Wikipedija mtwiki https://mt.wikipedia.org/wiki/Il-Pa%C4%A1na_prin%C4%8Bipali MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter Medja Speċjali Diskussjoni Utent Diskussjoni utent Wikipedija Diskussjoni Wikipedija Stampa Diskussjoni stampa MediaWiki Diskussjoni MediaWiki Mudell Diskussjoni mudell Għajnuna Diskussjoni għajnuna Kategorija Diskussjoni kategorija Portal Diskussjoni portal TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 943 332602 332492 2026-09-30T20:25:25Z JovalQC 21720 Editjar tas-Sindku 332602 wikitext text/x-wiki {{kwota|Jekk għandkom widnejn biex tisimgħu, Valletta għandha ħafna stejjer xi tgħid.|[[Renzo Piano]]}}{{Infobox city|name=''Il-Belt'' {{mt}}|Head of government=[[Olaf McKay]]}} '''Il-Belt Valletta''', magħrufa min-nies tal-gżejjer Maltin aktar bħala '''l-Belt''' hi l-[[belt kapitali|kapitali]] ta' [[Malta]]. Tinsab mifruxa fuq penisola fil-parti tal-Lvant ċentrali tal-gżira ta' Malta. Il-Belt għandha popolazzjoni ta' 5,197 abitant (sal-2024).<ref>{{Ċita web|url=https://nso.gov.mt/population/world-population-day-11-july-2025/|titlu=World Population Day: 11 July 2025|kunjom=Migliore|isem=Sharon|data=2025-07-10|lingwa=en|data-aċċess=2025-11-19|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20250803152942/https://nso.gov.mt/population/world-population-day-11-july-2025/|arkivju-data=2025-08-03|url-status=dead}}</ref> Il-Belt Valletta għandha arkitettura mħallta għax fiha hemm binjiet bi stil Manneristiku, Barokk, Neoklassiku u anki dawk b'arkitettura moderna. Il-Belt Valletta sofriet mill-attakki tat-[[Tieni Gwerra Dinjija]]; biss, minkejja li l-gwerra ħalliet ferita kbira, il-Belt hi ma tilfitx il-karattru storiku tagħha. Fl-1980 il-Belt Valletta ġiet magħżula u onorata mill-[[UNESCO]] bħala [[Sit ta’ Wirt Dinji]].<ref>{{Ċita web |url=http://whc.unesco.org/en/list/131 |titlu=City of Valletta |lingwa=en}}</ref> == Isem == Ll-[[Ordni ta' San Ġwann]] ta lill-belt it-titlu, ''Humilissima Civitas Valletta'' — 'Il-Belt l-Aktar Umli ta' Valletta'. Madanakollu, bil-bini ta' swar u ta' fortifikazzjonijiet, u flimkien mas-sbuħija tal-bini Barokk mat-toroq tagħha, din saret magħrufa bħala ''Superbissima'' — 'L-Aktar Kburija', fost is-sovrani tal-Ewropa. == Storja == [[Stampa:Malta - Valletta - Triq il-Merkanti 12 ies.jpg|nofs|daqsminuri|Ex mural f'Is-[[Suq tal-Belt]] li juri l-kostruzzjoni tal-belt]] L-ewwel ġebla tal-Belt Valletta tqiegħet fit-28 ta' Marzu 1566, mill-Gran Mastru tal-[[Ordni ta' San Ġwann]], [[Jean Parisot de la Valette]]. Wara l-Assedju l-Kbir tal-1565, l-Ordni ddeċida li jibni belt ġdida fuq il-peniżola ta' Xiberras, bl-intenzjoni li il-belt isservi wkoll bħala fortizza li tiddefendi kemm il-Port il-kbir kif ukoll il-port ta' Marsamxett. Dan il-proġett juri li issa l-Ordni kien iddeċida darba għal dejjem li jibqa' Malta b'mod permanenti. L-[[arkitett]] li ddisinja l-pjanta tal-belt il-ġdida kien [[Francesco Laparelli]] li ntbagħat mill-Papa Piju V. Meta Laparelli ħalla Malta, xogħlu komplieh l-assistent tiegħu, il-Malti [[Ġlormu Cassar]]. Il-pjanta tal-Belt kienet kollha kemm hi bbażata fuq linji rettilinji u l-binjiet kollha f'daqqa kienu jagħtu lid-disinn ta-Belt meta tarrah minn fuq xeħta tal-bord tal-iskakki. It-toroq nbew dritti, b'dik tan-nofs, Strada San Giorgio (illum Triq ir-Repubblika) tibda minn Porta San Giorgio, ttawwal daqs 900 metru u tispiċċa quddiem il-Forti Sant'Iermu. La Valette ma leħaqx jara x-xogħol tas-swar tal-Belt komplut, għax miet fil-21 ta' Awwissu 1568 fl-età ta' 74 sena. Hu kien midfun fil-knisja, tan-Nattività (tal-Vitorja). Wara li nbniet il-Knisja Konventwali tal-Ordni, il-fdalijiet tiegħu ttieħdu hemm fejn hu midfun flimkien ma' xi Gran Mastri oħra fil-kripta ta' taħt l-altar maġġur. Il-Belt saret il-kapitali ta' Malta, kif għada sal-lum, fejn isservi bħala il-belt amministrattiva, kummerċjali u kulturali tal-gżejjer Maltin. Hekk baqgħet kemm sakemm l-Ordni baqa' Malta kif ukoll meta ġew l-Ingliżi. Fit-[[Tieni Gwerra Dinjija]], il-Belt qalgħet ħafna bombi waqt bosta attakki mill-ajru. Bosta binjiet ġġarfu, fosthom iġġarraf it-Teatru Rjal li nbena qrib id-daħla tal-Belt fl-1866. Illum il-ġurnata, il-Belt Valletta tilqa' fi ħdanha għadd ta' dipartimenti u ministeri governattivi, mijiet ta' ħwienet u uffiċiji ta' kumpaniji tal-kummerċ, knejjes u mużewijiet. Meta ma' dawk li jaħdmu f'dawn l-istabbilimenti ninkludu t-turisti, in- numru ta' nies li jidħlu l-Belt kuljum ilaħħaq mat-38,000 ruħ. F'din il-belt, tinsab ukoll il-Berġa ta' Kastilja minn fejn jopera l-[[Prim Ministru ta' Malta|Prim Ministru]] kif ukoll il-[[Palazz tal-Gran Mastru]], fejn jiltaqa' l-Parlament.