.1124107|titlu=Former Times of Malta editor Laurence Grech dies, aged 77|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-laurence-grech-il-ggant-tal-gurnalizmu-l-eks-editur-tat-times-of-malta/|titlu=Imut Laurence Grech, “il-ġgant tal-ġurnaliżmu”, l-eks-editur tat-Times of Malta|data=15 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-16-2026.1124125|titlu=Announcements – February 16, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-16|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/laurence-grech-15-02-2026|titlu=Laurence Grech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Esmeralda Galea Camilleri]], 37, mużiċista <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/hafna-mahsuda-bil-mewt-tal-muzicista-brava-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=Ħafna Maħsuda Bil-Mewt Tal-Mużiċista Brava Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-02-16|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/kont-titpaxxa-tismaghha-tmut-il-muzicista-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=“Kont titpaxxa tismagħha” – tmut il-mużiċista Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=16 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 16: [[Mario Bonnici]], 76, kantant <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-kanzunetta-li-kont-iddedikaktli-se-tibqa-fqalbi-imut-il-kantant-mario-bonnici/|titlu=“Il-kanzunetta li kont iddedikajtli se tibqa’ f’qalbi” – imut il-kantant Mario Bonnici|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 18: [[Julian Attard]], 44, amministratur tal-futbol ma' [[Marsaxlokk FC]] u [[Floriana FC]] (twieled fis-27 ta' Novembru 1981) <ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/02/18/former-marsaxlokk-and-floriana-fc-administrator-julian-attard-dies/|titlu=Former Marsaxlokk and Floriana FC administrator Julian Attard dies|kunjom=Lia|isem=Gianluca|data=2026-02-18|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-02-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/hallejtna-kmieni-wisq-habib-imut-julian-attard-tat-tim-tal-futbol-ta-marsaxlokk/|titlu=“Ħallejtna kmieni wisq ħabib” – imut Julian Attard, tat-tim tal-futbol ta’ Marsaxlokk|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=18 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 23: [[Manuel Casha]], 81, mużiċist, kittieb, u folklorista <ref> {{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-muzicist-manuel-casha-fl-awstralja/ |sit=ONEnews|data=24 Frar 2026|isem=Josef|kunjom=Caruana|lingwa=mt|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u mużiċist Manuel Casha fl-Awstralja}}</ref> * 28: [[Mario Buhagiar]], 81 professur tal-istorja tal-arti <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/mario-buhagiar-founder-art-history-department-dies-aged-81.1124795|titlu=Mario Buhagiar, founder of art history department dies aged 81|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-03-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/03/02/prof-mario-buhagiar/|titlu=Founder of the arts History Department – Professor Mario Buhagiar passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2 Marzu 2026|sit=The Maltese Herald|lingwa=en}}</ref> == Marzu == * 8: [[Joseph Gatt (Caritas)|Joseph Gatt]], 81, pijunier fir-riabilitazzjoni tad-drogati f'Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-gatt-drug-rehabilitation-pioneer-dies-aged-81.1125168|titlu=Joseph Gatt, drug rehabilitation pioneer, dies aged 81|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/segwi-meta-konna-fl-infern-habba-d-droga-joe-kien-anglu-kustodju/|titlu=Segwi: “Meta konna fl-infern ħabba d-droga Joe kien anġlu kustodju”|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=9 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 13: [[Luciano Bonello Bianco]], 72, propjetarju ta' Luciano Restaurant <ref>{{Ċita web|url= https://timesofmalta.com/article/announcements-march-15-2026.1125478 |titlu=Announcements|sit=Times of Malta|data-aċċess=2026-03-15}}</ref> * 21: [[Charles Micallef St John]], 81, kittieb u eks-kunsillier tal-Gżira <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-awtur-charles-micallef-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St John|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=21 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/21/imut-l-awtur-chaf-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St. John|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-03-21|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 22: [[Calvin Brincat]], 32, parteċipant fil-programm tat-television ''Hazzzard'', kanċer <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-calvin-brincat-li-ggieled-2-tipi-ta-kancer-u-kien-ippartecipa-fhazzzard/|titlu=Imut Calvin Brincat li ġġieled 2 tipi ta' kanċer u kien ipparteċipa f'HazZzard|data=2026-03-23|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-iz-zaghzugh-calvin-brincat-ta-hazzzard/|titlu=Imut iż-żagħżugħ Calvin Brincat ta’ HazZzard|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=23 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tributes-paid-truly-sensitive-soul-cancer-patient-calvin-brincat.1125893|titlu=Tributes paid to 'truly sensitive soul', cancer victim Calvin Brincat|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 29: [[Elio Lombardi]], 92, kittieb u direttur tal-films <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/prolific-filmmaker-author-elio-lombardi-dies-aged-92.1126197|titlu=Prolific film-maker, author Elio Lombardi dies aged 92|kunjom=|isem=|data=2026-03-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-awtur-tal-kotba-u-direttur-tal-films-elio-lombardi/|titlu=Imut l-awtur tal-kotba u direttur tal-films Elio Lombardi|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-03-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/29/tithabbar-il-mewt-ta-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Elio Lombardi fl-età ta' 92 sena|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-03-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-attur-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u attur Elio Lombardi fl-età ta’ 92 Sena|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=29 Marzu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-elio-lombardi-figura-prominenti-fil-films-u-l-letteratura-maltija/|titlu=Imut Elio Lombardi, figura prominenti fil-films u l-letteratura Maltija|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=29 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-03-29/local-news/Maltese-author-and-film-director-Elio-Lombardi-dies-aged-92-6736288379|titlu=Maltese author and film director Elio Lombardi dies aged 92 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbar-meta-se-jinghata-l-ahhar-tislima-elio-lombardi/|titlu=Tħabbar meta se jingħata l-aħħar tislima Elio Lombardi|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=1 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ara-elio-dejjem-gharaf-li-kien-mimli-doni-minn-alla/|titlu=Ara: “Elio dejjem għaraf li kien mimli doni minn Alla”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=8 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tinghata-l-ahhar-tislima-lil-elio-lombardi-ikona-fid-drama-maltija/|titlu=Tingħata l-aħħar tislima lil Elio Lombardi … ikona fid-drama Maltija|kunjom=Camilleri|isem=Enrique|data=8 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> == April == * 2: [[Edmond Zarb]], 81, kittieb u mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/02/tithabbar-il-mewt-tal-muzicist-u-awtur-edmond-zarb/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-mużiċist u awtur Edmond Zarb|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-02|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tajt-kontribut-lill-kultura-maltija-imut-l-awtur-u-pjanist-edmond-zarb|titlu=“Tajt kontribut lill-kultura Maltija” – imut l-awtur u pjanist Edmond Zarb|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 6: [[Graziella Castillo]], 47, direttur tal-Aġenzija Appoġġ <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/graziella-castillo-director-agenzija-appogg-dies-aged-47.1126547|titlu=Graziella Castillo, director of Agenzija Appoġġ, dies aged 47|kunjom=|isem=|data=2026-04-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-graziella-castillo-direttrici-tal-agenzija-appogg/|titlu=Tmut Graziella Castillo – Direttriċi tal-Aġenzija Appoġġ|data=6 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 11: [[Colin Willis]], 81, eks-kummissajru Awstraljan għal Malta u attur <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-13/local-news/Well-known-actor-Colin-Willis-passes-away-aged-81-6736288759|titlu=Well-known actor Colin Willis passes away aged 81 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-04-13}}</ref> * 12: [[Aurelio Belli]], 49, mużiċist u arranġatur <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/musician-mpo-manager-aurelio-belli-dies-aged-49.1126829|titlu=Musician and MPO manager Aurelio Belli dies, aged 49|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-04-12|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://slippedisc.com/2026/04/malta-mourns-maestro-49/|titlu=Malta mourns maestro, 49|kunjom=lebrecht|isem=Norman|data=12 April 2026|sit=Slipped Disc|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-12/local-news/Maestro-Aurelio-Belli-dies-aged-49-6736288731|titlu=Maestro Aurelio Belli dies, aged 49 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/140933/maestro_aurelio_belli_dies_at_49_|titlu=Maestro Aurelio Belli dies at 49|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=12 April 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-il-maestro-aurelio-belli/|titlu=Imut il-Maestro Aurelio Belli|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=12 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-is-surmast-aurelio-belli/|titlu=Imut is-Surmast Aurelio Belli|kunjom=|isem=|data=2026-04-12|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-maestro-aurelio-belli-fl-eta-ta-49-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Maestro Aurelio Belli fl-età ta’ 49 sena|kunjom=Sacco Baldacchino|isem=Kimberley|data=12 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/12/tithabbar-il-mewt-tas-surmast-aurelio-belli/|titlu=Titħabbar il-mewt tas-Surmast Aurelio Belli|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-12|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-maestro-aurelio-belli-jinghata-l-ahhar-tislima|titlu=Tislima lill-Maestro Aurelio Belli: “Mela s-silenzju b’ħajja ta’ noti”|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=18 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Desmond Morris]], 98, etoloġista Ingliż li għex f'Malta (1968–1974) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/desmond-morris-famous-zoologist-author-painter-malta-past-dies-98.1127264|titlu=Desmond Morris, famous zoologist, author and painter with Malta past, dies at 98|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-04-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-21}}</ref> * 24: [[Mary Grech]], 88, attriċi u xandara <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/veteran-actress-mary-grech-dies-aged-88.1127413|titlu=Veteran actress Mary Grech dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-04-24|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-attrici-u-prezentatrici-mary-grech/|titlu=Tmut l-attriċi u preżentatriċi Mary Grech|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=24 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-eks-prezentattrici-televiziva-mary-grech/|titlu=Tmut l-eks preżentattriċi televiżiva Mary Grech|kunjom=Attard|isem=Francesca|data=2026-04-24|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/24/tmut-mary-grech-pijufniera-tax-xandir-u-fost-l-ewwel-ucuh-tat-televizjoni-maltija/|titlu=Tmut Mary Grech, attriċi, pijuniera tax-xandir u fost l-ewwel uċuħ tat-televiżjoni Maltija|kunjom=Abdilla|isem=Raymond|data=2026-04-24|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref> == Mejju == * 1: [[Dolindo Cassar]], 83, xandar u eks-president tas-[[Soċjetà Filarmonika La Stella]] u tat-[[Teatru Astra]] <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/tislima-lil-dolindo-cassar-li-ghadda-ghall-hajja-ta-dejjem-figura-li-halliet-marka-kbira-fil-kultura-ghawdxija/|titlu=Tislima Lil Dolindo Cassar Li Għadda Għall-Ħajja Ta’ Dejjem - Figura Li Ħalliet Marka Kbira Fil-Kultura Għawdxija|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-05-05|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.stgeorge.org.mt/events/funeral-of-dolindo-cassar/|titlu=Funeral of DOLINDO CASSAR|data=2026-05-03|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-dolindo-cassar.1129615|titlu=Appreciation: Dolindo Cassar|kunjom=Spiteri|isem=Charles|data=2026-06-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Noel Galea Bason]], 71, skultur <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/15/imut-l-artist-noel-galea-bason/|titlu=Imut l-artist Noel Galea Bason|kunjom=|isem=|data=2026-05-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/artist-noel-galea-bason-dies-aged-71.1128464|titlu=Artist Noel Galea Bason dies aged 71|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-05-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-noel-galea-bason-furjaniz-moghni-btalenti-artistici-varji/|titlu=Imut Noel Galea Bason, Furjaniż mogħni b’talenti artistiċi varji|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=15 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Norbert Ellul Vincenti]], 88, patri Franġiskan, għalliem