Wikipedija mtwiki https://mt.wikipedia.org/wiki/Il-Pa%C4%A1na_prin%C4%8Bipali MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Medja Speċjali Diskussjoni Utent Diskussjoni utent Wikipedija Diskussjoni Wikipedija Stampa Diskussjoni stampa MediaWiki Diskussjoni MediaWiki Mudell Diskussjoni mudell Għajnuna Diskussjoni għajnuna Kategorija Diskussjoni kategorija Portal Diskussjoni portal TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 25808 331975 277600 2026-09-09T19:41:35Z Orlando Bee 28854 331975 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}}{{Nebbieta|Mużika}} '''Britney Spears''' hija kantanta Amerikana. {{Commons|Category:Britney Spears}} {{DEFAULTSORT:Spears, Britney}} [[Kategorija:Kantanti Amerikani]] [[Kategorija:Twieldu fl-1981]] [[Kategorija:Nies ħajjin]] i qaee6srulfnuaw6lcz30gqvpdzi431t 331976 331975 2026-09-09T19:42:10Z Orlando Bee 28854 331976 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}}{{Nebbieta|Mużika}} '''Britney Spears''' hija kantanta Amerikana. {{Commons|Category:Britney Spears}} {{DEFAULTSORT:Spears, Britney}} [[Kategorija:Kantanti Amerikani]] [[Kategorija:Twieldu fl-1981]] [[Kategorija:Nies ħajjin]] kkn4twin7u31y2n2nepewm9t7n1gnmd 331977 331976 2026-09-09T20:19:18Z Pizza Juice 28856 Let It Go Disney 331977 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}}{{Nebbieta|Mużika}} '''Britney Spears''' hija kantanta Amerikana. {{Commons|Category:Britney Spears}} {{DEFAULTSORT:Spears, Britney}} [[Kategorija:Kantanti Amerikani]] [[Kategorija:Twieldu fl-1981]] [[Kategorija:Nies ħajjin]] E bmeuiu87birwg6slkigltjfmemtqnep 331978 331977 2026-09-09T20:19:46Z Pizza Juice 28856 331978 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}}{{Nebbieta|Mużika}} '''Britney Spears''' hija kantanta Amerikana. {{Commons|Category:Britney Spears}} {{DEFAULTSORT:Spears, Britney}} [[Kategorija:Kantanti Amerikani]] [[Kategorija:Twieldu fl-1981]] [[Kategorija:Nies ħajjin]] kkn4twin7u31y2n2nepewm9t7n1gnmd 331979 331978 2026-09-09T20:20:35Z Kids Pizza 28855 331979 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}}{{Nebbieta|Mużika}} '''Britney Spears''' hija kantanta Amerikana. {{Commons|Category:Britney Spears}} {{DEFAULTSORT:Spears, Britney}} [[Kategorija:Kantanti Amerikani]] [[Kategorija:Twieldu fl-1981]] [[Kategorija:Nies ħajjin]] S jzqotq703q1jwoi79mj7d7dft8wz3p2 331980 331979 2026-09-09T20:20:57Z Kids Pizza 28855 331980 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}}{{Nebbieta|Mużika}} '''Britney Spears''' hija kantanta Amerikana. {{Commons|Category:Britney Spears}} {{DEFAULTSORT:Spears, Britney}} [[Kategorija:Kantanti Amerikani]] [[Kategorija:Twieldu fl-1981]] [[Kategorija:Nies ħajjin]] kkn4twin7u31y2n2nepewm9t7n1gnmd 331981 331980 2026-09-09T20:21:47Z Orlando Bees 28857 331981 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}}{{Nebbieta|Mużika}} '''Britney Spears''' hija kantanta Amerikana. {{Commons|Category:Britney Spears}} {{DEFAULTSORT:Spears, Britney}} [[Kategorija:Kantanti Amerikani]] [[Kategorija:Twieldu fl-1981]] [[Kategorija:Nies ħajjin]] S jzqotq703q1jwoi79mj7d7dft8wz3p2 331982 331981 2026-09-09T20:21:59Z Orlando Bees 28857 331982 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}}{{Nebbieta|Mużika}} '''Britney Spears''' hija kantanta Amerikana. {{Commons|Category:Britney Spears}} {{DEFAULTSORT:Spears, Britney}} [[Kategorija:Kantanti Amerikani]] [[Kategorija:Twieldu fl-1981]] [[Kategorija:Nies ħajjin]] kkn4twin7u31y2n2nepewm9t7n1gnmd 0 30588 331973 325657 2026-09-09T15:12:12Z MalteseFalconnfirn 24800 331973 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Flag of Wales (3-2).svg|daqsminuri|Il-bandiera ta' Wales.]] '''Wales''' jew '''Galles''' (bil-Welsh: ''Cymru'' [ˈkəm.rɨ]) huwa pajjiż li jagħmel parti mir-[[Renju Unit]]. Bħala fruntieri jmiss mal-Ingilterra fil-Lvant, mal-Baħar Irlandiż fit-Tramuntana u fil-Punent, mal-Baħar Ċeltiku fil-Lbiċ u mal-Fliegu ta' Bristol fin-Nofsinhar. Bħala parti miċ-ċensiment tal-2021, il-pajjiż kellu popolazzjoni ta' 3,107,494 ruħ.