<gallery mode="packed"> Stampa:Teatru Rjal, Malta 1911.jpg|[[Teatru Rjal]] Stampa:Bomb Damage in Valletta, Malta, 1 May 1942. A8701.jpg|Ħsara mill-bombi fil-Belt Valletta matul [[it-Tieni Gwerra Dinjija]] Stampa:Goats at Port Real Wellcome L0045092 (cropped).jpg|[[Bieb tar-Re]] c. 1884–1905 Stampa:Sacra Infermeria in 2016.jpg|[[Dar il-Mediterran għall-Konferenzi]], ex Sacra Infermeria </gallery> == Gvern == <gallery mode="packed"> Stampa:Valletta St Johns square Malta 2014 3.jpg|[[Palazz tal-Gran Mastru]] Stampa:Auberge de Castille, Valletta 001.jpg|[[Berġa ta' Kastilja]] Stampa:Parliament House (Malta).jpeg|[[Parlament ta' Malta]] </gallery>'''<big>Gvern lokali</big>''' Il-Kunsill Lokali tal-Belt Valletta ġie stabbilit bl-Att tal-Kunsilli Lokali tal-1993, flimkien mal-kunsilli lokali l-oħra ta’ Malta. L-ewwel elezzjoni saret fl-20 ta’ Novembru 1993, u elezzjonijiet isiru bejn wieħed u ieħor kull 5 snin. Il-kunsill lokali jinsab f’bini fin-Nofsinhar. '''<big>Gvern nazzjonali</big>''' Il-Belt Valletta hija l-belt kapitali ta' [[Malta]], u hija ċ-ċentru amministrattiv u kummerċjali tal-pajjiż. Il-[[Parlament ta' Malta|Parlament ta’ Malta]] ilu jinsab fid-Dar tal-Parlament qrib id-daħla tal-belt mill-2015: qabel kien jinsab fil-[[Palazz tal-Gran Mastru|Palazz tal-Granmastru]] fiċ-ċentru tal-belt. Dan l-aħħar palazz għadu fih l-Uffiċċju tal-President ta’ Malta, filwaqt li l-[[Berġa ta' Kastilja|Berġa ta’ Kastilja]] tilqa’ l-Uffiċċju tal-[[Prim Ministru ta' Malta|Prim Ministru ta’ Malta]]. Il-qorti u bosta dipartimenti tal-gvern jinsabu wkoll fil-Belt Valletta<ref>{{Ċita web|url=http://president.gov.mt/il-palazzi-tal-president/il-palazz-tal-belt/|titlu=Il-Palazz tal-Belt - president.gov.mt|data=2015-09-26|sit=web.archive.org|data-aċċess=2025-02-16|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20150926164218/http://president.gov.mt/il-palazzi-tal-president/il-palazz-tal-belt/|arkivju-data=2015-09-26|url-status=bot: unknown}}</ref>. == Ġeografija == [[Stampa:Saint Christopher Street in Valletta (32711).jpg|xellug|daqsminuri|200x200px|[[Triq San Kristofru]] fil-Belt Valletta]] Il-peniżola tal-Belt Valletta hi mdawra minn żewġ portijiet naturali; il-Port ta' Marsamxett u l-Port il-Kbir. Dan tal-aħħar hu l-iktar port importanti ta' Malta. Il-belt għandha diversi binjiet ta' importanza storika. Fosthom insibu l-[[Kon-Katidral ta' San Ġwann]], magħruf qabel bħala l-Knisja Konventwali tal-Kavallieri ta' Malta, il-Berġa ta' Kastilja li fil-fatt kienet tilqa' fiħa il-Kavallieri ġejjin minn Kastilja, León u l-Portugal. Illum f'din il-binja jinsab l-uffiċċju tal-[[Prim Ministru ta' Malta|Prim Ministru ta' Malta.]] Fil-Belt jinsab ukoll il-Palazz Maġisterjali, mibni bejn l-1571 u l-1574, li qabel kienet ir-residenza tal-Gran Mastru tal-Ordni ta' San Ġwann, waqt li llum jospita l-Uffiċju tal-President tar-Repubblika ta' Malta.Fl-istess binja wieħed jista' jħur l-Armrija kif ukoll xi swali fl-ewwel sular. Fi Triq ir-Repubblika hemm il-Mużew Nazzjonali tal-Arkeoloġija fejn qabel kien hemm il-Berġa ta' Provenza. Fi Triq il-Merkanti hemm il-Mużew Nazzjonali tal-Arti (MUŻA) fil-binja li qabel kienet l-Berġa tal-Italja. It-Teatru Manoel, li kien inbena f'għaxar xhur biss fl-1731, b'ordni mill-Gran Mastru Antonio Manoel de Vilhena, hu wieħed mill-eqdem teatri fl-[[Ewropa]]; Dar il-Mediterran għall-Konferenzi, magħruf qabel bħala s-Sacra Infermeria, mibni fl-1574, fejn kien wieħed mill-aktar sptarijiet rinomati matul iż-żmien tal-Kavallieri ta' Malta. Apparti dawn u ħafna binjiet oħra miftuħa għall-pubbliku wieħed jista' jammira il-fortifikazzjonijiet, mibnija bħala serje ta' bastjuni u ravellini, b'għoli li jvarja bejn 50 u 80 metru mill-foss li jdur madwar partijiet minnhom. Fil-pjanijiet oriġinali, l-Ordni ried jibni menqa fiha jkunu jistgħu jirmiġġjaw xi bastimenti. Ix-xogħol ma rnexxiex u minflok fl-ispazju li kien diġà tħaffer inħolqot roqgħa bini li bdiet tissejjaħ "[[Il-Mandraġġ]]" ambjent li fejn bdew jgħixu nies foqra. Dan irriżulta f'diversi bini inadekwat b'kundizzjonijiet sanitarji ħżiena. Il-Mandraġġ kien ġie mwaqqa' mill-Awtoritajiet fis-snin sebgħin biex minflok inbnew flattijiet diċenti. == Demografija == Il-popolazzjoni tal-Belt Valletta naqset drastikament matul is-snin, u illum il-l-abitanti tal-Belt ilaħqu mhux wisq aktar minn sitt elef ruħ. Dan minħabba li mit-[[Tieni Gwerra Dinija|Tieni Gwerra]] 'l hawn bosta familji u individwi ħarġu mill-Belt u marru joqgħodu fl'lokalitajiet oħrajn f'bini aktar modern u komdu. == Sit ta’ Wirt Dinji == Fl-1980, il-Belt Valletta ġiet iddikjarata mill-UNESCO bħala Sit ta’ Wirt Dinji. Il-Belt Valletta għandha 320 [[monument]], biex b’hekk hija waħda mill-iktar żoni storiċi b’konċentrazzjoni ta’ monumenti fid-dinja. Il-Belt ġiet iddikjarata Sit ta’ Wirt Dinji minħabba l-valur universali straordinarju tagħha abbażi ta’ żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO minn għaxra (fi kliem ieħor, abbażi ta’ terz tal-kriterji kulturali). Dawn il-kriterji huma l-kriterju (i), jiġifieri “Rappreżentazzjoni ta’ kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem”, u l-kriterju (vi), jiġifieri “Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma’ avvenimenti jew ma’ tradizzjonijiet ħajjin, ma’ ideat jew ma’ twemmin, jew ma’ xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta’ valur universali straordinarju”. Il-Belt Valletta ġiet iddikjarata Sit ta’ Wirt Dinji abbażi tal-kriterju (i) peress li hija prevalentement kreazzjoni idealistika tal-aħħar tar-Rinaxximent bi pjanta urbana uniformi, ispirata mill-prinċipji Neoplatoniċi, bi swar u b’fortifikazzjonijiet mad-dawra kollha tad-daħliet naturali tagħha, u b’diversi monumenti f’postijiet strateġiċi. Min-naħa l-oħra, il-Belt Valletta ġiet iddikjarata Sit ta’ Wirt Dinji abbażi tal-kriterju (vi) minħabba r-rabta tagħha mal-Ordni tal-Kavallieri ta’ San Ġwann, li bnewha fl-1566 u li ħadu ħsiebha u sebbħuha għal kważi żewġ sekli u nofs. B’hekk, il-Belt Valletta hija assoċjata mal-istorja ta’ waħda mill-ikbar forzi militari u morali tal-Ewropa moderna. Il-belt hija mibnija fuq peniżola dejqa mdawra bl-ilma. B’hekk, il-perimetru tal-belt baqa’ prattikament l-istess mit-tluq tal-Kavallieri ’l hawn, bi ftit żviluppi moderni f’dawn l-aħħar snin. Id-daqs tagħha u l-integrità tal-bini u tal-monumenti tagħha kienu biżżejjed biex l-UNESCO tagħraf li għandha valur universali straordinarju. Minkejja xi proġetti tal-kostruzzjoni fis-seklu 19 u l-ħsarat li ġarrbet il-Belt Valletta fit-Tieni Gwerra Dinjija, proporzjon kbir tal-bini u tal-monumenti oriġinali, kif ukoll in-nisġa urbana tal-madwar, ġew ippreservati sa żminijietna jew ġew irrestawrati bir-reqqa. L-iżvilupp tal-bini u l-materjali li ntużaw matul is-snin ma biddilx wisq mill-pajsaġġ urban tal-Belt, speċjalment meta wieħed iqarreb u jħares lejha mill-baħar. Madankollu, il-valur universali straordinarju tagħha jiddependi wkoll fuq dan l-element tal-pajsaġġ urban, għalhekk il-proċess biex jinstab bilanċ tajjeb bejn dan l-element u l-ħtiġijiet ta’ belt ħajja, huwa proċess kontinwu. L-UNESCO kemm-il darba tintervjeni biex twissi lill-awtoritajiet li jieħdu ħsieb il-ġestjoni ta’ Sit ta’ Wirt Dinji, meta tħoss li xi proġett jista’ jipperikola xi waħda mill-kriterji tal-għażla tagħha. Fl-2015, l-NGO lokali Din l-Art Ħelwa ħasset il-ħtieġa li twassal it-tħassib tagħha lill-awtoritajiet Maltin li jekk il-pjanijiet ta’ lukanda ta’ 40 sular f’Tigné jitwettqu, dan jaf iwassal biex il-Belt Valletta saħansitra titlef l-istatus ta’ Sit ta’ Wirt Dinji, minħabba li l-proġett ikerrah il-pajsaġġ urban li baqa’ ftit li xejn mittiefes minn żmien il-Kavallieri ’l hawn.<ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/59966/_heritage_watchdog_warns_vallettas_unesco_status_undermined_by_tign_40storey_hotel#.YBZ05EBFzIV |titlu=Heritage watchdog warns Valletta’s UNESCO status undermined by Tigné 40-storey hotel |sit=MaltaToday |data-aċċess=2021-01-31 |data=2015-12-04|kunjom1=Debono |isem1=James |lingwa=en}}</ref> == Toroq u pjazez prinċipali == [[Stampa:Republicstreet.jpg|right|thumb|250px|Triq ir-Repubblika, it-triq prinċipali u l-aktar kummerċjali tal-Belt Valletta.]] * Misraħ ir-Repubblika (Pjazza Reġina) *Pjazza San Ġorġ *Pjazza Kastilja * Pjazza Jean de Valette *Pjazza Indipendenza *Misraħ il-Ħelsien * Misraħ Sant'Iermu * Triq il-Fran * Triq il-Merkanti * Triq Zekka * Triq Nofsinhar * Triq il-Lanċa * Triq il-Lvant * Triq il-Punent * Triq il-[[Mediterran]] * [[Triq ir-Repubblika, Valletta|Triq ir-Repubblika]] * Triq it-Teatru l-Antik * Triq l-[[Assedju l-Kbir]] * Triq Marsamxett * Triq Melita * Triq [[San Bastjan]] * Triq San Kristofru * Triq San Mark * Triq Spur * Xatt il-Barriera * Triq [[San Pawl]] * Triq [[San Duminku]] == Postijiet ta' interess == === Knejjes === [[Stampa:St Johns Co-Cathedral.jpg|250px|thumb|[[Kon-Katidral ta' San Ġwann|Il-Kon-Katidral ta' San Ġwann]]]] * Knisja Kolleggjata San Pawl Nawfraġu * [[Bażilka u Parroċċa Matriċi San Duminku]] * [[Knisja tal-Vitorja]] * [[Kon-Katidral ta' San Ġwann]] * [[Katidral Anglikan ta' San Pawl]] * [[Knisja ta' San Franġisk t'Assisi]] * [[Knisja tal-Ġiżwiti]] * [[Knisja ta' Santu Wistin]] * [[Knisja ta' Kristu Redentur]] * [[Knisja Franġiskana ta' Santa Marija ta' Ġesù]], jew ''Ta' Ġieżu'' *[[Bażilika Madonna tal-Karmnu]] === Binjiet === [[Stampa:Malta-Valletta-GrandMastersPalace1.jpg|250px|thumb|Il-[[Palazz tal-Gran Mastru]]]] * [[Palazz tal-Gran Mastru]] – (il-Palazz tal-[[President ta' Malta|President]]) * [[Berġa ta' Kastilja]] – L-Uffiċċju tal-[[Prim Ministru ta' Malta]] * [[Berġa ta' Aragona]] – Ministeru tal-Finanzi * [[Berġa tal-Italja, il-Belt Valletta|Berġa tal-Italja]] – MUŻA (Mużew Nazzjonali tal-Arti) * [[Berġa ta’ Provence|Berġa ta' Provenza]] – Mużew tal-Arkeoloġija Nazzjonali * [[Berġa ta' Baviera]] – * [[Casa Rocca Piccola]] – residenza privata miftuħa biex iżuruha