u kittieb <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/19/imut-p-norbert-ellul-vincenti-ofm/|titlu=Imut P. Norbert Ellul Vincenti OFM|kunjom=|isem=|data=2026-05-19|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-patri-norbert-ellul-vincenti/|titlu=Imut Patri Norbert Ellul Vincenti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=19 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 22: [[Franco Fenech]], 47, ko-eredi ta' Tumas Group <ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/franco-fenech-22-05-2026|titlu=Franco Fenech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=22 Mejju 2026|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tumas-group-director-franco-fenech-dies.1128869|titlu=Tumas Group heir Franco Fenech dies|kunjom=|isem=|data=2026-05-22|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/142011/franco_fenech_yorgen_fenechs_older_brother_passes_away|titlu=Franco Fenech, Yorgen Fenech's older brother, passes away|kunjom=Farrugia|isem=Matthew|data=22 Mejju 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/05/22/franco-fenech-dies-with-drug-overdose/|titlu=Franco Fenech dies by drug overdose|kunjom=Camilleri|isem=Mark|data=2026-05-22|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-07}}</ref> * 26: [[Benny Muscat]], 86, sid ta' diversi ristorant <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/goodbye-nonno-renowned-restaurateur-benny-muscat-dies.1129052|titlu='Goodbye Nonno' – renowned restaurateur Benny Muscat dies|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-05-26|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-benny-muscat-il-qalb-wara-ta-marija-palazzo-pescatore-u-trattoria-del-nonno/|titlu=Imut Benny Muscat, il-qalb wara Ta’ Marija, Palazzo Pescatore u Trattoria del Nonno|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=26 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/benny-muscat-26-05-2026|titlu=Benny Muscat - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-28}}</ref> * 28: [[Rose Riolo]], 90, attriċi <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-eks-attrici-rose-riolo/|titlu=Tmut l-eks attriċi Rose Riolo|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=28 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-29-2026.1129195|titlu=Announcements – May 29, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-05-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> * 28: [[Ray Ghigo Laferla]], ??, imprenditur u DJ <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ray-ghigo-laferla-eks-dj-tal-griffin-u-fundatur-tal-ghigos-disco/|titlu=Imut Ray Ghigo Laferla, eks DJ tal-Griffin u fundatur tal-Ghigos Disco|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=29 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> == Ġunju == * 4: [[Jonathan Cardona]], 47, eks-CEO tal-[[Enemalta]] <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-enemalta-ceo-residency-malta-head-jonathan-cardona-dies.1129476|titlu=Former Enemalta CEO, Residency Malta head Jonathan Cardona dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-kap-ezekuttiv-tal-enemalta-u-residenza-malta-jonathan-cardona/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Kap Eżekuttiv tal-Enemalta u Residenza Malta Jonathan Cardona|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Ġunju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/142318/former_joseph_muscat_aide_jonathan_cardona_passes_away_|titlu=Former Joseph Muscat aide Jonathan Cardona passes away|kunjom=Azzopardi|isem=Karl|data=4 Ġunju 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-eks-kap-tal-enemalta-u-tal-programm-tac-cittadinanza-jonathan-cardona/|titlu=Imut l-eks kap tal-Enemalta u tal-programm taċ-ċittadinanza Jonathan Cardona|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=4 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/ara-il-pm-jinhasad-bil-mewt-ta-jonathan-cardona-waqt-il-gurament-tal-hatra-tal-membri-tal-kabinett/|titlu=ARA: il-PM jinħasad bil-mewt ta' Jonathan Cardona waqt il-ġurament tal-ħatra tal-membri tal-Kabinett|data=2026-06-04|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-04/local-news/CEO-of-Residency-Malta-Agency-Jonathan-Cardona-dies-6736290235|titlu=CEO of Residency Malta Agency, Jonathan Cardona, passes away - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref> * 5: [[Olivia Dow]]: ??, żeffiena u għalliema tal-ballet <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/renowned-ballet-teacher-olivia-dow-dies.1129558|titlu=Renowned ballet teacher Olivia Dow dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-olivia-dow.1129901|titlu=Appreciation: Olivia Dow|kunjom=Chetcuti|isem=Kristina|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 8: [[Antonio Briguglio]], 91, referee tal-futbol <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/sport/imut-l-ex-referee-internazzjonali-tonio-briguglio/|titlu=Imut l-ex-referee internazzjonali Tonio Briguglio|kunjom=Cossai|isem=Peter|data=2026-06-08|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/sports/football/142408/former_referee_antonio_briguglio_dies_|titlu=Former referee Antonio Briguglio dies|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/06/08/maltese-legendary-referee-tonio-briguglio-dies-aged-91/|titlu=Maltese legendary referee Tonio Briguglio dies, aged 91|kunjom=Camilleri|isem=Valhmor|data=2026-06-08|sit=SportsDesk|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Josephine Xuereb]], ??, attivita u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-pn-election-candidate-dies.1129912|titlu=Former PN election candidate dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/14/tithabbar-il-mewt-ta-josephine-xuereb/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Josephine Xuereb|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-14/local-news/Former-PN-candidate-Josephine-Xuereb-dies-6736290504|titlu=Former PN candidate Josephine Xuereb dies|data=14 Ġunju 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/17/josephine-xuereb-kienet-mara-li-uzat-it-talenti-taghha-biex-tkattar-il-gid/|titlu="Josephine Xuereb kienet mara li użat it-talenti tagħha biex tkattar il-ġid"|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-06-17|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 18: [[Helen Borg]], ??, eks President tal-Kunsill tal-Iskola għat-Tagħlim Tul il-Ħajja u eks Kap tal-Iskola Vincenzo Borg Brared, marda tal-Parkinson's <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/riptmut-helen-borg-eks-president-tal-kunsill-tal-iskola-ghat-taghlim-tul-il-hajja-u-eks-headteacher-ta-birkirkara/|titlu=Tmut Helen Borg, Eks President Tal-Kunsill Tal-Iskola Għat-Tagħlim Tul Il-Ħajja U Eks Headteacher Ta’ Birkirkara|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-06-19|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 21: [[Żeppi l-Ħafi|Joseph Fenech]], 71, kriminal magħruf bħala Żeppi l-Ħafi <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-fenech-known-zeppi-lhafi-dies-aged-71.1130234|titlu=Joseph Fenech, known as Żeppi l-Ħafi, dies aged 71|kunjom=|isem=|data=2026-06-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-21}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-joseph-fenech-maghruf-bhal-zeppi-l-hafi/|titlu=Imut Joseph Fenech, magħruf bħal Żeppi l-Ħafi|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=21 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-joseph-fenech-maghruf-bhala-zeppi-l-hafi/|titlu=Imut Joseph Fenech magħruf bħala Żeppi l-Ħafi|data=2026-06-21|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 22: [[Paul Fenech (kunsilleri)|Paul Fenech]], 79, kunsillier tas-Swieqi, artist u kowċ tal-basketball <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-swieqi-councillor-artist-basketball-coach-paul-fenech-dies.1130293|titlu=Former Swieqi councillor, artist and basketball coach, Paul Fenech dies aged 79|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-06-22|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/22/il-pn-isellem-il-memorja-ta-paul-fenech-li-serva-ghal-snin-twal-bhala-kunsillier-lokali-tal-pn-fi-swieqi/|titlu=Il-PN isellem il-memorja ta' Paul Fenech li serva għal snin twal bħala kunsillier lokali tal-PN fi Swieqi|kunjom=Borg|isem=Maria|data=2026-06-22|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/paul-fenech-22-06-2026|titlu=Paul Fenech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-25}}</ref> * 29: [[Antoinette Miggiani]], 88, sopran u għalliema tal-kant <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-is-sopran-u-ghallieam-tal-kant-antoinette-miggiani/|titlu=Tmut is-sopran u għalliema tal-kant Antoinette Miggiani|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/29/thabbret-il-mewt-tas-sopran-u-ghalliema-tal-kant-antoinette-miggiani/|titlu=Tħabbret il-mewt tas-sopran u għalliema tal-kant Antoinette Miggiani|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/antoinette-miggiani-soprano-teacher-dies-aged-88.1130669|titlu=Antoinette Miggiani, soprano, teacher dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-29/local-news/Renowned-Maltese-soprano-and-vocal-teacher-Antoinette-Miggiani-dies-aged-88-6736290961|titlu=Renowned Maltese soprano and vocal teacher Antoinette Miggiani dies aged 88|data=29 June 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/antoinette-miggiani-29-06-2026|titlu=Antoinette Miggiani|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=30 Ġunju 2026|sit=RIP.com.mt|lingwa=rn}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-antoinette-miggiani-19372026.1130913|titlu=Appreciation: Antoinette Miggiani (1937-2026)|kunjom=Said|isem=Mark|data=2026-07-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-05}}</ref> == Lulju == * 1: [[John Ripard Snr]], 96, baħħar Olimpiku <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-07-01/local-news/Sailing-icon-and-RMYC-Honorary-President-John-Ripard-Snr-Passes-Away-6736291009|titlu=Sailing icon and RMYC Honorary President John Ripard Snr dies, aged 96 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-07-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/john-ripard-snr-cofounder-rolex-middle-sea-race-dies-aged-96.1130762|titlu=John Ripard Snr, Olympian and co-founder of Rolex Middle Sea Race, dies aged 96|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-07-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/01/tithabbar-il-mewt-ta-john-ripard-pijunier-tal-ibburdjar-fmalta/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' John Ripard...pijunier tal-ibburdjar f'Malta|kunjom=|isem=|data=2026-07-01|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-july-3-2026.1130831|titlu=Announcements – July 3, 2026|data=3 Lulju 2026|sit=Times of Malta|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/john-c-ripard-01-07-2026|titlu=John C Ripard|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=3 Lulju 2026|sit=RIP.com.mt|lingwa=en}}</ref> * 3: [[Carmen Vella]], 79, kantanta u xandara <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-carmen-vella-li-kienet-kantanta-u-xandara-ma-radju-malta/|titlu=Tmut Carmen Vella li kienet kantanta u xandara ma’ Radju Malta|data=3 Lulju 2026|sit=TVMnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kantanta-u-xandara-carmen-vella/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kantanta u xandara Carmen Vella|kunjom=Cini|isem=Luana|data=3 Lulju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-il-kantanta-carmen-vella/|titlu=Tmut il-kantanta Carmen Vella|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=3 Lulju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/kelli-x-xorti-nipprezenta-maghha-ghal-diversi-snin-il-programm-tar-radju-maltin-biss-in-neputija-bmessagg-lil-carmen-vella-li-hallietna/|titlu=“Kelli X-Xorti Nippreżenta Magħha Għal Diversi Snin Il-Programm Tar-Radju Maltin Biss” – In-Neputija B’Messaġġ Lil Carmen Vella Li Ħallietna|kunjom=Grech|isem=Matthea|data=3 Lulju 2026|sit=Gwida|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/07/04/farewell-carmen-vella-another-icon-of-the-maltese-song-scene-passes-away/|titlu=Farewell Carmen Vella - another icon of the Maltese song scene passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-07-04|sit=The Maltese Herald|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20260704130639/https://themalteseherald.com/2026/07/04/farewell-carmen-vella-another-icon-of-the-maltese-song-scene-passes-away/|arkivju-data=2026-07-04|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://sliema.news/local/carmen-vella-sliema-cabaret-legend-dies-at-79/|titlu=Carmen Vella, Sliema Cabaret Legend, Dies at 79|kunjom=Camilleri|isem=Paul|data=2026-07-04|sit=sliema.news|lingwa=en-MT|data-aċċess=2026-07-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-july-6-2026.1130957|titlu=Announcements – July 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-07-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.mt/obituary/carmen-portanier-03-07-2026|titlu=Carmen Portanier - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=www.rip.