<ref>{{Ċita web|url=https://www.nomisweb.co.uk/sources/census_2021/report?compare=W92000004|titlu=Custom report - Nomis - Official Census and Labour Market Statistics|sit=www.nomisweb.co.uk|data-aċċess=2023-08-16}}</ref> Għandu erja totali ta' 21,218 km² (8,192 mil kwadru) u iżjed minn 1,680 mil (2,700 kilometru) ta' kosti.<ref>{{Ċita web|url=https://geoportal.statistics.gov.uk/datasets/ons::standard-area-measurements-2021-for-administrative-areas-in-the-united-kingdom-v2/about|titlu=Standard Area Measurements (2021) for Administrative Areas in the United Kingdom (V2)|sit=geoportal.statistics.gov.uk|lingwa=en-us|data-aċċess=2023-08-16}}</ref> Fil-biċċa l-kbira huwa muntanjuż, bl-ogħla qċaċet tiegħu fit-Tramuntana u fiż-żoni ċentrali, inkluż [[Snowdon]] (''Yr Wyddfa''), l-ogħla quċċata.<ref>{{Ċita web|url=http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/geography/beginner-s-guide/administrative/the-countries-of-the-uk/index.html|titlu=UK Government Web Archive|sit=webarchive.nationalarchives.gov.uk|data-aċċess=2023-08-16|arkivju-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20160108051201/http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/geography/beginner-s-guide/administrative/the-countries-of-the-uk/index.html|arkivju-data=2016-01-08|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-pajjiż jinsab fi ħdan iż-żona miti tat-Tramuntana u għandu klima marittima varjabbli. Il-[[belt kapitali]] u l-ikbar belt hija [[Cardiff]]. L-identità nazzjonali ta' Wales feġġet fost il-Brittaniċi Ċeltiċi wara li r-[[Imperu Ruman|Rumani]] rtiraw mir-Brittanja fis-seklu 5 [[WK|W.K]]., u Wales ifforma bħala renju taħt [[Gruffydd ap Llywelyn]] fl-1055. Wales jitqies bħala wieħed min-nazzjonijiet Ċeltiċi. Wara iktar minn 200 sena ta' gwerra, il-ħakma ta' Wales mir-Re [[Dwardu I tal-Ingilterra]] tlestiet sal-1283, għalkemm [[Owain Glyndŵr]] mexxa r-Rewwixta ta' Wales kontra t-tmexxija Ingliża fil-bidu tas-seklu 15, u għal żmien qasir reġa' stabbilixxa stat indipendenti ta' Wales bil-parlament nazzjonali tiegħu stess (bil-Welsh: ''senedd''). Fis-seklu 16, Wales kollu ġie anness mal-Ingilterra u ġie inkorporat fi ħdan is-sistema legali Ingliża skont l-Atti tal-1535 u tal-1542 dwar il-[[Dritt|Liġijiet]] f'Wales. F'Wales żviluppat [[politika]] distintiva fis-seklu 19. Il-Liberaliżmu ta' Wales, li ħareġ fid-dieher fil-bidu tas-seklu 20 permezz ta' [[David Lloyd George]], ġie sostitwit bit-tkabbir tas-soċjaliżmu u l-Partit Laburista. Is-sentiment nazzjonali ta' Wales kiber matul is-seklu: partit nazzjonalista, Plaid Cymru, ġie ffurmat fl-1925, u s-Soċjetà tal-Lingwa ta' Wales ġiet stabbilita fl-1962. F'Wales tintuża sistema ta' governanza permezz tad-devoluzzjoni, u l-iżjed pass ewlieni tagħha kien il-formazzjoni tas-Senedd (il-Parlament ta' Wales, li qabel kien l-Assemblea Nazzjonali għal Wales) fl-1998, li huwa responsabbli għal firxa ta' kwistjonijiet ta' politika devoluta. [[File:Wales.Roman.Conquest.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wales.Roman.Conquest.jpg|daqsminuri|Mappa tal-invażjoni ta' Wales min-naħa tar-Rumani.]] Fl-aħħar tar-[[Rivoluzzjoni Industrijali]], l-iżvilupp tal-industriji tal-estrazzjoni u tal-metallurġija ttrasformaw il-pajjiż minn soċjetà agrikola f'waħda industrijali; l-isfruttament tal-Medda tal-Faħam tan-Nofsinhar ta' Wales ikkawża żieda rapida fil-popolazzjoni ta' Wales. Żewġ terzi tal-popolazzjoni jgħixu fin-Nofsinhar ta' Wales, inkluż Cardiff, [[Swansea]], [[Newport]] u l-widien fil-qrib. Ir-reġjun tal-Lvant tat-Tramuntana ta' Wales fih madwar 16.67 % tal-popolazzjoni kumplessiva, u [[Wrexham]] hija l-ikbar belt fit-Tramuntana. Il-partijiet l-oħra ta' Wales għandhom popolazzjoni sparpaljata. Issa li l-industriji tqal u tal-estrazzjoni tradizzjonali tal-pajjiż għebu jew qed imajnaw, l-ekonomija hija bbażata fuq is-settur pubbliku, l-industriji ħfief u tas-servizzi, u t-turiżmu. L-agrikoltura f'Wales hija bbażata l-iktar fuq it-trobbija tal-bhejjem, u fil-fatt Wales huwa esportatur nett ta' prodotti tal-[[Annimal|annimali]], għaldaqstant dan jikkontribwixxi biex il-pajjiż ikun awtosuffiċjenti fl-agrikoltura fuq livell nazzjonali. Il-pajjiż għandu identità