l-pubbliku * [[Palazzo ta' Franza|Palazzo Francia]] – Ministeru tal-Affarijiet Soċjali * [[Palazzo Parisio]] – Ministeru tal-Affarijiet Barranin === Teatri === * [[Teatru Manoel]] * [[Teatru Rjal|Pjazza Teatru Rjal]] === Ġonna === * [[Barrakka ta' Fuq]] * [[Barrakka t'Isfel]] * [[Hastings]] === Mużewijiet u postijiet oħra ta' Interess === * [[Mużew Nazzjonali tal-Gwerra]] - [[Forti Sant'Iermu]] *[[Mużew Nazzjonali tal-Arkeoloġija (Malta)|Mużew Nazzjonali tal-Arkeoloġija]] - [[Berġa ta' Provenza]], [[Triq ir-Repubblika, Valletta|Triq ir-Repubblika]] *[[MUŻA|Mużew Nazzjonali tal-Arti]] - [[MUŻA]] - [[Berġa tal-Italja]], Triq il-Merkanti *[[Palazz tal-Gran Mastru|Il-Palazz tal-Gran Mastru]] - L-Armerija u s-Swali tal-Palazz (daħla minn [[Pjazza San Ġorġ]], [[Triq ir-Repubblika, Valletta|Triq ir-Repubblika]] *[[Il-Konkatidral ta' San Ġwann]] - (daħla minn [[Triq ir-Repubblika, Valletta|Triq ir-Repubblika]]) *[[Mużew tal-Posta f'Malta]], Triq l-Arċisqof *[[Mużew tal-Ġugarelli]], [[Triq ir-Repubblika, Valletta|Triq ir-Repubblika]] *[[Casa Rocca Piccola]], [[Triq ir-Repubblika, Valletta|Triq ir-Repubblika]] *[[Lascaris War Rooms]] - il-Foss (Lascaris Ditch) *The Malta Experience - Triq il-Mediterrran *[[Dar il-Mediterran għall-Konferenzi|Sacra Infermerija]], Triq il-Mediterran *Malta 5D - Triq l-Ifran *Valletta - Living History, Embassy Cinema, Triq Santa Luċija *[[Teatru Manoel]] - mużew u dawra bi spjega mat-Teatru, Triq it-Teatru l-Antik *[[Saluting Battery]] u l-passaġġi taħt [[il-Barrakka ta' Fuq]] *The Fortress Builders - Fortifications Interpretation Centre, Triq San Mark *Ċentru ta' Kreattivita - Cavalier ta' San Ġakbu (daħla minn Pjazza Kastilja === Oħrajn === * Putirjal (Id-daħla tal-Belt) * [[Funtana tat-Tritoni]] (barra d-daħla tal-Belt) == Ġemellaġġ == * {{Flagicon|GRE}} [[Rodi (belt)|Rodi]] ([[Greċja]]) ; * {{Flagicon|ITA}} [[Palermo]] ([[Italja]]) ; * {{Flagicon|ITA}} [[Pisa]] ([[Italja]]) ; * {{Flagicon|ITA}} [[Kortona]] ([[Italja]]) ; * {{Flagicon|LIB}} [[Byblos]] ([[Libanu]]) ; * {{Flagicon|SLO}} [[Piran]] ([[Slovenja]]). == Referenzi == {{referenzi}} == Ħoloq esterni == {{Commonscat}} * [http://www.visitmalta.com/en/what_to_see/wts_maltaspast/wts_maltapast_valletta/wts_maltapast_valletta.html VisitMalta.com - Valletta] {{Kunsilli lokali ta' Malta u Għawdex}} {{Bliet kapitali tal-UE}} {{Lista ta' kapitali Ewropej skont ir-reġjun}} <span id="coordinates" class="plainlinksneverexpand"> Koordinati: {{coord|35|53|52|N|14|30|45|E|type:city}} </span> [[Kategorija:Bliet ta' Malta]] [[Kategorija:Bliet kapitali fl-Ewropa]] [[Kategorija:Belt Valletta| ]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali]] [[Kategorija:Peniżoli]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji f'Malta]] imyzrbeop3qrbv99l8jd659dp2gq5uf 0 3115 332582 332581 2026-09-30T12:45:46Z ToniSant 4257 Modifiki annullati ta' [[Speċjali:Kontribuzzjonijiet/JovalQC|JovalQC]] ([[Diskussjoni utent:JovalQC|diskussjoni]]) għall-aħħar verżjoni ta' [[Utent:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] 298853 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Jean Parisot de Valette''' ([[Parisot (Tarn)|Parisot]], [[1494]] – [[Malta]], [[21 ta' Awwissu]] [[1568]]) kien il-Gran Mastru tal-[[Ordni Militari Sovran ta' Malta]] li mexxa d-difiża ta' Malta fl-[[Assedju l-Kbir]] tal-1565. ==Bijografija== Twieled fl-1494 fix-Château de Labro f'Parisot (Tarn-et-Garonne) fir-Rouergue<ref>Le Rouergue hi provinċja antika fin-Nofsinhar ta' Franza li bejn wieħed u ieħor tikkorrispondi mad-département de l'Aveyron ta' daż-żmien.</ref>, [[Franza]]. Kien it-tieni tifel ta' Guillot jew Guillaume de la Valette-Cornusson (miet 1513), Kavallier, Sinjur ta' Cornusson u ta' Boismenon, Ġentlom ordinarju tal-Kamra tar-Re, u ta' Jeanne de Castres. (mietet 1548)<ref> Ħutu kienu: <br /> 1. Guillot, suivront, 3. Guillaume, pirjol ta' de Saint-Saturnin, 4. François, sar isqof ta' Vabres fl-1561 u attenda l-[[Konċilju ta' Trentu]] fl-1563, 5 Antoinette, fl-133 iżżewwġet lil Raymond de Gibry, Sinjur ta' Caylus f'Quercy, 6. Béatrix, iżżewwġet lil Brailh, Sinjur ta' de Bramaux f'Albigeois. Din l-informazzjoni ttieħded minn ''Recueil de généalogies'', t.I jew t.XIII tad-''Dictionnaire de la noblesse'', Pariġi, Lamy et Badiez, 1783, p.332.</ref>. [[Stampa:JPDV.jpg|thumb|200px|Jean de Vallette]] Meta kellu 20 sena daħal fl-[[Ordni Militari Sovran ta' Malta|Ordni ta' San Ġwann ta' Ġerusalemm]]. Fl-1522, flimkien ma' 159 kavallier ieħor u l-Gran Mastru [[Philippe de Villiers de L'Isle-Adam], ħa sehem fid-difiża ta' [[Rodi (belt)|Rodi]] fl-assedju mill-Ottomani. L-armata kbira ta' Suliman il-Manjifiku kienet wisq għalihom u l-gżira waqgħet f'idejn l-Ottomani. De la Valette mal-ftit Kavallieri li baqgħu ħajjin tħallew imorru r-renju ta' Sqallija. Fl-1541 qabduh il-pirati ta' Barberija taħt il-kmand ta' Turgut Reis li ħaduh bħala lsir tal-galeri għal sena.