Wikipedija mtwiki https://mt.wikipedia.org/wiki/Il-Pa%C4%A1na_prin%C4%8Bipali MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter Medja Speċjali Diskussjoni Utent Diskussjoni utent Wikipedija Diskussjoni Wikipedija Stampa Diskussjoni stampa MediaWiki Diskussjoni MediaWiki Mudell Diskussjoni mudell Għajnuna Diskussjoni għajnuna Kategorija Diskussjoni kategorija Portal Diskussjoni portal TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 8322 332473 323003 2026-09-25T20:03:57Z JovalQC 21720 "Storja" create. 332473 wikitext text/x-wiki {{Infobox Pajjiż |isem_twil_konvenzjonali = Stat tal-Belt tal-Vatikan |isem_nattiv = <small>'''''Stato della Città del Vaticano'''''</small> |isem_komuni = Belt tal-Vatikan |stampa_bandiera = Flag of Vatican City (2023–present).svg |stampa_emblema = Coat of arms of Vatican City (2023–present).svg |stampa_mappa = Location Vatican City Europe.png |deskrizzjoni_mappa = |ħolqa_bandiera = Bandiera tal-Belt tal-Vatikan |ħolqa_emblema = Emblema tal-Belt tal-Vatikan |ħolqa_demografija = Demografija tal-Belt tal-Vatikan |mottu_nazzjonali = |innu_nazzjonali = <br />''[[Innu Pontifikali|Inno e Marcia Pontificale]]'' <small>([[Lingwa Taljana|Taljan]])<br />''Innu Pontifikali u Marċ''</small><br /><center>[[Stampa:United States Navy Band - Inno e Marcia Pontificale.ogg]]</center> |lingwi_uffiċjali = Taljan u Latin |gruppi_etniċi = |kapitali = Belt tal-Vatikan |latd=41 |latm=54.2 |latNS=N |lonġd=12 |lonġm=27.2 |lonġEW=E |l-ikbar_belt = Belt tal-Vatikan |tip_gvern = [[Ekklesjastiku]];<ref name="factbook">{{ċita web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vt.html |titlu=Holy See (Vatican City) |data-aċċess=2013-08-13 |xogħol=CIA—The World Factbook |pubblikatur=CIA |lingwa=en |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20201223203905/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vt.html |arkivju-data=2020-12-23 |url-status=dead }}</ref><br /> [[monarkija]]-[[saċerdotali]];<ref name=pages>{{ċita web |url=http://www.catholic-pages.com/vatican/vatican_city.asp |titlu=Vatican City |sit=catholic-pages.com |data-aċċess=2011-07-09 |lingwa=en |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110623191417/http://www.catholic-pages.com/vatican/vatican_city.asp |arkivju-data=2011-06-23}}</ref><br />[[monarkija assoluta]];<ref>{{ċita web |url=http://www.vaticanstate.va/EN/State_and_Government/StateDepartments/index.htm |titlu=State Departments |pubblikatur=L-Istat tal-Vatikan |data-aċċess=2011-07-09 |lingwa=en |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20111001192545/http://www.vaticanstate.va/EN/State_and_Government/StateDepartments/index.htm |arkivju-data=2011-10-01}}</ref> [[monarkija elettiva]];<ref>{{ċita ktieb |url=http://books.google.com/books?id=M3A-xgf1yM4C&pg=PA1009 |isem=Gerhard |kunjom=Robbers |titlu=Encyclopedia of World Constitutions |pubblikatur=Infobase Publishing |sena=2006 |isbn=978-0-8160-6078-8 |paġna=1009 |lingwa=en}}</ref><br />[[theokratika]] elettiva.<ref>{{ċita ktieb |url=http://www.staff.ncl.ac.uk/nick.megoran/pdf/theocracy.pdf |titlu=International Encyclopedia of Human Geography |isem=Nick |kunjom=Megoran |volum=11 |sena=2009 |paġna=226 |pubblikatur=Elsevier |lingwa=en |isbn=978-0-08-044911-1}}</ref> |titlu_kap1 = [[Lista ta' sovrani tal-Istat tal-Belt tal-Vatikan|Sovran]] |titlu_kap2 = [[President tal-Kummissjoni Pontifiċja għall-Istat tal-Belt tal-Vatikan|President tal-<br />Governatorat]] |isem_kap1 = [[Papa Ljun XIV]] |isem_kap2 = [[Raffaella Petrini]] |poż_erja = 224 |erja_km2 = 0.44 |erja_mi_kw = 0.17 |perċentwal_ilma = |ċensiment_popolazzjoni = 882 |sena_ċensiment_popolazzjoni = 2024 |densità_popolazzjoni_km2 = 1,800 |densità_popolazzjoni_mi_kw = 4,662.0 |poż_densità_popolazzjoni = |sena_PGD_PSX = |PGD_PSX = |poż_PGD_PSX = |PGD_PSX_per_capita = |poż_PGD_PSX_per_capita = |sena_IŻU = |IŻU = |poż_IŻU = |kategorija_IŻU = |tip_sovranità = Indipendenza {{nobold|mir-[[Renju tal-Italja (1861–1946)|Renju tal-Italja]]}} |avveniment_stabbilit1 = [[Trattat Lateran]] |data_stabbilit1 = 11 ta' Frar 1929 |valuta = Ewro (€) |kodiċi_valuta = EUR |żona_ħin = [[Ħin tal-Ewropa Ċentrali|CET]] |differenza_ħku = +1 |żona_ħin_legali = [[Ħin tas-sajf tal-Ewropa Ċentrali|CEST]] |differenza_żona_ħin_legali = +2 |cctld = [[.va]] |kodiċi_telefoniku = +379 |sena_PGD_nominali = |PGD_nominali = |poż_PGD_nominali = |PGD_nominali_per_capita = |poż_PGD_nominali_per_capita = |nota1 = |poż_ċensiment_popolazzjoni=237}} Il-'''Belt tal-Vatikan''' (bil-[[Lingwa Latina|Latin]]: ''Status Civitatis Vaticanæ''; bit-[[Lingwa Taljana|Taljan]]: ''Stato della Città del Vaticano''), imqassar ħafna drabi għal sempliċement '''Vatikan''', huwa [[belt-stat]] indipendenti mdawwar bl-art, li t-territorju tiegħu jikkonsisti f'enklav fi ħdan il-belt ta' [[Ruma]], l-[[Italja]]. Għandu erja ta' madwar 44 ettaru, u popolazzjoni ta' madwar 840 ruħ.<ref name="factbook" /> B'hekk il-Vatikan huwa l-iżgħar stat indipendenti magħruf internazzjonalment fid-[[Id-Dinja|dinja]] kemm bħala [[Lista ta' pajjiżi skont l-erja|erja]] kif ukoll bħala [[Lista ta' pajjiżi skont il-popolazzjoni|popolazzjoni]]. Il-Belt tal-Vatikan għandha fruntiera mal-[[Italja]] ta' 3.4 km. == Etimoloġija == Skont etimologi antiki bħal Festus Grammaticus (ikkwotat minn [[Pawlu d-Djaknu]]), l-isem Vaticanus ġej mill-kelma ''Vaticinium'', jew aktar preċiżament ''Vātēs'' jew ''Vātis'', li tfisser "veġġent" jew "diviner," għaliex jingħad li ħafna veġġenti kienu jgħixu fuq din in-naħa tat-Tiber. Huwa magħruf li taħt [[Tiberius]], l-arti tad-divinazzjoni kienet ipprojbita f'[[Ruma]] stess (kien reat punibbli bil-konfiska tal-proprjetà u l-eżilju). Peress li din l-etimoloġija hija inċerta, oħrajn jissuġġerixxu belt Etruska bl-isem ''Vaticum'', li setgħet darba eżistiet fuq dan is-sit, jew l-alla Vaticanus, li kien jippresiedi l-ewwel kliem tat-tfal u li t-tempju tiegħu nbena fuq is-sit antik ta' ''Vaticanum'', l-Għolja tal-Vatikan. Tabilħaqq, din l-għolja kienet id-dar tal-Vates ħafna qabel l-era pre-Kristjana ta' [[Ruma]]. == Storja == Il-Belt tal-Vatikan tal-lum ġeneralment titqies bħala l-fdal tal-eks [[Stati Papali]], għalkemm l-eżistenza de facto tagħhom intemmet fl-1870 filwaqt li l-eżistenza de jure tal-Vatikan bdiet fl-1929. L-oriġini antika ta’ dan it-territorju tal-Istati Papali tinsab f’akkumulazzjoni ta’ għotjiet ta’ art li rċevew papiet suċċessivi, mill-era Kostantinjana sa dik tar-Renju Lombard (pereżempju, id-Donazzjoni ta’ Sutri). Il-Papa għalhekk sab ruħu fil-kap ta’ art sinifikanti magħrufa bħala l-Patrimonju ta’ San Pietru, inizjalment taħt is-sovranità Rumana fil-Lvant, iżda li l-istorjografija Kattolika ilha tirreferi għaliha bħala d-“Donazzjoni ta’ Kostantinu,” u b’hekk tiġġustifika l-poter temporali tal-Papa. Fil-fatt, id-“Donazzjoni ta’ Kostantinu” hija leġġenda li skontha l-Imperatur [[Kostantinu I]] ta lill-[[Papa Silvestru I|Papa Silvestru]] l-primat fuq il-Knejjes tal-Lvant u l-imperium (poter imperjali) fuq il-Punent: in-natura apokrifa ta’ dan id-dokument ġiet stabbilita fl-1442 mill-umanista [[Lorenzo Valla]]. Il-ġustifikazzjoni storika għal dan il-poter temporali fil-fatt tinsab fid-Donazzjoni ta' Pepin tas-754, ikkonfermata minn [[Charlemagne]] fis-774—donazzjoni tassew leġittima. Il-Belt tal-Vatikan tinsab fuq dak li kien magħruf fl-antikità bħala l-Ager Vaticanus, pjanura żgħira (il-Pjanura tal-Vatikan) fuq ix-xtut tax-[[Xmara Tiber]], li titla’ ftit ’il bogħod għal għolja baxxa, il-''Montes Vaticani'' (l-[[Għolja tal-Vatikan]]). Ftit vilel, mibnija madwar "ġonna imperjali," kienu proprjetà ta’ Agrippina. Binha, l-Imperatur [[Caligula]] (37-41 AD), kellu ċirku privat mibni hemmhekk, iċ-''Circus Vaticanus'', li minnu l-obelisk tal-Vatikan attwali huwa wieħed mill-ftit vestigi li fadal. Kien hemm, kif ukoll fil-ġonna biswit, li ħafna Nsara ta’ Ruma ġew martrijati matul ir-renju ta’ Nero (54-68). Jingħad li [[Pietru (Appostlu)|San Pietru]] kien midfun fit-tramuntana ta’ dan iċ-ċirku, f’nekropoli li kienet tgħaddi maġenb triq sekondarja, il-''Via Cornelia''. Fuq is-sit tad-difna tiegħu, l-Imperatur [[Kostantinu I|Kostantinu]] kellu bażilika magnifika mibnija bejn it-326 u t-333 fuq is-sit taċ-ċirku Ruman ta’ qabel, li mbagħad twaqqa’. Il-bini ġie sostitwit mill-bażilika attwali matul is-sekli 16 u 17. Fis-seklu 5, il-[[Papa Simmaku]] bena residenza hemmhekk, li ntużat minn figuri illustri bħal Karlu Manju waqt l-inkurunazzjoni tiegħu fis-sena 800 AD. Fis-seklu 12, Ċelestinu II u mbagħad [[Papa Innoċenz III|Innoċenz III]] irrinovawh. Il-kostruzzjoni tal-[[Palazz tal-Vatikan]] bdiet taħt il-pontifikat ta’ [[Nikola V]] matul l-ewwel nofs tas-seklu 15. Fl-20 ta’ Settembru 1870, wara l-evakwazzjoni tat-truppi Franċiżi, Ruma ġiet konkwistata mill-forzi Piemontesi u annessa mar-[[Renju tal-Italja]]. Il-[[Papa Piju IX]], li kien joqgħod fil-[[Palazz Quirinal]] (li aktar tard sar ir-residenza uffiċjali tar-Rejiet tal-Italja u mbagħad tal-President tar-Repubblika Taljana), ħa kenn fil-[[Palazz tal-Vatikan]]. Ir-rifjut tiegħu li jirrikonoxxi l-annessjoni ta dimensjoni politika u diplomatika lill-kunflitt ikkawżat mill-unifikazzjoni Taljana: dan immarka l-bidu tal-“Kwistjoni Rumana.” Din il-kontroversja damet sal-Trattati Lateranensi fl-1929, li bihom l-Istat Taljan intrabat li jirrispetta l-fruntieri tal-Istat tal-Vatikan li mbagħad irrikonoxxa de facto, bir-rikonoxximent de jure imur għand is-Santa Sede; bi skambju, il-Papa rrikonoxxa l-annessjoni mal-Italja tal-Istati Papali, inkluża l-belt ta’ [[Ruma]]. == Referenzi == {{Referenzi}} {{Ewropa}} {{Lista ta' kapitali Ewropej skont ir-reġjun}} [[Kategorija:Vatikan| ]] [[Kategorija:Pajjiżi stabbiliti fl-1929]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali]] [[Kategorija:Bliet-stati]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fil-Vatikan]] 1vr0wb7qkfzadz5jvk4ye00qxw1iw44 332474 332473 2026-09-25T20:43:14Z JovalQC 21720 "Ekonomija" żid. 332474 wikitext text/x-wiki {{Infobox Pajjiż |isem_twil_konvenzjonali = Stat tal-Belt tal-Vatikan |isem_nattiv = <small>'''''Stato della Città del Vaticano'''''</small> |isem_komuni = Belt tal-Vatikan |stampa_bandiera = Flag of Vatican City (2023–present).svg |stampa_emblema = Coat of arms of Vatican City (2023–present).svg |stampa_mappa = Location Vatican City Europe.png |deskrizzjoni_mappa = |ħolqa_bandiera = Bandiera tal-Belt tal-Vatikan |ħolqa_emblema = Emblema tal-Belt tal-Vatikan |ħolqa_demografija = Demografija tal-Belt tal-Vatikan |mottu_nazzjonali = |innu_nazzjonali = <br />''[[Innu Pontifikali|Inno e Marcia Pontificale]]'' <small>([[Lingwa Taljana|Taljan]])<br />''Innu Pontifikali u Marċ''</small><br /><center>[[Stampa:United States Navy Band - Inno e Marcia Pontificale.ogg]]</center> |lingwi_uffiċjali = Taljan u Latin |gruppi_etniċi = |kapitali = Belt tal-Vatikan |latd=41 |latm=54.2 |latNS=N |lonġd=12 |lonġm=27.2 |lonġEW=E |l-ikbar_belt = Belt tal-Vatikan |tip_gvern = [[Ekklesjastiku]];<ref name="factbook">{{ċita web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vt.html |titlu=Holy See (Vatican City) |data-aċċess=2013-08-13 |xogħol=CIA—The World Factbook |pubblikatur=CIA |lingwa=en |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20201223203905/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vt.html |arkivju-data=2020-12-23 |url-status=dead }}</ref><br /> [[monarkija]]-[[saċerdotali]];<ref name=pages>{{ċita web |url=http://www.catholic-pages.com/vatican/vatican_city.asp |titlu=Vatican City |sit=catholic-pages.com |data-aċċess=2011-07-09 |lingwa=en |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110623191417/http://www.catholic-pages.com/vatican/vatican_city.asp |arkivju-data=2011-06-23}}</ref><br />[[monarkija assoluta]];<ref>{{ċita web |url=http://www.vaticanstate.va/EN/State_and_Government/StateDepartments/index.htm |titlu=State Departments |pubblikatur=L-Istat tal-Vatikan |data-aċċess=2011-07-09 |lingwa=en |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20111001192545/http://www.vaticanstate.va/EN/State_and_Government/StateDepartments/index.htm |arkivju-data=2011-10-01}}</ref> [[monarkija elettiva]];<ref>{{ċita ktieb |url=http://books.google.com/books?id=M3A-xgf1yM4C&pg=PA1009 |isem=Gerhard |kunjom=Robbers |titlu=Encyclopedia of World Constitutions |pubblikatur=Infobase Publishing |sena=2006 |isbn=978-0-8160-6078-8 |paġna=1009 |lingwa=en}}</ref><br />[[theokratika]] elettiva.<ref>{{ċita ktieb |url=http://www.staff.ncl.ac.uk/nick.megoran/pdf/theocracy.pdf |titlu=International Encyclopedia of Human Geography |isem=Nick |kunjom=Megoran |volum=11 |sena=2009 |paġna=226 |pubblikatur=Elsevier |lingwa=en |isbn=978-0-08-044911-1}}</ref> |titlu_kap1 = [[Lista ta' sovrani tal-Istat tal-Belt tal-Vatikan|Sovran]] |titlu_kap2 = [[President tal-Kummissjoni Pontifiċja għall-Istat tal-Belt tal-Vatikan|President tal-<br />Governatorat]] |isem_kap1 = [[Papa Ljun XIV]] |isem_kap2 = [[Raffaella Petrini]] |poż_erja = 224 |erja_km2 = 0.44 |erja_mi_kw = 0.17 |perċentwal_ilma = |ċensiment_popolazzjoni = 882 |sena_ċensiment_popolazzjoni = 2024 |densità_popolazzjoni_km2 = 1,800 |densità_popolazzjoni_mi_kw = 4,662.0 |poż_densità_popolazzjoni = |sena_PGD_PSX = |PGD_PSX = |poż_PGD_PSX = |PGD_PSX_per_capita = |poż_PGD_PSX_per_capita = |sena_IŻU = |IŻU = |poż_IŻU = |kategorija_IŻU = |tip_sovranità = Indipendenza {{nobold|mir-[[Renju tal-Italja (1861–1946)|Renju tal-Italja]]}} |avveniment_stabbilit1 = [[Trattat Lateran]] |data_stabbilit1 = 11 ta' Frar 1929 |valuta = Ewro (€) |kodiċi_valuta = EUR |żona_ħin = [[Ħin tal-Ewropa Ċentrali|CET]] |differenza_ħku = +1 |żona_ħin_legali = [[Ħin tas-sajf tal-Ewropa Ċentrali|CEST]] |differenza_żona_ħin_legali = +2 |cctld = [[.va]] |kodiċi_telefoniku = +379 |sena_PGD_nominali = |PGD_nominali = |poż_PGD_nominali = |PGD_nominali_per_capita = |poż_PGD_nominali_per_capita = |nota1 = |poż_ċensiment_popolazzjoni=237}} Il-'''Belt tal-Vatikan''' (bil-[[Lingwa Latina|Latin]]: ''Status Civitatis Vaticanæ''; bit-[[Lingwa Taljana|Taljan]]: ''Stato della Città del Vaticano''), imqassar ħafna drabi għal sempliċement '''Vatikan''', huwa [[belt-stat]] indipendenti mdawwar bl-art, li t-territorju tiegħu jikkonsisti f'enklav fi ħdan il-belt ta' [[Ruma]], l-[[Italja]]. Għandu erja ta' madwar 44 ettaru, u popolazzjoni ta' madwar 840 ruħ.<ref name="factbook" /> B'hekk il-Vatikan huwa l-iżgħar stat indipendenti magħruf internazzjonalment fid-[[Id-Dinja|dinja]] kemm bħala [[Lista ta' pajjiżi skont l-erja|erja]] kif ukoll bħala [[Lista ta' pajjiżi skont il-popolazzjoni|popolazzjoni]]. Il-Belt tal-Vatikan għandha fruntiera mal-[[Italja]] ta' 3.4 km. == Etimoloġija == Skont etimologi antiki bħal Festus Grammaticus (ikkwotat minn [[Pawlu d-Djaknu]]), l-isem Vaticanus ġej mill-kelma ''Vaticinium'', jew aktar preċiżament ''Vātēs'' jew ''Vātis'', li tfisser "veġġent" jew "diviner," għaliex jingħad li ħafna veġġenti kienu jgħixu fuq din in-naħa tat-Tiber. Huwa magħruf li taħt [[Tiberius]], l-arti tad-divinazzjoni kienet ipprojbita f'[[Ruma]] stess (kien reat punibbli bil-konfiska tal-proprjetà u l-eżilju). Peress li din l-etimoloġija hija inċerta, oħrajn jissuġġerixxu belt Etruska bl-isem ''Vaticum'', li setgħet darba eżistiet fuq dan is-sit, jew l-alla Vaticanus, li kien jippresiedi l-ewwel kliem tat-tfal u li t-tempju tiegħu nbena fuq is-sit antik ta' ''Vaticanum'', l-Għolja tal-Vatikan. Tabilħaqq, din l-għolja kienet id-dar tal-Vates ħafna qabel l-era pre-Kristjana ta' [[Ruma]]. == Storja == Il-Belt tal-Vatikan tal-lum ġeneralment titqies bħala l-fdal tal-eks [[Stati Papali]], għalkemm l-eżistenza de facto tagħhom intemmet fl-1870 filwaqt li l-eżistenza de jure tal-Vatikan bdiet fl-1929. L-oriġini antika ta’ dan it-territorju tal-Istati Papali tinsab f’akkumulazzjoni ta’ għotjiet ta’ art li rċevew papiet suċċessivi, mill-era Kostantinjana sa dik tar-Renju Lombard (pereżempju, id-Donazzjoni ta’ Sutri). Il-Papa għalhekk sab ruħu fil-kap ta’ art sinifikanti magħrufa bħala l-Patrimonju ta’ San Pietru, inizjalment taħt is-sovranità Rumana fil-Lvant, iżda li l-istorjografija Kattolika ilha tirreferi għaliha bħala d-“Donazzjoni ta’ Kostantinu,” u b’hekk tiġġustifika l-poter temporali tal-Papa<ref>{{Ċita web|url=https://www.gedeonmediagroup.com/en/production/vatican-secrets-of-the-popes-city/|titlu=The untold story of the Vatican – Gedeon Media Group|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-09-25}}</ref>. Fil-fatt, id-“Donazzjoni ta’ Kostantinu” hija leġġenda li skontha l-Imperatur [[Kostantinu I]] ta lill-[[Papa Silvestru I|Papa Silvestru]] l-primat fuq il-Knejjes tal-Lvant u l-imperium (poter imperjali) fuq il-Punent: in-natura apokrifa ta’ dan id-dokument ġiet stabbilita fl-1442 mill-umanista [[Lorenzo Valla]]. Il-ġustifikazzjoni storika għal dan il-poter temporali fil-fatt tinsab fid-Donazzjoni ta' Pepin tas-754, ikkonfermata minn [[Charlemagne]] fis-774—donazzjoni tassew leġittima. Il-Belt tal-Vatikan tinsab fuq dak li kien magħruf fl-antikità bħala l-Ager Vaticanus, pjanura żgħira (il-Pjanura tal-Vatikan) fuq ix-xtut tax-[[Xmara Tiber]], li titla’ ftit ’il bogħod għal għolja baxxa, il-''Montes Vaticani'' (l-[[Għolja tal-Vatikan]])<ref>{{Ċita web|url=https://maltaonlinebookshop.com/product/il-vatikan-misteri-storja-kurzitajiet/|titlu=Il-Vatikan (Misteri-Storja-Kurzitajiet)|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-25}}</ref>. Ftit vilel, mibnija madwar "ġonna imperjali," kienu proprjetà ta’ Agrippina. Binha, l-Imperatur [[Caligula]] (37-41 AD), kellu ċirku privat mibni hemmhekk, iċ-''Circus Vaticanus'', li minnu l-obelisk tal-Vatikan attwali huwa wieħed mill-ftit vestigi li fadal. Kien hemm, kif ukoll fil-ġonna biswit, li ħafna Nsara ta’ Ruma ġew martrijati matul ir-renju ta’ Nero (54-68). Jingħad li [[Pietru (Appostlu)|San Pietru]] kien midfun fit-tramuntana ta’ dan iċ-ċirku, f’nekropoli li kienet tgħaddi maġenb triq sekondarja, il-''Via Cornelia''. Fuq is-sit tad-difna tiegħu, l-Imperatur [[Kostantinu I|Kostantinu]] kellu bażilika magnifika mibnija bejn it-326 u t-333 fuq is-sit taċ-ċirku Ruman ta’ qabel, li mbagħad twaqqa’. Il-bini ġie sostitwit mill-bażilika attwali matul is-sekli 16 u 17<ref>{{Ċita web|url=https://www.librerijapreca.com/product/books/malti/il-vatikan-misteri-storja-kurzitajiet/|titlu=}}</ref>. [[Stampa:Plan of Circus Neronis and St. Peters.gif|nofs|daqsminuri|Il-post tal-bażilika attwali fir-rigward tal-bażilika Kostantinjana u ċ-''Circus Vaticanus''.]] Fis-seklu 5, il-[[Papa Simmaku]] bena residenza hemmhekk, li ntużat minn figuri illustri bħal Karlu Manju waqt l-inkurunazzjoni tiegħu fis-sena 800 AD. Fis-seklu 12, Ċelestinu II u mbagħad [[Papa Innoċenz III|Innoċenz III]] irrinovawh. Il-kostruzzjoni tal-[[Palazz tal-Vatikan]] bdiet taħt il-pontifikat ta’ [[Nikola V]] matul l-ewwel nofs tas-seklu 15. Fl-20 ta’ Settembru 1870, wara l-evakwazzjoni tat-truppi Franċiżi, [[Ruma]] ġiet konkwistata mill-forzi Piemontesi u annessa mar-[[Renju tal-Italja]]. Il-[[Papa Piju IX]], li kien joqgħod fil-[[Palazz Quirinal]] (li aktar tard sar ir-residenza uffiċjali tar-Rejiet tal-Italja u mbagħad tal-President tar-Repubblika Taljana), ħa kenn fil-[[Palazz tal-Vatikan]]. Ir-rifjut tiegħu li jirrikonoxxi l-annessjoni ta dimensjoni politika u diplomatika lill-kunflitt ikkawżat mill-unifikazzjoni Taljana: dan immarka l-bidu tal-“Kwistjoni Rumana.” Din il-kontroversja damet sal-Trattati Lateranensi fl-1929, li bihom l-Istat Taljan intrabat li jirrispetta l-fruntieri tal-Istat tal-Vatikan li mbagħad irrikonoxxa de facto, bir-rikonoxximent de jure imur għand is-[[Santa Sede]]; bi skambju, il-[[Papa]] rrikonoxxa l-annessjoni mal-Italja tal-Istati Papali, inkluża l-belt ta’ [[Ruma]]<ref>{{Ċita web|url=https://laikos.org/vod/files/vid-storjaknisja-list.htm|titlu=Storja tal-Knisja|sit=laikos.org|data-aċċess=2026-09-25}}</ref>. == Il-politika u l-amministrazzjoni == '''<big>Organizzazzjoni tas-setgħat</big>''' Il-[[Papa]] għandu poter assolut (eżekuttiv, leġiżlattiv, u ġudizzjarju). Il-poter eżekuttiv huwa delegat lil gvernatur maħtur li huwa responsabbli wkoll għar-rappreżentanza diplomatika. Kummissjoni magħmula minn ħames sa seba' kardinali teżerċita poter leġiżlattiv b'delega. L-istituzzjonijiet tal-Vatikan huma rregolati minn kostituzzjoni, li l-ewwel abbozz tagħha nkiteb minn [[Papa Piju XI|Piju XI]] fi żmien it-Trattati Lateranensi. Bħalissa, il-Vatikan huwa rregolat mil-Liġi Fundamentali tas-26 ta' Novembru 2000, li daħlet fis-seħħ fit-22 ta' Frar 2001. Il-liġijiet tagħha huma rreġistrati fl-Acta Apostolicae Sedis. Il-Vatikan huwa monarkija assoluta u elettiva: il-[[Papa]] jiġi elett b'maġġoranza kwalifikata (żewġ terzi tal-voti) matul il-konklavi u jsaltan għal għomru fil-prinċipju. Madankollu, jista' wkoll jabdika, possibbiltà li ġiet eżerċitata minn [[Papa Benedittu XVI|Benedittu XVI]] fl-2013. Jista' jiġi definit ukoll bħala teokrazija safejn l-eżistenza, il-funzjonament u l-azzjonijiet tiegħu huma ddominati minn imperattiv reliġjuż. '''<big>Difiża</big>''' [[Stampa:P20211029AS-0456 (51761608848).jpg|nofs|daqsminuri|Il-[[Gwardja Svizzera Pontifiċja]]]] Il-[[Gwardja Svizzera Pontifiċja]] hija l-eqdem armata li għadha topera. Hija responsabbli għad-dmirijiet ċerimonjali, l-għassa tal-bini tal-Vatikan, u l-provvista ta' protezzjoni mill-qrib għall-[[Papa]]. Fl-2025, il-[[Gwardja Svizzera Pontifiċja]] tinkludi kumpanija bi grad regimentali, li tikkonsisti minn 135 suldat (9 uffiċjali, 41 uffiċjali mhux kummissjonati, u 85 alabardier), reklutati mill-1506 esklussivament mill-kantuni Żvizzeri (89 uffiċjali u suldati fl-1977). It-truppi Pontifiċjali ma rawx ġlied minn mindu ġew megħluba mill-forzi Taljani fl-1870. '''<big>Politika Barranija</big>''' '''Diplomazija''' Id-diplomazija tas-[[Santa Sede]] hija l-attività ta' negozjar internazzjonali tal-[[Knisja Kattolika]]. Qabel ir-Riforma Protestanta u l-Illuminiżmu, il-papat aġixxa ripetutament bħala arbitru bejn is-sovrani Kristjani [[Ewropa|Ewropej]]. Id-diplomazija tas-[[Santa Sede]] sabet l-ewwel espressjoni tassew formali tagħha lejn l-aħħar tas-seklu 11 meta l-[[Papa]] beda jibgħat legati lid-diversi renji tal-Kristjaneżmu. Dan kien maħsub biex jippermetti lill-kleru residenti awtonomija akbar fit-trattati tagħhom mal-awtoritajiet ċivili lokali<ref>{{Ċita web|url=https://holyseemission.org/contents//mission/diplomatic-relations-of-the-holy-see.php|titlu=The Permanent Observer Mission of the Holy See to the United Nations|sit=The Permanent Observer Mission of the Holy See to the United Nations|data-aċċess=2026-09-25}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.diplomacy.edu/topics/vatican-diplomacy/|titlu=Vatican diplomacy - Diplo|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-09-25}}</ref>. Mis-seklu 16 'il quddiem, dehru l-ewwel nunzjaturi, immexxija minn [[arċisqof minn Ruma]]. Imdgħajfa mir-Riforma u l-iżvilupp tal-filosofija tal-Illuminiżmu, l-awtorità tas-[[Santa Sede]] ġiet ikkontestata, iżda baqgħet preżenza prominenti fix-xena internazzjonali. Il-leġittimità tad-diplomazija papali fl-isfera internazzjonali ġiet sussegwentement approvata f'diversi okkażjonijiet minn trattati ta' referenza, bħall-Kungress ta' Vjenna fl-1815, jew il-[[Konferenza ta' Vjenna]] tal-1961, li kkodifikat il-liġi diplomatika<ref>{{Ċita web|url=http://www.csce.gov/briefings/vatican-diplomacy-in-an-age-of-estrangement-power-politics-and-war|titlu=Vatican Diplomacy in an Age of Estrangement, Power Politics, and War {{!}} Commission on security and cooperation in europe|data=2026-04-13|sit=www.csce.gov|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-25}}</ref>. '''Rappreżentazzjoni internazzjonali''' Hija s-[[Santa Sede]], permezz tal-Kurja Rumana, taħt il-primat pontifiċju tal-[[Isqof ta’ Ruma]], li hija l-korp governattiv tal-[[Knisja Kattolika]] Rumana, u mhux l-Istat tal-Belt tal-Vatikan, li huwa rappreżentat internazzjonalment. L-Istat tal-Belt tal-Vatikan għandu siġġu bħala stat osservatur mhux membru fin-[[Nazzjonijiet Uniti]] (NU)<ref>{{Ċita enċiklopedija|titlu=Permanent Observer of the Holy See to the United Nations|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Permanent_Observer_of_the_Holy_See_to_the_United_Nations&oldid=1373757089|data-aċċess=2026-09-25|lingwa=en|data=2026-09-07|iktar=Page Version ID: 1373757089}}</ref>. Il-Vatikan esprima x-xewqa tiegħu li jingħaqad maż-[[Żona Schengen]] fl-2006<ref>{{Ċita enċiklopedija|titlu=Visa policy of Vatican City|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Visa_policy_of_Vatican_City&oldid=1374539319|data-aċċess=2026-09-25|lingwa=en|data=2026-09-12|iktar=Page Version ID: 1374539319}}</ref>. == Ġeografija == [[Stampa:Vatican City map EN.png|nofs|daqsminuri|Mappa tal-Vatikan ]] Minħabba d-daqs żgħir ħafna tiegħu, il-Vatikan huwa l-iżgħar pajjiż fid-dinja. Madankollu, l-"Istat tal-Vatikan" mhuwiex stat sovran fis-sens strett, peress li mhuwiex suġġett tad-dritt internazzjonali fih innifsu u huwa rappreżentat mis-[[Santa Sede]], li s-setgħat tagħha jestendu lil hinn mill-Istat tal-Vatikan innifsu biex jinkludu ambaxxati, taħt l-awtorità tal-[[Papa]], li huwa kemm is-sovran tas-[[Santa Sede]] kif ukoll il-kap tal-Vatikan. Barra minn hekk, m'għandux ċittadini tiegħu stess, u s-setgħa sovrana tiegħu fuq it-territorju tiegħu hija, f'ċerti ċirkostanzi u fuq ċerti biċċiet art definiti mit-Trattat Lateran, kondiviża mal-Istat Taljan (notevolment [[Pjazza San Pietru]]). [[Stampa:Model Vatican 2.jpg|nofs|daqsminuri|Mudell tal-Vatikan fil-[[Mużewijiet tal-Vatikan]]]] Għalhekk, skont il-Konvenzjoni ta' Montevideo, l-istatus legali internazzjonali tal-Vatikan, skont xi studjużi legali, mhuwiex dak ta' stat, iżda pjuttost dak ta' suġġett internazzjonali analogu għal organizzazzjoni internazzjonali bħan-NU. Għalhekk, l-ambaxxati (nunzjaturi) u l-proprjetajiet tas-[[Santa Sede]] barra l-ħitan ma jaqgħux taħt l-Istat tal-Vatikan, iżda taħt l-awtorità unika tas-[[Santa Sede]], manifestata permezz tal-istituzzjonijiet tagħha (miġbura fil-Kurja Rumana li tinsab fil-Vatikan) u s-sovran tagħha. Il-Belt tal-Vatikan hija waħda minn kull ħamsa tad-daqs tal-[[Monako|Prinċipalità ta' Monako]]: il-Vatikan jista' jitqies bħala mikrostat. Huwa magħluq fi ħitan imposti mill-Artikolu 5 tat-Trattat Lateran, imdawwar kompletament mill-belt ta' [[Ruma]], fit-territorju Taljan. Din l-enklavi tinkludi, b'mod partikolari, [[Pjazza San Pietru]], il-[[Bażilika ta' San Pietru]], il-[[Palazz Appostoliku]], u l-Mużewijiet u l-Ġonna tal-Vatikan. Is-[[Santa Sede]] għandha wkoll sjieda sħiħa ta’ diversi bini li jinsabu barra l-Belt tal-Vatikan, li jgawdu minn immunità diplomatika, simili għal dik ta’ ambaxxata. Dawn jinkludu: * Il-kumpless Lateran kollu: il-[[Bażilika ta’ San Ġwann Lateran]], il-[[Palazz tal-Lateran|palazz]] u l-annessi tagħha, kif ukoll l-''Scala Santa''; * il-[[Bażilika ta’ Santa Marija Maggiore]]; * il-[[Bażilika ta’ San Pawl Fuori s-Swar]] u l-monasteru tagħha; * diversi palazzi li fihom l-uffiċċji tal-Kurja Rumana: il-Palazz Daterijali u l-Palazz taċ-Ċanċellerija (sedi tar-Rota Rumana, it-[[Tribunal Suprem tas-Sinjura Appostolika]], u l-Penitenzierju Appostoliku), il-Palazz tal-Propagazzjoni tal-Fidi (sede tal-Kongregazzjoni għall-Evanġelizzazzjoni tal-Popli), eċċ.; * il-[[Palazz Papali ta’ Castel Gandolfo]], ir-residenza tas-sajf tal-[[Papa]], li jkopri erja ta’ 55 ettaru. Barra minn hekk, l-[[Università Pontifiċja Gregorjana|Università Gregorjana]], l-istazzjon tax-xandir tar-[[Radju tal-Vatikan]] li jinsab fis-subborgi ta’ [[Ruma]], u diversi bini ieħor huma eżentati mit-taxxi u protetti mill-esproprjazzjoni. Dawn il-bini u l-proprjetajiet mhumiex strettament parti mill-Istat tal-Belt tal-Vatikan, iżda l-erja kkombinata tagħhom hija bejn wieħed u ieħor id-doppju ta’ dik tal-Belt tal-Vatikan innifisha. == Ekonomija == Fl-2002, id-defiċit konsolidat tal-Vatikan ammonta għal €13.5 miljun kontra €216-il miljun fi dħul. L-ispejjeż kienu jikkonsistu primarjament f’salarji għal 2,600 impjegat tiegħu (inklużi madwar 750 membru tal-kleru). Fl-2010, il-finanzi tal-Vatikan irreġistraw surplus fil-baġit ta’ €10 miljun, minkejja tnaqqis fid-donazzjonijiet mill-fidili<ref>{{Ċita web|url=https://ercouncil.org/2025/the-economy-of-the-vatican/|titlu=The Economy of the Vatican|sit=ercouncil.org|data-aċċess=2026-09-25}}</ref>. Minbarra d-dħul mit-turiżmu, bħad-dħul mill-[[Mużewijiet tal-Vatikan]] (€91.3 miljun fl-2011), l-organizzazzjoni ta’ vjaġġi u pellegrinaġġi, il-ħruġ ta’ bolli postali u muniti mfittxija mill-kollezzjonisti, u l-bejgħ ta’ pubblikazzjonijiet, id-dħul ġej minn titoli (€32 miljun fi qligħ kapitali fl-2002) u proprjetà immobbli (€12.9 miljun). Punt finanzjarju sinifikanti ieħor huwa l-Obolu ta’ Pietru, li ammonta għal kważi €50 miljun fl-2002, għalkemm porzjon biss minn din is-somma hija allokata għall-baġit tal-Vatikan. L-oriġini tagħha jmorru lura għas-seklu 8, meta l-[[Anglo-Sassoni]] bdew jibagħtu kontribuzzjoni annwali lill-Papa. Din il-prattika mbagħad infirxet f'pajjiżi Ewropej oħra u ġiet rikonoxxuta uffiċjalment mill-[[Papa Piju IX]] fil-5 ta' Awwissu 1871, fl-enċiklika ''Sæpe venerabilis''<ref>{{Ċita enċiklopedija|titlu=Economy of Vatican City|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Economy_of_Vatican_City&oldid=1346526366|data-aċċess=2026-09-25|lingwa=en|data=2026-04-01|iktar=Page Version ID: 1346526366}}</ref>. == Kultura == Bħala s-sede tal-Kattoliċiżmu, il-Vatikan għandu influwenza kulturali konsiderevoli. Iżomm ukoll l-attivitajiet kulturali tiegħu stess, bħall-istazzjon tar-radju tiegħu, [[Radju tal-Vatikan]], li jxandar f'diversi lingwi<ref>{{Ċita web|url=https://www.vaticannews.va/en.html|titlu=News from the Vatican - News about the Church - Vatican News|sit=www.vaticannews.va|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-25}}</ref>. Il-ħdax-il [[Mużew tal-Vatikan]] fihom kollezzjonijiet rikki ta' arti sagra u sekulari, kif ukoll antikitajiet Etruski u Eġizzjani u xogħlijiet minn pitturi, inkluż [[Mikelanġlu]]. Dawn twaqqfu minn [[Klement XIV]] fis-seklu 18. == Gallerija == <gallery mode="packed"> Stampa:Michelangelo's Pietà Saint Peter's Basilica Vatican City.jpg|Il-[[Pietà]] ta' [[Mikelanġlu]] Stampa:Saint Peter's Basilica facade, Rome, Italy.jpg|[[Bażilika ta' San Pietru]] Stampa:Lightmatter Sistine Chapel ceiling.jpg|Is-saqaf tal-[[Kappella Sistina]] Stampa:The Sistine Hall of the Vatican Library (2994335291).jpg|Is-Sala Sistina tal-[[Librerija tal-Vatikan]] Stampa:Vatican 5.jpg|[[Ġonna tal-Vatikan]] </gallery> == Referenzi == {{Referenzi}} {{Ewropa}} {{Lista ta' kapitali Ewropej skont ir-reġjun}} [[Kategorija:Vatikan| ]] [[Kategorija:Pajjiżi stabbiliti fl-1929]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali]] [[Kategorija:Bliet-stati]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fil-Vatikan]] i5x0o02phsqth0uvumxwvfjedsferwi 0 15973 332475 332089 2026-09-26T01:19:49Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 332475 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Mata Hari''', psewdonimu ta' '''Margaretha Geertruida Zelle''' ([[Leeuwarden]], 7 ta' Awwissu 1876 – [[Vincennes]], 15 ta' Ottubru 1917) kienet [[żeffien]]a u [[aġent sigriet]] [[Olanda|Olandiża]], ikkundanata għall-[[piena kapitali]] għall-attività tagħha ta' [[spjunaġġ]] matul l-[[L-Ewwel Gwerra Dinjija|Ewwel Gwerra Dinjija]]. == Bijografija == [[Stampa:Margaretha and Rudolph Mac Leod.jpg|thumb|xellug|160px|Margaretha u Rudolph MacLeod fl-1897]] Margaretha Zelle twieldet fil-familja ta' Adam (1840-1910) u Antje van der Meulen (1842-1891), u kellha tliet ħutha, il-kbir, Johannes (1878), u l-aħwa tewmin, Arie Cornelius u Anne (1881-1956). Kellha karnaġġjon samrani, xagħarha u għajnejha suwed u għalhekk kienet tidher differenti min-norma tan-nies Olandiżi. Missierha kellu ħanut tal-kpiepel u kien il-proprjetarju ta' mitħna u ta' razzett. Il-familja tiegħu setgħet tgħix b'kumdità kbira f'bini antik u sabiħ f'Groote Kerkstraat, fiċ-ċentru tal-belt, u Margaretha kienet tattendi skola prestiġjuża. Fl-1889, in-negozju ta' missierha tant beda sejjer ħażin li kellu jbigħu. L-inkwiet finanzjarju ġab ukoll miegħu inkwiet fil-familja tant li fl-4 ta' Settembru 1890, wassal għas-separazzjoni tal-ġenituri tagħha. Missierha mar joqgħod [[Amsterdam]] u ommha mietet is-sena ta' wara. Margaretha trabbiet fil-belt ta' [[Sneek]] ma' parrinuha li ħajjarha tistudja biex issir [[Għalliem|għalliema]] fi ''crèche'' f'[[Leiden]]. Jidher li d-direttur tal-iskola, kien jagħtiha ħafna attenzjoni żejda, jekk mhux fastidju, u dan ġiegħel lil parrinuha jneħħiha mill-iskola u jibgħatha toqgħod ma' ziju f'[[Den Haag]].<ref name="Mata Hari">[http://www.crimelibrary.com/terrorists_spies/spies/hari/1.html] Mata Hari</ref><ref name="about">[https://web.archive.org/web/20110610150302/http://history1900s.about.com/od/1910s/p/MataHari.htm] About.com</ref><ref name="world">[https://web.archive.org/web/20100915110718/http://www.worldofbiography.com/9241-Mata%20Hari/life.htm] World of Biography</ref> Fl-1895, ta' tmintax-il sena, Margaretha wieġbet għal proposta li dehret fuq gazzetta lokali fuq raġel li kien qiegħed ifittex mara. Dan kien il-Kaptan tal-Armata Kolonjali Olandiża Rudolph MacLeod (1856-1928), li kien qiegħed jgħix Amsterdam, wara li kien ingħata l-liċenzja għall-konvalexxenza mill-kolonja Olandiża tal-[[Indoneżja]] billi kien marid bid-[[dijabete]] u bir-[[rewmatiżmu]]. Fil-11 ta' Lulju 1896, Margaretha żżewġet lil Mac Leod wara li kienet kisbet il-kunsens ta' missierha, għalkemm dan ma marx it-tieġ. Wara l-qamar il-għasel f'[[Wiesbaden]], il-koppja marret toqgħod Amsterdam, f'dar oħt Rudolph, Louise. === Indoneżja === [[Stampa:Louise Jeanne Mac Leod.jpg|thumb|180px|It-tifla Jeanne Louise]] Fit-30 Jannar 1897, Margaretha wildet tifel, li semmewh għal missier missieru, Norman John. F'Mejju, il-familja ttrasferiet lejn [[Ġava]], fejn il-kaptan kellu jkompli s-servizz fir-raħal ta' [[Ambarawa]], fiċ-ċentru tal-gżira. Is-sena ta' wara marru joqogħdu [[Teompoeng]], qrib [[Malang]], fejn fit-2 ta' Mejju 1898, twieldet Jeanne Louise, li kienet tissejjaħ "Non", minn "nonah" li bil-Maliż tfisser "iż-żgħira". Il-ħajja fil-familja ma kinitx hienja: kien hemm il-ġlied bejn iż-żewġ miżżewġin, kemm minħabba l-ħruxija tal-ħajja fl-irħula li ma kellhomx il-kumditajiet tal-bliet moderni [[Ewropa|Ewropej]] ta' dak iż-żmien, kif ukoll minħabba l-għira tar-raġel u t-tendenza tiegħu li jabbuża mix-xorb [[Alkoħoliżmu|alkoħoliku]].<ref name="The_Spy_Who_Never_Was">Julia Keay, ''The Spy Who Never Was'', Michael Joseph Ltd, 1987</ref> Is-sena ta' wara r-raġel laħaq maġġur u kmandant tar-reġjun ta' [[Medan]] fuq il-kosta tal-Lvant ta' [[Sumatra]]. Bħala l-mara tal-kmandant, Margaretha kella d-dmir li tistieden id-dar lill-uffiċjali l-oħra mal-familji tagħhom u saret taf in-nies importanti tal-post. Wieħed minnhom stedinha biex tara għall-ewwel darba ż-[[żfin]] lokali ġewwa tempju. Dan tant affaxxinaha bl-innovazzjoni eżotika tal-[[mużika]] u tal-movimenti li ppruvat timitah. Il-familja sofriet minn xokk qawwi bit-traġedja tal-mewt taċ-ċkejken Norman, li fis-27 ta' Ġunju 1899, miet avvelenat. Il-kawża tal-[[mewt]] kienet xi [[mediċina]] li seftura indiġena tat lit-tfal tal-koppja, imma m'hemm l-ebda prova li din riedet toqtolhom, iżda kien hemm suspett li żewġha, li kien subaltern taħt il-Maġġur Mac Leod, kien ġegħelha tagħmel hekk biex ipattiha lil ta' fuqu għal xi kastig li kien tah. Rudolph, Margaretha u ċ-ċkejkna Non, biex jitbegħdu minn fejn tant kellhom memorji ta' niket, irnexxielhom jittrasferixxu lejn [[Banjoe Biro]] fuq il-gżira ta' Ġava, fejn Margaretha mardet bit-[[tifu]]. Il-maġġur Mac Leod, laħaq l-età tal-pensjoni u fit-2 ta' Ottubru 1900 irtira mill-[[armata]]: wara ftit iktar minn sena f'Ġava, fir-raħal ta' [[Sindanglaja]], forsi minħabba t-talbiet ta' martu, fil-bidu tal-1902, ħa l-familja lura lejn in-[[Pajjiżi l-Baxxi|Netherlands]]. === Pariġi === Meta waslu n-Netherlands fit-2 ta' Marzu 1902, reġgħu marru joqogħdu għal żmien qasir ma' Louise Mac Leod f'Amsterdam u mbagħad marru joqogħdu waħedhom f'appartament f'van Breestraat. Mac Leod telaq lil martu u ħa t-tifla miegħu u Margaretha talbet is-separazzjoni li ngħatatilha fit-30 ta' Awwissu, flimkien mat-trobbija ta' bintha Non u d-dritt għall-manteniment. Wara rikonċiljazzjoni qasira, Margaretha u żewġha nfirdu għal dejjem; din id-darba kien il-missier li kiseb il-kustodja tat-tifla, filwaqt li Margaretha marret toqgħod għand zijuha f'Den Haag. [[Stampa:Mata Hari Museum.jpg|thumb|320px|lemin|Il-wirja fil-Mużew Guimet f'Pariġi, it-13 ta' Marzu 1905]] Margaretha kienet determinata li tipprova esperjenza ġdida f'belt kbira, u f'Marzu 1903 marret [[Pariġi]], fejn hemmhekk ma kienet taf lil ħadd. Ippruvat tgħix billi tagħmilha ta' mudella għal xi [[Pittura|pitturi]] u tfittex xi xogħol fit-teatri iżda b'riżultati diżappuntanti u forsi waslet ukoll għall-prostituzzjoni, bit-tama vojta ta' suċċess.<ref name="Superquark">Superquark 02-01-2008</ref> Meta l-isforzi kollha tagħha fallew, iddeċidiet li tmur lura n-Netherlands, iżda s-sena ta' wara, fl-24 ta' Marzu 1904, marret lura Pariġi u qagħdet fil-Grand Hotel. Margaretha, li fil-fatt kienet tgħallmet tirkeb iż-[[żiemel]] fi żmien li kienet Ġava, marret tkellem lil ċertu Sur Molier, sid ta' ċirklu u ta' skola tal-ekwitazzjoni, u offriet li taħdem miegħu. Hu aċċetta l-proposta tagħha u għamlet suċċess. Lejl minnhom dehret waqt festa fid-dar ta' Molier f'żifna Ġavaniża (jew xi ħaġa tixbaħha) u Molier baqa' entużjast bl-esebizzjoni tagħha.[[Stampa:Mata-Hari 1910.jpg|thumb|200px|Mata Hari fl-1910|xellug]]Id-debutt veru tagħha sar fi Frar 1905 fid-dar tal-[[kantant]] Kiréevsky, li kien jistieden lil ħbiebu għonja u lil dawk li kien jaf għal spettakli għall-karità. Tant għamlet suċċess li l-gazzetti bdew jiktbu fuqha. Lady Mac Leod, kif bdiet issejjaħ lilha nnifsha, irrepetiet l-istess suċċess fi spettakli oħra li kienu jsiru fi djar privati, fejn kien iżjed faċli li tneħħi l-veli tal-kostum tagħha, u l-fama tagħha bħala ż-"żeffiena li ġejja mil-Lvant" bdiet tinfirex ma' Pariġi kollha. Ċertu wieħed Monsieur Guimet, industrijalista u kollezzjonista tal-[[arti]] Orjentali, taha proposta sabiex tidher bħala ġojjell Orjentali animat fil-[[Mużew]] Guimet fil-Place de Jéna, fejn kien iżomm is-sejbiet prezzjużi tiegħu. Però biex tagħmel dan kellha tbiddel isimha, li kien wisq borgiż u Ewropew. Guimet għażel l-isem ta' oriġni Maliż ta' Mata Hari, "Għajn iż-Żerniq". L-esebizzjoni ta' Mata Hari fil-Mużew Guimet saret fit-13 ta' Marzu.<ref>[https://web.archive.org/web/20150210044610/http://www.crimelibrary.com/terrorists_spies/spies/hari/5.html www.crimelibrary.com] - Mata Hari is Born</ref> Mata Hari kienet daqqa tagħmel rappreżentazzjonijiet fid-djar esklużivi tal-aristokratiċi u l-finanzieri u daqqa oħra tagħmel spettakli fil-postijiet prestiġjużi ta' Pariġi: il-[[Moulin Rouge]], it-Trocadero, il-Café des Nations, iżda s-suċċess ġab miegħu kurżità kbira dwar ħajjitha u kien hemm bżonn li l-immaġni privata tagħha ssir taqbel mal-immaġni pubblika. Lill-ġurnalisti, tagħthom taħlita ta' daqsxejn verità ma ħafna gideb: "Twelidt Ġava u għext hemm għal numru ta' snin" [ ... ] "Issograjt ħajti biex nidħol fit-tempji sigrieti tal-[[Indja]] [ ... ] rajt iż-żeffiena mqaddsa jiżfnu quddiem l-idoli ewlenin ta' Shiva, Vishnu u tal-alla mara Kalì [ ... ] anki l-qassisin fanatiċi li jgħassu l-altar tad-deheb, iddedikat lill-aktar terribbli mill-allat, ħasbuni żeffiena tat-tempju [ ... ] Il-vendetta tal-qassisin Buddisti għal dawk li jipprofanaw ir-riti [ ... ] hi terribbli [ ... ] naf sewwa l-Ganges, Benares, għandi demm [[Induiżmu|Induist]] fil-vini". === Suċċess internazzjonali === [[Stampa:MataHari15.jpg|xellug|daqsminuri|Mata Hari]] Wara l-wirja fit-teatru Olympia fit-8 ta' Awwissu 1905, Mata Hari ġiet inkurunata bħala "l-mara li hija żifna hi stess"<ref>Le Figaro, id-19 ta' Awwissu 1905</ref>, "artista sublimi"<ref>Le Canard, id-19 ta' Awwissu 1905</ref>, u bħala dik li "rnexxielha tagħti s-sens u l-uġigħ l-iżjed profond tal-ispirtu Indjan"<ref>Le Parisien, id-19 ta' Awwissu 1905</ref> u sabet ruħha mfittxija kemm mit-teatri ewlenin Ewropej kif ukoll minn ħafna rġiel għonja u nobbli biex jiżżewġuha. Id-dawra li għamlet [[Spanja]] f'Jannar 1906 kienet trijonf kbir. Billi tissodisfa l-fantasija inġenwa u mħawda, mibnija fuq ir-realtà ta' pajjiżi mhux magħrufin, Mata Hari kienet toffri lill-ispettaturi dak kollu li kienu jistennew miż-żfin tagħha: il-faxxinu projbit tal-erotiżmu u s-safa tal-[[axxetiżmu]], f'[[sinkretiżmu]] assurd, fejn l-għerf ġentili ta' [[Buddha]] kien meqjus ekwivalenti għar-riti mdemmin – li fil-fatt ma jeżistux – ta' allat nisa Indusiti tal-biża'. Min-naħa l-oħra, jidher li hija kellha ċertu talent għax iż-żfin tagħha fil-ballett bil-mużika ta' [[Jules Massenet]], ''Le Roi de Lahore'', fit-teatru tal-opra ta' [[Monaco]] fis-17 ta' Frar kellu suċċess kbir u hi ġiet imfaħħra bħala "żeffiena unika u sublimi"<ref>Le Mercure de France, is-26 ta April 1906</ref> filwaqt li l-[[kompożitur]] [[Franza|Franċiż]] tal-ballett, kif ukoll [[Giacomo Puccini]], stqarru li kienu ammiraturi tagħha. Minn Monaco marret [[Berlin]], fejn saret taf uffiċjal għani, [[Hans Kiepert]], li mar magħha [[Vjenna]] u mbagħad [[Londra]] u l-[[Eġittu]]. Sadanittant, ġew ippubblikati żewġ bijografiji tagħha, waħda miktuba minn missierha,<ref>A. Zelle, ''Il-Ħajja tal Mata Hari''</ref> li fiha lil bintu tellagħha s-sema aktarx biex jonfoħ lilu nnifsu billi ivvinta stejjer li kien jiġi minn rejiet u prinċepijiet, u oħra b'intenzjoni opposta,<ref> G. H. Priem,''Il-Verità dwar Mata Hari''</ref> ta' [[George Priem]], [[avukat]] ta' żewġha. Mata Hari, naturalment, ikkonfermat il-verżjoni ta' missierha; dak li qabel kien jagħmel il-kpiepel kien uffiċjal nobbli, filwaqt li nannitha kienet prinċipessa Ġavaniża, u hi kienet ivvjaġġat mal-kontinenti kollha u kienet għexet żmien twil [[New Delhi]], fejn kienet ħabiba ta' maħaraġa u qatlet it-[[tigra|tigri]], kif kien juri l-fer li kienet tilbes – li fil-fatt kienet xtrat minn ħanut f'[[Lixandra]]. Is-suċċess ipprovoka wkoll imitazzjonijiet iżda l-ebda waħda mill-imitaturi qatt ma laħqet il-fama tagħha. Isimha kien imqabbel ma' dak tal-''vedettes'' tal-imgħoddi, bħal [[Lola Montez]], u ta' żmienha, bħal [[La Bella Otero|Bella Otero]], [[Cléo de Mérode]] u [[Isadora Duncan]]. Fis-7 ta' Jannar 1910, f’[[Monte Carlo]], qagħlet tifħir ġdid għaż-żifna tagħha ''Danse du feu'' li ma reġgħetx żifnet fl-Olympia f'Pariġi għall-unika raġuni li l-ispejjeż kienu eċċessivi. Is-suċċess żied b'mod konsiderevoli l-ispejjeż meħtieġa biex iżżomm il-ħajja soċjali bla heda, u kien darba biss li kienet għamlet waqfa qasira, meta fis-sajf marret toqgħod f'[[kastell]] f'[[Esvres]], mhux bogħod minn [[Tours]], li l-maħbub ġdid tagħħa il-bankier Félix Rousseau poġġa għad-dispożizzjoni tagħha. Minn hemm marret f'proprjetà oħra tal-finanzier, villa lussuża f'[[Neuilly]], viċin Pariġi. Fl-aħħar tal-1911 laħqet il-quċċata tar-rikonoxximent artistiku billi f'[[La Scala]] ta' [[Milan]], ħadet sehem fl-ewwel rappreżentazzjoni ta' ''Armida'' ta' [[Christoph Willibald Gluck|Gluck]], meħuda minn ''[[Gerusalemme liberata]]'' ta' [[Torquato Tasso]], u rreċtat il-parti tal-''Pjaċir,'' imbagħad, mill-4 ta' Jannar 1912, kienet f'ħames rappreżentazzjonijiet tal-''Bacco e Gambrinus'', ballett ta' [[Giovanni Pratesi]] bil-mużika ta' [[Romualdo Marenco]], fejn kellha l-parti ta' [[Venere (mitoloġija)|Venere]]. Id-direttur tal-orkestra [[Tullio Serafin]] stqarr li Mata Hari "hija mara eċċezzjonali, eleganti u perfetta b'sens [[Poeżija|poetiku]] mwieled fiha, barra minn hekk taf xi trid u taf kif tiksbu. Għalhekk żgur li ż-żfin tagħha tagħmlu opra ta[[L-Arti|l-arti]]".