nazzjonali u [[Kultura|kulturali]] distinta u mill-aħħar tas-seklu 19 'il quddiem, Wales kiseb ir-reputazzjoni popolari tiegħu bħala l-"art tal-kant", parzjalment minħabba t-tradizzjoni tal-''eisteddfod'' u t-trawwim tal-kant f'kor. Kemm il-lingwa ta' Wales kif ukoll l-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]] huma lingwi uffiċjali. Il-maġġoranza tal-popolazzjoni fil-biċċa l-kbira tal-inħawi jitkellmu bl-Ingliż, filwaqt li maġġoranza tal-popolazzjoni f'partijiet fit-Tramuntana u l-Punent jitkellmu bil-Welsh, b'total ta' 538,300 kelliem tal-Welsh fil-pajjiż kollu. == Etimoloġija == It-termini Ingliżi "Wales" u "Welsh" oriġinaw mill-istess għerq tal-Ingliż Antik (is-singular ''Wealh'', il-plural ''Wēalas''), jiġifieri dixxendent tal-Proto-Ġermaniku *''Walhaz'', li min-naħa tiegħu kien oriġina mill-isem tal-[[Galli]] magħrufa fost ir-Rumani bħala ''Volcae''. Dan it-terminu iktar 'il quddiem intuża b'referenza indiskriminata għall-abitanti tal-Imperu Ruman tal-Punent.<ref>{{Ċita web|url=http://etheses.whiterose.ac.uk/8031/1/Katherine%20Miller%20Semantic%20Field%20of%20Slavery%20in%20Old%20English%20v%203.pdf|titlu=Miller, Katherine L. (2014). "The Semantic Field of Slavery in Old English: Wealh, Esne, Þræl" (PDF) (teżi ta' dottorat). L-Università ta' Leeds.}}</ref> L-[[Anglo-Sassoni]] bdew jużaw it-terminu biex jirreferu b'mod partikolari għall-Brittaniċi; il-form bil-plural ''Wēalas'' evolviet fl-isem tat-territorju, Wales.<ref>Davies (1994) p. 71.</ref><ref>Tolkien, J. R. R. (1963). ''Angles and Britons: O'Donnell Lectures''. Cardiff: University of Wales Press.</ref> Storikament fil-Brittanja, il-kelmiet ma kinux ristretti għal Wales modern jew għall-Welsh iżda kienu jintużaw b'referenza għal kwalunkwe ħaġa li l-Anglo-Sassoni kienu jassoċjaw mal-Brittaniċi, inkluż territorji mhux Ġermaniċi oħra fil-Brittanja (eż. [[Cornwall]]) u postijiet fit-territorju tal-Anglo-Sassoni assoċjati mal-Brittaniċi (eż. [[Walworth]] fil-Kontea ta' Durham u [[Walton]] fil-Punent ta' Yorkshire).<ref>Rollason, David (2003). "Origins of a People". ''Northumbria, 500–1100''. Cambridge: Cambridge University Press. p. 60. ISBN <bdi>978-0-521-04102-7</bdi>.</ref> L-isem modern bil-Welsh għalihom infushom huwa ''Cymry'', u ''Cymru'' huwa l-isem bil-Welsh għal Wales. Dawn il-kelmiet (it-tnejn li huma ppronunzjati [ˈkəm.rɨ]) oriġinaw mill-kelma Brittanika ''combrogi'', li tfisser "ċittadini sħabna"<ref>Davies (1994) p. 69.</ref><ref>Lloyd, John Edward (1911). ''A History of Wales from the Earliest Times to the Edwardian Conquest (Note to Chapter VI, the Name "Cymry")''. Vol. I (2nd ed.). [[Londra]]: Longmans, Green, and Co. (published 1912). pp. 191–192.</ref>, u x'aktarx li bdiet tintuża qabel is-seklu 7.<ref>Phillimore, Egerton (1891). "Note (a) to The Settlement of Brittany". In Phillimore, Egerton (ed.). ''Y Cymmrodor''. Vol. XI. Londra: Honourable Society of Cymmrodorion (ippubblikat 1892). pp. 97–101.</ref><ref>Davies (1994), p. 71.</ref> Fil-letteratura, setgħu jiġu spelluti ''Kymry'' jew ''Cymry'', kemm jekk b'referenza għan-nies kif ukoll għall-pajjiż. Il-forom Latinizzati ta' dawn l-ismijiet, ''Cambrian'', ''Cambric'' u ''Cambria'', għadhom jeżistu fl-ismijiet ta' muntanji (eż. il-Muntanji "Kambrjani") u fl-isem il-perjodu [[Ġeoloġija|ġeoloġiku]] "Kambrijan".<ref>{{Ċita enċiklopedija|titlu=Cambria|url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Cambria|data-aċċess=2023-08-16|volum=Volume 5}}</ref> == Sorsi == * Census 2001, 200 Years of the Census in ... Wales (2001). * Davies, John (1994). A History of Wales. Londra: Penguin. <nowiki>ISBN 978-0-14-014581-6</nowiki>. * Davies, John; Jenkins, Nigel; Baines, Menna; Lynch, Peredur I., eds. (2008). The Welsh Academy Encyclopaedia of Wales. Cardiff: University of Wales Press. <nowiki>ISBN 978-0-7083-1953-6</nowiki>. == Referenzi == [[Kategorija:Renju Unit]] [[Kategorija:Pajjiżi]] kew9y0zboofvfnefhril1t8370msfiw 0 33062 331985 317638 2026-09-10T05:58:34Z MalteseFalconnfirn 24800 331985 wikitext text/x-wiki {{Infobox city}}[[File:Malta_-_Naxxar_-_Tul_il-Kosta_+_Maghtab_Landfill_(St._Mark's_Tower_peninsula)_01_ies.jpg|daqsminuri|Il-miżbla, komunement magħrufa bħala 'Il-Muntanja tal-Magħtab']] '''Il-Magħtab''' huwa raħal [[Malta|Malti]]. Tinsab fil-wied tal-istess isem fil-[[Kunsilli lokali ta' Malta|kunsill lokali]] tan-[[Naxxar]].