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-08}}</ref> * 14: [[Ryan Spiteri]], 47, DJ, avvelenament aċċidentali mill-monossidu tal-karbonju <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/two-found-dead-parked-car-marsascala.1131404|titlu=Two found dead in parked car in Marsascala|kunjom=|isem=|data=2026-07-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/dj-woman-died-accidental-carbon-monoxide-poisoning-probe-indicates.1131419|titlu=DJ and woman died of accidental carbon monoxide poisoning|kunjom=Zammit|isem=Mark Laurence|data=2026-07-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tributes-dj-ryan-spiteri-following-sudden-death.1131405|titlu=Tributes to DJ Ryan Spiteri after he is found dead in car with woman|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-07-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/news/local/ryan-spiteri-and-woman-believed-to-have-died-from-carbon-monoxide-poisoning/|titlu=Ryan Spiteri And Woman Believed To Have Died From Carbon Monoxide Poisoning|kunjom=Falzon|isem=Gabriel|data=2026-07-15|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/news/local/police-confirm-ryan-spiteri-and-woman-died-from-accidental-carbon-monoxide-poisoning/|titlu=Police Confirm Ryan Spiteri And Woman Died From Accidental Carbon Monoxide Poisoning|kunjom=Falzon|isem=Gabriel|data=2026-07-15|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/l-investigazzjoni-fil-mewt-taz-zewg-persuni-fkarozza-tindika-li-sehh-b-avvelenament-accidentali/|titlu=L-awtopsja turi li ż-żewġ persuni f'karozza f'Wied il-Għajn mietu b' avvelenament aċċidentali|kunjom=|isem=|data=2026-07-15|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/ragel-u-mara-jinstabu-mejta-fgaraxx-fwied-il-ghajn-eskluz-omicidju/|titlu=AĠĠORNAT: DJ Ryan Spiteri u mara ta' 41 sena jinstabu mejta f'garaxx f'Wied il-Għajn – eskluż omiċidju|data=2026-07-14|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tad-dj-mahbub-ryan-spiteri/|titlu=Titħabbar il-mewt tad-DJ maħbub Ryan Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=15 Lulju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/il-prim-ministru-jsellem-il-memorja-ta-ryan-spiteri/|titlu=Il-Prim Ministru jsellem il-memorja ta’ Ryan Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=15 Lulju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/15/ragel-umara-jinstabu-mejta-fkarozza/|titlu="Mhu se ninsewk qatt" - qraba u ħbieb isellmu lil Ryan Spiteri wara l-mewt tiegħu|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-07-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/15/l-investigaturi-jemmnu-li-mietu-avvelenati-bil-carbon-monoxide-mill-ac-tal-karozza/|titlu=L-investigaturi jemmnu li mietu avvelenati bil-carbon monoxide mill-AC tal-karozza|kunjom=|isem=|data=2026-07-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/eluf-ixxukkjati-bil-mewt-tad-dj-ryan-spiteri/|titlu=Eluf ixxukkjati bil-mewt tad-DJ Ryan Spiteri|kunjom=Gauci|isem=Francesca|data=15 Lulju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/mara-u-ragel-jinstabu-mejta-fkarozza-pparkjata-fmarsaskala/|titlu=DJ u mara jmutu “b’avvelenament tal-monossidu tal-karbonju b’mod aċċidentali”|kunjom=Attard|isem=Charmaine|data=15 Lulju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/hafna-mbikkma-u-mahsuda-bil-mewt-tad-dj-mahbub-ryan-spiteri-strieh-fis-sliem/|titlu=Ħafna Mbikkma U Maħsuda Bil-Mewt Tad-DJ Maħbub Ryan Spiteri - Strieħ Fis-Sliem|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-07-14|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/court_and_police/143172/two_found_dead_in_car_in_marsaskala1|titlu=DJ Ryan Spiteri and woman died from carbon monoxide poisoning, death considered accidental|kunjom=Sansone|isem=Kurt|data=15 July 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ara-id-dj-ryan-spiteri-jinghata-l-ahhar-tislima/|titlu=Ara: Id-DJ Ryan Spiteri jingħata l-aħħar tislima|kunjom=Gauci|isem=Francesca|data=18 July 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 28: [[Anthony Spiteri]], ??, eks-membru tas-sigurtà tal-MFA <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/28/imut-anthony-spiteri-imlaqqam-bhala-jerry-lewis-li-ghal-snin-twal-hadem-bhala-membru-tas-sigurta-tal-mfa/|titlu=Imut Anthony Spiteri, imlaqqam bħala 'Jerry Lewis', li għal snin twal ħadem bħala membru tas-sigurtà tal-MFA|kunjom=Micallef|isem=Christian|data=2026-07-28|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-28}}</ref> == Awwissu == * 11: [[Norman Hamilton]], 85, xandar u negozjant <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/veteran-broadcaster-norman-hamilton-dies-aged-85.1132535|titlu=Veteran broadcaster Norman Hamilton dies aged 85|kunjom=|isem=|data=2026-08-11|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/kien-pedament-tax-xandir-fpajjizna-l-ewwel-reazzjonijiet-wara-l-mewt-tax-xandar-veteran-norman-hamilton/|titlu=“Kien pedament tax-xandir f’pajjiżna” – l-ewwel reazzjonijiet wara l-mewt tax-xandar veteran Norman Hamilton|data=11 Awwissu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/il-prim-ministru-u-l-partit-laburista-jsellmu-l-memorja-ta-norman-hamilton/|titlu=Il-Prim Ministru u l-Partit Laburista jsellmu l-memorja ta’ Norman Hamilton|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=11 Awwissu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-norman-hamilton-pijunier-tax-xandir-fmalta/|titlu=Imut Norman Hamilton, pijunier tax-xandir f’Malta|kunjom=|isem=|data=2026-08-11|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/norman-hamilton-imut-fl-eta-ta-85-sena/|titlu=Norman Hamilton imut fl-età ta’ 85 sena|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-08-11/local-news/Veteran-broadcaster-Norman-Hamilton-dies-aged-85-6736292052|titlu=Veteran broadcaster Norman Hamilton dies aged 85 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/08/11/thabbret-il-mewt-tal-eks-prezentatur-televiziv-norman-hamilton-fl-eta-ta-85-sena/|titlu=Tħabbret il-mewt tal-eks preżentatur televiżiv Norman Hamilton fl-età ta' 85 sena|kunjom=|isem=|data=2026-08-11|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/143727/veteran_broadcaster_and_former_ambassador_norman_hamilton_dead_at_85|titlu=Veteran broadcaster and former ambassador Norman Hamilton dead at 85|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-august-13-2026.1132660|titlu=Announcements – August 13, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-08-13|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/l-ikbar-vokazzjoni-ta-norman-kienet-il-familja/|titlu=Ara: “L-ikbar vokazzjoni ta’ Norman kienet il-familja”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=14 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 12: [[Nazju Cassar]], 74, Kunsillier f'isem il-Partit Nazzjonalista fir-Rabat sa mit-twaqqif tal-Kunsilli Lokali <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/08/12/tithabbar-il-mewt-tal-kunsillier-tal-pn-fir-rabat-nazju-cassar/}}</ref> * 13: [[Raymond Chetcuti]], 66, eks-Direttur Ġenerali fil-qasam soċjali <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-raymond-chetcuti-ex-direttur-generali-fil-qasam-socjali-fl-eta-ta-66-sena/|titlu=Imut Raymond Chetcuti, ex Direttur Ġenerali fil-qasam soċjali fl-età ta' 66 sena|data=2026-08-13|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-13}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ragel-umli-ta-qalb-kbira-u-bgentilezza-li-ma-tinsa-qatt-imut-raymond-chetcuti/|titlu=“Raġel umli, ta’ qalb kbira u b’ġentilezza li ma tinsa qatt”: imut Raymond Chetcuti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=13 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 16: [[Charles Demicoli]], 80, eks-spettur tal-pulizija u attivist politiku <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/ex-police-inspector-pn-activist-charles-demicoli-dies-aged-80.1132824|titlu=Ex police inspector and PN activist Charles Demicoli dies aged 80|kunjom=|isem=|data=2026-08-16|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/08/16/il-pn-isellem-il-memorja-ta-charles-demicoli/|titlu=Il-PN isellem il-memorja ta’ Charles Demicoli|kunjom=|isem=|data=2026-08-16|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-16}}</ref> * 17: [[Lino Cauchi (mużiċist)|Lino Cauchi]], 76, mużiċist (twieled fit-30 ta' Novembru 1949) <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-lino-cauchi-wiehed-mill-pijunieri-tal-jazz-malti/|titlu=Imut Lino Cauchi, wieħed mill-pijunieri tal-jazz Malti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/muzicist-rispettat-li-tani-kompozizzjonijiet-mill-isbah-paul-giordimaina-isellem-lil-lino-cauchi/|titlu="Mużiċist Rispettat Li Tani Kompożizzjonijiet Mill-Isbaħ" – Paul Giordimaina Isellem Lil Lino Cauchi|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-08-17|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-17}}</ref> * 17: [[John Lowell]], 90, bankier, eks-chairman tat-Teatru Manoel u ambaxxatur <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-manoel-theatre-chairman-ambassador-john-lowell-dies.1132874|titlu=Former Manoel Theatre chairman, ambassador John Lowell dies|kunjom=|isem=|data=2026-08-17|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-17}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-august-19-2026.1132911|titlu=Announcements – August 19, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-08-19|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-19}}</ref> * 19: [[Ġorġ Mallia]], 68, akkademiku, karikaturist u kittieb <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/cartoonist-author-gorg-mallia-dies-aged-68.1132924|titlu=Academic, cartoonist and author Ġorġ Mallia dies aged 68|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-08-19|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-prof-gorg-mallia/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Prof. Ġorġ Mallia|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=19 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-akkademiku-gorg-mallia-fl-eta-ta-68-sena/|titlu=Imut l-akkademiku Ġorġ Mallia fl-età ta' 68 sena|data=2026-08-19|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://maltadaily.mt/articles/author-trevor-zahra-pays-tribute-to-late-or-mallia|titlu=Trevor Zahra’s Tribute To Late Ġorġ Mallia|data=2026-08-19|sit=MaltaDaily|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/143846/cartoonist_or_mallia_draws_his_last_smile_at_68|titlu=Cartoonist Ġorġ Mallia draws his last smile at 68|kunjom=Sansone|isem=Kurt|data=19 Awwissu 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/gorg-mallia-jhalli-warajh-wirt-fl-arti-il-komunikazzjoni-u-l-edukazzjoni/|titlu=Ġorġ Mallia jħalli warajh wirt fl-arti, il-komunikazzjoni u l-edukazzjoni|kunjom=Mallia|isem=Maria Christina|data=2026-08-20|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-20}}</ref> * 20: [[Charles J. Falzon]], 87, akkademiku u ekonomista <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/former-university-lecturer-charles-j-falzon-passes-away|titlu=Former university lecturer Charles J Falzon passes away|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-21}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-eks-lettur-universitarju-charles-j-falzon|titlu=Imut l-eks lettur universitarju Charles J. Falzon|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-august-21-2026.1133004|titlu=Announcements – August 21, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-08-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-21}}</ref> * 26: Mons. [[Lawrenz Zammit]], 75, eks-Arċipriet tal-Furjana <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-mons-lawrenz-zammit/|titlu=Titħabbar il-mewt ta’ Mons. Lawrenz Zammit|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=27 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> == Settembru == * 4: [[Bro. Edward Galea]], 102, edukatur Lasalljan <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/bro-edward-galea-icon-de-la-salle-brothers-dies-aged-102.1133704|titlu=Bro. Edward Galea, icon of De La Salle Brothers, dies, aged 102|kunjom=Grech|isem=Herman|data=2026-09-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-09-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-br-edward/|titlu=Imut Br Edward|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=4 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-bro-edward-galea-fl-eta-ta-102/|titlu=Imut Bro. Edward Galea fl-età ta' 102|kunjom=|isem=|data=2026-09-05|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-09-04/local-news/De-La-Salle-s-Brother-Edward-dies-aged-102-6736292676|titlu=De La Salle's Brother Edward dies, aged 102|data=4 Settembru 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref> * 7: [[Silvio Meli]], 72, eks-imħallef <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/retired-judge-silvio-meli-dies-aged-72.1133779|titlu=Retired judge Silvio Meli dies aged 72|kunjom=|isem=|data=2026-09-07|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-09-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-imhallef-emeritu-silvio-meli-fl-ghomor-ta-72-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Imħallef Emeritu Silvio Meli fl-għomor ta’ 72 sena|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=7 Settembru 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/144233/retired_judge_silvio_meli_dies_aged_72|titlu=Retired judge Silvio Meli dies aged 72|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=7 Settembru 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbret-il-mewt-tal-imhallef-irtirat-silvio-meli/|titlu=Tħabbret il-mewt tal-Imħallef irtirat Silvio Meli|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=7 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-imhallef-emeritu-silvio-meli/|titlu=Imut l-Imħallef irtirat Silvio Meli|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-09-07|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/09/07/imut-l-eks-imhallef-silvio-meli/|titlu=AĠĠORNATA: Imut l-eks Imħallef Silvio Meli|kunjom=Cassar|isem=Joe|data=2026-09-07|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-07}}</ref> == Ara aktar == * [[:Kategorija:Mietu fl-2026]] - tinkludi ħoloq għal artikli fil-Wikipedija dwar nies li