<ref> Corriere della Sera, 5 ta' Jannar, 1912 </ref> Fil-fatt, it-teatru ta' Milan kien għaddej minn perjodu ta' dekadenza u t-tentattivi magħmula dak iż-żmien minn Mata Hari biex tinkiseb il-kooperazzjoni ta' mużiċisti bħal [[Umberto Giordano]] u [[Pietro Mascagni]] kienu għalxejn, bħalma kien ukoll għalxejn it-tentattiv biex tidher mal-ballerini [[Russja|Russi]] tal-kumpanija ta' [[Sergej Pavlovič Djagilev|Djagilev]]. Mata Hari allura stabret bil-''Folies Bergères'', fejn warrbet għal mument iż-żfin orjentali u saret żingara. Fis-sajf tal-1913, marret dawra mal-[[Italja]] u dehret f'[[Ruma]], f'[[Napli]] u f'[[Palermo]]. Kien hemm raġuni, kienet tgħid, għaliex kienet tant taf tajjeb iż-żfin Spanjol: bħala tfajla kienet iżżewġet lil nobbli [[Skozja|Skoċċiż]], u kienet tgħix f'kastell antik; wara li falla ż-żwieġ tagħha, ivvjaġġat ħafna u fit-tul fi [[Spanja]], fejn ''torero'', li kien iħobbha, qatel ruħu b'idejh fl-arena, iddisprat li hi ma kinitx tħobbu. Fl-1914, marret Berlin biex tħejji spettaklu ġdid li fih kellha l-ħsieb li tinterpreta żifna Eġizzjana fil-kamra tagħha fil-lukanda Cumberland. Kitbet hi stess il-librett tal-ballett li semmiet ''Il-Kimera''. Sadanittant stenniet li f'Settembru kienet sejra tidher fit-Teatru Metropole fi spettaklu ieħor. Imma dan l-ispettaklu qatt ma seħħ: l-assassinju tal-prinċep ereditarju [[Awstrija|Awstrijakk]] temm il-''Belle Epoque'' u bdiet l-[[L-Ewwel Gwerra Dinjija|Ewwel Gwerra Dinjija]]. === Gwerra u spjunaġġ === Filwaqt li l-armata [[Ġermanja|Ġermaniża]] kienet qiegħda tinvadi l-[[Belġju]] biex twettaq l-operazzjoni tagħha li tagħlaq il-forzi armati Franċiżi u ttemm il-gwerra malajr, Mata Hari kienet diġà telqet lejn l-[[Żvizzera|Iżvizzera]] minn fejn kellha f'moħħha li tmur lura lejn Franza, iżda filwaqt li l-bagalji baqgħu sejrin fi triqithom lejn it-territorju Franċiż, hi nżammet fuq il-fruntiera u ntbagħtet lura lejn Berlin. Fil-lukanda fejn irritornat, mingħajr bagalji u flus, Jon Kellermann, industrijalista Olandiż, offrielha l-flus għall-vjaġġ u taha parir biex tmur [[Frankfurt]] u minn hemmhekk, permezz tal-konsulat, taqsam il-fruntiera Olandiża. Allura fl-14 ta' Awwissu 1914, l-uffiċjali tal-konsulat Olandiż ta viża biex tkun tista' tmur [[Amsterdam]] lil Margaretha Geertuida Zelle, "twila metru u ħamsa u sebgħin ċentimetru", ta' xagħar (dak iż-żmien) bjond. [[Stampa:Mata-Hari Paris 1916.jpg|thumb|xellug|180px|Mata Hari tpaċpaċ mas-suldati Franċiżi fl-1916 (forsi waħda timitaha)]] Hawnhekk saret il-maħbuba tal-bankier van der Schalk u mbagħad wara li marret Den Haag, tal-Baruni Eduard Willem van der Capellen, kurunell tal-ussari, li għenha ġenerożament fil-ħtiġijiet finanzjarji tagħha. Fl-24 ta' Diċembru 1915, Mata Hari marret lura Pariġi sabiex tieħu lura l-bagalji u tipprova, għal darb'oħra għalxejn, tikseb xogħol ma' Djagilev. Bilkemm kienet saret il-maħbuba tal-maġġur Belġjan Fernand Beaufort meta l-permess biex toqgħod Pariġi skadielha u fl-4 ta' Jannar 1916 kellha tmur lura lejn in-Netherlands. Meta kienet Den Haag kien iżurha spiss fid-dar tagħha l-konslu Ġermaniż Alfred von Kremer, li f'dan il-perjodu kriha bħala spjun fis-servizz tal-Ġermanja, inkarigata biex tipprovdi informazzjoni dwar l-ajruport ta' [[Contrexéville]], qrib [[Vittel]], fi Franza, fejn kienet tista' tmur bl-iskuża li kienet qiegħda żżur wieħed mill-ħafna maħbubin tagħha, il-kaptan Russu Vadim Masslov, li kien daħal l-isptar f'din il-belt. Mata Hari, saret aġent H21 u ġiet imħarrġa fil-Ġermanja mill-ispjun famuża Elsbeth Schragmüller, iżjed magħrufa bħala [[Fräulein Doktor]], li tatha l-kodiċi l-ġdid AF44. Iż-żeffiena kienet diġà mgħassa mill-kontrospjunaġġ [[Renju Unit|Ingliż]] u Franċiż meta, fl-24 ta' Mejju 1916, telqet lejn Spanja u minn hemm fl-14 ta' Ġunju marret Pariġi. Hemm, permezz ta' eks maħbub tagħha, it-tenent tal-kavallerija Jean Hallaure, li mingħajr ma kienet taf kien hu wkoll aġent Franċiż, fl-10 ta' Awwissu ġabha f'kuntatt mal-kaptan Georges Ladoux, kap ta' sezzjoni tad-[[Deuxième Bureau]], il-kontrospjunaġġ Franċiż, biex tikseb permess biex tmur Vittel. Ladoux taha viża u pproponielha tidħol fis-servizz ta' Franza u Mata Hari aċċettat din il-proposta imma talbet is-somma enormi ta' miljun frank, li ġġustifikat billi ftaħret li kienet taf ħafna nies importanti li setgħu jkunu utli għall-kawża Franċiża. === Logħba doppja perikoluża === F'Vittel iltaqgħet mal-kaptan Russu u tħalltet mal-ħafna uffiċjali Franċiżi li kienu jiffrekwentaw l-istazzjon termali, u wara ġimgħatejn marret lura Pariġi. Hemmhekk, minbarra li bagħtet informazzjoni dwar il-missjoni tagħha lill-aġenti Ġermaniżi fin-Netherlands u fil-Ġermanja, irċeviet ukoll istruzzjonijiet mill-kaptan Ladoux biex tgħaddi minn Spanja u tmur lura n-Netherlands. Wara li nżammet għal ftit jiem [[Madrid]], dejjem mgħassa mill-Franċiżi u mill-Ingliżi, f'Novembru siefret minn [[Vigo (Spanja)|Vigo]] għal [[Den Haag]]. Meta l-bastiment wasal [[Falmouth (Cornwall)|Falmouth]] fir-[[Renju Unit]], ġiet arrestata minħabba li bi żball ħasbuha ż-żeffiena tal-[[flamenco]], Clara Benedix, li kienet suspettata li kienet spjun Ġermaniża. Meta ġiet interrogata f'[[Londra]] l-iżball ġie ċċarat u wara ftehim ma' Ladoux, [[Scotland Yard]] bagħtuha Spanja, fejn żbarkat fil-11 ta' Diċembru 1916. F'Madrid kompliet tilgħab il-logħba doppja u żammet kuntatt kemm mal-''attaché'' militari tal-ambaxxata Ġermaniża, Arnold von Kalle, kif ukoll ma' dak tal-Ambaxxata Franċiża, il-kurunell Joseph Denvignes, fejn lil dan tal-aħħar għarfitu bil-manuvri tas-sottomarini Ġermaniżi 'l barra mill-kosta tal-[[Marokk]]. Von Kalle induna li Mata Hari kienet qed tilgħab logħba doppja u bagħat telegramma Berlin li fiha qal li "l-aġent H21" qed titlob il-flus u kienet qed tistenna l-istruzzjonijiet. Ir-risposta kienet li l-aġent H21 kellha tmur lura Franza biex tkompli l-missjoni tagħha u hemm tirċievi 15,000 frank. L-ipoteżi li l-Ġermaniżi kienu ddeċidew li jeħilsu minn Mata Hari – biex jikxfuha lill-kontrospjunaġġ Franċiż bħala spjun Ġermaniża – hija bbażata fuq il-fatt li f'din l-okkażjoni użaw kodiċi ta' trażmissjoni qadim, li kien ġie abbandunat għax il-Franċiżi kienu diġà ddeċifrawh, li fih Mata Hari kienet għadha identifikata bis-simbolu H21, minflok b'dak iżjed riċenti AF44. Għalhekk il-messaġġi Ġermaniżi kienu faċilment iddeċifrati mill-Franċiżi. Fit-2 ta' Jannar 1917, Mata Hari daħlet lura Pariġi u fl-għodwa tat-13 ta' Frar ġiet arrestata fil-kamra tagħha fil-lukanda Elysée Palace u nqaflet fil-ħabs ta' Saint-Lazare. === Proċess === [[Stampa:Mata Hari 15.jpg|xellug|daqsminuri|285x285px|Mata Hari fil-quċċata tas-suċċess, fl-1906]] Quddiem il-kap tal-inkjesta, il-kaptan Pierre Bouchardon, fil-bidu Mata Hari adottat it-tattika li tiċħad kollox u sostniet li ma kinitx imdaħħla f'ebda affari ta' spjunaġġ. Fl-ewwel interrogatorju għenha l-avukat Édouard Clunet, eks maħbub tagħha, li kien żamm relazzjoni ta' affezzjoni magħha. Imbagħad, iżjed ma beda jgħaddi ż-żmien iżjed ma setgħetx tevita li tiġġustifika s-somom kbar li l-maħbub tagħha van der Capelen kien jibagħtilha min-Netherlands – meqjusin mill-prosekuzzjoni bħala l-ħlas għall-ispjunaġġ tagħha – li tammetti s-somom li rċeviet f'Madrid minn von Kalle li ġġustifikat bħala sempliċi rigali, u li tikxef storja mhux mistennija li fi Spanja kellha offerta biex taħdem bħala aġent ta' spjunaġġ Russu fl-[[Awstrija]]. Semmiet ukoll il-proposta li għamlilha l-kaptan Ladoux biex taħdem għal Franza, li fittxet li tisfrutta għall-vantaġġ tagħha, biex turi l-lealtà tagħha lejn Franza. Il-prosekuzzjoni s'issa ma kellha ebda prova konkreta kontra Mata Hari, li setgħet saħansitra tiftaħar li poġġiet ruħha għad-diżpożizzjoni tal-ispjunaġġ Franċiż. Il-fatt hu li l-kontraspjunaġġ kien għadu ma poġġiex għad-dispożizzjoni tal-kaptan Bouchardon it-traskrizzjoni tal-messaġġi Ġermaniżi interċettati li wrewha bħala l-aġent Ġermaniż H21. Meta għamlu hekk, xahrejn wara, Mata Hari kellha tammetti li kienet mikrija mill-Ġermaniżi u li kienet irċeviet il-linka inviżibbli biex tikkomunika l-informazzjoni tagħha, iżda qalet li din qatt ma kienet użatha – tefgħetha kollha l-baħar – u li ma kienet bagħtet xejn lill-Ġermaniżi, minkejja l-20,000 frank li rċeviet mill-konslu von Kremer, li hi sostniet li kienu biss kumpens għat-tbatija li soffriet matul iż-żjara tagħha fil-Ġermanja fil-jiem bikrija tal-gwerra. Rigward il-messaġġ ta' von Kalle f'Berlin, li kixifha bħala spjun, Mata Hari qalet li dan kien vendikazzjoni ta' raġel imwarrab. Il-ħafna uffiċjali Franċiżi li kienet il-maħbuba tagħhom, meta kienu interrogati ddefendewha u stqarrew li qatt ma kienu jqisuha bħala spjun. Għall-kuntrarju, Georges Kaptan Ladoux ċaħad li xi darba għamlilha proposta biex taħdem għas-servizzi Franċiżi, għax dejjem kien iqisha bħala spjun Ġermaniża, filwaqt li l-''attaché'' militari f'Madrid, Elder Denvignes, sostna li kienet innamrat miegħu bil-ħsieb li toħodlu minn moħħu sigrieti militari; rigward l-informazzjoni dwar attivitajiet Ġermaniżi fil-Marokk, hu ċaħad li kienet Mata Hari li ipprovdiethom. Iż-żewġ uffiċjali ma kinux kapaċi jsemmu ebda ċirkostanza sostanzjali kontra Mata Hari, iżda x-xhieda tagħhom fil-proċess kellha piż determinanti. L-inkjesta ngħalqet b'murtal: l-uffiċjal Russu Masslov, li Mata Hari suppost kienet il-maħbuba tiegħu, kiteb li r-relazzjoni mal-mara dejjem kien qiesha biss bħala avventura. Ir-rivelazzjoni ma kellha xejn x'taqsam mal-pożizzjoni legali ta' Mata Hari, iżda żgur li ġegħlitha tħossha f'iżolament drammatiku. L-inkjesta ngħalqet fl-21 ta' Ġunju u Mata Hari ntbagħtet quddiem il-qorti. Il-proċess, li sar bil-bibien magħluqin, beda fl-24 ta' Lulju. Il-president tal-qorti ta' sitt imħallfin militari kien it-tenent kurunell Albert Ernest Somprou u fuq in-naħa tal-prosekuzzjoni kien hemm it-tenent Mornet. Xejn ġdid ma ħareġ fil-jumejn ta' diskussjoni. Wara d-difiża appassjonata tal-avukat ta' Mata Hari, Clunet, li qabel kien gwerrier u ngħata midalja fl-1870, fil-[[Gwerra Franko-Prussjana]], l-imħallfin irtiraw biex iwieġbu tmien mistoqsijiet: * Jekk f'Diċembru 1915 Margaretha Zelle ppruvatx tikseb informazzjoni riżervata fiż-żona militari ta' Pariġi favur poter għadu; * Jekk tgħatx informazzjoni riżervata lill-konslu Ġermaniż fin-Netherlands, von Kremer; * Jekk f'Mejju 1916 kinitx midħla tal-konslu von Kremer fin-Netherlands; * Jekk f'Ġunju 1916 ippruvatx tikseb informazzjoni militari fiż-żona militari ta' Pariġi; * Jekk ippruvatx tgħin l-operazzjonijiet militari tal-Ġermanja; * Jekk f'Diċembru 916 f'Madrid kinitx f'kuntatt mal-''attaché'' militari Ġermaniż von Kalle bl-għan li tagħtieh informazzjoni riżervata; * Jekk kixfitx lil von Kalle l-isem ta' aġent sigriet Brittaniku u l-iskoperta mill-Franċiżi, ta' tip ta' linka inviżibbli Ġermaniża; * Jekk f'Jannar 1917 kellhiex relazzjonijiet mal-għadu fiż-żona militari ta' Pariġi. Wara siegħa nqatgħetilha s-sentenza: "il-Kunsill tal-Gwerra jikkundanna unanimament lil Marguerite Gertrude Zelle għall-piena tal-mewt permezz tal-[[fuċilazzjoni]]". === Mewt === [[Stampa:The Execution of Mata Hari in 1917.jpg|thumb|right|360px|L-eżekuzzjoni ta' Mata Hari (film tal-1920)]] L-appell għar-rieżaminazzjoni tal-proċess ġie rrifjutat mill-Kunsill tar-Reviżjoni fis-17 ta' Awwissu, u fis-27 ta' Settembru anki l-Qorti tal-Appell ikkonferma s-sentenza tal-kundanna. L-aħħar tama kienet it-talba għall-maħfra li l-avukat Clunet ppreżenta personalment lill-President [[Raymond Poincaré|Poincaré]]. Maż-żerniq ta' nhar it-Tnejn, il-15 ta' Ottubru, il-Kaptan Thibaud qajjem lil Mata Hari, li wara l-proċess kienet taqsam ċella ma' żewġ priġunieri oħra, biex iħabbrilha li l-talba għall-maħfra kienet ġiet miċħuda u wissiha tħejji għall-eżekuzzjoni. Hi libset bl-eleganza tas-soltu, mgħejuna minn żewġ sorijiet, Sor Marie u Sor Leonide, u mbagħad, fuq it-talba tagħha, il-kappillan Arboux għammidha. Libset kappell tat-tiben ta' [[Firenze]] u ingwanti, u akkumpanjata miż-żewġ sorijiet, il-kappillan, l-avukat Clunet, it-[[Tabib|tobba]] Bizard, Socquet, u Bralet u mill-gwardjani, marret fl-uffiċċju tad-direttur, fejn kitbet tliet ittri – li però d-direzzjoni tal-ħabs qatt ma bagħtet – indirizzati lil bintha Jeanne Louise, lill-kaptan Masslov u lill-ambaxxatur tan-Netherlands, Cambon. Imbagħad tliet vannijiet militari skortati minn [[dragun (militari)|draguni]] rikbin iż-żiemel ħadu l-kortew lejn il-[[Kastell ta' Vincennes]] u waslu hemm fis-sitta u nofs ta' għodwa kiesħa u biċ-ċpar. Labranzetta ma' Sor Marie, imxiet b'passi sodi lejn il-post maħżul għall-eżekuzzjoni, fejn kienet qed tistenniha skwadra suldati li sellmulha u ppreżentawlha l-armi. Wara li sellmet lura b'ċaqliqiet puliti ta' rasha, ġiet marbuta ħafif mal-arblu. Billi rrifjutat l-għamad setgħet tara quddiemha mill-qrib it-tnax-il suldat li kienu assenjati biex iwettqu s-sentenza għall-mewt tagħha: wieħed minnhom, skont ir-regola, kellu l-ixkubetta vojta. Minn ħdax-il tir, tmienja marru fil-vojt – l-aħħar galanterija tal-militari Franċiżi – wieħed f'irkoppitha, wieħed f'ġenbha u wieħed dritt f'[[qalb]]ha. Il-marixxall Pétey sparalha tir f'għonqha, tir ta' grazzja, biex ikun żgur li mietet. Ħadd ma kien hemm li kellu d-dritt għall-ġisem u allura ġie meħud l-Istitut tal-Mediċina Legali ta' Pariġi, fejn indifnet ġo fossa komuni. Rasha nżammet u mbagħad insterqet fis-snin ħamsin, f'ċirkustanzi li qatt ma tfissru, forsi biex isservi bħala [[relikwa]] makabra. === Wara mewtha === Wara t-tmiem tal-gwerra, il-Ġermanja għall-ewwel ippreżentatha bħala vittma innoċenti, li qatt ma kienet ikkollaborat mas-servizzi tal-ispjunaġġ Ġermaniżi. Madankollu fl-1931, f'xogħol kollettiv importanti li fih ikkollaboraw storiċi, uffiċjali militari u uffiċjali li qabel kienu fis-servizzi sigrieti, jingħad li "Mata Hari għamlet affarijiet kbar għall-Ġermanja; hi kienet il-messaġġiera għall-informaturi tagħna li kienu jgħixu barra jew f'pajjiżi għedewwa [...] Mata Hari kienet taf perfettament kif jimxu l-affarijiet militari, wara li ġiet imħarrġa f'waħda mill-aqwa skejjel tal-ispjunaġġ [...] Hija kien aġent importanti". Fl-1937, Elsbeth Schragmüller, magħrufa bħala Fräulein Doktor, li ħadmet matul il-gwerra fis-sezzjoni IIIC f'[[Anversa]], ippubblikat il-memorji tagħha. Rigward Mata Hari, fihom irrevelat li "l-ebda waħda mill-aħbarijiet li bagħtitilna ma kienet utli u l-ebda informazzjoni tagħha ma kienet ta' interess politiku u militari". Hi taċċetta madankollu li: "il-kundanna kienet mistħoqqa fl-ispirtu tal-kodiċi militari." L-istoriku Alain Decaux fir-riċerka tiegħu dwar Mata Hari staqsa lill-Avukat Mornet dwar il-kwistjoni vera li ppreżenta l-każ ta' din is-suppost spjun. Dan wieġbu "li fl-aħħar ma kienx hemm affarijiet kbar li wieħed seta' jixliha bihom" imma l-każ tagħha kien ipprovokat "mill-attakki tal-istampa f'kuntest politiku" tant li r-raġuni tal-istat kellha tirbaħ. == Ċinema == Ħarġu ħafna films ibbażati fuq l-istorja ta' Mata Hari: * ''Mata Hari'', 1920, reġija ta' [[Ludwig Wolff]]; * ''Mata Hari, die Rote Tänzerin'', 1927, taħdem [[Magda Sonja]]; * ''Mata Hari'', 1931, taħdem [[Greta Garbo]]; * ''Mata Hari, agent H21'', 1964, taħdem [[Jeanne Moreau]]; * ''Up the Front'', 1972, taħdem [[Zsa Zsa Gábor]]; * ''Mata Hari'', 1978, reġija ta' [[David Carradine]]; * ''Mata Hari'', 1985, taħdem [[Sylvia Kristel]]; * ''Mata Hari, la vraie histoire'', 2003, taħdem [[Maruschka Detmers]]. == Referenzi == {{referenzi|2}} == Biblijografija == * {{fr}} Anne Bragance: ''Mata-Hari, la poudre aux yeux''. Éditions Belfond, Pariġi 1995, {{ISBN|2-7144-3299-9}} * {{nl}} Jan Brokken: ''Mata Hari. De waarheid achter een legende''. Wetenschappelijke Uitgeverij, Amsterdam 1975, {{ISBN|90-214-2901-2}} * {{fr}} Philippe Collas: ''Mata-Hari. Sa véritable histoire''. Plon, Pariġi 2003, {{ISBN|2-259-19872-4}} * {{en}} Thomas Coulson: ''Mata Hari, courtesan and spy''. Hutchinson, Londra 1930 * {{fr}} Lionel Dumarcet:'' L'affaire Mata-Hari''. De Vecchi, Pariġi 2006, {{ISBN|2-7328-4870-0}} * {{de}} Gerhard Feix: ''Das Große Ohr von Paris&nbsp;– Fälle der Sûreté''. Verlag Das Neue Berlin, Berlin 1975, S.&nbsp;202–212 * {{fr}} Charles S. Heymans: ''La vraie Mata Hari. Courtisane et Espionne''. Édition Prométhée, Pariġi 1930 (französisch) * {{fr}} Russel Warren Howe: ''Mata-Hari'' ("The true story"). Editions de l'Archipel, Pariġi 2007, {{ISBN|978-2-84187-577-1}} * {{nl}} Marijke Huisman: ''Mata Hari (1876–1917), de levende legende''. Uitgeverij Verloren, Hilversum 1998, {{ISBN|90-6550-442-7}}, [http://books.google.de/books?id=APHqa5o9SoYC&dq=Mata+Hari&as_brr=1&client=firefox-a&source=gbs_summary_s&cad=0 Online-Version] * {{de}} Fred Kupferman: ''Mata Hari. Träume und Lügen'' ("Mata Hari. Songes et mensonges"). Aufbau-Taschenbuchverlag, Berlin 1999, {{ISBN|3-7466-1575-5}} * {{fr}} Michel Leblanc: ''L'ennemie de Mata-Hari''. France-Empire, Pariġi 1974 * {{de}} Christine Lüders: ''Apropos Mata Hari'' (Apropos; Bd. 8). Verlag Neue Kritik, Frankfurt/M. 1997, {{ISBN|3-8015-0304-6}} * {{de}} Ute Maucher, Gabi Pfeiffer: ''Codewort: Seidenstrumpf, Die größten Spioninnen des 19. und 20. Jahrhunderts.'' ars vivendi verlag, 2010, {{ISBN|978-3-89716-999-9}}. * {{de}} Brygida M. Ochaim, Claudia Balk: ''Varieté-Tänzerinnen um 1900. Vom Sinnenrausch zur Tanzmoderne, Ausstellung des Deutschen Theatermuseums München 23.10.1998–17.1.1999''. Verlag Stroemfeld, Frankfurt/M. 1998, {{ISBN|3-87877-745-0}} * {{en}} Diane Samuels: ''The true life fiction of Mata Hari''. Hern Books, Londra 2002, {{ISBN|1-85459-672-1}} * {{fr}} Léon Schirmann: ''L'affaire Mata Hari. Enquête sur une machination''. Tallandier, Pariġi 1994, {{ISBN|2-235-02126-3}} * {{fr}} Léon Schirmann: ''Mata-Hari. Autopsie d'une machination''. Éditions Italiques, Pariġi 2001, {{ISBN|2-910536-18-1}} * {{en}} Pat Shipman: ''Femme Fatale: A Biography of Mata Hari: Love, Lies and the Unknown Life of Mata Hari.'' Weidenfels & Nicolson, Londra 2007, {{ISBN|978-0-297-85074-8}} * {{de}} Sam Waagenaar: ''Mata Hari. Der erste wahre Bericht über die legendäre Spionin'' Bastei-Lübbe, Bergisch-Gladbach 1985, {{ISBN|3-404-61071-7}} (früherer Titel: ''Sie nannte sich Mata Hari. Bild eines Lebens, Dokument einer Zeit'') * {{fr}} Friedrich Wencker-Wildberg: ''Mata Hari. Roman ihres Lebens''. Weltbild-Verlag, Augsburg 2004 * {{en}} Julie Wheelwright: ''The Fatal Lover. Mata Hari and the Myth of Women in Espionage''. Collins & Brown, Londra 1992, {{ISBN|1-85585-105-9}} == Ħoloq esterni == {{Commons|Mata Hari}} * {{en}} [http://www.fembio.org/english/biography.php/woman/biography/mata-hari FemBio - Notable Women International] * {{en}} [http://www.crimelibrary.com/terrorists_spies/spies/hari/1.html?sect=23 Court TV's Crime Library] * {{it}} [http://www.arturovillone.it/lavori/art_matahari_1.html Mata Hari, la doppia vita di Greta Zelle] * [http://www.mata-hari.com/mata-hari-pictures.html Mata-Hari.com: Bijografiji u ritratti ta' Mata Hari] * [http://www.matahari.nl Sit dwar Mata Hari] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20061001180657/http://www.museum-security.org/00/110.html#2 Details of the disappearance of the corpse] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20100705132407/http://www.life.com/image/first/in-gallery/36812/mata-hari-dancer-stripper-spy Mata Hari: Dancer, Stripper, Spy] * {{en}} [http://www.eyewitnesstohistory.com/matahari.htm "The Execution of Mata Hari, 1917," EyeWitness to History (2005)] * {{es}} [https://web.archive.org/web/20101230061014/http://mujeresriot.webcindario.com/Mata_Hari.htm Mata Hari, pasión y muerte en mujeresriot.webcindario.com] * {{nl}} [http://www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/BWN/lemmata/bwn3/zelle Zelle, Margaretha Geertruida (1876-1917)] * {{nl}} [https://web.archive.org/web/20110602080623/http://www.matahari1917.nl/ De sluierdans van een spionne] {{vetrina}} {{DEFAULTSORT:Hari, Mata}} [[Kategorija:Twieldu fl-1876]] [[Kategorija:Mietu fl-1917]] [[Kategorija:L-Ewwel Gwerra Dinjija]] dio1ajr25nju0tdu7seaubtyzz7aqjs 0 20383 332471 330597 2026-09-25T16:05:10Z Ziv 24637 ([[c:GR|GR]]) [[File:Red-billed streamertail( Trochilus polytmus) adult male 2.jpg]] → [[File:Red-billed streamertail (Trochilus polytmus) adult male 2.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr. 332471 wikitext text/x-wiki {{Infobox Pajjiż |isem_twil_konvenzjonali = Ġamajka |isem_nattiv = |isem_komuni = |stampa_bandiera = Flag of Jamaica.svg |stampa_emblema = Coat of Arms of Jamaica.svg |stampa_mappa = Jamaica (orthographic projection).svg |deskrizzjoni_mappa = |ħolqa_bandiera = Bandiera tal-Ġamajka |ħolqa_emblema = Emblema tal-Ġamajka |ħolqa_demografija = Demografija tal-Ġamajka |mottu_nazzjonali = "Out of Many, One People"<br /> |innu_nazzjonali = ''[[Jamaica, Land We Love]]''<br /><small>"Ġamajka, Art li aħna nħobbu</small><center>[[Stampa:"Jamaica, Land We Love", performed by the United States Navy Band.oga]]</center> |lingwi_uffiċjali = [[Ingliż]]<br />([[Ingliż Ġamajkan]]) |gruppi_etniċi = |kapitali = [[Kingston, Ġamajka|Kingston]] |l-ikbar_belt = [[Kingston, Ġamajka|Kingston]] |latd=17 |latm=59 |latNS=N |lonġd=76 |lonġm=48 |lonġEW=W |tip_gvern = [[Sistema parlamentari|Demokrazija parlamentari]] taħt [[monarkija kostituzzjonali]] |titlu_kap1 = [[Monarka tal-Ġamajka|Monarka]] |titlu_kap2 = [[Lista ta' Gvernaturi Ġenerali tal-Ġamajka|Gvernatur Ġenerali]] |titlu_kap3 = [[Prim Ministru tal-Ġamajka|Prim Ministru]] |isem_kap1 = [[Reġina Eliżabetta II|Eliżabetta II]] |isem_kap2 = [[Patrick Allen (Ġamajka)|Patrick Allen]] |isem_kap3 = [[Portia Simpson-Miller]] |żona_kklassifika = 166 |poż_erja = 166 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss--> |erja_km2 = 10,991 |erja_mi_kw = 4,244 |perċentwal_ilma = 1.5 |sena_stima_popolazzjoni = Lulju 2012 |stima_popolazzjoni = 2,889,187 |poż_stima_popolazzjoni = 139 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss--> |ċensiment_popolazzjoni = |sena_ċensiment_popolazzjoni = |densità_popolazzjoni_km2 = 252 |densità_popolazzjoni_mi_kw = 656 |poż_densità_popolazzjoni = 49 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss--> |sena_PGD_PSX = 2011 |PGD_PSX = $14.807 biljun |poż_PGD_PSX = |PGD_PSX_per_capita = $5,402 |poż_PGD_PSX_per_capita = |sena_IŻU = 2013 |IŻU = {{profitt}} 0.730<ref name="HDI">{{ċita web |url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Table1.pdf |titlu=Rapport tal-Iżvilupp Uman 2011 |sena=2011 |pubblikatur=Nazzjonijiet Uniti |data-aċċess=2011-11-05}}</ref> |poż_IŻU = 80 |kategorija_IŻU = <span style="color:#090;">għoli</span> |tip_sovranità = [[Indipendenza]] |avveniment_stabbilit1 = mir-[[Renju Unit]] |data_stabbilit1 = 6 ta' Awwissu, 1962 |valuta = [[Dollaru Ġamajkan]] |kodiċi_valuta = JMD |żona_ħin = |differenza_ħku = -5 |żona_ħin_legali = |differenza_żona_ħin_legali = |cctld = [[.jm]] |kodiċi_telefoniku = +1-876 |sena_PGD_nominali = 2011 |PGD_nominali = $14.807 biljun |poż_PGD_nominali = |PGD_nominali_per_capita = $5,402 |poż_PGD_nominali_per_capita = |noti = }} [[File:View of Kingston.jpg|thumb|Kingston]] Il-'''Ġamajka''' ({{awdjo|En-us-Jamaica.ogg|/dʒəˈmeɪkə/}}) hi [[pajjiż gżira]] li tinsab fil-[[Baħar Karibew]], tinkludi t-tielet l-akbar gżira tal-[[Antilli Kbar]]. Id-daqs tal-gżira hi ta' 10,990 kilometru kwadru fl-erja, 145 kilometru l'bogħod minn nofsinhar ta' [[Kuba]], u 191 kilometru mill-punent ta' [[Ħispanjola]], il-gżira fiha stati nazzjonali tal-[[Ħaiti]] u tar-[[Repubblika Dominicana]]. Il-Ġamajka hija l-ħames l-akbar pajjiż gżira fil-[[Karibew]].<ref>{{ċita web|url=http://www.aneki.com/countries2.php?t=Largest_Countries_in_the_Caribbean&table=fb5&places=2&unit=*&order=desc&dependency=independent&number=5&cntdn=n&r=-201-202-203-204-205-206-207-208-209-210-211-212-116-214-215-216-217-218-219-220&c=caribbean&measures=Country--Total%20Area%20(sq%20km)&units=*--*&decimals=*--* |titlu=Top 5 Largest Countries in the Caribbean |pubblikatur=Aneki.com |data= |data-aċċess=2012-08-06}}</ref> Il-[[poplu indiġenu]], isejjaħ lil pajjiż ''Xaymaca'' bil-[[lingwa Arawakana]]<ref>Kif rappreżentata fl-[[Ortografija Spanjola#Ortografija|Ortografija Spanjola Qadima]], fis-sens li tibda bil-ħoss "sh.</ref> li tfisser "Art tal-Injam u tal-Ilma" jew "Art tar-Rebbiegħa".<ref name=taino>{{ċita web |url=http://www.uctp.org/VocesIndigena.html |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20071016055722/http://www.uctp.org/VocesIndigena.html |arkivju-data=2007-10-16 |titlu=Taíno Dictionary |pubblikatur=The United Confederation of Taíno People |data-aċċess=2007-10-18 |lingwa=Spanjol |url-status=dead }}</ref> In-nies indiġeni Taino tal-gżira gradwalment ġew taħt il-ħakma Spanjola wara l-wasla ta 'Kristoforu Kolombu fl-1494. Ħafna min-nies indiġeni mietu bil-mard, u wara l-Ispanjol ġabu għadd kbir ta' Afrikani fil-Ġamajka bħala skjavi. Il-gżira baqgħet pussess ta' Spanja, taħt l-isem ta' Santiago, sal-1655, meta l-Ingilterra (parti minn dak li kien se jsir ir-Renju tal-Gran Brittanja) rebħitha u semmieha Ġamajka. Sar parti importanti mill-Indi tal-Punent Brittaniċi kolonjali. Taħt il-ħakma kolonjali Brittanika, il-Ġamajka saret esportatur ewlieni taz-zokkor, b'ekonomija ta' pjantaġġuni dipendenti fuq l-importazzjoni kontinwa ta' skjavi Afrikani u d-dixxendenti tagħhom. L-Ingliżi emanċipaw kompletament lill-iskjavi kollha fl-1838, u ħafna liberti għażlu li jkollhom irziezet ta' sussistenza aktar milli jaħdmu fuq pjantaġġuni. Mibda fl-1840s, l-Ingliżi bdew jużaw ħaddiema Ċiniżi u Indjani indentured għax-xogħol tal-pjantaġġuni. Il-Ġamajkani kisbu l-indipendenza mir-Renju Unit fis-6 ta' Awwissu, 1962. B’2.8 miljun ruħ, il-Ġamajka hija t-tielet l-aktar pajjiż popolat li jitkellem bl-Ingliż fl-Ameriki (wara l-Istati Uniti u l-Kanada), u r-raba' pajjiż l-aktar popolat fil-Karibew. Kingston hija l-kapitali u l-akbar belt fil-pajjiż. Il-biċċa l-kbira tal-Ġamajkani huma ta' dixxendenza Afrikana sub-Saħarjana, b'minoranzi sinifikanti Ewropej, Asjatiċi tal-Lvant (prinċipalment Ċiniżi), Indjani, Libaniżi u minoranzi ta' razza mħallta. Minħabba rata għolja ta' emigrazzjoni tax-xogħol mis-sittinijiet, teżisti dijaspora kbira Ġamajkana, partikolarment fil-Kanada, ir-Renju Unit u l-Istati Uniti. Il-pajjiż għandu influwenza globali li tiċħad id-daqs żgħir tiegħu; Kien il-post fejn twieled ir-reliġjon Rastafarian, il-mużika reggae (u ġeneri assoċjati bħad-dub, ska u dancehall), u hija prominenti internazzjonalment fl-isports, inklużi l-cricket, l-isprinting u l-atletika. Il-Ġamajka ġieli ġiet meqjusa bħala s-superpotenza kulturali l-inqas popolata fid-dinja. Il-Ġamajka hija pajjiż bi dħul medju-għoli b'ekonomija dipendenti ħafna fuq it-turiżmu; Għandha medja ta' 4.3 miljun turist fis-sena. Il-pajjiż jaħdem b'mod favorevoli fuq miżuri ta' libertà tal-istampa, governanza demokratika, u benesseri sostenibbli. Il-Ġamajka hija monarkija kostituzzjonali parlamentari bis-setgħa mogħtija lill-Parlament bikamerali tal-Ġamajka, li jikkonsisti f'Senat maħtur u Kamra tad-Deputati eletta direttament. Andrew Holness serva bħala Prim Ministru tal-Ġamajka minn Marzu 2016. Bħala renju tal-Commonwealth, b'Charles III bħala r-re tiegħu, ir-rappreżentant maħtur tal-Kuruna huwa l-Gvernatur-Ġenerali tal-Ġamajka, pożizzjoni li kellu Patrick Allen mill-2009. == Etimoloġija == In-nies indiġeni Taíno sejħu lill-gżira Xaymaca bil-lingwa tagħhom, li tfisser "Art tal-Injam u l-Ilma" jew "Art tal-Nixxiegħat". Ġie ssuġġerit li Yamaye kien isem bikri Taíno għall-gżira kif irreġistrat minn Christopher Columbus. Il-Ġamajkani ħafna drabi jirreferu għall-gżira ta' oriġini tagħhom bħala "yaad," il-kelma tad-djalett Ġamajkana għal tarzna u tfisser dar. Ismijiet kolokwali oħra bħal "Jamrock", "Jamdown" ("Jamdung" fid-djalett Ġamajkan) jew, fil-qosor, "Ja" huma wkoll użati ħafna. == Storja == Il-Ġamajka kienet oriġinarjament kolonizzata mill-Ispanjoli u l-Kolonja ta 'Santiago ġiet ipproklamata b'kapital f'Sasntiago de la Vega. L-Invażjoni tal-Ġamajka seħħet f'Mejju 1655, matul il-Gwerra Anglo-Spanjola tal-1654–1660, meta forza expeditionary Ingliża qabdet il-Ġamajka Spanjola. Kien parti minn pjan ambizzjuż ta’ Oliver Cromwell biex jakkwista kolonji ġodda fl-Amerika, magħrufa bħala Western Design. Għalkemm insedjamenti importanti bħal Santiago de la Vega, illum il-Belt Spanjola, kienu difiżi ħażin u okkupati malajr, ir-reżistenza minn skjavi maħruba, jew maroons Ġamajkani, kompliet fl-intern. Id-disinn tal-Punent kien fil-biċċa l-kbira falliment, iżda l-Ġamajka baqgħet f'idejn l-Ingliżi u ġiet ċeduta formalment minn Spanja fit-Trattat ta' Madrid tal-1670. Il-Kolonja tal-Ġamajka baqgħet pussess Brittaniku sal-indipendenza tagħha fl-1962. == Storja == === Preistorja === M'hemm l-ebda evidenza arkeoloġika tal-preżenza tal-bniedem fil-Ġamajka sa madwar is-sena 500. Grupp magħruf bħala l-"poplu Redware" minħabba li l-fuħħar tagħhom wasal madwar is-sena 600, segwit mit-Tainos madwar is-sena 800, li probabbilment ġew mill-Amerika fin-nofsinhar. Huma kienu jipprattikaw ekonomija agrarja u tas-sajd, u huwa maħsub li fl-aqwa tagħhom kienu jgħoddu madwar 60,000 ruħ, miġbura f’madwar 200 villaġġ immexxija minn kaċikijiet (kapijiet). Il-kosta tan-Nofsinhar tal-Ġamajka kienet l-aktar popolata, speċjalment madwar iż-żona issa magħrufa bħala Old Harbour. Għalkemm ħafna drabi kien maħsub li ġew estinti wara kuntatt mal-Ewropej, it-Taínos fil-fatt kienu għadhom abitati fil-Ġamajka meta l-Ingliżi ħadu l-kontroll tal-gżira fl-1655. Xi wħud ħarbu lejn reġjuni interni, u ingħaqdu mal-komunitajiet maroon Afrikani. Il-Ġamajkan National Heritage Trust qed tipprova ssib u tiddokumenta kwalunkwe evidenza li fadal tat-Taíno. === Dominazzjoni Spanjola (1509-1655) === [[Stampa:Cristobal Columbus20231003 115330.jpg|thumb|Statwa ta' Kristofru Kolombu fil-parroċċa ta' Santa Ana]] [[Stampa:Jamaica 1528.png|thumb|Mappa tal-Ġamajka mill-1528, li kienet maħkuma minn Juan de Esquivel fl-1509.]] Christopher Columbus kien l-ewwel Ewropew li ra l-Ġamajka, talab il-gżira għal Spanja wara li niżel hemmhekk fl-1494 fit-tieni vjaġġ tiegħu lejn l-Ameriki. Il-punt probabbli tal-inżul tagħhom kien Dry Harbour, imsejjaħ Discovery Bay, u l-Bajja ta' Sant'Anna ġiet imgħammda minn Columbus bħala “Saint Gloria”, wara l-ewwel lemħ art. Iktar tard irritorna fl-1503; Madankollu, kien nawfragu u hu u l-ekwipaġġ tiegħu ġew sfurzati jgħixu fil-Ġamajka għal sena waqt li stennew li jiġu salvati. Mil-punent tal-Bajja ta' Sant'Anna hemm is-sit tal-ewwel insedjament Spanjol fuq il-gżira, Sevilja, li twaqqfet fl-1509 minn Juan de Esquivel iżda abbandunata madwar l-1524 minħabba li kienet meqjusa ħażina għas-saħħa. Il-kapitali ġiet imċaqalqa lejn Spanjola Town, li dak iż-żmien kienet imsejħa San Jago de la Vega, madwar l-1534. Sadanittant, it-Taínos bdew imutu f’numru kbir, it-tnejn minn mard introdott mill-Ispanjol. Bħala riżultat, l-Ispanjoli bdew jimportaw skjavi mill-Afrika lejn il-gżira. Ħafna skjavi rnexxielhom jaħarbu, u jiffurmaw komunitajiet awtonomi f'żoni remoti u faċilment difiżi fl-intern tal-Ġamajka, ħallat mat-Taínos li kien fadal; Dawn il-komunitajiet saru magħrufa bħala maroons. Ħafna Lhud ħarbu mill-Inkwiżizzjoni Spanjola biex jgħixu fil-gżira. Huma għexu bħala conversos u spiss kienu ppersegwitati minn ħakkiema Spanjoli, u xi wħud irrikorrew għall-piraterija kontra t-tbaħħir mill-Imperu Spanjol. Huwa stmat li fil-bidu tas-seklu 17 mhux aktar minn 2,500 sa 3,000 ruħ kienu jgħixu fil-Ġamajka. === Perjodu Brittaniku bikri === [[File:Jamaica1671ogilby.jpg|thumb|Mappa tas-seklu 17 tal-Ġamajka]] [[Stampa:Morgan,Henry.jpg|thumb|Henry Morgan kien pirata tal-Karibew, privateer, sid tal-pjantaġġuni u slaver; Huwa kien wasal l-ewwel fl-Indi tal-Punent bħala qaddej indentured, bħall-biċċa l-kbira tas-settlers Ingliżi tal-bidu.]] L-Ingliżi bdew jieħdu interess fil-gżira u, wara tentattiv fallut biex jirbħu Santo Domingo fuq Hispaniola, l-Ammirall William Penn u l-Ġeneral Robert Venables mexxew invażjoni tal-Ġamajka fl-1655. Battalji f'Ocho Ríos fl-1657 u Río Nuevo fl-1658 irriżultaw f'invażjoni tal-Ġamajka. telfiet Spanjoli; Fl-1660 il-komunità Maroon taħt it-tmexxija ta' Juan de Bolas bidlet naħat u bdiet tappoġġja lill-Ingliżi. Bl-għajnuna tiegħu, it-telfa Spanjola kienet assigurata. Fl-1661 ġie ffurmat il-gvern ċivili Ingliż u s-suldati ta' Roundhead dawru l-attenzjoni tagħhom lejn il-governanza u r-responsabbiltajiet agrikoli. Meta' l-Ingliżi qabdu l-Ġamajka, il-biċċa l-kbira tas-settlers Spanjoli ħarbu, bl-eċċezzjoni tal-Lhud Spanjoli, li ddeċidew li jibqgħu. Is-sidien tal-iskjavi Spanjoli ħelsu lill-iskjavi tagħhom qabel ma' telqu. Ħafna skjavi mxerrda madwar il-muntanji, ngħaqdu ma' komunitajiet maroon diġà stabbiliti. Matul sekli ta' skjavitù, il-Maroons Ġamajkani stabbilixxew komunitajiet ħielsa fl-intern muntanjuż tal-Ġamajka, fejn żammew il-libertà u l-indipendenza tagħhom għal ġenerazzjonijiet, taħt it-tmexxija ta' mexxejja Maroon bħal Juan de Serras. Intant, l-Ispanjoli gamlu diversi tentattivi biex jer;g[u jaqbdu l-g]ira, li wasslu lill-Ingli]i biex jappo jaw lill-pirati li jattakkaw bastimenti Spanjoli fil-Karibew; Bħala riżultat, il- piraterija saret rampanti fil- Ġamajka, u l- beltta' Port Royal saret famuża għall- illegalità tagħha. Spanja aktar tard irrikonoxxiet il-pussess Ingliż tal-gżira bit-Trattat ta' Madrid (1670). Wara dan, l-awtoritajiet Ingliżi fittxew li jrażżnu l-agħar eċċessi tal-pirati. Fl-1660, il-popolazzjoni tal-Ġamajka kienet madwar 4,500 abjad u 1,500 iswed. Fil-bidu tas-snin 1670, meta l-Ingliżi żviluppaw pjantaġġuni tal-kannamieli taz-zokkor maħduma minn għadd kbir ta' skjavi, l-Afrikani suwed iffurmaw il-maġġoranza tal-popolazzjoni. L-Irlandiżi fil-Ġamajka ffurmaw ukoll parti kbira mill-popolazzjoni inizjali tal-gżira, li jiffurmaw żewġ terzi tal-popolazzjoni bajda fil-gżira fl-aħħar tas-seklu 17, id-doppju tal-popolazzjoni Ingliża. Ġew miġjuba bħala ħaddiema u suldati indentured wara l-konkwista tal-1655. Ħafna mill-Irlandiżi ġew trasportati bil-forza bħala priġunieri politiċi tal-gwerra mill-Irlanda bħala riżultat tal-Gwerer tat-Tliet Renji li kienu għaddejjin. Il-migrazzjoni ta’ għadd kbir ta’ Irlandiżi lejn il-gżira kompliet sas-seklu 18. Ġiet introdotta forma limitata ta’ gvern lokali bil-ħolqien tad-Dar tal-Assemblea Ġamajkana fl-1664; Madankollu, kienet tirrappreżenta biss numru żgħir ta 'sidien ta' pjantaġġuni sinjuri. Fl-1692, il-kolonja tħawwdet minn terremot li rriżulta f’diversi eluf ta’ mwiet u l-qerda kważi sħiħa ta’ Port Royal. === sekli 18-19 === [[Stampa:Duperly (1833) Destruction of the Roehampton Estate January 1832.png|thumb|Pjantaġġun maħruq matul il-Gwerra Battista tal-1831-1832]] Matul is-seklu 18, l-ekonomija żdiedet, ibbażata primarjament fuq iz-zokkor u uċuħ tar-raba 'oħra għall-esportazzjoni bħall-kafè, il-qoton u l-indigo. Dawn l-uċuħ tar-raba' kollha kienu maħduma minn skjavi suwed, li għexu ħajja qasira u spiss brutali mingħajr drittijiet, li kienu proprjetà ta' klassi żgħira ta' pjanti. Fis-seklu 18, l-iskjavi ħarbu u ngħaqdu mal-Maroons f'numru dejjem jikber, li wassal għall-Ewwel Gwerra Maroon (1728-1739/40), li spiċċat fi staġnar. Il-gvern Ingliż talab għall-paċi u ffirma trattati mal-Leeward Maroons immexxija minn Cudjoe u Accompong fl-1739, u mal-Windward Maroons immexxija minn Quao u Queen Nanny fl-1740. Fl-1760 faqqgħet ribelljoni kbira tal-iskjavi, magħrufa bħala Tacky's War, iżda ġiet megħluba mill-Ingliżi u l-alleati Maroon tagħhom. Wara t-tieni kunflitt fl-1795-96, ħafna maroons mill-belt maroon ta' Cudjoe's Town (Trelawny Town) ġew imkeċċija lejn Nova Scotia u aktar tard lejn Sierra Leone. Sal-bidu tas-seklu 19, id-dipendenza tal-Ġamajka fuq ix-xogħol tal-iskjavi u l-ekonomija tal-pjantaġġuni kienet irriżulta li l-popolazzjoni sewda kienet tisboq il-popolazzjoni bajda bi kważi 20 għal 1. Għalkemm l-Ingliżi kienu pprojbixxew l-importazzjoni tal-iskjavi, xi wħud kienu għadhom ġew kuntrabandu mill-Afrika. Waqt li kien qed jippjana l-abolizzjoni tal-iskjavitù, il-Parlament Ingliż għadda liġijiet biex itejjeb il-kundizzjonijiet tal-iskjavi. Huma pprojbixxew l-użu tal-frosti fil-kampanja u t-tqattigħ tan-nisa; Huma infurmaw lil min iħawwel li l-iskjavi kienu se jitħallew istruzzjoni reliġjuża u talbu ġurnata ta' mistrieħ matul kull ġimgħa meta l-iskjavi setgħu jbigħu l-oġġetti tagħhom, u jipprojbixxu s-swieq tal-Ħadd biex jippermettu lill-iskjavi jattendu l-knisja. Il-Kamra tal-Assemblea Ġamajkana kienet irriżentata u rreżistiet il-liġijiet il-ġodda. Il-membri, li s-sħubija tagħhom imbagħad kienet ristretta għal Ġamajkani ta' dixxendenza Ewropea, sostnew li l-iskjavi kienu kuntenti u opponew l-indħil tal-Parlament fl-affarijiet tal-gżira. Is-sidien tal-iskjavi beżgħu minn rewwixti possibbli jekk jittaffew il-kundizzjonijiet. [[Stampa:Hakewill, A Picturesque Tour of the Island of Jamaica, Plate 04.jpg|thumb|Harbour Street, Kingston, madwar l-1820]] L-Ingliżi neħħew il-kummerċ tal-iskjavi fl-1807, iżda mhux l-istituzzjoni nnifisha. Fl-1831 faqqgħet ribelljoni kbira tal-iskjavi, magħrufa bħala l-Gwerra Battista, immexxija mill-predikatur Battista Samuel Sharpe. Ir-ribelljoni rriżultat f'mijiet ta' mwiet u l-qerda ta' ħafna pjantaġġuni, u wasslet għal ritaljazzjoni ħarxa mill-klassi tal-plantokrazija. Bħala riżultat ta' ribelljonijiet bħal dawn, kif ukoll l-isforzi tal-abolizzjonisti, il-Gran Brittanja pprojbixxa l-iskjavitù fl-imperu tagħha fl-1834, u l-emanċipazzjoni sħiħa mill-iskjavitù ġiet iddikjarata fl-1838. Il-popolazzjoni fl-1834 kienet 371,070, li minnhom 15,000 kienu bojod, 5,000 iswed ħielsa; 40,000 persuna ta' kulur "kulur" jew ħielsa (razza mħallta); u 311,070 kienu skjavi. In-nuqqas ta' ħaddiema li rriżulta wassal lill-Ingliżi biex jibdew "jimportaw" impjegati indentured biex jissupplimentaw il-ġabra tax-xogħol, peress li ħafna liberti kienu riluttanti li jaħdmu fuq il-pjantaġġuni. Ħaddiema reklutati mill-Indja bdew jaslu fl-1845, ħaddiema Ċiniżi fl-1854. Ħafna Ġamajkani huma dixxendenti ta'nies mill-Asja t'Isfel u ċ-Ċina. Matul l-20 sena li ġejjin, diversi epidemiji ta' kolera, scarlatina u ġidri laqtu l-gżira, u qat lu kważi 60,000 ruħ (madwar 10 kuljum). Madankollu, fl-1871 iċ-ċensiment irreġistra popolazzjoni ta' 506,154 ruħ, li minnhom 246,573 kienu irġiel u 259,581 mara. It-tiġrijiet tagħhom ġew irreġistrati bħala 13,101 abjad, 100,346 ikkulurit (magħrufa bħala l-klassi Browning), u 392,707 iswed. Kien hemm kriżi ekonomika f'dan il-perjodu, b'ħafna Ġamajkani jgħixu fil-faqar. In-nuqqas ta' sodisfazzjon b'dan, u d-diskriminazzjoni razzjali kontinwa u l-emarġinazzjoni tal-maġġoranza s-sewda, wasslu biex fl-1865 faqqgħet ir-Ribelljoni ta' Morant Bay, immexxija minn Paul Bogle, li ġiet imrażżna mill-Gvernatur John Eyre b’tant brutalità li ġie msejjaħ mill-kariga. post. Is-suċċessur tiegħu, John Peter Grant, wettaq sensiela ta' riformi soċjali, finanzjarji u politiċi filwaqt li kellu l-għan li jżomm il-ħakma Ingliża soda fuq il-gżira, li saret kolonja tal-Kuruna fl-1866. Fl-1872 il-kapitali ġiet imċaqalqa minn Spanjol Town għal Kingston. === Kmieni tas-seklu 20 === Fl-1907, il-Ġamajka ntlaqtet minn terremot li, flimkien man-nar ta' wara, ikkawża qerda konsiderevoli f’Kingston u qatel bejn 800 u 1,000 ruħ. Il-qgħad u l-faqar baqgħu problema għal ħafna Ġamajkani. Bħala riżultat, ħarġu diversi movimenti li jfittxu bidla politika, notevolment l-Assoċjazzjoni Universali tat-Titjib tan-Negri u l-Lega tal-Komunitajiet Afrikani mwaqqfa minn Marcus Garvey fl-1917. Minbarra li fittxew drittijiet politiċi akbar u titjib fil-kundizzjoni tal-ħaddiema, Garvey kien ukoll prominenti. Pan-Afrikanista u avukat tal-moviment Back-to-Africa. Kien ukoll wieħed mill-ispirazzjonijiet ewlenin wara Rastafari, reliġjon mwaqqfa fil-Ġamajka fis-snin tletin li għaqqad il-Kristjaneżmu ma’ teoloġija Afroċentrika ċċentrata fuq il-figura ta’ Haile Selassie, Imperatur tal-Etjopja. Minkejja persekuzzjoni okkażjonali, Rastafari kiber biex sar fidi stabbilita fil-gżira, li aktar tard infirex barra. Id-Depressjoni l-Kbira tas-snin tletin laqtet bil-qawwa lill-Ġamajka. Bħala parti mill-inkwiet tax-xogħol tal-Indi tal-Punent Brittaniċi tal-1934-1939, il-Ġamajka rat bosta strajks, li laħqu l-qofol tagħhom fi strajk fl-1938 li nbidel f'rewwixta. Minħabba f’hekk, il-gvern Ingliż waqqaf kummissjoni biex tinvestiga l-kawżi tal-irvellijiet; ir-rapport tiegħu rrakkomanda riformi politiċi u ekonomiċi fil-kolonji tal-Karibew tal-Gran Brittanja. Fl-1944 twaqqfet Kamra ġdida tad-Deputati, eletta b'vot universali għall-adulti. Matul dan il-perjodu ħarġet is-sistema ta' żewġ partiti tal-Ġamajka, bil-ħolqien tal-Partit Laburista taċ-ċentru-lemin Ġamajka (JLP) taħt Alexander Bustamante u l-xellugi (PNP) taħt Norman Manley. Il-Ġamajka gradwalment kisbet awtonomija mir-Renju Unit. Fl-1958 saret provinċja tal-Federazzjoni tal-Indi tal-Punent, federazzjoni ta' diversi kolonji tal-Karibew Brittaniċi. Madankollu, is-sħubija fil-Federazzjoni wriet diviżjoni u referendum dwar il-kwistjoni ra maġġoranza żgħira tivvota biex titlaq mill-Federazzjoni. Wara li telqet mill-Federazzjoni, il-Ġamajka kisbet l-indipendenza sħiħa fis-6 ta' Awwissu, 1962. Madankollu, l-istat il-ġdid żamm is-sħubija tiegħu fil-Commonwealth tan-Nazzjonijiet (bil-monarka Brittaniku bħala kap ta' stat) u adotta sistema parlamentari fl-istil ta' Westminster. Bustamante, ta' 78 sena, sar l-ewwel Prim Ministru tal-pajjiż. === Era ta' wara l-indipendenza === Tkabbir ekonomiku qawwi, b'medja ta' madwar 6% fis-sena, immarka l-ewwel għaxar snin ta' indipendenza taħt il-gvernijiet konservattivi tal-JLP; dawn kienu mmexxija mill-prim ministri suċċessivi Alexander Bustamante, Donald Sangster (li miet għal kawżi naturali fi żmien xahrejn minn meta ħa l-kariga) u Hugh Shearer. It-tkabbir kien immexxi minn livelli għoljin ta’ investiment privat fil-boksajt/alumina, it-turiżmu, l-industrija tal-manifattura u, sa ċertu punt, is-settur agrikolu. Fl-elezzjoni ġenerali tal-Ġamajkani tal-1967, il-JLP reġa’ kien rebbieħ, fejn rebaħ 33 mit-53 siġġu, filwaqt li l-PNP rebaħ 20 siġġu. Sal-1980, il-prodott gross nazzjonali tal-Ġamajka kien naqas għal 25% taħt il-livell tiegħu tal-1972 Waqt li jfittxu bidla, il-Ġamajkani reġgħu vvutaw lil JLP fl-1980. Fl-2007, il-PNP kien megħlub mill-JLP 32 siġġu għal 28, b'parteċipazzjoni ta' 61.46%. Din l-elezzjoni temmet 18-il sena tal-gvern tal-PNP mistoqsi Il-JLP ta' Holness rebaħ għal ftit l-elezzjoni ġenerali tal-2016, u għeleb lill-PNP ta' Simpson-Miller fil-25 ta' Frar. Il-PNP rebaħ 31 siġġu kontra 32 tal-JLP. Fl-elezzjoni ġenerali tal-2020, Andrew Holness għamel l-istorja għall-JLP billi kiseb it-tieni rebħa konsekuttiva għall-Partit Laburista tal-Ġamajka, fejn rebaħ 49 siġġu. == Gvern u politika == [[Stampa:Parliament.jm.jpg|thumb|Ġewwa l-Parlament Ġamajkan]] Il-Ġamajka hija demokrazija parlamentari u monarkija kostituzzjonali. Il-kap tal-istat huwa r-Re tal-Ġamajka (bħalissa r-Re Karlu III), rappreżentat lokalment mill-Gvernatur Ġenerali tal-Ġamajka. Il-gvernatur ġenerali huwa nominat mill-Prim Ministru tal-Ġamajka u l-Kabinett kollu u mbagħad maħtur formalment mill-monarka. Il-membri kollha tal-Kabinett huma maħtura mill-gvernatur ġenerali fuq parir tal-prim ministru. Il-monarka u l-gvernatur ġenerali jwettqu primarjament funzjonijiet ċerimonjali, minbarra s-setgħat ta' riżerva tagħhom għall-użu f'ċerti sitwazzjonijiet ta' kriżi kostituzzjonali. Il-pożizzjoni tal-monarka kienet suġġett ta' dibattitu kontinwu fil-Ġamajka għal ħafna snin; Bħalissa ż-żewġ partiti politiċi ewlenin huma impenjati li jagħmlu tranżizzjoni għal repubblika bi president wieħed. Il-kostituzzjoni attwali tal-Ġamajka ġiet abbozzata fl-1962 minn kumitat konġunt bipartisan tal-leġiżlatura tal-Ġamajka. Daħlet fis-seħħ bl-Att dwar l-Indipendenza tal-Ġamajka tal-1962, li għadda mill-Parlament tar-Renju Unit, li ta l-indipendenza lill-Ġamajka. Il-Parlament tal-Ġamajka huwa bikamerali u jikkonsisti mill-Kamra tad-Deputati (Kamra t'isfel) u s-Senat (Kamra ta' Fuq). Il-Membri tal-Kamra (magħrufa bħala Membri Parlamentari jew MP) huma eletti direttament, u l-membru tal-Kamra tad-Deputati li, fil-ġudizzju tal-Gvernatur Ġenerali, huwa l-aktar kapaċi li jikkmanda l-fiduċja tal-maġġoranza tal-membri tal-Kamra. dik il-Kamra, tiġi maħtura mill-Gvernatur Ġenerali bħala Prim Ministru. Is-Senaturi jiġu nominati flimkien mill-Prim Ministru u l-Kap Parlamentari tal-Oppożizzjoni u mbagħad jinħatru mill-Gvernatur Ġenerali. Il-ġudikatura tal-Ġamajka topera taħt sistema ta' liġi komuni li ġejja mil-liġi Ingliża u mill-preċedenti tal-Commonwealth. Il-qorti tal-appell finali hija l-Kumitat Ġudizzjarju tal-Kunsill Privat. Il-partit bis-setgħa amministrattiva u leġiżlattiva attwali huwa l-Partit Laburista tal-Ġamajka, wara r-rebħa tiegħu fl-2020. === Militari === Il-Forza tad-Difiża tal-Ġamajka (JDF) hija l-forza militari żgħira iżda professjonali tal-Ġamajka. Il-JDF hija bbażata fuq il-mudell militari Brittaniku b'organizzazzjoni, taħriġ, armi u tradizzjonijiet simili. Ladarba jintgħażlu, il-kandidati għall-uffiċjali jintbagħtu għal wieħed minn bosta korsijiet bażiċi ta 'uffiċjali Brittaniċi jew Kanadiżi, skont il-fergħa militari. Is-suldati ingaġġati jirċievu taħriġ bażiku f’Camp Up Park jew f’JDF Training Depot, Newcastle, it-tnejn f'Sant Andrija. Bħal fil-mudell Brittaniku, l-uffiċjali mhux kummissjonati jirċievu diversi livelli ta' taħriġ professjonali hekk kif jitilgħu fil-gradi. Skejjel militari addizzjonali huma disponibbli għal taħriġ speċjalizzat fil-Kanada, l-Istati Uniti, u r-Renju Unit. Il-JDF huwa direttament imnissel mir-Reġiment tal-West Indies tal-Armata Brittanika, li ġie ffurmat matul l-era kolonjali. Ir-Reġiment tal-Indi tal-Punent intuża b'mod estensiv fl-Imperu Brittaniku kollu għall-pulizija tal-imperu mill-1795 sal-1926. Tieni Gwerra Dinjija. Ir-Reġiment tal-West Indies ġie riformat fl-1958 bħala parti mill-Federazzjoni tal-West Indies, wara x-xoljiment tal-Federazzjoni ġie stabbilit il-JDF. Il-Forza tad-Difiża tal-Ġamajka (JDF) hija magħmula minn Reġiment tal-Infanteria u Korp ta' Riżerva, Ġwienaħ tal-Ajru, flotta tal-Gwardja tal-Kosta u Unità tal-Inġinerija ta' appoġġ. Ir-reġiment tal-infanterija fih l-1, it-2 u t-3 (Riżerva Nazzjonali) battaljuni. Il-JDF Air Wing hija maqsuma fi tliet unitajiet tat-titjira, unità ta 'taħriġ, unità ta' appoġġ u l-JDF Air Wing (Riżerva Nazzjonali). Il-Gwardja tal-Kosta hija maqsuma bejn ekwipaġġi tan-navigazzjoni marittima u ekwipaġġi ta 'appoġġ li jwettqu operazzjonijiet ta' sigurtà marittima u infurzar tal-liġi marittima, kif ukoll operazzjonijiet relatati mad-difiża. Ir-rwol tal-battaljun ta' appoġġ huwa li jipprovdi appoġġ biex iżid in-numri fil-ġlied u jipprovdi taħriġ ta' kompetenza biex jippermetti r-rieda tal-forza. L-1 Reġiment tal-Inġinier ġie ffurmat minħabba domanda akbar għall-inġiniera militari u r-rwol tiegħu huwa li jipprovdi servizzitta'a’ inġinerija meta u fejn ikunu meħtieġa. Il-Kwartieri Ġenerali tal-JDF fih il-Kmandant tal-JDF, l-Istaff Ġenerali, kif ukoll is-sezzjonijiet tal-Intelligence, l-uffiċċju tal-Avukat Imħallef, l-Amministrazzjoni u l-Procurement. F’dawn l-aħħar snin, il-JDF ġie msejjaħ biex jassisti lill-korp tal-pulizija tal-pajjiż, il-Forza tal-Konstabulari tal-Ġamajka (JCF), fil-ġlieda kontra t-traffikar tad-droga u rata ta' kriminalità li qed tiżdied li tinkludi waħda mill-ogħla rati ta’ omiċidju fid-dinja. L-unitajiet tal-JDF iwettqu b'mod attiv rondi armati mal-JCF f'żoni ta' kriminalità għolja u distretti magħrufa għall-gruppi. Kien hemm kontroversja vokali kif ukoll appoġġ għal dan ir-rwol tal-JDF. Fl-2017, il-Ġamajka ffirmat it-trattat tan-NU dwar il-Projbizzjoni tal-Armi Nukleari. Il-Ġamajka hija l-91 pajjiż l-aktar paċifiku fid-dinja, skont l-Indiċi Globali tal-Paċi tal-2024. === Diviżjonijiet amministrattivi === [[File:Jamaica parishes numbered2.png|thumb|Diviżjonijiet amministrattivi]] Il-Ġamajka hija maqsuma f'14-il parroċċa, li huma miġbura fi tliet kontej storiċi li m'għandhom l-ebda rilevanza amministrattiva. Fil-kuntest tal-gvern lokali, il-parroċċi jissejħu "awtoritajiet lokali". Dawn l-awtoritajiet lokali jissejħu wkoll "korporazzjonijiet muniċipali", li huma muniċipalitajiet urbani jew townships. [ 98 ] Kull muniċipalità urbana ġdida għandu jkollha popolazzjoni ta' mill-inqas 50,000, u muniċipalità urbana għandu jkollha numru determinat mill-Ministru tal-Gvern Lokali. Bħalissa m'hemm l-ebda muniċipalitajiet urbani. Il-gvernijiet lokali tal-parroċċi ta' Kingston u St. Andrews huma kkonsolidati bħala l-muniċipalità tal-Belt ta' Kingston u St. Andrew Municipal Corporation. L-aktar muniċipalità ġdida hija Portmore Muniċipalità, maħluqa fl-2003. Filwaqt li tinsab ġeografikament fil-parroċċa ta 'Santa Katarina, hija rregolata b'mod indipendenti. == Ġeografija u ambjent == [[Stampa:Jamaica relief location map.jpg|thumb|left|Mappa Topografika tal Ġamajka]] [[Stampa:Doctors-Cave-Beach.jpg|thumb|Doctor's Cave Beach Club hija destinazzjoni popolari f'Montego Bay.]] [[Stampa:Jm-map.png|thumb|left|Mappa tal Ġamajka]] [[Stampa:Start of the Blue Mountains just north of Kingston, Jamaica.jpg|thumb|Blue Mountains]] Il-Ġamajka hija t-tielet l-akbar gżira fil-Karibew. Hija tinsab bejn latitudnijiet 17° u 19° N, u lonġitudnijiet 76° u 79° W. Il-muntanji jiddominaw l-intern: il-Muntanji Don Figuerero, Santa Cruz, u May Day fil-punent, il-Muntanji Dry Harbour fiċ-ċentru, u l-Muntanji John Crow u l-Muntanji Blu fil-lvant, dawn tal-aħħar fihom il-Blue Mountain Peak, l-ogħla tal-Ġamajka. muntanja f'2,256 m. Huma mdawra minn pjanura kostali dejqa. Il-Ġamajka għandha żewġt ibliet, l-ewwel hija Kingston, iċ-ċentru tal-kapital u tan-negozju, li tinsab fuq il-kosta tan-nofsinhar u t-tieni hija Montego Bay, waħda mill-ibliet l-aktar magħrufa fil-Karibew għat-turiżmu, li tinsab fuq il-kosta tat-tramuntana. Kingston Harbour huwa s-seba' l-akbar port naturali fid-dinja, li kkontribwixxa biex il-belt ġiet innominata kapitali fl-1872. Bliet notevoli oħra jinkludu Portmore, Spanish Town, Savanna la Mar, Mandeville u l-bliet resort ta' Ocho Rios, Port Antonio u Negril. L-attrazzjonijiet turistiċi jinkludu Dunn's River Falls f'St. Ann, YS Falls f'Santa Eliżabetta, il-Blue Lagoon f'Portland, il-krater ta' vulkan rieqed, u Port Royal, post ta' terremot kbir fl-1692 li għen biex jiffurmaw it-tombolo ta' Palisadoes tal- gżira. Fost il-varjetà ta' ekosistemi terrestri, akkwatiċi u tal-baħar hemm foresti