<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Abela|isem=Giovanni Francesco|awtur-ħolqa1=Giovanni Francesco Abela|sena=1647|titlu=Della Descrizione di Malta Isola nel Mare Siciliano con le sue Antichità, ed Altre Notizie|url=https://books.google.com/books?id=krRTAAAAcAAJ&pg=PA85|lingwa=it|pubblikatur=Paolo Bonacota|paġna=85}}</ref> Hija s-sit tal-akbar miżbla fil-gżira, magħrufa bħala 'il-Muntanja tal-Magħtab'. Dil-miżbla ngħalqet meta Malta ssieħbet fl-UE fl-2004, iżda warajha infetħu tnejn oħra. Il-mera akustika ''[[Il-Widna]]'' tinsab 1,410 metru (1,540 jd) 'il bogħod. L-għolja ta’ [[Ġebel San Pietru]] tinsab ukoll fil-konfini tal-Magħtab. F'Diċembru 2021, ir-residenti nnotaw blat ġdid imħaffra u skart tal-kostruzzjoni, li jiffurmaw 'muntanja ta' skart' ġdida<ref>{{Ċita web|url=https://theshiftnews.com/2022/01/06/maghtab-gets-third-waste-mountain-wasteserv-ceo-says-its-ok/|titlu=Maghtab gets third waste mountain, Wasteserv CEO says it’s ok|lingwa=en|data-aċċess=2024-11-22}}</ref>. [[File:Malta_-_Naxxar_-_Triq_it-Targa_(Triq_Ghaxqet_l-Ghajn)_01_ies.jpg|daqsminuri|Il-'Widna', mera akustika (ċentru)]] == Referenzi == rutd59s8wldjj5wh8uxkz3pkh5c8vez 0 34607 331974 331909 2026-09-09T19:28:13Z Mbriffa 21783 Tizjid ta' Sezzjoni Deskrizzjoni 331974 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox}} '''''Linaria psuedolaxiflora''''' Lojac., magħrufa bħala l-'''Papoċċi ta’ Malta''', '''Xetbet l-art Maltija''' u '''Xatbet l-Andar''' bil-Malti u l-'''Maltese Toadflax''' bl-Ingliż, hija pjanta annwali mill-familja Plantaginaceae.<ref name=":2">{{Ċita web|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:804873-1|titlu=Linaria pseudolaxiflora Lojac. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|sit=Plants of the World Online|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-03}}</ref><ref name=":0">{{Ċita web|url=https://www.maltawildplants.com/PLNT/Linaria_pseudolaxiflora.php|titlu=Linaria pseudolaxiflora (Maltese Toadflax) : MaltaWildPlants.com - the online Flora of the Maltese Islands.|kunjom=Mifsud|isem=Stephen|data=2002-08-23|sit=www.maltawildplants.com|lingwa=en-us|data-aċċess=2026-09-03}}</ref> Hija endemika għal numru ta’ gżejjer fir-reġjun tal-[[Mediterran]] fosthom il-[[Gżejjer Maltin]], [[Sqallija]], [[Lampedusa]] u [[Linosa]]. <ref name=":1">Mifsud, S., Domina, G., Gargano, D. & Montagnani, C (2019). ''Linaria pseudolaxiflora''. The IUCN Red List of Threatened Species 2019: e.T161903A156508136. doi:<nowiki>http://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2019-3.RLTS.T161903A156508136.en</nowiki></ref><ref>{{Ċita web|url=https://dryades.units.it/floritaly/index.php?procedure=taxon_page&tipo=all&id=4809|titlu=Linaria pseudolaxiflora Lojac. - Portale della Flora d'Italia / Portal to the Flora of Italy|sit=dryades.units.it|data-aċċess=2026-09-09}}</ref> == Deskrizzjoni == Il-''Linaria pseudolaxiflora'' twarrad bejn Marzu u Mejju.<ref name=":0" /> Għandha xkuk irqaq u tawwalin li jkaxkru mal-art u tikber forma ta’ arbuxxell. Il-weraq huwa żgħir, irqiq, ovali u bil-ponta fit-tarf. Il-weraq u l-fjuri jkunu fi gruppi ta’ tlieta fil-bidu taz-zokk xi kultant bi fjura singulari u b’weraq li jalternaw mat-tul taz-zokk fit-truf. Il-fjuri jkunu bojod fil-vjola bil-petali tawwalin li jwasslu fil-ponta fuq in-naħa ta’ wara u maqsumin f’żewġ parti minn nofs il-fjura. It-tul u ċ-ċentru tal-fjura huma ta’ lewn isfar. Il-frotta tkun kapsula b’forma tonda li jkun fiha żerriegħa sewda imkemmxa.<ref name=":3" /> == Abitat u Distribuzzjoni == Tikber fix-xquq tal-ġebel bi ftit ħamrija li ma tkunx fonda, f’art ġeblija, fix-xagħri u fuq l-irdumijiet viċin il-baħar, fix-xquq tal-ġebel fil-fortifikazzjonijiet, fix-xquq ta’ pavimentar u fil-ħitan.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":3">Casha, Alex (2018). ''Flora of the Maltese Islands'' (bl-Ingliż). Self-Published: Alex Casha. <nowiki>ISBN 9780244605889</nowiki>.