<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2014-03-20 |titlu=Knights of Malta |url=http://www.knightsofmalta.com/valette/valette.html |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20100817233737/http://www.knightsofmalta.com/valette/valette.html |arkivju-data=2010-08-17 |url-status=dead }}</ref> ===Karriera fl-Ordni=== [[Stampa:Blason Jean Parisot de la Valette.svg|thumb|L-arma ta' de la Valette bħala Gran Mastru]] Fl-1554 de la Valette ġie elett Kaptan Ġenerali tal-galeri tal-Ordni. Dan kien unur kbir għal-lingwa ta' Provenza, billi matul il-parti l-kbira tal-istorja tal-Ordni, il-pożizzjoni ta' Gran Ammiral kienet tmur għand il-Lingwa tal-Italja. F'dik il-kariga sar famuż u f'dak iż-żmien ta' kmandanti tal-baħar kbar kien meqjus fl-istess livell tal-Kavallier Mathurin Romegas - wieħed mill-ikbar kmandanti tal-baħar Insara. Fl-1557, meta miet il-Gran Mastru [[Claude de la Sengle]], il-Kavallieri, li kienu nwitati bl-attakk li żgur kien ġej fuqhom, għażlu lil de la Valette bħala Gran Mastru. ===L-assedju=== Kien il-mexxej tad-difiża ta' Malta fl-[[Assedju ta' Malta|assedju]] tal-1565 mit-Torok. L-assedju dam tliet xhur u l-forza tal-Ottomani kienet ħafna ikbar min dik tal-Insara. L-Ottomani kellhom 'il fuq minn 30,000 suldat, fosthom il-Ġannizzeri, kif ukoll flotta ta' 193 frejgata. Fit-18 jew l-24 ta' Mejju, it-Torok assedjaw il-[[Forti Sant'Iermu]] li kienet difiża minn 130 kavalier li waqgħet fit-23 ta' Ġunju. Minkejja dan fit-8 ta' Settembru l-Insara irnexxilhom ikeċċu t-Torok u bis-saħħa ta' din ir-rebħa de la Valette kiseb prestiġju kbir fl-[[Ewropa]], imma rrifjuta l-offerta li jsir kardinal biex jibqa' indipendenti mill-Papa. Ħafna attribwew din ir-rifjuta għall-modestà u l-umiltà tiegħu bħala suldat reliġjuż. [[Filippu II ta' Spanja]], biex jgħaraf il-kuraġġ tiegħu bagħat stallet tad-deħeb bil-kitba ''plus quam valor Valetta valet''. ===L-aħħar snin=== [[Stampa:Jean de la Valette, by Laurent Cars.jpg|thumb|180px|Jean Parisot de la Valette, inċiżjoni ta' Laurent Cars]] Fl-1566, il-Gran Mastru reġa' bena l-Forti Sant'Iermu u beda l-bini tal-belt [[Valletta]] li ġġib ismu fuq l-għolja ta' Xiberras fejn ħafna mit-Torok kienu mietu fl-attakk ta' Sant'Iermu. Qiegħed l-ewwel ġebla hu nnifsu. Il-belt il-ġdida - Humilissima Civitas Vallettae - saret magħrufa bħala l-fortizza l-iżjed aristokratika u esklużiva fl-Ewropa - belt li sikwit kienet imsejħa "Superbissima". Jean Parisot de la Valette miet fil-paċi fl-1568 qabel ma tlestiet il-belt. Il-qabar tiegħu (forma ta' sarkofagu) jinstab fil-kripta tal-[[Kon-Katidral ta' San Ġwann]], fil-belt Valletta. L-iskrizzjoni fuq il-qabar komposta mis-segretarju tal-Latin, Oliver Starkey, l-aħħar kavallier tal-Lingwa Ingliża waqt l-assedju, tgħid bil-Latin: :ILLI ASIAE LIBYAEQUE PAVQR, :TVTELAQUE QUONDAM EVROPAE EDOMITIS, :SACRA PER ARMA GETIS; :PRIMUS IN HAC ALMA QUAM CONDIDIT VRBE SEPVLTVS, :VALLETTA AETERNO DIGNUS HONORE IACET. :Hu li kien il-biża' tal-Asja u l-Afrika ta' Fuq, :Li kien il-protettur tal-Ewropa, li minnha keċċa l-barbari :Bl-armi mqaddsa tiegħu; :Kien l-ewwel li ndifen fil-belt maħbuba li waqqaf. :F'Valletta bl-unur mistħoqq jistrieħ għal dejjem. ==Referenzi== {{Referenzi}} ==Ara wkoll== *[[Assedju ta' Malta]] *[[Valletta]] *[[Ordni Militari Sovran ta' Malta]] *[[Kon-Katidral ta' San Ġwann]] ==Ħoloq esterni== * [http://www.newadvent.org/cathen/09047a.htm Artiklu fil-Catholic Encyclopedia] * [http://www.orderofmalta.int/english Is-sit tal-web uffiċjali tal-Ordni ta' Malta] {{kaxxa tal-bidu}} {{kaxxa ta' suċċessjoni | qabel=[[Claude de la Sengle]] | titlu=[[Gran Mastri tal-Ordni ta' San Ġwann|Gran Mastru tal-Ordni ta' San Ġwann]] | snin=1557–1568 | wara=[[Pierre de Monte]] }} {{kaxxa tat-tmiem}} {{DEFAULTSORT:Valette, Jean Parisot de}} [[Kategorija:Gran Mastri tal-Ordni ta' San Ġwann]] [[Kategorija:Twieldu fl-1494]] [[Kategorija:Mietu fl-1568]] [[Kategorija:Kavallieri Franċiżi]] manslwfmvxm3n8qk9u37s9a06dy9i18 0 21619 332608 330826 2026-10-01T10:25:49Z Samoasambia 8382 {{Waħħad|[[Kumitat Ewropew tar-Reġjuni]]}}, using [[d:User:Matěj Suchánek/markasduplicate.js|markasduplicate.js]] 332608 wikitext text/x-wiki {{Waħħad|Kumitat Ewropew tar-Reġjuni}} '''[https://web.archive.org/web/20140909142509/http://cor.europa.eu/mt/Pages/home.aspx Il-Kumitat Ewropew tar-Reġjuni]''' (KtR) huwa l-assemblea tal-[[Unjoni Ewropea]] (UE) tar-rappreżentanti lokali u reġjonali li tipprovdi lill-awtoritajiet sottonazzjonali (jiġifieri r-reġjuni, il-kontej, il-provinċji, il-muniċipalitajiet u l-bliet) b'vuċi diretta fi ħdan il-qafas istituzzjonali tal-UE. Imwaqqaf fl-1994, il-KtR inħoloq biex jindirizza żewġ kwistjonijiet ewlenin. L-ewwel, madwar tliet kwarti mil-leġislazzjoni tal-UE hija implimentata fil-livell lokali jew