mietu fl-2026 == Referenzi == {{Referenzi}} [[Kategorija:Nies Maltin]] [[Kategorija:2026 f'Malta]] [[Kategorija:Imwiet f'Malta]] [[Kategorija:Mietu fl-2026|*]] [[Kategorija:Listi ta' mwiet bis-sena]] c0uzux5ofgu6984fba90y1w0tcbrlul 0 34183 331952 328315 2026-09-06T14:33:33Z MalteseFalconnfirn 24800 Korreġejt żbalji ortografiċi 331952 wikitext text/x-wiki {{Jiddistingwu|ញ|ᛖ|₥|ℳ|ෆ|ʍ}}    {| class="infobox" ! colspan="2" class="infobox-above" style="background:lightblue; color: #202122;;;" |M |- | colspan="2" class="infobox-subheader" |<span style="font-size: 4em; line-height: 1.2em; vertical-align: super; font-weight: normal;">M m</span> |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Latin_letter_M.svg|class=skin-invert-image|bla_tilar]] |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background:lightblue; color: #202122;; font-variant/style: ;" |Usage |- ! class="infobox-label" scope="row" |Writing system | class="infobox-data" |[[Latin script|Skritta latina]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Type | class="infobox-data" |Alfabetiku u Logografiku |- ! class="infobox-label" scope="row" |Language of origin | class="infobox-data" |[[Latin language|Lingwa Latina]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Sound values | class="infobox-data" |<templatestyles src="Template:Flex list/styles.css" /><templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist flex-list flex-list-3em"> * [<span lang="und-Latn-fonipa" class="IPA">m</span>] * [<span lang="und-Latn-fonipa" class="IPA">ɱ</span>] * [<span lang="und-Latn-fonipa" class="IPA">n</span>] * [<span lang="und-Latn-fonipa" class="IPA">n̼</span>] * [<span lang="und-Latn-fonipa" class="IPA">∅</span>] * <span class="rt-commentedText nowrap"><span lang="en-fonipa" class="IPA nopopups noexcerpt">/<nowiki><span style="border-bottom:1px dotted"><span title="/ɛ/: 'e' in 'dress'">ɛ</span></nowiki><nowiki><span title="'m' in 'my'">m</span></nowiki><nowiki></span></nowiki>/</span></span> </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |In&nbsp;Unicode | class="infobox-data" |<code>U+004D, U+006D</code> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Alphabetical position | class="infobox-data" |13 |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background:lightblue; color: #202122;; font-variant/style: ;" |History |- ! class="infobox-label" scope="row" |Development | class="infobox-data" |<div style="font-size: 1.25em;"><hiero>N35</hiero> * [[Stampa:Proto-semiticM-01.svg|class=skin-invert-image|20x20px|Maym]] ** [[Stampa:Phoenician_mem.svg|class=skin-invert-image|20x20px|Phoenician Mem]] *** [[Stampa:PhoenicianM-01.svg|class=skin-invert-image|20x20px]] **** [[Stampa:Greek_Mu_04.svg|class=skin-invert-image|25x25px|Early Greek My]] ***** Μ μ ****** [[Stampa:EtruscanM-01.svg|class=skin-invert-image|20x20px]] ******* 𐌌 ******** '''M m''' </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Time period | class="infobox-data" |ċ. 700 QK s'issa |- ! class="infobox-label" scope="row" |Descendants | class="infobox-data" |<templatestyles src="Template:Flex list/styles.css" /><templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist flex-list flex-list-3em"> * ₥ * ™℠ * ᴟ * ꬺ * ꟽ * ɯ * ɰ * ꟿ * ᛗ </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Sisters | class="infobox-data" |<templatestyles src="Template:Flex list/styles.css" /><templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist flex-list flex-list-3em"> * М * Ӎ * מ * ם * م * ܡ * מּ * ﬦ * [[Stampa:Mem.svg|class=skin-invert-image|11x11px|Aramaic Mem]] * Ⰿ * ࠌ * 𐌼 </div> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background:lightblue; color: #202122;; font-variant/style: ;" |Other |- ! class="infobox-label" scope="row" |Associated graphs | class="infobox-data" |m(x) |- ! class="infobox-label" scope="row" |Associated numbers | class="infobox-data" |1000 |- ! class="infobox-label" scope="row" |Writing direction | class="infobox-data" |Xellug għall-Lemin |- | colspan="2" class="infobox-below noprint selfref" style="padding:0.3em 0.5em;text-align:left;line-height:1.3;" |This article contains '''phonetic transcriptions in the International Phonetic Alphabet (IPA)'''.&#x20;For an introductory guide on IPA symbols, see Help:IPA.&#x20;For the distinction between <span lang="und-Latn-fonipa" class="IPA nowrap" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)">[&nbsp;]</span>, <span lang="und-Latn-fonipa" class="IPA nowrap" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)">/&nbsp;/</span> and &#x27E8;<span lang="und-Latn-fonipa" class="IPA nowrap" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)">&nbsp;</span>&#x27E9;, see IPA §<nowiki><span typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>Brackets and transcription delimiters. |} '''M''', jew '''m''', hija t-tlettax-il ittra tal-alfabett Latin, użata fl- alfabett Ingliż modern, fl-alfabett ta’ diversi lingwi tal-Ewropa tal-Punent u oħrajn madwar id-dinja. Isimha bl-Ingliż huwa <nowiki><i id="mwKQ">em</i></nowiki> ( /ˈɛm/), plural ''ems''. == Storja == {| class="wikitable" !Ġeroglifiku Eġizzjan<br /><br /><br /> "n" ! Feniċju<br /><br /><br /> Mem ! Grieg tal-Punent<br /> Mu ! Etrusku<br /><br /><br /> M ! Latin<br /><br /><br /> M |- align="center" |<hiero>n</hiero> |[[Stampa:PhoenicianM-01.svg|class=skin-invert-image|25x25px]] |[[Stampa:Greek_Mu_04.svg|class=skin-invert-image|43x43px]] |[[Stampa:EtruscanM-01.svg|class=skin-invert-image|25x25px]] |[[Stampa:Capitalis_monumentalis_M.SVG|class=skin-invert-image|39x39px|Latin M]] |} L-ittra M hija mnissla mill-Mem Feniċjan permezz tal-Mu Grieg (Μ, μ). Il-Mem Semitiku x'aktarx li huwa mnissel minn użu 'Proto-Sinaitika' (ta' Żmien il-Bronż) tal-ideogramma "ilma" fil-[[Ġeroglifiċi Eġizzjani|kitba Eġizzjana]]. Is-sinjal Eġizzjan kellu l-valur akrofoniku {{IPA|/n/}}, mill-kelma Eġizzjana għal 'ilma', ''nt''; l-użu bħala l-ittra Semitika għal {{IPA|/m/}} wisq probabli kien ukoll fuq bażi akrofonika, mill-kelma [[Lingwi Semitiċi|Semitika]] 'ilma' ''[[wiktionary:Reconstruction:Proto-Semitic/maʾ-|*mā(y)-]]'' . == Użu fis-sistemi tal-kitba == {| class="wikitable mw-collapsible" |+Pronunzja ta ⟨m⟩ skont il-lingwa ! Ortografija ! Fonemi |- ! Ciniż standard ([[Pinyin]]) | /m/ |- ! Ingliż | /m/, ''sieket'' |- ! Franċiż | /m/ |- ! Ġermaniż | /m/ |- ! Portugiż | /m/, ''sieket'' |- ! Spanjol | /m/ |- ! Tork | /m/ |} === Ingliż === Bl-Ingliż, ⟨m⟩ tirrappreżenta l-leħen nażali bilabjali mleħħen {{IPA|/m/}}. L-Oxford English Dictionary (l-ewwel edizzjoni) jgħid li ⟨m⟩ kultant hija vokali, bħalma hu fi kliem bħal ''spasm (spażmu)'' u fis-[[suffiss]] ''-ism (-iżmu)''. Fit-terminoloġija moderna, din hija deskritta bħala konsonanti sillabika (IPA: {{IPA|/m̩/}}). Id-digrafu, "mn," meta jintuża fil-bidu ta' kliem, bħal mnemonic ''(mnemoniku)'', jintqal bħala /n/. Dan id-digrafu huwa l-uniku każ fejn l-ittra ⟨m⟩ hija siekta. M hija l-erbatax-il ittra l-aktar użata fil-lingwa Ingliża. === Lingwi oħra === L-ittra ⟨m⟩ tirrappreżenta l-leħen nażali bilabjali mleħħen {{IPA|/m/}} fl-ortografija tal-Latin kif ukoll f'dawk ta' ħafna [[Lingwa|lingwi]] moderni. Fil-Waxo, l-ittra żgħira ⟨m⟩ tirrappreżenta nażali bilabjali mleħħen /m/, filwaqt li l-ittra kapitali ⟨M⟩ tirrappreżenta nażali bilabjali mhux imleħħen {{IPA|/m̥/}}. Fl-Alfabett Fonetiku Internazzjonali ⟨m⟩ tirrappreżenta l-leħen nasali bilabjali mleħħen {{IPA|/m/}} . == Użi oħra == {{Artiklu prinċipali|M (disambiguation)}} [[Stampa:Miehikkala.vaakuna.svg|daqsminuri|Ittra M stilizzata fl-istemma araldika ta' Miehikkälä]] * In-numru Ruman M jirrappreżenta l-1000, għalkemm ma kienx jintuża fi żmien ir-Rumani. Madankollu, ftit hemm evidenza li l-ittra ġiet introdotta aktar tard fis-sekli bikrin AD mir-Rumani. <ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Gordon, Arthur E.|data=1983|titlu=Illustrated Introduction to Latin Epigraphy|url=https://archive.org/details/illustratedintro0000gord|url-aċċess=registration|pubblikatur=[[University of California Press]]|paġni=[https://archive.org/details/illustratedintro0000gord/page/45 45]|isbn=9780520038981|data-aċċess=3 October 2015|kwotazzjoni=roman numerals.}}</ref> * Prefiss tal-unità M (mega), li jfisser miljun darba, u m (milli) li jfisser mill-elf. <ref name="freedict">{{Ċita web|url=https://acronyms.thefreedictionary.com/m|titlu=What does M stand for?|awtur=<!--Not stated-->|data=|sit=The Free Dictionary|pubblikatur=|data-aċċess=9 February 2021|url-status=live|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20201125054852/https://acronyms.thefreedictionary.com/M|arkivju-data=25 November 2020|kwotazzjoni=}}</ref> <ref name="collins">{{Ċita web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/m_1|titlu=M definition and meaning|awtur=<!--Not stated-->|data=|sit=Collins English Dictionary|pubblikatur=|data-aċċess=9 February 2021|url-status=live|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210227212738/https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/m_1|arkivju-data=27 February 2021|kwotazzjoni=}}</ref> * m hija l-tqassira standard għall-[[metru]] fis-[[Sistema Internazzjonali ta' Unitajiet|Sistema Internazzjonali tal-Unitajiet]] (SIU). <ref name="freedict" /> Madankollu, m xi kultant tintuża wkoll bħala abbrevjazzjoni għall-mil. <ref name="collins" /> * M tintuża bħala taqsira tal-unità għall-molarità . <ref name="freedict" /> * Fir-rigward tal-ammonti ta' flus, m jew M hija ambigwa. Fl-industrija finanzjarja, <ref>{{Ċita web|url=https://corporatefinanceinstitute.com/resources/fixed-income/mm-millions/|titlu=MM (Millions)|sit=corporatefinanceinstitute.com|pubblikatur=corporate finance institute.|data-aċċess=5 August 2024|url-status=live|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240805214551/https://corporatefinanceinstitute.com/resources/fixed-income/mm-millions/|arkivju-data=August 5, 2024}}</ref> m jew M tfisser 1,000. F'dan il-kuntest, ħames miljun dollaru jinkitbu $5mm jew $5MM. Barra mill-finanzi, xi nies jużaw M bħas-sistema metrika " mega- " biex ifissru miljun u jiktbu $5M. <ref name="freedict" /> <ref name="collins" /> * M spiss tirrappreżenta l-ġeneru maskil, speċjalment flimkien ma' F għall-femminil. <ref name="freedict" /> <ref name="collins" /> * Fit-tipografija, is-sing m huwa simbolu ta' punteġġjatura li l-wisa' tiegħu hija simili għal dik tal-ittra kapitali M. * M tintuża bħala logo minn ħafna sistemi ta' tranżitu rapidu, li tfisser "Metrò" (jew l-ekwivalenti f'lingwi oħra.) == Karattri relatati == === Tnissili u karattri relatati fl-alfabett Latin === * M bid-dijakritika: Ḿ ḿ Ṁ ṁ Ṃ ṃ M̃ m̃ ᵯ <ref>{{Ċita web|url=https://www.unicode.org/L2/L2003/03174r2-mid-tilde.pdf|titlu=L2/03-174R2: Proposal to Encode Phonetic Symbols with Middle Tilde in the UCS|isem=Peter|awtur=Constable|data=2003-09-30|data-aċċess=2018-03-24|url-status=live|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20171011013938/http://www.unicode.org/L2/L2003/03174r2-mid-tilde.pdf|arkivju-data=2017-10-11}}</ref> * Simboli speċifiċi tal-IPA relatati ma' M: ɱ ɰ * Ɱ M Kapitali bil-ganċ * Simboli speċifiċi tal-Alfabett Fonetiku Uraliku relatati ma' M: <ref>{{Ċita web|url=https://www.unicode.org/L2/L2002/02141-n2419-uralic-phonetic.pdf|titlu=L2/02-141: Uralic Phonetic Alphabet characters for the UCS|isem=Michael|awtur=Everson|awtur-ħolqa=Michael Everson|data=2002-03-20|data-aċċess=2018-03-24|url-status=live|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180219081033/http://www.unicode.org/L2/L2002/02141-n2419-uralic-phonetic.pdf|arkivju-data=2018-02-19}}</ref> === Antenati u aħwa f'alfabetti oħra === * 𐤌 Ittra Semitika Mem, li minnha oriġinarjament ġejjin is-simboli li ġejjin: ** M μ l-ittra Griega Mu, li minnha ġejja l-M *** Ittra [[Coptic alphabet|Koptika]] Me, li ġejja mill-Grieg Mu *** Mm Ittra Ċirillika Em, derivata wkoll minn Mu *** 𐌌 M Italiku Antik, li ġej mill-Grieg Mu, u huwa l-antenat tal-Latin M modern **** Ittra [[Runes|Runika]] [[Mannaz]], li ġejja mill-ittra Italika antika M *** Ittra [[Gothic alphabet|Gotika]] manna, li ġejja mill-Grieg Mu === Ligaturi u taqsiriet === * ₥ Mill (munita) * ™ [[™|Simbolu tal-marka tan-negozju]] * ℠ [[℠|Simbolu tal-marka tas-servizz]] == Rappreżentazzjonijiet oħra == === Kompjuters === * <templatestyles src="Mono/styles.css" />U+004D M LATIN CAPITAL LETTER M * <templatestyles src="Mono/styles.css" />U+006D m LATIN SMALL LETTER M * <templatestyles src="Mono/styles.css" />U+FF2D Ｍ FULLWIDTH LATIN CAPITAL LETTER M * <templatestyles src="Mono/styles.css" />U+FF4D ｍ FULLWIDTH LATIN SMALL LETTER M === Oħrajn === {{Letter other reps|NATO=Mike|Morse=––|Character=M|Braille=⠍|fingerspelling=M}} == Noti == {{Noti}} == Referenzi == {{Referenzi}} [[Kategorija:Pages with unreviewed translations]] iqoy3249ejqoti12ici6s7zpmlgmutm 0 34616 331954 331950 2026-09-06T15:17:36Z JovalQC 21720 Infobox city create 331954 wikitext text/x-wiki {{Infobox city}} Pronunzja '''ta' Volgograd''' {{Awdjo|ru-Volgograd.ogg|Prononciation}} ( {{lang-ru|Волгоград}} ), qabel '''Tsaritsyne''' {{Awdjo|ru-Tsaritsyn.ogg|Prononciation}} ( {{lang-ru|Царицын}}, ), imbagħad '''Stalingrad''' {{Awdjo|Ru-Stalingrad.ogg|Prononciation}} ( {{lang-ru|Сталинград}} 1925-1961) hija l-belt kapitali amministrattiva tal- Oblast ta' Volgograd fin-Nofsinhar tal-Ewropa [[Russja|tar-Russja]] . Jinsab fuq ix-xatt tal-lemin tax- xmara Volga . L-abitanti tagħha jissejħu ''Volgogradjani'' . Imwaqqfa bħala fortizza fl-1589 taħt l-isem Tsaritsyne, il-belt kienet saret {{S-|XIX}} port importanti tax-xmajjar u ċentru kummerċjali, li wassal għal tkabbir mgħaġġel tal-popolazzjoni. Fi{{Data|novembre 1917}} Fil-bidu tal- Gwerra