</ref><ref>Mifsud, S. (2013). Distribution of some rare or endemic chasmophytic and rupestral species growing along the coastal cliffs of the Maltese Islands. ''Webbia, 68(1),'' 35–50. doi:<nowiki>https://doi.org/10.1080/00837792.2013.807451</nowiki></ref> L-akbar ammont ta’ individwi ta' din il-pjanta jinstabu f’Għawdex. Għalkemm il-popolazzjonijiet ta' din l-ispeċi jkunu jinstabu magħmulin minn ftit pjanti individwali u jkunu ‘l bogħod minn xulxin.<ref name=":1" /> == Tassonomija == L-isem ''Linaria pseudolaxiflora'' ingħata minn Michele Lojacono (1853-1919), fil-pubblikazzjoni ''Una escursione botanica in Lampedusa'' (1885), fir-rivista ''Naturalista Siciliano, Giornale de Scienze Naturali''.<ref name=":2" /> <ref>{{Ċita web|url=https://www.ipni.org/n/804873-1|titlu=Linaria pseudolaxiflora {{!}} International Plant Names Index|sit=www.ipni.org|data-aċċess=2026-09-03}}</ref> L-isem tal-ispeċi ''Pseudolaxiflora'' ifisser li tixbaħ lill-pjanta ''Linaria laxiflora'' imma mhijiex l-istess speċi.<ref name=":0" /> Il-''Linaria pseudolaxiflora'' kienet instabet għall-ewwel darba f’Linosa u instabet għall-ewwel darba fil-Gżejjer Maltin minn Stefano Sommier fl-1910. <ref name=":1" /><ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Sommier|isem=Stefano|kunjom2=Caruana Gatto|isem2=Alfredo|sena=1915|titlu=Flora Melitensis Nova|lingwa=IT|post=Firenze|pubblikatur=Stabilimento Pellas|paġni=62}}</ref> == Konservazzjoni u Protezzjoni Legali == Il-''Linaria pseudolaxiflora'' hija imniżżla fir-Red Data Book tal-gżejjer Maltin bħala speċi li teħtieġ protezzjoni.<ref>{{Ċita web|url=https://era.org.mt/red-data-book-for-the-maltese-islands/|titlu=Red Data Book for the Maltese Islands|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-09-04}}</ref> Dan minħabba li hija vulnerabbli għall-estinżjoni fl-ambjent naturali tagħha fil-gżejjer Maltin. Fil-Ġżejjer Maltin hija imħarsa permezz tal-leġislazzjoni L.S. 549.44 ''Regolamenti dwar il-Protezzjoni tal-Flora, Fawna u Ambjenti Naturali'', fejn din il-pjanta ma tistax tinġabar, titqaċċat jew tiġi meqruda bl-edba mod fl-abitat naturali fil-gżejjer Maltin.<ref>{{Ċita web|url=https://legislation.mt/eli/sl/549.44|titlu=LEĠIŻLAZZJONI MALTA|sit=legislation.mt|data-aċċess=2026-09-04}}</ref> Bħala protezzjoni internazzjonali, hija imniżżla fl-Annex II tal-Habitats Directive u Appendix I tal-Bern Convention. Din l-ispeċi hija ukoll imniżżla bħala vulnerabbli għall-estinzjoni fil-klassifika tal-IUCN.<ref>{{Ċita rivista|kunjom1=Domenico Gargano (Università della Calabria, Italy)|kunjom2=Stephen Mifsud (IUCN Mediterranean Mediterranean monocot plant assessment)|kunjom3=Gianniantonio Domina (Italian Plant Red List)|kunjom4=Chiara Montagnani (University of Genoa / Società Botanica Italiana)|data=2019-09-23|titlu=IUCN Red List of Threatened Species: Linaria pseudolaxiflora|url=https://www.iucnredlist.org/species/161903/156508136|rivista=IUCN Red List of Threatened Species}}</ref> Ir-raġunijiet huma l-influenza tal-bniedem fuq it-tħarbit tal-ambjent naturali fejn tinstab din il-pjanta għall-użu rikreazzjonali u għall-użu agrikolu kif ukoll il-kompetizzjoni minn speċi aljeni u invażivi fl-istess abitat. <ref name=":1" /> == Referenzi == [[Kategorija:Flora ta' Malta]] 100oy60scdzpzuqe31da03r0nqz0cmw 0 34620 331983 2026-09-09T20:55:06Z JovalQC 21720 Created by translating the opening section from the page "[[:fr:Special:Redirect/revision/235064225|Goiânia]]" 331983 wikitext text/x-wiki '''Goiânia''' hija l-belt kapitali u l-akbar belt tal-istat [[Brażil|Brażiljan]] ta' Goiás . Din twaqqfet fl-1933 u mill-1937 ħadet post il-belt ta’ [[Goiás]] bħala l-belt kapitali tal-Istat. Il-popolazzjoni tagħha fiċ-ċensiment tal-2010 kienet ta' 1,302,001 abitant, u kienet ta' 1,430,697 abitant fl-2015 skont l-istima tal-Istitut Brażiljan tal-Ġeografija u l-Istatistika. Il-muniċipalità tkopri erja ta' {{unité|739.5|km|2}} . L-altitudni fiċ-ċentru tiegħu hija ta' 749 metru. Iż-żona metropolitana ta' Goiânia għandha madwar {{formatnum:2063744}} abitant, u dan jagħmilha t-tieni l-akbar belt fir-reġjun tal-Punent Ċentrali, wara [[Brażilja|Brasilia]], skont il-popolazzjoni. Goiânia tikkostitwixxi mal- [[Brażilja|Kapitali Federali]] assi msejjaħ “assi Goiânia-Brasília”{{Bżonn refererenza}} , li tirrappreżenta waħda mill-akbar konċentrazzjonijiet ta' popolazzjoni fil-pajjiż b'aktar minn sitt miljun abitant f'żona dejqa u tawwalija ta' estensjoni ta' {{unité|200|km}} , u b'hekk tifforma t-tielet l-akbar konċentrazzjoni ta' popolazzjoni [[Brażil|fil-Brażil]] . == Storja == L-idea li l-kapitali tal-istat tiġi trasferita qamet mill-ħtieġa li tiġi lokalizzata f'żona aktar favorevoli għall-interessi ekonomiċi tar-reġjun. L-ewwel kapitali, Vila Boa (issa Goiás), intgħażlet fi żmien meta l-ekonomija kienet ibbażata fuq it-tħaffir tad-deheb. Aktar tard ġie osservat li t-trobbija tal-bhejjem u l-agrikoltura kienu saru l-muturi ewlenin tal-iżvilupp, u li l-kapitali l-antika issa kienet wisq deċentralizzata. Madankollu, il-proċess kien pjuttost twil. Fl-1891, il-membri tal-Assemblea Kostitwenti kkunsidraw it-trasferiment tal-kapitali uffiċjali permezz ta' liġi speċifika, li ġiet ratifikata fl-1898 u sussegwentement fl-1918. Il-proġett baqa' rieqed sal-1930, meta Pedro Ludovico, il-gvernatur il-ġdid tal-istat wara l-kolp ta' stat militari tal-1930, iddeċieda li jimplimentah. Fl-1932, inħolqot kummissjoni biex tagħżel il-post tal-kapitali futura. Fl-1933, għażlet is-sit attwali, fejn finalment tqiegħdet il-ġebla tal-pedament. ll8cg0pj2iusgswdyyl7iwwgeu7jvcy 331984 331983 2026-09-09T21:17:46Z JovalQC 21720 Infobox city create 331984 wikitext text/x-wiki {{Infobox city}} '''Goiânia''' hija l-belt kapitali u l-akbar belt tal-istat [[Brażil|Brażiljan]] ta' Goiás . Din twaqqfet fl-1933 u mill-1937 ħadet post il-belt ta’ [[Goiás]] bħala l-belt kapitali tal-Istat. Il-popolazzjoni tagħha fiċ-ċensiment tal-2010 kienet ta' 1,302,001 abitant, u kienet ta' 1,430,697 abitant fl-2015 skont l-istima tal-Istitut Brażiljan tal-Ġeografija u l-Istatistika. Il-muniċipalità tkopri erja ta' {{unité|739.5|km|2}} . L-altitudni fiċ-ċentru tiegħu hija ta' 749 metru. Iż-żona metropolitana ta' Goiânia għandha madwar {{formatnum:2063744}} abitant, u dan jagħmilha t-tieni l-akbar belt fir-reġjun tal-Punent Ċentrali, wara [[Brażilja|Brasilia]], skont il-popolazzjoni. Goiânia tikkostitwixxi mal- [[Brażilja|Kapitali Federali]] assi msejjaħ “assi Goiânia-Brasília”{{Bżonn refererenza}} , li tirrappreżenta waħda mill-akbar konċentrazzjonijiet ta' popolazzjoni fil-pajjiż b'aktar minn sitt miljun abitant f'żona dejqa u tawwalija ta' estensjoni ta' {{unité|200|km}} , u b'hekk tifforma t-tielet l-akbar konċentrazzjoni ta' popolazzjoni [[Brażil|fil-Brażil]]. == Ġeografija == Hija l-belt kapitali u l-akbar belt tal-[[Stat ta' Goiás|istat ta' Goiás]], li tinsab fir-reġjun taċ-Ċentru-Punent tal-[[Brażil]]. Jinsab fuq il-Planalto Central (il-plateau ċentrali Brażiljan), madwar 200 km lejn il-Lbiċ ta' [[Brażilja|Brażilia]]. == Klima == Il-belt għandha klima tropikali mxarrba u niexfa (Köppen: Aw) b'temperatura medja ta' 23.2 °C. Għandha staġun tax-xita, minn Ottubru sa April, u wieħed niexef, minn Mejju sa Settembru. Ix-xita annwali hija ta' madwar 1,300 mm<ref>{{Ċita web|url=https://www.bbc.com/weather/3462377|titlu=Goiânia|sit=BBC Weather|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-09}}</ref>. L-inqas temperatura li qatt ġiet irreġistrata kienet ta' 0.5 °C fit-18 ta' Lulju, 2000, fis-subborgi. 1.2 °C kienet l-inqas temperatura rreġistrata fiċ-ċentru tal-belt, fid-9 ta' Lulju, 1938. Madankollu, temperaturi baxxi bħal dawn huma rari ħafna. It-temperaturi jistgħu jinżlu taħt it-12 °C kull xitwa, l-aktar fis-subborgi. L-ogħla temperatura li qatt ġiet irreġistrata kienet ta' 41.2 °C fis-7 ta' Ottubru, 2020<ref>{{Ċita web|url=https://www.accuweather.com/en/br/goiania/43599/weather-forecast/43599|titlu=Goiânia Weather - AccuWeather Forecast for GO|sit=www.accuweather.com|lingwa=en-us|data-aċċess=2026-09-09}}</ref>. == Storja == L-idea li l-kapitali tal-istat tiġi trasferita qamet mill-ħtieġa li tiġi lokalizzata f'żona aktar favorevoli għall-interessi ekonomiċi tar-reġjun. L-ewwel kapitali, Vila Boa (issa Goiás), intgħażlet fi żmien meta l-ekonomija kienet ibbażata fuq it-tħaffir tad-deheb. Aktar tard ġie osservat li t-trobbija tal-bhejjem u l-agrikoltura kienu saru l-muturi ewlenin tal-iżvilupp, u li l-kapitali l-antika issa kienet wisq deċentralizzata<ref>{{Ċita web|url=https://www.britannica.com/place/Goiania|titlu=Goiânia {{!