tal-franka niexfa u umda, foresti tropikali tropikali, foresti tax-xatt, artijiet mistagħdra, għerien, xmajjar, sodod tal-ħaxix tal-baħar u sikek tal-qroll. L-awtoritajiet rrikonoxxew l-importanza u l-potenzjal enormi tal-ambjent u ħatru wħud mill-aktar żoni "fertili" bħala "protetti." Żoni protetti fuq il-gżira jinkludu l-Cockpit Country, Hellshire Hills u r-riżervi tal-foresti Litchfield. Fl-1992, l-ewwel park tal-baħar tal-Ġamajka, li jkopri kważi 15-il kilometru kwadru (5.8 sq mi), ġie stabbilit f'Montego Bay. Iż-Żona Protetta ta' Portland Bight ġiet innominata fl-1999. Is-sena ta' wara nħoloq il-Park Nazzjonali tal-Muntanji Blue u John Crow, li jinkludi madwar 300 mil kwadru (780 km2) ta' żona ta' deżert li jsostni eluf ta' speċi ta' siġar u felċi u annimali rari. Hemm diversi gżejjer żgħar 'il barra mill-kosta tal-Ġamajka, l-aktar dawk fil-Portland Bight, bħal Pigeon Island, Salt Island, Dolphin Island, Long Island, Great Goat Island u Little Goat Island, u wkoll Lime Cay, li tinsab aktar fil-lvant. Ħafna aktar 'il bogħod, madwar 50-80 km mill-kosta tan-nofsinhar, hemm iċ-ċkejkna Morant Cays u Pedro Cays. === Klima === [[Stampa:Koppen-Geiger Map JAM present.svg|thumb|Klassifikazzjoni tal-Klima tal-Ġamajka Köppen]] Il-klima fil-Ġamajka hija tropikali, b'temp sħun u umdu, għalkemm ir-reġjuni interni ogħla huma aktar moderati. Xi reġjuni tal-kosta tan-Nofsinhar, bħall-Pjanura Liguanea u l-Pjanuri Pedro, huma żoni ta' dell tax-xita relattivament niexfa. Il-Ġamajka tinsab fir-reġjun ewlieni li qed jiżviluppa għall-attività taċ-ċikluni tropikali fl-Atlantiku, u minħabba dan, il-gżira kultant issofri ħsara sinifikanti mill-maltempati. L-uragani Charlie u Gilbert laqtu direttament lill-Ġamajka fl-1951 u fl-1988, rispettivament, u kkawżaw ħsara sinifikanti u ħafna mwiet. Fis-snin 2000, l-uragani Ivan, Dean, u Gustav ġabu wkoll kundizzjonijiet ħorox tat-temp fil-gżira. === Flora u fawna === [[Stampa:Red-billed streamertail (Trochilus polytmus) adult male 2.jpg|thumb|L-għasfur nazzjonali tal-Ġamajka, streamer bil-billed aħmar]] [[Stampa:Epicrates subflavus.jpg|thumb|Boa Ġamajkana]] [[Stampa:Stoplight-parrotfish.jpg|thumb|Pappagall Ġamajkan]] Il-klima tal-Ġamajka hija tropikali u ssostni ekosistemi diversi b'rikkezza kbira ta' pjanti u annimali. Il-ħajja tal-pjanti tagħha nbidlet konsiderevolment matul is-sekli; Meta l-Ispanjoli waslu fl-1494, ħlief għal ikklerjar agrikoli żgħar, il-pajjiż kien densament imsaġar. Is-settlers Ewropej qatgħu siġar kbar tal-injam għall-bini tal-vapuri u l-provvista, u neħħew pjanuri, savannahs, u għoljiet tal-muntanji għal kultivazzjoni agrikola intensiva. Ġew introdotti ħafna pjanti ġodda, inklużi l-kannamieli taz-zokkor, il-banana, u s-siġar taċ-ċitru. Il-Ġamajka hija dar għal madwar 3,000 speċi ta' pjanti tal-fjuri indiġeni (li minnhom aktar minn 1,000 huma endemiċi u 200 huma speċi ta' orkidej), eluf ta' speċi ta' flora li ma tfjoriex, u madwar 20 ġonna botaniċi, li wħud minnhom għandhom diversi mijiet ta' snin. Żoni ta' xita qawwija fihom ukoll stands ta' bambu, felċi, ebony, kawba u rosewood. Il-kakti u pjanti simili minn żoni niexfa jinstabu tul iż-żona kostali tan-Nofsinhar u tal-Lbiċ. Partijiet tal-punent u tal-Lbiċ jikkonsistu f'mergħat kbar, bi stands imxerrda ta' siġar. Il-Ġamajka hija dar għal tliet ekoreġjuni terrestri, il-Foresti Mxarrba Ġamajkani, il-Foresti Niexfa Ġamajkani, u l-Mangrovi tal-Antilli l-Kbar. Kellha punteġġ medju tal-Indiċi tal-Integrità tal-Pajsaġġ tal-Foresti tal-2019 ta' 5.01/10, u kklassifikah fil-110 post globalment minn 172 pajjiż. Il-fawna tal-Ġamajka, tipika tal-Karibew, tinkludi annimali selvaġġi diversifikati ħafna b'ħafna speċi endemiċi. Bħal gżejjer oċeaniċi oħra, il-mammiferi terrestri huma fil-biċċa l-kbira speċi varji ta’ friefet il-lejl li minnhom mill-inqas tliet speċi endemiċi jinsabu fil-Pajjiż tal-Pitju biss, li waħda minnhom hija fil-periklu. Speċi oħra ta' friefet il-lejl jinkludu friefet il-lejl li jiekol it-tin u friefet il-lejl b’denb tax-xagħar. L-uniku mammiferu indiġenu mhux friefet il-lejl li għadu jeżisti fil-Ġamajka huwa l-hutia Ġamajkana, magħrufa lokalment bħala l-coney. Mammiferi introdotti bħall-ħanżir selvaġġ u l-mongoose żgħira Asjatika huma wkoll komuni. Il-Ġamajka hija wkoll dar għal madwar 50 speċi ta' rettili, l-akbar minnhom huwa l-kukkudrill Amerikan; madankollu, huwa preżenti biss fix-Xmara Negro u xi żoni oħra. Gremxul bħal anoles, iguanas u sriep bħal runners u l-boa Ġamajkani (l-akbar serp fil-gżira), huma komuni f'żoni bħal Cockpit Country. L-ebda waħda mit-tmien speċi ta' sriep indiġeni tal-Ġamajka ma huma velenużi. Il-Ġamajka hija dar għal xi 289 speċi ta' għasafar, li minnhom 27 huma endemiċi, inkluż il-pappagall tal-bekk iswed fil-periklu u s-sewda tal-Ġamajka, li t-tnejn jinstabu biss fil-Pajjiż tal-Kabina tal-Pitju. Hija wkoll id-dar indiġena ta' erba' speċi ta' colibri (li tlieta minnhom ma jinstabu mkien ieħor fid-dinja): il-kolibrì tal-billed iswed, il-mango tal-Ġamajkan, il-kolibrì tal-verbena, u l-kolibrì bil-billed aħmar. Il-kolibrì bil-billed aħmar, magħruf lokalment bħala l-“għasfur tat-tabib”, huwa s-simbolu nazzjonali tal-Ġamajka. Speċi notevoli oħra jinkludu t-tody Ġamajkani u l-flamingo komuni. Speċi waħda ta' fekruna tal-ilma ħelu hija indiġena fil-Ġamajka, il-fekruna tal-Ġamajka. Jinstab biss fil-Ġamajka u xi gżejjer fil-Baħamas. Barra minn hekk, ħafna tipi ta' żrinġijiet huma komuni fuq il-gżira, speċjalment żrinġijiet tas-siġar. L-ilmijiet tal-Ġamajkani fihom riżorsi konsiderevoli tal-ħut tal-ilma ħelu u tal-ilma mielaħ. Il-varjetajiet ewlenin tal-ħut tal-ilma mielaħ huma kingfish, sawrell, kavalli, merlangu, bonito u tonn. Ħut li kultant jidħol f'ambjenti ta' ilma ħelu u estwarji jinkludu snook, grouper, snapper tal-mangrove, u mulet. Ħut li jqattgħu l-biċċa l-kbira ta' ħajjithom fl-ilmijiet friski tal-Ġamajka jinkludu ħafna speċi ta' livebearers, killifish, gobies tal-ilma ħelu, il-mullet tal-muntanji u s-sallura Amerikana. Tilapia ġiet introdotta mill-Afrika għall-akkwakultura u hija komuni ħafna. Id-delfini, il-pappagall u l-lamantin fil-periklu jistgħu jidhru wkoll fl-ilmijiet tal-madwar tal-Ġamajka. L-insetti u invertebrati oħra huma abbundanti, inkluż l-akbar centipede fid-dinja, iċ-ċintipede ġgant tal-Amażonja. Il-Ġamajka hija dar għal madwar 150 speċi ta' friefet u kamla, inklużi 35 speċi indiġeni u 22 sottospeċi. Hija wkoll id-dar nattiva tal-farfett swallowtail Ġamajkan, l-akbar farfett fl-Emisferu tal-Punent. === Ħajja akkwatika === L-ekosistemi tas-sikek tal-qroll huma importanti għaliex jipprovdu lin-nies sors ta’ għajxien, ikel, rikreazzjoni u komposti mediċinali, u jipproteġu l-art li jgħixu fiha. Il-Ġamajka tiddependi fuq l-oċean u l-ekosistema tiegħu għall-iżvilupp tagħha. Madankollu, il-ħajja tal-baħar fil-Ġamajka qed tiġi affettwata wkoll. Jista' jkun hemm ħafna fatturi li jikkontribwixxu biex il-ħajja tal-baħar ma tkunx fl-aqwa saħħa. L-oriġini ġeoloġika tal-Ġamajka, il-karatteristiċi topografiċi u x-xita staġjonali għolja jagħmluha suxxettibbli għal varjetà ta' perikli naturali li jistgħu jaffettwaw l-ambjenti kostali u oċeaniċi. Dawn jinkludu żidiet fil-maltemp, fallimenti fl-inklinazzjonijiet (valangi), terremoti, għargħar, u uragani. Is-sikek tal-qroll fin-Negril Marine Park (NMP), il-Ġamajka, ġew affettwati dejjem aktar mit-tniġġis tan-nutrijenti u l-fjorituri tal-makroalka wara għexieren ta' snin ta' żvilupp intensiv bħala destinazzjoni turistika ewlenija. [[Stampa:RaftShilouette20221019 134124.jpg|thumb|White River Rafting]] Fatturi oħra minn dawk jistgħu jinkludu t-turiżmu: il-Ġamajka hija post turistiku ħafna, il-gżira tattira nies numerużi li jivvjaġġaw hawn minn madwar id-dinja. L-industrija tat-turiżmu Ġamajkana tammonta għal 32% tal-impjiegi totali u 36% tal-PGD tal-pajjiż u tiddependi ħafna fuq ix-xemx, il-baħar u r-ramel, b'dawn l-aħħar żewġ attributi jiddependu fuq ekosistemi b'saħħithom tas-sikek tal-qroll. Minħabba t-turiżmu tal-Ġamajka, żviluppaw studju biex jaraw jekk it-turist ikunx lest li jgħin finanzjarjament jimmaniġġja l-ekosistema tal-baħar tiegħu għax il-Ġamajka waħedha ma tistax tagħmel dan. L-oċean jgħaqqad kull pajjiż fid-dinja, iżda kulħadd u kollox qed jaffettwa l-fluss u l-ħajja fl-oċean. Il-Ġamajka huwa post turistiku ħafna speċifikament għall-bajjiet tagħha. Jekk l-oċeani tagħha ma jkunux qed jiffunzjonaw fl-aħjar tagħhom, allura l-benessri tal-Ġamajka u n-nies li jgħixu hemmhekk se jibda jiddeterjora. Skont l-OECD, l-oċeani jikkontribwixxu $1.5 triljun fis-sena f’valur miżjud għall-ekonomija ġenerali. Pajjiż li qed jiżviluppa li jinsab fuq gżira se jieħu l-biċċa l-kbira tad-dħul tiegħu mill-oċean. === Tniġġis === It-tniġġis ġej minn tnixxija, sistemi tad-drenaġġ, u żibel. Madankollu, dan kollu normalment jispiċċa fl-oċean wara li tkun ix-xita jew l-għargħar. Dak kollu li jispiċċa fl-ilma jibdel il-kwalità u l-bilanċ tal-oċean. Il-kwalità ħażina tal-ilma kostali affettwat b'mod negattiv is-sajd, it-turiżmu u l-marikultura, kif ukoll iddgħajjef is-sostenibbiltà bijoloġika tar-riżorsi ħajjin f'ħabitats oċeaniċi u kostali. Il-Ġamajka timporta u tesporta ħafna oġġetti mill-ilmijiet tagħha. Xi wħud mill-importazzjonijiet li jidħlu fil-Ġamajka jinkludu żejt mhux raffinat u prodotti taż-żejt. Il-problemi jinkludu inċidenti fuq il-baħar; riskju ta' tixrid permezz ta' trasport lokali u internazzjonali ta' żejt u prodotti taż-żejt. It-tixrid taż-żejt jista' jfixkel il-ħajja tal-baħar b'kimiċi li normalment ma' jinstabux fl-oċean. Forom oħra ta' tniġġis iseħħu wkoll fil-Ġamajka. Il-mekkaniżmi tar-rimi ta' skart solidu fil-Ġamajka bħalissa mhumiex adegwati. L-iskart solidu jasal fl-ilma permezz tal-forzi tax-xita. L-iskart solidu jagħmel ħsara wkoll lill-annimali selvaġġi, partikolarment l-għasafar, il-ħut u l-fkieren li jieklu fuq wiċċ l-ilma u jiżbaljaw id-debris f'wiċċ l-ilma għall-ikel. Pereżempju, il-plastik jista' jinqabad fl-għenuq tal-għasafar u l-fkieren, u b'hekk ikun diffiċli għalihom biex jieklu u jieħdu n-nifs hekk kif jibdew jikbru, u b’hekk il-plastik jissikka madwar għonqhom. Biċċiet tal-plastik, metall u ħġieġ jistgħu jiġu żbaljati ma 'ikel li jiekol il-ħut. Kull Ġamajkan jiġġenera 1 kg (2 lb) ta' skart kuljum; 70% biss minn dan jinġabar mill-Awtorità Nazzjonali għall-Ġestjoni tal-Iskart Solidu (NSWMA); it-30% li jifdal jinħaraq jew jintrema f'ravines jew passaġġi tal-ilma. === Politika ambjentali === Qed jiġu stabbiliti politiki biex jgħinu jippreservaw l-oċean u l-ħajja taħt l-ilma. L-għan tal-ġestjoni integrata taż-żona kostali (ICZM) huwa li tittejjeb il-kwalità tal-ħajja tal-komunitajiet umani li jiddependu fuq ir-riżorsi kostali, filwaqt li tinżamm id-diversità bijoloġika u l-produttività tal-ekosistemi kostali. L-iżvilupp ta 'pajjiż sottożviluppat jista' jaffettwa l-ekosistema tal-oċeani minħabba l-kostruzzjoni kollha li ssir biex jiġi żviluppat il-pajjiż. Il-bini żejjed, immexxi minn forzi qawwija tas-suq, kif ukoll il-faqar fost xi setturi tal-popolazzjoni, u l-isfruttament distruttiv jikkontribwixxu għat-tnaqqis tar-riżorsi tal-oċeani u kostali. L-iżvilupp ta' prattiċi li jikkontribwixxu għall-ħajja tan-nies, iżda wkoll għall-ħajja tal-oċean u l-ekosistema tiegħu. Xi wħud minn dawn il-prattiki jinkludu: l-iżvilupp ta' prattiki tas-sajd sostenibbli, l-iżgurar ta' tekniki u prattiki ta' marikultura sostenibbli, ġestjoni sostenibbli tat-trasport marittimu, u l-promozzjoni ta' prattiki ta' turiżmu sostenibbli. == Demografija == === Oriġini etniċi === [[Stampa:Street in Montigo Bay Jamaica Photo Don Ramey Logan.jpg|thumb|Montego Bay, it-tieni l-akbar belt tal-Ġamajka]] Tqassim tat-tweġibiet miċ-ċensiment uffiċjali tal-2011 tal-Università tal-West Indies. * Antenati Afrikani 76.3 2,047,668 * Afro-Ewropej 15.1 405,240 * Indjani tal-Lvant u Afro-Indjani tal-Lvant 3.4 91,246 * Kawkasi 3.2 85,878 * Ċiniż 1.2 32,224 * Oħrajn 0.8 21,470 * Total 100.0% 2,683,707 L-għeruq etniċi differenti tal-Ġamajka huma riflessi fil-motto nazzjonali "Minn Ħafna, Nies Wieħed". Dak il-motto ta' “F'ħafna, poplu wieħed” huwa mistoqsi minn ħafna fuq il-gżira, għax il-Ġamajka hija fil-biċċa l-kbira ta' razza waħda u jemmnu li kien hekk minħabba li l-missirijiet fundaturi [awturi tal-kostituzzjoni tal-pajjiż] tal-Ġamajka kienu magħmula minn irġiel min Kienu l-aktar abjad jew membri tal-"klassi kannella," li rrappreżentaw ħażin il-fehmiet tal-maġġoranza tal-popolazzjoni sewda tal-pajjiż. Il-biċċa l-kbira tal-popolazzjoni ta '2,812,000 (stima ta' Lulju 2018) hija ta' dixxendenza Afrikana jew parzjalment Afrikana, u ħafna jistgħu jintraċċaw l-oriġini tagħhom fil-pajjiżi tal-Afrika tal-Punent tal-Gana u n-Niġerja tal-lum. Żoni antenati importanti oħra huma l-Ewropa, l-Asja t'Isfel, u l-Asja tal-Lvant. Huwa rari għall-Ġamajkani li jidentifikaw bir-razza, kif huwa prominenti f'pajjiżi oħra bħall-Istati Uniti, u ħafna mill-Ġamajkani jqisu n-nazzjonalità Ġamajkana bħala identità fiha nnifisha, li jidentifikaw sempliċement bħala "Ġamajkani" irrispettivament mill-etniċità. Studju wieħed sab li t-taħlita medja fil-gżira kienet 78.3% Afrikana Sub-Saħarjana, 16.0% Ewropea, u 5.7% Asjatika tal-Lvant. Studju aktar preċiż imwettaq mill-Università lokali tal-West Indies - il-popolazzjoni tal-Ġamajka hija b'mod aktar preċiż 76.3% ta' dixxendenza Afrikana jew Iswed, 15.1% Afro-Ewropej (jew lokalment imsejjaħ il-bniedem kannella jew klassi Browning), 3, 4% Indjani tal-Lvant u Indjani Afro-Lvant, 3.2% Kawkasi, 1.2% Ċiniżi u 0.8% oħrajn. Il-maroons Ġamajkani ta' Accompong u insedjamenti oħra huma dixxendenti ta' skjavi Afrikani li ħarbu mill-pjantaġġuni lejn l-intern, fejn stabbilixxew il-komunitajiet awtonomi tagħhom stess. Ħafna Maroons għad għandhom it-tradizzjonijiet tagħhom stess u jitkellmu l-lingwa tagħhom stess, magħrufa lokalment bħala Kromanti. L-Asjatiċi jiffurmaw it-tielet l-akbar grupp (wara l-klassi Browning, jiġifieri, dixxendenti tal-mulatti waqt l-iskjavitù u taħlitiet interrazzjali oħra ta' wara l-emanċipazzjoni) u jinkludu Indo-Ġamajkani u Ġamajkani Ċiniżi. Il-biċċa l-kbira huma dixxendenti minn ħaddiema indentured miġjuba mill-gvern kolonjali Brittaniku biex jimlew in-nuqqas ta' ħaddiema wara l-abolizzjoni tal-iskjavitù fl-1838. Flimkien mal-kontropartijiet Indjani tagħhom, il-Ġamajkani Ċiniżi wkoll kellhom rwol integrali fil-komunità u l-istorja mill-Ġamajka. Hemm madwar 20,000 Ġamajkan ta' dixxendenza Lebaniża u Sirjana. Ħafna kienu immigranti Kristjani li ħarbu mill-okkupazzjoni Ottomana tal-Libanu fil-bidu tas-seklu 19. Maż-żmien, id-dixxendenti tiegħu saru politiċi u negozjanti ta' suċċess kbir. L-ewwel mewġa ta 'immigranti Ingliżi waslu fuq il-gżira fl-1655 wara li rebħu l-Ispanjol, u storikament kienu l-grupp dominanti. L-ewwel immigranti Irlandiżi waslu fil-Ġamajka fis-seklu 17 bħala priġunieri tal-gwerra u aktar tard bħala ħaddiema bi kuntratt. L-Iskoċċiżi wkoll kellhom impatt sinifikanti fuq il-gżira. Skont il-gazzetta Scotland Herald, il-Ġamajka għandha aktar nies li jużaw il-kunjomijiet Campbell mill-popolazzjoni tal-Iskozja nnifisha, u l-ogħla persentaġġ ta 'kunjomijiet Skoċċiżi barra mill-Iskozja. Il-kunjomijiet Skoċċiżi jiffurmaw madwar 60% tal-kunjomijiet fid-direttorji tat-telefon Ġamajkani. L-ewwel abitanti Ġamajkani tal-Iskozja kienu "ribelli" eżiljati. Wara ġew segwiti minn negozjanti ambizzjużi li qattgħu żmien bejn il-proprjetà rurali kbar tagħhom fl-Iskozja u l-gżira. Bħala riżultat, ħafna mill-pjantaġġuni tal-iskjavi fuq il-gżira kienu proprjetà ta' rġiel Skoċċiżi, li rriżulta f'numru kbir ta' Ġamajkani ta' razza mħallta ta' antenati Skoċċiżi. Immigrazzjoni għolja mill-Iskozja kompliet sa ferm wara l-indipendenza. [[Stampa:Northern suburbs of Kingston, Jamaica.jpg|thumb|Is-subborgi tat-Tramuntana ta' Kingston, il-kapitali u l-akbar belt tal-Ġamajka]] Hemm ukoll popolazzjoni Ġamajkana sinifikanti ta' dixxendenza Portugiża li hija prinċipalment ta’ wirt Lhudi Sefardi. L-ewwel Lhud waslu bħala esploraturi minn Spanja fis-seklu 15 wara li ġew imġiegħla jagħżlu bejn tkeċċija jew konverżjoni għall-Kristjaneżmu. Numru żgħir minnhom saru sidien tal-iskjavi jew pirati. Il-Ġudaiżmu eventwalment sar influwenti ħafna fil-Ġamajka u llum jista’ jidher f’ħafna ċimiterji Lhud madwar il-pajjiż. Matul l-Olokawst, il-Ġamajka saret kenn għal-Lhud li qed jaħarbu mill-persekuzzjoni fl-Ewropa. Fl-2015, l-immigrazzjoni kienet żdiedet, li ġejja prinċipalment miċ-Ċina, Ħaiti, Kuba, Venezwela u l-Amerika Latina; 20,000 Latin Amerikan għexu fil-Ġamajka. Fl-2016, il-Prim Ministru Andrew Holness issuġġerixxa li ssir it-tieni lingwa uffiċjali tal-Ġamajka Spanjola. Madwar 7,000 Amerikan jgħixu fil-Ġamajka. === Lingwi === Il-Ġamajka hija meqjusa bħala pajjiż bilingwi, b'żewġ lingwi ewlenin użati mill-popolazzjoni. Il-lingwa uffiċjali hija l-Ingliż (Ġamajkan), li "jintuża fl-oqsma kollha tal-ħajja pubblika", inklużi l-gvern, is-sistema legali, il-midja, u l-edukazzjoni. Madankollu, il-lingwa mitkellma prinċipali hija krejola bbażata fl-Ingliż imsejjaħ Patois Ġamajkan (jew Patwa). It-tnejn jeżistu fuq continuum djalett, bil-kelliema jużaw reġistru tat-taħdit differenti skont il-kuntest u ma’ min qed jitkellmu. "Pure" Patois, għalkemm kultant meqjus bħala sempliċi djalett partikolarment aberranti tal-Ingliż, huwa essenzjalment reċiprokament inkomprensibbli mal-Ingliż Standard u huwa l-aħjar meqjus bħala lingwa separata. Stħarriġ tal-2007 mill-Unità tal-Lingwa tal-Ġamajka sab li 17.1 fil-mija tal-popolazzjoni kienet monolingwi bil-Ġamajkan Standard English (JSE), 36.5 fil-mija kienu monolingwi fil-Patois, u 46.4 fil-mija kienu bilingwi, għalkemm stħarriġ preċedenti kien indikaw grad ogħla ta’ bilingwi (sa sa 90 fil-mija). Is-sistema edukattiva Ġamajkana kienet bdiet biss fl-2015 biex toffri struzzjoni formali f'Patois, filwaqt li żammet il-JSE bħala l-lingwa uffiċjali tal-istruzzjoni. Barra minn hekk, xi Ġamajkani jużaw wieħed jew aktar minn dawn li ġejjin: Lingwa tas-Sinjali Ġamajkani (JSL), Lingwa tas-Sinjali Amerikana (ASL), jew il-Lingwa tas-Sinjali tal-Ġamajkani indiġeni (Konchri Sain), li qed tonqos. Kemm JSL kif ukoll ASL qed jissostitwixxu malajr lil Konchri Sain għal diversi raġunijiet. === Emigrazzjoni === Ħafna Ġamajkani emigraw lejn pajjiżi oħra, speċjalment ir-Renju Unit, l-Istati Uniti u l-Kanada. Fil-każ tal-Istati Uniti, madwar 20,000 Ġamajkani jiksbu residenza permanenti kull sena. Kien hemm ukoll emigrazzjoni tal-Ġamajkani lejn pajjiżi oħra tal-Karibew bħal Puerto Rico, il-Gujana u l-Baħamas. Fl-2004 kien stmat li sa 2.5 miljun Ġamajkani u dixxendenti Ġamajkani kienu qed jgħixu barra. Madwar 800,000 Ġamajkani jgħixu fir-Renju Unit, li jagħmluhom bil-bosta l-akbar grupp Afro-Karibew fil-pajjiż. Migrazzjoni fuq skala kbira mill-Ġamajka lejn ir-Renju Unit seħħet prinċipalment fis-snin 50 u 60, meta l-pajjiż kien għadu taħt il-ħakma Brittanika. Hemm komunitajiet Ġamajkani fil-biċċa l-kbira tal-bliet ewlenin fir-Renju Unit. Konċentrazzjonijiet ta 'Ġamajkani espatrijati huma pjuttost konsiderevoli f'bosta bliet fl-Istati Uniti, inklużi New York City, Buffalo, iż-żona metropolitana ta' Miami, Atlanta, Chicago, Orlando, Tampa, Washington, D.C., Philadelphia, Hartford, Providence, u Los Angels. Fil-Kanada, il-popolazzjoni Ġamajkana hija ċċentrata f'Toronto, b'komunitajiet iżgħar fi bliet bħal Hamilton, Montreal, Winnipeg, Vancouver u Ottawa. Il-Kanadiżi Ġamajkani jinkludu madwar 30% tal-popolazzjoni kollha sewda Kanadiża. Grupp notevoli, għalkemm ħafna iżgħar, ta' emigranti huma Ġamajkani fl-Etjopja. Dawn huma l-aktar Rastafarians, li fil-ħarsa tad-dinja teoloġika tagħhom l-Afrika hija l-art imwiegħda, jew "Sijon", jew aktar speċifikament l-Etjopja, minħabba r-reverenza li kellha għall-eks imperatur Etjopjan Haile Selassie. Ħafna jgħixu fil-belt żgħira ta’ Shashamane, madwar 150 mil (240 km) fin-nofsinhar tal-kapitali, Addis Ababa. == Reliġjon == [[Stampa:Mandeville Church by AAlexander.jpg|thumb|left|Mandeville Church (imwaqqfa fl-1816), knisja Anglikana fil-parroċċa ta' Manchester. Il-Kristjaneżmu huwa l-aktar reliġjon importanti fil-Ġamajka.]] Il-Kristjaneżmu huwa l-akbar reliġjon ipprattikata fil-Ġamajka. Madwar 70% huma Protestanti; Kattoliċi Rumani huma biss 2% tal-popolazzjoni. Skont iċ-ċensiment tal-2001, l-akbar denominazzjonijiet Protestanti fil-pajjiż huma l-Knisja ta’ Alla (24%), il-Knisja Avventista tas-Seba' Jum (11%), il-Pentekostali (10%), il-Battista (7%), l-Anglikani. (4%), il-Knisja Magħquda (2%), il-Metodisti (2%), il-Moravi (1%), u l-Plymouth Brethren (1%). Bedwardism huwa forma ta 'Kristjaneżmu indiġeni għall-gżira, kultant meqjusa bħala fidi separata. Il-fidi Nisranija kisbet aċċettazzjoni meta abolizzjonisti Kristjani Brittaniċi u missjunarji Battisti ngħaqdu ma' eks skjavi edukati fil-ġlieda kontra l-iskjavitù. Il-moviment Rastafari għandu 29,026 segwaċi, skont iċ-ċensiment tal-2011, b'25,325 raġel Rastafari u 3,701 mara Rastafari. Il-fidi oriġinat fil-Ġamajka fis-snin tletin u, għalkemm għandha l-għeruq tagħha fil-Kristjaneżmu, għandha fokus qawwi Afrocentric, qisu figuri bħan-nazzjonalista iswed Ġamajkan Marcus Garvey u Haile Selassie, l-eks imperatur tal-Etjopja. Il-moviment Rastafari minn dak iż-żmien infirex madwar id-dinja, speċjalment f'żoni b'dijaspori kbar suwed jew Afrikani. uq il-gżira huma pprattikati diversi twemmin reliġjuż tradizzjonali u prattiċi derivati ​​mill-Afrika, notevolment Kumina, Convince, Myal u Obeah. Reliġjonijiet oħra fil-Ġamajka jinkludu lix-Xhieda ta' Jehovah (2% tal-popolazzjoni), il-fidi Bahá'í, li forsi għandha 8,000 segwaċi u 21 Assemblea Spiritwali Lokali, Mormoniżmu, Buddiżmu u Induiżmu. Il-festival hindu Diwali huwa ċċelebrat kull sena fost il-komunità Indo-Ġamajkana. Hemm ukoll popolazzjoni żgħira ta' madwar 200 Lhudi, li jiddeskrivu lilhom infushom bħala liberali-konservattivi. L-ewwel Lhud fil-Ġamajka jittraċċaw l-għeruq tagħhom fil-bidu tas-seklu 15 fi Spanja u l-Portugall. Kahal Kadosh Shaare Shalom, magħrufa wkoll bħala l-Kongregazzjoni Magħquda tal-Iżraelin, hija sinagoga storika li tinsab fil-belt ta' Kingston. Oriġinarjament mibni fl-1912, huwa l-post ta' qima Lhudi uffiċjali u l-uniku li baqa’ fuq il-gżira. Il-popolazzjoni Lhudija li darba kienet abbundanti kkonvertit volontarjament għall-Kristjaneżmu maż-żmien. Shaare Shalom hija waħda mill-ftit sinagogi fid-dinja li fihom artijiet miksija bir-ramel u hija destinazzjoni turistika popolari. [[Stampa:Hussay Celebration in Jamaica.jpg|thumb|Ċelebrazzjoni storika ta' Ashura fil-Ġamajka, magħrufa lokalment bħala Hussay jew Hosay]] Gruppi żgħar oħra jinkludu l-Musulmani, li jippretendu 5,000 segwaċi. Il-vaganzi Musulmani ta' Asura (magħrufa lokalment bħala Hussay jew Hosay) u Eid ġew iċċelebrati madwar il-gżira għal mijiet ta' snin. Fil-passat, kull pjantaġġuni f'kull parroċċa kienet tiċċelebra lil Hosay. Illum ġie msejjaħ karnival Indjan u forsi huwa magħruf l-aktar fi Clarendon, fejn jiġi ċċelebrat kull Awwissu. Nies tar-reliġjonijiet kollha jattendu l-avveniment, u juru rispett reċiproku. == Edukazzjoni == L-emanċipazzjoni tal-iskjavi ħabbret it-twaqqif ta' sistema edukattiva għall-massa. Qabel l-emanċipazzjoni kien hemm ftit skejjel biex jedukaw lin-nies tal-post u ħafna bagħtu lil uliedhom l-Ingilterra biex jaċċessaw edukazzjoni ta' kwalità. Wara l-emanċipazzjoni, il-Kummissjoni tal-Indi tal-Punent tat somma flus biex tistabbilixxi skejjel primarji, issa magħrufa bħala skejjel ta' kull età. Ħafna minn dawn l-iskejjel ġew stabbiliti mill-knejjes. Din kienet il-ġenesi tas-sistema moderna tal-iskola Ġamajkana. Bħalissa hemm il-kategoriji ta' skejjel li ġejjin: * Tfulija bikrija: edukazzjoni bażika, tat-trabi u privata qabel l-iskola. Grupp ta' età: 2 sa 5 snin. Primarja: proprjetà pubblika u privata (proprjetà privata jissejħu skejjel preparatorji). Etajiet minn 3 sa 12-il sena. * Sekondarja: proprjetà pubblika u privata. Etajiet minn 10 sa 19-il sena. L-iskejjel sekondarji fil-Ġamajka jistgħu jkunu istituzzjonijiet ta' sess wieħed jew ko-edukazzjoni, u ħafna skejjel isegwu l-mudell tradizzjonali tal-iskola sekondarja Ingliża użata fl-Indi tal-Punent Brittaniċi. * Edukazzjoni ogħla: kulleġġi komunitarji, skejjel normali, bil-Kulleġġ tal-Għalliema Mico (bħalissa Il-Kulleġġ Universitarju MICO) huwa l-eqdem, imwaqqaf fl-1836; Shortwood Teachers' College (darba kienet istituzzjoni ta' taħriġ ta' għalliema kollha nisa); ċentri ta' taħriġ vokazzjonali, kulleġġi u universitajiet, proprjetà pubblika u privata. Hemm ħames universitajiet lokali: l-Università tal-West Indies (Mona Campus); l-Università tat-Teknoloġija tal-Ġamajka, li qabel kienet il-Kulleġġ tax-Xjenza u t-Teknoloġija tal-Arti (CAST); Università tal-Karibew tat-Tramuntana, li qabel kienet il-Kulleġġ tal-Indi tal-Punent; l-Università tal-Commonwealth tal-Karibew, li qabel kienet il-Kulleġġ Universitarju tal-Karibew; u l-Università Internazzjonali tal-Karibew. Barra minn hekk, hemm ħafna kulleġġi ta' taħriġ tal-komunità u tal-għalliema. L-edukazzjoni hija ħielsa mit-tfulija sas-sekondarja. Hemm ukoll opportunitajiet għal dawk li ma jaffordjawx edukazzjoni ogħla fil-qasam professjonali, permezz tal-programm tal-Aġenzija Nazzjonali għat-Taħriġ u l-Impjiegi Umani u t-Taħriġ (HEART Trust-NTA), li huwa miftuħ għall-popolazzjoni nazzjonali kollha ta' età u permezz ta' a netwerk wiesa' ta' boroż ta' studju għal universitajiet differenti. === Universitajiet === Il-Ġamajka għandha 20 università b'447 programm ta' studju. Barra minn hekk, l-università 20 fi 278 programm ta' Baċellerat, 17-il università f'126 programm ta' Master u 5 universitajiet fi 43 programm ta' Dottorat. Uħud mill-universitajiet l-aktar importanti fil-Ġamajka huma: Università tat-Tramuntana tal-Karibew, Università Marittima tal-Karibew, Mico University College, University College of the Karibew, University of the West Indies. L-Università tal-West Indies hija l-ogħla klassifikata fil-Ġamajka fil-Klassifiki kumplessivi tal-Università ta' Times Higher Education World. == Ekonomija == [[Stampa:Negril-Beach.jpg|thumb|Bajja f'Negril b'lukanda u ristorant.]] [[Stampa:JamesBondBeach2.jpg|thumb|James Bond Beach f'Oracabessa]] Il-Ġamajka hija ekonomija mħallta b'intrapriżi tal-istat u kumpaniji tas-settur privat. Is-setturi ewlenin tal-ekonomija Ġamajkana jinkludu l-agrikoltura, il-minjieri, il-manifattura, it-turiżmu, ir-raffinar taż-żejt, is-servizzi finanzjarji u tal-assigurazzjoni. It-turiżmu u l-minjieri huma s-sorsi ewlenin tal-munita barranija. Nofs l-ekonomija tal-Ġamajka tiddependi fuq is-servizzi, u nofs id-dħul tagħha ġej minn servizzi bħat-turiżmu. Huwa stmat li 4.3 miljun turist barrani jżuru l-Ġamajka kull sena. Skont il-Bank Dinji, il-Ġamajka hija pajjiż bi dħul medju superjuri li, bħall-ġirien tiegħu tal-Karibew, huwa vulnerabbli għall-effetti tat-tibdil fil-klima, għargħar, u uragani. Fl-2018, il-Ġamajka rrappreżentat lill-Komunità tal-Karibew CARICOM fil-laqgħat annwali tal-G20 u l-G7. Fl-2021, il-Ġamajka rrappurtat l-inqas rata ta' qgħad f'50 sena. Bl-appoġġ ta' istituzzjonijiet finanzjarji multilaterali, l-attività tas-settur privat żdiedet u r-rwol tal-forzi tas-suq fl-allokazzjoni tar-riżorsi żdied. Il-gvern segwa programm ta' liberalizzazzjoni u stabbilizzazzjoni ekonomika billi neħħi l-kontrolli tal-kambju, iżżid ir-rata tal-kambju, tnaqqas it-tariffi, stabbilizza d-dollaru Ġamajkan, tnaqqas l-inflazzjoni, u tneħħi r-restrizzjonijiet fuq l-investiment barrani. Saret enfasi fuq iż-żamma ta' dixxiplina fiskali stretta, ftuħ akbar għall-flussi kummerċjali u finanzjarji, il-liberalizzazzjoni tas-suq, u t-tnaqqis tad-daqs tal-gvern. Matul dan il-perjodu, ħafna mill-ekonomija ngħatat lura lill-proprjetà tas-settur privat permezz ta' programmi ta' diżinvestiment u privatizzazzjoni. Iż-żoni ta' kummerċ ħieles ta' Kingston, Montego Bay u Spanish Town jippermettu importazzjonijiet mingħajr dazju, profitti mingħajr taxxa u ripatrijazzjoni ħielsa tal-qligħ mill-esportazzjoni. L-ekonomija tal-Ġamajka kibret b'mod qawwi wara s-snin tal-indipendenza, iżda mbagħad staġnat fis-snin tmenin, minħabba tnaqqis qawwi fil-prezz tal-boksajt u ċaqliq fil-prezz tal-agrikoltura. Is-settur finanzjarju kien fl-inkwiet fl-1994, b'ħafna banek u kumpaniji tal-assigurazzjoni jsofru telf kbir u problemi ta' likwidità. Skont is-Segretarjat tal-Commonwealth, “il-gvern ħoloq il-Financial Sector Adjustment Company (Finsac) f’Jannar 1997 biex jassisti lil dawn il-banek u kumpaniji, ipprovdihom fondi bi skambju għal kapital, u akkwista ishma sostanzjali f’banek, kumpaniji tal-assigurazzjoni u kumpaniji relatati. .." iżda biss exasperat il-problema u wassal lill-pajjiż għal dejn barrani kbir. Mill-2001, ladarba s-saħħa finanzjarja ta' dawn il-banek u l-kumpaniji kienet ġiet restawrata, Finsac ċediethom.” Il-Gvern tal-Ġamajka jibqa' impenjat li jnaqqas l-inflazzjoni, bil-għan fit-tul li jġibha konformi ma' dik tal-imsieħba kummerċjali ewlenin tiegħu. Fl-1996 u fl-1997 kien hemm tnaqqis fil-PGD minħabba l-biċċa l-kbira ta' problemi sinifikanti fis-settur finanzjarju u, fl-1997, nixfa severa mal-gżira kollha (l-agħar f'70 sena) u uragan li naqqas drastikament il-produzzjoni agrikola. Fl-1997 u l-1998, il-PGD nominali kien bejn wieħed u ieħor għoli ta' madwar 8 fil-mija tal-PGD u mbagħad niżel għal 4½ fil-mija tal-PGD fl-1999 u fl-2000. stabbiltà relattiva fis-suq tal-kambju. Riżultati ekonomiċi riċenti juru li l-ekonomija Ġamajkana qed tirkupra. Il-produzzjoni agrikola, mutur ewlieni tat-tkabbir, żdiedet għal 5.5% fl-2001 meta mqabbla mal-perjodu korrispondenti fl-2000, li tindika l-ewwel rata ta 'tkabbir pożittiv fis-settur minn Jannar 1997. Fl-2021, il-Ġamajka rrappurtat żieda ta' 7.9% fil-qamħirrum, 6.1 % fil-pjantaġġini, 10.4 % fil-banana, 2.2 % fl-ananas, 13.3 % fit-taro, 24.9 % % fil-ġewż tal-Indi u 10.6 % fil-produzzjoni tal-ħalib sħiħ. Il-produzzjoni ta' boksajt u alumina żdiedet b'5.5% minn Jannar sa Diċembru 1998, meta mqabbla mal-perjodu korrispondenti fl-1997. Il-produzzjoni ta' boksajt ta' Jannar irreġistrat żieda ta' 7.1% meta mqabbla ma' Jannar 1998 u Alcoa Tippjana li tkompli tespandi l-produzzjoni tal-alumina sal-2009. Il-Ġamajka hija l- il-ħames l-akbar esportatur tal-boksajt fid-dinja, wara l-Awstralja u l-Ginea. Il-pajjiż jesporta wkoll ġebel tal-ġir, li minnu għandu depożiti kbar. Il-gvern bħalissa qed jimplimenta pjanijiet biex iżid l-estrazzjoni tiegħu. L-esportazzjonijiet agrikoli tal-Ġamajka huma zokkor, banana, kawkaw, coconut, melassa, larinġ, lam, grejpfrut, rum, yams, allspice (li minnhom huwa l-akbar esportatur fid-dinja u ta' "l-aktar kwalità eċċezzjonali"), u Blue coffee Mountain, li hija meqjusa bħala marka Gourmet magħrufa mad-dinja kollha. Il-Ġamajka għandha varjetà wiesgħa ta' attivitajiet industrijali u kummerċjali. L-industrija tal-avjazzjoni hija kapaċi twettaq il-biċċa l-kbira tal-manutenzjoni ta' rutina tal-inġenji tal-ajru, ħlief għal tiswijiet strutturali tqal. Hemm ammont konsiderevoli ta 'appoġġ tekniku għat-trasport agrikolu u l-avjazzjoni. Il-Ġamajka għandha ammont konsiderevoli ta 'inġinerija industrijali, manifattura ħafifa, inkluż fabbrikazzjoni tal-metall, soqfa tal-metall u manifattura ta' għamara. Ipproċessar ta 'ikel u xorb, manifattura ta' oġġetti tal-ħġieġ, ipproċessar ta' softwer u dejta, stampar u pubblikazzjoni, sottoskrizzjoni ta' assigurazzjoni, mużika u reġistrazzjoni, u attivitajiet ta' edukazzjoni avvanzata jistgħu jinstabu f'żoni urbani akbar. L-industrija tal-kostruzzjoni Ġamajkana hija kompletament awtosuffiċjenti, bi standards tekniċi professjonali u gwida. Il-kriżi ekonomika globali kellha impatt sinifikanti fuq l-ekonomija Ġamajkana, li rriżultat fi tkabbir ekonomiku negattiv. Il-gvern implimenta Inizjattiva ġdida ta' Ġestjoni tad-Dejn, il-Ġamajka Debt Exchange (JDX), fl-14 ta' Jannar 2010. L-inizjattiva tippermetti lid-detenturi ta' bonds tal-Gvern tal-Ġamajka (GOJ) li jirritornaw strumenti ta' rendiment għoli għal bonds b'rendimenti aktar baxxi u maturitajiet itwal. . L-offerta ġiet aċċettata minn aktar minn 95% tal-istituzzjonijiet finanzjarji lokali u kienet meqjusa bħala suċċess mill-gvern. Grazzi għas-suċċess tal-programm JDX, il-gvern immexxi minn Bruce Golding irnexxielu jiffirma ftehim ta' self mal-IMF fl-4 ta' Frar 2010 fl-ammont ta' 1.27 biljun dollaru. Il-ftehim tas-self għandu tul ta' tliet snin. == Xjenza u teknoloġija == Is-settur tax-Xjenza, it-Teknoloġija u l-Innovazzjoni (SCI) huwa mmexxi mill-Kummissjoni Nazzjonali għax-Xjenza u t-Teknoloġija (NCST) u l-Kunsill tar-Riċerka Xjentifika (SRC). It-tnejn huma taħt id-direzzjoni tal-Ministeru tax-Xjenza, l-Enerġija u t-Teknoloġija. Il-Gvern stabbilixxa aġenda biex jippromwovi l-iżvilupp tax-xjenza u t-teknoloġija fil-Ġamajka. Minkejja xi suċċessi, bħat-tkabbir tal-industrija nutraċewtika, kien diffiċli li r-riżultati jiġu tradotti f'teknoloġiji, prodotti u servizzi nazzjonali, l-aktar minħabba restrizzjonijiet tal-baġit nazzjonali. Madankollu, biż-żieda fl-ispazju fiskali tal-Ġamajka, bħala riżultat tal-programm reċenti tagħha mal-IMF, il-Gvern impenja ruħu li jżid l-infiq fuq ir-riċerka u l-iżvilupp. Il-Ġamajkani għamlu xi kontribuzzjonijiet xjentifiċi u mediċi notevoli, inkluż l-iskoperta tal-kwashiorkor, it-trattament pijunier għall-anemija pedjatrika taċ-ċelluli sickle, u l-invenzjoni ta' diversi sistemi ta' appoġġ tal-vetturi spazjali. == Infrastruttura == === Trasport === [[Stampa:Halfway Tree Transport Center, Kingston, Jamaica.jpg|thumb|Halfway Tree Transportation Center, Kingston]] L-infrastruttura tat-trasport fil-Ġamajka tikkonsisti minn toroq, ferroviji u trasport bl-ajru, bit-toroq ikunu s-sinsla tas-sistema interna tat-trasport tal-gżira. === Toroq === In-netwerk tat-toroq tal-Ġamajka jikkonsisti fi kważi 21,000 kilometru (13,000 mi) ta' toroq, li minnhom aktar minn 15,000 kilometru (9,300 mi) huma asfaltati. Inħolqot sistema ta' awtostradi, l-ewwel toroq bħal dawn b'aċċess ikkontrollat ​​fuq il-gżira, li tgħaqqad iċ-ċentri tal-popolazzjoni ewlenin tal-gżira. Dan il-proġett s'issa ra t-tlestija ta' 33 kilometru (21 mi) ta' awtostradi. === Ferroviji === Il-ferroviji fil-Ġamajka m'għadhomx l-importanza li qabel kellhom, peress li fil-biċċa l-kbira ġew sostitwiti bit-toroq bħala l-mezz ewlieni tat-trasport. Mill-272 kilometru (169 mil) tal-ferroviji fil-Ġamajka, 57 kilometru (35 mil) biss jibqgħu joperaw, u bħalissa jintużaw għat-trasport tal-boksajt. Fit-13 ta' April, 2011, reġa' beda servizz limitat għall-passiġġieri bejn May Pen, Spanish Town u Linstead. === Trasport bl-ajru === [[Stampa:Montego Bay plane Photo Don Ramey Logan.jpg|thumb|left|Ajruplan tal-US Airways li jinżel f'Montego Bay (2013)]] [[Stampa:Norman Manley International Airport.jpg|thumb|Ajruport Internazzjonali Norman Manley (Norman Manley International Airport)]] Hemm tliet ajruporti internazzjonali fil-Ġamajka b'terminals moderni, runways twal u t-tagħmir tan-navigazzjoni meħtieġ biex jakkomodaw l-ajruplani bil-ġett kbar użati fl-ivvjaġġar bl-ajru modern: l-Ajruport Internazzjonali Norman Manley f’Kingston; l-Ajruport Internazzjonali Ian Fleming f'Boscobel, Parroċċa ta' Santa Marija; u l-akbar ajruport u l-aktar traffikużi tal-gżira, l-Ajruport Internazzjonali Sir Donald Sangster fil-belt resort ta' Montego Bay. L-Ajruporti Internazzjonali ta’ Manley u Sangster huma d-dar tal-linja tal-ajru nazzjonali tal-pajjiż, l-Air Jamaica. Barra minn hekk, hemm ajruporti lokali tal-vjaġġaturi f'Tinson Pen (Kingston), Port Antonio u Negril, li jservu titjiriet interni biss. Ħafna ċentri rurali żgħar oħra għandhom airstrips privati ​​fuq pjantaġġuni taz-zokkor jew minjieri tal-boksajt. === Portijiet, navigazzjoni u fanali === Minħabba l-lokazzjoni tagħha fil-Baħar Karibew, fuq ir-rotta tat-tbaħħir lejn il-Kanal tal-Panama u l-prossimità relattiva tagħha għal swieq kbar tal-Amerika ta' Fuq u swieq emerġenti tal-Amerika Latina, il-Ġamajka tirċievi ħafna traffiku tal-kontejners marittimi. It-terminal tal-kontejners tal-Port ta' Kingston għadda minn espansjoni kbira tal-kapaċità f'dawn l-aħħar snin biex jimmaniġġja kemm it-tkabbir diġà realizzat kif ukoll dak ipproġettat għas-snin li ġejjin. Il-Port Ħieles ta' Montego f'Montego Bay jieħu ħsieb ukoll varjetà ta' merkanzija bħal (għalkemm aktar limitata minn) il-Port ta' Kingston, prinċipalment prodotti agrikoli. Hemm diversi portijiet oħra li jinsabu madwar il-gżira, inkluż Port Esquivel f'Santa Katarina (WINDALCO), Rocky Point f'Clarendon, Port Kaiser f'Santa Eliżabetta, Port Rhoades f'Discovery Bay, Reynolds Pier f'Ocho Rios, u Boundbrook Port fil-Port. Antonio . Biex tiffaċilita n-navigazzjoni, il-Ġamajka għandha disa' fanali. Hija miżmuma mill-Awtorità tal-Port tal-Ġamajka, aġenzija tal-Ministeru tat-Trasport u x-Xogħlijiet Pubbliċi. === Enerġija === [[Stampa:Jamaica electricity production.svg|thumb|Produzzjoni tal-elettriku mill-Ġamajka skont is-sors]] [[Stampa:Jamaica renewable electricity production.svg|thumb|Produzzjoni tal-elettriku rinnovabbli fil-Ġamajka skont is-sors]] Il-Ġamajka tiddependi fuq l-importazzjonijiet taż-żejt biex tissodisfa l-ħtiġijiet nazzjonali tal-enerġija tagħha. Bosta siti tat-test ġew esplorati għaż-żejt, iżda ma' nstabu l-ebda kwantitajiet kummerċjalment vijabbli. L-enerġija elettrika tal-Ġamajka hija prodotta minn ġeneraturi tad-diżil (żejt tal-fjuwil) li jinsabu fil-Port il-Qadim. Din il-faċilità ġiet mgħammra wkoll b'kapaċità ta' ħażna u ġenerazzjoni ta' gass naturali likwifikat. Power stations oħra iżgħar (l-aktar proprjetà tal-Jamaica Public Service Company, il-fornitur tal-elettriku tal-gżira) jappoġġjaw il-grilja elettrika tal-gżira, inkluż il-Huns Bay Power Station, il-Bogue Saint James Power Station, l-impjant tal-enerġija Rockfort Saint Andrew u impjanti idroelettriċi żgħar f' Xmara White, Rio Bueno, Xmara Morant, Xmara Iswed (Maggotty) u Xmara Roaring. Wind farm, proprjetà tal-Petroleum Corporation tal-Ġamajka, ġie stabbilit f'Wigton, Manchester. Il-Ġamajka ħadmet b'suċċess reattur nukleari SLOWPOKE-2 ta 'kapaċità ta' 20 kW mill-bidu tas-snin tmenin, iżda m'hemm l-ebda pjanijiet biex tespandi l-enerġija nukleari fil-preżent. Il-Ġamajka timporta madwar 80,000 barmil (13,000 m3) ta' prodotti tal-enerġija taż-żejt mhux raffinat kuljum, inklużi prodotti ta' asfalt u lubrikanti. 20% biss tal-fjuwils importati jintużaw għat-trasport bit-triq, il-bqija jintuża fl-industrija tal-boksajt, il-ġenerazzjoni tal-elettriku u l-avjazzjoni. Ir-raffinerija ta’ Petrojam f’Kingston tipproċessa 30,000 barmil kuljum ta' importazzjoni ta' żejt mhux raffinat f’diversi fjuwils tal-muturi u asfalt. Il-Ġamajka tipproduċi kwantitajiet enormi ta' alkoħol għall-konsum (mill-inqas 5% ta' kontenut ta' ilma), li l-biċċa l-kbira tagħhom tidher li tiġi kkunsmata bħala xarba u l-ebda waħda minnhom ma tintuża bħala fjuwil tal-magni. Jeżistu faċilitajiet biex jirfinaw materja prima ta' etanol idratat f'etanol anidru (0% kontenut ta' ilma), iżda sa kmieni fl-2007 il-proċess deher mhux ekonomiku u l-impjant tal-produzzjoni kien idle. Minn dak iż-żmien il-faċilità ġiet akkwistata minn West Indies Petroleum Ltd. u repurposed għal distillati taż-żejt. === Komunikazzjoni === Il-Ġamajka għandha sistema ta' komunikazzjoni bit-telefon kompletament diġitali b’penetrazzjoni mobbli ta’ aktar minn 95%. Iż-żewġ operaturi mobbli tal-pajjiż, FLOW Jamaica (li qabel kienet LIME, bMobile u Cable u Wireless Jamaica) u Digicel Jamaica, nefqu miljuni fuq titjib u espansjoni tan-netwerk. L-aktar operatur ġdid, Digicel, ingħata liċenzja fl-2001 biex jopera servizzi mobbli fis-suq tat-telekomunikazzjoni li kien għadu kif ġie liberalizzat li darba kien id-dominju esklussiv tal-monopolju eżistenti FLOW (dak iż-żmien Cable and Wireless Jamaica). Digicel għażlet is-sistema mingħajr fili GSM li tintuża aktar, filwaqt li operatur preċedenti, Oceanic (li sar Claro Jamaica u aktar tard ingħaqad ma' Digicel Jamaica fl-2011) għażel l-istandard CDMA. FLOW (li qabel kienet "LIME" - qabel l-għaqda ma' Columbus Communications) li kienet bdiet bl-istandard TDMA, sussegwentement imtejba għal GSM fl-2002, iddekummissjonat TDMA fl-2006 u uża dak l-istandard biss sal-2009, meta LIME nediet in-netwerk 3G tagħha. Iż-żewġ operaturi bħalissa jipprovdu kopertura mal-gżira kollha bit-teknoloġija HSPA+ (3G). Bħalissa, Digicel biss toffri LTE lill-klijenti tagħha filwaqt li FLOW Ġamajka impenjat ruħha li tniedi LTE fil-bliet ta' Kingston u Montego Bay, postijiet fejn bħalissa jinsab in-netwerk LTE ta' Digicel biss, fi żmien qasir. Parteċipant ġdid fis-suq tal-komunikazzjoni tal-Ġamajka, Flow Jamaica, installat kejbil sottomarin ġdid li jgħaqqad il-Ġamajka mal-Istati Uniti. Dan il-kejbil ġdid iġib in-numru totali ta' kejbils taħt il-baħar li jgħaqqdu l-Ġamajka mal-bqija tad-dinja għal erbgħa. Cable and Wireless Communications (il-kumpanija prinċipali ta' LIME) akkwistat il-kumpanija fl-aħħar tal-2014 u ssostitwixxa l-marka LIME tagħha ma' FLOW. FLOW Ġamajka bħalissa għandha l-akbar numru ta' abbonati tal-broadband u tal-cable fil-gżira u għandha wkoll miljun abbonat tal-mowbajl, it-tieni biss wara Digicel (li kellha, fl-aqwa tagħha, aktar minn 2 miljun abbonament mobbli fuq in-netwerk tagħha). Digicel daħlet fis-suq tal-broadband fl-2010 u toffri l-broadband WiMAX, kapaċi sa 6 Mbit/s għal kull abbonat. Biex iżżid is-sehem tal-broadband tagħha wara l-għaqda LIME/FLOW fl-2014, il-kumpanija introduċiet servizz broadband ġdid imsejjaħ Digicel Play, li hija t-tieni offerta FTTH tal-Ġamajka (wara t-tnedija ta' LIME f'komunitajiet magħżula fl-2011). Bħalissa huwa disponibbli biss fil-parroċċi ta' Kingston, Portmore u St Andrew. Joffri veloċitajiet sa 200 Mbit/s downstream, 100 Mbit/s upstream fuq netwerk tal-fibra ottika pura. Il-kompetitur ta' Digicel, FLOW Jamaica, għandu netwerk li jikkonsisti f'ADSL, Coaxial u Fiber to the Home (wiret minn LIME) u joffri biss veloċitajiet sa 100 Mbit/s. FLOW impenjat ruħha li tespandi l-offerta tal-fibra tagħha għal aktar żoni biex tiġġieled id-dħul ta' Digicel fis-suq. Tħabbar li l-Uffiċċji Pubbliċi u r-Regolament tas-Servizzi (OUR), il-Ministeru tax-Xjenza, Teknoloġija, Enerġija u Minjieri (MSTEM) u l-Awtorità għall-Ġestjoni tal-Ispettru (SMA) taw l-approvazzjoni tagħhom għal liċenzja oħra ta' operatur mobbli f’Jannar 2016 L-identità ta’ dan parteċipant ġie determinat fl-20 ta' Mejju, 2016, meta l-Gvern tal-Ġamajka sejjaħ lill-operatur il-ġdid bħala Symbiote Investments Limited li jopera bħala Caricel. Il-kumpanija se tiffoka fuq offerti ta' dejta 4G LTE u se tibda topera fiż-żona metropolitana ta' Kingston u aktar tard se tespandi għall-bqija tal-Ġamajka. == Kultura == === Mużika === [[Stampa:Bob-Marley-in-Concert Zurich 05-30-80.jpg|thumb|Bob Marley, wieħed mill-artisti reggae l-aktar famużi tal-Ġamajka]] Il-kultura Ġamajkana għandha preżenza globali qawwija. Il-ġeneri tal-mużika reggae, ska, mento, rocksteady, dub u, aktar reċentement, dancehall u ragga oriġinaw fl-industrija tar-reġistrazzjoni urbana vibranti u popolari tal-gżira. Dawn min-naħa tagħhom influwenzaw ħafna ġeneri oħra, bħal punk rock (permezz ta' reggae u ska), dub poetry, new wave, two-tone, lovers rock, reggaetón, jungle, drum and bass, dubstep, grime u mużika rap Amerikana. Xi rappers, bħal The Notorious B.I.G., Busta Rhymes, u Heavy D, huma ta' nisel Ġamajkani. Bob Marley huwa probabbilment l-aktar mużiċist Ġamajkan magħruf; mal-band tiegħu The Wailers kellu sensiela ta' suċċessi fis-sittinijiet u s-sebgħinijiet, popolarizzaw ir-reggae internazzjonalment u biegħu miljuni ta' diski. Ħafna artisti oħra magħrufa internazzjonalment twieldu fil-Ġamajka, inklużi Toots Hibbert, Millie Small, Lee "Scratch" Perry, Gregory Isaacs, Half Pint, Protoje, Peter Tosh, Bunny Wailer, Big Youth, Jimmy Cliff, Dennis Brown, Desmond Dekker, Beres. Hammond, Beenie Man, Shaggy, Grace Jones, Shabba Ranks, Super Cat, Buju Banton, Sean Paul, I Wayne, Bounty Killer u ħafna oħrajn. Baned li ġew mill-Ġamajka jinkludu Black Uhuru, Third World Band, Inner Circle, Chalice Reggae Band, Culture, Fab Five u Morgan Heritage. === Letteratura === Il-ġurnalist u awtur HG de Lisser uża pajjiżu bħala l-ambjent għall-bosta rumanzi tiegħu. Imwieled Falmouth, il-Ġamajka, de Lisser ħadem bħala reporter għall-Jamaica Times minn età żgħira u fl-1920 beda jippubblika l-magazine Planters' Punch. The White Witch of Rosehall hija waħda mill-aktar rumanzi magħrufa tagħha. Huwa nħatar president onorarju tal-Assoċjazzjoni tal-Istampa tal-Ġamajka; Ħadem matul il-karriera professjonali tiegħu biex jippromwovi l-industrija taz-zokkor Ġamajkana. Roger Mais, ġurnalist, poeta u drammaturgu, kiteb bosta stejjer, drammi u rumanzi, fosthom The Hills Were Joyful Together (1953), Brother Man (1954), u Black Lightning (1955). Ian Fleming, li kellu dar fil-Ġamajka fejn qatta’ żmien konsiderevoli, uża ripetutament il-gżira bħala ambjent fir-rumanzi tiegħu ta’ James Bond, fosthom Live and Let Die, Doctor No, For Your Eyes Only, The Man with the Gun gold u Octopussy. u The Living Daylights. Marlon James (1970), rumanzier, ippubblika tliet rumanzi: John Crow's Devil (2005), The Book of Night Women (2009) u A Brief History of Seven Killings (2014), rebbieħ tal-Premju Man Booker 2015. === Film === Il-Ġamajka għandha storja fl-industrija tal-films li tmur lura għall-bidu tas-snin sittin Ħarsa lejn iż-żgħażagħ delinkwenti fil-Ġamajka hija ppreżentata fil-film tal-kriminalità mużikali tas-snin sebgħin, The Harder They Come, li għandu Jimmy Cliff bħala mużiċist ta' reggae frustrat (u psikotiku) li jinżel. fi spree kriminalità qtil. Films oħra tal-Ġamajkani notevoli jinkludu Countryman, Rockers, Dancehall Queen, One Love, Shottas, Out the Gate, Third World Cop u Kingston Paradise. Il-Ġamajka spiss tintuża wkoll bħala post tal-iffilmjar, bħall-film ta' James Bond Dr No (1962), Papillon (1973) b'protagonisti Steve McQueen, Cocktail (1988) b'protagonisti lil Tom Cruise, u l-kummiedja Cool Runnings tal-1993, li hija bbażat b’mod laxk fuq l-istorja vera tal-ewwel tim tal-Bobsleigh tal-Ġamajka li qed jipprova jidħol fl-Olimpjadi tax-Xitwa. === Kċina === [[Stampa:Curry Goat with rice and peas (in this case kidney beans).jpg|thumb|Mogħoż tal-kurri Ġamajkan bir-ross u l-piżelli]] Il-gżira hija famuża għall-ħwawar Ġamajkani, il-curries u r-ross u l-piżelli, li huma parti integrali mill-kċina Ġamajkani. Il-Ġamajka hija wkoll dar għall-birra Red Stripe u l-kafè Ġamajkani Blue Mountain. === Simboli nazzjonali === [[Stampa:Jamaica motto.jpg|thumb|Motto Ġamajkani fuq bini ta' Papine High School f'Kingston, il-Ġamajka]] (Mis-Servizz ta' Informazzjoni tal-Ġamajka) * Għasfur nazzjonali: colibri bil-billed aħmar (imsejjaħ ukoll għasfur tat-tabib) (colibri, Trochilus polytmus) * Fjura nazzjonali - palo santo (Guiacum officinale) * Siġra nazzjonali: mahoe blu (Hibiscus elatus) * Frott nazzjonali: ackee (Blighia sapida) * Motto nazzjonali: "F'ħafna, poplu wieħed" === Sport === L-isport huwa parti integrali mill-ħajja nazzjonali fil-Ġamajka u l-atleti tal-gżira għandhom it-tendenza li jwettqu livell ferm ogħla minn dak li normalment ikun mistenni minn pajjiż daqshekk żgħir. Filwaqt li l-aktar sport lokali popolari huwa l-cricket, fix-xena internazzjonali l-Ġamajkani kellhom it-tendenza li jwettqu prestazzjoni partikolarment tajba fl-atletika tal-korsa u l-kamp. Il-pajjiż kien wieħed mill-ospiti tat-Tazza tad-Dinja tal-Cricket 2007 u t-tim tal-cricket tal-West Indies huwa wieħed minn 12-il tim membru sħiħ tal-ICC li qed jipparteċipaw fil-cricket tat-Test internazzjonali. It-tim nazzjonali tal-cricket tal-Ġamajka jikkompeti fuq livell reġjonali u jipprovdi wkoll plejers għat-tim tal-West Indies. Sabina Park huwa l-uniku post tat-Test fil-gżira, iżda Greenfield Stadium jintuża wkoll għall-cricket. [[Stampa:Usain Bolt after 200 m final Beijing 2015.jpg|thumb|Usain Bolt huwa ġeneralment meqjus bħala l-akbar sprinter ta 'kull żmien.]] Mill-indipendenza tagħha, il-Ġamajka pproduċiet b'mod konsistenti atleti ta 'klassi dinjija fl-atletika. Matul l-aħħar sitt deċennji, il-Ġamajka pproduċiet għexieren ta' sprinters ta' klassi dinjija, inkluż iċ-champion Olimpiku u tad-dinja Usain Bolt, detentur tar-rekord dinji fil-100 m tal-irġiel f'9.58 s, u l-200 m tal-irġiel f'19.19 s. Sprinters Ġamajkani notevoli oħra jinkludu Arthur Wint, l-ewwel midalja tad-deheb Olimpika Ġamajkana; Donald Quarrie, Elaine Thompson doppju ċampjin Olimpiku ta' Rio 2016 fil-100m u l-200m, champion Olimpiku u eks-detentur tar-rekord dinji tal-200m; Roy Anthony Bridge, parti mill-Kumitat Olimpiku Internazzjonali; Merlene Ottey Delloreen Ennis-Londra Shelly-Ann Fraser-Pryce, eks champion tad-dinja u darbtejn Olimpiku tal-100m; Kerron Stewart Aleen Bailey Juliet Cuthbert tliet darbiet midalja tad-deheb Olimpika; Veronica Campbell-Brown Sherone Simpson Brigitte Foster-Hylton Yohan Blake Herb McKenley George Rhoden, midalja tad-deheb Olimpika; Deon Hemmings, midalja tad-deheb Olimpika; kif ukoll Asafa Powell, eks detentur tar-rekord dinji tal-100 m u darbtejn finalista Olimpiku tal-100 m u rebbieħa tal-midalja tad-deheb tal-4 × 100 m Olimpiku tal-2008 Sanya Richards-Ross twieldet ukoll fil-Ġamajka. Il-futbol u t-tiġrijiet taż-żwiemel huma sports popolari oħra fil-Ġamajka. It-tim nazzjonali tal-futbol ikkwalifikat għat-Tazza tad-Dinja tal-FIFA tal-1998 kien l-ewwel sport tal-Ġamajka. Illum, it-tiġrijiet taż-żwiemel jipprovdu xogħol għal madwar 20,000 ruħ, inklużi dawk li jrabbu ż-żwiemel, il-grooms u l-ħarrieġa. Barra minn hekk, diversi Ġamajkani huma magħrufa internazzjonalment għas-suċċess tagħhom fit-tlielaq taż-żwiemel, inkluż Richard DePass, li darba kellu l-Guiness Book of World Records għall-biċċa l-kbira tar-rebħiet f’ġurnata waħda, ir-rebbieħ tal-premju Kanadiż George HoSang u r-rebbieħa tal-premjijiet Amerikani Charlie Hussey, Andrew Ramgeet u Barrington. Harvey. It-tlielaq tal-muturi huwa wkoll sport popolari fil-Ġamajka, b'diversi korsi tat-tlielaq tal-muturi u assoċjazzjonijiet tat-tlielaq madwar il-pajjiż. It-tim nazzjonali tal-Bobsleigh Ġamajkan darba kien kontestant serju fl-Olimpjadi tax-Xitwa, u għeleb ħafna timijiet stabbiliti. Iċ-ċess u l-baskitbol jintlagħbu ħafna fil-Ġamajka u huma appoġġjati mill-Federazzjoni taċ-Ċess tal-Ġamajka (JCF) u l-Federazzjoni tal-Basketball tal-Ġamajka (JBF), rispettivament. Netball huwa wkoll popolari ħafna fuq il-gżira, u t-tim nazzjonali tan-netball tal-Ġamajka, imsejjaħ The Sunshine Girls, huwa konsistentement ikklassifikat fl-aqwa ħamsa fid-dinja. Il-kampjonat tar-rugby ilu jintlagħab fil-Ġamajka mill-2006. It-tim tal-kampjonat nazzjonali tar-rugby tal-Ġamajka jikkonsisti minn plejers li jilagħbu fil-Ġamajka u għal klabbs professjonali u semi-professjonali bbażati fir-Renju Unit (partikolarment fis-Super League u l-Kampjonat). F'Novembru 2018, għall-ewwel darba, it-tim tal-kampjonat tar-rugby Ġamajkani kkwalifika għat-Tazza tad-Dinja tar-Rugby League wara li għeleb lill-Istati Uniti u lill-Kanada. Il-Ġamajka se tilgħab fit-Tazza tad-Dinja tar-Rugby League 2021 fl-Ingilterra. Skont ESPN, l-atleta professjonali Ġamajkan l-aktar imħallas fl-2011 kien Justin Masterson, starting pitcher għat-tim tal-baseball ta' Cleveland Indians fl-Istati Uniti. === Bliet === <gallery> File:View of Kingston.jpg|Kingston File:St.