reġjonali; għalhekk huwa xieraq li r-rappreżentanti lokali u reġjonali jingħataw vuċi fit-tħejjija tal-liġijiet il-ġodda tal-UE. It-tieni, kien hemm tħassib dwar id-distakk dejjem akbar bejn il-pubbliku u l-proċess tal-integrazzjoni Ewropea; l-involviment tal-livell ta' gvern elett li jkun l-aktar qrib taċ-ċittadini kien mod wieħed kif jiġi eliminat dan id-distakk. ==Sfond== Fi ħdan l-Unjoni Ewropea l-awtoritajiet lokali u reġjonali ppressaw għal influwenza ikbar fil-kwistjonijiet relatati mal-UE. Dan wassal għall-ħolqien tal-Kumitat Ewropew tar-Reġjuni permezz tat-[[Trattat ta' Maastricht]] u għad-dispożizzjoni biex l-Istati Membri jkunu rrappreżentati fil-Kunsill tal-UE minn ministri tal-gvernijiet reġjonali tagħhom. ==Prinċipji== Hemm tliet prinċipji ewlenin fil-qalba tal-ħidma tal-Kumitat: '''Is-sussidjarjetà''' Dan il-prinċipju, li tniżżel fit-Trattati fl-istess waqt li nħoloq il-KtR, ifisser li d-deċiżjonijiet fi ħdan l-Unjoni Ewropea jridu jittieħdu fl-aktar livell prattiku qrib iċ-ċittadini. L-Unjoni Ewropea għalhekk m’għandhiex twettaq ħidma li tista’ ssir aħjar mill-amministrazzjonijiet nazzjonali, reġjonali jew lokali. '''Il-viċinanza''' Il-livelli kollha tal-gvern għandhom jimmiraw li jkunu ‘qrib iċ-ċittadini’, b’mod partikolari billi jorganizzaw ħidmiethom b’mod trasparenti, ħalli n-nies ikunu jafu min hu responsabbli għal xiex u kif jistgħu jressqu fehmiethom. '''Is-sħubija''' Governanza tajba Ewropea tfisser li l-awtoritajiet Ewropej, nazzjonali, reġjonali u lokali jaħdmu lkoll flimkien – l-erbgħa li huma huma indispensabbli u għandhom ikunu involuti fil-proċess kollu tat-teħid tad-deċiżjonijiet b'governanza f'diversi livelli. ==Kamp ta' applikazzjoni== It-Trattati jobbligaw lill-Kummissjoni Ewropea u lill-Kunsill tal-Unjoni Ewropea jikkonsultaw lill-Kumitat Ewropew tar-Reġjuni kull meta jsiru proposti ġodda f’oqsma li għandhom implikazzjonijiet fil-livell reġjonali jew lokali. Barra minn dawn l-oqsma, il-Kummissjoni, il-Kunsill u l-[[Parlament Ewropew]] jistgħu jikkonsultaw lill-KtR dwar kwistjonijiet oħra jekk ikunu tal-fehma li l-proposta leġislattiva għandha implikazzjonijiet reġjonali jew lokali. Il-KtR jista’ wkoll iħejji opinjonijiet fuq inizjattiva proprja; permezz ta’ dan, jista’ jpoġġi ċerti kwistjonijiet fuq l-aġenda tal-UE. Il-KtR kiseb id-dritt (l-istatus privileġġjat) li jindirizza lill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea issa li t-Trattat ta' Lisbona daħal fis-seħħ wara li ġie rratifikat mill-Istati Membri kollha tal-UE (Artikolu 8, Protokoll Nru 2) dwar l-Applikazzjoni tal-prinċipji tas-sussidjarjetà u tal-proporzjonalità. ==Kompożizzjoni== Il-KtR għandu 350 membru sħiħ u l-istess numru ta' membri sostituti, fejn in-numru ta' membri għal kull pajjiż jirrifletti bejn wieħed u ieħor id-daqs tal-popolazzjoni tiegħu. In-numru ta' membri għal kull pajjiż huwa kif ġej: {| class="wikitable" border="1" !Stat !Membri !Stat !Membri !Stat !Membri |- |{{Bandiera|Ġermanja}} |24 |{{Bandiera|Belġju}} |12 |{{Bandiera|Irlanda}} |9 |- |{{Bandiera|Renju Unit}} |24 |{{Bandiera|Ungerija}} |12 |{{Bandiera|Kroazja}} |9 |- |{{Bandiera|Franza}} |24 |{{Bandiera|Portugall}} |12 |{{Bandiera|Litwanja}} |9 |- |{{Bandiera|Italja}} |24 |{{Bandiera|Żvezja}} |12 |{{Bandiera|Latvja}} |7 |- |{{Bandiera|Spanja}} |21 |{{Bandiera|Bulgarija}} |12 |{{Bandiera|Slovenja}} |7 |- |{{Bandiera|Polonja}} |21 |{{Bandiera|Awstrija}} |12 |{{Bandiera|Estonja}} |6 |- |{{Bandiera|Rumanija}} |15 |{{Bandiera|Slovakkja}} |9 |{{Bandiera|Ċipru}} |5 |- |{{Bandiera|Pajjiżi l-Baxxi}} |12 |{{Bandiera|Danimarka}} |9 |{{Bandiera|Lussemburgu}} |5 |- |{{Bandiera|Greċja}} |12 |{{Bandiera|Finlandja}} |9 |{{Bandiera|Malta}} |5 |- |{{Bandiera|Repubblika Ċeka}} |12 |- |colspan=5|'''TOTAL''' |'''350''' |} ==Struttura interna== '''Il-President''' Il-president jiggwida l-ħidma tal-Kumitat waqt l-assemblea plenarja, jippresjedi s-sessjonijiet plenarji u huwa r-rappreżentant uffiċjali tal-KtR. Karl-Heinz Lambertz (Belġju/Partit tas-Soċjalisti Ewropej, PSE), Senatur mill-komunità li titkellem bil-Ġermaniż fil-Belġju, huwa l-President attwali li ġie elett fit-12 ta’ Lulju 2017. '''''Lista tal-Presidenti tal-Kumitat tar-Reġjuni''''' {| class="wikitable" ! width="187" | President tal-KtR ! width="132" | Presidenza ! width="85" | Nazzjonalità ! width="189" | Grupp Politiku Ewropew |- |Karl-Heinz Lambertz, Il-komunità li titkellem bil-Ġermaniż fil-Belġju |2017 – s'issa |Belġjan |Partit tas-Soċjalisti Ewropej |- | Markku Markkula, Espoo | 2015 – 2017 | Finlandiż | Partit Popolari Ewropew |- | Michel Lebrun, Vallonja | 2014 – 2015 | Belġjan | Partit Popolari Ewropew |- | Ramón Luis Valcárcel, Murcia | 2012 – 2014 | Spanjol | Partit Popolari Ewropew |- | Mercedes Bresso, Pjemonte | 2010 – 2012 | Taljana | Partit tas-Soċjalisti Ewropej |- | Luc Van Den Brande, Fjandri | 2008 – 