Ċivili Russa, waqgħet taħt il-kontroll Bolxevik, qabel ma waqgħet għal żmien qasir f'idejn l- Armati l-Bojod f'nofs l-1919, iżda reġgħet lura taħt il-kontroll Bolxevik fl-{{Data|janvier 1920}} . Fl-1925, il-belt ingħatat l-isem ġdid ta' Stalingrad ad unur [[Ġużeppi Stalin|Joseph Stalin]], li dak iż-żmien kien qed imexxi l-pajjiż. Fl-aħħar tal-1942 u l-bidu tal-1943, il-belt kienet ix-xena ta' battalja li ġabitilha fama mad-dinja kollha, il- Battalja ta' Stalingrad, li damet sitt xhur, probabbilment l-aktar qattiela u mdemmija fl-istorja. Punt ta' bidla fit- [[It-Tieni Gwerra Dinjija|Tieni Gwerra Dinjija]], il-battalja mmarkat il-bidu taċ-ċiklu inesorabbli ta' telfiet u l-irtirar tal -armati ta' Hitler. Il-belt imbagħad ġiet prattikament annientata. Ingħatat it-titlu ta' Belt Eroj tal-Unjoni Sovjetika, u fl-1961, l-amministrazzjoni ta' [[Nikita Krushchev|Nikita Khrushchev]] biddlet l-isem tal-belt għal Volgograd bħala parti mid-de- Stalinizzazzjoni . {{Unité|1 018 898|habitants}} fl-2024, hija l-ewwel belt fl-oblast tagħha, it-tieni fid- Distrett Federali tan-Nofsinhar u r-raba' fuq ix-xtut tax-xmara Volga. Belt industrijali importanti, l-industriji tagħha jinkludu l-produzzjoni tal-azzar u l-aluminju, il-bini tal-vapuri, il-manifattura tal-makkinarju u l-vetturi, u r-raffinar taż-żejt . Id- diga ta' Volgograd hija l-aktar impjant idroelettriku qawwi fl-Ewropa, u tinsab fit-tramuntana tal-belt. Volgograd illum huwa s-sit tal- ''Istatwa tal-Art Omm'', statwa għolja 85 metru ddedikata lill-eroj tal-Battalja ta' Stalingrad, li hija l-itwal statwa fl-Ewropa, kif ukoll l-itwal statwa ta' mara fid-dinja. Il-belt għandha ħafna attrazzjonijiet turistiċi, bħal mużewijiet u Sarepta l-Qadima . Volgograd kienet waħda mill-bliet ospitanti għat- [[Tazza tad-Dinja tal-Futbol 2018|Tazza tad-Dinja tal-FIFA tal-2018]] . == Ġeografija == Volgograd, li tinsab 846 km fin-nofsinhar ta' Nizhny Novgorod u 915 km fin-nofsinhar-xlokk ta' [[Moska]], hija l-akbar belt Russa, li testendi għal madwar 80 km tul ix-[[Xmara Volga]] (din il-medda tvarja skont il-firxa tal-iżvilupp urban)<ref>{{Ċita web|url=https://web.archive.org/web/20171222050727/http://www.ru34.com/vgg.html|titlu=}}</ref>. Il-biċċa l-kbira tal-belt tinsab fuq ix-xatt tal-lemin tax-xmara. Xi gżejjer (Sarpinsky, Golodny, u Denezhny) li jinsabu bejn iż-żewġ banek jistgħu jitqiesu bħala parti mill-belt. Dawn il-gżejjer mhumiex urbanizzati iżda fihom ftit dachas (djar tradizzjonali Russi). == Storja == '''<big>Mis-seklu 16 sal-bidu tas-seklu 20</big>''' Volgograd twaqqfet fl-1589 bħala l-"Fortezza Tsaritsyn," fil-konfluwenza tax-Xmara żgħira Tsaritsa (bir-[[Lingwa Russa|Russu]]: Цари́ца) u x-Xmara Volga. Il-fortizza nbniet biex tiddefendi l-fruntieri volatili tar-[[Russja]] taħt it-Tsars Ivan it-Terribbli, Feodor I, u Boris Godunov, qabel ma saret in-nukleu ta' ċentru kummerċjali importanti<ref>{{Ċita web|url=https://www.liege.be/en/municipal-life/international/twinning-and-partnerships/volgograd-russia-volgograd-in-russian|titlu=Volgograd [Russia] - ВОЛГОГРАД [in Russian]|sit=Ville de Liège|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-06}}</ref>. Inqabdet darbtejn mir-ribelli Kosakki, l-ewwel taħt Stenka Razin matul ir-ribelljoni tal-1670, u mbagħad taħt Emelian Pugachev fl-1774. Tsaritsyn, il-belt kapitali tal-Gvernatorat ta' Saratov (ouezd), saret port tax-xmara importanti u ċentru kummerċjali ewlieni fis-seklu 19<ref>{{Ċita web|url=https://koryogroup.com/blog/visiting-russia-volgograd-stalingrad|titlu=Volgograd (Stalingrad) - One of Russia's most fascinating cities - Koryo Tours|data=2020-08-19|sit=koryogroup.com|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-06}}</ref>. '''<big>Fis-seklu 20, rivoluzzjoni segwita mill-komuniżmu</big>''' Il-belt kienet ix-xena ta’ ġlied qalil matul [[il-Gwerra Ċivili Russa]]. Inizjalment miżmuma mill-Bolxeviki, il-belt inqabdet fit-30 ta’ Ġunju 1919, mill-Armata tal-Kawkasu tal-Forzi Armati Russi tan-Nofsinhar taħt il-kmand tal-Ġeneral Pyotr Nikolayevich Wrangel. Forzi Komunisti mmexxija minn Kliment Voroshilov u Semyon Budyonny ħadu lura l-belt f’Diċembru 1919 u żguraw il-kontroll definittiv tagħha f’Jannar 1920. Stalin ipparteċipa fil-battalja, u ordna l-eżekuzzjoni, fuq ħeġġa ta’ [[Lenin]], tal-kontro-rivoluzzjonarji kollha magħrufa jew suspettati. F'April 1925, il-belt ingħatat l-isem ġdid ta' Stalingrad (litteralment: "il-belt ta' Stalin"). Din il-bidla fl-isem kienet konformi max-xejra li l-bliet jingħataw ismijiet ġodda għal mexxejja Bolxeviki matul il-perjodu Sovjetiku. Wara li sar Segretarju Ġenerali tal-CPSU f'Diċembru 1927, [[Ġużeppi Stalin|Joseph Stalin]] nieda l-industrijalizzazzjoni tal-belt. Dan wassal għall-iżvilupp ta' ċentru industrijali u ċentru tat-trasport tal-merkanzija bil-ferrovija u bix-xmajjar<ref>{{Ċita web|url=https://koryogroup.com/blog/visiting-russia-volgograd-stalingrad|titlu=Volgograd (Stalingrad) - One of Russia's most fascinating cities - Koryo Tours|data=2020-08-19|sit=koryogroup.com|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-06}}</ref>. Matul [[it-Tieni Gwerra Dinjija]]—magħrufa bħala l-"Gwerra Patrijottika l-Kbira" fl-Unjoni Sovjetika—il-belt kienet iċ-ċentru tal-[[Battalja ta' Stalingrad]]. Meqjusa bħala waħda mill-battalji deċiżivi tal-gwerra kontra l-potenzi tal-Assi, kienet ukoll waħda mill-aktar għaljin f'termini ta' ħajjiet umani fl-istorja militari. Il-forzi Ġermaniżi laħqu l-belt fit-23 ta' Awwissu 1942, u, taħt il-pressjoni tal-attakki Sovjetiċi li progressivament qerduhom, segwiti minn ċirkumvenzjoni, finalment ċedew fit-2 ta' Frar 1943. F'termini ta' telf uman, madwar 250,000 suldat tal-Assi u 480,000 suldat Sovjetiku nqatlu, mingħajr ma jingħadd in-numru għadu mhux magħruf ta' ċivili maqtula, u lanqas in-numru saħansitra ogħla ta' midruba. Il-belt ġiet prattikament annientata, imnaqqsa għal għalqa ta' fdalijiet u terrapien, iżda r-rikostruzzjoni tagħha bdiet l-għada tal-kapitolazzjoni Ġermaniża<ref>{{Ċita web|url=https://www.liege.be/en/municipal-life/international/twinning-and-partnerships/volgograd-russia-volgograd-in-russian|titlu=Volgograd [Russia] - ВОЛГОГРАД [in Russian]|sit=Ville de Liège|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-06}}</ref>. Għall-erojiżmu tal-abitanti tagħha u s-suldati li ddefendewha, Stalingrad ingħatat it-titlu ta’ “Belt Eroj” (bir-Russu: город-герой, gorod-gueroi) fl-1945, u r-Re [[Ġorġ VI]] (ir-[[Renju Unit]]) ippreżenta liċ-ċittadini ta’ [[Stalingrad]] b’xabla miksija bid-djamanti għall-kuraġġ tagħhom. Monument iddominat minn statwa allegorika imponenti tal-Art twelidi nbena fis-snin sittin fuq Mamayev Kurgan, waħda mill-għoljiet fejn il-gwerra kienet l-aktar intensa. Ħafna bliet madwar id-dinja, speċjalment dawk li sofrew l-orrur tal-gwerra, stabbilew rabtiet ta’ ġemellaġġ u ħbiberija mal-belt. Fl-1961, bħala parti mill-proċess ta’ destalinizzazzjoni mibdi minn Nikita Khrushchev, il-belt ingħatat l-isem ġdid ta’ Volgograd (“Belt fuq il-Volga”). Din id-deċiżjoni tibqa' kontroversjali minħabba l-passat glorjuż tal-belt, u kien hemm proposta serja biex jerġa' jingħata l-isem [[Stalingrad]] matul il-mandat qasir ta' Konstantin Chernenko fl-1985. Għad hemm entużjażmu lokali qawwi biex l-isem jerġa' jingħata, u minn żmien għal żmien joħorġu proposti, li s'issa dejjem ġew miċħuda mill-[[gvern Russu]]. '''<big>Is-Seklu 21</big>''' F'Jannar 2013, il-belt ħabbret li kienet se terġa' lura għall-isem Stalingrad għal ġurnata waħda biss, biex tfakkar is-70 anniversarju mit-tmiem tal-[[Battalja ta' Stalingrad]]. Irrepetiet dan l-avveniment fit-2 ta' Frar 2023, għat-80 anniversarju tal-battalja. Mill-2014 'il quddiem, bdew it-tħejjijiet attivi biex jospitaw il-logħbiet tat-Tazza tad-Dinja tal-[[FIFA]] 2018. Ta' min jinnota li, f'riġlejn Mamayev Kurgan, inbena stadium internazzjonali, il-Volgograd Arena<ref>{{Ċita web|url=https://motopangaea.com/2014/07/09/volgograd-so-good-they-re-named-it-twice/|titlu=Volgograd. So Good They (Re) Named it Twice.|kunjom=geoffkeys|data=2014-07-09|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-09-06}}</ref>. '''<big>Attakki terroristiċi</big>''' Fl-24 ta' Awwissu 2005, it-Titjira 1353 ta' Volga-AviaExpress, ajruplan Tupolev Tu-134, bin-numru ta' reġistrazzjoni RA-65080, li kien qed itir minn Moska għal Volgograd, sploda fl-arja f'attakk terroristiku suwiċida Iżlamiku. L-34 passiġġier u d-9 membri tal-ekwipaġġ abbord inqatlu. Fil-21 ta' Ottubru 2013, għall-ħabta tas-2:00 PM, uffiċjali tal-intelligence Russa ħabbru li bomba li kienet qed tinġarr minn mara kienet splodiet fuq xarabank li kien qed iġorr 40 passiġġier fil-waqfa tax-xarabank ta' Lesobaza. Irina Gogolieva, kelliema għall-Ministeru tas-Sitwazzjonijiet ta' Emerġenza, ikkonfermat li mill-inqas 5 persuni nqatlu u 17 oħra indarbu. L-għada, Vladimir Markin tal-Kumitat Investigattiv tal-Federazzjoni Russa ħabbar li l-awtur tal-attakk kien Naida Asialova, mara ta' 30 sena minn Dagestan. == Ekonomija == Għalkemm il-belt kienet fuq rotta kummerċjali importanti għat-trasport tal-injam, qamħ, qoton, ħadid fondut, ħut, melħ u żejt tal-kittien, il-firxa ekonomika tax-xmara Volga kienet relattivament żgħira. Meta l-ewwel linji ferrovjarji ġew konnessi ma' Moska fl-1871, din iż-żona iżolata f'daqqa waħda u b'mod effiċjenti ġiet konnessa mal-bqija tal-imperu. Bis-saħħa ta' dik il-konnessjoni, il-provinċja saret produttur, proċessur u esportatur ewlieni tal-qamħ, li kien iforni l-biċċa l-kbira tar-Russja. Sas-snin 1890, l-ekonomija ta' Volgograd (dak iż-żmien Tsaritsyn), tiddependi prinċipalment fuq il-kummerċ tal-qamħ, in-nafta, il-ħut u l-melħ. Il-Volgograd moderna tibqa' belt industrijali importanti. L-industriji jinkludu l-bini tal-vapuri, ir-raffinar taż-żejt, il-produzzjoni tal-azzar u l-aluminju, il-manifattura ta' makkinarju tqil u vetturi fl-Impjant tat-Tratturi ta' Volgograd u l-impjant Titan-Barrikady, u l-produzzjoni kimika. L-Impjant Idroelettriku kbir ta' Volgograd jinsab distanza qasira lejn it-tramuntana ta' Volgograd. Fin-nofsinhar tal-belt ħdejn ix-xmara Lukoil topera r-Raffinerija kbira ta' Volgograd. == Ġemellaġġ == * {{Flagicon|UK}} [[Coventry]] ([[Renju Unit]]) ; * {{Flagicon|FRA}} [[Dijon]] ([[Franza]]) ; * {{Flagicon|CZE}} [[Ostrava]] ([[Ċekja]]) ; * {{Flagicon|FIN}} [[Kemi]] ([[Finlandja]]) ; * {{Flagicon|ITA}} [[Turin]] ([[Italja]]) ; * {{Flagicon|BEL}} [[Liège]] ([[Belġju]]) ; * {{Flagicon|EGY}} [[Port Said]] ([[Eġittu]]) ; * {{Flagicon|IND}} [[Chennai]] ([[Indja]]) ; * {{Flagicon|JPN}} [[Hiroshima]] ([[Ġappun]]) ; * {{Flagicon|GER}} [[Kolonja]] ([[Ġermanja]]) ; * {{Flagicon|GER}} [[Ċemnitz]] ([[Ġermanja]]) ; * {{Flagicon|CAN}} [[Toronto]] ([[Kanada]]) ; * {{Flagicon|USA}} [[Cleveland]] ([[Stati Uniti]]) ; * {{Flagicon|CHN}} [[Jilin]] ([[Ċina]]) ; * {{Flagicon|CHN}} [[Chengdu]] ([[Ċina]]) ; * {{Flagicon|SER}} [[Kruševac]] ([[Serbja]]) ; * {{Flagicon|BUL}} [[Ruse]] ([[Bulgarija]]) ; * {{Flagicon|BUL}} [[Sandanski]] ([[Bulgarija]]) ; * {{Flagicon|POL}} [[Płońsk]] ([[Polonja]]) ; * {{Flagicon|USA}} [[Orlando]] ([[Stati Uniti]]) ; * {{Flagicon|ITA}} [[Olevano Romano]] ([[Italja]]) ; * {{Flagicon|TUR}} [[Iżmir]] ([[Turkija]]). == Referenzi == iefd9259fmty5ik4sxk4nqxwy8ipr95 0 34617 331955 2026-09-06T22:06:04Z JovalQC 21720 Created by translating the opening section from the page "[[:fr:Special:Redirect/revision/239233050|Versailles]]" 331955 wikitext text/x-wiki '''Versailles''' {{MSAPI|/vɛʁ.saj/}} il - belt kapitali tad- dipartiment ta' Yvelines fir- reġjun ta' [[Ile-de-France|Île-de-France]], magħrufa mad-dinja kollha għall- [[Palazz ta' Versailles|kastell]] u l-ġonna tagħha, siti elenkati taħt l-awspiċi tal [[UNESCO|-UNESCO]] fil-lista tal- [[Sit ta' Wirt Dinji|wirt dinji]] tal-umanità. Skont iċ-ċensiment tal-2023, il-popolazzjoni tal-belt hija ta' {{Unité|84095|[[gentilé|habitants]]}} . Belt ġdida maħluqa bir-rieda tar-Re {{souverain2|Louis XIV}}, kienet il- belt kapitali ta' Franza għal seklu sħiħ, mill -1682 sal- 1789, iżda wkoll fl-1871 u saret waħda mill-bennieni tar- [[Rivoluzzjoni Franċiża]] . Wara li tilfet l-istatus tagħha bħala belt rjali, saret il-belt kapitali tad-dipartiment ta' Seine-et-Oise fl- 1790, imbagħad tal- Yvelines fl- 1968, u ta' vqosat . Versailles hija magħrufa wkoll storikament talli kienet is-sit tal-iffirmar ta’ żewġ trattati It- Trattat ta' Versailles tal-1783, li temm il- Gwerra tal-Indipendenza Amerikana, u t- Trattat ta' Versailles tal-1919, li impona fuq il-Ġermanja u l-alleati tagħha l-kundizzjonijiet tat-telfa fi tmiem l- [[L-Ewwel Gwerra Dinjija|Ewwel Gwerra Dinjija]] . Versailles, li tinsab fis-subborgi tal-punent tal-kapitali Franċiża, {{unité|17.1|km}} miċ- ċentru ta' Pariġi, tinsab fil {{s-|XXI}} belt residenzjali għanja b'ekonomija bbażata predominantement fuq is-servizzi u tikkostitwixxi destinazzjoni turistika internazzjonali ewlenija. Huwa dejjem f'Versailles li d-deputati u s-senaturi jiltaqgħu fil- kungress fil-kastell biex jirratifikaw kwalunkwe modifika tal- kostituzzjoni . Billi tospita l- Università ta' Versailles-Saint-Quentin (UVSQ), bl- iperċentru ta' Montigny-le-Bretonneux, u bosta kumpaniji,<ref>{{Ċita web|url=https://www.lesechos.fr/pme-regions/ile-de-france/a-versailles-nature-decouvertes-implante-son-siege-dans-un-cadre-attractif-1140778|titlu=A Versailles, Nature & Découvertes implante son siège dans un cadre attractif|data=2019-10-17|sit=Les Echos|data-aċċess=2024-07-27}}</ref> il-belt hija parti mill-proġett tal-grupp ta' kompetittività teknoloġika ta' Paris-Saclay . == Ġeografija == Il-belt ta' Versailles tinsab 16.8 kilometri lejn il-lbiċ tal-[[Katidral ta' Notre-Dame de Paris|Katidral ta' Notre-Dame]] f'[[Pariġi]]. Għalkemm hija l-belt kapitali tad-dipartiment ta' [[Yvelines]], hija kompletament barra miċ-ċentru, peress li fil-fatt tmiss mad-dipartiment ta' [[Hauts-de-Seine]]. 