-Jago-de-la-Vega.JPG|Spanish Town/Santiago de la Vega File:JM-ocho rios-hafen-01.jpg|Ocho Rios/Ocho Ríos/Eight Rivers File:Half way tree clock.jpg|Half Way Tree File:May pen town cente 1 galleryfull.jpg|May Pen File:Mandeville-panorama.jpg|Mandeville File:Montego Bay Photo Don Ramey Logan.jpg|Montego Bay File:Great George Street, Savanna-la-Mar 1990 (2).jpg|Savanna-la-Mar File:Garvey Statue.jpg|Saint Ann's Bay File:Waterloo Guest House, Black River, Jamaica.JPG|Black River File:Main Street Port Maria Jamaica 1988.jpg|Port Maria File:Morant Bay, Jamaika.jpg|Morant Bay File:Port antonio2.JPG|Port Antonio File:Duperly (184?) Falmouth taken from the Church Tower.png|Falmouth File:"Lucea and Dolphin Head, Jamaica", early 20th century (imp-cswc-GB-237-CSWC47-LS12-020).jpg|Lucea </gallery> == Referenzi == {{Referenzi}} {{Amerika ta' Fuq}} {{Pajjiżi tal-Commonwealth}} [[Kategorija:Ġamajka| ]] [[Kategorija:Pajjiżi tal-Karibew]] [[Kategorija:Pajjiżi gżejjer]] [[Kategorija:Commonwealth tan-Nazzjonijiet]] [[Kategorija:Monarkiji kostituzzjonali]] 320erl9bdaweben99khh8pu5mcumxii 0 24541 332468 332467 2026-09-25T13:29:57Z ToniSant 4257 Modifiki annullati ta' [[Speċjali:Kontribuzzjonijiet/~2026-49449-44|~2026-49449-44]] ([[Diskussjoni utent:~2026-49449-44|diskussjoni]]) għall-aħħar verżjoni ta' [[Utent:ToniSant|ToniSant]] 332201 wikitext text/x-wiki {{Stub|lingwistika}} '''Urdu''' huwa l-isem ta' waħda mill-lingwi ewlenin mitkellma fl-[[Asja]] t'Isfel. L-Urdu huwa l-lingwa nazzjonali tal-[[Pakistan]]. == Storja == L-oriġini tal-isem Urdu hija l-kelma tal-lingwa Chagatai għall-armata, Ordu. L-Urdu hija mitkellma l-istess bħall-[[Ħindi]] tal-lum, iżda l-Ħindi juża l-iskritt tradizzjonali tad-[[Devanagari]] (mis-[[Sanskritu]]), filwaqt li l-Urdu juża l-alfabett Persio-Għarbi. Fl-1780 il-poeta Ghulam Hamadani Mushafi ħoloq it-terminu Urdu għal din il-lingwa. Ħindu beda jitkellem u jikteb il-Ħindi, filwaqt li l-Musulmani jibdew jitkellmu bl-Urdu. Dan iwassal ukoll għal ħtieġa li "tnaddaf" l-Urdu mill-kliem tas-Sanskritu tagħha kollha u li l-kelliema tal-Ħindi jitħallew jixtiequ jeħles mill-kliem Persjan li baqa 'fil-lingwa tagħhom. [[Kategorija:Lingwi|Urdu]] sts68vp7v077dr74ux5qur45dutuc22 0 26903 332476 332367 2026-09-26T01:58:30Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 332476 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Lady Liberty under a blue sky (cropped).jpg|daqsminuri|L-Istatwa tal-Libertà]] L-'''Istatwa tal-Libertà''' ('''''Il-Libertà Tillumina d-Dinja''';'' bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: ''Liberty Enlightening the World''; bil-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]]: ''La Liberté éclairant le monde'') hija [[skultura]] Neoklassika kolossali u [[monument]] fuq il-Gżira tal-Libertà fil-Port tal-[[Belt ta' New York]], l-[[Stati Uniti|Istati Uniti]]. L-[[Statwa|istatwa]] tar-ram, li kienet rigal mill-poplu [[Franza|Franċiż]] lill-poplu Amerikan, ġiet iddisinjata mill-iskultur Franċiż [[Frédéric Auguste Bartholdi]] u l-qafas tal-metall tagħha nbena minn [[Gustave Eiffel]]. L-istatwa ġiet iddedikata fit-28 ta' Ottubru 1886. L-istatwa hija figura ta' ''Libertas'', alla femminili [[Imperu Ruman|Rumana]] mlibbsa tal-libertà. F'idha l-leminija għandha torċa li żżomm fuq rasha, u f'idha x-xellugija ġġorr ''tabula ansata'' bl-iskrizzjoni <small>JULY IV MDCCLXXVI</small> (l-4 ta' Lulju 1776 bl-ittri numeriċi Rumani), li hija d-data tad-Dikjarazzjoni tal-Indipendenza tal-Istati Uniti. Ma' saqajha hemm qajd u katina mkissrin u tidher qisha miexja 'l quddiem, bħala kommemorazzjoni tal-abolizzjoni nazzjonali reċenti tal-[[Skjavitù|jasar]]. Wara li ġiet iddedikata, l-istatwa saret ikona tal-libertà u tal-Istati Uniti, u titqies bħala simbolu ta' merħba lill-immigranti li jaslu bil-baħar. Bartholdi kien ispirat mill-professur tal-[[Dritt|liġi]] u politiku Franċiż, [[Édouard René de Laboulaye]], li jingħad li fl-1865 ikkummenta li kwalunkwe monument li jinbena biex ifakkar l-indipendenza tal-Istati Uniti kellu jkun proġett konġunt bejn il-poplu Franċiż u dak tal-Istati Uniti. Il-Gwerra bejn Franza u l-[[Prussja]] dewmet il-progress sal-1875, meta Laboulaye ppropona li l-Franċiżi jiffinanzjaw l-istatwa u l-Istati Uniti jipprovdu s-sit u jibnu l-pedestall. Bartholdi ikkompleta r-ras u l-id bit-torċa qabel ma l-istatwa ġiet iddisinjata għalkollox, u dawn il-biċċiet intwerew lill-pubbliku fil-wirjiet internazzjonali ta' dak iż-żmien. L-id bit-torċa ntweriet fil-Wirja Ċentenarja f'[[Philadelphia]] fl-1876, u f'Madison Square Park f'Manhattan mill-1876 sal-1882. Il-ġbir ta' fondi kien iebes, speċjalment għall-Amerikani, u sal-1885 ix-xogħol fuq il-pedestal affaċċja nuqqas ta' fondi. Il-pubblikatur [[Joseph Pulitzer]], ta' ''New York World'', nieda kampanja ta' donazzjonijiet biex il-proġett jitlesta u attira lil iktar minn 120,000 kontributur, li l-biċċa l-kbira minnhom taw inqas minn dollaru. L-istatwa nbniet fi Franza, ġiet ittrasportata f'kaxxi kbar, u ġiet assemblata fuq il-pedestall li kien tlesta fil-gżira li dak iż-żmien kien jisimha l-Gżira ta' Bedloe. It-tlestija tal-istatwa ġiet iċċelebrata bl-ewwel parata bil-konfetti fi New York u b'ċerimonja ta' dedika ppresjeduta mill-President [[Grover Cleveland]]. L-istatwa kienet amministrata mill-Bord tal-Fanali tal-Istati Uniti sal-1901 u mbagħad mid-Dipartiment tal-Gwerra; mill-1933 ġiet amministrata mis-Servizz tal-Parks Nazzjonali bħala parti mill-Monument Nazzjonali tal-Istatwa tal-Libertà, u hija attrazzjoni turistika ewlenija. L-aċċess pubbliku għall-gallarija mad-dawra tat-torċa tneħħa mill-1916. == Disinn u proċess tal-kostruzzjoni == [[Stampa:Disc Sol BM GR1899.12-1.2.jpg|daqsminuri|L-alla Rumana ''Libertas'' u ''Sol Invictus'' ("Ix-Xemx Mhux Maħkuma") murija hawnhekk influwenzaw id-disinn tal-Istatwa tal-Libertà.]] === Oriġini === Skont is-Servizz tal-Parks Nazzjonali, l-idea ta' monument ippreżentat mill-poplu Franċiż lill-poplu tal-Istati Uniti ġiet proposta għall-ewwel darba minn Édouard René de Laboulaye, il-President tas-Soċjetà Franċiża Kontra l-Jasar u ħassieb politiku prominenti u importanti fi żmienu. Il-proġett imur lura għal konversazzjoni fin-nofs tal-1865 bejn Laboulaye, abolizzjonist akkanit, u Frédéric Bartholdi, skultur. F'konversazzjoni wara ċena fid-dar tiegħu ħdejn [[Versailles]], Laboulaye, li kien ferm favur l-Unjoni fil-[[Gwerra Ċivili Amerikana]], jingħad li qal: "Kwalunkwe monument li jinbena fl-Istati Uniti biex ifakkar l-indipendenza tagħhom għandu jkun proġett konġunt bejn il-poplu Franċiż u dak tal-Istati Uniti".<ref>Harris, Jonathan (1985). ''A Statue for America: The First 100 Years of the Statue of Liberty''. New York City: Four Winds Press (a division of Macmillan Publishing Company). ISBN <bdi>978-0-02-742730-1</bdi>. pp. 7-9.</ref> Madankollu, is-Servizz tal-Park Nazzjonali, f'rapport tas-sena 2000, sostna li din kienet leġġenda li tmur lura għal fuljett tal-ġbir tal-fondi tal-1885, u li l-istatwa x'aktarx li bdiet tinħadem fl-1870.<ref>{{Ċita web|url=https://www.nps.gov/stli/learn/historyculture/black-statue-of-liberty.htm|titlu=Black Statue of Liberty - Summary Report - Statue Of Liberty National Monument (U.S. National Park Service)|kunjom=Isl|isem=Mailing Address: Liberty|kunjom2=York|isem2=New|kunjom3=Us|isem3=NY 10004 Phone:363-3200 Contact|sit=www.nps.gov|lingwa=en|data-aċċess=2021-07-19}}</ref> F'esej ieħor disponibbli online fuq is-sit web tiegħu, is-Servizz tal-Parks Nazzjonali ssuġġerixxa li Laboulaye ried jonora r-rebħa tal-Unjoni u l-konsegwenzi tagħha, peress li "Bl-abolizzjoni tal-jasar u r-rebħa tal-Unjoni fil-Gwerra Ċivili fl-1865, ix-xewqat ta' Laboulaye għal-libertà u d-demokrazija kienu qed isiru realtà fl-Istati Uniti. Sabiex dan il-kisbiet jiġu onorati, Laboulaye ppropona li jinbena rigal għall-Istati Uniti f'isem Franza. Laboulaye kien qed jittama li billi jiġbed l-attenzjoni għall-kisbiet reċenti tal-Istati Uniti, il-poplu Franċiż seta' jiġi ispirat biex jappella għad-demokrazija tiegħu stess fid-dawl tal-monarkija repressiva".<ref>{{Ċita web|url=https://www.nps.gov/stli/learn/historyculture/abolition.htm|titlu=Abolition - Statue Of Liberty National Monument (U.S. National Park Service)|kunjom=Isl|isem=Mailing Address: Liberty|kunjom2=York|isem2=New|kunjom3=Us|isem3=NY 10004 Phone:363-3200 Contact|sit=www.nps.gov|lingwa=en|data-aċċess=2021-07-19}}</ref> Skont l-iskultur Frédéric Auguste Bartholdi, li iktar 'il quddiem irrakkonta l-ġrajja, il-kumment allegat ta' Laboulaye ma kienx maħsub bħala proposta, iżda kien ta' ispirazzjoni għal Bartholdi. Minħabba n-natura repressiva tar-reġim ta' [[Napuljun III]], Bartholdi ma ħa l-ebda azzjoni immedjata fir-rigward tal-idea għajr li jiddiskutiha ma' Laboulaye. Bartholdi xorta waħda kellu ħafna x'jagħmel bi proġetti oħra; fl-aħħar tas-snin 60 tas-seklu 19, huwa tħaddet ma' [[Isma'il Pasha]], il-Kediv tal-[[Eġittu]], u ressaqlu pjanta biex jibnilu l-''Progress'' jew l-''Eġittu li Jdawwal lill-Asja'', fanal enormi bl-għamla ta' ''fellah'' jew raħħala Eġizzjana femminili tal-qedem, imlibbsa u b'torċa mixgħula f'idejha, fid-daħla tat-Tramuntana tal-[[Kanal ta’ Suez|Kanal ta' Suez]] f'[[Port Said]].<ref>{{Ċita web|url=https://oi.uchicago.edu/sites/oi.uchicago.edu/files/uploads/shared/docs/danh_vo_labels.pdf|titlu=The Statue of Liberty and its Ties to the Middle East|kunjom=University of Chicago|arkivju-data=2015-04-20|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20150420224510/https://oi.uchicago.edu/sites/oi.uchicago.edu/files/uploads/shared/docs/danh_vo_labels.pdf|data-aċċess=2021-07-19|url-status=dead}}</ref> Tfasslu skizzi u mudelli tax-xogħol propost, għalkemm l-opra qatt ma twettqet. Kien hemm preċedent Klassiku għall-proposta ta' Suez, il-Koloss ta' [[Rodi (belt)|Rodi]]: statwa antika tal-bronż tal-alla Grieg tax-[[xemx]], Helios. Din l-istatwa jingħad li kienet tlaħħaq għoli ta' iktar minn 100 pied (30 metru), u bl-istess mod kienet tinsab fid-daħla tal-port u kellha dawl li kien jiggwida lill-vapuri.<ref>Harris, Jonathan (1985). ''A Statue for America: The First 100 Years of the Statue of Liberty''. New York City: Four Winds Press (a division of Macmillan Publishing Company). ISBN <bdi>978-0-02-742730-1</bdi>. pp. 7-8.</ref> Kemm il-Kediv u Lesseps irrifjutaw l-istatwa proposta minn Bartholdi, minħabba li kienet se tiswa wisq flus. Minflok inbena l-Fanal ta' Port Said minn [[François Coignet]] fl-1869.<ref>Karabell, Zachary (2003). ''Parting the desert: the creation of the Suez Canal''. Alfred A. Knopf. p. 243. ISBN <bdi>0-375-40883-5</bdi>.</ref> Kwalunkwe proġett kbir kompla jiddewwem mill-Gwerra bejn Franza u l-Prussja, li fiha Bartholdi serva bħala Maġġur tal-milizja. Fil-gwerra, Napuljun III nqabad u tneħħa minn re. Il-provinċja tat-twelid ta' Barthold, [[Alsace]], intrebħet mill-Prussi, u fi Franza ġiet stabbilita repubblika iktar liberali. Peress li Bartholdi kien qed jippjana vjaġġ lejn l-Istati Uniti, hu u Laboulaye ddeċidew li kien wasal iż-żmien biex jiddiskutu l-idea ma' Amerikani influwenti.<ref>Khan, Yasmin Sabina (2010). ''Enlightening the World: The Creation of the Statue of Liberty''. Ithaca, New York: Cornell University Press. ISBN <bdi>978-0-8014-4851-5</bdi>. pp. 60-61.</ref> F'Ġunju 1871, Bartholdi qasam l-[[Oċean Atlantiku]], b'ittri ta' introduzzjoni ffirmati minn Laboulaye.<ref>Moreno, Barry (2000). ''The Statue of Liberty Encyclopedia''. New York City: Simon & Schuster. ISBN <bdi>978-0-7385-3689-7</bdi>. pp. 39-40.</ref> [[Stampa:2014-09-15 16-14-55 lion-belfort.jpg|xellug|daqsminuri|267x267px|''L-Iljun ta' Belfort'' ta' Bartholdi, 1880]] Malli wasal fil-Port ta' New York, Bartholdi ffoka fuq il-Gżira ta' Bedloe (li issa tissejjaħ il-Gżira tal-Libertà) bħala s-sit għall-istatwa, għaliex baqa' milqut mill-fatt li l-bastimenti kollha li kienu jaslu New York kellhom ibaħħru ħdejha. Kien kuntent li jsir jaf li l-gżira kellu s-sjieda tagħha l-gvern tal-Istati Uniti—kienet ġiet ċeduta fil-Leġiżlatura tal-Istat ta' New York fl-1800 għad-difiża tal-port. Għalhekk, kif spjega fl-ittra tiegħu lil Laboulaye, il-gżira kienet "art komuni għall-istati kollha".<ref>Harris, Jonathan (1985). ''A Statue for America: The First 100 Years of the Statue of Liberty''. New York City: Four Winds Press (a division of Macmillan Publishing Company). ISBN <bdi>978-0-02-742730-1</bdi>. pp. 12-13.</ref> Apparti li ltaqa' ma' bosta nies influwenti minn New York, Bartholdi żar il-President [[Ulysses S. Grant]], li assigurah li ma kienx se jkun diffiċli għalih li jikseb is-sit għall-istatwa.<ref>Khan, Yasmin Sabina (2010). ''Enlightening the World: The Creation of the Statue of Liberty''. Ithaca, New York: Cornell University Press. ISBN <bdi>978-0-8014-4851-5</bdi>. pp. 102-103.</ref> Bartholdi qasam minn naħa għall-oħra tal-Istati Uniti darbtejn bil-ferrovija, u ltaqa' ma' ħafna Amerikani li hu ħaseb li se jkunu favur il-proġett. Iżda baqa' mħasseb li l-opinjoni popolari fuq iż-żewġ naħat tal-Atlantiku ma kinitx se tappoġġa biżżejjed il-proposta, u hu u Laboulaye ddeċidew li jistennew qabel ma jvaraw kampanja pubblika.<ref>Harris, Jonathan (1985). ''A Statue for America: The First 100 Years of the Statue of Liberty''. New York City: Four Winds Press (a division of Macmillan Publishing Company). ISBN <bdi>978-0-02-742730-1</bdi>. pp. 16-17.</ref> Bartholdi għamel l-ewwel mudell tal-kunċett tiegħu fl-1870. L-iben ta' ħabib ta' Bartholdi, l-artist tal-Istati Uniti [[John LaFarge]], iktar 'il quddiem sostna li Bartholdi għamel l-ewwel skizzi għall-istatwa matul iż-żjara tiegħu fl-Istati Uniti fl-Istudjo ta' Rhode Island ta' La Farge. Bartholdi kompla jiżviluppa l-kunċett wara li rritorna fi Franza.<ref>Khan, Yasmin Sabina (2010). ''Enlightening the World: The Creation of the Statue of Liberty''. Ithaca, New York: Cornell University Press. ISBN <bdi>978-0-8014-4851-5</bdi>. p. 85.</ref> Huwa ħadem ukoll fuq għadd ta' skulturi ddisinjati biex isaħħu l-patrijottiżmu Franċiż wara t-telfa kontra l-Prussi. Waħda minn dawn l-iskulturi kienet skultura monumentali ta' [[Iljun|ljun]] mnaqqxa fil-blat ramli taħt il-[[fortizza]] ta' Belfort, li kienet irreżistiet kontra assedju tal-Prussja matul tliet xhur sħaħ. L-iskultura tal-iljun, twila 73 pied (22 metru) u għolja n-nofs, toħroġ fid-dieher kwalità emozzjonali li hija karatteristika tar-[[Romantiċiżmu]], xi ħaġa li Bartholdi iktar 'il quddiem ta lill-Istatwa tal-Libertà.<ref>Harris, Jonathan (1985). ''A Statue for America: The First 100 Years of the Statue of Liberty''. New York City: Four Winds Press (a division of Macmillan Publishing Company). ISBN <bdi>978-0-02-742730-1</bdi>. pp. 10-11.</ref> === Disinn, stil u simboliżmu === [[Stampa:Indian princess and Columbia.jpg|daqsminuri|281x281px|Detall minn affresk tal-1855-1856 ta' [[Constantino Brumidi]] fil-Capitol Building f'[[Washington D.C.|Washington, D.C.]], li juri ż-żewġ simboli bikrin tal-Amerka: Columbia (xellug) u l-prinċipessa Indjana (lemin).]] Bartholdi u Laboulaye kkunsidraw kif setgħu jesprimu bl-aqwa mod l-idea tal-libertà Amerikana.<ref name=":1">Sutherland, Cara A. (2003). ''The Statue of Liberty''. New York City: Barnes & Noble Books. ISBN <bdi>978-0-7607-3890-0</bdi>. pp. 17-19.</ref> Fl-istorja Amerikana bikrija, żewġ figuri femminili spiss kienu jintużaw bħala simboli kulturali tan-nazzjon.<ref>Bodnar, John (2006). "Monuments and Morals: The Nationalization of Civic Instruction". In Warren, Donald R.; Patrick, John J. (eds.). ''Civic and Moral Learning in America''. Macmillan. pp. 212–214. ISBN <bdi>978-1-4039-7396-2</bdi>.</ref> Wieħed minn dawk is-simboli, Columbia ppersonifikata, kienet tiġi identifikata mal-Istati Uniti bl-istess mod kif Britannia kienet tiġi identifikata mar-[[Renju Unit]], u Marianne kienet tiġi identifikata ma' Franza. Columbia kienet ħadet post il-personifikazzjoni Ewropea tradizzjonali tal-Amerka bħala "prinċipessa Indjana", li kienet saret titqies bħala personifikazzjoni mhux ċivili u dispreġjattiva fil-konfront tal-Amerikani. Il-figura femminili sinifikanti l-oħra fil-[[kultura]] Amerikana kienet ir-rappreżentazzjoni tal-Libertà, li oriġinat minn ''Libertas'', l-alla femminili tal-libertà li kienet tiġi meqjuma b'mod wiesa' f'Ruma tal-qedem, speċjalment fost l-ilsiera emanċipati. Figura tal-Libertà kienet tidher fuq il-biċċa l-kbira tal-muniti Amerikani ta' dak iż-żmien, u rappreżentazzjonijiet tal-Libertà kienu jidhru f[[L-Arti|l-arti]] popolari u ċivika, inkluż l-''Istatwa tal-Libertà'' ta' [[Thomas Crawford]] (1863) fuq il-koppla tal-Capitol Building tal-Istati Uniti.<ref name=":1" /> Id-disinn tal-istatwa jevoka ikonografija li hija evidenti fl-istorja tal-qedem, inkluż l-alla femminili Eġizzjana Isis, l-alla Griega tal-qedem bl-istess isem, il-Columbia Rumana u l-ikonografija [[Kristjaneżmu|Kristjana]] tal-[[Santa Marija|Verġni Marija]].<ref>''The encyclopedia of ancient history''. Bagnall, Roger S. Malden, MA: Wiley-Blackwell. 2013. ISBN <bdi>978-1-4051-7935-5</bdi>.</ref><ref>Roberts, J. M. (John Morris), 1928-2003. (1993). ''History of the world''. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-521043-3.</ref> L-artisti tas-sekli 18 u 19 kienu jagħmlu ħilithom biex iqanqlu l-ideali Repubblikani u għaldaqstant kienu spiss jużaw rappreżentazzjonijiet ta' ''Libertas'' bħala simbolu allegoriku. Figura tal-Libertà dehret ukoll fuq is-Siġill il-Kbir ta' Franza. Madankollu, Bartholdi u Laboulaye evitaw li jużaw xbieha rivoluzzjonarja tal-libertà bħal dik ta' [[Eugène Delacroix]] f' ''Il-Libertà Tmexxi lin-Nies'' (1830). F'din il-[[pittura]], li tikkommemora r-Rivoluzzjoni ta' Franza f'Lulju, il-Libertà nofsha mlibbsa tmexxi grupp armat ta' nies fuq l-iġsma tal-mejtin fil-battalja. Laboulaye ma kellu l-ebda simpatija għar-rivoluzzjoni, u b'hekk il-figura ta' Bartholdi kienet imlibbsa kollha kemm hi. Minflok l-impressjoni tal-vjolenza fix-xogħol ta' Delacroix, Bartholdi xtaq jagħti lill-istatwa dehra paċifika u għażel li jagħmilha żżomm torċa f'idha, li tirrappreżenta l-progress.<ref>Turner, Jane (2000). ''The Grove Dictionary of Art: From Monet to Cézanne : Late 19th-century French Artists''. Oxford University Press US. p. 10. ISBN <bdi>978-0-312-22971-9</bdi>.</ref> [[Stampa:Freedom 1.jpg|xellug|daqsminuri|''L-Istatwa tal-Libertà'' ta' Thomas Crawford (1854-1857) fuq il-quċċata tal-koppla tal-Capitol Building tal-Istati Uniti.]] L-istatwa ta' Crawford ġiet iddisinjata fil-bidu tas-snin 50 tas-seklu 19. Oriġinarjament kellha tingħata ''pileus'', ix-xedd ir-ras li kien jingħata lill-ilsiera emanċipati f'Ruma tal-qedem. Is-Segretarju tal-Gwerra [[Jefferson Davis]], min-Nofsinhar tal-Istati Uniti li iktar 'il quddiem sar President tal-Istati Konfederati tal-Amerka, kien imħasseb li l-''pileus'' jitqies bħala simbolu abolizzjonista. Huwa ordna li jinbidel f'elmu.<ref>Khan, Yasmin Sabina (2010). ''Enlightening the World: The Creation of the Statue of Liberty''. Ithaca, New York: Cornell University Press. ISBN <bdi>978-0-8014-4851-5</bdi>. pp. 96-97.</ref> Il-figura ta' Delacroix liebsa ''pileus'', u Bartholdi għall-ewwel ikkunsidra li jlibbes wieħed lill-figura tiegħu wkoll. Minflok, huwa għażel li jlibbisha dijadema jew kuruna fuq rasha.<ref>Khan, Yasmin Sabina (2010). ''Enlightening the World: The Creation of the Statue of Liberty''. Ithaca, New York: Cornell University Press. ISBN <bdi>978-0-8014-4851-5</bdi>. pp. 105-108.</ref> B'hekk, huwa evita referenza għal Marianne, li dejjem tkun liebsa ''pileus''.<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Blume|isem=Mary|kunjom2=Tribune|isem2=International Herald|data=2004-07-16|titlu=The French icon Marianne à la mode|url=https://www.nytimes.com/2004/07/16/style/the-french-icon-marianne-la-mode.html|lingwa=en-US|data-aċċess=2021-07-19}}</ref> Is-seba' raġġi donnhom jiffurmaw raġġiera.<ref>{{Ċita web|url=https://www.nps.gov/stli/planyourvisit/get-the-facts.htm|titlu=Frequently Asked Questions About the Statue of Liberty - Statue Of Liberty National Monument (U.S. National Park Service)|kunjom=Isl|isem=Mailing Address: Liberty|kunjom2=York|isem2=New|kunjom3=Us|isem3=NY 10004 Phone:363-3200 Contact|sit=www.nps.gov|lingwa=en|data-aċċess=2021-07-19|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20090801062555/http://www.nps.gov/stli/planyourvisit/get-the-facts.htm|arkivju-data=2009-08-01|url-status=dead}}</ref> Dawn jevokaw ix-xemx, is-seba' ibħra, u s-seba' kontinenti, u jirrappreżentaw mezz ieħor, apparti t-torċa, li permezz tiegħu l-Libertà tillumina lid-dinja.<ref>{{Ċita web|url=http://www.usmint.gov/mint_programs/$1coin/?flash=yes&action=reverse|titlu=The United States Mint Coins and Medals Program|data=2011-12-11|sit=web.archive.org|data-aċċess=2021-07-19|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20111211170107/http://www.usmint.gov/mint_programs/$1coin/?flash=yes&action=reverse|arkivju-data=2011-12-11|url-status=dead}}</ref> Il-mudelli bikrin ta' Bartholdi kienu kollja simili bħala kunċett: figura femminili bi stil Neoklassiku li tirrappreżenta l-libertà, liebsa ''stola'' u ''pella'' (libsa u mantar, li kienu rappreżentazzjonijiet komuni tal-allat Rumani) b'torċa mixgħula f'idha u fuq rasha. Skont ir-rakkonti popolari, il-wiċċ kien ġie mmudellat fuq dak ta' [[Charlotte Beysser Bartholdi]], omm l-iskultur<ref>Moreno, Barry (2000). ''The Statue of Liberty Encyclopedia''. New York City: Simon & Schuster. ISBN <bdi>978-0-7385-3689-7</bdi>. pp. 52-53, 55, 87.</ref>, iżda [[Regis Huber]], il-[[kuratur]] tal-Mużew ta' Bartholdi ġie rreġistrat isostni li din, fost spekulazzjonijiet oħra, ma għandha l-ebda bażi.<ref>Interviewed for Watson, Corin. ''Statue of Liberty: Building a Colossus'' (TV documentary, 2001).</ref> Huwa ddisinja l-figura b'fattizzi b'saħħithom u mhux ikkumplikati, u dawn kellhom joħolqu kuntrast tajjeb mal-pożizzjoni drammatika tal-istatwa fil-port u l-passiġġieri fuq il-bastimenti li jidħlu fil-Bajja ta' New York kienu jkunu jistgħu jesperjenzaw perspettiva tinbidel fuq l-istatwa fi triqithom lejn Manhattan. Huwa taha fattizzi klassiċi sodi u applika mmudellar issimplifikat, bħala riflessjoni tal-iskala enormi tal-proġett u l-iskop solenni tiegħu. Bartholdi kiteb dwar it-teknika tiegħu:<blockquote>L-uċuħ għandhom ikunu wesgħin u sempliċi, definiti minn disinn sod u ċar, aċċentwati fil-postijiet importanti. It-tkabbir tad-dettalji jew il-multipliċità tagħhom għandha tqanqal il-biża'. Bl-esaġerazzjoni tal-forom, sabiex ikunu ferm iktar viżibbli, jew bl-arrikkiment tagħhom bid-dettalji, nispiċċaw neqirdu l-proporzjon tax-xogħol. Finalment, il-mudell, bħad-disinn, għandu jkollu karattru fil-qosor, pereżempju wieħed li jagħtik idea fuq fuq. Huwa neċessarju biss li dan il-karattru għandu jkun frott ir-rieda u l-istudju, u li l-artist, ikkonċentrat fuq l-għarfien tiegħu, għandu jsib il-forma u l-linja fis-sempliċità kbira tagħha.<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Bartholdi|isem=Frédéric Auguste|data=1984|titlu=The Statue of Liberty enlightening the world|url=http://archive.org/details/statuelibertyen00bartgoog|pubblikatur=New York : New York Bound}}</ref></blockquote> [[Stampa:Liberty-statue-from-behind.jpg|daqsminuri|293x293px|Il-Libertà tidher b'sieqha l-leminija olzata, u dan juri li qisha miexja 'l quddiem fuq qajd u katina mkissrin.]] Bartholdi għamel alterazzjonijiet fid-disinn skont l-evoluzzjoni tal-proġett. Huwa kkunsidra li l-Libertà żżomm katina mkissra f'idha, iżda ddeċieda li din l-għażla kienet tifred wisq dak iż-żmien wara l-Gwerra Ċivili. L-istatwa minflok miexja fuq katina mkissra, nofsha moħbija bl-ilbies tagħha u diffiċli taraha mill-art.<ref name=":2">Khan, Yasmin Sabina (2010). ''Enlightening the World: The Creation of the Statue of Liberty''. Ithaca, New York: Cornell University Press. ISBN <bdi>978-0-8014-4851-5</bdi>. pp. 108-111.</ref> Bartholdi inizjalment ma kienx ċert x'kien se jqiegħed fl-id ix-xellugija tal-Libertà; huwa ddeċieda li jagħtiha ''tabula ansata'', li ntużat biex tevoka l-kunċett tad-dritt.<ref>{{Ċita web|url=https://www.nps.gov/stli/faqs.htm|titlu=NPS - Page In-Progress|sit=www.nps.gov|data-aċċess=2021-07-19}}</ref> Għalkemm Bartholdi kien jammira ferm il-Kostituzzjoni tal-Istati Uniti, huwa għażel li jinkludi l-kitbiet <small>JULY IV MDCCLXXVI</small> fuq it-tavla, jiġifieri l-4 ta' Lulju 1776, u b'hekk id-data tad-Dikjarazzjoni tal-Indipendenza tal-pajjiż ġiet assoċjata mal-kunċett tal-libertà.<ref name=":2" /> Bartholdi qanqal l-interess tal-ħabib u tal-mentor tiegħu, l-[[arkitett]] [[Eugène Viollet-le-Duc]], fil-proġett. Bħala kap inġinier, Viollet-le-Duc iddisinja moll tal-brikks fl-istatwa, u l-"qoxra" esterna tal-istatwa ġiet ankrata miegħu.<ref>Khan, Yasmin Sabina (2010). ''Enlightening the World: The Creation of the Statue of Liberty''. Ithaca, New York: Cornell University Press. ISBN <bdi>978-0-8014-4851-5</bdi>. p. 120.</ref> Wara konsultazzjonijiet mal-fonderija tax-xogħol tal-metall Gaget, Gauthier & Co., Viollet-le-Duc għażel il-metall tal-qoxra esterna tal-istatwa, magħmula minn folji tar-ram, u l-metodi biex isawwar l-istatwa, repoussé, fejn il-folji kienu jissaħħnu u mbagħad jingħataw id-daqqiet bl-imrietel tal-[[injam]].<ref>Khan, Yasmin Sabina (2010). ''Enlightening the World: The Creation of the Statue of Liberty''. Ithaca, New York: Cornell University Press. ISBN <bdi>978-0-8014-4851-5</bdi>. pp. 118, 125.</ref> Vantaġġ ta' din l-għażla kienet li l-istatwa kollha kienet se tkun ħafifa għall-volum tagħha, peress li r-ram kellu bżonn ikun oħxon 0.094 pulzieri (2.4 mm) biss. Bartholdi kien iddeċieda li l-għoli tal-istatwa kellu jkun kemm kemm 'il fuq minn 151 pied (46 metru), id-doppju tas-Sancarlone tal-[[Italja]] u l-istatwa [[Ġermanja|Ġermaniża]] ta' [[Arminju]], magħmula t-tnejn li huma bl-istess metodu.<ref>Harris, Jonathan (1985). ''A Statue for America: The First 100 Years of the Statue of Liberty''. New York City: Four Winds Press (a division of Macmillan Publishing Company). ISBN <bdi>978-0-02-742730-1</bdi>. p. 26.</ref> === Tħabbira u xogħol bikri === [[Stampa:Collossal hand and torch. Bartholdi's statue of "Liberty.", from Robert N. Dennis collection of stereoscopic views.jpg|daqsminuri|359x359px|Id-driegħ bit-torċa ta' Bartholdi]] Sal-1875, Franza kienet qed tgawdi minn stabbiltà politika mtejba u minn ekonomija li kienet qed tirkupra minn wara l-gwerra. Żieda fl-interess tal-Wirja Ċentenarja li kienet se ssir f'Philadelphia wasslet biex Laboulaye jiddeċiedi li kien wasal iż-żmien li jitlob appoġġ pubbliku.<ref>Khan, Yasmin Sabina (2010). ''Enlightening the World: The Creation of the Statue of Liberty''. Ithaca, New York: Cornell University Press. ISBN <bdi>978-0-8014-4851-5</bdi>. p. 121.</ref> F'Settembru 1875, huwa ħabbar il-proġett u l-formazzjoni tal-Unjoni Franċiża-Amerikana bħala l-fergħa tal-ġbir ta' fondi tiegħu. Bit-tħabbira, l-istatwa ngħatat l-isem ta' ''Il-Libertà Tillumina d-Dinja''.<ref>Khan, Yasmin Sabina (2010). ''Enlightening the World: The Creation of the Statue of Liberty''. Ithaca, New York: Cornell University Press. ISBN <bdi>978-0-8014-4851-5</bdi>. pp. 123-125.</ref> Il-Franċiżi kellhom jiffinanzjaw l-istatwa filwaqt li l-Amerikani kienu mistennija jħallsu għall-pedestall.<ref>Harris, Jonathan (1985). ''A Statue for America: The First 100 Years of the Statue of Liberty''. New York City: Four Winds Press (a division of Macmillan Publishing Company). ISBN <bdi>978-0-02-742730-1</bdi>. pp. 44-45.</ref> B'mod ġenerali, it-tħabbira pprovokat reazzjoni favorevoli fi Franza, minkejja li bosta Franċiżi baqgħu ma ħafruhiex lill-Istati Uniti talli ma ġewx jgħinuhom matul il-gwerra mal-Prussja.<ref name=":3">Khan, Yasmin Sabina (2010). ''Enlightening the World: The Creation of the Statue of Liberty''. Ithaca, New York: Cornell University Press. ISBN <bdi>978-0-8014-4851-5</bdi>. pp. 123-125.</ref> Il-monarkiċi Franċiżi kienu kontra l-istatwa, jekk xejn għaliex ġiet proposta mil-liberali Laboulaye, li reċentement kien ġie elett senatur għall-għomor.<ref>Harris, Jonathan (1985). ''A Statue for America: The First 100 Years of the Statue of Liberty''. New York City: Four Winds Press (a division of Macmillan Publishing Company). ISBN <bdi>978-0-02-742730-1</bdi>. pp. 44-45.</ref> Laboulaye organizza avvenimenti ddisinjati biex jappellaw għas-sinjuruni u għas-setgħana, inkluż spettaklu speċjali fl-Opera ta' [[Pariġi]] fil-25 ta' April 1876, b'kantata ġdida mill-[[kompożitur]] [[Charles Gounod]]. Din kien jisimha ''La Liberté éclairant le monde'', li hija l-verżjoni bil-Franċiż tal-isem imħabbar tal-istatwa.<ref name=":3" /> Inizjalment iffukata fuq l-elit, l-Unjoni rnexxielha tiġbor fondi mis-soċjetà Franċiża kollha. Taw sehemhom it-tfal tal-iskola u ċ-ċittadini ordinarji, kif ukoll 181 muniċipalità Franċiża. L-alleati politiċi ta' Laboulaye appoġġaw is-sejħa, u l-istess għamlu d-dixxendenti tal-kontinġent Franċiż fil-Gwerra tar-Rivoluzzjoni Amerikana. B'mod inqas idealistiku, il-kontribuzzjonijiet ġew ukoll mingħand dawk li ttamaw għall-appoġġ Amerikan fit-tentattiv Franċiż li jinbena l-[[Kanal ta’ Panama|Kanal ta' Panama]]. Ir-ram jaf ġie minn diversi sorsi u ftit minnu jingħad li ġie minn minjiera f'[[Visnes]], in-[[Norveġja]]<ref>{{Ċita web|url=http://www.norway.org/ARCHIVE/News/archive/1999/199904copper/|titlu=Sometimes truth is found in a pure copper ore|data=2011-09-16|sit=web.archive.org|data-aċċess=2021-07-19|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110916162327/http://www.norway.org/ARCHIVE/News/archive/1999/199904copper/|arkivju-data=2011-09-16|url-status=bot: unknown}}</ref>, għalkemm dan ma ġiex iddeterminat b'mod konklużiv wara l-ittestjar ta' xi kampjuni.<ref>{{Ċita web|url=https://cityroom.blogs.nytimes.com/2009/07/02/answers-about-the-statue-of-liberty-part-2/|titlu=Answers About the Statue of Liberty, Part 2|kunjom=Times|isem=The New York|data=2009-07-02|lingwa=en-US|data-aċċess=2021-07-19}}</ref> Skont [[Cara Sutherland]] fil-ktieb tagħha dwar l-istatwa għall-Mużew tal-Belt ta' New York, kienu meħtieġa 200,000 libbra (91,000 kg) biex l-istatwa tinbena, u l-industrijalista Franċiż tar-ram Eugène Secrétan ta donazzjoni ta' 128,000 libbra (58,000 kg) ta' ram.<ref>Sutherland, Cara A. (2003). ''The Statue of Liberty''. New York City: Barnes & Noble Books. ISBN <bdi>978-0-7607-3890-0</bdi>. p. 36.</ref> Għalkemm il-pjanijiet tal-istatwa ma kinux għadhom ġew finalizzati, Bartholdi kompla bil-produzzjoni tad-driegħ tal-lemin, bit-torċa fl-id, u tar-ras. Ix-xogħol inbeda fl-istudjo ta' Gaget, Gauthier & Co.<ref>Khan, Yasmin Sabina (2010). ''Enlightening the World: The Creation of the Statue of Liberty''. Ithaca, New York: Cornell University Press. ISBN <bdi>978-0-8014-4851-5</bdi>. pp. 126-128.</ref> F'Mejju 1876, Bartholdi vvjaġġa lejn l-Istati Uniti bħala membru tad-delegazzjoni Franċiża għall-Wirja Ċentenarja<ref>Bell, James B.; Abrams, Richard L. (1984). ''In Search of Liberty: The Story of the Statue of Liberty and Ellis Island''. Garden City, New York: Doubleday & Co. ISBN <bdi>978-0-385-19624-6</bdi>. p. 25.</ref>, u organizza t-turija ta' pittura enormi tal-istatwa f'New York bħala parti mill-festivitajiet Ċentenarji.<ref>Bell, James B.; Abrams, Richard L. (1984). ''In Search of Liberty: The Story of the Statue of Liberty and Ellis Island''. Garden City, New York: Doubleday & Co. ISBN <bdi>978-0-385-19624-6</bdi>. p. 26.</ref> Id-driegħ ma wasalx f'Philadelphia qabel Awwissu; minħabba li wasal tard, ma ġiex elenkat fil-katalgu tal-wirja, u filwaqt li xi rapporti identifikaw ix-xogħol bl-isem korrett, oħrajn sejħulha "Driegħ Kolossali" jew "Dawl Elettriku ta' Bartholdi". It-territorju tal-wirja kien fih għadd ta' xogħlijiet monumentali, inkluż funtana kbira ddisinjata minn Bartholdi, biex jiġbdu l-interess tan-nies li kienu jmorru fil-fieri.<ref>Khan, Yasmin Sabina (2010). ''Enlightening the World: The Creation of the Statue of Liberty''. Ithaca, New York: Cornell University Press. ISBN <bdi>978-0-8014-4851-5</bdi>. p. 130.</ref> Minkejja dan, id-driegħ kien popolari fl-aħħar jiem tal-wirja, u l-viżitaturi kien jitilgħu sal-gallarija tat-torċa biex jaraw it-territorju kollu tal-fiera.<ref name=":4">Harris, Jonathan (1985). ''A Statue for America: The First 100 Years of the Statue of Liberty''. New York City: Four Winds Press (a division of Macmillan Publishing Company). ISBN <bdi>978-0-02-742730-1</bdi>. p. 49.</ref> Wara li għalqet il-wirja, id-driegħ ġie ttrasportat lejn New York, fejn baqa' jintwera f'Madison Square Park għal diversi snin qabel ma ġie rritornat lil Franza biex jingħaqad mal-bqija tal-istatwa.<ref name=":4" /> Matul it-tieni vjaġġ tiegħu lejn l-Istati Uniti, Bartholdi indirizza għadd ta' gruppi dwar il-proġett, u ħeġġeġ il-formazzjoni ta' kumitati Amerikani tal-Unjoni Franċiża-Amerikana.<ref>Khan, Yasmin Sabina (2010). ''Enlightening the World: The Creation of the Statue of Liberty''. Ithaca, New York: Cornell University Press. ISBN <bdi>978-0-8014-4851-5</bdi>. p. 134.</ref> F'New York, f'[[Boston]], u f'Philadelphia ġew iffurmati kumitat għall-ġbir ta' fondi għall-ħlas tal-pedamenti u tal-pedestall.<ref>Bell, James B.; Abrams, Richard L. (1984). ''In Search of Liberty: The Story of the Statue of Liberty and Ellis Island''. Garden City, New York: Doubleday & Co. ISBN <bdi>978-0-385-19624-6</bdi>. p. 30.</ref> Il-grupp ta' New York eventwalment ħa l-ikbar responsabbiltà għall-ġbir ta' fondi Amerikan u spiss jiġi indikat bħala l-"Kumitat Amerikan".<ref>Moreno, Barry (2000). ''The Statue of Liberty Encyclopedia''. New York City: Simon & Schuster. ISBN <bdi>978-0-7385-3689-7</bdi>. p. 94.</ref> Wieħed mill-membri tiegħu kien [[Theodore Roosevelt]] meta kellu 19-il sena, il-gvernatur futur ta' New York u l-President futur tal-Istati Uniti. Fit-3 ta' Marzu 1877, fl-aħħar jum sħiħ tiegħu fl-uffiċċju, il-President Grant iffirma riżoluzzjoni konġunta li awtorizzat lill-President jaċċetta l-istatwa meta ġiet ippreżentata minn Franza u biex jintgħażel sit għaliha. Il-President [[Rutherford B. Hayes]], li beda l-mandat tiegħu l-għada, għażel lill-Gżira ta' Bedloe, kif kien ippropona Bartholdi.<ref>Khan, Yasmin Sabina (2010). ''Enlightening the World: The Creation of the Statue of Liberty''. Ithaca, New York: Cornell University Press. ISBN <bdi>978-0-8014-4851-5</bdi>. p. 135.</ref> === Kostruzzjoni fi Franza === [[Stampa:Head of the Statue of Liberty on display in a park in Paris (cropped).jpg|xellug|daqsminuri|Ir-ras tal-istatwa tintwera fil-Fiera Dinjija ta' Pariġi fl-1878.]] Malli reġa' lura f'Pariġi fl-1877, Bartholdi kkonċentra fuq it-tlestija ta' ras l-istatwa, li intweriet fil-Fiera Dinjija ta' Pariġi tal-1878. Il-ġbir ta' fondi kompla, u bdew jinbiegħu mudelli tal-istatwa. Ġew offruti wkoll biljetti biex wieħed ikun jista' jara l-attività tal-kostruzzjoni fl-istudjo ta' Gaget, Gauthier & Co. Il-gvern Franċiż awtorizza lotterija; fost il-premjijiet kien hemm platt tal-fidda u mudell tat-terrakotta tal-istatwa. Sal-aħħar tal-1879, kien inġabru xi 250,000 Frank Franċiż.<ref>Bell, James B.; Abrams, Richard L. (1984). ''In Search of Liberty: The Story of the Statue of Liberty and Ellis Island''. Garden City, New York: Doubleday & Co. ISBN <bdi>978-0-385-19624-6</bdi>. p. 32.</ref> Ir-ras u d-driegħ kienu nbnew bl-assistenza ta' Viollet-le-Duc, li marad fl-1879. Wara ftit miet, u ma laħaq ta l-ebda indikazzjoni kif kien beħsiebu jwettaq it-tranżizzjoni mill-qoxra tar-ram għall-moll tal-ġebel propost tiegħu.<ref name=":5">Khan, Yasmin Sabina (2010). ''Enlightening the World: The Creation of the Statue of Liberty''. Ithaca, New York: Cornell University Press. ISBN <bdi>978-0-8014-4851-5</bdi>. pp. 136-137.</ref> Is-sena ta' wara, Bartholdi rnexxielu jikseb is-servizzi tad-disinjatur u bennej innovattiv Gustave Eiffel.<ref name=":5" /> Eiffel u l-inġinier strutturali tiegħu, [[Maurice Koechlin]], iddeċidew jabbandunaw l-idea tal-moll u minflok bnew torri tal-[[ħadid]] qisu kannizzata. Eiffel iddeċieda li ma jużaw struttura riġida għalkollox, li kienet twassal biex kwalunkwe stress takkumula fil-qoxra u eventwalment tikkawża x-xquq. Qafas sekondarju twaħħal mal-pilastru tan-nofs, u mbagħad, sabiex l-istatwa tkun tista' tiċċaqlaq kemxejn fl-irjieħ tal-Port ta' New York u peress li l-metall kien jespandi fil-jiem sħan tas-sajf, huwa kkollega b'mod mhux wisq issikkat l-istruttura ta' sostenn mal-qoxra billi uża vireg ċatti tal-ħadid li ħolqu donnhom malji minsuġa bl-istrixxi tal-metall, li ġew irbattuti mal-qoxra, biex biex jirfdu u jsaħħu l-istatwa. Fi proċess ta' ħafna xogħol, kull malja kellha tiġi maħduma individwalment.<ref>Moreno, Barry (2000). ''The Statue of Liberty Encyclopedia''. New York City: Simon & Schuster. ISBN <bdi>978-0-7385-3689-7</bdi>. p. 22.</ref><ref>Khan, Yasmin Sabina (2010). ''Enlightening the World: The Creation of the Statue of Liberty''. Ithaca, New York: Cornell University Press. ISBN <bdi>978-0-8014-4851-5</bdi>. pp. 139-143.</ref> Sabiex tiġi evitata l-korrożjoni galvanika bejn il-qoxra tar-ram u l-istruttura ta' sostenn tal-ħadid, Eiffel ħa ħsieb li mal-qoxra jkun hemm insulazzjoni bl-asbestos miblul bix-xellak.<ref>Harris, Jonathan (1985). ''A Statue for America: The First 100 Years of the Statue of Liberty''. New York City: Four Winds Press (a division of Macmillan Publishing Company). ISBN <bdi>978-0-02-742730-1</bdi>. p. 30.</ref> Id-disinn ta' Eiffel wassal biex l-istatwa tkun waħda mill-iktar eżempji bikrin ta' kostruzzjoni b'faċċati kontinwi, fejn il-parti esterna tal-istruttura ma tkunx qed tiflaħ it-tagħbija kollha, iżda minflok tkun mirfuda minn qafas intern. Huwa inkluda żewġ garigori interni ta' turġien, biex jagħmilha iktar faċli għall-viżitaturi li jaslu sal-punt panoramiku ta' osservazzjoni fil-kuruna tal-istatwa.<ref>Harris, Jonathan (1985). ''A Statue for America: The First 100 Years of the Statue of Liberty''. New York City: Four Winds Press (a division of Macmillan Publishing Company). ISBN <bdi>978-0-02-742730-1</bdi>. p. 33.</ref> L-aċċess għal pjattaforma ta' osservazzjoni madwar it-torċa ġie pprovdut ukoll, iżda d-driegħ tant kien dejjaq li kulma kien joqgħod kien sellum wieħed, twil 40 pied (12-il metru).<ref>Harris, Jonathan (1985). ''A Statue for America: The First 100 Years of the Statue of Liberty''. New York City: Four Winds Press (a division of Macmillan Publishing Company). ISBN <bdi>978-0-02-742730-1</bdi>. p. 32.</ref> Kif it-torri-pilastru beda tiela', Eiffel u Bartholdi kkoordinaw ix-xogħol tagħhom bir-reqqa ħalli s-segmenti kkompletati tal-qoxra joqogħdu eżatt fuq l-istruttura ta' sostenn.<ref>Harris, Jonathan (1985). ''A Statue for America: The First 100 Years of the Statue of Liberty''. New York City: Four Winds Press (a division of Macmillan Publishing Company). ISBN <bdi>978-0-02-742730-1</bdi>. p. 34.</ref> Il-komponenti tat-torri-pilastru nbnew fil-fabbrika ta' Eiffel fis-subborg Pariġin fil-qrib ta' Levallois-Perret.<ref>{{Ċita web|url=https://www.leparisien.fr/hauts-de-seine-92/la-tour-a-vu-le-jour-a-levallois-30-04-2004-2004947854.php|titlu=La tour a vu le jour à Levallois|kunjom=à 00h00|isem=Par C. H. Le 30 avril 2004|data=2004-04-29|sit=leparisien.fr|lingwa=fr-FR|data-aċċess=2021-07-20}}</ref> Il-bidla fil-materjal strutturali mill-ġebla għall-ħadid ippermettiet lil Bartholdi jibdel il-pjanijiet tiegħu għall-assemblaġġ tal-istatwa. Oriġinarjament kien ħaseb li l-assemblaġġ kien se jsir fis-sit fl-istess waqt li jkun qed jinbena l-moll tal-ġebel; minflok, huwa ddeċiedi li jibni l-istatwa fi Franza u jżarmaha u jittrasportaha lejn l-Istati Uniti biċċa biċċa biex imbagħad tiġi assemblata mill-ġdid fil-post fil-Gżira ta' Bedloe.<ref>Khan, Yasmin Sabina (2010). ''Enlightening the World: The Creation of the Statue of Liberty''. Ithaca, New York: Cornell University Press. ISBN <bdi>978-0-8014-4851-5</bdi>. p. 144.</ref> [[Stampa:Pedestal for Bartholdi's Statue of Liberty.jpg|daqsminuri|Il-kostruzzjoni tal-pedestall ta' Richard Morris Hunt f'Ġunju 1885.]] F'att simboliku, l-ewwel musmar irbattut li ddaħħal fil-qoxra, sabiex jiffissa pjanċa tar-ram mas-saba' l-kbir tal-istatwa, tqiegħed mill-Ambaxxatur tal-Istati Uniti fi Franza [[Levi P. Morton]].<ref>{{Ċita web|url=https://www.pbs.org/kenburns/statue-of-liberty/timeline|titlu=Timeline|sit=Statue of Liberty {{!}} Ken Burns {{!}} PBS|lingwa=en|data-aċċess=2021-07-20}}</ref> Madankollu, il-qoxra ma ġietx maħduma f'sekwenza mill-baxx għall-għoli; ix-xogħol baqa' għaddej fuq għadd ta' segmenti f'daqqa b'mod li spiss beda jfixkil lill-viżitaturi kurjużi li kienu jiġu jittawlu lejn l-andament tax-xogħol.<ref>Harris, Jonathan (1985). ''A Statue for America: The First 100 Years of the Statue of Liberty''. New York City: Four Winds Press (a division of Macmillan Publishing Company). ISBN <bdi>978-0-02-742730-1</bdi>. pp. 36-38.</ref> Xi xogħol sar minn kuntratturi—wieħed mis-swaba' twettaq skont l-ispeċifikazzjonijiet preċiżi ta' Bartholdi minn ħaddiem tar-ram fir-raħal ta' [[Montauban]] fin-Nofsinhar ta' Franza.<ref>Harris, Jonathan (1985). ''A Statue for America: The First 100 Years of the Statue of Liberty''. New York City: Four Winds Press (a division of Macmillan Publishing Company). ISBN <bdi>978-0-02-742730-1</bdi>. p. 39.</ref> Sal-1882, l-istatwa kienet tlestiet sal-qadd, avveniment li Barthodi ċċelebra billi stieden lill-[[Ġurnalist|ġurnalisti]] għall-pranzu fuq pjattaforma li nbniet fi ħdan l-istatwa.<ref>Harris, Jonathan (1985). ''A Statue for America: The First 100 Years of the Statue of Liberty''. New York City: Four Winds Press (a division of Macmillan Publishing Company). ISBN <bdi>978-0-02-742730-1</bdi>. p. 38.</ref> Laboulaye miet fl-1883. Is-suċċessur tiegħu bħala President tal-Kumitat Franċiż kien [[Ferdinand de Lesseps]], li bena l-Kanal ta' Suez. L-istatwa kompluta ġiet ippreżentata formalment lill-Ambaxxatur Morton f'ċerimonja f'Pariġi fl-4 ta' Lulju 1884, u de Lesseps ħabbar li l-gvern Franċiż kien qabel li jħallas għat-trasport tagħha lejn New York.<ref>Bell, James B.; Abrams, Richard L. (1984). ''In Search of Liberty: The Story of the Statue of Liberty and Ellis Island''. Garden City, New York: Doubleday & Co. ISBN <bdi>978-0-385-19624-6</bdi>. p. 37.</ref> L-istatwa baqgħet sħiħa f'Pariġi sakemm sar biżżejjed progress fuq il-pedestall; sa Jannar 1885, ix-xogħol fuq il-pedestall kien mexa biżżejjed u l-istatwa ġiet żarmata u l-biċċiet iddaħħlu f'kaxxi kbar għall-vjaġġ twil tagħhom fuq l-oċean.<ref>Bell, James B.; Abrams, Richard L. (1984). ''In Search of Liberty: The Story of the Statue of Liberty and Ellis Island''. Garden City, New York: Doubleday & Co. ISBN <bdi>978-0-385-19624-6</bdi>. p. 38.</ref> == Sit ta' Wirt Dinji == [[Stampa:Liberty Island photo D Ramey Logan.jpg|daqsminuri|Veduta tal-Gżira tal-Libertà mill-ajru|xellug]] L-Istatwa tal-Libertà ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1984.