2010 | Belġjan | Partit Popolari Ewropew |- | Michel Delebarre, Dunkirk, Nord Pas de Calais | 2006 – 2008 | Franċiż | Partit tas-Soċjalisti Ewropej |- | Peter Straub, Baden-Wurttemberg | 2004 – 2006 | Ġermaniż | Partit Popolari Ewropew |- | Sir Albert Bore, Birmingham | 2002 – 2004 | Brittaniku | Partit tas-Soċjalisti Ewropej |- | Jos Chabert, Reġjun ta' Brussell-Kapitali | 2000 - 2002 | Belġjan | Partit Popolari Ewropew |- | Manfred Dammeyer, Nordrhein-Westfalen | 1998 - 2000 | Ġermaniż | Partit tas-Soċjalisti Ewropej |- | Pasqual Maragall i Mira, Barċellona, il-Katalonja | 1996 – 1998 | Spanjol | Partit tas-Soċjalisti Ewropej |- | Jacques Blanc, Languedoc-Roussillon | 1994 – 1996 | Franċiż | Partit Popolari Ewropew |} '''L-Ewwel Viċi President''' L-Ewwel Viċi President jiġi elett ukoll mill-assemblea plenarja għal sentejn u nofs u jirrappreżenta lill-President fl-assenza tiegħu. Markku Markkula (Finlandja/Partit Popolari Ewropew, PPE), membru tal-Kunsill tal-Belt ta’ Espoo, ġie elett bħala l-ewwel Viċi President tal-Kumitat Ewropew tar-Reġjuni fit-12 ta’ Lulju 2017. '''Il-Bureau''' Il-Bureau huwa l-korp tal-KtR li jieħu d-deċiżjonijiet. Huwa magħmul minn 63 membru: il-President, l-Ewwel Viċi President, 28 Viċi President (wieħed għal kull Stat Membru), il-Presidenti tal-gruppi politiċi tal-KtR, u 28 membru ieħor mid-delegazzjonijiet nazzjonali, li jippermettu li l-Bureau jkun jirrifletti l-ekwilibriji nazzjonali u politiċi. Ġeneralment il-Bureau jiltaqa’ seba’/tmien darbiet fis-sena, ifassal il-programm ta’ politika tal-KtR, u jagħti istruzzjoni lill-amministrazzjoni dwar l-implimentazzjoni tad-deċiżjonijiet tiegħu. '''L-Assemblea Plenarja''' Il-membri tal-KtR jiltaqgħu f’sessjoni plenarja fi Brussell sitt darbiet fis-sena sabiex jiddiskutu u jadottaw opinjonijiet, rapporti u riżoluzzjonijiet. Markku Markkula (Finlandja/Partit Popolari Ewropew, PPE), membru tal-Kunsill tal-Belt ta’ Espoo, ġie elett bħala l-ewwel Viċi President tal-Kumitat Ewropew tar-Reġjuni fit-12 ta’ Lulju 2017. '''Il-kummissjonijiet tal-KtR''' Il-KtR jorganizza ħidmietu permezz ta' kummissjonijiet interni, li jispeċjalizzaw f'oqsma topiċi: * CIVEX - iċ-ċittadinanza, il-governanza, l-affarijiet istituzzjonali u dawk esterni; * COTER - il-politika ta' koeżjoni territorjali u l-baġit tal-UE; * ECON - il-politika ekonomika; * ENVE - l-ambjent, it-tibdil fil-klima u l-enerġija; * NAT - ir-riżorsi naturali, inkluża l-agrikoltura; * SEDEC - il-politika soċjali, l-edukazzjoni, l-impjiegi u l-kultura. Dawn iħejju l-abbozz ta’ opinjonijiet u jorganizzaw konferenzi u seminars li jiffukaw fuq l-oqsma ta’ kompetenza tagħhom. Kull kummissjoni għandha madwar 100 membru (kull membru jista' jagħmel parti minn żewġ kummissjonijiet) u hija appoġġjata minn segretarjat fi ħdan l-amministrazzjoni. Kummissjoni Speċjali għall-Affarijiet Finanzjarji u Amministrattivi (CFAA) hija wkoll stabbilita biex tassisti l-Bureau tal-KtR. '''Kummissjoni għall-Affarijiet Finanzjarji u Amministrattivi (CFAA)''' Din il-kummissjoni – li għandha tmien membri – tagħti pariri lill-Bureau dwar kwistjonijiet amministrattivi u finanzjarji. '''Il-gruppi politiċi''' Il-KtR għandu ħames gruppi politiċi: il-Partit Popolari Ewropew (PPE), il-Grupp tal-Konservattivi u Riformisti Ewropej (KRE), il-Partit tas-Soċjalisti Ewropej (PSE), l-Alleanza tal-Liberali u d-Demokratiċi għall-Ewropa (ALDE), u l-Alleanza Ewropea (AE). Il-membri ta’ kull partit politiku jiltaqgħu qabel laqgħat importanti biex jadottaw pożizzjonijiet komuni. Il-president tal-KtR, l-ewwel viċi president u l-presidenti tal-gruppi politiċi wkoll jiltaqgħu qabel kull sessjoni plenarja u laqgħat importanti oħra bil-għan li jilħqu kunsens politiku dwar kwistjonijiet ewlenin. '''Il-konferenza tal-Presidenti''' Il-President tal-KtR, l-Ewwel Viċi President, il-presidenti tal-gruppi politiċi u s-Segretarju Ġenerali wkoll jiltaqgħu fi ħdan il-'''Konferenza tal-Presidenti''' qabel kull sessjoni plenarja u laqgħat importanti oħra bil-għan li jilħqu kunsens politiku dwar kwistjonijiet strateġiċi. '''Id-delegazzjonijiet nazzjonali''' Il-KtR jinkludi wkoll [https://web.archive.org/web/20140912104013/http://www.cor.europa.eu/mt/about/nationaldelegations/Pages/national-delegations.aspx 28 delagazzjoni nazzjonali]. Il-membri jiltaqgħu fid-delegazzjoni nazzjonali tagħhom qabel is-sessjonijiet plenarji u avvenimenti oħra biex jiddiskutu punti komuni. '''Is-Segretarju Ġenerali''' Is-Segretarju Ġenerali huwa maħtur għal ħames snin mill-Bureau. Bħala l-kap tal-amministrazzjoni tal-KtR, is-Segretarju Ġenerali ma jistax ikollu mandat politiku. Huwa responsabbli għall-implimentazzjoni tad-deċiżjonijiet tal-President u l-Bureau u għat-tmexxija mingħajr problemi tal-amministrazzjoni. '''Jirí Buriánek''' huwa s-Segretarju Ġenerali attwali tal-KtR mill-l ta' Settembru 2014. '''Is-Segretarjat