4hwzped3z0r94wdwgvr3br0rgp77l0v 331957 331955 2026-09-06T22:58:30Z JovalQC 21720 /* */ Infobox city create 331957 wikitext text/x-wiki {{Infobox city}} '''Versailles''' {{MSAPI|/vɛʁ.saj/}} il - belt kapitali tad- dipartiment ta' Yvelines fir- reġjun ta' [[Ile-de-France|Île-de-France]], magħrufa mad-dinja kollha għall- [[Palazz ta' Versailles|kastell]] u l-ġonna tagħha, siti elenkati taħt l-awspiċi tal [[UNESCO|-UNESCO]] fil-lista tal- [[Sit ta' Wirt Dinji|wirt dinji]] tal-umanità. Skont iċ-ċensiment tal-2023, il-popolazzjoni tal-belt hija ta' {{Unité|84095|[[gentilé|habitants]]}} . Belt ġdida maħluqa bir-rieda tar-Re {{souverain2|Louis XIV}}, kienet il- belt kapitali ta' Franza għal seklu sħiħ, mill -1682 sal- 1789, iżda wkoll fl-1871 u saret waħda mill-bennieni tar- [[Rivoluzzjoni Franċiża]] . Wara li tilfet l-istatus tagħha bħala belt rjali, saret il-belt kapitali tad-dipartiment ta' Seine-et-Oise fl- 1790, imbagħad tal- Yvelines fl- 1968, u ta' vqosat . Versailles hija magħrufa wkoll storikament talli kienet is-sit tal-iffirmar ta’ żewġ trattati It- Trattat ta' Versailles tal-1783, li temm il- Gwerra tal-Indipendenza Amerikana, u t- Trattat ta' Versailles tal-1919, li impona fuq il-Ġermanja u l-alleati tagħha l-kundizzjonijiet tat-telfa fi tmiem l- [[L-Ewwel Gwerra Dinjija|Ewwel Gwerra Dinjija]] . Versailles, li tinsab fis-subborgi tal-punent tal-kapitali Franċiża, {{unité|17.1|km}} miċ- ċentru ta' Pariġi, tinsab fil {{s-|XXI}} belt residenzjali għanja b'ekonomija bbażata predominantement fuq is-servizzi u tikkostitwixxi destinazzjoni turistika internazzjonali ewlenija. Huwa dejjem f'Versailles li d-deputati u s-senaturi jiltaqgħu fil- kungress fil-kastell biex jirratifikaw kwalunkwe modifika tal- kostituzzjoni . Billi tospita l- Università ta' Versailles-Saint-Quentin (UVSQ), bl- iperċentru ta' Montigny-le-Bretonneux, u bosta kumpaniji,<ref>{{Ċita web|url=https://www.lesechos.fr/pme-regions/ile-de-france/a-versailles-nature-decouvertes-implante-son-siege-dans-un-cadre-attractif-1140778|titlu=A Versailles, Nature & Découvertes implante son siège dans un cadre attractif|data=2019-10-17|sit=Les Echos|data-aċċess=2024-07-27}}</ref> il-belt hija parti mill-proġett tal-grupp ta' kompetittività teknoloġika ta' Paris-Saclay . == Ġeografija == Il-belt ta' Versailles tinsab 16.8 kilometri lejn il-lbiċ tal-[[Katidral ta' Notre-Dame de Paris|Katidral ta' Notre-Dame]] f'[[Pariġi]]. Għalkemm hija l-belt kapitali tad-dipartiment ta' [[Yvelines]], hija kompletament barra miċ-ċentru, peress li fil-fatt tmiss mad-dipartiment ta' [[Hauts-de-Seine]]. == Klima == Fl-2020, il-klima predominanti ġiet ikklassifikata bħala Cfb, skont il-klassifikazzjoni Köppen-Geiger għall-perjodu 1988-2017, jiġifieri klima moderata b'sjuf friski u mingħajr staġun xott. Barra minn hekk, Météo-France ippubblikat tipoloġija ġdida tal-klimi ta' Franza metropolitana fl-2020, fejn il-muniċipalità hija esposta għal klima oċeanika modifikata u tinsab fir-reġjun klimatiku tal-Baċir ta' Pariġi tal-Lbiċ, ikkaratterizzat minn xita baxxa, partikolarment fir-rebbiegħa (120 sa 150 mm) u xtiewi kesħin (3.5°C). Tinsab ukoll fiż-żona H1a skont ir-regolamenti ambjentali tal-2020 għal kostruzzjoni ġdida<ref>{{Ċita web|url=https://meteofrance.com/changement-climatique/le-climat-en-france-hexagonale-et-corse|titlu=Le climat en France hexagonale et Corse {{!}} Météo-France|sit=meteofrance.com|lingwa=fr|data-aċċess=2026-09-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.ecologie.gouv.fr/politiques-publiques/reglementation-environnementale-re2020|titlu=Réglementation environnementale RE2020 {{!}} Ministères Transition écologique, Aménagement du Territoire, Transports, Ville et Logement|sit=www.ecologie.gouv.fr|lingwa=fr|data-aċċess=2026-09-06}}</ref>. == Etimoloġija == L-isem Versailles jidher għall-ewwel darba f'dokument medjevali datat 1038. Fis-sistema fewdali ta' [[Franza]] medjevali, is-sinjuri ta' Versailles kienu direttament subordinati għar-[[Re ta' Franza]], mingħajr ebda sid intermedju bejniethom u r-re; madankollu, ma kinux sinjuri importanti ħafna. == Storja == L-attività agrikola tiegħu u l-post tiegħu fit-triq minn Pariġi għal [[Dreux]] u n-[[Normandija]] ġabu l-ġid lir-raħal, li laħaq il-qofol tiegħu fi tmiem is-seklu 13, l-hekk imsejjaħ "seklu ta' San Luqa", famuż għall-prosperità tat-Tramuntana ta' [[Franza]] u l-bini ta' katidrali Gotiċi. Is-seklu 14 ġab miegħu l-Mewt l-Iswed u l-Gwerra tal-Mitt Sena, u magħhom, il-mewt u l-qerda. Fi tmiem il-Gwerra tal-Mitt Sena fis-seklu 15, ir-raħal beda jirkupra, b'popolazzjoni ta' 100 abitant biss<ref>{{Ċita web|url=https://www.versailles.fr/222/decouvrir-versailles/histoire-de-versailles/versailles-depuis-son-origine.htm|titlu=Versailles depuis son origine|kunjom=Versailles|isem=Ville de|sit=Ville de Versailles|lingwa=fr|data-aċċess=2026-09-06}}</ref>. Fl-1561, Martial de Loménie, Segretarju tal-Istat għall-Finanzi taħt ir-Re [[Karlu IX ta' Franza|Karlu IX]], sar is-sinjur ta' Versailles. Huwa kiseb permess biex jistabbilixxi erba' fieri annwali u suq ta' kull ġimgħa nhar ta' Ħamis. Dak iż-żmien, Versailles kellha biss 500 abitant. Loménie nqatlet waqt il-massakru ta' Jum San Bartilmew fl-24 ta' Awwissu 1572. Fl-1575, Albert de Gondi, raġel minn [[Firenze]] li kien ġie [[Franza]] ma' [[Catherine de Medici]], xtara s-sinjorija ta' Versailles<ref>{{Ċita enċiklopedija|titlu=Histoire de Versailles|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Histoire_de_Versailles&oldid=238824358|data-aċċess=2026-09-06|lingwa=fr|data=2026-08-21|iktar=Page Version ID: 238824358}}</ref>. '''<big>Luwiġi XIII</big>''' Minn dakinhar 'il quddiem Versailles kienet il-pussess tal-familja Gondi, familja ta' parlamentari sinjuri u influwenti fil-[[Parlament ta' Pariġi]]. Diversi drabi matul is-snin 1610, id-de Gondis stiednu lir-Re [[Luwiġi XIII ta' Franza|Luwiġi XIII]] biex jikkaċċja fil-foresti kbar madwar Versailles. Fl-1622, ir-re xtara biċċa foresta għall-kaċċa privata tiegħu. Fl-1624, akkwista aktar art u fada lil Philibert Le Roy bil-bini ta' post żgħir tal-kaċċa mibni minn briks aħmar u ġebel b'saqaf tal-lavanja. Fl-1632, ir-re xtara t-totalità tal-art u s-sinjorija ta' Versailles mingħand Jean-François de Gondi. Il-post tal-kaċċa tkabbar għad-daqs ta' kastell żgħir bejn l-1632 u l-1634<ref>{{Ċita web|url=https://www.radiofrance.fr/franceinter/podcasts/le-fil-de-l-histoire/le-fil-de-l-histoire-du-dimanche-06-septembre-2026-4164347|titlu=Comment Versailles, de simple pavillon de chasse, est-il devenu le symbole de la monarchie française ?|data=2026-09-06|sit=France Inter|lingwa=fr|data-aċċess=2026-09-06}}</ref>. Fiż-żmien tal-mewt ta' [[Luwiġi XIII ta' Franza|Luwiġi XIII]] fl-1643, ir-raħal kellu 1,000 abitant. Dan il-kastell żgħir kien is-sit ta’ wieħed mill-avvenimenti storiċi li seħħew matul ir-renju ta’ [[Luwiġi XIII ta' Franza|Luwiġi XIII]], fl-10 ta’ Novembru 1630, meta, f’Jum id-Dupes, il-partit tar-reġina omm ġie megħlub u [[Richelieu]] ġie kkonfermat bħala Prim Ministru. '''<big>Luwiġi XIV</big>''' [[Stampa:Versailles statue équestre Louis le Grand.jpg|nofs|daqsminuri|Statwa ekwestri ta' [[Luwiġi XIV ta' Franza|Luwiġi XIV]] fuq il-Place d'Armes quddiem il-[[Palazz ta' Versailles]].]] Ir-Re [[Luwiġi XIV ta' Franza|Luwiġi XIV]], iben [[Luwiġi XIII ta' Franza|Luwiġi XIII]], kellu biss erba’ snin meta miet missieru. Kien 20 sena wara, fl-1661, meta [[Luwiġi XIV ta' Franza|Luwiġi XIV]] beda r-renju personali tiegħu, li r-re żagħżugħ wera interess f’Versailles. L-idea li jitlaq minn [[Pariġi]], fejn, bħala tifel, kien esperjenza direttament l-insurrezzjoni tal-Fronde, qatt ma telqitu. [[Louis XIV ta' Franza|Louis XIV]] ikkummissjona lill-perit tiegħu Le Vau u lill-perit tal-pajsaġġ tiegħu Le Nôtre biex jittrasformaw il-kastell ta’ missieru, kif ukoll il-park, sabiex jakkomodaw il-qorti. Fl-1678, wara t-Trattat ta’ Nijmegen, ir-re ddeċieda li l-qorti u l-gvern kellhom jiġu stabbiliti b’mod permanenti f’Versailles, li ġara fis-6 ta’ Mejju 1682<ref>{{Ċita web|url=https://www.radiofrance.fr/franceinter/podcasts/le-fil-de-l-histoire/le-fil-de-l-histoire-du-dimanche-06-septembre-2026-4164347|titlu=Comment Versailles, de simple pavillon de chasse, est-il devenu le symbole de la monarchie française ?|data=2026-09-06|sit=France Inter|lingwa=fr|data-aċċess=2026-09-06}}</ref>. Ir-raħal il-qadim u l-knisja ta’ Saint Julien twaqqgħu biex jagħmlu spazju għal bini li fih kienu jinsabu s-servizzi amministrattivi li jimmaniġġjaw il-ħajja ta’ kuljum fil-kastell. Fuq iż-żewġ naħat tal-Avenue de Paris inbnew il-viċinat ta’ Notre-Dame u l-viċinat ta’ Saint-Louis, bi knejjes kbar ġodda, swieq, u mansions aristokratiċi, kollha mibnija fi stil omoġenju ħafna skont il-mudelli stabbiliti mis-Surintendant des Bâtiments du Roi. Versailles kien sit ta’ kostruzzjoni vast għal ħafna snin. Ftit ftit, dawk kollha li kellhom bżonn jew xtaqu jgħixu qrib iċ-ċentru tal-poter ġew Versailles. Mal-mewt tar-Re Xemx fl-1715, ir-raħal ta’ Versailles kien evolva f’belt ta’ madwar 30,000 abitant<ref>{{Ċita web|url=https://www.chateauversailles.fr/decouvrir/histoire|titlu=L'histoire {{!}} Château de Versailles|sit=www.chateauversailles.fr|lingwa=fr|data-aċċess=2026-09-06}}</ref>. '''<big>Luwiġi XV u Luwiġi XVI</big>''' [[Stampa:Versailles Pierre-Denis Martin.jpg|nofs|daqsminuri|Il-[[Palazz ta' Versailles]] fl-1722, minn Pierre-Denis Martin]] Meta l-qorti tar-Re [[Luwiġi XV ta’ Franza|Luwiġi XV]] irritornat lejn Versailles fl-1722, il-belt kellha 24,000 abitant. Bir-renju ta’ [[Luwiġi XV ta’ Franza|Luwiġi XV]], Versailles kibret aktar. Versailles kienet il-belt kapitali tal-aktar saltna b’saħħitha fl-[[Ewropa]], u l-[[Ewropa]] kollha kienet tammira l-arkitettura u x-xejriet tad-disinn ġodda tagħha. Fi żmien qasir, ir-regoli stretti tal-bini deċiżi taħt [[Luwiġi XIV ta' Franza|Luwiġi XIV]] ma baqgħux jiġu rispettati, l-ispekulazzjoni tal-proprjetà immobbli ffjorixxet, u l-lottijiet li kienu ngħataw b’xejn taħt [[Luwiġi XIV ta' Franza|Luwiġi XIV]] issa kienu fis-suq bi prezzijiet għoljin. Sal-1744, il-popolazzjoni laħqet is-37,000 abitant. Il-veduta tal-belt inbidel konsiderevolment taħt ir-rejiet [[Luwiġi XV ta’ Franza|Luwiġi XV]] u [[Luwiġi XVI ta' Franza|Luwiġi XVI]]. Il-bini issa kien ogħla. Ir-Re [[Luwiġi XV ta’ Franza|Luwiġi XV]] bena Ministeru tal-Gwerra, Ministeru tal-Affarijiet Barranin (fejn it-Trattat ta’ Pariġi (1783) li temm il-Gwerra Rivoluzzjonarja Amerikana ġie ffirmat fl-1783 mar-[[Renju Unit]]), u Ministeru tal-Marina. Sal-1789, il-popolazzjoni kienet laħqet is-60,000 abitant, u Versailles issa kienet is-seba’ jew it-tmien l-akbar belt fi [[Franza]], u waħda mill-akbar bliet fl-[[Ewropa]]<ref>{{Ċita enċiklopedija|titlu=Histoire de Versailles|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Histoire_de_Versailles&oldid=238824358|data-aċċess=2026-09-06|lingwa=fr|data=2026-08-21|iktar=Page Version ID: 238824358}}</ref>. '''<big>Ir-Rivoluzzjoni Franċiża</big>''' Bħala sede tal-poter politiku, Versailles naturalment saret il-benniena tar-[[Rivoluzzjoni Franċiża]]. L-Istati Ġenerali ltaqgħu f'Versailles fil-5 ta' Mejju 1789. Il-membri tat-Tielet Stat ħadu l-Ġurament tal-Qorti tat-Tennis fl-20 ta' Ġunju 1789, u l-Assemblea Kostitwenti Nazzjonali abolixxiet il-fewdaliżmu fl-4 ta' Awwissu 1789. Eventwalment, fil-5 u s-6 ta' Ottubru 1789, folla ta' nisa flimkien ma' xi membri tal-gwardja nazzjonali minn [[Pariġi]] invadew il-kastell biex jipprotestaw kontra l-prezzijiet tal-ħobż u ġiegħlu lill-familja rjali tiċċaqlaq lejn [[Pariġi]]. L-Assemblea Kostitwenti Nazzjonali segwiet lir-re lejn [[Pariġi]] ftit wara, u Versailles tilfet ir-rwol tagħha bħala l-belt kapitali. Matul dan iż-żmien turbolenti, Jean-François Coste, li kien ukoll it-tabib ewlieni tal-Armati tar-Re, inħatar sindku ta' Versailles. Minn dakinhar 'il quddiem, Versailles tilfet ammont tajjeb mill-abitanti tagħha. Minn 60,000, il-popolazzjoni kienet naqset għal 26,974 abitant sal-1806. Il-kastell, imneżża’ mill-għamara u l-ornamenti tiegħu matul ir-Rivoluzzjoni, tħalla abbandunat, b’Napuljun biss joqgħod hemm għal lejl wieħed fil-qosor u mbagħad telaq mill-kastell għal dejjem. [[Louis Philippe I ta' Franza|Louis Philippe I]], li ħa t-tron fir-Rivoluzzjoni ta’ Lulju tal-1830, trasforma l-palazz f’Mużew Nazzjonali ddedikat għall-“glorji kollha ta’ Franza” fl-1837. Versailles kienet saret belt rieqda, post ta’ pellegrinaġġ għal dawk nostalġiċi għall-monarkija l-qadima<ref>{{Ċita web|url=http://francebalade.free.fr/paris/versailles.htm|titlu=Versailles|sit=francebalade.free.fr|data-aċċess=2026-09-06}}</ref>. '''<big>Mis-seklu 19 sal-lum</big>''' [[Il-Gwerra Franko-Prussjana]] tal-1870 reġgħet poġġiet lil Versailles fix-xena. Fit-18 ta' Jannar 1871, il-Ġermaniżi rebbieħa pproklamaw lir-re tal-Prussja, Wilhelm I, imperatur tal-[[Ġermanja]] fl-istess Sala tal-Mirja tal-kastell, f'attentat biex jivvendikaw ruħhom għall-konkwisti ta' [[Louis XIV ta' Franza|Louis XIV]] żewġ sekli qabel. Imbagħad f'Marzu tal-istess sena, wara l-insurrezzjoni tal-Komun ta' Pariġi, il-gvern tat-Tielet [[Franza|Repubblika Franċiża]] taħt Thiers irriloka lejn Versailles, u minn hemm idderieġa s-soppressjoni militari tal-insurrezzjoni. Ir-restawr ta’ monarkija kważi seħħ fl-1873, bil-parlament joffri l-kuruna lil Henri, comte de Chambord, iżda r-rifjut tiegħu li jaċċetta l-bandiera bi tliet kuluri li kienet ġiet adottata matul ir-Rivoluzzjoni għamel ir-restawr tal-monarkija impossibbli għalissa. Versailles