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/307/|titlu=Statue of Liberty|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-07-19}}</ref> Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: '''il-kriterju (i)''' "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; u '''l-kriterju (vi)''' "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".<ref name=":0" /> == Referenzi == [[Kategorija:Monumenti]] [[Kategorija:Stati Uniti]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fl-Istati Uniti]] 3sfq6gq6v66x3aeyy285h3ede0lw2i2 0 27556 332472 331743 2026-09-25T16:27:47Z CommonsDelinker 257 [[c:COM:CDC|Bot]]: sostituzzjoni tal-istampa minn Bemberg_Fondation_Toulouse_-_Le_Grand_Canal_à_Sainte_Lucie_-_Canaletto_1009.jpg għal Bemberg_Fondation_Toulouse_-_Le_Grand_Canal_à_Sainte_Lucie_-_Francesco_Albotto_1009.jpg 332472 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Giovanni Antonio Canal''' (twieled fit-18 ta' Ottubru 1697 – miet fid-19 ta' April 1768)<ref>Filippo Pedrocco (1995). ''Canaletto''. Giunti Editore. ISBN <bdi>978-88-09-76198-8</bdi>.</ref>, magħruf l-iktar bħala '''Canaletto''' ([kanaˈletto])<ref>{{Ċita web|url=http://www.dipionline.it/dizionario/ricerca?lemma=canaletto|titlu=DiPI Online - Dizionario di Pronuncia Italiana|sit=www.dipionline.it|data-aċċess=2021-10-28}}</ref>, kien pittur [[Taljan]] mir-Repubblika ta' [[Venezja]], u huwa meqjus bħala membru importanti tal-iskola Venezjana tas-seklu 18. Huwa kien pittur tal-veduti fil-bliet, fosthom Venezja, [[Ruma]] u [[Londra]], u kien ipitter ukoll veduti immaġinarji (imsejħa kapriċċi), għalkemm id-demarkazzjoni fix-xogħlijiet tiegħu bejn ir-realtà u l-immaġinarju qatt mhu ċar għalkollox. Huwa kien ukoll litografu importanti u kien juża t-teknika tal-inċiżjoni. Mill-1746 sal-1756 huwa ħadem fl-[[Renju Unit|Ingilterra]] fejn pitter bosta veduti ta' Londra u ta' siti oħra inkluż il-[[Kastell ta' Warwick]] u l-[[Kastell ta' Alnwick]]. Huwa kellu suċċess kbir fl-Ingilterra, bis-saħħa tal-merkant u l-midħla tal-qasam Brittaniku [[Joseph Smith]] "il-Konslu", li kellu kollezzjoni kbira ta' xogħlijiet ta' Canaletto li nbigħu lir-Re [[Ġorġ III]] fl-1762.<ref>Alice Binion and Lin Barton. "Canaletto." Grove Art Online. Oxford Art Online. Oxford University Press</ref> == Karriera bikrija == Canaletto twieled f'Venezja u kien iben il-pittur [[Bernardo Canal]], u għalhekk kien jissejjaħ bil-mononimu ''Canaletto'' ("iż-żgħir tal-familja Canal"), u [[Artemisia Barbieri]].<ref>{{Ċita web|url=https://www.nga.gov/collection/artist-info.1080.html|titlu=Artist Info|sit=www.nga.gov|data-aċċess=2021-10-28}}</ref> Canaletto għamel apprendistat ma' missieru u ma' ħuh bħala pittur tax-xeni teatrali. Meta kien jgħix f'Ruma huwa ħadem ma' missieru fil-produzzjoni tax-xenarji għal żewġ opri tal-[[kompożitur]] [[Alessandro Scarlatti]], ''Tito Sempronio Greco'' u ''Turno Aricino,'' li saru fit-Teatru Catranica matul l-istaġun tal-[[karnival]] tal-1720. Canaletto kien ispirat mill-vedutista Ruman [[Giovanni Paolo Pannini]], u beda jpitter il-ħajja ta' kuljum tal-belt u tan-nies tagħha. Wara li rritorna minn Ruma fl-1719, huwa beda jpitter bl-istil topografiku tiegħu.<ref>Haldane MacFall (20 September 2004). ''A History of Painting: Later Italians and Genius of Spain Part Three''. Kessinger Publishing. ISBN <bdi>978-1-4179-4508-5</bdi>.</ref> L-ewwel xogħol magħruf bil-firma u bid-data huwa dak ta' ''Kapriċċ Arkitettoniku'' (1723, [[Milan]], f'kollezzjoni privata). Hu u jistudja ma' [[Luca Carlevarijs]], pittur rinomat tal-pajsaġġi urbani, malajr sar kapaċi daqs l-[[għalliem]] tiegħu.<ref>Betsy Dru Tecco. ''Pk:how to Draw Italy''. PowerKids Press. ISBN <bdi>978-0-8239-6686-8</bdi>.</ref> Fl-1725, il-pittur [[Alessandro Marchesini]], li kien ukoll ix-xerrej għall-kollezzjonista tal-[[arti]] minn [[Lucca]], [[Stefano Conti]], kien tkixxef biex jixtri żewġ "veduti ta' Venezja" oħrajn, meta l-aġent ħeġġu jikkunsidra minflok ix-xogħol ta' "Antonio Canale... li qisu bħal ta' Carlevaris, iżda tista' tara x-[[xemx]] tiżreġ fihom".<ref>Constable, W.G (1962). ''Canaletto, Giovanni Antonio Canal 1697-1768, Volume One: Life and Work, The Plates''. Oxford, Clarendon Press. p. 9. ISBN <bdi>0198173245</bdi>.</ref><ref>J.G. Links, ''Canaletto and his patrons'', Granada Publishing/Paul Elek Ltd., London 1977, p. 1.</ref> === Pitturi fil-beraħ === Il-biċċa l-kbira tal-arti bikrija ta' Canaletto pittirha "min-natura", u mhux bħal prassi tas-soltu ta' dak iż-żmien fejn il-pitturi kien isiru l-iktar fl-istudjo. Minkejja dan, uħud mix-xogħlijiet tiegħu li saru iktar tard, saru fil-fatt fi studjo, kif tissuġġerixxi t-tendenza li l-figuri 'il bogħod jitpittru bħala ċapep tal-kulur – effett li possibbilment kien jinħoloq bl-użu ta' ''camera obscura'', li ċċajpar l-oġġetti iktar 'il bogħod – għalkemm ir-riċerka li saret mill-istoriċi ta[[L-Arti|l-arti]] tal-Kollezzjoni Rjali fir-[[Renju Unit]] uriet li Canaletto kważi qatt ma uża ''camera obscura''.<ref>Hannah Furness, 'Royal Collection uses infrared to prove Canaletto did not trace his drawings' in ''The Daily Telegraph''</ref> Madankollu, il-pitturi tiegħu lkoll huma magħrufin għall-akkuratezza tagħhom: huwa rrappreżenta l-marea staġonali li tgħerreq lil Venezja fl-ilma u fis-silġ.<ref>C. A. Fletcher; T. Spencer (14 July 2005). ''Flooding and Environmental Challenges for Venice and its Lagoon: State of Knowledge''. Cambridge University Press. ISBN <bdi>978-0-521-84046-0</bdi>.</ref> === Xogħol bikri u iktar tard === Ix-xogħlijiet bikrin ta' Canaletto huma fost l-iktar imfittxija, u skont ħafna awtoritajiet huma l-aqwa xogħlijiet tiegħu. Waħda mill-opri bikrin tiegħu hija dik ta' ''Campo S. Vidal e Santa Maria della Carità'' (bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: ''The Stonemason's Yard''; għall-ħabta tal-1725, il-Gallerija Nazzjonali, Londra) li turi żona umli tax-xogħol fil-belt. Din hija meqjusa bħala waħda mill-ifjen opri tiegħu u ġiet ippreżentata minn Sir [[George Beaumont]] fl-1823 u fl-1828. Iktar 'il quddiem, Canaletto pitter xeni grandjużi tal-kanali ta' Venezja u tal-Palazz Dukali. Il-pajsaġġi fuq skala kbira kienu juru l-lussu u t-tradizzjonijiet tal-belt li kienu bdew jispiċċaw, u fihom Canaletto juża effetti atmosferiċi u kuluri lokali qawwijin b'mod innovattiv. Għal dawn il-kwalitajiet, jista' jingħad li x-xogħlijiet tiegħu antiċipaw l-Impressjoniżmu. Il-litografija grafika tiegħu ''S. A. Giustina in Prà della Vale'' nstabet fl-2012 fil-[[Kollezzjoni ta' Gurlitt]] fi [[Munich]]. == Xogħol fl-Ingilterra == Bosta mill-pitturi tiegħu nbigħu lill-Ingliżi fil-Grand Tour tagħhom, l-ewwel permezz tal-aġenzija ta' [[Owen Swiny]] u mbagħad permezz tal-bankier Joseph Smith. Fl-aħħar tas-snin 20 tas-seklu 18 kien Swiny li ħeġġeġ lill-artist ipitter veduti topografiċi żgħar ta' Venezja li jappellaw kummerċjalment għat-turisti u l-viżitaturi barranin tal-belt. Xi żmien qabel l-1728, Canaletto beda l-assoċjazzjoni tiegħu ma' Smith, negozjant u kollezzjonista Ingliż li kien jgħix f'Venezja u li ġie maħtur bħala l-Konslu Brittaniku f'Venezja fl-1744. Smith iktar 'il quddiem sar l-aġent u l-patrun prinċipali tal-artist, u xtara kważi ħamsin pittura, mija u ħamsin tpinġija, u ħmistax-il inċiżjoni litografika rari mingħand Canaletto; l-ikbar u l-ifjen grupp uniku ta' xogħlijiet tal-artist, li Smith imbagħad biegħ lir-Re Ġorġ III fl-1763.<ref>{{Ċita web|url=https://www.nga.gov/collection/artist-info.1080.html|titlu=Artist Info|sit=www.nga.gov|data-aċċess=2021-10-28}}</ref> Fis-snin 40 tas-seklu 18, is-suq ta' Canaletto ġie mfixkel meta l-Gwerra tas-Suċċessjoni Awstrijaka wasslet għal tnaqqis fl-għadd ta' viżitaturi Brittaniċi f'Venezja. Smith organizza wkoll il-pubblikazzjoni ta' sensiela ta' inċiżjonijiet litografiċi ta' "kapriċċi" (jew fantażiji arkitettoniċi) fil-''veduti ideali'' tiegħu, iżda l-qligħ ma kienx għoli biżżejjed, u fl-1746 Canaletto mar jgħix f'Londra, sabiex ikun eqreb tas-suq tiegħu.<ref>Williams, George G. Assisted by Marian and Geoffrey Williams. (1973) ''Guide to Literary London''. London: Batsford, p. 208. ISBN 0713401419.</ref> Fl-Ingilterra, bejn l-1749 u l-1752 Canaletto għex f'41 Beak Street fid-distrett ta' Soho f'Londra. Huwa baqa' l-Ingilterra sal-1755, u pproduċa veduti ta' Londra (inkluż diversi veduti tal-Pont ta' Westminster, li tlesta matul is-soġġorn tiegħu) u tad-djar u tal-kastelli tal-patruni tiegħu. Dawn kienu jinkludu d-Dar ta' Northumberland għal Sir [[Hugh Smithson]], li biż-żwieġ iktar 'il quddiem sar it-tieni Earl ta' Northumberland; u l-Kastell ta' Warwick għal [[Lord Brooke]], li iktar 'il quddiem sar l-ewwel Earl ta' Warwick. Smithson kien wieħed mill-kummissarji tal-Pont ta' Westminster, u ma kinitx xi ħaġa "impossibbli" li kien hu li ħeġġeġ lil Canaletto jmur l-Ingilterra biex ipitter il-bidu tal-ħajja tal-pont. Il-pittura tiegħu tal-1754 tal-Pont l-Antik ta' Walton tinkludi immaġni ta' Canaletto nnifsu.<ref>Links, J. G. (April 1981). "Canaletto in England". ''Journal of the Royal Society of Arts''. '''129''' (5297): 301, 304.</ref> Huwa spiss kien mistenni jpitter l-Ingilterra bl-istess mod kif kien pitter il-belt fejn twieled. Il-pittura ta' Canaletto bdiet tbati mir-ripetizzjoni, bdiet titlef il-fluwidità tagħha, u bdiet issir mekkanika sal-punt li l-kritiku tal-arti Ingliż [[George Vertue]] ssuġġerixxa li r-raġel li kien qed ipitter bl-isem ta' "Canaletto" kien impustur. Dan seta' kien marbut mal-fatt li n-neputi ta' Canaletto, [[Bernardo Bellotto]], kien qed juża l-laqam ta' zijuh ukoll; jew x'aktarx minħabba l-għajdut li kien infirex minn negozjanti tal-arti bla skrupli li kienu qed ibigħu kopji tax-xogħlijiet ta' Canaletto u kienu anzjużi li jarawh jerġa' lura f'Venezja. L-istoriku [[Michael Levey]] iddeskriva x-xogħol tiegħu minn dan il-perjodu bħal "inibit".<ref>Michael Levey (1994). ''Painting in Eighteenth-century Venice''. Yale University Press. pp. 114–5. ISBN <bdi>978-0-300-06057-7</bdi>.</ref> Sabiex jiċħad dan l-għajdut, l-artist b'reklami f'gazzetta stieden lil "kwalunkwe Ġentlom" jispezzjona l-aħħar pittura tiegħu tal-Park ta' San Ġakbu fl-istudjo tiegħu f'Silver Street (issa Beak Street) qrib il-Golden Square; madankollu, ir-reputazzjoni tiegħu qatt ma rkuprat għalkollox matul ħajtu.<ref>John Eglin (13 January 2001). ''Venice Transfigured: The Myth of Venice in British Culture, 1660–1797''. Palgrave Macmillan. ISBN <bdi>978-0-312-23299-3</bdi>.</ref> Wara li reġa' lura f'Venezja, Canaletto ġie elett fl-Akkademja Venezjana fl-1763 u nħatar bħala pirjol tal-Kulleġġ tal-Pitturi (bit-[[Lingwa Taljana|Taljan]]: ''Collegio dei Pittori''). Huwa kompla jpitter sa [[Mewt|mewtu]] fl-1768. Lejn l-aħħar ta' ħajtu spiss kien jaħdem abbażi ta' skizzi antiki, iżda xi kultant kien jipproduċi kompożizzjonijiet ġodda sorprendenti. Huwa kien lest jagħmel alterazzjonijiet sottili fit-topografija biex joħloq effett artistiku. == Suq == [[Stampa:House of Canaletto, Venice.jpg|xellug|daqsminuri|239x239px|Il-post fejn twieled Canaletto]] Fost l-istudenti tiegħu kien hemm in-neputi Bernardo Bellotto, [[Francesco Guardi|Franzasco Guardi]], [[Michele Marieschi]], [[Gabriele Bella]], u [[Giuseppe Moretti]]. Il-pittur [[Giuseppe Bernardino Bison]] kien segwaċi tal-istil tiegħu. Joseph Smith biegħ il-biċċa l-kbira tal-kollezzjoni tiegħu lir-Re Ġorġ III, u b'hekk ħoloq il-maġġoranza tal-kollezzjoni l-kbira ta' xogħlijiet ta' Canaletto f'idejn il-Kollezzjoni Rjali. Fl-1762, ir-Re Ġorġ III ħallas £20,000 għall-kollezzjoni tal-Konslu Smith ta' 50 pittura u 142 tpinġija. Hemm bosta eżempji tax-xogħlijiet tiegħu f'kollezzjonijiet Brittaniċi oħra, inkluż 19 fil-Kollezzjoni ta' Wallace u sett ta' 24 fil-kamra tal-pranzu fl-[[Abbazija ta' Woburn]]. Sett kbir ta' xogħlijiet ta' Canaletto kien parti wkoll mill-kollezzjoni tal-Earls ta' [[Carlisle]], madankollu ħafna ntilfu fin-nirien tal-1940 li ħakmu l-[[Kastell ta' Howard]] u oħrajn inbigħu matul l-aħħar seklu. Fost dawk li qabel kienu fil-kollezzjoni ta' Carlisle hemm ''Il-Baċir ta' San Mark: lejn il-Lvant'', li issa jinsab fil-Mużew tal-Belle Arti ta' [[Boston]], l-[[Stati Uniti|Istati Uniti]] (inbigħ fl-1939) u l-par ''Daħla sal-Canal Grande mill-Moll, Venezja'' u ''Il-Pjazza ta' San Mark, Venezja'', li issa jinsab fil-Gallerija Nazzjonali tal-Arti ta' [[Washington DC]] (inbigħ fl-1938). L-aħħar veduta Venezjana importanti fil-Kastell ta' Howard saret minn Bernardo Bellotto, ''Veduta tal-Canal Grande min-Nofsinhar tal-Palazzo Foscari'', li nbigħet minn Sotheby's f'Lulju 2015 għal £2.6 miljun. Il-veduti ta' Canaletto dejjem inbiegħu għal prezzijiet għoljin, u diġà fis-seklu 18 [[Katarina l-Kbira]] u monarki [[Ewropa|Ewropej]] oħra kienu jikkompetu għall-aqwa pitturi tiegħu. Il-prezz rekord f'irkant għal pittura ta' Canaletto huwa ta' £18.6 miljun għall-''Veduta tal-Canal Grande minn Palazzo Balbi lejn ir-Rialto'', li nbigħet minn Sotheby's f'Londra f'Lulju 2005. == Xogħlijiet ewlenin == {| class="wikitable sortable" !Pittura !Titlu !Data !Post |- |[[File:Canaletto,_Venice_1697-1768,_Campo_San_Giacomo_di_Rialto,_Venice,_pen_and_brown_ink.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto,_Venice_1697-1768,_Campo_San_Giacomo_di_Rialto,_Venice,_pen_and_brown_ink.jpg|128x128px]] |Campo San Giacomo di Rialto, Venezja |1697–1768 |Sotheby's – il-[[Belt ta' New York]] |- |[[File:Canaletto_-_Canal_Scene,_Venice_-_Walters_371020.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Canal_Scene,_Venice_-_Walters_371020.jpg|128x128px]] |Xena ta' Kanal, Venezja – Walters |1697–1768 |Walters Art Museum – Baltimore, l-Istati Uniti |- |[[File:Canal, Giovanni Antonio - View of Saint Mark's Square in Venice - Palais-musée des Archevêques de Narbonne.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Antonio_Canal--Vue_de_la_place_Saint_Marc.jpg|128x128px]] |Il-[[Pjazza]] ta' San Mark |1697–1768 |Musée d'art et d'histoire de Narbonne – [[Franza]] |- |[[File:Bemberg Fondation Toulouse - Le Grand Canal à Sainte Lucie - Francesco Albotto 1009.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bemberg_Fondation_Toulouse_-_Le_Grand_Canal_%C3%A0_Sainte_Lucie_-_Canaletto_1009.jpg|128x128px]] |Il-Canal Grande f'Santa Lucia |1697–1768 |Fondazzjoni Bemberg – [[Toulouse]], Franza |- |[[File:Canaletto_carita.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_carita.jpg|128x128px]] |Il-Canal Grande minn Campo della Carità |1697–1768 |Gallerie dell'Accademia, l-[[Italja]] |- |[[File:Canaletto_(II)_026.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_(II)_026.jpg|128x128px]] |Il-Pjazza ta' San Giacomo di Rialto f'Venezja |1697–1768 |Gemäldegalerie Alte Meister, il-[[Ġermanja]] |- |[[File:Venise_la_place_Saint-Marc-Le_Canaletto_mg_8212.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Venise_la_place_Saint-Marc-Le_Canaletto_mg_8212.jpg|130x130px]] |Il-Pjazza ta' San Mark f'Venezja |1697–1768 |Musée des beaux-arts de Brest – Franza |- |[[File:Canaletto_(II)_008.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_(II)_008.jpg|128x128px]] |Bla isem |1697–1768 |Kollezzjoni Privata |- | |Il-Pjazza u l-Knisja ta' San Francesco della Vigna |1697–1768 |Kollezzjoni Privata, Milan |- |[[File:Canaletto_-_Architectural_Capriccio_-_Google_Art_Project.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Architectural_Capriccio_-_Google_Art_Project.jpg|180x180px]] |Kapriċċ Arkitettoniku |1697–1768 |Il-Librerija u l-Mużew ta' Morgan – New York |- | |Pjazza żgħira f'Venezja |Seklu 18 |Alte Pinakothek, Munich, il-Ġermanja |- | |Venezja: il-Canal Grande |Seklu 18 |LLL Art Galleries |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Piazza_San_Marco_-_WGA03883.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Piazza_San_Marco_-_WGA03883.jpg|128x128px]] |Kapriċċ tal-Pjazza ta' San Mark |Snin 20 tas-seklu 18 |Metropolitan Museum of Art, Manhattan, New York |- |[[File:Canaletto_-_The_Grand_Canal_near_the_Rialto_Bridge,_Venice_-_55.103_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Grand_Canal_near_the_Rialto_Bridge,_Venice_-_55.103_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|128x128px]] |Il-Canal Grande ħdejn il-Pont ta' Rialto, Venezja |Snin 20 tas-seklu 18 |Mużew tal-Belle Arti, [[Houston]], l-Istati Uniti |- |[[File:Canal,_Giovanni_Antonio;_Piazzetta;_1720.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canal,_Giovanni_Antonio;_Piazzetta;_1720.jpg|171x171px]] |Il-Canal Grande ħdejn il-Pont ta' Rialto, Venezja |1720 |L-Istitut tal-Istatistika Applikata, l-arkivju tad-dipartiment tal-arti |- |[[File:Pantheon-Canaletto.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pantheon-Canaletto.jpg|128x128px]] |Il-Panteon |1720 |Dayton Art Institute, l-Istati Uniti |- |[[File:Canaletto_capriccio_gotica.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_capriccio_gotica.jpg|128x128px]] |Kapriċċ bi knisja [[Gotiku|Gotika]] u l-laguna |għall-ħabta tal-1720–21 |Galleria d'Italia – Palazzo Leoni Montanari, [[Vicenza]] |- |[[File:Ca'_Rezzonico_-_Canal_Grande_da_Palazzo_Balbi_a_Rialto_C.1722_-_Canaletto.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ca'_Rezzonico_-_Canal_Grande_da_Palazzo_Balbi_a_Rialto_C.1722_-_Canaletto.jpg|128x128px]] |Il-Canal Grande, lejn il-Grigal mill-Palazo Balbi lejn in-naħa tal-Pont ta' Rialto |1720–1723 |Ca' Rezzonico, Venezja, l-Italja |- |[[File:San_Cristoforo,_San_Michele,_and_Murano_from_the_Fondamenta_Nuove,_Venice_(1722).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:San_Cristoforo,_San_Michele,_and_Murano_from_the_Fondamenta_Nuove,_Venice_(1722).jpg|128x128px]] |San Cristoforo, San Michele u [[Murano]] mill-Fondamenta Nuove, Venezja |1722–23 |Dallas Museum of Art, Dallas, [[Texas]], l-Istati Uniti |- |[[File:Canaletto_-_The_Grand_Canal_in_Venice_with_the_Palazzo_Corner_Ca'Grande_-_Google_Art_Project.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Grand_Canal_in_Venice_with_the_Palazzo_Corner_Ca'Grande_-_Google_Art_Project.jpg|128x128px]] |Il-Canal Grande f'Venezja b'Palazz fir-Rokna tal-kanal |1722–23 |Gallerija ta' Kapulavuri ta' Pitturi Antiki |- |[[File:Canaletto_-_Piazza_di_San_Marco,_em_Veneza.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Piazza_di_San_Marco,_em_Veneza.jpg|128x128px]] |Il-Pjazza ta' San Mark, Venezja |1723 |Instituto Ricardo Brennand (IRB), il-[[Brażil]] |- | |Il-Pjazza ta' San Mark f'Venezja lejn il-Punent bit-Torri tal-Kampnar |1723 |House of Liechtenstein, [[Liechtenstein]] |- |[[File:Canaletto_-_The_Piazza_San_Marco_in_Venice_-_Google_Art_Project.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Piazza_San_Marco_in_Venice_-_Google_Art_Project.jpg|128x128px]] |Il-Pjazza ta' San Mark lejn il-Lvant tul il-Linja Ċentrali |1723–24 |Mużew Thyssen-Bornemisza, [[Madrid]], [[Spanja]] |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Grand_Canal,_Looking_East_from_the_Campo_San_Vio_-_WGA03847.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Grand_Canal,_Looking_East_from_the_Campo_San_Vio_-_WGA03847.jpg|128x128px]] |Il-Canal Grande lejn il-Lvant minn Campo San Vio |1723–24 |Mużew Thyssen-Bornemisza, Madrid, Spanja |- |[[File:Ca'_Rezzonico_-_Il_rio_dei_Mendicanti_-_Canaletto.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ca'_Rezzonico_-_Il_rio_dei_Mendicanti_-_Canaletto.jpg|128x128px]] |Rio dei Mendicanti |1723–24 |Ca' Rezzonico, Venezja, l-Italja |- |[[File:Canaletto_-_Piazza_San_Marco_looking_west_towards_San_Geminiano_RCIN_405935.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Piazza_San_Marco_looking_west_towards_San_Geminiano_RCIN_405935.jpg|128x128px]] |Il-Pjazza ta' San Mark lejn il-Punent fin-naħa ta' San Geminiano |1723–24 |Kollezzjoni Rjali, ir-Renju Unit |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Rio_dei_Mendicanti_(detail)_-_WGA03845.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Rio_dei_Mendicanti_(detail)_-_WGA03845.jpg|152x152px]] |Rio dei Mendicanti |1723–24 |Ca' Rezzonico, Venezja |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Piazzetta_towards_San_Giorgio_Maggiore_-_WGA03873.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Piazzetta_towards_San_Giorgio_Maggiore_-_WGA03873.jpg|150x150px]] |Il-Pjazzetta lejn San Giorgio Maggiore |għall-ħabta tal-1724 |Kollezzjoni Rjali, Palazz ta' , l-Ingilterra |- |[[File:Canaletto_-_The_Grand_Canal,_Venice,_Looking_North_East_from_the_Palazzo_Balbi_to_the_Rialto_Bridge_ERY_FG_95995.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Grand_Canal,_Venice,_Looking_North_East_from_the_Palazzo_Balbi_to_the_Rialto_Bridge_ERY_FG_95995.jpg|128x128px|''The Grand Canal, Venice, Looking North East from the Palazzo Balbi to the Rialto Bridge'']] |Il-Canal Grande, Venezja, lejn il-Grigal minn Palazzo Balbi lejn il-Pont ta' Rialto (1) |għall-ħabta tal-1724 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Venice_-_The_Grand_Canal,_Looking_North-East_from_Palazzo_Balbi_to_the_Rialto_Bridge_-_WGA03851.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Venice_-_The_Grand_Canal,_Looking_North-East_from_Palazzo_Balbi_to_the_Rialto_Bridge_-_WGA03851.jpg|128x128px|''The Grand Canal, Looking North-East from Palazzo Balbi to the Rialto Bridge'']] |Il-Canal Grande, Venezja, lejn il-Grigal minn Palazzo Balbi lejn il-Pont ta' Rialto (2) |għall-ħabta tal-1724 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Canaletto_-_The_Grand_Canal_looking_south-west_from_the_Rialto_to_Ca’_Foscari_RCIN_406890.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Grand_Canal_looking_south-west_from_the_Rialto_to_Ca%E2%80%99_Foscari_RCIN_406890.jpg|128x128px|''The Grand Canal looking south-west from the Rialto to Ca’ Foscari'']] |Il-Canal Grande lejn il-Lbiċ mir-Rialto lejn Ca’ Foscari |1724–25 |Kollezzjoni Rjali, ir-[[Russja]] |- |[[File:Canal, Giovanni Antonio - Die Riva degli Schiavoni in Venedig - Kunsthistorisches Museum GG 6332.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canal, Giovanni Antonio - Die Riva degli Schiavoni in Venedig - Kunsthistorisches Museum GG 6332.jpg|128x128px|''The Riva degli Schiavoni'']] |Riva degli Schiavoni |1724–30 |Kunsthistorisches Museum, [[Vjenna]], l-[[Awstrija]] |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal_-_Dogana.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal_-_Dogana.jpg|128x128px|''Dogana'']] |Id-Dwana |1724-30 |Kunsthistorisches Museum, Vjenna |- |[[File:Canaletto_-_The_Stonemason's_Yard.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Stonemason's_Yard.jpg|128x128px|''The Stonemason's Yard'']] |''Campo S. Vidal e Santa Maria della Carità'' |għall-ħabta tal-1725 |Il-Gallerija Nazzjonali, Londra, l-Ingilterra |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Rio_dei_Mendicanti_-_Looking_South_-_WGA03855.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Rio_dei_Mendicanti_-_Looking_South_-_WGA03855.jpg|128x128px]] |Rio dei Mendicanti: lejn in-Nofsinhar |għall-ħabta tal-1725 |Gemäldegalerie Alte Meister, [[Dresden]], il-Ġermanja |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Entrance_to_the_Grand_Canal_-_Looking_East_-_WGA03858.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Entrance_to_the_Grand_Canal_-_Looking_East_-_WGA03858.jpg|128x128px]] |Id-Daħla ta' Canal Grande – lejn il-Lvant |1725 |Gemäldegalerie Alte Meister, Dresden, il-Ġermanja |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Grand_Canal_-_Looking_North-East_toward_the_Rialto_Bridge_(detail)_-_WGA03857.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Grand_Canal_-_Looking_North-East_toward_the_Rialto_Bridge_(detail)_-_WGA03857.jpg|128x128px]] |Canal Grande – lejn il-Grigal lejn il-Pont ta' Rialto (dettall) |1725 |Gemäldegalerie Alte Meister, Dresden, il-Ġermanja |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Doge_Palace_-_WGA03854.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Doge_Palace_-_WGA03854.jpg|128x128px|''Doge Palace'']] |Il-Palazz Dukali |1725 |Columbia Museum of Art, l-Istati Uniti |- | |Il-Parvis tal-knejjes ta' San Ġwann u ta' [[Pawlu l-Appostlu|San Pawl]] |1725 |Gemäldegalerie Alte Meister, il-Ġermanja |- |[[File:Antonio_Canal_-_Il_Canal_Grande_dalle_prossimità_del_ponte_di_Rialto.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Antonio_Canal_-_Il_Canal_Grande_dalle_prossimit%C3%A0_del_ponte_di_Rialto.jpg|128x128px|''Il Canal Grande dalle prossimità del ponte di Rialto'']] |Il-Canal Grande mill-Pont ta' Rialto |1725 |Pinacoteca Giovanni e Marella Agnelli, [[Torino]], l-Italja |- |[[File:Antonio_Canal_-_Il_ponte_di_Rialto_da_nord.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Antonio_Canal_-_Il_ponte_di_Rialto_da_nord.jpg|128x128px|''Il ponte di Rialto da nord'']] |Il-Pont ta' Rialto mit-Tramuntana |1725 |Pinacoteca Giovanni e Marella Agnelli, Torino, l-Italja |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Grand_Canal_near_the_Ponte_di_Rialto_-_WGA03852.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Grand_Canal_near_the_Ponte_di_Rialto_-_WGA03852.jpg|128x128px|''The Grand Canal near the Ponte di Rialto '']] |Il-Canal Grande qrib il-Pont ta' Rialto |1725 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Canaletto_The_Bacino_di_San_Marco,_Venice,_Seen_from_the_Giudecca_NTII_UPH_446806.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_The_Bacino_di_San_Marco,_Venice,_Seen_from_the_Giudecca_NTII_UPH_446806.jpg|128x128px|''The Bacino di San Marco, Venice'']] |Il-Baċir ta' San Mark, Venezja |1725–26 |Is-Sala ta' Farnborough, Warwickshire |- |[[File:Canal, Giovanni Antonio, gen. Canaletto (1697-1768) — Platz vor San Giacomo di Rialto in Venedig.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_San_Giacomo_di_Rialto_-_WGA03860.jpg|128x128px|''San Giacomo di Rialto '']] |San Giacomo di Rialto |1725–26 |Gemäldegalerie Alte Meister |- |[[File:Canaletto_-_View_of_the_Isles_of_San_Michele,_San_Cristoforo_and_Murano_from_the_Fondamenta_Nuove,_between_1725_and_1728.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_View_of_the_Isles_of_San_Michele,_San_Cristoforo_and_Murano_from_the_Fondamenta_Nuove,_between_1725_and_1728.jpg|128x128px|''View of the Isles of San Michele, San Cristoforo and Murano from the Fondamenta Nuove'']] |Veduta tal-Gżejjer ta' San Michele, San Cristoforo u Murano mill-Fondamenta Nuove |1725–28 |[[Hermitage]], [[San Pietruburgu]], ir-Russja |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_View_of_San_Giovanni_dei_Battuti_at_Murano_-_WGA03870.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_View_of_San_Giovanni_dei_Battuti_at_Murano_-_WGA03870.jpg|128x128px]] |Veduta tal-Knisja ta' San Giovanni dei Battuti fuq il-gżira ta' Murano |1725–1728 |Hermitage, San Pietruburgu, ir-Russja |- |[[File:Canaletto_-_A_View_of_Dolo_on_the_Brenta_Canal,_c._1727_-_1735.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_A_View_of_Dolo_on_the_Brenta_Canal,_c._1727_-_1735.jpg|128x128px|''A View of Dolo on the Brenta Canal'']] |Vedita ta' Dolo fuq il-Kanal ta' Brenta |1725–1729 |Ashmolean Museum, [[Oxford]], l-Ingilterra |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Venice_-_The_Piazzetta_Looking_South-west_towards_S._Maria_della_Salute_-_WGA03871.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Venice_-_The_Piazzetta_Looking_South-west_towards_S._Maria_della_Salute_-_WGA03871.jpg|163x163px|''The Piazzetta Looking South-west towards S. Maria della Salute'']] |Il-Pjazzetta lejn il-Lbiċ lejn S. Maria della Salute |1725–1730 |Kollezzjoni Rjali fil-[[Kastell ta' Windsor]], l-Ingilterra |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Piazzetta_Looking_towards_the_Torre_dell'Orologio_-_WGA03976.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Piazzetta_Looking_towards_the_Torre_dell'Orologio_-_WGA03976.jpg|164x164px|''The Piazzetta Looking towards the Torre dell'Orologio'']] |Il-Pjazzetta lejn it-Torre dell'Orologio |1725–1730 |Kollezzjoni Rjali fil-Kastell ta' Windsor, l-Ingilterra |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_San_Giacomo_di_Rialto_-_WGA03860.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_San_Giacomo_di_Rialto_-_WGA03860.jpg|128x128px]] |San Giacomo di Rialto |1725–26 |Gemäldegalerie Alte Meister, Dresden, il-Ġermanja |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Grand_Canal_near_Santa_Maria_della_Carità_-_WGA03863.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Grand_Canal_near_Santa_Maria_della_Carit%C3%A0_-_WGA03863.jpg|128x128px]] |Il-Canal Grande ħdejn San Maria della Carità |1726 |Pinacoteca Giovanni e Marella Agnelli, Torino, l-Italja |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Santi_Giovanni_e_Paolo_and_the_Scuola_di_San_Marco_-_WGA03862.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Santi_Giovanni_e_Paolo_and_the_Scuola_di_San_Marco_-_WGA03862.jpg|128x128px]] |Santi Giovanni e Paolo u l-Iskola ta' San Mark |1726 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Canaletto_The_Bacino_di_San_Marco,_Venice,_Seen_from_the_Giudecca_NTII_UPH_446806.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_The_Bacino_di_San_Marco,_Venice,_Seen_from_the_Giudecca_NTII_UPH_446806.jpg|128x128px|''The Bacino di San Marco, Venice, Seen from the Giudecca'']] |Il-Baċir ta' San Mark, Venezja, mill-Giudecca |1726 |Upton House, National Trust, l-Ingilterra |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Grand_Canal_-_Looking_from_Palazzo_Balbi_-_WGA03875.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Grand_Canal_-_Looking_from_Palazzo_Balbi_-_WGA03875.jpg|128x128px]] |Il-Canal Grande: minn Palazzo Balbi |għall-ħabta tal-1726 |Gemäldegalerie Alte Meister, Dresden, il-Ġermanja |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Grand_Canal_-_Looking_North_from_Near_the_Rialto_Bridge_-_WGA03874.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Grand_Canal_-_Looking_North_from_Near_the_Rialto_Bridge_-_WGA03874.jpg|128x128px]] |Il-Canal Grande: lejn it-Tramuntana mill-Pont ta' Rialto (1) |għall-ħabta tal-1726 |Gemäldegalerie Alte Meister, Dresden, il-Ġermanja |- |[[File:Canaletto_-_The_Grand_Canal_Looking_North_from_the_Rialto_RCIN_406017.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Grand_Canal_Looking_North_from_the_Rialto_RCIN_406017.jpg|128x128px|''The Grand Canal Looking North from the Rialto'']] |Il-Canal Grande: lejn it-Tramuntana mill-Pont ta' Rialto (2) |1726–27 |Kollezzjoni Rjali fil-Kastell ta' Windsor, l-Ingilterra |- |[[File:Canaletto_-_Rialto_Bridge_from_the_North_RCIN_400668.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Rialto_Bridge_from_the_North_RCIN_400668.jpg|128x128px|''Rialto Bridge from the North '']] |Il-Pont ta' Rialto mit-Tramuntana |1726–27 |Kollezzjoni Rjali, l-Ingilterra |- |[[File:Canaletto_-_The_Grand_Canal_with_the_Scalzi_and_S._Simeone_Piccolo_RCIN_407267.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Grand_Canal_with_the_Scalzi_and_S._Simeone_Piccolo_RCIN_407267.jpg|128x128px|''The Grand Canal with the Scalzi and S. Simeone Piccolo'']] |Il-Canal Grande bl-iScalzi u S. Simeone Piccolo |1726–27 |Kollezzjoni Rjali, l-Ingilterra |- |[[File:Canal, Giovanni Antonio - Reception of the French Ambassador in Venice - Hermitage.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto,_The_Reception_of_the_French_Ambassador_Jacques%E2%80%93Vincent_Languet,_Compte_de_Gergy_at_the_Doge%E2%80%99s_Palace,_4_November_1726.jpg|128x128px]] |Ir-Riċeviment tal-Ambaxxatur Franċiż [[Jacques–Vincent Languet]], Comte de Gergy fil-Palazz Dukali, Venezja |1726–27 |Hermitage, San Pietruburgu, ir-Russja |- |[[File:Canaletto_-_S._Geremia_and_the_Entrance_to_the_Cannaregio_RCIN_400532.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_S._Geremia_and_the_Entrance_to_the_Cannaregio_RCIN_400532.jpg|128x128px]] |Venezja: S. Geremia u d-Daħal għal Cannaregio |1726–1727 |Kollezzjoni Rjali, Kastell ta' Windsor, l-Ingilterra |- |[[File:Canaletto_-_The_Grand_Canal_looking_south_from_Ca’_Foscari_to_the_Carità_RCIN_401404.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Grand_Canal_looking_south_from_Ca%E2%80%99_Foscari_to_the_Carit%C3%A0_RCIN_401404.jpg|128x128px]] |Il-Canal Grande min-Nofsinhar min Ca’ Foscari lejn Carità |1726–1727 |Kollezzjoni Rjali, ir-Russja |- |[[File:Canaletto-Embouchure_du_grand_canal-musée_de_Grenoble.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto-Embouchure_du_grand_canal-mus%C3%A9e_de_Grenoble.jpg|128x128px]] |Id-Daħla ta' Canal Grande |1726–28 |Musée de Grenoble, Franza |- |[[File:Canaletto_-_Veduta_del_Canal_Grande_-_Google_Art_Project.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Veduta_del_Canal_Grande_-_Google_Art_Project.jpg|128x128px]] |Veduta tal-Canal Grande |1726–28 |Galleria degli Uffizi, [[Firenze]], l-Italja |- |[[File:Canaletto_-_The_Stonemason's_Yard.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Stonemason's_Yard.jpg|128x128px]] |Campo S. Vidal u Santa Maria della Carità |1726–1730 (jew 1727) |Il-Gallerija Nazzjonali, Londra, l-Ingilterra |- |[[File:Canaletto_(II)_001.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_(II)_001.jpg|180x180px|''View of the Grand Canal'']] |Veduta tal-Canal Grande |1726–28 |Galleria degli Uffizi, Firenze |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Grand_Canal_-_The_Rialto_Bridge_from_the_South_-_WGA03866.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Grand_Canal_-_The_Rialto_Bridge_from_the_South_-_WGA03866.jpg|128x128px]] |Canal Grande – Il-Pont ta' Rialto min-Nofsinhar |1727 |Is-Sala ta' Holkham |- |[[File:View_of_Santa_Maria_della_Salute_from_the_entrance_of_the_Great_Canal_mg_0169.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:View_of_Santa_Maria_della_Salute_from_the_entrance_of_the_Great_Canal_mg_0169.jpg|128x128px]] |Veduta of the Salute Church from the entrance to Canal Grande detalle |1727 |Musées de la Ville de [[Strasburgu|Strasbourg]] |- |[[File:Canaletto_-_The_Grand_Canal_from_the_Palazzo_Vendramin-Calergi_towards_S._Geremia_RCIN_406982.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Grand_Canal_from_the_Palazzo_Vendramin-Calergi_towards_S._Geremia_RCIN_406982.jpg|128x128px]] |Venezja: Canal Grande from the Palazzo Vendramin-Calergi towards S. Geremia |1727–28 |Kollezzjoni Rjali, Kastell ta' Windsor, l-Ingilterra |- |[[File:Canaletto_-_Bucentaur's_return_to_the_pier_by_the_Palazzo_Ducale_-_Google_Art_Project.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Bucentaur's_return_to_the_pier_by_the_Palazzo_Ducale_-_Google_Art_Project.jpg|128x128px|''Return of the [[Bucentaur|Bucintoro]] to the [[Molo (monument)|Molo]] on [[Ascension Day]]'', painted 1729–32]] |Ritorn tal-Bucintoro lejn il-Moll f'Jum it-Tlugħ is-Sema |1727–1732 |Kollezzjoni Rjali, Kastell ta' Windsor, l-Ingilterra |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal_-_Benetke,_pogled_s_San_Giorgio_Maggiore.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal_-_Benetke,_pogled_s_San_Giorgio_Maggiore.jpg|128x128px|''Benetke, pogled s San Giorgio Maggiore'']] |San Giorgio Maggiore |1727–1730 |Pomurje Museum Murska Sobota, is-[[Slovenja]] |- |[[File:Canaletto_-_The_Grand_Canal_from_the_Campo_San_Vio,_Venice_NGS_NGS_NG_17.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Grand_Canal_from_the_Campo_San_Vio,_Venice_NGS_NGS_NG_17.jpg|128x128px]] |Canal Grande minn Campo San Vio |1728 |Il-Gallerija Nazzjonali tal-[[Skozja|Iskozja]] |- |[[File:The_Clock_Tower_in_the_Piazza_San_Marco,_Canaletto,_1728-1730_-_Nelson-Atkins_Museum_of_Art_-_DSC08855.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Clock_Tower_in_the_Piazza_San_Marco,_Canaletto,_1728-1730_-_Nelson-Atkins_Museum_of_Art_-_DSC08855.JPG|128x128px]] |It-Torre dell'Orologio fil-Pjazza ta' San Mark |1728–1730 |Nelson-Atkins Museum of Art, Kansas City, l-Istati Uniti |- |[[File:Canaletto_-_The_Grand_Canal_near_the_Rialto_Bridge,_Venice_-_Google_Art_Project.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Grand_Canal_near_the_Rialto_Bridge,_Venice_-_Google_Art_Project.jpg|128x128px]] |Canal Grande ħdejn il-Pont ta' Rialto, Venezja |1728–1732 |Mużew tal-Belle Arti, Houston, l-Istati Uniti |- |[[File:Canaletto_-_The_Grand_Canal_with_S._Maria_della_Salute_towards_the_Riva_degli_Schiavoni_RCIN_400520.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Grand_Canal_with_S._Maria_della_Salute_towards_the_Riva_degli_Schiavoni_RCIN_400520.jpg|128x128px|''The Grand Canal with S. Maria della Salute towards the Riva degli Schiavoni '']] |Canal Grande b'S. Maria della Salute lejn Riva degli Schiavoni |1729–1730 |Kollezzjoni Rjali, l-Ingilterra |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Grand_Canal_from_Campo_San_Vio_towards_the_Bacino_-_WGA03869.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Grand_Canal_from_Campo_San_Vio_towards_the_Bacino_-_WGA03869.jpg|128x128px|''The Grand Canal from Campo San Vio towards the Bacino '']] |Canal Grande minn Campo San Vio lejn il-Baċir |1729–1734 |Kollezzjoni Rjali, Kastell ta' Windsor, l-Ingilterra |- |[[File:View_of_the_Grand_Canal_by_Canaletto.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:View_of_the_Grand_Canal_by_Canaletto.jpg|128x128px]] |Veduta tal-Canal Grande |L-aħħar tas-snin 20 tas-seklu 18 |Birmingham Museum of Art, Birmingham, Alabama, l-Istati Uniti |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Piazza_San_Marco_-_WGA03883.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Piazza_San_Marco_-_WGA03883.jpg|128x128px]] |Pjazza ta' San Mark (1) |L-aħħar tas-snin 20 tas-seklu 18 |Metropolitan Museum of Art, Manhattan, New York, l-Istati Uniti |- |[[File:Piazza_San_Marco_with_the_Basilica,_by_Canaletto,_1730._Fogg_Art_Museum,_Cambridge.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Piazza_San_Marco_with_the_Basilica,_by_Canaletto,_1730._Fogg_Art_Museum,_Cambridge.jpg|128x128px]] |Pjazza ta' San Mark bil-Bażilika (2) |għall-ħabta tal-1730 |Fogg Art Museum, l-Istati Uniti |- | |Il-Palazz Dukali, Venezja |għall-ħabta tal-1730 |Fitzwilliam Museum, Cambridge, l-Ingilterra |- |[[File:Tatton_Park_2016_114.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tatton_Park_2016_114.jpg|128x128px]] |Il-Palazz Dukali u Riva degli Schiavoni, Venezja |għall-ħabta tal-1730 |Tatton Park, National Trust, l-Ingilterra |- |[[File:Canaletto_-_Rialto_Bridge,_c._1730.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Rialto_Bridge,_c._1730.jpg|128x128px]] |il-Pont ta' Rialto |għall-ħabta tal-1730 |[[Philadelphia]] Museum of Art, l-Istati Uniti |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Reception_of_the_Ambassador_in_the_Doge's_Palace_-_WGA03886.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Reception_of_the_Ambassador_in_the_Doge's_Palace_-_WGA03886.jpg|128x128px]] |Riċeviment tal-Ambaxxatur fil-Palazz Dukali |għall-ħabta tal-1730 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Canaletto_-_View_of_the_Grand_Canal_-_Santa_Maria_della_Salute_and_the_Dogana_from_Campo_Santa_Maria_Zobenigo_CAM_CCF_PD_106_1992.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_View_of_the_Grand_Canal_-_Santa_Maria_della_Salute_and_the_Dogana_from_Campo_Santa_Maria_Zobenigo_CAM_CCF_PD_106_1992.jpg|128x128px]] |Veduta tal-Canal Grande: Santa Maria della Salute u d-Dwana minn Campo Santa Maria Zobenigo |għall-ħabta tal-1730 |Fitzwilliam Museum, Cambridge, l-Ingilterra |- |[[File:Canaletto_-_The_Entrance_to_the_Grand_Canal,_Venice_-_Google_Art_Project.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Entrance_to_the_Grand_Canal,_Venice_-_Google_Art_Project.jpg|nofs|128x128px]] |Id-Daħla tal-Canal Grande, Venezja |għall-ħabta tal-1730 |Mużew tal-Belle Arti, Houston, l-Istati Uniti |- |[[File:Tatton_Park_2016_115.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tatton_Park_2016_115.jpg|128x128px]] |Canal Grande, Pjazzetta and Dogana, Venezja |għall-ħabta tal-1730 |Tatton Park, National Trust, l-Ingilterra |- |[[File:Canaletto-the-piazza-san-marco,-venice,-looking-towards-the-procuratie-nuove-and-the-church-of-san-geminiano.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto-the-piazza-san-marco,-venice,-looking-towards-the-procuratie-nuove-and-the-church-of-san-geminiano.jpg|128x128px]] |The Pjazza ta' San Mark, Venezja, looking towards the procuratie nuove and the church of San Geminiano |għall-ħabta tal-1730 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Canaletto_-_'View_of_Molo',_oil_on_canvas,_c._1730s,_El_Paso_Museum_of_Art.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_'View_of_Molo',_oil_on_canvas,_c._1730s,_El_Paso_Museum_of_Art.jpg|128x128px]] |Veduta tal-Moll, Venezja |għall-ħabta tal-1730 |El Paso Museum of Art, l-Istati Uniti |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canaletto_-_The_Molo,_Venice,_from_the_Bacino_di_San_Marco.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canaletto_-_The_Molo,_Venice,_from_the_Bacino_di_San_Marco.jpg|128x128px|''The Molo, Venice, from the Bacino di San Marco'']] |Il-Moll, Venezja, mill-Baċir ta' San Mark (1) |għall-ħabta tal-1730 |Kollezzjoni Privata Edward Howard, 9th Duke of Norfolk, l-Ingilterra |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Molo,_Seen_from_the_Bacino_di_San_Marco_-_WGA03903.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Molo,_Seen_from_the_Bacino_di_San_Marco_-_WGA03903.jpg|128x128px|''The Molo, Seen from the Bacino di San Marco'']] |Il-Moll, Venezja, mill-Baċir ta' San Mark (2) |għall-ħabta tal-1730 |Musée du Louvre, [[Pariġi]], Franza |- |[[File:Canaletto,_il_molo_visto_dal_bacino_di_san_marco,_1730_ca._02.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto,_il_molo_visto_dal_bacino_di_san_marco,_1730_ca._02.JPG|128x128px]] |Il-Moll, Venezja, mill-Baċir ta' San Mark (3) |għall-ħabta tal-1730 | |- |[[File:Canaletto,_il_molo_visto_dal_bacino_di_san_marco,_1730_ca._03.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto,_il_molo_visto_dal_bacino_di_san_marco,_1730_ca._03.JPG|128x128px]] |Il-Moll, Venezja, mill-Baċir ta' San Mark (4) |għall-ħabta tal-1730 | |- |[[File:Canaletto,_il_molo_visto_dal_bacino_di_san_marco,_1730_ca._04.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto,_il_molo_visto_dal_bacino_di_san_marco,_1730_ca._04.JPG|128x128px]] |Il-Moll, Venezja, mill-Baċir ta' San Mark (5) |għall-ħabta tal-1730 | |- |[[File:Canaletto,_il_molo_visto_dal_bacino_di_san_marco,_1730_ca._05.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto,_il_molo_visto_dal_bacino_di_san_marco,_1730_ca._05.JPG|128x128px]] |Il-Moll, Venezja, mill-Baċir ta' San Mark (6) |għall-ħabta tal-1730 | |- |[[File:Canaletto_-_The_Entrance_to_the_Grand_Canal,_Venice_-_Google_Art_Project.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Entrance_to_the_Grand_Canal,_Venice_-_Google_Art_Project.jpg|128x128px]] |Id-Daħla tal-Canal Grande, Venezja |1730 |Mużew tal-Belle Arti, Houston, US |- |[[File:Canaletto,_veduta_del_canale_di_santa_chiara_a_venezia,_1730_ca._05.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto,_veduta_del_canale_di_santa_chiara_a_venezia,_1730_ca._05.JPG|128x128px]] |Veduta tal-Kanal ta' Santa Chiara, Venezja (1) |għall-ħabta tal-1730 |Kollezzjonijiet tal-Musée Cognacq-Jay |- |[[File:Canaletto, il canal grande visto dal ponte di rialto, 1725 ca, detail.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto, il canal grande visto dal ponte di rialto, 1725 ca, detail.jpg|128x128px]] |Veduta tal-Kanal ta' Santa Chiara, Venezja (2) |għall-ħabta tal-1730 |Kollezzjonijiet tal-Musée Cognacq-Jay |- |[[File:Canaletto,_veduta_del_canale_di_santa_chiara_a_venezia,_1730_ca._03.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto,_veduta_del_canale_di_santa_chiara_a_venezia,_1730_ca._03.JPG|128x128px]] |Veduta tal-Kanal ta' Santa Chiara, Venezja (3) |għall-ħabta tal-1730 |Kollezzjonijiet tal-Musée Cognacq-Jay |- |[[File:Canaletto,_veduta_del_canale_di_santa_chiara_a_venezia,_1730_ca._04.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto,_veduta_del_canale_di_santa_chiara_a_venezia,_1730_ca._04.JPG|128x128px]] |Veduta tal-Kanal ta' Santa Chiara, Venezja (4) |għall-ħabta tal-1730 |Kollezzjonijiet tal-Musée Cognacq-Jay |- |[[File:'The_Piazzetta,_Venice,_Looking_North'_by_Canaletto,_Norton_Simon_Museum.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:'The_Piazzetta,_Venice,_Looking_North'_by_Canaletto,_Norton_Simon_Museum.JPG|128x128px|''The Piazzetta, Venice, Looking North'']] |Il-Pjazzetta, Venezja, lejn it-Tramuntana |għall-ħabta tal-1730 |Norton Simon Museum, Pasadena, California |- |[[File:Canaletto_-_The_Grand_Canal_looking_north-west_from_Ca'_Corner_to_Ca'_Contarini_degli_Scrigni,_with_the_campanile_of_Santa_Maria_della_Carità.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Grand_Canal_looking_north-west_from_Ca'_Corner_to_Ca'_Contarini_degli_Scrigni,_with_the_campanile_of_Santa_Maria_della_Carit%C3%A0.jpg|128x128px|''The Grand Canal looking north-west from Ca' Corner to Ca' Contarini degli Scrigni, with the campanile of Santa Maria della Carità'']] |Canal Grande lejn il-Majjistral sa Ca' Contarini degli Scrigni, bil-Kampnar ta' Santa Maria della Carità |għall-ħabta tal-1730 |Norton Simon Museum, Pasadena, California |- |[[File:Canaletto_-_The_Interior_of_Henry_VII's_Chapel,_Westminster_Abbey,_London_COL_MOL_A20964.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Interior_of_Henry_VII's_Chapel,_Westminster_Abbey,_London_COL_MOL_A20964.jpg|154x154px|''The Interior of Henry VII's Chapel, Westminster Abbey'']] |Il-[[Kappella]] ta' [[Enriku VII]] minn ġewwa, l-[[Abbazija ta' Westminster]] |għall-ħabta tal-1730 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Fonteghetto_della_farina,_Canaletto,_circa_1730.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Fonteghetto_della_farina,_Canaletto,_circa_1730.jpg|128x128px|''Fonteghetto della Farina'']] |Fonteghetto della Farina |għall-ħabta tal-1730 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Canaletto_-_View_of_the_Piazetta_with_the_Southwest_corner_of_the_Doge_Palace.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_View_of_the_Piazetta_with_the_Southwest_corner_of_the_Doge_Palace.jpg|128x128px|''View of the Piazetta with the Southwest corner of the Doge Palace'']] |Veduta tal-Piazetta bil-parti tal-Lbiċ tal-Palazz Dukali |għall-ħabta tal-1730 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Canaletto_-_Piazza_di_San_Marco,_looking_towards_the_Church_of_San_Geminiano_Woburn.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Piazza_di_San_Marco,_looking_towards_the_Church_of_San_Geminiano_Woburn.jpg|128x128px|''Piazza di San Marco, looking towards the Church of San Geminiano Woburn'']] |Il-Pjazza ta' San Mark, lejn il-Knisja ta' San Geminiano |għall-ħabta tal-1730 |L-Abbazija ta' Woburn, l-Ingilterra |- |[[File:Canaletto_-_Embarkation_of_the_Doge_of_Venice,_for_the_Ceremony_of_the_Marriage_of_the_Adriatic.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Embarkation_of_the_Doge_of_Venice,_for_the_Ceremony_of_the_Marriage_of_the_Adriatic.jpg|128x128px|''Embarkation of the Doge of Venice, for the Ceremony of the Marriage of the Adriatic'']] |Veduta tal-Imbarkazzjoni tal-Palazz Dukali ta' Venezja, għaċ-Ċerimonja taż-Żwieġ tal-[[Baħar Adrijatiku|Adrijatiku]] |għall-ħabta tal-1730 |L-Abbazija ta' Woburn, l-Ingilterra |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Campo_Santa_Maria_Formosa_-_WGA03907.