}} Capital of Goiás, Brazil; Ecotourism {{!}} Britannica|sit=www.britannica.com|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-09}}</ref>. Madankollu, il-proċess kien pjuttost twil. Fl-1891, il-membri tal-Assemblea Kostitwenti kkunsidraw it-trasferiment tal-kapitali uffiċjali permezz ta' liġi speċifika, li ġiet ratifikata fl-1898 u sussegwentement fl-1918. Il-proġett baqa' rieqed sal-1930, meta [[Pedro Ludovico]], il-gvernatur il-ġdid tal-istat wara l-kolp ta' stat militari tal-1930, iddeċieda li jimplimentah. Fl-1932, inħolqot kummissjoni biex tagħżel il-post tal-kapitali futura. Fl-1933, għażlet is-sit attwali, fejn finalment tqiegħdet il-ġebla tal-pedament. Il-pjan kien jipprevedi belt kapaċi li takkomoda 50,000 abitant, forma ta’ rota ta’ karretta, bit-toroq ewlenin bħala r-raġġi, u fiċ-ċentru tagħha l-Praça Cívica, li fiha l-bini tal-gvern statali u muniċipali – il-Palazz Emerald u l-Palazz Campinas. Fl-1937, id-digriet li ttrasferixxa l-kapitali tal-istat minn Cidade de Goiás għal Goiânia ġie finalment iffirmat. Madankollu, l-inawgurazzjoni uffiċjali ma saritx qabel l-1942, fil-preżenza tal-President tar-Repubblika, il-gvernaturi, u l-ministri<ref>{{Ċita web|url=http://www.iaea.org/newscenter/multimedia/videos/goianias-legacy-two-decades-on|titlu=Goiania’s Legacy Two Decades On|data=2008-03-07|sit=www.iaea.org|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-09}}</ref>. L-isem intgħażel madwar l-1933, wara kompetizzjoni organizzata minn gazzetta lokali. Qarrejja minn madwar l-istat kollu kkontribwew. L-ismijiet l-aktar popolari kienu, fost oħrajn, Petrônia, Americana, Petrolândia, Goianópolis, Goiânia, Bartolomeu Bueno, Campanha, Eldorado, Anhanguera, Liberdade, Goianésia u Pátria Nova. Fl-1935, Pedro Ludovico uża l-isem Goiânia għall-ewwel darba, billi ffirma d-digriet li ħoloq il-muniċipalità ta' Goiânia<ref>{{Ċita web|url=https://www.britannica.com/place/Goiania|titlu=Goiânia {{!}} Capital of Goiás, Brazil; Ecotourism {{!}} Britannica|sit=www.britannica.com|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-09}}</ref>. '''<big>Inċident tar-radjazzjoni</big>''' Fit-13 ta' Settembru 1987, sors ta' radjazzjoni medika li kien fih ċesju-137 radjuattiv insteraq minn sptar abbandunat fil-belt, u kkawża erba' mwiet u ħafna każijiet mhux fatali ta' avvelenament mir-radjazzjoni. L-inċident kien ikkawżat minn melħ taċ-Ċesju radjuattiv. Id-dija blu ratba ġibdet ħafna ċittadini kurjużi li kienu jieħdu qmuħ tal-melħ għalihom infushom u għall-membri tal-familja fil-forma ta' ġojjellerija. Dawk li ma kinux ħadu l-melħ iżda kienu f'kuntatt mill-qrib miegħu għenu wkoll fit-tixrid tal-mard mir-radjazzjoni li beda fi ftit sigħat jew jiem mill-espożizzjoni. Diversi blokki tal-belt kellhom jitwaqqgħu minħabba l-kontaminazzjoni. Ir-rapport tal-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija Atomika nnota li uffiċjali tal-belt u tal-istat aġixxew b'veloċità notevoli biex jipprevjenu aktar korriment lill-popolazzjoni. L-eks sid tal-klinika tas-saħħa minn fejn ittieħed il-kontenitur ġie pprojbit milli jirkupra xi tagħmir mill-bini minn gwardji maħtura mill-qorti. Is-sid imbagħad wissa b'mod ominous li l-gwardji kienu se jkunu responsabbli għal dak li ġara bil-"bomba taċ-Ċesju", b'referenza għall-magna tar-radjoterapija li kienet se tkun responsabbli għall-inċident<ref>{{Ċita web|url=https://www.argonelectronics.com/blog/goiania-incident-radiological-safety-lessons|titlu=The Goiânia Incident: Lessons from a Radiological Disaster|sit=www.argonelectronics.com|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-09-09}}</ref><ref>{{Ċita web|url=http://www.iaea.org/fr/node/276169|titlu=The Radiological Accident in Goiânia|data=1988-09-16|sit=www.iaea.org|lingwa=fr|data-aċċess=2026-09-09}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://time.com/|titlu=TIME {{!