reġgħet saret iċ-ċentru politiku ta’ [[Franza]], attiva b’diskussjonijiet diplomatiċi u xnigħat politiċi, bil-popolazzjoni tagħha tilħaq il-quċċata għal żmien qasir ta’ 61,686 fl-1872, li laħqet il-livell rekord ta’ popolazzjoni milħuq lejlet ir-[[Rivoluzzjoni Franċiża]] 83 sena qabel. Eventwalment, madankollu, ir-repubblikani tax-xellug rebħu sensiela ta’ elezzjonijiet parlamentari, u għelbu lill-partiti li jappoġġjaw restawr tal-monarkija, u l-maġġoranza l-ġdida ddeċidiet li tirriloka l-gvern lejn [[Pariġi]] f’Novembru 1879. Versailles imbagħad esperjenza tnaqqis ġdid fil-popolazzjoni (48,324 abitant fiċ-ċensiment tal-1881). Wara dan, Versailles qatt ma reġgħet iffunzjonat bħala s-sede tal-kapitali ta’ Franza, iżda l-preżenza tal-[[Assemblea Nazzjonali (Franza)|Parlament Franċiż]] hemmhekk fis-snin sebgħin tas-seklu dsatax ħalliet sala vasta, mibnija f’korsija waħda tal-palazz, li l-[[Assemblea Nazzjonali (Franza)|Parlament Franċiż]] juża meta jiltaqa’ fil-Kungress biex jemenda l-Kostituzzjoni Franċiża, kif ukoll meta l-[[President ta’ Franza]] jindirizza ż-żewġ kmamar tal-Parlament Franċiż. Fl-1911 biss, Versailles irkuprat definittivament il-livell ta’ popolazzjoni tagħha tal-1789, b’60,458 abitant fiċ-ċensiment tal-1911. Fl-1919, fi tmiem [[l-Ewwel Gwerra Dinjija]], Versailles reġgħet daħlet fid-dawl tax-xemx hekk kif id-diversi trattati li temmew il-gwerra ġew iffirmati fil-kastell innifsu u fil-Grand Trianon. Wara l-1919, hekk kif is-subborgi ta’ [[Pariġi]] komplew jespandu, Versailles ġiet assorbita miż-żona urbana ta’ [[Pariġi]], u l-belt esperjenzat tkabbir demografiku u ekonomiku qawwi, u biddletha f’belt suburbana kbira taż-żona metropolitana ta’ [[Pariġi]]. Ir-rwol ta’ Versailles bħala ċentru amministrattiv u ġudizzjarju ġie msaħħaħ fis-snin sittin u sebgħin, u b’hekk il-belt ġiet stabbilita bħala ċ-ċentru ewlieni tas-subborgi tal-punent ta’ [[Pariġi]]<ref>{{Ċita web|url=https://www.versailles.fr/222/decouvrir-versailles/histoire-de-versailles/versailles-depuis-son-origine.htm|titlu=Versailles depuis son origine|kunjom=Versailles|isem=Ville de|sit=Ville de Versailles|lingwa=fr|data-aċċess=2026-09-06}}</ref>. Versailles kien il-post fejn ġie ffirmat il-Memorandum ta' Islamabad tal-2026<ref>{{Ċita aħbar|titlu='We have lost': Trump's Iran pact seen as a strategic defeat in Washington|url=https://www.middleeasteye.net/news/we-have-lost-trump-iran-pact-seen-strategic-defeat-washington|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-06}}</ref>. == Ekonomija == Xi wħud iqisu din l-attività ekonomika bħala kajmana għal diversi snin, u dan jirrifletti x-xejra ġenerali tal-ekonomija Franċiża. Fil-fatt, hija meqjusa bħala dipendenti ħafna fuq il-punti sodi eżistenti tagħha: l-amministrazzjoni pubblika (14% tas-6,428 negozju lokali), it-turiżmu (li jġib ftit li xejn benefiċċju lill-belt ta’ Versailles), u l-ħwienet lokali. Ir-rata tal-ħolqien tan-negozji hija taħt il-15%, b’tnaqqis sinifikanti mill-2008 (meta mqabbla mal-ekonomija dgħajfa b’mod ġenerali). L-ekonomija ta’ Versailles tirċievi ftit appoġġ u hija nieqsa mill-innovazzjoni; l-ebda inizjattiva notevoli ma tittieħed f’dan il-qasam<ref>{{Ċita web|url=https://www.versailles.fr/91/economie-et-commerces.htm|titlu=Économie et commerces|kunjom=Versailles|isem=Ville de|sit=Ville de Versailles|lingwa=fr|data-aċċess=2026-09-06}}</ref>. Versailles hija notevolment id-dar tal-Kamra tal-Kummerċ u l-Industrija Versailles-Val-d'Oise-Yvelines, li tmexxi, fost affarijiet oħra, il-Port ta’ Cergy, l-Eskola tan-Negozju tal-[[ESSEC]], u 15-il ċentru ieħor ta’ taħriġ<ref>{{Ċita web|url=https://www.essec.edu/fr/|titlu=Accueil {{!}}|sit=ESSEC Business School|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-06}}</ref>. L-Iskola Għolja tal-Avukatura Legali issa tinsab f’Viroflay, belt fil-qrib<ref>{{Ċita web|url=https://www.hedac.fr/|titlu=ACCUEIL|sit=www.hedac.fr|data-aċċess=2026-09-06}}</ref>. == Kultura u wirt lokali == '''<big>Il-Palazz ta' Versailles</big>''' [[Stampa:Vue aérienne du domaine de Versailles par ToucanWings - Creative Commons By Sa 3.0 - 073.jpg|nofs|daqsminuri|Il-[[Palazz ta' Versailles]], jidher minn fuq]] Dan jinkludi l-monumenti ġestiti mill-Istabbiliment Pubbliku tal-[[Palazz ta' Versailles]] u primarjament jinkludi l-[[Palazz ta' Versailles]] innifsu, Sit ta' Wirt Dinji tal-[[UNESCO]]. Kien is-sede tal-qorti rjali Franċiża taħt [[Luwiġi XIV ta' Franza|Luwiġi XIV]], [[Luwiġi XV ta’ Franza|Luwiġi XV]], u [[Luwiġi XVI ta' Franza|Luwiġi XVI]]. L-[[Ingilterra]] rrikonoxxiet l-indipendenza tal-[[Stati Uniti|Istati Uniti]] hemmhekk (1783), l-unifikazzjoni tat-[[It-Tieni Reich|Tieni Reich]] (1871) ġiet ipproklamata hemmhekk, u t-[[Trattat ta' Versailles]] (1919) ġie ffirmat fis-Sala tal-Mirja. Għadu fil-Palazz li l-membri tal-Parlament jiltaqgħu fil-Kungress biex jirratifikaw kwalunkwe emenda għall-Kostituzzjoni. '''<big>Ġnien ta' Versailles</big>''' Il-ġonna tal-[[Palazz ta' Versailles]] jinsabu fil-punent tal-[[Palazz ta' Versailles]]. Fost it-386 opra tal-arti li jżejnu l-ġonna, inklużi 221 statwa, Apollo għandu post prominenti. Huwa mpinġi seba’ darbiet f’diversi postijiet madwar il-park. L-immaġni idealizzata tar-[[Luwiġi XIV ta' Franza|Re Xemx]] hija l-aktar impressjonanti fil-baċir li jġib ismu, li jħares fuq il-Kanal il-Kbir.<gallery mode="packed"> Stampa:Vue aérienne du domaine de Versailles le 20 août 2014 par ToucanWings - Creative Commons By Sa 3.0 - 22.jpg|Il-ġonna tal-[[Palazz ta' Versailles]], jidhru minn fuq Stampa:Palace of Versailles, Bassin d’Apollon.jpg|Baċir ta' Apollo Stampa:Vue aérienne du domaine de Versailles par ToucanWings - Creative Commons By Sa 3.0 - 146.jpg|Veduta mill-ajru tal-Baċir ta' Apollo Stampa:Potager du Roi.jpg|Ġnien tal-Ħaxix tar-Re </gallery> == Ġemellaġġ == * {{Flagicon|GER}} [[Potsdam]] ([[Ġermanja]]) ; * {{Flagicon|TWN}} [[Tajpej]] ([[Tajwan]]) ; * {{Flagicon|KOR}} [[Gyeongju]] ([[Korea t'Isfel]]) ; * {{Flagicon|JPN}} [[Nara]] ([[Ġappun]]). == Referenzi == p67n9o4cwp0wcgzasw2jkggvw5eos1f 0 34618 331958 2026-09-06T23:05:44Z JovalQC 21720 Created by translating the opening section from the page "[[:fr:Special:Redirect/revision/238985871|Saint-Denis (Seine-Saint-Denis)]]" 331958 wikitext text/x-wiki '''Saint-Denis''' ( <small>pronunzja :</small> {{MSAPI|/sɛ̃.d(ə).ni/}} <small>tmiss ma</small> {{MSAPI|/sɛ̃.ni/}} tal- [[Pariġi|kapitali]], fid- dipartiment ta' Seine-Saint-Denis, li tagħha hija sottoprefettura, fir -reġjun ta [[Ile-de-France|' Île-de-France]] . Issir muniċipalità ġdida fi{{Data|1er janvier 2025}} billi tinkorpora l-muniċipalità ta' Pierrefitte-sur-Seine . Diġà l-aktar muniċipalità importanti fid-dipartiment qabel Montreuil, imbagħad issir l-aktar waħda popolata [[Ile-de-France|f'Île-de-France]] wara [[Pariġi]] . L-abitanti tagħha jissejħu ''Dionisjani'' u nisa ''Dionisjani'' . Post ta' passaġġ minn Pariġi għall-Ewropa ta' Fuq, Saint-Denis għandu parti mill-importanza tiegħu għall-figura tal-martri San Denis u sħabu, li kienu fl-oriġini tal-Abbazija ta' Saint-Denis. Aktar tard, kważi r- rejiet, ir-reġini u l-prinċpijiet kollha ta' Franza ġew midfuna f'Saint-Denis, u b'hekk taw destin storiku u żvilupp konsiderevoli lill- knisja tal-abbazija . Il-belt imbagħad esperjenzat it-tieni perjodu ta’ żvilupp konsiderevoli matul l-era industrijali u post-industrijali, b’tkabbir demografiku sinifikanti. Wara l-kriżi industrijali tas-snin sebgħin u tmenin, il-belt reġgħet irnexxielha tirkupra fis-settur tas-servizzi madwar l- Stade de France . Mill-2000 'l hawn, flimkien mal-muniċipalitajiet ġirien ta' Aubervilliers u Pantin, Saint-Denis irreġistra waħda mill-aktar rati qawwija ta' tkabbir demografiku fir- [[Ile-de-France|reġjun ta' Pariġi]] . == Ġeografija == Saint-Denis hija belt fis-subborgi tat-tramuntana ta' Pariġi, li tmiss mal-belt—speċifikament mat-18-il arrondissement, bil-konfini jibdew ħdejn il-Porte des Poissonniers u jkomplu sal-Porte de la Chapelle u l-Porte d'Aubervilliers—u kienet iċ-ċentru amministrattiv ta' arrondissement fid-dipartiment ta' Seine-Saint-Denis (93) mill-1993. Saint-Denis tinsab fil-Plaine de France. Il-parti tan-nofsinhar tal-belt, li tinsab bejn il-Kanal ta' Saint-Denis u Pariġi, tikkostitwixxi l-Plaine Saint-Denis, li testendi wkoll f'Aubervilliers u Saint-Ouen-sur-Seine. Lejn it-tramuntana tinsab il-komun ta' qabel ta' Pierrefitte-sur-Seine, li kien muniċipalità kompletament indipendenti sal-31 ta' Diċembru 2024. 2trzgovd63mmgxfd9f5gbebd9az97el 331960 331958 2026-09-06T23:37:57Z JovalQC 21720 Infobox city create 331960 wikitext text/x-wiki {{Infobox city}} '''Saint-Denis''' ( <small>pronunzja :</small> {{MSAPI|/sɛ̃.d(ə).ni/}} <small>tmiss ma</small> {{MSAPI|/sɛ̃.ni/}} tal- [[Pariġi|kapitali]], fid- dipartiment ta' Seine-Saint-Denis, li tagħha hija sottoprefettura, fir -reġjun ta [[Ile-de-France|' Île-de-France]]. Issir muniċipalità ġdida fi{{Data|1er janvier 2025}} billi tinkorpora l-muniċipalità ta' Pierrefitte-sur-Seine . Diġà l-aktar muniċipalità importanti fid-dipartiment qabel Montreuil, imbagħad issir l-aktar waħda popolata [[Ile-de-France|f'Île-de-France]] wara [[Pariġi]] . L-abitanti tagħha jissejħu ''Dionisjani'' u nisa ''Dionisjani'' . Post ta' passaġġ minn Pariġi għall-Ewropa ta' Fuq, Saint-Denis għandu parti mill-importanza tiegħu għall-figura tal-martri San Denis u sħabu, li kienu fl-oriġini tal-Abbazija ta' Saint-Denis. Aktar tard, kważi r- rejiet, ir-reġini u l-prinċpijiet kollha ta' Franza ġew midfuna f'Saint-Denis, u b'hekk taw destin storiku u żvilupp konsiderevoli lill- knisja tal-abbazija . Il-belt imbagħad esperjenzat it-tieni perjodu ta’ żvilupp konsiderevoli matul l-era industrijali u post-industrijali, b’tkabbir demografiku sinifikanti. Wara l-kriżi industrijali tas-snin sebgħin u tmenin, il-belt reġgħet irnexxielha tirkupra fis-settur tas-servizzi madwar l- Stade de France . Mill-2000 'l hawn, flimkien mal-muniċipalitajiet ġirien ta' Aubervilliers u Pantin, Saint-Denis irreġistra waħda mill-aktar rati qawwija ta' tkabbir demografiku fir- [[Ile-de-France|reġjun ta' Pariġi]] . == Ġeografija == Saint-Denis hija belt fis-subborgi tat-tramuntana ta' Pariġi, li tmiss mal-belt—speċifikament mat-18-il arrondissement, bil-konfini jibdew ħdejn il-Porte des Poissonniers u jkomplu sal-Porte de la Chapelle u l-Porte d'Aubervilliers—u kienet iċ-ċentru amministrattiv ta' arrondissement fid-dipartiment ta' [[Seine-Saint-Denis]] (93) mill-1993. Saint-Denis tinsab fil-Plaine de France. Il-parti tan-nofsinhar tal-belt, li tinsab bejn il-[[Kanal ta' Saint-Denis]] u [[Pariġi]], tikkostitwixxi l-Plaine Saint-Denis, li testendi wkoll f'[[Aubervilliers]] u [[Saint-Ouen-sur-Seine]]. Lejn it-tramuntana tinsab il-komun ta' qabel ta' Pierrefitte-sur-Seine, li kien muniċipalità kompletament indipendenti sal-31 ta' Diċembru 2024. == Storja == Matul l-istorja tiegħu, Saint-Denis kien assoċjat mill-qrib mad-dar rjali Franċiża. Minn Dagobert I (ċ. 603–639), kważi kull re Franċiż kien midfun fil-Bażilika. Madankollu, Saint-Denis huwa aktar antik minn hekk. Fit-2 seklu, kien hemm raħal Gallo-Ruman jismu Catolacus fil-post li jokkupa Saint-Denis illum. Saint Denis, l-ewwel isqof ta’ [[Pariġi]] u l-qaddis patrun ta’ Franza, ġie martrifjat madwar is-sena 250 AD u midfun fiċ-ċimiterju ta’ Catolacus. Il-qabar ta’ Denis malajr sar post ta’ qima. Madwar is-sena 475 AD, Sainte Geneviève kellha kappella żgħira mibnija fuq il-qabar ta’ Denis, li sa dak iż-żmien kien sar destinazzjoni popolari għall-pellegrini. Kienet din il-kappella li Dagobert I kien reġa’ bena u biddel f’monasteru rjali. Dagobert ta ħafna privileġġi lill-monasteru: l-indipendenza mill-isqof ta’ Pariġi, id-dritt li jorganizza suq, u, l-aktar importanti, kien midfun f’Saint-Denis; tradizzjoni li ġiet segwita minn kważi s-suċċessuri kollha tiegħu. Matul il-Medju Evu, minħabba l-privileġġi mogħtija minn Dagobert, Saint-Denis kibret u saret importanti ħafna. Negozjanti minn madwar l-[[Ewropa]] kollha (u tabilħaqq mill-Imperu [[Biżantini|Biżantin]]) kienu jiġu jżuru s-suq tagħha<ref>{{Ċita web|url=https://archeologie.culture.gouv.fr/saint-denis/fr/saint-denis|titlu=Saint Denis {{!}} Saint-Denis, une ville au Moyen Âge|sit=archeologie.culture.gouv.fr|data-aċċess=2026-09-06}}</ref>. Fl-1140, l-Abbati Suger, kunsillier tar-Re, ta aktar privileġġi liċ-ċittadini ta’ Saint-Denis. Huwa beda wkoll ix-xogħol tat-tkabbir tal-[[Bażilika ta’ Saint Denis]] li għadha teżisti llum, li spiss tiġi kkwotata bħala l-ewwel eżempju tal-Arkitettura Gotika bikrija. Il-knisja l-ġdida ġiet ikkonsagrata fl-1144<ref>{{Ċita enċiklopedija|titlu=Profanation des tombes de la basilique Saint-Denis|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Profanation_des_tombes_de_la_basilique_Saint-Denis&oldid=237320109|data-aċċess=2026-09-06|lingwa=fr|data=2026-06-24|iktar=Page Version ID: 237320109}}</ref>. Saint-Denis tneħħiet mill-popolazzjoni fil-Gwerra tal-Mitt Sena; mill-10,000 ċittadin tagħha, 3,000 biss baqgħu wara l-gwerra. Matul [[il-Gwerer tar-Reliġjon Franċiżi]], [[il-Battalja ta’ Saint-Denis]] ġiet miġġielda bejn il-Kattoliċi u l-Protestanti fl-10 ta’ Novembru 1567. Il-[[Protestantiżmu|Protestanti]] ġew megħluba, iżda l-kmandant Kattoliku [[Anne de Montmorency]] inqatlet. Fl-1590, il-belt ċediet lil [[Enriku IV]], li kkonverta għall-[[Kattoliċiżmu]] fl-1593 fl-[[abbazija ta’ Saint-Denis]]<ref>{{Ċita web|url=https://archeologie.culture.gouv.fr/saint-denis/fr/saint-denis|titlu=Saint Denis {{!