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Campo_Santa_Maria_Formosa_-_WGA03907.jpg|128x128px|''Campo Santa Maria Formosa'']] |Campo Santa Maria Formosa |għall-ħabta tal-1730 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Canaletto_-_The_Bucintoro_Returning_to_the_Molo_on_Ascension_Day_after_the_Ceremony_of_Wedding_the_Adriatic_DUR_DBM_1982_32_1.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Bucintoro_Returning_to_the_Molo_on_Ascension_Day_after_the_Ceremony_of_Wedding_the_Adriatic_DUR_DBM_1982_32_1.jpg|128x128px|''The Bucintoro Returning to the Molo on Ascension Day after the Ceremony of Wedding the Adriatic'']] |Ir-Ritorn tal-Bucintoro lejn il-Moll f'Jum Tlugħ is-Sema wara ċ-Ċerimonja taż-Żwieġ tal-Adrijatiku |għall-ħabta tal-1730 |Bowes Museum, ir-Renju Unit |- |[[File:Canaletto_(Giovanni_Antonio_Canal)_-_The_Grand_Canal,_Venice,_Looking_South_toward_the_Rialto_Bridge_-_2019.141.2_-_Metropolitan_Museum_of_Art.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_(Giovanni_Antonio_Canal)_-_The_Grand_Canal,_Venice,_Looking_South_toward_the_Rialto_Bridge_-_2019.141.2_-_Metropolitan_Museum_of_Art.jpg|128x128px|''The Grand Canal, Venice, Looking South toward the Rialto Bridge'']] |Canal Grande, Venezja, lejn in-Nofsinhar lejn il-Pont ta' Rialto |1730–39 |Metropolitan Museum of Art, Manhattan |- |[[File:Canaletto_(Giovanni_Antonio_Canal)_-_The_Grand_Canal,_Venice,_Looking_Southeast,_with_the_Campo_della_Carità_to_the_Right_-_2019.141.4_-_Metropolitan_Museum_of_Art.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_(Giovanni_Antonio_Canal)_-_The_Grand_Canal,_Venice,_Looking_Southeast,_with_the_Campo_della_Carit%C3%A0_to_the_Right_-_2019.141.4_-_Metropolitan_Museum_of_Art.jpg|128x128px|''The Grand Canal, Venice, Looking Southeast, with the Campo della Carità to the Right'']] |Canal Grande, Venezja, lejn ix-Xlokk b'Campo della Carità fuq il-lemin |1730–39 |Metropolitan Museum of Art, Manhattan |- |[[File:Piazzetta_Riva_degli_Schiavoni,_Canaletto,_WAF137,_Alte_Pinakothek_Munich.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Piazzetta_Riva_degli_Schiavoni,_Canaletto,_WAF137,_Alte_Pinakothek_Munich.jpg|128x128px|''Piazzetta Riva degli Schiavoni, Canaletto, WAF137, Alte Pinakothek Munich'']] |Pjazzetta Riva degli Schiavoni, Canaletto |1730–1740 |Alte Pinakothek, Munich, il-Ġermanja |- |[[File:Canaletto_-_De_ingang_van_het_Canal_Grande_bij_de_Punta_della_Dogana_en_de_Santa_Maria_della_Salute.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_De_ingang_van_het_Canal_Grande_bij_de_Punta_della_Dogana_en_de_Santa_Maria_della_Salute.jpg|128x128px|''The Entrance to the Canal Grande at the Punta della Dogana and the Santa Maria della Salute'']] |Id-Daħla tal-Canal Grande f'Punta della Dogana u Santa Maria della Salute |1730–1745 |Rijksmuseum, [[Amsterdam]] |- |[[File:Canaletto_(II)_011.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_(II)_011.jpg|128x128px|''The Grand Canal seen from the Palazzo Balbi towards the Bridge of Rialto '']] |Canal Grande minn Palazzo Balbi lejn il-Pont ta' Rialto |1730–1750 |Akkademja Carrara, l-Italja |- |[[File:Canaletto_-_The_Grand_Canal_with_S._Maria_della_Salute_towards_the_Riva_degli_Schiavoni_RCIN_400520.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Grand_Canal_with_S._Maria_della_Salute_towards_the_Riva_degli_Schiavoni_RCIN_400520.jpg|128x128px|''The Grand Canal with S. Maria della Salute towards the Riva degli Schiavoni'']] |Venezja: Canal Grande b'S. Maria della Salute lejn Riva degli Schiavoni |1730 |Kollezzjoni Rjali, Kastell ta' Windsor, l-Ingilterra |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Piazza_San_Marco_-_the_Clocktower_-_WGA03885.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Piazza_San_Marco_-_the_Clocktower_-_WGA03885.jpg|128x128px|''Piazza San Marco – the Clocktower'']] |Pjazza ta' San Mark – Torre dell'Orologio |1730 |Nelson-Atkins Museum of Art, Kansas City, US |- |[[File:Canaletto-Dogenpalast.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto-Dogenpalast.jpg|128x128px|''The Grand Canal with S. Maria della Salute towards the Riva degli Schiavoni'']] |Il-Palazz Dukali |1730 |Kollezzjoni Rjali, Kastell ta' Windsor, l-Ingilterra |- |[[File:Canaletto_-_The_Grand_Canal_from_the_Salute_towards_the_Carità_RCIN_400519.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Grand_Canal_from_the_Salute_towards_the_Carit%C3%A0_RCIN_400519.jpg|128x128px|''The Grand Canal from the Salute towards the Carità'']] |Canal Grande minn Salute lejn Carità |1730 |Kollezzjoni Rjali, ir-Russja |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Fonteghetto_della_Farina_-_WGA03888.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Fonteghetto_della_Farina_-_WGA03888.jpg|128x128px|''The Fonteghetto della Farina'']] |Il-Palazz Dukali |1730 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Doge_Palace_-_WGA03854.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Doge_Palace_-_WGA03854.jpg|128x128px|''Doge Palace '']] |Il-Palazz Dukali |1730 |Columbia Museum of Art, l-Istati Uniti |- | |Il-Baċir ta' San Mark, lejn it-Tramuntana |1730 |Il-Mużew Nazzjonali, [[Cardiff]], [[Wales]] |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Venice_-_The_Canale_di_San_Marco_with_the_Bucintoro_at_Anchor_-_WGA03978.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Venice_-_The_Canale_di_San_Marco_with_the_Bucintoro_at_Anchor_-_WGA03978.jpg|128x128px|''The Canale di San Marco with the Bucintoro at Anchor'']] |Il-Kanal ta' San Mark mill-Bucintoro |1730–1733 |Kastell ta' Windsor, l-Ingilterra |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Bucintoro_Returning_to_the_Molo_on_Ascension_Day_-_WGA03887.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Bucintoro_Returning_to_the_Molo_on_Ascension_Day_-_WGA03887.jpg|128x128px|''The Bucintoro Returning to the Molo on Ascension Day'']] |Ir-Ritorn tal-Bucintoro lejn il-Moll f'Jum Tlugħ is-Sema |1730–1735 |Bowes Museum, il-Kastell ta' Barnard, l-Ingilterra |- |[[File:Piazza_San_Marco_with_the_Basilica,_by_Canaletto,_1730._Fogg_Art_Museum,_Cambridge.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Piazza_San_Marco_with_the_Basilica,_by_Canaletto,_1730._Fogg_Art_Museum,_Cambridge.jpg|128x128px|''Piazza San Marco, Venice'']] |Pjazza ta' San Mark, Venezja |1730 –1735 |Fogg Museum, Cambridge, Massachusetts |- |[[File:Le_Burchiello_à_Venise_en_1730-1735_(Canaletto)_(6888692183).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Le_Burchiello_%C3%A0_Venise_en_1730-1735_(Canaletto)_(6888692183).jpg|128x128px|''Le Burchiello à Venise'']] |Il-Burchiello f'Venezja |1730–1735 |Mużew Cognacq-Jay, Pariġi |- |[[File:Canaletto_(II)_018.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_(II)_018.jpg|128x128px|''La Piazzetta'']] |Il-Pjazzetta |1730–1735 |Galleria Nazionale d'Arte Antica, Ruma |- |[[File:A_Regatta_on_the_Grand_Canal.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:A_Regatta_on_the_Grand_Canal.jpg|128x128px|''A Regatta on the Grand Canal'']] |Regatta fil-Canal Grande |1730–1735 |Bowes Museum, il-Kastell ta' Barnard, l-Ingilterra |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal_-_Il_Canale_Grande_a_Rialto.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal_-_Il_Canale_Grande_a_Rialto.jpg|128x128px|''Il Canale Grande a Rialto'']] |Il-Canale Grande u l-Pont ta' Rialto |1730–1750 |Museo Nacional del [[Prado]], Spanja |- |[[File:Canaletto_(II)_020.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_(II)_020.jpg|180x180px|''La Piazzetta'']] |Il-Pjazzetta |1730–1750 |Galleria Nazionale d'Arte Antica, Ruma |- |[[File:La_Régate_sur_le_Grand_Canal.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_R%C3%A9gate_sur_le_Grand_Canal.jpg|128x128px|''La Régate sur le Grand Canal'']] |Ir-Regatta fil-Canal Grande |1731–32 |Bowes Museum, il-Kastell ta' Barnard |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_A_Regatta_on_the_Grand_Canal_-_WGA03891.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_A_Regatta_on_the_Grand_Canal_-_WGA03891.jpg|128x128px|''A Regatta on the Grand Canal '']] |Ir-Regatta fil-Canal Grande |1732 |Kollezzjoni Rjali fil-Kastell ta' Windsor |- |[[File:View_of_the_entrance_to_the_Arsenal_by_Canaletto,_1732.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:View_of_the_entrance_to_the_Arsenal_by_Canaletto,_1732.jpg|128x128px|''View of the entrance to the Arsenal'']] |Veduta tad-daħla fl-Arsenal |1732 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Les_rescloses_de_Dolo.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Les_rescloses_de_Dolo.jpg|128x128px|''View of the entrance to the Arsenal'']] |Dolo |1732–35 |Staatsgalerie [[Stuttgart]], il-Ġermanja |- |[[File:Canal,_Giovanni_Antonio_(Canaletto)_-_Return_of_the_Bucentoro_to_the_Molo_on_Ascension_Day,_c._1733-4._Royal_Collection_Buckingham_Palace.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canal,_Giovanni_Antonio_(Canaletto)_-_Return_of_the_Bucentoro_to_the_Molo_on_Ascension_Day,_c._1733-4._Royal_Collection_Buckingham_Palace.jpg|128x128px|''Return of the Bucentoro to the Molo on Ascension Day'']] |Ir-Ritorn tal-Bucintoro lejn il-Moll f'Jum Tlugħ is-Sema |1733–1734 |Kollezzjoni tal-Palazz ta' Buckingham, l-Ingilterra |- |[[File:Canaletto_-_A_View_of_the_Rialto,_Venice_CDN_SJS_SM_P61.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_A_View_of_the_Rialto,_Venice_CDN_SJS_SM_P61.jpg|128x128px|''A View of the Rialto, Venice'']] |Veduta tar-Rialto, Venezja |1734–35 |Mużew ta' Sir [[John Soane]], Londra, l-Ingilterra |- |[[File:Canaletto_-_The_Piazza_di_San_Marco,_Venice,_c.1734–1735.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Piazza_di_San_Marco,_Venice,_c.1734%E2%80%931735.jpg|128x128px|''The Piazza di San Marco, Venice'']] |Il-Pjazza ta' San Mark, Venezja |1734–35 |Mużew ta' Sir John Soane, Londra, l-Ingilterra |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Grand_Canal_from_Campo_San_Vio_towards_the_Bacino_-_WGA03869.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Grand_Canal_from_Campo_San_Vio_towards_the_Bacino_-_WGA03869.jpg|128x128px|''Venice: the Grand Canal from Campo San Vio towards the Bacino'']] |Venezja: Canal Grande minn Campo San Vio lejn il-Baċir |1734–1760 |Kollezzjoni ta' Wallace, Londra, l-Ingilterra |- |[[File:Canaletto_-_The_Grand_Canal_with_S._Maria_della_Salute_towards_the_Riva_degli_Schiavoni_RCIN_400520.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Grand_Canal_with_S._Maria_della_Salute_towards_the_Riva_degli_Schiavoni_RCIN_400520.jpg|128x128px|''Venice: the Grand Canal with Santa Maria della Salute towards the Riva degli Schiavoni'']] |Venezja: Canal Grande b'Santa Maria della Salute lejn Riva degli Schiavoni |1734–1762 |Kollezzjoni ta' Wallace, Londra, l-Ingilterra |- |[[File:Canaletto_-_Venice_the_Grand_Canal_from_the_Palazzo_Foscari_to_the_Carità,_c._1740_-_1750.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Venice_the_Grand_Canal_from_the_Palazzo_Foscari_to_the_Carit%C3%A0,_c._1740_-_1750.jpg|128x128px|''Venice the Grand Canal from the Palazzo Foscari to the Carità'']] |Venezja: Canal Grande minn Palazzo Foscari lejn Carità |1734–1762 |Kollezzjoni ta' Wallace, Londra, l-Ingilterra |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Campo_San_Rocco_-_WGA03908.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Campo_San_Rocco_-_WGA03908.jpg|128x128px|''Campo San Rocco'']] |Campo San Rocco |għall-ħabta tal-1735 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Piazza_San_Marco,_Looking_toward_San_Geminiano_-_WGA03909.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Piazza_San_Marco,_Looking_toward_San_Geminiano_-_WGA03909.jpg|128x128px|''Piazza San Marco, Looking toward San Geminiano'']] |Pjazza ta' San Mark, lejn San Geminiano |għall-ħabta tal-1735 |Galleria nazionale d'arte antica di palazzo Corsini, Ruma |- |[[File:'The_Molo,_Venice',_oil_on_canvas_painting_by_Canaletto.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:'The_Molo,_Venice',_oil_on_canvas_painting_by_Canaletto.jpg|128x128px|''The Molo, Venice'']] |Il-Moll, Venezja |għall-ħabta tal-1735 |Kimbell Art Museum, Fort Worth, Texas, l-Istati Uniti |- |[[File:View_of_the_Piazetta_San_Marco_Looking_South,_Canaletto_-_Indianapolis_Museum_of_Art_-_DSC00695.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:View_of_the_Piazetta_San_Marco_Looking_South,_Canaletto_-_Indianapolis_Museum_of_Art_-_DSC00695.JPG|128x128px|''View of the Piazzetta San Marco Looking South'']] |Veduta tal-Pjazzetta ta' San Mark lejn in-Nofsinhar |għall-ħabta tal-1735 |Indianapolis Museum of Art, Indianapolis, Indiana, l-Istati Uniti |- |[[File:Canal,_Giovanni_Antonio_Canal_-_Venice,_A_Regatta_on_the_Grand_Canal_-_National_Gallery_NG938.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canal,_Giovanni_Antonio_Canal_-_Venice,_A_Regatta_on_the_Grand_Canal_-_National_Gallery_NG938.jpg|128x128px|''Venice, A Regatta on the Grand Canal'']] |Venezja: Regatta fil-Canal Grande |1735 |Il-Gallerija Nazzjonali, Londra, l-Ingilterra |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Rialto_Bridge_from_the_South_-_WGA03910.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Rialto_Bridge_from_the_South_-_WGA03910.jpg|128x128px|''The Rialto Bridge from the South'']] |Il-Pont ta' Rialto min-Nofsinhar |1735 |Galleria Nazionale d'Arte Antica di Palazzo Corsini, l-Italja |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Feast_Day_of_St_Roch_-_WGA03905.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Feast_Day_of_St_Roch_-_WGA03905.jpg|128x128px|''The Feast Day of St Roch'']] |Il-Festa ta' San Rokku |1735 |Gallerija Nazzjonali |- |[[File:1735_Canaletto_Bacino_di_San_Marco_in_Venedig_anagoria.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:1735_Canaletto_Bacino_di_San_Marco_in_Venedig_anagoria.JPG|128x128px|''View of the Bacino di San Marco in Venice'']] |Veduta tal-Baċir ta' San Mark f'Venezja |1735 |Städel Museum, il-Ġermanja |- |[[File:Canaletto_-_The_Quay_of_the_Dogana.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Quay_of_the_Dogana.jpg|128x128px|''The Feast Day of St Roch'']] |Il-Moll tad-Dwana |nofs is-snin 30 tas-seklu 18 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Canaletto_-_View_of_Campo_Santa_Maria_Formosa.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_View_of_Campo_Santa_Maria_Formosa.jpg|128x128px|''View of Campo Santa Maria Formosa'']] |Veduta ta' Campo Santa Maria Formosa |nofs is-snin 30 tas-seklu 18 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Canaletto_-_The_Entrance_to_the_Canal_Grande_at_the_Punta_della_Dogana_and_the_Santa_Maria_della_Salute_Woburn.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Entrance_to_the_Canal_Grande_at_the_Punta_della_Dogana_and_the_Santa_Maria_della_Salute_Woburn.jpg|128x128px|''The Entrance to the Canal Grande at the Punta della Dogana and the Santa Maria della Salute Woburn'']] |Id-Daħla tal-Canal Grande f'Punta della Dogana u Santa Maria della Salute |nofs is-snin 30 tas-seklu 18 |Kollezzjoni Privata, Woburn Abbey |- |[[File:Canaletto_-_Grand_Canal_looking_East_from_Palazzo_Bembo_to_Palazzo_Vendramin-Calergi_Woburn.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Grand_Canal_looking_East_from_Palazzo_Bembo_to_Palazzo_Vendramin-Calergi_Woburn.jpg|128x128px|''Grand Canal looking East from Palazzo Bembo to Palazzo Vendramin-Calergi Woburn'']] |Il-Canal Grande lejn il-Lvant minn Palazzo Bembo sa Palazzo Vendramin-Calergi |nofs is-snin 30 tas-seklu 18 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Canaletto_-_Piazza_di_San_Marco,_looking_towards_the_Church_of_San_Geminiano_Woburn.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Piazza_di_San_Marco,_looking_towards_the_Church_of_San_Geminiano_Woburn.jpg|128x128px|''Piazza di San Marco, looking towards the Church of San Geminiano Woburn'']] |Il-Pjazza ta' San Mark, lejn il-Knisja ta' San Geminiano |nofs is-snin 30 tas-seklu 18 |Woburn Abbey |- |[[File:Canaletto_-_View_of_San_Zaccaria.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_View_of_San_Zaccaria.jpg|128x128px|''View of San Zaccaria'']] |Veduta ta' San Zaccaria |nofs is-snin 30 tas-seklu 18 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Canaletto_-_View_of_the_Equestrian_Statue_of_Bartolomeo_Colleoni.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_View_of_the_Equestrian_Statue_of_Bartolomeo_Colleoni.jpg|157x157px]] |Veduta ta' Santi Giovanni e Paolo u l-[[Statwa|Istatwa]] Ekwestri ta' [[Bartolomeo Colleoni]] |1735–1738 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Brenta_Canal_at_Padua_-_WGA03914.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Brenta_Canal_at_Padua_-_WGA03914.jpg|128x128px|''The Brenta Canal at Padua '']] |Il-Kanal ta' Brenta f'[[Padova]] |1735–40 |Gallerija Nazzjonali tal-Arti, Londra, l-Ingilterra |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Entrance_to_the_Grand_Canal_-_from_the_West_End_of_the_Molo_-_WGA03913.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Entrance_to_the_Grand_Canal_-_from_the_West_End_of_the_Molo_-_WGA03913.jpg|128x128px|''Entrance to the Grand Canal – from the West End of the Molo'']] |Id-Daħla tal-Canal Grande – mill-Punent tal-Moll |1735–40 |Gallerija Nazzjonali tal-Arti, Washington DC |- |[[File:Canaletto_-_Venice_the_Bacino_di_San_Marco_from_San_Giorgio_Maggiore,_c._1735_-_1744.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Venice_the_Bacino_di_San_Marco_from_San_Giorgio_Maggiore,_c._1735_-_1744.jpg|128x128px|''Venice the Bacino di San Marco from San Giorgio Maggiore'']] |Venezja, il-Baċir ta' San Mark minn San Giorgio Maggiore |1735–1744 |Kollezzjoni ta' Wallace, Londra, l-Ingilterra |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_called_Canaletto_-_View_of_the_Riva_degli_Schiavoni,_Venice_-_Google_Art_Project.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_called_Canaletto_-_View_of_the_Riva_degli_Schiavoni,_Venice_-_Google_Art_Project.jpg|128x128px|''View of the Riva degli Schiavoni'']] |Veduta tar-Riva degli Schiavoni |1736 |Mużew ta' Sir John Soane, Londra, l-Ingilterra |- |[[File:Canaletto_-_The_Grand_Canal_at_the_Salute_Church.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Grand_Canal_at_the_Salute_Church.JPG|128x128px|''The Grand Canal at the Salute Church'']] |Il-Canal Grande u l-Knisja ta' Salute |għall-ħabta tal-1736–38 |Pinakoteka Antika ta' Munich |- |[[File:Canaletto_(1697-1768),_Venezia,_campo_Santi_Giovanni_e_Paolo,_1736-1740.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_(1697-1768),_Venezia,_campo_Santi_Giovanni_e_Paolo,_1736-1740.jpg|128x128px|''Venezia, campo Santi Giovanni e Paolo'']] |Venezja, Campo Santi Giovanni e Paolo |għall-ħabta tal-1736–40 |Kollezzjoni Rjali |- |[[File:Canaletto_-_St._Mark's_and_the_Clock_Tower,_Venice.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_St._Mark's_and_the_Clock_Tower,_Venice.jpg|128x128px|''St. Mark's and the Clock Tower, Venice'']] |Il-Pjazza ta' San Mark u t-Torre dell'Orologio, Venezja |għall-ħabta tal-1737 |Gallerija Nazzjonali tal-[[Kanada]], [[Ottawa]], il-Kanada |- |[[File:Canaletto_Grand_Canal_from_Palazzo_Flangini_-_JPGM.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_Grand_Canal_from_Palazzo_Flangini_-_JPGM.jpg|128x128px|''The Grand Canal in Venice from Palazzo Flangini to Campo San Marcuola'']] |Canal Grande f'Venezja minn Palazzo Flangini sa Campo San Marcuola |għall-ħabta tal-1738 |Mużew ta' J. Paul Getty, [[Los Angeles]] |- |[[File:Il_Ritorno_del_Bucintoro_al_molo_nel_giorno_dell'Ascensione_(c.1738)_Canaletto_-_Wells-Next-The-Sea,_The_Earl_of_Leicester_and_Trustees_of_the_Holkham_Estate.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Il_Ritorno_del_Bucintoro_al_molo_nel_giorno_dell'Ascensione_(c.1738)_Canaletto_-_Wells-Next-The-Sea,_The_Earl_of_Leicester_and_Trustees_of_the_Holkham_Estate.jpg|128x128px|''Il Ritorno del Bucintoro al molo nel giorno dell'Ascensione'']] |Ir-Ritorn tal-Bucintoro fil-Moll f'Jum Tlugħ is-Sema |għall-ħabta tal-1738 |Is-Sala ta' Holkham, l-Ingilterra |- |[[File:Antonio_Canal_-_Il_Canal_Grande_dalla_chiesa_di_Santa_Maria.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Antonio_Canal_-_Il_Canal_Grande_dalla_chiesa_di_Santa_Maria.jpg|128x128px|''Il Canal Grande dalla chiesa di Santa Maria di Nazareth '']] |Il-Canal Grande mill-Knisja ta' [[Santa Marija]] ta' [[Nazaret]] |1738 |Pinacoteca Giovanni e Marella Agnelli, l-Italja |- |[[File:Canaletto_-_The_Grand_Canal_looking_North-East_from_the_Palazzo_Dolfin-Manin_to_the_Rialto_Bridge.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Grand_Canal_looking_North-East_from_the_Palazzo_Dolfin-Manin_to_the_Rialto_Bridge.jpg|128x128px|''The Grand Canal looking North-East from the Palazzo Dolfin-Manin to the Rialto Bridge'']] |Il-Canal Grande lejn il-Grigal minn Palazzo Dolfin-Manin sal-Pont ta' Rialto |1738–1739 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Canaletto_-_The_Campo_Santi_Giovanni_e_Paolo,_Venice,_with_the_West_End_of_the_Church_and_the_Scuola_di_San_Marco.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Campo_Santi_Giovanni_e_Paolo,_Venice,_with_the_West_End_of_the_Church_and_the_Scuola_di_San_Marco.jpg|128x128px|''The Campo Santi Giovanni e Paolo, Venice, with the West End of the Church and the Scuola di San Marco'']] |Campo Santi Giovanni e Paolo, Venezja, bil-faċċata tal-Punent tal-Knisja u l-Iskola ta' San Mark |1738–1739 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:St_Marks_Square.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:St_Marks_Square.jpg|128x128px|''St Marks Square'']] |Il-Pjazza ta' San Mark, Venezja |1738–1740 |Detroit Institute of Arts, Detroit, Michigan, l-Istati Uniti |- |[[File:Boston,_Museum_of_Fine_Art_-_Il_bacino_di_San_Marco_c.1738_-_Canaletto.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Boston,_Museum_of_Fine_Art_-_Il_bacino_di_San_Marco_c.1738_-_Canaletto.jpg|128x128px]] |Il-Baċir ta' San Mark |1738–1740 |Mużew tal-Belle Arti, Boston, l-Istati Uniti |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Grand_Canal_at_the_Salute_Church_-_WGA03917.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Grand_Canal_at_the_Salute_Church_-_WGA03917.jpg|128x128px|''The Grand Canal at the Salute Church'']] |Canal Grande u l-Knisja ta' Salute |1738–1742 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Antonio_Canal_-_Il_Bucintoro_al_molo_nel_giorno_dell'Ascensione.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Antonio_Canal_-_Il_Bucintoro_al_molo_nel_giorno_dell'Ascensione.jpg|128x128px]] |Ir-Ritorn tal-Bucintoro fil-Moll f'Jum Tlugħ is-Sema |għall-ħabta tal-1738 |Pinacoteca Giovanni e Marella Agnelli, Torino, l-Italja |- |[[File:Canaletto_-_View_of_Piazza_San_Marco,_Venice,_ca._1740-46.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_View_of_Piazza_San_Marco,_Venice,_ca._1740-46.jpg|136x136px|''View of Piazza San Marco, Venice'']] |Veduta tal-Pjazza ta' San Mark f'Venezja |għall-ħabta tal-1738 |Musée Jacquemart André, Pariġi, Franza |- | |Il-Pont ta' Rialto f'Venezja |għall-ħabta tal-1738 |Musée Jacquemart André, Pariġi, Franza |- |[[File:Bemberg_Fondation_Toulouse_-_Vue_de_Mestre_-_Canaletto_-_ca_1740_-_Inv_1010.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bemberg_Fondation_Toulouse_-_Vue_de_Mestre_-_Canaletto_-_ca_1740_-_Inv_1010.jpg|128x128px]] |Veduta ta' Mestre |għall-ħabta tal-1740 |Fondazzjoni Bemberg, Toulouse, Franza |- |[[File:Bemberg_Fondation_Toulouse_-_Vue_de_Dolo_-_Canaletto_ca_1740_-_Inv_1011.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bemberg_Fondation_Toulouse_-_Vue_de_Dolo_-_Canaletto_ca_1740_-_Inv_1011.jpg|128x128px]] |Veduta ta' Dolo |għall-ħabta tal-1740 |Fondazzjoni Bemberg, Toulouse, Franza |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Molo_with_the_Library_and_the_Entrance_to_the_Grand_Canal_-_WGA03923.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Molo_with_the_Library_and_the_Entrance_to_the_Grand_Canal_-_WGA03923.jpg|128x128px]] |Il-Moll bil-Librerija u d-Daħla tal-Canal Grande |għall-ħabta tal-1740 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Canaletto_-_The_Church_of_the_Redentore,_Venice_GMIII_MCAG_1984_31.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Church_of_the_Redentore,_Venice_GMIII_MCAG_1984_31.jpg|128x128px]] |Il-Knisja tar-Redentur, Venezja |għall-ħabta tal-1740 |[[Manchester]] Art Gallery |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Piazzetta_-_WGA03897.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Piazzetta_-_WGA03897.jpg|128x128px]] |Il-Pjazzetta |għall-ħabta tal-1740 |Galleria Nazionale d'Arte Antica, Ruma, l-Italja |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Arrival_of_the_French_Ambassador_in_Venice_(detail)_-_WGA03935.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Arrival_of_the_French_Ambassador_in_Venice_(detail)_-_WGA03935.jpg|128x128px]] |Arrival of the French Ambassador in Venezja (detail) |għall-ħabta tal-1740 |[[:en:Hermitage_Museum|Hermitage Museum]], ir-Russja |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal_-_The_Piazzetta_(detail)_(Galleria_Nazionale_d'Arte_Antica,_Rome).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal_-_The_Piazzetta_(detail)_(Galleria_Nazionale_d'Arte_Antica,_Rome).jpg|180x180px]] |The Pjazzetta |għall-ħabta tal-1740 |[[:en:Galleria_Nazionale_d'Arte_Antica|Galleria Nazionale d'Arte Antica]], Ruma, l-Italja |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_View_of_San_Giuseppe_di_Castello_-_WGA03931.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_View_of_San_Giuseppe_di_Castello_-_WGA03931.jpg|128x128px]] |Veduta ta' San Giuseppe di Castello |għall-ħabta tal-1740 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Capriccio_-_a_Palladian_Design_for_the_Rialto_Bridge,_with_Buildings_at_Vicenza_-_WGA03938.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Capriccio_-_a_Palladian_Design_for_the_Rialto_Bridge,_with_Buildings_at_Vicenza_-_WGA03938.jpg|128x128px|''A Palladian Design for the Rialto Bridge, with Buildings at Vicenza'']] |Disinn [[Andrea Palladio|Palladjan]] tal-Pont ta' Rialto, b'Binjiet ta' [[Vicenza]] |għall-ħabta tal-1740 |Galleria nazionale di [[Parma]], l-Italja |- |[[File:Canaletto_(1697-1768),_Venezia,_campo_Santi_Giovanni_e_Paolo,_1736-1740.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_(1697-1768),_Venezia,_campo_Santi_Giovanni_e_Paolo,_1736-1740.jpg|128x128px|''The Campo SS. Giovanni e Paolo'']] |Venezja: Campo SS. Giovanni e Paolo |1740 |Kollezzjoni Rjali, Kastell ta' Windsor, l-Ingilterra |- |[[File:Bemberg_Fondation_Toulouse_-_Vue_de_Mestre_-_Canaletto_-_ca_1740_-_Inv_1010.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bemberg_Fondation_Toulouse_-_Vue_de_Mestre_-_Canaletto_-_ca_1740_-_Inv_1010.jpg|128x128px|''Bemberg Fondation Toulouse'']] |Dolo |1740 |Fondazzjoni Bemberg, Franza |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Regatta_on_the_Canale_Grande_-_WGA03904.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Regatta_on_the_Canale_Grande_-_WGA03904.jpg|128x128px|''Regatta on the Canale Grande '']] |Regatta fil-Canale Grande |1740 |Kollezzjoni Rjali, Gallerija Nazzjonali ta' Londra, l-Ingilterra |- |[[File:Venice_The_Basin_of_San_Marco_on_Ascension_Day.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Venice_The_Basin_of_San_Marco_on_Ascension_Day.jpg|128x128px|''Venice The Basin of San Marco on Ascension Day'']] |Venezja, il-Baċir ta' San Mark f'Jum Tlugħ is-Sema |1740 |Gallerija Nazzjonali, Londra, l-Ingilterra |- |[[File:Venice-_Santa_Maria_della_Salute_MET_DT1582.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Venice-_Santa_Maria_della_Salute_MET_DT1582.jpg|128x128px|''Santa Maria della Salute'']] |Venezja: Santa Maria della Salute |1740 |Metropolitan Museum of Art, il-Belt ta' New York, l-Istati Uniti |- |[[File:A_Regatta_on_the_Grand_Canal.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:A_Regatta_on_the_Grand_Canal.jpg|128x128px|''A Regatta on the Grand Canal'']] |Regatta fil-Canal Grande |1740 |Gallerija Nazzjonali, Londra, l-Ingilterra |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Capriccio_-_The_Grand_Canal,_with_an_Imaginary_Rialto_Bridge_and_Other_Buildings_-_WGA03937.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Capriccio_-_The_Grand_Canal,_with_an_Imaginary_Rialto_Bridge_and_Other_Buildings_-_WGA03937.jpg|128x128px|''Giovanni Antonio Canal, il Canaletto - Capriccio - The Grand Canal, with an Imaginary Rialto Bridge and Other Buildings - WGA03937.jpg'']] |Kapriċċ tal-Canal Grande bil-Pont ta' Rialto immaġinarju u binjiet oħra |1740 |Galleria nazionale di Parma |- |[[File:Canaletto_-_Venice_the_Grand_Canal_with_San_Simeone_Piccolo,_c._1740.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Venice_the_Grand_Canal_with_San_Simeone_Piccolo,_c._1740.jpg|128x128px|''Venice the Grand Canal with San Simeone Piccolo'']] |Il-Canal Grande b'San Simeone Piccolo (1) |1740 |Kollezzjoni ta' Wallace, Pjazza Manchester, l-Ingilterra |- |[[File:Canaletto_-_The_Grand_Canal_with_S._Simeone_Piccolo_-_National_Gallery_(2).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Grand_Canal_with_S._Simeone_Piccolo_-_National_Gallery_(2).jpg|128x128px|''The Grand Canal with S. Simeone Piccolo'']] |Il-Canal Grande b'San Simeone Piccolo (2) |1740 |Gallerija Nazzjonali ta' Londra |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal_-_The_Reception_of_the_French_Ambassador_(Hermitage).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal_-_The_Reception_of_the_French_Ambassador_(Hermitage).jpg|128x128px|''The Reception of the French Ambassador '']] |Ir-Riċeviment tal-Ambaxxatur Franċiż |1740 |Hermitage, San Pietruburgu, ir-Russja |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Molo_with_the_Library_and_the_Entrance_to_the_Grand_Canal_-_WGA03923.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Molo_with_the_Library_and_the_Entrance_to_the_Grand_Canal_-_WGA03923.jpg|128x128px|''The Molo with the Library and the Entrance to the Grand Canal'']] |ll-Moll bil-Librerija u d-Daħla tal-Canal Grande |1740 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Porta_Portello_with_the_Brenta_Canal_in_Padua,_1740-1743_-_Google_Art_Project.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Porta_Portello_with_the_Brenta_Canal_in_Padua,_1740-1743_-_Google_Art_Project.jpg|128x128px|''The Porta Portello with the Brenta Canal in Padua'']] |Porta Portello bil-Kanal ta' Brenta f'Padova |1740–43 |Albertina, Vjenna, l-Awstrija |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_portico_with_a_lantern_-_from_the_series_'Vedute'_(Views)_-_Google_Art_Project.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_portico_with_a_lantern_-_from_the_series_'Vedute'_(Views)_-_Google_Art_Project.jpg|128x128px|''The portico with a lantern'']] |Portiku b'lanterna |1740–43 |Gallerija tal-Arti tan-Nofsinhar tal-[[Awstralja]] |- |[[File:Venice._The_Molo_with_Santa_Maria_della_Salute.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Venice._The_Molo_with_Santa_Maria_della_Salute.jpg|128x128px|''Venice. The Molo with Santa Maria della Salute'']] |Il-Moll b'Santa Maria della Salute |1740–1745 |Kollezzjoni ta' Wallace, Londra, l-Ingilterra Salute |- |[[File:Canaletto_-_Interior_of_St_Marks.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Interior_of_St_Marks.jpg|182x182px|''Interior of St Marks'']] |Il-Bażilika ta' San Mark minn ġewwa |1740–1745 |Mużew tal-Belle Arti, [[Montreal]], il-Kanada |- |[[File:Canaletto_-_Venice_the_Riva_degli_Schiavoni,_c._1740_-_1745.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Venice_the_Riva_degli_Schiavoni,_c._1740_-_1745.jpg|128x128px|''Venice the Riva degli Schiavoni'']] |Riva degli Schiavoni |1740–1745 |Kollezzjoni ta' Wallace, Londra, l-Ingilterra |- |[[File:Canaletto_-_The_Piazza_del_Campidoglio_and_the_Cordonata.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Piazza_del_Campidoglio_and_the_Cordonata.jpg|128x128px|''The Piazza del Campidoglio and the Cordonata'']] |Piazza del Campidoglio u l-Cordonata |1740–1745 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Canaletto_(II)_029.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_(II)_029.jpg|128x128px|''View of the Grand Canal looking toward the Punta della Dogana from Campo Sant'Ivo'']] |Veduta tal-Canal Grande lejn Punta della Dogana minn Campo Sant'Ivo |1740–1745 |Pinacoteca di Brera, Milan, l-Italja |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_View_of_the_Bacino_di_San_Marco_(St_Mark's_Basin)_-_WGA03899.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_View_of_the_Bacino_di_San_Marco_(St_Mark's_Basin)_-_WGA03899.jpg|128x128px|''Bacino di San Marco from the Puntana della Dogana'']] |Il-Baċir ta' San Mark minn Punta della Dogana |1740–1745 |Pinacoteca di Brera, Milan, l-Italja |- |[[File:Canaletto_-_Le_Canal_Grande_vu_du_Campo_San_Vio.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Le_Canal_Grande_vu_du_Campo_San_Vio.jpg|128x128px|''Le Canal Grande vu du Campo San Vio'']] |Veduta tal-Canal Grande minn Campo San Vio |1740–1750 |Ca' Rezzonico, Venezja, l-Italja |- |[[File:Canaletto_-_Venice_the_Grand_Canal_from_the_Palazzo_Foscari_to_the_Carità,_c._1740_-_1750.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Venice_the_Grand_Canal_from_the_Palazzo_Foscari_to_the_Carit%C3%A0,_c._1740_-_1750.jpg|128x128px|''Venice the Grand Canal from the Palazzo Foscari to the Carità'']] |Il-Canal Grande minn Palazzo Foscari sa Carità |1740–1750 |Kollezzjoni ta' Wallace, Londra, l-Ingilterra |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Venice_-_The_Grand_Canal_from_Palazzo_Flangini_to_the_Church_of_San_Marcuola_-_WGA03919.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Venice_-_The_Grand_Canal_from_Palazzo_Flangini_to_the_Church_of_San_Marcuola_-_WGA03919.jpg|128x128px|''The Grand Canal from Palazzo Flangini to the Church of San Marcuola'']] |Il-Canal Grande minn Palazzo Flangini sa San Marcuola (1) |1740–1750 |Kollezzjoni ta' Wallace, Londra, l-Ingilterra |- |[[File:Canaletto,_veduta_del_canal_grande.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto,_veduta_del_canal_grande.JPG|128x128px]] |Il-Canal Grande minn Palazzo Flangini sa San Marcuola (2) |1740–1750 |Kollezzjoni ta' Wallace |- |[[File:Canaletto_S_Marco.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_S_Marco.jpg|128x128px|''San Marco'']] |Il-Pjazza ta' San Mark |1740–1750 |Arp Museum Bahnhof Rolandseck, il-Ġermanja |- |[[File:Canaletto_-_Venice_the_Canale_di_Santa_Chiara,_c._1740_-_1750.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Venice_the_Canale_di_Santa_Chiara,_c._1740_-_1750.jpg|128x128px|''Venice: the Canale di Santa Chiara'']] |Il-Kanal ta' Santa Chiara |1740–1750 |Kollezzjoni ta' Wallace, Londra, l-Ingilterra |- |[[File:Canaletto_-_Venice_the_Grand_Canal_from_the_Palazzo_Dolfin-Manin_to_the_Rialto_Bridge,_c._1740_-_1750.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Venice_the_Grand_Canal_from_the_Palazzo_Dolfin-Manin_to_the_Rialto_Bridge,_c._1740_-_1750.jpg|128x128px|''Venice the Grand Canal from the Palazzo Dolfin-Manin to the Rialto Bridge'']] |Il-Canal Grande minn Palazzo Dolfin-Manin sal-Pont ta' Rialto |1740–1750 |Kollezzjoni ta' Wallace, Londra, l-Ingilterra |- |[[File:After_Canaletto_-_Venice_the_Dogana_and_Santa_Maria_della_Salute_from_the_Molo,_c._1740_-_1760.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:After_Canaletto_-_Venice_the_Dogana_and_Santa_Maria_della_Salute_from_the_Molo,_c._1740_-_1760.jpg|128x128px|''Venice the Dogana and Santa Maria della Salute from the Molo'']] |Id-Dwana u Santa Maria della Salute mill-Moll |1740–1760 |Kollezzjoni ta' Wallace, Londra, l-Ingilterra |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal_called_Il_Canaletto_-_Prà_della_Valle_in_Padua_-_Google_Art_Project.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal_called_Il_Canaletto_-_Pr%C3%A0_della_Valle_in_Padua_-_Google_Art_Project.jpg|128x128px]] |Prà della Valle f'Padova |1741–1746 |Museo Poldi Pezzoli, Milan, l-Italja |- |[[File:Canaletto,_The_Porta_Portello,_Padua,_c._1741-1742,_NGA_46152.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto,_The_Porta_Portello,_Padua,_c._1741-1742,_NGA_46152.jpg|128x128px|''Canaletto, The Porta Portello, Padua'']] |Canaletto, Porta Portello, Padova |1741–42 |Gallerija Nazzjonali tal-Arti, Washington D.C., l-Istati Uniti |- |[[File:Canaletto,_il_molo_verso_la_riva_degli_schiavoni_con_la_colonna_di_san_marco,_ante_1742,_01.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto,_il_molo_verso_la_riva_degli_schiavoni_con_la_colonna_di_san_marco,_ante_1742,_01.JPG|128x128px]] |Canaletto, il-Moll lejn Riva degli Schiavoni bil-kolonna ta' San Mark (1) |qabel l-1742 | |- |[[File:Canaletto,_il_molo_verso_la_riva_degli_schiavoni_con_la_colonna_di_san_marco,_ante_1742,_02.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto,_il_molo_verso_la_riva_degli_schiavoni_con_la_colonna_di_san_marco,_ante_1742,_02.JPG|128x128px]] |Canaletto, il-Moll lejn Riva degli Schiavoni bil-kolonna ta' San Mark (1) |qabel l-1742 | |- |[[File:Canaletto,_il_molo_verso_la_riva_degli_schiavoni_con_la_colonna_di_san_marco,_ante_1742,_03.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto,_il_molo_verso_la_riva_degli_schiavoni_con_la_colonna_di_san_marco,_ante_1742,_03.JPG|128x128px]] |Canaletto, il-Moll lejn Riva degli Schiavoni bil-kolonna ta' San Mark (1) (3) |qabel l-1742 | |- |[[File:Canaletto,_il_molo_verso_la_riva_degli_schiavoni_con_la_colonna_di_san_marco,_ante_1742,_04.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto,_il_molo_verso_la_riva_degli_schiavoni_con_la_colonna_di_san_marco,_ante_1742,_04.JPG|128x128px]] |Canaletto, il-Moll lejn Riva degli Schiavoni bil-kolonna ta' San Mark (1) (4) |qabel l-1742 | |- |[[File:Canaletto,_Rome_-_the_Arch_of_Constantine,_1742.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto,_Rome_-_the_Arch_of_Constantine,_1742.jpg|207x207px|''Rome, the Arch of Constantine'']] |Ruma: l-Arkata ta' Kostantinu |1742 |Kollezzjoni Rjali, Kastell ta' Windsor, l-Ingilterra |- |[[File:Canaletto_Arch_of_Septimius_Severus.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_Arch_of_Septimius_Severus.jpg|202x202px|''Arch of Septimius Severus'']] |Ruma: l-Arkata ta' Septimius Severus |1742 |Kollezzjoni Rjali, Kastell ta' Windsor, l-Ingilterra |- | |Ruma: l-Arkata ta' Titus |1742 |Kollezzjoni Rjali, Kastell ta' Windsor, l-Ingilterra |- |[[File:Rome-_Ruins_of_the_Forum,_Looking_towards_the_Capitol.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rome-_Ruins_of_the_Forum,_Looking_towards_the_Capitol.jpg|191x191px|''Rome- Ruins of the Forum, Looking towards the Capitol'']] |Ruma: il-Fdalijiet tal-Forum |1742 |Kollezzjoni Rjali, Kastell ta' Windsor, l-Ingilterra |- |[[File:Canaletton_-_Rome,_The_Pantheon_RCIN_400524.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletton_-_Rome,_The_Pantheon_RCIN_400524.jpg|204x204px|''Rome, The Pantheon'']] |Ruma: il-Panteon |1742 |Kollezzjoni Rjali, Kastell ta' Windsor, l-Ingilterra |- |[[File:Canaletto,_The_Square_of_Saint_Mark's,_Venice,_1742-1744,_NGA_32588.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto,_The_Square_of_Saint_Mark's,_Venice,_1742-1744,_NGA_32588.jpg|128x128px|''The Square of Saint Mark's, Venice'']] |Il-Pjazza ta' San Mark, Venezja |1742–1744 |Gallerija Nazzjonali tal-Arti, Washington D.C., l-Istati Uniti |- |[[File:Canaletto,_Entrance_to_the_Grand_Canal_from_the_Molo,_Venice,_1742-1744,_NGA_32589.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto,_Entrance_to_the_Grand_Canal_from_the_Molo,_Venice,_1742-1744,_NGA_32589.jpg|128x128px|''Entrance to the Grand Canal from the Molo, Venice'']] |Id-Daħla tal-Canal Grande mill-Moll, Venezja |1742–1744 |Gallerija Nazzjonali tal-Arti, Washington D.C., l-Istati Uniti |- |[[File:CANALETTO_-_Entrance_to_the_Grand_Canal;_Looking_East_(1744).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:CANALETTO_-_Entrance_to_the_Grand_Canal;_Looking_East_(1744).jpg|128x128px|''Entrance to the Grand Canal; Looking East'']] |Id-Daħla tal-Canal Grande lejn il-Lvant |1742–1744 |Kastell ta' Windsor, l-Ingilterra |- |[[File:Canaletto_-_The_Piazza_San_Marco,_Venice_-_Google_Art_Project.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Piazza_San_Marco,_Venice_-_Google_Art_Project.jpg|128x128px|''The Piazza San Marco, Venice'']] |Il-Pjazza ta' San Mark, Venezja |1742–1746 |Gallerija tal-Arti ta' New South Wales, Australia |- |[[File:Canaletto_-_The_Thames_at_Westminster,_London_NTI_PNC_121021.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Thames_at_Westminster,_London_NTI_PNC_121021.jpg|128x128px|''The Thames at Westminster'']] |It-[[Tamiġi]] f'Westminster |1742–54 |Il-Kastell ta' Penrhyn, Wales |- |[[File:Canaletto_(Giovanni_Antonio_Canal)_(Italian_-_View_of_the_Arch_of_Constantine_with_the_Colosseum_-_Google_Art_Project.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_(Giovanni_Antonio_Canal)_(Italian_-_View_of_the_Arch_of_Constantine_with_the_Colosseum_-_Google_Art_Project.jpg|118x118px|''View of the Arch of Constantine with the Colosseum'']] |Ruma: Veduta tal-[[Kolossew]] u tal-Arkata ta' Kostantinu |1743 |Kollezzjoni Rjali, Kastell ta' Windsor, l-Ingilterra |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Capriccio_-_The_Horses_of_San_Marco_in_the_Piazzetta_-_WGA03928.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Capriccio_-_The_Horses_of_San_Marco_in_the_Piazzetta_-_WGA03928.jpg|128x128px|''The Horses of San Marco in the Piazzetta'']] |Iż-[[Żiemel|Żwiemel]] tal-Knisja ta' San Mark fil-Pjazzetta |1743 |Kollezzjoni Rjali, Kastell ta' Windsor, l-Ingilterra |- |[[File:Canaletto_-_Venice_The_Piazzetta_Towards_The_Torre_dell'_Orologio_Signed_and_dated_1743.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Venice_The_Piazzetta_Towards_The_Torre_dell'_Orologio_Signed_and_dated_1743.jpg|128x128px|''Venice The Piazzetta Towards The Torre dell' Orologio'']] |Il-Pjazzetta lejn it-Torre dell' Orologio |1743 |Kollezzjoni Rjali, National Trust, ir-Renju Unit |- |[[File:Canaletto_-_Venice_The_Molo_with_the_Prisons_and_the_Doges'_Palace_Signed_and_dated_1743.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Venice_The_Molo_with_the_Prisons_and_the_Doges'_Palace_Signed_and_dated_1743.jpg|128x128px|'' Venice The Molo with the Prisons and the Doges' Palace'']] |Il-Moll bil-Ħabs u l-Palazz Dukali f'Venezja |1743 |Kollezzjoni Rjali, National Trust, ir-Renju Unit |- |[[File:An_Island_in_the_Lagoon_with_a_Gateway_and_a_Church.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:An_Island_in_the_Lagoon_with_a_Gateway_and_a_Church.jpg|128x128px|'' An Island in the Lagoon with a Gateway and a Church'']] |Gżira fil-Laguna b'Portal u Knisja |1743–44 |Saint Louis Art Museum, l-Istati Uniti |- |[[File:CANALETTO_-_Entrance_to_the_Grand_Canal;_Looking_East_(1744).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:CANALETTO_-_Entrance_to_the_Grand_Canal;_Looking_East_(1744).jpg|128x128px|'' Entrance to the Grand Canal; Looking East '']] |Id-Daħla tal-Canal Grande lejn il-Lvant |1744 |Kollezzjoni Rjali, Kastell ta' Windsor |- |[[File:Canaletto_-_The_Colleoni_Monument_in_a_Caprice_Setting_RCIN_404415.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Colleoni_Monument_in_a_Caprice_Setting_RCIN_404415.jpg|128x128px|'' The Colleoni Monument in a Caprice Setting '']] |Kapriċċ tal-[[Monument]] ta' Colleoni |1744 |Kollezzjoni Rjali |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_View_of_a_River,_Perhaps_in_Padua_-_WGA03933.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_View_of_a_River,_Perhaps_in_Padua_-_WGA03933.jpg|128x128px|'' View of a River, Perhaps in Padua '']] |Veduta ta' Xmara, x'aktarx f'Padova |1745 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Piazzetta_-_Looking_North,_the_Campanile_under_Repair_-_WGA03986.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Piazzetta_-_Looking_North,_the_Campanile_under_Repair_-_WGA03986.jpg|188x188px|'' Looking North, the Campanile under Repair '']] |It-Tiswijiet tal-Kampnar mit-Tramuntana |1745 |Kollezzjoni Rjali fil-Kastell ta' Windsor |- |[[File:Canaletto_-_The_Basilica_of_Maxentius_and_the_Church_of_Santa_Francesca_Romana.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Basilica_of_Maxentius_and_the_Church_of_Santa_Francesca_Romana.jpg|128x128px|'' The Basilica of Maxentius and the Church of Santa Francesca Romana'']] |Il-Bażilika ta' Maxentius u l-Knisja ta' Santa Francesca Romana |1745 |Galleria Borghese, Roma |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Bucintoro,_Venice_-_WGA03939.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Bucintoro,_Venice_-_WGA03939.jpg|128x128px|''The Bucintoro'']] |Il-Bucintoro |1745–1750 |Mużew Thyssen-Bornemisza, Madrid, Spanja |- |[[File:'Old_Somerset_House_from_the_River_Thames'_by_Canaletto.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:'Old_Somerset_House_from_the_River_Thames'_by_Canaletto.jpg|128x128px|''The Bucintoro'']] |Dar Antika ta' Somerset mix-xmara Tamiġi |1745–1750 |Kollezzjoni Privata ta' Simon C. Dickinson Ltd. |- |[[File:Canaletto_-_Capriccio_of_the_Rialto_Bridge_with_the_Lagoon_Beyond.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Capriccio_of_the_Rialto_Bridge_with_the_Lagoon_Beyond.JPG|128x128px|''Capriccio of the Rialto Bridge with the Lagoon Beyond'']] |Kapriċċ tal-Pont ta' Rialto u l-Laguna |1746 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Canaletto,_London_and_the_River_Thames_looking_towards_Westminster,_ca._1746-7,_Lobkowicz_Palace_(1)_(25585068633).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto,_London_and_the_River_Thames_looking_towards_Westminster,_ca._1746-7,_Lobkowicz_Palace_(1)_(25585068633).jpg|128x128px|''London and the River Thames looking towards Westminster'']] |Londra u x-xmara Tamiġi lejn Westminster |1746-7 | |- |[[File:Pohled_na_Londýn_s_řekou_Temží,_Westminsterským_opatstvím_a_mostem.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pohled_na_Lond%C3%BDn_s_%C5%99ekou_Tem%C5%BE%C3%AD,_Westminstersk%C3%BDm_opatstv%C3%ADm_a_mostem.jpg|128x128px]] |Londra u x-xmara Tamiġi lejn Westminster |1746-7 | |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_River_Thames_with_St._Paul's_Cathedral_on_Lord_Mayor's_Day_-_WGA03942.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_River_Thames_with_St._Paul's_Cathedral_on_Lord_Mayor's_Day_-_WGA03942.jpg|128x128px|''The River Thames with St. Paul's Cathedral on Lord Mayor's Day'']] |The River Thames with St. Paul's Cathedral on Lord Mayor's Day |1746–47 |Il-[[Palazz ta' Lobkowicz]], [[Praga]], ir-[[Ċekja|Repubblika Ċeka]] |- |[[File:Canaletto_-_The_City_Seen_Through_an_Arch_of_Westminster_Bridge.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_City_Seen_Through_an_Arch_of_Westminster_Bridge.JPG|128x128px]] |Veduta ta' Londra minn ġo arkata tal-Pont ta' Westminster |1746–47 |Syon House, Londra |- |[[File:Canaletto_-_The_City_of_Westminster_from_River_Thames_near_the_York_Water_Gate.