}} Current & Breaking News {{!}} National & World Updates|sit=TIME|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-09}}</ref>. == Ekonomija == Filwaqt li l-ekonomija ta' Goiânia llum hija bbażata fuq varjetà ta' industriji, l-għeruq tal-ekonomija lokali jinsabu fl-industrija agrikola li qed tiffjorixxi fil-belt u madwarha. Il-provvista ta' tagħmir agrikolu, għodda, fertilizzant u prodotti oħra jiffurmaw porzjon kbir mill-attività ekonomika<ref>{{Ċita web|url=https://goias.gov.br/economia/|titlu=Secretaria da Economia|sit=goias.gov.br|data-aċċess=2026-09-09}}</ref>. It-tieni wara l-agrikoltura hemm il-bejgħ tal-vetturi u l-industrija tas-servizzi. It-tiswijiet, il-bejgħ u r-rikondizzjonament tal-vetturi huma mifruxa u viżibbli fl-inħawi kollha tal-belt. It-tielet l-akbar kontributur għall-ekonomija huwa s-settur tal-gvern. Peress li Goiânia hija l-kapitali tal-istat ta' Goiás, hija d-dar ta' ħafna aġenziji tal-gvern federali u statali li jipprovdu numru kbir ta' impjiegi<ref>{{Ċita enċiklopedija|titlu=Economia de Goiânia|url=https://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Economia_de_Goi%C3%A2nia&oldid=62266432|data-aċċess=2026-09-09|lingwa=pt|data=2021-10-19|iktar=Page Version ID: 62266432}}</ref>. == Sigurtà == Goiânia hija kkunsidrata bħala belt sigura meta mqabbla mal-biċċa l-kbira tal-bliet kapitali tal-[[Stati tal-Brażil|istati fil-Brażil]]. Ir-rata medja ta’ qtil fis-sena hija taħt l-450 persuna fis-sena skont il-Pulizija tal-Istat ta’ Goiás. Madankollu, instab fi studju fl-2011 imwettaq minn think tank [[Messiku|Messikan]] — il-Kunsill taċ-Ċittadini għas-Sigurtà Pubblika u l-Ġustizzja Kriminali — li Goiânia tikklassifika bħala l-40 l-aktar belt perikoluża fid-dinja<ref>{{Ċita web|url=https://www.goiania.go.gov.br/sobre-goiania/telefones-de-emergencia/|titlu=Telefones de Emergência – Prefeitura de Goiânia|sit=www.goiania.go.gov.br|data-aċċess=2026-09-09}}</ref>. Il-belt hija ppatrulljata u taħt il-għassa tal-Pulizija Militari ta’ Goias, li hija responsabbli għar-rispons għall-kriminalità u ż-żamma ta’ punti ta’ kontroll fil-belt u fl-istat. Il-Pulizija Militari normalment tkun liebsa uniformi militari ta’ lewn kannella ċar waqt il-patrullja. Il-prosekuzzjoni u l-investigazzjonijiet tal-kriminalità u l-kwistjonijiet amministrattivi kollha huma ttrattati mill-pulizija Ċivili (''Policia Civil'')<ref>{{Ċita web|url=https://goias.gov.br/policiamilitar/|titlu=Polícia Militar do Estado de Goiás|sit=goias.gov.br|data-aċċess=2026-09-09}}</ref>. == Kultura == '''<big>Art Deco</big>''' L-ewwel bini f’din il-belt ippjanata, iddisinjati minn Attilio Correia Lima, kienu ispirati mill-art deco. Il-kollezzjoni ta’ bini għadha rappreżentattiva, b’22 minnhom elenkati bħala Wirt Nazzjonali. L-aktar mibnija fis-snin 40 u 50, ġew rikonoxxuti mill-Istitut Nazzjonali tal-Wirt Storiku u Artistiku. It-22 bini u monument jinsabu fiċ-ċentru oriġinali ta’ Goiânia, bħal fin-nukleu pijunier ta’ Campinas, belt li kienet teżisti qabel Goiânia. Minħabba nuqqas ta’ manutenzjoni, diversi minn dawn il-bini jinsabu fi stat ta’ telqa. == Figuri notevoli == * [[Túlio Maravilha]] (imwieled fl-1969), plejer tal-futbol Brażiljan. * [[Fernandão]] (1978–2014), futboler Brażiljan, rebbieħ tat-Tazza tad-Dinja. * [[Carlos Kameni|Carlos Jayme]] (imwieled fl-1980), għawwiem Brażiljan. * Bruno & Marrone, duo tal-mużika sertenjo. == Ġemellaġġ == * {{Flagicon|VEN}} [[Barquisimeto]] ([[Veneżwela]]) ; * {{Flagicon|BRA}} [[Belém]] ([[Brażil]]) ; * {{Flagicon|ITA}} [[Grotte di Castro]] ([[Italja]]) ; * {{Flagicon|MEX}} [[Guadalajara]] ([[Messiku]]) ; * {{Flagicon|BRA}} [[Manaus]] ([[Brażil]]) ; * {{Flagicon|CRI}} [[San José (il-Kosta Rika)|San José]] ([[Kosta Rika]]) ; * {{Flagicon|BRA}} [[Uberlândia]] ([[Brażil]]) ; * {{Flagicon|GER}} [[Idar-Oberstein]] ([[Ġermanja]]) ; * {{Flagicon|BAN}} [[Ċittagong]] ([[Bangladexx]]). == Referenzi == cag0i8m60oq37o2rylf3rxxucscjonp