}} Saint-Denis, une ville au Moyen Âge|sit=archeologie.culture.gouv.fr|data-aċċess=2026-09-06}}</ref>. Ir-Re [[Luwiġi XIV ta' Franza|Luwiġi XIV]] (1638-1715) beda diversi industriji f’Saint-Denis: imtieħen tal-insiġ u tal-għażil u ħwienet taż-żebgħa. Is-suċċessur tiegħu, [[Luwiġi XV ta’ Franza|Luwiġi XV]] (1710-1774), li bintu kienet soru fil-kunvent Karmelitan, ħa interess qawwi fil-belt: żied kappella mal-kunvent u rrinova wkoll il-bini tal-abbazija rjali<ref>{{Ċita web|url=https://www.histoire-et-civilisations.com/thematiques/moyen-age/saint-denis-les-rois-de-france-reposent-en-banlieue-dans-le-93-90427.php|titlu=Saint-Denis : les rois de France reposent en banlieue dans le 93|data=2023-09-19CEST16:13:16+02:00|sit=Histoire et Civilisations.com|lingwa=fr-FR|data-aċċess=2026-09-06}}</ref>. Matul ir-[[Rivoluzzjoni Franċiża]], mhux biss il-belt ingħatat l-isem ġdid ta’ “Franciade” mill-1793 sal-1803, iżda n-nekropoli rjali ġiet misruqa u meqruda. Il-fdalijiet tneħħew mill-oqbra u ntremew flimkien; matul ir-Restawr Franċiża, peress li ma setgħux jiġu magħżula aktar, ġew midfuna mill-ġdid f’osswarju komuni. L-aħħar re li ġie midfun f'Saint-Denis kien [[Luwiġi XVIII ta' Franza|Luwiġi XVIII]] (1755 – 1824). Wara li [[Franza]] saret repubblika u imperu, Saint-Denis tilfet l-assoċjazzjoni tagħha mar-royalty. Fl-1 ta' Jannar 1860, il-belt ta' [[Pariġi]] ġiet imkabbra billi ġew annessi komuni ġirien. F'dik l-okkażjoni, il-komun ta' [[La Chapelle-Saint-Denis]] ġie xolt u maqsum bejn il-belt ta' [[Pariġi]], Saint-Denis, [[Saint-Ouen]], u [[Aubervilliers]]. Saint-Denis irċieva l-parti tal-majjistral ta' [[La Chapelle-Saint-Denis]]<ref>{{Ċita web|url=https://www.saint-denis-basilique.fr/decouvrir/histoire-du-monument|titlu=Histoire du monument - CMN|kunjom=CMN|sit=www.saint-denis-basilique.fr|lingwa=fr-FR|data-aċċess=2026-09-06}}</ref>. Matul is-seklu 19, Saint-Denis saret dejjem aktar industrijalizzata. It-trasport tjieb ħafna: fl-1824 inbena l-Canal Saint-Denis, li jgħaqqad il-Canal de l'Ourcq fil-grigal ta' [[Pariġi]] max-Xmara Seine fil-livell ta' L'Île-Saint-Denis, u fl-1843 l-ewwel ferrovija waslet Saint-Denis. Sa tmiem is-seklu, kien hemm 80 fabbrika f'Saint-Denis. Il-preżenza ta’ tant industriji wasslet ukoll għal moviment soċjalista importanti. Fl-1892, Saint-Denis eleġġiet l-ewwel amministrazzjoni soċjalista tagħha, u sas-snin 20, il-belt kienet kisbet il-laqam ta’ la ville rouge, il-belt il-ħamra. Sa Jacques Doriot fl-1934, is-sindki kollha ta’ Saint-Denis kienu membri tal-Partit Komunista. Matul [[it-Tieni Gwerra Dinjija]], wara t-telfa ta’ [[Franza]], Saint-Denis ġiet okkupata mill-Ġermaniżi fit-13 ta’ Ġunju 1940. Kien hemm diversi atti ta’ sabotaġġ u strajkijiet, l-aktar notevoli fl-14 ta’ April 1942 fil-fabbrika Hotchkiss. .Wara insurrezzjoni li bdiet fit-18 ta’ Awwissu 1944, Saint-Denis ġiet illiberata mit-2 Diviżjoni Armata ([[Franza]]) fis-27 ta’ Awwissu 1944. Wara l-gwerra, il-kriżi ekonomika tas-snin 70 u 80 laqtet lill-belt, li kienet dipendenti ħafna fuq l-industrija tqila tagħha. Madankollu, matul is-snin disgħin, il-belt bdiet tikber mill-ġdid. It-[[Tazza tad-Dinja tal-FIFA tal-1998]] ipprovdiet spinta enormi; l-istadju prinċipali għat-turnew, l-[[Stade de France]], inbena f’Saint-Denis, flimkien ma’ ħafna titjib infrastrutturali, bħall-estensjoni tal-[[Metro ta' Pariġi|metro]] għal Saint-Denis-Université. L-istadju jintuża mit-timijiet nazzjonali tal-[[futbol]] u tar-[[rugby]] għal logħbiet ta’ ħbiberija. Il-logħbiet finali tal-Coupe de France, Coupe de la Ligue u t-Top 14 isiru hemmhekk, kif ukoll l-avveniment internazzjonali tal-atletika Meeting Areva<ref>{{Ċita web|url=https://www.sudouest.fr/sport/le-stade-de-france-est-mis-en-vente-ce-jeudi-par-l-etat-en-images-son-histoire-14909216.php|titlu=Le Stade de France inauguré en 1998 : en images, l’histoire d’une enceinte mythique|data=2023-04-27|sit=SudOuest.fr|lingwa=fr-FR|data-aċċess=2026-09-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.leparisien.fr/seine-saint-denis-93/le-mondial-1998-a-transforme-le-quartier-05-07-2004-2005113230.php|titlu=}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.monde-diplomatique.fr/mav/39/VAILLANT/55383|titlu=Saint-Denis, une ville, un Stade|kunjom=Vaillant|isem=Emmanuel|data=1998-05-01|sit=Le Monde diplomatique|lingwa=fr|data-aċċess=2026-09-06}}</ref>. Fl-2003, flimkien ma’ [[Pariġi]], Saint-Denis ospitat it-tieni Forum Soċjali Ewropew. Fit-13 u l-14 ta’ Novembru 2015, Saint-Denis kien il-post ewlieni ta’ sensiela ta’ sparar tal-massa u ħtif ta’ ostaġġi eżatt barra l-[[Stade de France]]. Fit-18 ta’ Novembru, seħħ rejd ta’ segwitu kbir. Diversi suspettati nqatlu, inkluż l-allegat moħħ Abdelhamid Abaaoud. Fl-2016, Saint-Denis kien wieħed mill-ibliet ospitanti tal-Kampjonati Ewropej tal-Futbol tal-[[UEFA]], inkluża l-logħba tal-ftuħ<ref>{{Ċita web|url=https://www.uefa.com/errors/|titlu=The official website for European football|kunjom=UEFA.com|sit=UEFA.com|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-06}}</ref>. == Ekonomija == F'10 snin, Saint-Denis ra żieda ta' 462 negozju (+23%), inklużi bosta kumpaniji tas-servizzi ([[SNCF]], Afnor, [[Generali]], Arcelor, [[BNP Paribas]], [[Veolia]], [[SFR]], eċċ.) u numru sinifikanti ta' faċilitajiet tal-kura tas-saħħa (ANSM, l-Aġenzija Franċiża tal-Bijomediċina, l-Awtorità Nazzjonali Franċiża għas-Saħħa, l-Istabbiliment Franċiż tad-Demm, eċċ.). Madankollu, il-ħaddiema f'dawn is-siti spiss huma impjegati minn żoni oħra (25.9% biss tal-popolazzjoni attiva li tgħix f'Saint-Denis ħadmet fil-belt fl-2010), u r-rata tal-qgħad fost ir-residenti ta' Saint-Denis tibqa' għolja ħafna (22.7% fl-2017, bi 8,100 riċevitur tal-RSA [benefiċċju tad-dħul minimu Franċiż] f'Ġunju 2013)<ref>{{Ċita web|url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/4308516|titlu=La Seine-Saint-Denis : entre dynamisme économique et difficultés sociales persistantes - Insee Analyses Ile-de-France - 114|sit=www.insee.fr|data-aċċess=2026-09-06}}</ref>. Fl-okkażjoni tat-tħabbira fl-2025 ta’ investiment ta’ 25 miljun [[ewro]] fl-istudjos ta’ Montjoie, Plaine Commune tistma li se jkun hemm 9,000 impjieg fiż-żona ġeografika tagħha relatati mal-awdjoviżiv u l-arti u d-divertiment live, prinċipalment imqassma bejn Saint-Denis, [[Saint-Ouen]] u [[Aubervilliers]], b’15 mit-34 studios tal-films fir-reġjun. == Kriminalità == Ir-rata ta' kriminalità fid-distrett tal-pulizija ta' Saint-Denis (inkluż L'Île-Saint-Denis) (reati u reati, ċifri tal-2005) hija ta' 150.71 reat għal kull 1,000 abitant, li hija sinifikament ogħla mill-medji nazzjonali (83/1,000) u dipartimentali (95.67/1,000). Ir-rata ta' tneħħija ta' reati mill-pulizija hija ta' 19.82%, l-aktar baxxa fid-dipartiment. Fl-2014, l-għadd ta' reati fid-distrett tal-pulizija ta' Saint-Denis kien ta' 14,437 għal madwar 110,000 abitant<ref>{{Ċita web|url=https://www.linternaute.com/actualite/delinquance/saint-denis/ville-93066|titlu=Délinquance à Saint-Denis (93200) : les chiffres de l'insécurité|data=2026-05-25|sit=www.linternaute.com|lingwa=fr|data-aċċess=2026-09-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.cacraint.fr/delinquance-et-criminalite-a-saint-denis-93200/|titlu=Délinquance, crimes et délits Saint-Denis (93200) - Statistiques 2026 & évolutions|lingwa=fr-FR|data-aċċess=2026-09-06}}</ref>. Iċ-ċentru tal-belt, id-distrett tal-Bażilika, u ż-żona ta' żvilupp ta' Landy Nord ġew ikklassifikati bħala żoni ta' sigurtà prijoritarji mill-2012, b'żieda fil-persunal għall-pulizija nazzjonali. Tabilħaqq, il-muniċipalità "tbati aktar minn oħrajn minn nuqqas ta' sigurtà ta' kuljum u delinkwenza msejsa sew" u "esperjenzat deterjorament sinifikanti fil-kundizzjonijiet tas-sigurtà tagħha għal xi snin," li ġie identifikat bħala tali mill-Ministeru tal-Intern tal-gvern ta' Ayrault, u b'hekk ippermetta lil dan it-territorju jibbenefika minn uffiċjali tal-pulizija addizzjonali. == Edukazzjoni == Fl-2024, il-belt kellha 36 skola preprimarja pubblika u 35 skola elementari pubblika, kif ukoll disa’ skejjel medji pubbliċi (La Courtille, Elsa-Triolet, Fabien, Henri-Barbusse, Federico-Garcia-Lorca, Jean-Lurçat, Pierre-de-Geyter, Dora Maar, u Iqbal-Masih) u ħames skejjel sekondarji pubbliċi (l-Iskola Sekondarja Paul Éluard, l-Iskola Sekondarja Rosa-Parks (li qabel kienet l-Iskola Sekondarja Angela-Davis), l-Iskola Sekondarja Suger, l-Iskola Sekondarja Vokazzjonali Bartholdi, u l-iskola sekondarja ta’ taħriġ ENNA (National School of Air Force Application). Barra minn hekk, kien hemm il-Maison d'éducation de la Légion d'honneur (l-Iskola tal-Leġjun tal-Unur), riservata għal bniet li l-ġenituri, in-nanniet, jew il-bużnanniet tagħhom, Franċiżi jew barranin, kienu reċipjenti tal-Ordni Nazzjonali tal-Leġjun tal-Unur, l-Ordni Nazzjonali tal-Mertu, jew il-Midalja Militari<ref>{{Ċita web|url=https://www.saintdenis.fr/scolarit%C3%A9-et-%C3%A9tudes|titlu=Scolarité et études {{!}} Commune nouvelle de Saint-Denis|sit=www.saintdenis.fr|lingwa=fr|data-aċċess=2026-09-06}}</ref>. L-edukazzjoni privata hija rappreżentata mill-gruppi tal-iskejjel ta’ Saint-Vincent-de-Paul minn naħa waħda, u Jean-Baptiste-de-la-Salle u Notre-Dame-de-la-Compassion min-naħa l-oħra, li kull wieħed minnhom għandu skola elementari, skola medja u skola sekondarja. == Saħħa == Il-belt għandha żewġ sptarijiet pubbliċi li jiffurmaw iċ-ċentru tal-isptar ta’ Saint-Denis: l-isptar Danielle-Casanova u l-isptar Pierre-Delafontaine<ref>{{Ċita web|url=https://www.ch-stdenis.fr/|titlu=Accueil {{!}} CH St Denis|sit=www.ch-stdenis.fr|data-aċċess=2026-09-06}}</ref>. == Ġemellaġġ == * {{Flagicon|ESP}} [[Córdoba, Spanja|Córdoba]] ([[Spanja]]) ; * {{Flagicon|MLI}} [[Djélébou]] ([[Mali]]) ; * [[Gaża]] ([[Palestina]]) ; * {{Flagicon|GER}} [[Ġera]] ([[Ġermanja]]) ; * {{Flagicon|MLI}} [[Karakoro]] ([[Mali]]) ; * {{Flagicon|ALG}} [[Larbaâ Nath Irathen]] ([[Alġerija]]) ; * {{Flagicon|ISR}} [[Nazaret]] ([[Iżrael]]) ; * {{Flagicon|UK}} [[North Lanarkshire]] ([[Renju Unit]]) ; * {{Flagicon|BRA}} [[Porto Alegre]] ([[Brażil]]) ; * {{Flagicon|ECU}} [[Quito]] ([[Ekwador]]) ; * {{Flagicon|MLI}} [[Saħel]] ([[Mali]]) ; * {{Flagicon|ITA}} [[Sesto San Giovanni]] ([[Italja]]) ; * {{Flagicon|MAR}} [[Tiżnit]] ([[Marokk]]) ; * [[Tulkarem]] ([[Palestina]]) ; * {{Flagicon|BIH}} [[Tużla]] ([[Bożnija u Ħerżegovina]]). == Referenzi == m76rhlyecd2sykwz4i02n31wux5by3l 0 34619 331961 2026-09-06T23:41:35Z JovalQC 21720 Created by translating the opening section from the page "[[:fr:Special:Redirect/revision/238651573|Nazareth]]" 331961 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Verkuendigungsbasilika.jpg|daqsminuri|267x267px|L-intern tal-Bażilika Kattolika tal-Lunzjata.]] '''Nazaret''' (bl- [[Ebrajk|Ebrajk)]] : {{Lang|rtl|he|נצרת}}, ''{{Lang|he-Latn|Natzrat}}'' bl- [[Lingwa Għarbija|Għarbi]] ( {{Lang|rtl|ar|النَّاصِرَة}}, {{Lang|ar-Latn|''an-Nāṣira''}} ) hija belt fit-Tramuntana [[Iżrael|ta' Iżrael]], fil- Galilija, li tinsab f'altitudni ta' madwar 400 metru li tagħti ħarsa lejn il- pjanura ta' Esdraelon . {{nombre|78007|habitants}} fl-2022, hija l-akbar belt Għarbija fil-pajjiż, b'popolazzjoni predominantement Musulmana u Nisranija . L-etimoloġija tal-isem għadha dibattuta, b'diversi ipoteżijiet li jorbtuh ma' għeruq [[Ebrajk|Ebrajċi]] jew Aramajċi, kull waħda tevoka l-idea ta' " għassa ", ta' " fergħa "Messjaniku jew ta'" xewqa "reliġjuż. Is-sit, li ilu okkupat mill- perjodu Paleolitiku, ra kontinwità ta' abitazzjoni, attestata arkeoloġikament mill- {{Sp-|I|au|VII}} tal-era tagħna. {{S-|I}}, Nazaret kien raħal modest mingħajr fortifikazzjonijiet, b'200 sa 400 abitant, li l-ekonomija tiegħu kienet ibbażata fuq l-agrikoltura u l-artiġjanat, u kienet tinsab fl-orbita tal-belt ġara ta' Sepphoris. Nazaret għandha r-reputazzjoni mifruxa tagħha lit -tradizzjoni Nisranija li tagħmilha l-belt ta’ [[San Ġużepp|Ġużeppi]] u [[Santa Marija|Marija]], kif ukoll il-post fejn Ġesù ta’ Nazaret qatta’ tfulitu. Fiha l- Bażilika tal-Lunzjata, l-akbar knisja fil-Lvant Nofsani — mibnija fuq għar identifikat bħala dak tal- Lunzjata — kif ukoll diversi santwarji ewlenin oħra marbuta mal-ħajja tal- Familja Mqaddsa . Post ta’ pellegrinaġġ Nisrani sa {{S-|IV}}, il-belt esperjenzat storja turbolenti mmarkata minn kruċjati suċċessivi, il-Mameluki u mbagħad il-ħakma Ottomana, qabel ma reġgħet kisbet il-glorja preċedenti tagħha fis {{S-|XVII}} insedjament Nisrani permanenti taħt il-patroċinju tal-patrijiet Franġiskani . Fl-1956, l-Istat ta’ Iżrael ħoloq belt ġdida ħdejh, inizjalment imsejħa Nazareth Illit u mbagħad Nof HaGalil fl-2019, bil-għan li jiġġudika reġjun li dak iż-żmien kien popolat kompletament minn Għarab, li kważi żewġ terzi minnhom kienu Nsara fil-ħolqien tal-Istat fl-1948. Fl-2009, il-popolazzjoni Għarbija ta’ Nazaret kienet ta’ 69 % Musulmani u 31 % Kristjan. Iż-żona metropolitana issa għandha madwar 210,000 abitant, inklużi 85,000 Lhudi. == Isem == Apparti r-referenzi tat-Testment il-Ġdid, l-ewwel referenza epigrafika ta’ Nazaret bl-Ebrajk tinsab f’lista mnaqqxa bejn l-aħħar tat-2 u r-4 seklu WK, skoperta f’sinagoga antika f’Ċesarija Marittima. L-etimoloġija tal-isem tal-post, li wasslet għal diversi teoriji, tibqa’ suġġett ta’ dibattitu. Nazaret—miktub "נצרת" (Nazareth) bl-Ebrajk—jista’ jkun ġej mill-għerq nāșar, li jfisser "wieħed li josserva" jew "wieħed li jgħasses" bl-Ebrajk, indikazzjoni possibbli tal-post tar-raħal f’altitudni ta’ 400 metru, li jħares lejn il-Wied ta’ Jezreel u r-rotot kummerċjali li jaqsmuh. Oriġini Aramajka derivata mill-kelma naserat, li tfisser "torri tal-għassa", tista’ tappoġġja din l-interpretazzjoni. Il-kelma Ebrajka nāșar, fil-forma passiva tagħha, tista’ tfisser ukoll "protett" jew "ippreservat", li tirreferi għall-post iżolat tas-sit. Interpretazzjoni tal-istess għerq xi kultant tiġi offruta bħala "wieħed li josserva [il-Liġi]." sq7kimwjhmdn9zh63e8cbyia7hgs29y