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_City_of_Westminster_from_River_Thames_near_the_York_Water_Gate.jpg|128x128px]] |Il-Belt ta' Westminster mix-xmara Tamiġi ħdejn York Water Gate |1746–49 |Kollezzjoni Privata (sjieda tad-Duki ta' Grafton) |- |[[File:Canaletto_-_Ruins_with_Figures_CAM_CCF_197.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Ruins_with_Figures_CAM_CCF_197.jpg|128x128px|''Ruins with Figures'']] |Fdalijiet b'xi Figuri |1747 |Fitzwilliam Museum, Cambridge, l-Ingilterra |- |[[File:Canaletto_-_Windsor_Castle.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Windsor_Castle.JPG|128x128px|''Windsor Castle'']] |Kastell ta' Windsor |1747 |Kollezzjoni tad-Duka ta' Northumberland |- |[[File:Canaletto_(II)_027.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_(II)_027.jpg|128x128px|''Santi Giovanni e Paolo and the Scuola di San Marco'']] |Santi Giovanni e Paolo u l-Iskola ta' San Mark |1747 |Gemäldegalerie Alte Meister |- |[[File:Canaletto_Westminster_Bridge_1747.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_Westminster_Bridge_1747.jpg|128x128px|''Westminster Bridge '']] |Il-Pont ta' Westminster, bil-Purċissjoni ta' Lord Mayor fix-xmara Tamiġi |1747 |Yale Center for British Art |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_London_-_The_Thames_and_the_City_of_London_from_Richmond_House_(detail)_-_WGA03945.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_London_-_The_Thames_and_the_City_of_London_from_Richmond_House_(detail)_-_WGA03945.jpg|128x128px|''The Thames and the City of London from Richmond House (detail)'']] |Ix-xmara Tamiġi u l-belt ta' Londra minn Richmond House (detall) |1747 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Canaletto,_London_and_the_River_Thames_looking_towards_Westminster,_ca._1746-7,_Lobkowicz_Palace_(2)_(26187604035).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto,_London_and_the_River_Thames_looking_towards_Westminster,_ca._1746-7,_Lobkowicz_Palace_(2)_(26187604035).jpg|128x128px|''London and the River Thames looking towards Westminster'']] |Londra: ix-xmara Tamiġi lejn Westminster minn Lambeth |1747 |Il-Palazz ta' Lobkowicz, Praga, ir-Repubblika Ċeka |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_London_-_Whitehall_and_the_Privy_Garden_from_Richmond_House_-_WGA03943.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_London_-_Whitehall_and_the_Privy_Garden_from_Richmond_House_-_WGA03943.jpg|128x128px|''Whitehall and the Privy Garden from Richmond House'']] |Whitehall u l-Ġnien Privat minn Richmond House |1747 |Goodwood House, ir-Renju Unit |- |[[File:Canaletto_london.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_london.jpg|128x128px|''Canaletto london'']] |Londra |1747 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Canaletto,_Westminster_Bridge_from_the_North_on_Lord_Mayor's_Day,_1746-47,_detail.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto,_Westminster_Bridge_from_the_North_on_Lord_Mayor's_Day,_1746-47,_detail.jpg|128x128px|''Westminster Bridge from the North on Lord Mayor's Day'']] |Il-Pont ta' Westminster Bridge mit-Tramuntana f'Jum Lord Mayor |1747 |Yale Center for British Art, University of Yale, l-Istati Uniti |- |[[File:Canaletto_-_Westminster_Bridge_Under_Construction_from_the_South-East_Abutment.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Westminster_Bridge_Under_Construction_from_the_South-East_Abutment.jpg|128x128px|''Westminster Bridge Under Construction from the South-East Abutment'']] |Il-Pont ta' Westminster waqt il-kostruzzjoni mix-Xlokk |1747 |Kollezzjoni Privata tad-Duka ta' Northumberland |- |[[File:Canaletto_-_London,_Whitehall_and_the_Privy_Garden_looking_North_Buccleuch.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_London,_Whitehall_and_the_Privy_Garden_looking_North_Buccleuch.jpg|128x128px|''London, Whitehall and the Privy Garden looking North Buccleuch'']] |Londra, Whitehall u l-Ġnien Privat lejn it-Tramuntana ta' Buccleuch |1747 |Kollezzjoni Privata, the Buccleuch Living Heritage Trust |- |[[File:The_Molo_from_the_Basin_of_San_Marco,_Venice_by_Canaletto,_San_Diego_Museum_of_Art.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Molo_from_the_Basin_of_San_Marco,_Venice_by_Canaletto,_San_Diego_Museum_of_Art.JPG|128x128px|''The Molo from the Basin of San Marco, Venice'']] |Il-Moll mill-Baċir ta' San Mark, Venezja |1747–1750 |San Diego Museum of Art, San Diego, California |- |[[File:Venice,_a_view_of_the_Churches_of_the_Redentore_and_San_Giacomo,_with_a_moored_Man-of-war,_Gondolas_and_Barges.jpeg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Venice,_a_view_of_the_Churches_of_the_Redentore_and_San_Giacomo,_with_a_moored_Man-of-war,_Gondolas_and_Barges.jpeg|128x128px|''Venice, a view of the Churches of the Redentore and San Giacomo, with a moored Man-of-war, Gondolas and Barges'']] |Venezja, Veduta tal-Knejjes tar-Redentur u ta' San Giacomo, b'diversi bastimenti, gondoli u barkuni |1747–1755 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Warwick_Castle_-_the_South_Front_-_WGA03947.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Warwick_Castle_-_the_South_Front_-_WGA03947.jpg|128x128px|''The South Façade of Warwick Castle'']] |Il-Faċċata tan-Nofsinhar tal-Kastell ta' Warwick |1748 |Mużew Thyssen-Bornemisza, Madrid, Spanja |- |[[File:Canaletto,_The_City_of_London_from_the_River_Thames_with_St._Paul's_Cathedral,_ca._1748,_Lobkowicz_Palace_(3)_(26161463356).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto,_The_City_of_London_from_the_River_Thames_with_St._Paul's_Cathedral,_ca._1748,_Lobkowicz_Palace_(3)_(26161463356).jpg|128x128px|''The City of London from the River Thames with St. Paul's Cathedral'']] |Il-belt ta' Londra mix-xmara Tamiġi bil-[[Katidral ta' San Pawl]] |1748 | |- |[[File:Canaletto_-_Badminton_House,_Gloucestershire.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Badminton_House,_Gloucestershire.jpg|128x128px|''The South Façade of Warwick Castle'']] |Badminton House, Gloucestershire |1748 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Canaletto_-_Warwick_Castle_-_Google_Art_Project.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Warwick_Castle_-_Google_Art_Project.jpg|nofs|128x128px]] |Il-Kastell ta' Warwick |1748–49 |Yale Center for British Art, New Haven, l-Istati Uniti |- |[[File:Canaletto_-_The_Thames_at_Westminster,_London_NTI_PNC_121021.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Thames_at_Westminster,_London_NTI_PNC_121021.jpg|128x128px|''The Thames at Westminster, London'']] |Ix-xmara Tamiġi f'Westminster, Londra |1749 |Il-Kastell ta' Penrhyn, National Trust, [[Gwynedd]], Wales |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_London_-_the_Old_Horse_Guards_from_St_James's_Park_-_WGA03948.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_London_-_the_Old_Horse_Guards_from_St_James's_Park_-_WGA03948.jpg|128x128px|''the Old Horse Guards from St James's Park'']] |Il-Gwardji biż-żwiemel mill-Park ta' San Ġakbu |1749 |Tate Britain |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_London_-_the_Old_Horse_Guards_and_Banqueting_Hall,_from_St_James's_Park_-_WGA03949.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_London_-_the_Old_Horse_Guards_and_Banqueting_Hall,_from_St_James's_Park_-_WGA03949.jpg|128x128px|''ondon – the Old Horse Guards and Banqueting Hall, from St James's Park'']] |Londra – il-Gwardji biż-żwiemel u s-Sala tal-Banketti, mill-Park ta' San Ġakbu |1749 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Canaletto,_londra,_la_guardia_di_new_horse_da_st._james_park,_1749_ca._02.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto,_londra,_la_guardia_di_new_horse_da_st._james_park,_1749_ca._02.jpg|128x128px|''londra, la guardia di new horse da st. james park'']] |Londra, il-Gwardji biż-żwiemel mill-Park ta' San Ġakbu |1749 | |- |[[File:Westminster_Abbey_by_Canaletto,_1749.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Westminster_Abbey_by_Canaletto,_1749.jpg|128x128px|''Westminster Abbey by Canaletto'']] |L-Abbazija ta' Westminster b'Purċissjoni ta' Kavallieri ta' [[Bath]] |1749 |L-Abbazija ta' Westminster, Londra |- |[[File:Canaletto_-_Syon_House.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Syon_House.jpg|128x128px|''Syon House'']] |Syon House |1749 |Kollezzjoni Privata tad-Duka ta' Northumberland |- |[[File:Canaletto_-_A_View_of_the_Old_Horse_Guards_and_Banqueting_Hall,_from_St_James's_Park.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_A_View_of_the_Old_Horse_Guards_and_Banqueting_Hall,_from_St_James's_Park.jpg|128x128px|''A View of the Old Horse Guards and Banqueting Hall, from St James's Park'']] |Veduta tal-Gwardji biż-żwiemel u s-Sala tal-Banketti mill-Park ta' San Ġakbu |x'aktarx fl-1749 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Canaletto_-_The_Prisons.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Prisons.jpg|128x128px|''The Prisons'']] |Il-Ħabs ta' Venezja |x'aktarx lejn l-aħħar tas-snin 40 tas-seklu 18 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Canaletto_-_Venice,_The_Church_of_San_Giorgio_Maggiore.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Venice,_The_Church_of_San_Giorgio_Maggiore.jpg|128x128px|''Venice, The Church of San Giorgio Maggiore'']] |Venezja, il-Knisja ta' San Giorgio Maggiore |x'aktarx lejn l-aħħar tas-snin 40 tas-seklu 18 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Canaletto_-_Capriccio_The_Rialto_Bridge_and_the_Church_of_S._Giorgio_Maggiore,_circa_1750.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Capriccio_The_Rialto_Bridge_and_the_Church_of_S._Giorgio_Maggiore,_circa_1750.jpg|172x172px|''Capriccio The Rialto Bridge and the Church of S. Giorgio Maggiore'']] |Il-Pont ta' Rialto u l-Knisja ta' San Giorgio Maggiore |għall-ħabta tal-1750 |North Carolina Museum of Art, Raleigh, North Carolina, l-Istati Uniti |- |[[File:(Venice) Capriccio with Ruins and Porta Portello, Padua - Antonio Canal - Gallerie Accademia.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Capriccio_with_Ruins_and_Porta_Portello,_Padua_-_WGA03971.jpg|128x128px|''Capriccio with Ruins and Porta Portello, Padua'']] |Kapriċċ bil-Fdalijiet u Porta Portello, Padova |għall-ħabta tal-1750 |Gallerie dell'Accademia, Venezja, l-Italja |- |[[File:Canaletto_-_The_Thames_from_the_Terrace_of_Somerset_House,_Looking_toward_Westminster_-_Google_Art_Project.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Thames_from_the_Terrace_of_Somerset_House,_Looking_toward_Westminster_-_Google_Art_Project.jpg|128x128px|''The Thames from the Terrace of Somerset House, Looking toward Westminster'']] |Ix-xmara Tamiġi mit-Terrazza ta' Somerset House, lejn Westminster |1750 |Yale Center for British Art, New Haven, l-Istati Uniti |- |[[File:Canaletto_-_Bacino_di_S._Marco-_From_the_Piazzetta_-_Google_Art_Project.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Bacino_di_S._Marco-_From_the_Piazzetta_-_Google_Art_Project.jpg|128x128px|''Bacino di S. Marco- From the Piazzetta'']] |Il-Baċir ta' San Mark mill-Pjazzetta |c. 1750 |Il-Gallerija Nazzjonali ta' Victoria, l-Awstralja |- |[[File:Canaletto_-_Capriccio_of_the_Scuola_di_San_Marco_from_the_Loggia_of_the_Palazzo_Grifalconi-Loredan.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Capriccio_of_the_Scuola_di_San_Marco_from_the_Loggia_of_the_Palazzo_Grifalconi-Loredan.JPG|128x128px]] |Kapriċċ tal-Iskola ta' San Mark mil-Loġġa tal-Palazz Grifalconi-Loredan |bidu tas-snin 50 tas-seklu 18 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Canaletto-_Palazzo_Vendramin-Calergi,_on_the_Grand_Canal,_Venice.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto-_Palazzo_Vendramin-Calergi,_on_the_Grand_Canal,_Venice.jpg|128x128px|''Palazzo Vendramin-Calergi, on the Grand Canal, Venice'']] |Palazz Vendramin-Calergi, fil-Canal Grande, Venezja |is-snin 50 tas-seklu 18 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Canaletto_-_Veduta_del_Palazzo_Ducale_di_Venezia_-_Google_Art_Project.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Veduta_del_Palazzo_Ducale_di_Venezia_-_Google_Art_Project.jpg|128x128px|''Veduta del Palazzo Ducale di Venezia '']] |Veduta tal-Palazz Dukali ta' Venezja |is-snin 50 tas-seklu 18 |Galleria degli Uffizi, Firenze |- |[[File:Canaletto_-_Westminster_Bridge_from_the_North_with_the_Lord_Mayor's_Procession.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Westminster_Bridge_from_the_North_with_the_Lord_Mayor's_Procession.jpg|128x128px|''Westminster Bridge from the North with the Lord Mayor's Procession'']] |Il-Pont ta' Westminster mit-Tramuntana bil-Purċissjoni ta' Lord Mayor |1750 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Slavnost_na_Temži_(Primátorská_slavnost_na_Temži,_v_pozadí_katedrála_sv._Pavla).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Slavnost_na_Tem%C5%BEi_(Prim%C3%A1torsk%C3%A1_slavnost_na_Tem%C5%BEi,_v_pozad%C3%AD_katedr%C3%A1la_sv._Pavla).jpg|128x128px]] |Il-Katidral ta' San Pawl, Londra |1750 | |- |[[File:Canaletto_-_The_Thames_from_the_Terrace_of_Somerset_House,_Looking_toward_Westminster_-_Google_Art_Project.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Thames_from_the_Terrace_of_Somerset_House,_Looking_toward_Westminster_-_Google_Art_Project.jpg|128x128px|''The Thames from the Terrace of Somerset House, Looking toward Westminster'']] |Ix-xmara Tamiġi mit-Terrazza ta' Somerset House, lejn Westminster |1750 |Yale University Art Gallery, New Haven, l-Istati Uniti |- |[[File:Canaletto_-_The_Thames_from_the_Terrace_of_Somerset_House,_Looking_toward_St._Paul's_-_Google_Art_Project.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Thames_from_the_Terrace_of_Somerset_House,_Looking_toward_St._Paul's_-_Google_Art_Project.jpg|128x128px|''The Thames from the Terrace of Somerset House, Looking toward St. Paul's'']] |Ix-xmara Tamiġi mit-Terrazza ta' Somerset House, lejn il-Katidral ta' San Pawl |1750 |Yale Center for British Art, New Haven, l-Istati Uniti |- |[[File:Canaletto_-_London,_The_Thames_from_Somerset_House_Terrace_towards_Westminster.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_London,_The_Thames_from_Somerset_House_Terrace_towards_Westminster.jpg|128x128px|''London, The Thames from Somerset House Terrace towards Westminster'']] |Londra: ix-xmara Tamiġi mit-Terrazza ta' Somerset House, lejn Westminster |1750–51 |Kollezzjoni Rjali, Kastell ta' Windsor, l-Ingilterra |- |[[File:Canaletto_-_Rome,_The_Piazza_Navona.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Rome,_The_Piazza_Navona.jpg|128x128px|''Rome, The Piazza Navona'']] |Ruma, Pjazza Navona |1750–51 |[[Tokjo|Tokyo]] Fuji Art Museum, il-[[Ġappun]] |- |[[File:Canaletto_-_Rome,_The_Piazza_del_Quirinale.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Rome,_The_Piazza_del_Quirinale.jpg|128x128px|''Rome, The Piazza del Quirinale'']] |Ruma, Piazza del Quirinale |1750–51 |Tokyo Fuji Art Museum, il-Ġappun |- |[[File:Canaletto_-_London-_The_Thames_from_Somerset_House_Terrace_towards_the_City_-_Google_Art_Project.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_London-_The_Thames_from_Somerset_House_Terrace_towards_the_City_-_Google_Art_Project.jpg|128x128px|''The Thames from Somerset House Terrace towards the City'']] |Londra: ix-xmara Tamiġi mit-Terrazza ta' Somerset House, lejn il-belt |1750–51 |Kollezzjoni Rjali, Kastell ta' Windsor, l-Ingilterra |- |[[File:Canaletto,_veduta_di_greenwich_dal_fiume,_1750-52_ca._02.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto,_veduta_di_greenwich_dal_fiume,_1750-52_ca._02.jpg|182x182px|''The Thames from Somerset House Terrace towards the City'']] |Veduta ta' [[Greenwich]] mix-xmara |1750–51 | |- |[[File:Padua-_The_River_Bacchiglione_and_the_Porta_Portello_MET_DP358984.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Padua-_The_River_Bacchiglione_and_the_Porta_Portello_MET_DP358984.jpg|128x128px|''Padua- The River Bacchiglione and the Porta Portello'']] |Padova - ix-xmara Bacchiglione u Porta Portello |1750–1760 |Metropolitan Museum of Art, New York |- |[[File:Canaletto_-_A_View_of_Greenwich_from_the_River.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_A_View_of_Greenwich_from_the_River.jpg|128x128px|''A View of Greenwich from the River'']] |Veduta ta' Greenwich mix-xmara |1751 |Is-Sala ta' Blickling, National Trust, [[Norfolk]], l-Ingilterra |- |[[File:Caneletto_-_The_Grand_Walk,_Vauxhall_Gardens,_London_WAR_COMP_131.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Caneletto_-_The_Grand_Walk,_Vauxhall_Gardens,_London_WAR_COMP_131.jpg|128x128px|''The Grand Walk, Vauxhall Gardens London'']] |Il-Mixja Grandjuża, il-Ġonna ta' Vauxhall, Londra |1751 |Compton Verney Art Gallery, l-Ingilterra |- |[[File:Canaletto_-_El_Colegio_de_Chelsea,_la_Rotonda,_la_casa_Ranelagh_y_el_río_Támesis,_1751.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_El_Colegio_de_Chelsea,_la_Rotonda,_la_casa_Ranelagh_y_el_r%C3%ADo_T%C3%A1mesis,_1751.jpg|128x128px|''Chelsea School, Rotonda, Ranelagh house and Tamesis river'']] |L-Iskola ta' Chelsea, ir-Rotunda, id-dar ta' Ranelagh u x-xmara Tamiġi |1751 |Museo Nacional de Bellas Artes, [[Ħavana|Havana]], [[Kuba]] |- |[[File:Canaletto_-_Chelsea_from_the_Thames_at_Battersea_Reach,_1751.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Chelsea_from_the_Thames_at_Battersea_Reach,_1751.jpg|128x128px|''Chelsea from the Thames at Battersea Reach'']] |Chelsea mix-xmara Tamiġi f'Battersea Reach |Frar 1751 |Tate Britain |- |[[File:Canaletto_Alnwick.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_Alnwick.jpg|nofs|128x128px]] |Il-Kastell ta' Alnwick |1752 |Il-Kastell ta' Alnwick, Northumberland, l-Ingilterra |- |[[File:Greenwich_Hospital_from_the_North_Bank_of_the_Thames_RMG_BHC1827.tiff|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Greenwich_Hospital_from_the_North_Bank_of_the_Thames_RMG_BHC1827.tiff|128x128px|''Greenwich Hospital from the North Bank of the Thames'']] |L-Isptar ta' Greenwich mix-Xatt tat-Tramuntana tax-xmara Tamiġi |għall-ħabta tal-1752 |Il-[[Mużew]] Marittimu Nazzjonali, Greenwich, Londra, l-Ingilterra |- |[[File:Warwick_Castle,_the_east_front_by_Canaletto,_1752.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Warwick_Castle,_the_east_front_by_Canaletto,_1752.JPG|nofs|128x128px]] |Il-Kastell ta' Warwick mil-Lvant |1752 |Birmingham Museum and Art Gallery, [[Birmingham]], l-Ingilterra |- |[[File:Birmingham_Museum_and_Art_Gallery_-_Warwick_Castle,_the_East_Front_from_the_Courtyard_-_Canaletto.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Birmingham_Museum_and_Art_Gallery_-_Warwick_Castle,_the_East_Front_from_the_Courtyard_-_Canaletto.jpg|128x128px]] |Il-Kastell ta' Warwick mil-Lvant |1752 |Birmingham Museum and Art Gallery, Birmingham, l-Ingilterra |- |[[File:Northumberland_House_by_Canaletto_(1752).JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Northumberland_House_by_Canaletto_(1752).JPG|nofs|128x128px]] |Northumberland House |1752 |Kollezzjoni tad-Duka ta' Northumberland |- |[[File:Canaletto,_veduta_di_greenwich_dal_fiume,_1750-52_ca._03.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto,_veduta_di_greenwich_dal_fiume,_1750-52_ca._03.jpg|128x128px]] |Veduta ta' Greenwich mix-xmara |1750–1752 | |- |[[File:New_Horse_Guards_from_St_James’s_Park_121017Canaletto-neu.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:New_Horse_Guards_from_St_James%E2%80%99s_Park_121017Canaletto-neu.jpg|128x128px|New Horse Guards from St James’s Park]] |Il-Gwardji biż-żwiemel mill-Park ta' San Ġakbu |1752–53 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Canaletto_-_Capriccio_of_a_Renaissance_Palazzo_with_a_monumental_Staircase,_a_Clock_Tower_and_the_Arch_of_Titus_beyond.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Capriccio_of_a_Renaissance_Palazzo_with_a_monumental_Staircase,_a_Clock_Tower_and_the_Arch_of_Titus_beyond.jpg|128x128px|Capriccio of a Renaissance Palazzo with a monumental Staircase, a Clock Tower and the Arch of Titus beyond]] |Kapriċċ ta' Palazz [[Rinaxximent|Rinaxximentali]] b'taraġ monumentali, it-torri tal-arloġġ u l-Arkata ta' Titus fl-isfond |1752–55 |Kollezzjoni Privata tal-Kastell ta' Arundel |- |[[File:Northumberland_House_by_Canaletto_(1752).JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Northumberland_House_by_Canaletto_(1752).JPG|128x128px|Northumberland House in London, 1752]] |Londra: Northumberland House |1752–1763 |Kollezzjoni ta' Wallace, Londra, l-Ingilterra |- |[[File:Canaletto_-_The_Interior_of_Henry_VII's_Chapel_in_Westminster_Abbey.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Interior_of_Henry_VII's_Chapel_in_Westminster_Abbey.JPG|150x150px|The ''Interior of Henry VII's Chapel in Westminster Abbey'']] |Il-Kappella ta' Enriku VII minn ġewwa fl-Abbazija ta' Westminster |1753 |Il-Mużew ta' Londra, Londra, l-Ingilterra |- |[[File:Canaletto_-_Capriccio_of_a_Round_Church_with_an_Elaborate_Gothic_Portico_in_a_Piazza,_a_Palladian_Piazza_and_a_Gothic_Church_Beyond.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Capriccio_of_a_Round_Church_with_an_Elaborate_Gothic_Portico_in_a_Piazza,_a_Palladian_Piazza_and_a_Gothic_Church_Beyond.JPG|128x128px|Capriccio of a Round Church with an Elaborate Gothic Portico in a Piazza, a Palladian Piazza and a Gothic Church Beyond]] |Kapriċċ ta' Knisja Tonda b'Portiku Gotiku Elaborat fi Pjazza Palladjana u Knisja Gotika fl-isfond |1753–55 |Il-Kastell ta' Arundel |- |[[File:Canaletto_-_Capriccio_of_a_Renaisance_Triumphal_Arch_seen_from_the_Portico_of_a_Palace.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Capriccio_of_a_Renaisance_Triumphal_Arch_seen_from_the_Portico_of_a_Palace.JPG|128x128px|''Capriccio of a Renaisance Triumphal Arch seen from the Portico of a Palace'']] |Kapriċċ ta' Arkata Trionfali mill-Portiku ta' Palazz |1753–55 |Il-Kastell ta' Arundel |- |[[File:Canaletto,_English_Landscape_Capriccio_with_a_Column,_c._1754,_NGA_47179.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto,_English_Landscape_Capriccio_with_a_Column,_c._1754,_NGA_47179.jpg|151x151px|English Landscape Capriccio with a Column]] |Kapriċċ ta' Pajsaġġ Ingliż b'Kolonna |1754 |Gallerija Nazzjonali tal-Arti, Washington D.C., l-Istati Uniti |- |[[File:Canaletto_-_View_of_Banqueting_House_and_Equestrian_Statue_of_King_Charles_I.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_View_of_Banqueting_House_and_Equestrian_Statue_of_King_Charles_I.jpg|128x128px|View of Banqueting House and Equestrian Statue of King Charles I]] |Veduta ta' Binja tal-Banketti u Statwa Ekwestri tar-Re [[Karlu I]] |1754 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Canaletto_-_Capriccio_with_a_Domed_Church_and_the_Colleoni_Monument.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Capriccio_with_a_Domed_Church_and_the_Colleoni_Monument.jpg|140x140px|''Capriccio with a Domed Church and the Colleoni Monument'']] |Kapriċċ bi Knisja b'Koppla l-Monument ta' Colleoni |x'aktarx fl-1754 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:English_Landscape_Capriccio_with_a_Palace_G-001355-20120531.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:English_Landscape_Capriccio_with_a_Palace_G-001355-20120531.jpg|147x147px|''English Landscape Capriccio with a Palace'']] |Kapriċċ ta' Pajsaġġ Ingliż b'Palazz |1754 |Gallerija Nazzjonali tal-Arti, Washington D.C., l-Istati Uniti |- |[[File:'Westminster_Bridge'_by_Canaletto,_oil_on_canvas.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:'Westminster_Bridge'_by_Canaletto,_oil_on_canvas.jpg|128x128px|''Westminster Bridge'']] |Il-Pont ta' Westminster |1754 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Canaletto_-_Venice,_Bacino_di_San_Marco_on_Ascension_Day.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Venice,_Bacino_di_San_Marco_on_Ascension_Day.JPG|141x141px|''Venice, Bacino di San Marco on Ascension Day'']] |Venezja, il-Baċir ta' San Mark f'Jum Tlugħ is-Sema |1754 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Canaletto_-_The_Interior_of_the_Rotunda,_Ranelagh,_London_WAR_COMP_132.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Interior_of_the_Rotunda,_Ranelagh,_London_WAR_COMP_132.jpg|128x128px|''The Interior of the Rotunda, Ranelagh, London '']] |Ir-Rotunda minn ġewwa, Ranelagh, Londra (1) |1754 |Compton Verney Art Gallery, l-Ingilterra |- |[[File:Canaletto_Ranelegh_1754.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_Ranelegh_1754.jpg|128x128px|''Ranelegh'']] |Ir-Rotunda minn ġewwa, Ranelagh, Londra (2) |1754 |Il-Gallerija Nazzjonali ta' Londra |- |[[File:Canaletto_-_St._Paul's_Cathedral_-_Google_Art_Project.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_St._Paul's_Cathedral_-_Google_Art_Project.jpg|128x128px|''St. Paul's Cathedral'']] |Il-Katidral ta' San Pawl |1754 |Yale Center for British Art, New Haven, l-Istati Uniti |- |[[File:Canaletto_(Giovanni_Antonio_Canal)_-_A_View_of_Walton_Bridge_-_Google_Art_Project.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_(Giovanni_Antonio_Canal)_-_A_View_of_Walton_Bridge_-_Google_Art_Project.jpg|128x128px|''A View of Walton Bridge'']] |Veduta tal-Pont ta' Walton |1754 |Dulwich Picture Gallery, Londra, l-Ingilterra |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Eton_College_Chapel_-_WGA03955.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Eton_College_Chapel_-_WGA03955.jpg|128x128px|Eton College]] |Il-Kulleġġ ta' Eton |1754 |Il-Gallerija Nazzjonali, Londra, l-Ingilterra |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Palazzo_Ducale_and_the_Piazza_di_San_Marco_-_WGA03958.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Palazzo_Ducale_and_the_Piazza_di_San_Marco_-_WGA03958.jpg|128x128px|Palazzo Ducale and the Piazza di San Marco]] |Il-Palazz Dukali u l-Pjazza ta' San Mark |c. 1755 |Galleria degli Uffizi, Firenze |- |[[File:Canaletto_-_Old_Walton_Bridge_-_Google_Art_Project.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Old_Walton_Bridge_-_Google_Art_Project.jpg|128x128px|Old Walton Bridge]] |Il-Pont Antik ta' Walton |1755 |Yale Center for British Art, New Haven, l-Istati Uniti |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_San_Marco_-_the_Interior_-_WGA03959.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_San_Marco_-_the_Interior_-_WGA03959.jpg|127x127px|''San Marco – the Interior '']] |Il-Bażilika ta' San Mark minn ġewwa |1755 |Kastell ta' Windsor |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Piazza_San_Marco_-_Looking_South-West_-_WGA03960.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Piazza_San_Marco_-_Looking_South-West_-_WGA03960.jpg|128x128px|''Piazza San Marco – Looking South-West'']] |Il-Pjazza ta' San Mark – lejn il-Lbiċ |1755–59 |Wadsworth Atheneum Museum of Art, Connecticut, l-Istati Uniti |- |[[File:Canaletto_-_Saint_Mark's_Square,_Venice,_c.1756.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Saint_Mark's_Square,_Venice,_c.1756.jpg|128x128px|''Saint Mark's Square, Venice'']] |Il-Pjazza ta' San Mark, Venezja |għall-ħabta tal-1756 |Fitzwilliam Museum, Cambridge, l-Ingilterra |- |[[File:Canaletto_-_Interior_Court_of_the_Doge's_Palace,_Venice_CAM_CCF_194.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Interior_Court_of_the_Doge's_Palace,_Venice_CAM_CCF_194.jpg|160x160px|''Interior Court of the Doge's Palace, Venice'']] |Il-Bitħa Interna tal-Palazz Dukali, Venezja |għall-ħabta tal-1756 |Fitzwilliam Museum, Cambridge, l-Ingilterra |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal_-_Venice,_Piazza_San_Marco_and_the_Colonnade_of_the_Procuratie_Nuove.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal_-_Venice,_Piazza_San_Marco_and_the_Colonnade_of_the_Procuratie_Nuove.jpg|144x144px|''Piazza San Marco – Looking East from the South West Corner'']] |Il-Pjazza ta' San Mark – lejn il-Lvant mir-rokna tal-Lbiċ |1756 |Il-Gallerija Nazzjonali, Londra, l-Ingilterra |- |[[File:Canaletto_-_San_Marco_CAM_CCF_193.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_San_Marco_CAM_CCF_193.jpg|159x159px|''San Marco'']] |Il-Bażilika ta' San Mark |1756 |Fitzwilliam Museum, ir-Renju Unit |- |[[File:Canaletto_-_Venice_Palazzo_Grimani,_about_1756-68.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Venice_Palazzo_Grimani,_about_1756-68.jpg|128x128px|''Venice Palazzo Grimani'']] |Venezja: Palazzo Grimani |1756–58 |Il-Gallerija Nazzjonali, Londra, l-Ingilterra |- |[[File:1385082667-canaletto---venice---piazza-san-marco.jpeg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:1385082667-canaletto---venice---piazza-san-marco.jpeg|143x143px]] |Il-Pjazza ta' San Mark lejn il-Lvant mir-rokna tal-Majjistral |1758 |Il-Gallerija Nazzjonali, Londra, l-Ingilterra |- |[[File:Le_grand_canal_(Gemäldegalerie,_Berlin)_(11381073496).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Le_grand_canal_(Gem%C3%A4ldegalerie,_Berlin)_(11381073496).jpg|128x128px|''Le grand canal – Looking South-East from the Campo Santa Sophia to the Rialto Bridge'']] |Il-Canal Grande – lejn ix-Xlokk minn Campo Santa Sophia sal-Pont ta' Rialto, Anagoria, Venezja |1758–63 |Gemäldegalerie ta' [[Berlin|Berlín]] u l-Fondazzjoni tal-Wirt Kulturali ta' Pir-Russjan |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Campo_di_Rialto_-_WGA03969.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_The_Campo_di_Rialto_-_WGA03969.jpg|128x128px]] |Campo di Rialto |1758–63 |Gemäldegalerie der Staatlichen Museen zu Berlin |- | |Campo di Rialto u S. Giacomo di Rialto, Venezja |1760 |Il-Gallerija Nazzjonali tal-Kanada, Ottawa, Canada |- |[[File:Canaletto_(Giovanni_Antonio_Canal)_-_The_Bucintoro_at_the_Molo_on_Ascension_Day_-_Google_Art_Project_(_AGPvVoUXqRRYw).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_(Giovanni_Antonio_Canal)_-_The_Bucintoro_at_the_Molo_on_Ascension_Day_-_Google_Art_Project_(_AGPvVoUXqRRYw).jpg|128x128px|''The Bucintoro at the Molo on Ascension Day'']] |Il-Bucintoro fil-Moll f'Jum Tlugħ is-Sema |1760 |Dulwich Picture Gallery, Londra, l-Ingilterra |- | |Porta Portello, Padova |1760 |Il-Mużew Thyssen-Bornemisza, Madrid, Spanja |- |[[File:Canaletto_-_The_Bucintoro_at_the_Molo_on_Ascension_Day_Cat292.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Bucintoro_at_the_Molo_on_Ascension_Day_Cat292.jpg|128x128px|''The Bucintoro at the Molo on Ascension Day'']] |Il-Bucintoro fil-Moll f'Jum Tlugħ is-Sema |1760 |Dulwich Picture Gallery, Londra, l-Ingilterra |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_View_through_a_Baroque_Colonnade_into_a_Garden,_1760-1768_-_Google_Art_Project.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_View_through_a_Baroque_Colonnade_into_a_Garden,_1760-1768_-_Google_Art_Project.jpg|128x128px|''View through a Baroque Colonnade into a Garden'']] |Veduta minn Kolonnata [[Barokk|Barokka]] li tagħti għal Ġnien |1760–1768 |Albertina, l-Awstrija |- |[[File:Canaletto_-_The_Doge_and_Grand_Council_in_Sala_del_Maggior_Consiglio_-_KMS3898_-_Statens_Museum_for_Kunst.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_The_Doge_and_Grand_Council_in_Sala_del_Maggior_Consiglio_-_KMS3898_-_Statens_Museum_for_Kunst.jpg|128x128px|''The Doge and Grand Council in Sala del Maggior Consiglio'']] |Id-Doge u l-Gran Kunsill fis-Sala tal-Kunsill Maġġuri |1763 |Statens Museum for Kunst, id-[[Danimarka]] |- |[[File:Canaletto_-_Doge_of_Venice_Departing_for_the_Lido.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Doge_of_Venice_Departing_for_the_Lido.jpg|128x128px|''Doge of Venice Departing for the Lido'']] |It-Tluq tad-Doge ta' Venezja Departing lejn il-Lido |1763–67 |British Museum, Londra |- |[[File:Canaletto_-_Santa_Maria_Zobenigo.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canaletto_-_Santa_Maria_Zobenigo.jpg|128x128px]] |Santa Maria Zobenigo |c. 1765 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Scala_dei_Giganti_-_WGA03967.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Scala_dei_Giganti_-_WGA03967.jpg|185x185px]] |Scala dei Giganti |għall-ħabta tal-1765 |Kollezzjoni Privata |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Perspective_View_with_Portico_-_WGA03965.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_Perspective_View_with_Portico_-_WGA03965.jpg|166x166px]] |Perspettiva b'Portiku |1765 |Gallerie dell'Accademia, Venezja, l-Italja |- | |Kapriċċ b'Kolonnata fuq ġewwa ta' Palazz |1765 |Il-Mużew Thyssen-Bornemisza, Madrid, Spanja |- | |L-Iskola ta' San Mark |1765 |Il-Mużew Thyssen-Bornemisza, Madrid, Spanja |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_San_Marco_-_the_Crossing_and_North_Transept,_with_Musicians_Singing_-_WGA03991.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canal,_il_Canaletto_-_San_Marco_-_the_Crossing_and_North_Transept,_with_Musicians_Singing_-_WGA03991.jpg|153x153px]] |Il-Bażilika ta' San Mark minn ġewwa b'mużiċisti jkantaw |1766 |Kunsthalle [[Amburgu|Hamburg]], il-Ġermanja |- |[[File:Bemberg_Fondation_Toulouse_-_Vue_de_Mestre_-_Canaletto_-_ca_1740_-_Inv_1010.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bemberg_Fondation_Toulouse_-_Vue_de_Mestre_-_Canaletto_-_ca_1740_-_Inv_1010.jpg|128x128px]] |Veduta ta' Mestre |qabel l-1768 |Fondazzjoni Bemberg, Franza |- |[[File:Bemberg_Fondation_Toulouse_-_Vue_de_Dolo_-_Canaletto_ca_1740_-_Inv_1011.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bemberg_Fondation_Toulouse_-_Vue_de_Dolo_-_Canaletto_ca_1740_-_Inv_1011.jpg|128x128px]] |Veduta ta' Dolo |qabel l-1768 |Fondazzjoni Bemberg, Franza |- |[[File:Giovanni_Antonio_Canaletto_-_Teilansicht_der_Piazza_San_Marco_in_Venedig.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giovanni_Antonio_Canaletto_-_Teilansicht_der_Piazza_San_Marco_in_Venedig.jpg|128x128px]] |Il-Pjazza ta' San Mark, Venezja |1768 | |} == Referenzi == b1kxwpkxmbkx78y6ryjiappa5ntxmii 2 34015 332470 330572 2026-09-25T14:43:56Z SamuelZammit 25034 332470 wikitext text/x-wiki {{Babel|mt|en|fr-2|it-1|ar-1}} Hello, jisimni Samuel Zammit. Trabbejt u ngħix ġo [[Malta]], fir-raħal tal-Mosta. [[Stampa:Malta Mosta 2011-10-05 16-13-07.JPG|daqsminuri|Ir-[[Bażilika ta' Santa Marija Assunta, Mosta|Rotunda tal-Mosta]] fil-pjazza prinċipali tal-[[Mosta]].]] Studjajt il-matematika u s-statistika fl-[[Università ta' Malta]] u għandi interess partikolari fl-istorja Maltija u b'mod iktar ġenerali fi proġetti komunitarji (speċjalment [[:en:OpenStreetMap|OpenStreetMap]]). == Artikli li Ħloqt/Traduċejt == === Personaġġi === ==== Arkitettura ==== * [[Gio Maria Camilleri]] * [[Giorgio Grognet de Vassé]] (traduzzjoni) ==== Mediċina/Saħħa ==== *[[Evelyn Agius Calleja]] (nebbieta) *[[Ferdinand Calleja]] (nebbieta) *[[Victor Calvagna]] (nebbieta) ==== Mużika ==== * [[Anthony Sammut]] * [[Antonio Miruzzi]] * [[Pawlu Miruzzi]] (primarjament ibbażata fuq il-paġna ta' [[M3P]]) ==== Reliġjon ==== * [[Bartolomeo Bezzina]] * [[Dun Karm Sciberras|Carmelo Sciberras]] * [[Ġakbu Chetcuti]] * [[Ġwanni Debono]] ==== Storja ==== * [[Silvestru Fiteni]] (nebbieta) === Arkitettura === ==== Militari ==== * [[Batterija tat-Tarġa]] (traduzzjoni) * [[Fortizza tal-Mosta]] (traduzzjoni) * [[Fortizza ta' Binġemma]] (traduzzjoni) * [[Fortizza ta' Madalena]] (traduzzjoni) * [[Radar ta' Ħad-Dingli]] (traduzzjoni) * [[Il-Widna (Mera Akustika)]] (traduzzjoni) ==== Reliġjon ==== * [[Bażilika ta' Santa Marija Assunta, Mosta]] (artiklu separat b'iktar dettalji minflok sezzjoni fl-artiklu fuq il-[[Mosta]]) ==== Oħrajn ==== * [[Kumpless White Rocks]] (traduzzjoni) * [[Sptar Ġenerali ta' Għawdex]] (traduzzjoni + iktar kontenut) === Ġeografija === ==== Lokalitajiet/Postijiet f'Malta ==== * [[Bidnija]] (traduzzjoni) * [[Pwales]] (traduzzjoni) * [[Siġġiewi]] (traduzzjoni - il-verżjoni l-antika tal-artiklu kellha biss sentenza waħda) ==== Trasport ==== * [[Assoċjazzjoni Trasport Pubbliku]] (traduzzjoni) == Proġetti li qed naħdem fuqhom bħalissa == * L-etimoloġija tal-ismijiet tat-toroq f'Malta ** Ħafna drabi, toroq Maltin huma msemmijin wara persuni jew oġġetti; jistgħu jiżdiedu referenzi għal dan fl-artikli rispettivi, jinħolqu artikli fejn ma jeżistux, jew jiġu tradotti artikli minn lingwi oħrajn tal-Wikipedija. ** Issir konnessjoni bejn Wikidata u OpenStreetMap, fejn kull triq tkun abbonata ma' oġġett tal-Wikidata li jispjega l-oriġini tal-isem. Dawn jistgħu jiġu vviżwalizzati [https://etymology.dsantini.it/#14.39477,35.93693,10.3,feature_source,overpass_osm_all_wd+wd_direct,stamen_toner_lite,etymology,2025 hawnhekk] u [https://mapcomplete.org/etymology.html hawnhekk], sa bħalissa saret parti mdaqqsa mit-tramuntana ta' Malta. == Proġetti/Suġġetti li nixtieq naħdem fuqhom == * L-istorja Maltija (partikolarment is-sekli 19 u 20) * Il-mużika (speċjalment dik klassika) * Il-matematika u l-istatistika lqhmlu79yt9gbd4qgtq0d6k4bob611a 0 34089 332469 332121 2026-09-25T13:35:29Z ToniSant 4257 /* Settembru */ +GG 332469 wikitext text/x-wiki '''Din hija lista ta' nies notevoli Maltin li mietu fl-2026.''' F'din il-lista jidhru biss ismijiet ta' nies li l-mewt tagħhom hija kkonfermata peremezz ta' rapport/i minn sorsi verifikabbli. Żidiet bla referenza għal sors verifikabbli jitneħħew minn hawn u jitpoġġew fil-[[Diskussjoni:Nies Maltin li mietu fl-2026|paġna ta' diskussjoni]] sakemm jiġu verifikati sew. Dwar kull persuna jinġabru biss dawn id-dettalji hawn: * Data: Isem u Kunjom, età (jew "??" meta din mhux magħrufa), għal xiex inhi magħrufa l-persuna, kawża tal-mewt (m'għandu jiddaħħal xejn meta mhux magħrufa uffiċjalment) - tagħrif ieħor f'każ ta' persuna li mhux inkluża f'Wikidata (eż. data tat-twelid), referenzi (għandu jkun hemm aktar minn waħda f'każ ta' nies aktar notevoli) '''''Nota:''' id-data tal-mewt m'għandix tkun dik ta' meta tħabbret imma ta' meta seħħet.'' ---- == Jannar == * 2: [[Tony Carr]], 98, mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tony-carr-pioneering-maltese-jazz-drummer-dies.1121949|titlu=Tony Carr, Maltese jazz drummer to the stars, dies|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-01-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-perkussjonist-tony-carr-george-caruana-jmut-fl-eta-ta-98-sena/|titlu=Il-perkussjonist Tony Carr (George Caruana) jmut fl-età ta’ 98 sena|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/01/02/tony-carr-passes-away/|titlu=Renowned Maltese drummer, Tony Carr, passes away aged 98|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-01-02|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/138938/maltese_jazz_great_tony_carr_dies_aged_98|titlu=Maltese jazz great Tony Carr dies aged 98|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=2 Jannar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-02/local-news/Maltese-jazz-legend-Tony-Carr-passes-away-aged-98-6736286044|titlu=Maltese jazz legend, Tony Carr, passes away aged 98 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-ta-98-sena-d-drummer-malti-tony-carr/|titlu=Imut ta' 98 sena d-drummer Malti Tony Carr|data=2026-01-02|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-ta-98-sena-d-drummer-famuz-malti-tony-carr-li-daqq-mal-akbar-stilel-muzikali/|titlu=Imut ta’ 98 sena d-drummer famuż Malti Tony Carr li daqq mal-akbar stilel mużikali|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=3 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.melodija.eu/post/tony-carr-george-caruana-maltese-jazz-pioneer-dies-at-98|titlu=Tony Carr (George Caruana): Maltese Jazz Pioneer Dies at 98|kunjom=Mifsud|isem=Noel|data=2026-01-05|sit=Melodija|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.sussexexpress.co.uk/news/fond-tribute-on-death-of-drummer-who-played-with-the-greats-5465983|titlu=Fond tribute on death of drummer who played with the greats|kunjom=Hewitt|isem=Phil|data=2026-01-10|sit=SussexWorld|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-10}}</ref> * 5: [[George Spiteri]], 90, mużiċist u l-ewwel leader tal-[[Orkestra Filarmonika ta' Malta]] (twieled: 20 ta’ Lulju 1935) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-6-2026.1122080|titlu=Announcements − January 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-george-spiteri-l-ewwel-leader-tal-orkestra-filarmonika-ta-malta/|titlu=Imut George Spiteri, l-ewwel leader tal-Orkestra Filarmonika ta’ Malta|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/reel/1540894257190704/?t=49|titlu=MPO: Protagonisti - George Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Joe Julian|data=6 Jannar 2026|sit=Facebook}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/a-real-gentleman-good-musician-violinist-george-spiteri-dies-aged-90.1122103|titlu='A real gentleman': trailblazing violinist George Spiteri dies at 90|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref> * 6: [[Thomas Farrell]], 89, għalliem u l-ewwel sindku ta' Ħaż Żabbar <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/thomas-farrell-first-mayor-zabbar-dies-aged-89.1122141|titlu=Thomas Farrell, first mayor of Żabbar, dies aged 89|kunjom=|isem=|data=2026-01-07|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-07}}</ref> * 14: [[Paul Chetcuti Caruana]], 77, tabib u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-deputat-laburista-t-tabib-paul-chetcuti-caruana/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Deputat Laburista t-Tabib Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=14 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-mp-paul-chetcuti-caruana-dies.1122497|titlu=Mosta doctor Paul Chetcuti Caruana, targeted by 1977 letter bomb, dies aged 77|kunjom=Calleja|isem=Claudia|data=2026-01-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-14/local-news/Paul-Chetcuti-Caruana-who-survived-letter-bomb-attempt-in-1977-dies-6736286334|titlu=Paul Chetcuti Caruana, who survived letter-bomb attempt in 1977, dies - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-15}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/parliament-pays-tribute-mosta-doctor-pl-mp-paul-chetcuti-caruana.1123482|titlu=Parliament pays tribute to Mosta doctor and PL MP Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-02-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-02}}</ref> * 20: [[Matthew Wismayer]], 53, fundatur ta' Schools for Africa (Malta) Foundation <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/matthew-wismayer-schools-africa-foundation-entrepreneur-dies.1122791|titlu=Matthew Wismayer, who turned a cancer diagnosis into inspiration, dies aged 53|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-01-20|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-matthew-wismayer-il-mohh-wara-progett-biex-jigu-meghjuna-tfal-fl-afrika/|titlu=Imut Matthew Wismayer, il-moħħ wara proġett biex jiġu megħjuna tfal fl-Afrika|kunjom=|isem=|data=2026-01-20|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/malta/founder-of-prince-princess-malta-matthew-wismayer-passes-away/|titlu=Founder Of 'Prince & Princess Malta' Matthew Wismayer Passes Away|kunjom=Spiteri|isem=Rebecca Scalvini|data=2026-01-20|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/matthew-wismayer-passes-away-aged-53|titlu=Maltese Entrepreneur Matthew Wismayer passes away at 53|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-21-2026.1122811|titlu=Announcements – January 21, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> * 20: [[George Callus]], 88, ko-fundatur tal-Comtec (twieled: 8 ta' Settembru 1937) <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/comtec-co-founder-george-callus-has-passed-away|titlu=Comtec Co-Founder George Callus has passed away|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ir-ragel-ta-amy-callus-orlando-mrs-axiak-ta-simpatici/|titlu=Imut ir-raġel ta’ Amy Callus Orlando, Mrs Axiak ta’ Simpatiċi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/nimmissjak-immens-ghaziz-l-attrici-amy-callus-thabbar-it-telfa-ta-zewgha-george/|titlu="Nimmissjak Immens, Għażiż" - L-Attriċi Amy Callus Tħabbar It-Telfa Ta' Żewġha George|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-01-22|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-23-2026.1122923|titlu=Announcements – January 23, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> == Frar == * 4: [[Alfred Abela]], 80, eks-assistent kummissarju tal-pulizija <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-assistent-kummissarju-tal-pulizija-alfred-abela/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Assistent Kummissarju tal-Pulizija Alfred Abela|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 5: [[Philip Farrugia Randon]], 76, avukat u kittieb li ħoloq il-karattru ta' Puttinu <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/dedicated-patriot-philip-farrugia-randon-dies.1123612|titlu='Dedicated patriot' Philip Farrugia Randon dies|kunjom=|isem=|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-6-2026.1123652|titlu=Announcements − February 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-dr-philip-farrugia-randon-avukat-u-awtur-li-holoq-il-karattru-puttinu/|titlu=Imut Dr Philip Farrugia Randon, avukat u awtur li ħoloq il-karattru Puttinu|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-02-05|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-philip-farrugia-randon.1124083|titlu=Appreciation: Philip Farrugia Randon|kunjom=De Bono|isem=Anthony|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 5: [[Helen Micallef]], 75, kantanta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/helen-micallef-eurovision-1972-singer-dies-aged-75.1123643|titlu=Helen Micallef, Eurovision 1972 singer, dies aged 75|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-helen-micallef-l-ewwel-maltija-fil-eurovision/|titlu=Tmut Helen Micallef, l-ewwel kantanta Maltija fil-Eurovision|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=5 Frar 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/139589/veteran_singer_helen_micallef_dies_aged_75|titlu=Veteran singer Helen Micallef dies aged 75|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=5 Frar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/helen-micallef-tinghata-l-ahhar-tislima-ghada-s-sibt/|titlu=Helen Micallef tingħata l-aħħar tislima għada s-Sibt|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-05/local-news/Helen-Micallef-first-Maltese-woman-at-Eurovision-dies-at-75-6736286990|titlu=Helen Micallef, first Maltese woman at Eurovision, dies at 75 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/iccelebrata-l-hajja-tal-kantanta-helen-micallef/|titlu=Iċċelebrata l-ħajja tal-kantanta Helen Micallef|kunjom=Falzon|isem=Anton|data=7 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 8: [[Paul Aquilina]], 94, Ġiżwita Malti bbażat fl-Indja <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-fr-paul-aquilina-l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja/|titlu=Imut Fr Paul Aquilina – l-aħħar Ġiżwita Malti fl-Indja|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=8 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja-jkanta-l-ghanjiet-tal-milied/|titlu=L-aħħar Patri Ġiżwita Malti fl-Indja jkanta l-Għanjiet tal-Milied|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=25 Diċembru 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/mort-l-indja-biex-narah-jordna-sacerdot-u-kantajt-bil-malti-waqt-il-funeral-ta-fr-aquilina/|titlu=“Mort l-Indja nara żagħżugħ jiġi ordnat qassis, u spiċċajt inkanta bil-Malti fil-funeral ta’ Fr Aquilina”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-15-2026.1124084|titlu=Announcements – February 15, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 10: [[Lina Brockdorff|Lina Brockdorff,]] 95, kittieba <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/awardwinning-writer-lina-brockdorff-dies-aged-96.1123850|titlu=Novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-02-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-awtrici-lina-brockdorff-fl-eta-ta-95-sena/|titlu=Tmut l-awtriċi Lina Brockdorff fl-età ta' 95 sena|data=2026-02-10|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbret-il-mewt-tax-xandara-u-l-kittieba-lina-brockdorff/|titlu=Tħabbret il-mewt tax-xandara u l-kittieba Lina Brockdorff|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=10 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-10/local-news/Maltese-novelist-and-playwright-Lina-Brockdorff-dies-aged-95-6736287109|titlu=Maltese novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-10}}</ref> * 10: [[Achille Cauchi]], 86, monsinjur Għawdxi, ħu l-Isqof [[Nikol Cauchi]] <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-monsinjur-achille-cauchi/|titlu=Imut Monsinjur Achille Cauchi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/mons-achille-cauchi-10-02-2026|titlu=Mons. Achille Cauchi - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Laurence Grech]], 77, ġurnalist u eks-editur tas-Sunday Times of Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-times-malta-editor-laurence-grech-dies-aged-77.1124107|titlu=Former Times of Malta editor Laurence Grech dies, aged 77|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-laurence-grech-il-ggant-tal-gurnalizmu-l-eks-editur-tat-times-of-malta/|titlu=Imut Laurence Grech, “il-ġgant tal-ġurnaliżmu”, l-eks-editur tat-Times of Malta|data=15 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-16-2026.1124125|titlu=Announcements – February 16, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-16|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/laurence-grech-15-02-2026|titlu=Laurence Grech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Esmeralda Galea Camilleri]], 37, mużiċista <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/hafna-mahsuda-bil-mewt-tal-muzicista-brava-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=Ħafna Maħsuda Bil-Mewt Tal-Mużiċista Brava Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-02-16|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/kont-titpaxxa-tismaghha-tmut-il-muzicista-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=“Kont titpaxxa tismagħha” – tmut il-mużiċista Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=16 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 16: [[Mario Bonnici]], 76, kantant <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-kanzunetta-li-kont-iddedikaktli-se-tibqa-fqalbi-imut-il-kantant-mario-bonnici/|titlu=“Il-kanzunetta li kont iddedikajtli se tibqa’ f’qalbi” – imut il-kantant Mario Bonnici|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 18: [[Julian Attard]], 44, amministratur tal-futbol ma' [[Marsaxlokk FC]] u [[Floriana FC]] (twieled fis-27 ta' Novembru 1981) <ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/02/18/former-marsaxlokk-and-floriana-fc-administrator-julian-attard-dies/|titlu=Former Marsaxlokk and Floriana FC administrator Julian Attard dies|kunjom=Lia|isem=Gianluca|data=2026-02-18|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-02-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/hallejtna-kmieni-wisq-habib-imut-julian-attard-tat-tim-tal-futbol-ta-marsaxlokk/|titlu=“Ħallejtna kmieni wisq ħabib” – imut Julian Attard, tat-tim tal-futbol ta’ Marsaxlokk|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=18 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 23: [[Manuel Casha]], 81, mużiċist, kittieb, u folklorista <ref> {{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-muzicist-manuel-casha-fl-awstralja/ |sit=ONEnews|data=24 Frar 2026|isem=Josef|kunjom=Caruana|lingwa=mt|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u mużiċist Manuel Casha fl-Awstralja}}</ref> * 28: [[Mario Buhagiar]], 81 professur tal-istorja tal-arti <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/mario-buhagiar-founder-art-history-department-dies-aged-81.1124795|titlu=Mario Buhagiar, founder of art history department dies aged 81|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-03-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/03/02/prof-mario-buhagiar/|titlu=Founder of the arts History Department – Professor Mario Buhagiar passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2 Marzu 2026|sit=The Maltese Herald|lingwa=en}}</ref> == Marzu == * 8: [[Joseph Gatt (Caritas)|Joseph Gatt]], 81, pijunier fir-riabilitazzjoni tad-drogati f'Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-gatt-drug-rehabilitation-pioneer-dies-aged-81.1125168|titlu=Joseph Gatt, drug rehabilitation pioneer, dies aged 81|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/segwi-meta-konna-fl-infern-habba-d-droga-joe-kien-anglu-kustodju/|titlu=Segwi: “Meta konna fl-infern ħabba d-droga Joe kien anġlu kustodju”|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=9 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 13: [[Luciano Bonello Bianco]], 72, propjetarju ta' Luciano Restaurant <ref>{{Ċita web|url= https://timesofmalta.com/article/announcements-march-15-2026.1125478 |titlu=Announcements|sit=Times of Malta|data-aċċess=2026-03-15}}</ref> * 21: [[Charles Micallef St John]], 81, kittieb u eks-kunsillier tal-Gżira <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-awtur-charles-micallef-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St John|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=21 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/21/imut-l-awtur-chaf-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St. John|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-03-21|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 22: [[Calvin Brincat]], 32, parteċipant fil-programm tat-television ''Hazzzard'', kanċer <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-calvin-brincat-li-ggieled-2-tipi-ta-kancer-u-kien-ippartecipa-fhazzzard/|titlu=Imut Calvin Brincat li ġġieled 2 tipi ta' kanċer u kien ipparteċipa f'HazZzard|data=2026-03-23|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-iz-zaghzugh-calvin-brincat-ta-hazzzard/|titlu=Imut iż-żagħżugħ Calvin Brincat ta’ HazZzard|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=23 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tributes-paid-truly-sensitive-soul-cancer-patient-calvin-brincat.1125893|titlu=Tributes paid to 'truly sensitive soul', cancer victim Calvin Brincat|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 29: [[Elio Lombardi]], 92, kittieb u direttur tal-films <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/prolific-filmmaker-author-elio-lombardi-dies-aged-92.1126197|titlu=Prolific film-maker, author Elio Lombardi dies aged 92|kunjom=|isem=|data=2026-03-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-awtur-tal-kotba-u-direttur-tal-films-elio-lombardi/|titlu=Imut l-awtur tal-kotba u direttur tal-films Elio Lombardi|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-03-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/29/tithabbar-il-mewt-ta-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Elio Lombardi fl-età ta' 92 sena|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-03-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-attur-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u attur Elio Lombardi fl-età ta’ 92 Sena|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=29 Marzu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-elio-lombardi-figura-prominenti-fil-films-u-l-letteratura-maltija/|titlu=Imut Elio Lombardi, figura prominenti fil-films u l-letteratura Maltija|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=29 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-03-29/local-news/Maltese-author-and-film-director-Elio-Lombardi-dies-aged-92-6736288379|titlu=Maltese author and film director Elio Lombardi dies aged 92 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbar-meta-se-jinghata-l-ahhar-tislima-elio-lombardi/|titlu=Tħabbar meta se jingħata l-aħħar tislima Elio Lombardi|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=1 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ara-elio-dejjem-gharaf-li-kien-mimli-doni-minn-alla/|titlu=Ara: “Elio dejjem għaraf li kien mimli doni minn Alla”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=8 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tinghata-l-ahhar-tislima-lil-elio-lombardi-ikona-fid-drama-maltija/|titlu=Tingħata l-aħħar tislima lil Elio Lombardi … ikona fid-drama Maltija|kunjom=Camilleri|isem=Enrique|data=8 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> == April == * 2: [[Edmond Zarb]], 81, kittieb u mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/02/tithabbar-il-mewt-tal-muzicist-u-awtur-edmond-zarb/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-mużiċist u awtur Edmond Zarb|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-02|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tajt-kontribut-lill-kultura-maltija-imut-l-awtur-u-pjanist-edmond-zarb|titlu=“Tajt kontribut lill-kultura Maltija” – imut l-awtur u pjanist Edmond Zarb|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 6: [[Graziella Castillo]], 47, direttur tal-Aġenzija Appoġġ <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/graziella-castillo-director-agenzija-appogg-dies-aged-47.1126547|titlu=Graziella Castillo, director of Agenzija Appoġġ, dies aged 47|kunjom=|isem=|data=2026-04-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-graziella-castillo-direttrici-tal-agenzija-appogg/|titlu=Tmut Graziella Castillo – Direttriċi tal-Aġenzija Appoġġ|data=6 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 11: [[Colin Willis]], 81, eks-kummissajru Awstraljan għal Malta u attur <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-13/local-news/Well-known-actor-Colin-Willis-passes-away-aged-81-6736288759|titlu=Well-known actor Colin Willis passes away aged 81 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-04-13}}</ref> * 12: [[Aurelio Belli]], 49, mużiċist u arranġatur <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/musician-mpo-manager-aurelio-belli-dies-aged-49.1126829|titlu=Musician and MPO manager Aurelio Belli dies, aged 49|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-04-12|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://slippedisc.com/2026/04/malta-mourns-maestro-49/|titlu=Malta mourns maestro, 49|kunjom=lebrecht|isem=Norman|data=12 April 2026|sit=Slipped Disc|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-12/local-news/Maestro-Aurelio-Belli-dies-aged-49-6736288731|titlu=Maestro Aurelio Belli dies, aged 49 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/140933/maestro_aurelio_belli_dies_at_49_|titlu=Maestro Aurelio Belli dies at 49|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=12 April 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-il-maestro-aurelio-belli/|titlu=Imut il-Maestro Aurelio Belli|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=12 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-is-surmast-aurelio-belli/|titlu=Imut is-Surmast Aurelio Belli|kunjom=|isem=|data=2026-04-12|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-maestro-aurelio-belli-fl-eta-ta-49-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Maestro Aurelio Belli fl-età ta’ 49 sena|kunjom=Sacco Baldacchino|isem=Kimberley|data=12 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/12/tithabbar-il-mewt-tas-surmast-aurelio-belli/|titlu=Titħabbar il-mewt tas-Surmast Aurelio Belli|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-12|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-maestro-aurelio-belli-jinghata-l-ahhar-tislima|titlu=Tislima lill-Maestro Aurelio Belli: “Mela s-silenzju b’ħajja ta’ noti”|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=18 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Desmond Morris]], 98, etoloġista Ingliż li għex f'Malta (1968–1974) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/desmond-morris-famous-zoologist-author-painter-malta-past-dies-98.1127264|titlu=Desmond Morris, famous zoologist, author and painter with Malta past, dies at 98|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-04-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-21}}</ref> * 24: [[Mary Grech]], 88, attriċi u xandara <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/veteran-actress-mary-grech-dies-aged-88.1127413|titlu=Veteran actress Mary Grech dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-04-24|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-attrici-u-prezentatrici-mary-grech/|titlu=Tmut l-attriċi u preżentatriċi Mary Grech|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=24 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-eks-prezentattrici-televiziva-mary-grech/|titlu=Tmut l-eks preżentattriċi televiżiva Mary Grech|kunjom=Attard|isem=Francesca|data=2026-04-24|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/24/tmut-mary-grech-pijufniera-tax-xandir-u-fost-l-ewwel-ucuh-tat-televizjoni-maltija/|titlu=Tmut Mary Grech, attriċi, pijuniera tax-xandir u fost l-ewwel uċuħ tat-televiżjoni Maltija|kunjom=Abdilla|isem=Raymond|data=2026-04-24|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref> == Mejju == * 1: [[Dolindo Cassar]], 83, xandar u eks-president tas-[[Soċjetà Filarmonika La Stella]] u tat-[[Teatru Astra]] <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/tislima-lil-dolindo-cassar-li-ghadda-ghall-hajja-ta-dejjem-figura-li-halliet-marka-kbira-fil-kultura-ghawdxija/|titlu=Tislima Lil Dolindo Cassar Li Għadda Għall-Ħajja Ta’ Dejjem - Figura Li Ħalliet Marka Kbira Fil-Kultura Għawdxija|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-05-05|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.stgeorge.org.mt/events/funeral-of-dolindo-cassar/|titlu=Funeral of DOLINDO CASSAR|data=2026-05-03|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-dolindo-cassar.1129615|titlu=Appreciation: Dolindo Cassar|kunjom=Spiteri|isem=Charles|data=2026-06-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Noel Galea Bason]], 71, skultur <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/15/imut-l-artist-noel-galea-bason/|titlu=Imut l-artist Noel Galea Bason|kunjom=|isem=|data=2026-05-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/artist-noel-galea-bason-dies-aged-71.1128464|titlu=Artist Noel Galea Bason dies aged 71|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-05-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-noel-galea-bason-furjaniz-moghni-btalenti-artistici-varji/|titlu=Imut Noel Galea Bason, Furjaniż mogħni b’talenti artistiċi varji|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=15 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Norbert Ellul Vincenti]], 88, patri Franġiskan, għalliem u kittieb <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/19/imut-p-norbert-ellul-vincenti-ofm/|titlu=Imut P. Norbert Ellul Vincenti OFM|kunjom=|isem=|data=2026-05-19|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-patri-norbert-ellul-vincenti/|titlu=Imut Patri Norbert Ellul Vincenti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=19 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 22: [[Franco Fenech]], 47, ko-eredi ta' Tumas Group <ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/franco-fenech-22-05-2026|titlu=Franco Fenech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=22 Mejju 2026|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tumas-group-director-franco-fenech-dies.1128869|titlu=Tumas Group heir Franco Fenech dies|kunjom=|isem=|data=2026-05-22|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/142011/franco_fenech_yorgen_fenechs_older_brother_passes_away|titlu=Franco Fenech, Yorgen Fenech's older brother, passes away|kunjom=Farrugia|isem=Matthew|data=22 Mejju 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/05/22/franco-fenech-dies-with-drug-overdose/|titlu=Franco Fenech dies by drug overdose|kunjom=Camilleri|isem=Mark|data=2026-05-22|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-07}}</ref> * 26: [[Benny Muscat]], 86, sid ta' diversi ristorant <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/goodbye-nonno-renowned-restaurateur-benny-muscat-dies.1129052|titlu='Goodbye Nonno' – renowned restaurateur Benny Muscat dies|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-05-26|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-benny-muscat-il-qalb-wara-ta-marija-palazzo-pescatore-u-trattoria-del-nonno/|titlu=Imut Benny Muscat, il-qalb wara Ta’ Marija, Palazzo Pescatore u Trattoria del Nonno|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=26 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/benny-muscat-26-05-2026|titlu=Benny Muscat - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-28}}</ref> * 28: [[Rose Riolo]], 90, attriċi <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-eks-attrici-rose-riolo/|titlu=Tmut l-eks attriċi Rose Riolo|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=28 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-29-2026.1129195|titlu=Announcements – May 29, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-05-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> * 28: [[Ray Ghigo Laferla]], ??, imprenditur u DJ <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ray-ghigo-laferla-eks-dj-tal-griffin-u-fundatur-tal-ghigos-disco/|titlu=Imut Ray Ghigo Laferla, eks DJ tal-Griffin u fundatur tal-Ghigos Disco|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=29 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> == Ġunju == * 4: [[Jonathan Cardona]], 47, eks-CEO tal-[[Enemalta]] <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-enemalta-ceo-residency-malta-head-jonathan-cardona-dies.1129476|titlu=Former Enemalta CEO, Residency Malta head Jonathan Cardona dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-kap-ezekuttiv-tal-enemalta-u-residenza-malta-jonathan-cardona/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Kap Eżekuttiv tal-Enemalta u Residenza Malta Jonathan Cardona|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Ġunju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/142318/former_joseph_muscat_aide_jonathan_cardona_passes_away_|titlu=Former Joseph Muscat aide Jonathan Cardona passes away|kunjom=Azzopardi|isem=Karl|data=4 Ġunju 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-eks-kap-tal-enemalta-u-tal-programm-tac-cittadinanza-jonathan-cardona/|titlu=Imut l-eks kap tal-Enemalta u tal-programm taċ-ċittadinanza Jonathan Cardona|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=4 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/ara-il-pm-jinhasad-bil-mewt-ta-jonathan-cardona-waqt-il-gurament-tal-hatra-tal-membri-tal-kabinett/|titlu=ARA: il-PM jinħasad bil-mewt ta' Jonathan Cardona waqt il-ġurament tal-ħatra tal-membri tal-Kabinett|data=2026-06-04|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-04/local-news/CEO-of-Residency-Malta-Agency-Jonathan-Cardona-dies-6736290235|titlu=CEO of Residency Malta Agency, Jonathan Cardona, passes away - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref> * 5: [[Olivia Dow]]: ??, żeffiena u għalliema tal-ballet <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/renowned-ballet-teacher-olivia-dow-dies.1129558|titlu=Renowned ballet teacher Olivia Dow dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-olivia-dow.1129901|titlu=Appreciation: Olivia Dow|kunjom=Chetcuti|isem=Kristina|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 8: [[Antonio Briguglio]], 91, referee tal-futbol <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/sport/imut-l-ex-referee-internazzjonali-tonio-briguglio/|titlu=Imut l-ex-referee internazzjonali Tonio Briguglio|kunjom=Cossai|isem=Peter|data=2026-06-08|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/sports/football/142408/former_referee_antonio_briguglio_dies_|titlu=Former referee Antonio Briguglio dies|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/06/08/maltese-legendary-referee-tonio-briguglio-dies-aged-91/|titlu=Maltese legendary referee Tonio Briguglio dies, aged 91|kunjom=Camilleri|isem=Valhmor|data=2026-06-08|sit=SportsDesk|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Josephine Xuereb]], ??, attivita u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-pn-election-candidate-dies.1129912|titlu=Former PN election candidate dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/14/tithabbar-il-mewt-ta-josephine-xuereb/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Josephine Xuereb|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-14/local-news/Former-PN-candidate-Josephine-Xuereb-dies-6736290504|titlu=Former PN candidate Josephine Xuereb dies|data=14 Ġunju 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/17/josephine-xuereb-kienet-mara-li-uzat-it-talenti-taghha-biex-tkattar-il-gid/|titlu="Josephine Xuereb kienet mara li użat it-talenti tagħha biex tkattar il-ġid"|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-06-17|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 18: [[Helen Borg]], ??, eks President tal-Kunsill tal-Iskola għat-Tagħlim Tul il-Ħajja u eks Kap tal-Iskola Vincenzo Borg Brared, marda tal-Parkinson's <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/riptmut-helen-borg-eks-president-tal-kunsill-tal-iskola-ghat-taghlim-tul-il-hajja-u-eks-headteacher-ta-birkirkara/|titlu=Tmut Helen Borg, Eks President Tal-Kunsill Tal-Iskola Għat-Tagħlim Tul Il-Ħajja U Eks Headteacher Ta’ Birkirkara|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-06-19|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 21: [[Żeppi l-Ħafi|Joseph Fenech]], 71, kriminal magħruf bħala Żeppi l-Ħafi <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-fenech-known-zeppi-lhafi-dies-aged-71.1130234|titlu=Joseph Fenech, known as Żeppi l-Ħafi, dies aged 71|kunjom=|isem=|data=2026-06-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-21}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-joseph-fenech-maghruf-bhal-zeppi-l-hafi/|titlu=Imut Joseph Fenech, magħruf bħal Żeppi l-Ħafi|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=21 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-joseph-fenech-maghruf-bhala-zeppi-l-hafi/|titlu=Imut Joseph Fenech magħruf bħala Żeppi l-Ħafi|data=2026-06-21|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 22: [[Paul Fenech (kunsilleri)|Paul Fenech]], 79, kunsillier tas-Swieqi, artist u kowċ tal-basketball <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-swieqi-councillor-artist-basketball-coach-paul-fenech-dies.1130293|titlu=Former Swieqi councillor, artist and basketball coach, Paul Fenech dies aged 79|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-06-22|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/22/il-pn-isellem-il-memorja-ta-paul-fenech-li-serva-ghal-snin-twal-bhala-kunsillier-lokali-tal-pn-fi-swieqi/|titlu=Il-PN isellem il-memorja ta' Paul Fenech li serva għal snin twal bħala kunsillier lokali tal-PN fi Swieqi|kunjom=Borg|isem=Maria|data=2026-06-22|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/paul-fenech-22-06-2026|titlu=Paul Fenech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-25}}</ref> * 29: [[Antoinette Miggiani]], 88, sopran u għalliema tal-kant <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-is-sopran-u-ghallieam-tal-kant-antoinette-miggiani/|titlu=Tmut is-sopran u għalliema tal-kant Antoinette Miggiani|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/29/thabbret-il-mewt-tas-sopran-u-ghalliema-tal-kant-antoinette-miggiani/|titlu=Tħabbret il-mewt tas-sopran u għalliema tal-kant Antoinette Miggiani|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/antoinette-miggiani-soprano-teacher-dies-aged-88.1130669|titlu=Antoinette Miggiani, soprano, teacher dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-29/local-news/Renowned-Maltese-soprano-and-vocal-teacher-Antoinette-Miggiani-dies-aged-88-6736290961|titlu=Renowned Maltese soprano and vocal teacher Antoinette Miggiani dies aged 88|data=29 June 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/antoinette-miggiani-29-06-2026|titlu=Antoinette Miggiani|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=30 Ġunju 2026|sit=RIP.com.mt|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-antoinette-miggiani-19372026.1130913|titlu=Appreciation: Antoinette Miggiani (1937-2026)|kunjom=Said|isem=Mark|data=2026-07-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-05}}</ref> == Lulju == * 1: [[John Ripard Snr]], 96, baħħar Olimpiku <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-07-01/local-news/Sailing-icon-and-RMYC-Honorary-President-John-Ripard-Snr-Passes-Away-6736291009|titlu=Sailing icon and RMYC Honorary President John Ripard Snr dies, aged 96 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-07-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/john-ripard-snr-cofounder-rolex-middle-sea-race-dies-aged-96.1130762|titlu=John Ripard Snr, Olympian and co-founder of Rolex Middle Sea Race, dies aged 96|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-07-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/01/tithabbar-il-mewt-ta-john-ripard-pijunier-tal-ibburdjar-fmalta/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' John Ripard...pijunier tal-ibburdjar f'Malta|kunjom=|isem=|data=2026-07-01|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-july-3-2026.1130831|titlu=Announcements – July 3, 2026|data=3 Lulju 2026|sit=Times of Malta|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/john-c-ripard-01-07-2026|titlu=John C Ripard|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=3 Lulju 2026|sit=RIP.com.mt|lingwa=en}}</ref> * 3: [[Carmen Vella]], 79, kantanta u xandara <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-carmen-vella-li-kienet-kantanta-u-xandara-ma-radju-malta/|titlu=Tmut Carmen Vella li kienet kantanta u xandara ma’ Radju Malta|data=3 Lulju 2026|sit=TVMnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kantanta-u-xandara-carmen-vella/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kantanta u xandara Carmen Vella|kunjom=Cini|isem=Luana|data=3 Lulju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-il-kantanta-carmen-vella/|titlu=Tmut il-kantanta Carmen Vella|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=3 Lulju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/kelli-x-xorti-nipprezenta-maghha-ghal-diversi-snin-il-programm-tar-radju-maltin-biss-in-neputija-bmessagg-lil-carmen-vella-li-hallietna/|titlu=“Kelli X-Xorti Nippreżenta Magħha Għal Diversi Snin Il-Programm Tar-Radju Maltin Biss” – In-Neputija B’Messaġġ Lil Carmen Vella Li Ħallietna|kunjom=Grech|isem=Matthea|data=3 Lulju 2026|sit=Gwida|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/07/04/farewell-carmen-vella-another-icon-of-the-maltese-song-scene-passes-away/|titlu=Farewell Carmen Vella - another icon of the Maltese song scene passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-07-04|sit=The Maltese Herald|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20260704130639/https://themalteseherald.com/2026/07/04/farewell-carmen-vella-another-icon-of-the-maltese-song-scene-passes-away/|arkivju-data=2026-07-04|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://sliema.news/local/carmen-vella-sliema-cabaret-legend-dies-at-79/|titlu=Carmen Vella, Sliema Cabaret Legend, Dies at 79|kunjom=Camilleri|isem=Paul|data=2026-07-04|sit=sliema.news|lingwa=en-MT|data-aċċess=2026-07-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-july-6-2026.1130957|titlu=Announcements – July 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-07-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.mt/obituary/carmen-portanier-03-07-2026|titlu=Carmen Portanier - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=www.rip.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-08}}</ref> * 14: [[Ryan Spiteri]], 47, DJ, avvelenament aċċidentali mill-monossidu tal-karbonju <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/two-found-dead-parked-car-marsascala.1131404|titlu=Two found dead in parked car in Marsascala|kunjom=|isem=|data=2026-07-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/dj-woman-died-accidental-carbon-monoxide-poisoning-probe-indicates.1131419|titlu=DJ and woman died of accidental carbon monoxide poisoning|kunjom=Zammit|isem=Mark Laurence|data=2026-07-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tributes-dj-ryan-spiteri-following-sudden-death.1131405|titlu=Tributes to DJ Ryan Spiteri after he is found dead in car with woman|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-07-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/news/local/ryan-spiteri-and-woman-believed-to-have-died-from-carbon-monoxide-poisoning/|titlu=Ryan Spiteri And Woman Believed To Have Died From Carbon Monoxide Poisoning|kunjom=Falzon|isem=Gabriel|data=2026-07-15|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/news/local/police-confirm-ryan-spiteri-and-woman-died-from-accidental-carbon-monoxide-poisoning/|titlu=Police Confirm Ryan Spiteri And Woman Died From Accidental Carbon Monoxide Poisoning|kunjom=Falzon|isem=Gabriel|data=2026-07-15|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/l-investigazzjoni-fil-mewt-taz-zewg-persuni-fkarozza-tindika-li-sehh-b-avvelenament-accidentali/|titlu=L-awtopsja turi li ż-żewġ persuni f'karozza f'Wied il-Għajn mietu b' avvelenament aċċidentali|kunjom=|isem=|data=2026-07-15|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/ragel-u-mara-jinstabu-mejta-fgaraxx-fwied-il-ghajn-eskluz-omicidju/|titlu=AĠĠORNAT: DJ Ryan Spiteri u mara ta' 41 sena jinstabu mejta f'garaxx f'Wied il-Għajn – eskluż omiċidju|data=2026-07-14|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tad-dj-mahbub-ryan-spiteri/|titlu=Titħabbar il-mewt tad-DJ maħbub Ryan Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=15 Lulju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/il-prim-ministru-jsellem-il-memorja-ta-ryan-spiteri/|titlu=Il-Prim Ministru jsellem il-memorja ta’ Ryan Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=15 Lulju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/15/ragel-umara-jinstabu-mejta-fkarozza/|titlu="Mhu se ninsewk qatt" - qraba u ħbieb isellmu lil Ryan Spiteri wara l-mewt tiegħu|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-07-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/15/l-investigaturi-jemmnu-li-mietu-avvelenati-bil-carbon-monoxide-mill-ac-tal-karozza/|titlu=L-investigaturi jemmnu li mietu avvelenati bil-carbon monoxide mill-AC tal-karozza|kunjom=|isem=|data=2026-07-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/eluf-ixxukkjati-bil-mewt-tad-dj-ryan-spiteri/|titlu=Eluf ixxukkjati bil-mewt tad-DJ Ryan Spiteri|kunjom=Gauci|isem=Francesca|data=15 Lulju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/mara-u-ragel-jinstabu-mejta-fkarozza-pparkjata-fmarsaskala/|titlu=DJ u mara jmutu “b’avvelenament tal-monossidu tal-karbonju b’mod aċċidentali”|kunjom=Attard|isem=Charmaine|data=15 Lulju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/hafna-mbikkma-u-mahsuda-bil-mewt-tad-dj-mahbub-ryan-spiteri-strieh-fis-sliem/|titlu=Ħafna Mbikkma U Maħsuda Bil-Mewt Tad-DJ Maħbub Ryan Spiteri - Strieħ Fis-Sliem|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-07-14|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/court_and_police/143172/two_found_dead_in_car_in_marsaskala1|titlu=DJ Ryan Spiteri and woman died from carbon monoxide poisoning, death considered accidental|kunjom=Sansone|isem=Kurt|data=15 July 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ara-id-dj-ryan-spiteri-jinghata-l-ahhar-tislima/|titlu=Ara: Id-DJ Ryan Spiteri jingħata l-aħħar tislima|kunjom=Gauci|isem=Francesca|data=18 July 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 28: [[Anthony Spiteri]], ??, eks-membru tas-sigurtà tal-MFA <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/28/imut-anthony-spiteri-imlaqqam-bhala-jerry-lewis-li-ghal-snin-twal-hadem-bhala-membru-tas-sigurta-tal-mfa/|titlu=Imut Anthony Spiteri, imlaqqam bħala 'Jerry Lewis', li għal snin twal ħadem bħala membru tas-sigurtà tal-MFA|kunjom=Micallef|isem=Christian|data=2026-07-28|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-28}}</ref> == Awwissu == * 11: [[Norman Hamilton]], 85, xandar u negozjant <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/veteran-broadcaster-norman-hamilton-dies-aged-85.1132535|titlu=Veteran broadcaster Norman Hamilton dies aged 85|kunjom=|isem=|data=2026-08-11|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/kien-pedament-tax-xandir-fpajjizna-l-ewwel-reazzjonijiet-wara-l-mewt-tax-xandar-veteran-norman-hamilton/|titlu=“Kien pedament tax-xandir f’pajjiżna” – l-ewwel reazzjonijiet wara l-mewt tax-xandar veteran Norman Hamilton|data=11 Awwissu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/il-prim-ministru-u-l-partit-laburista-jsellmu-l-memorja-ta-norman-hamilton/|titlu=Il-Prim Ministru u l-Partit Laburista jsellmu l-memorja ta’ Norman Hamilton|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=11 Awwissu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-norman-hamilton-pijunier-tax-xandir-fmalta/|titlu=Imut Norman Hamilton, pijunier tax-xandir f’Malta|kunjom=|isem=|data=2026-08-11|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/norman-hamilton-imut-fl-eta-ta-85-sena/|titlu=Norman Hamilton imut fl-età ta’ 85 sena|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-08-11/local-news/Veteran-broadcaster-Norman-Hamilton-dies-aged-85-6736292052|titlu=Veteran broadcaster Norman Hamilton dies aged 85 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/08/11/thabbret-il-mewt-tal-eks-prezentatur-televiziv-norman-hamilton-fl-eta-ta-85-sena/|titlu=Tħabbret il-mewt tal-eks preżentatur televiżiv Norman Hamilton fl-età ta' 85 sena|kunjom=|isem=|data=2026-08-11|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/143727/veteran_broadcaster_and_former_ambassador_norman_hamilton_dead_at_85|titlu=Veteran broadcaster and former ambassador Norman Hamilton dead at 85|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-august-13-2026.1132660|titlu=Announcements – August 13, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-08-13|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/l-ikbar-vokazzjoni-ta-norman-kienet-il-familja/|titlu=Ara: “L-ikbar vokazzjoni ta’ Norman kienet il-familja”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=14 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 12: [[Nazju Cassar]], 74, Kunsillier f'isem il-Partit Nazzjonalista fir-Rabat sa mit-twaqqif tal-Kunsilli Lokali <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/08/12/tithabbar-il-mewt-tal-kunsillier-tal-pn-fir-rabat-nazju-cassar/}}</ref> * 13: [[Raymond Chetcuti]], 66, eks-Direttur Ġenerali fil-qasam soċjali <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-raymond-chetcuti-ex-direttur-generali-fil-qasam-socjali-fl-eta-ta-66-sena/|titlu=Imut Raymond Chetcuti, ex Direttur Ġenerali fil-qasam soċjali fl-età ta' 66 sena|data=2026-08-13|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-13}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ragel-umli-ta-qalb-kbira-u-bgentilezza-li-ma-tinsa-qatt-imut-raymond-chetcuti/|titlu=“Raġel umli, ta’ qalb kbira u b’ġentilezza li ma tinsa qatt”: imut Raymond Chetcuti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=13 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 16: [[Charles Demicoli]], 80, eks-spettur tal-pulizija u attivist politiku <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/ex-police-inspector-pn-activist-charles-demicoli-dies-aged-80.1132824|titlu=Ex police inspector and PN activist Charles Demicoli dies aged 80|kunjom=|isem=|data=2026-08-16|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/08/16/il-pn-isellem-il-memorja-ta-charles-demicoli/|titlu=Il-PN isellem il-memorja ta’ Charles Demicoli|kunjom=|isem=|data=2026-08-16|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-16}}</ref> * 17: [[Lino Cauchi (mużiċist)|Lino Cauchi]], 76, mużiċist (twieled fit-30 ta' Novembru 1949) <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-lino-cauchi-wiehed-mill-pijunieri-tal-jazz-malti/|titlu=Imut Lino Cauchi, wieħed mill-pijunieri tal-jazz Malti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/muzicist-rispettat-li-tani-kompozizzjonijiet-mill-isbah-paul-giordimaina-isellem-lil-lino-cauchi/|titlu="Mużiċist Rispettat Li Tani Kompożizzjonijiet Mill-Isbaħ" – Paul Giordimaina Isellem Lil Lino Cauchi|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-08-17|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-17}}</ref> * 17: [[John Lowell]], 90, bankier, eks-chairman tat-Teatru Manoel u ambaxxatur <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-manoel-theatre-chairman-ambassador-john-lowell-dies.1132874|titlu=Former Manoel Theatre chairman, ambassador John Lowell dies|kunjom=|isem=|data=2026-08-17|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-17}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-august-19-2026.1132911|titlu=Announcements – August 19, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-08-19|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-19}}</ref> * 19: [[Ġorġ Mallia]], 68, akkademiku, karikaturist u kittieb <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/cartoonist-author-gorg-mallia-dies-aged-68.1132924|titlu=Academic, cartoonist and author Ġorġ Mallia dies aged 68|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-08-19|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-prof-gorg-mallia/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Prof. Ġorġ Mallia|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=19 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-akkademiku-gorg-mallia-fl-eta-ta-68-sena/|titlu=Imut l-akkademiku Ġorġ Mallia fl-età ta' 68 sena|data=2026-08-19|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://maltadaily.mt/articles/author-trevor-zahra-pays-tribute-to-late-or-mallia|titlu=Trevor Zahra’s Tribute To Late Ġorġ Mallia|data=2026-08-19|sit=MaltaDaily|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/143846/cartoonist_or_mallia_draws_his_last_smile_at_68|titlu=Cartoonist Ġorġ Mallia draws his last smile at 68|kunjom=Sansone|isem=Kurt|data=19 Awwissu 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/gorg-mallia-jhalli-warajh-wirt-fl-arti-il-komunikazzjoni-u-l-edukazzjoni/|titlu=Ġorġ Mallia jħalli warajh wirt fl-arti, il-komunikazzjoni u l-edukazzjoni|kunjom=Mallia|isem=Maria Christina|data=2026-08-20|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-20}}</ref> * 20: [[Charles J. Falzon]], 87, akkademiku u ekonomista <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/former-university-lecturer-charles-j-falzon-passes-away|titlu=Former university lecturer Charles J Falzon passes away|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-21}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-eks-lettur-universitarju-charles-j-falzon|titlu=Imut l-eks lettur universitarju Charles J. Falzon|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-august-21-2026.1133004|titlu=Announcements – August 21, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-08-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-21}}</ref> * 26: Mons. [[Lawrenz Zammit]], 75, eks-Arċipriet tal-Furjana <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-mons-lawrenz-zammit/|titlu=Titħabbar il-mewt ta’ Mons. Lawrenz Zammit|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=27 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> == Settembru == * 4: [[Bro. Edward Galea]], 102, edukatur Lasalljan <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/bro-edward-galea-icon-de-la-salle-brothers-dies-aged-102.1133704|titlu=Bro. Edward Galea, icon of De La Salle Brothers, dies, aged 102|kunjom=Grech|isem=Herman|data=2026-09-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-09-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-br-edward/|titlu=Imut Br Edward|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=4 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-bro-edward-galea-fl-eta-ta-102/|titlu=Imut Bro. Edward Galea fl-età ta' 102|kunjom=|isem=|data=2026-09-05|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-09-04/local-news/De-La-Salle-s-Brother-Edward-dies-aged-102-6736292676|titlu=De La Salle's Brother Edward dies, aged 102|data=4 Settembru 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/br-edward-anton-galea-fsc-04-09-2026|titlu=Br Edward (Anton) Galea FSC - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=7 Settembru 2026|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-08}}</ref> * 7: [[Silvio Meli]], 72, eks-imħallef <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/retired-judge-silvio-meli-dies-aged-72.1133779|titlu=Retired judge Silvio Meli dies aged 72|kunjom=|isem=|data=2026-09-07|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-09-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-imhallef-emeritu-silvio-meli-fl-ghomor-ta-72-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Imħallef Emeritu Silvio Meli fl-għomor ta’ 72 sena|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=7 Settembru 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/144233/retired_judge_silvio_meli_dies_aged_72|titlu=Retired judge Silvio Meli dies aged 72|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=7 Settembru 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbret-il-mewt-tal-imhallef-irtirat-silvio-meli/|titlu=Tħabbret il-mewt tal-Imħallef irtirat Silvio Meli|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=7 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-imhallef-emeritu-silvio-meli/|titlu=Imut l-Imħallef irtirat Silvio Meli|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-09-07|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/09/07/imut-l-eks-imhallef-silvio-meli/|titlu=AĠĠORNATA: Imut l-eks Imħallef Silvio Meli|kunjom=Cassar|isem=Joe|data=2026-09-07|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-07}}</ref> * 7: [[Spiru Cauchi]], 90, mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-spiru-cauchi-il-muzicist-veteran-minn-ghajnsielem/|titlu=Imut Spiru Cauchi, il-mużiċist veteran minn Għajnsielem|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=7 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/sal-ahhar-gimgha-bqajt-tferrah-lin-nies-anke-fl-isptar-bit-talent-u-s-simpatija-tieghek-l-mep-peter-agius-isellem-lil-spiru-cauchi/|titlu="Sal-Aħħar Ġimgħa Bqajt Tferraħ Lin-Nies Anke Fl-Isptar Bit-Talent U S-Simpatija Tiegħek" - L-MEP Peter Agius Isellem Lil Spiru Cauchi|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-09-07|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-08}}</ref> * 10: [[Lawrence V. Zrinzo]], 81, newrokirurgu <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-lawrence-v-zrinzo-il-pijunier-li-introduca-n-newrokirurgija-fmalta|titlu=Imut Lawrence V. Zrinzo, il-pijunier li introduċa n-newrokirurġija f’Malta|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=10 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/neurosurgeon-removed-bullet-wound-hijack-survivor-head-dies.1133950|titlu=Neurosurgeon who removed bullet from hijack victim’s head dies|kunjom=Ellul|isem=Daniel|data=2026-09-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-09-10}}</ref> * 15: [[Paul Cuschieri]], 78, professur tal-mikrobijoloġija <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/microbiologist-professor-paul-cuschieri-passes-away-aged-78|titlu=Microbiologist Professor Paul Cuschieri passes away aged 78|kunjom=Falzon|isem=Julia|data=16 Settembru 2026|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-september-17-2026.1134217|titlu=Announcements – September 17, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-09-17|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/prof-paul-cuschieri-15-09-2026|titlu=Prof Paul Cuschieri - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-18}}</ref> * 17: [[Joe Attard (GreenMT)|Joe Attard]], ??, negozjant <ref>{{Ċita web|url=https://talk.mt/tithabbar-il-mewt-ta-joe-attard-kap-ezekuttiv-ta-greenmt/|titlu=Titħabbar il-mewt ta’ Joe Attard - Kap Eżekuttiv ta’ GreenMT|kunjom=|data=2026-09-17|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-09-18}}</ref> * 18: [[Joe Gatt (attur)|Joe Gatt]], 86, attur <ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/lifestyle/television/144476/actor_joe_gatt_dies_aged_86|titlu=Actor Joe Gatt dies aged 86|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=18 Settembru 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-attur-joe-gatt-fl-eta-ta-86-sena/|titlu=Imut l-attur Joe Gatt fl-età ta' 86 sena|data=2026-09-18|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/09/18/imut-l-attur-joe-gatt-fl-eta-ta-86-sena/|titlu=Imut l-attur Joe Gatt fl-età ta' 86 sena|kunjom=|isem=|data=2026-09-18|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-attur-awtur-u-kantant-joe-gatt/|titlu=Imut l-attur, awtur u kantant Joe Gatt|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=18 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-l-attur-joe-gatt-fl-eta-ta-86-sena/|titlu=Imut l-attur Joe Gatt fl-età ta’ 86 sena|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=18 Settembru 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 25: [[Godfrey Gatt]], 63, żeffien u għalliem taż-żfin <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-godfrey-gatt-kontributur-ta-one-ghal-diversi-snin/|titlu=Titħabbar il-mewt ta’ Godfrey Gatt kontributur ta’ ONE għal diversi snin|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=25 Settembru 2025|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/godfrey.gatt|titlu=Godfrey Gatt|sit=Facebook}}</ref> == Ara aktar == * [[:Kategorija:Mietu fl-2026]] - tinkludi ħoloq għal artikli fil-Wikipedija dwar nies li mietu fl-2026 == Referenzi == {{Referenzi}} [[Kategorija:Nies Maltin]] [[Kategorija:2026 f'Malta]] [[Kategorija:Imwiet f'Malta]] [[Kategorija:Mietu fl-2026|*]] [[Kategorija:Listi ta' mwiet bis-sena]] bbz2fcdxlxdttuhedaiczkwyq681x7e