Ġenerali''' Is-Segretarjat Ġenerali jikkonsisti f'ħames Direttorati: Membri u Sessjonijiet Plenarji; Ħidma Leġislattiva 1; Ħidma Leġislattiva 2; Komunikazzjoni; Riżorsi Umani u Finanzi. Id-Direttorati tal-Loġistika u t-Traduzzjoni huma ġestiti b'mod konġunt mal-[http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.mt.home Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew]. ==Ħidma== '''Opinjonijiet''' Il-Kummissjoni Ewropea, il-Kunsill tal-Ministri u l-Parlament Ewropew jikkonsultaw lill-KtR meta jfasslu t-testi leġislattivi (Direttivi, Regolamenti, eċċ.) dwar kwistjonijiet li jolqtu lill-awtoritajiet lokali u reġjonali. L-abbozzi tat-testi jitressqu lill-kummissjoni rilevanti tal-KtR. Imbagħad jinħatar relatur biex iħejji l-opinjoni tal-Kumitat. Dan l-abbozz ta’ opinjoni jrid jiġi adottat mill-kummissjoni tal-KtR qabel ma jiġi diskuss fis-sessjoni plenarja. Ladarba dan jiġi approvat fil-plenarja, l-opinjoni uffiċjali tintbagħat lill-istituzzjonijiet Ewropej kollha u tiġi ppubblikata fil-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea. '''Riżoluzzjonijiet''' Ir-riżoluzzjonijiet jippermettu li l-Kumitat jesprimi fehmietu dwar kwistjonijiet importanti u topiċi. Il-gruppi politiċi tal-KtR jew 32 membru tal-KtR jistgħu jfasslu r-riżoluzzjonijiet meħtiġin. '''Studji u pubblikazzjonijiet oħra''' Il-KtR jipproduċi studji dwar aspetti varji tad-dimensjoni lokali u reġjonali tal-UE (edukazzjoni, trasport, kwistjonijiet soċjali, tkabbir, eċċ.). Dawn id-dokumenti jitħejjew bl-għajnuna ta’ esperti minn barra. Il-KtR jipproduċi wkoll pubblikazzjonijiet kemm għall-pubbliku ġenerali kif ukoll għall-atturi reġjonali u lokali, bil-għan li jispjega l-attivitajiet tiegħu u jagħti informazzjoni dwar l-iżviluppi politiċi attwali. '''Avvenimenti''' Il-KtR, bħal post ta’ inkontru għar-reġjuni u l-bliet, jorganizza konferenzi, seminars u wirjiet flimkien mal-imsieħba lokali u reġjonali u istituzzjonijiet oħra tal-UE. Darba fis-sena, waqt l-OPEN DAYS: Ġimgħa Ewropea tar-Reġjuni u l-Bliet, il-KtR jilqa’ fis-sede tiegħu eluf ta’ parteċipanti li jieħdu sehem f’diskussjonijiet vivaċi jew ifittxu msieħba biex jikkollaboraw magħhom fi proġetti konġunti. ==Storja== '''1992: It-[[Trattat ta' Maastricht]]''' Il-mexxejja tal-UE ddeċidew li jwaqqfu l-Kumitat tar-Reġjuni (KtR) bħala assemblea konsultattiva biex jagħti vuċi lir-reġjuni u l-bliet fil-proċess tat-teħid tad-deċiżjoni tal-UE u biex jaġixxi bħala linja diretta bejn Brussell u ċ-ċittadini. It-Trattat daħħal l-obbligu li l-Kummissjoni Ewropea u l-Kunsill tal-Ministri jikkonsultaw lill-KtR dwar oqsma ewlenin ta’ importanza reġjonali. Il-membri tal-KtR għandhom jinħatru mill-gvernijiet tal-Istati Membri għal perjodu ta’ erba’ snin. F’Marzu 1994 il-KtR organizza l-ewwel sessjoni plenarja fi Brussell. '''1995: Tkabbir tal-UE.''' In-numru tal-membri tal-KtR żdied minn 189 għal 222, wara l-adeżjoni tal-Awstrija, il-Finlandja u l-Iżvezja. '''1997: It-Trattat ta' Amsterdam''' Dan jestendi l-mandat tal-KtR biex jinkludi madwar żewġ terzi tal-proposti leġislattivi tal-UE. It-Trattat jagħti wkoll l-opportunità li l-Kumitat jiġi kkonsultat mill-Parlament Ewropew. '''2001: It-Trattat ta' Nizza''' Dan jenfasizza l-leġittimità demokratika tal-KtR billi jirrikjedi li l-membri jiġu eletti jew li jkunu politikament responsabbli quddiem assemblea eletta reġjonali jew lokali. Dan it-Trattat jillimita n-numru tal-membri għal 350. '''2002-03: Il-Konvenzjoni dwar il-Futur tal-UE''' Il-membri tal-KtR ħadu sehem f'konvenzjoni responsabbli għall-abbozzar tal-kostituzzjoni tal-UE. It-test jirrikonoxxi b'mod espliċitu r-rwol u s-setgħat tal-gvern lokali u reġjonali; jagħti wkoll id-dritt lill-KtR li jirrikorri għall-Qorti tal-Ġustizzja tal-Komunitajiet Ewropej meta l-liġijiet tal-UE ma jikkonformawx mal-prinċipju tas-sussidjarjetà. '''Mejju 2004: Tkabbir tal-UE''' In-numru tal-membri tal-KtR żdied minn 222 għal 317, wara l-adeżjoni ta’ għaxar Stati Membri ġodda. '''Frar 2006: Mandat ġdid''' Il-KtR beda mandat ġdid ta' erba' snin. Il-prijoritajiet politiċi tiegħu jinkludu t-tisħiħ tar-rwol tal-awtoritajiet lokali u reġjonali b'konformità mal-Istrateġija ta' Lisbona għall-Impjiegi u t-Tkabbir, it-tisħiħ tal-koeżjoni u s-solidarjetà, u spinta lill-kampanja 'Nikkomunikaw l-Ewropa - Ninvestu fil-Livell Lokali' sabiex l-UE tersaq aktar qrib iċ-ċittadini tagħha. '''Jannar 2007: Tkabbir tal-UE''' Bl-adeżjoni tal-Bulgarija u r-Rumanija, in-numru tal-membri tal-KtR żdied minn 317 għal 344. '''Diċembru 2009: It-[[Trattat ta' Liżbona]]''' It-Trattat ta' Lisbona jikkonferma d-dritt tal-KtR li jappella lill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea biex tissalvagwardja l-prerogattivi tiegħu u l-prinċipju tas-sussidjarjetà - dritt li diġà huwa rikonoxxut fil-Konvenzjoni dwar il-Futur tal-UE. Dan l-intitolament il-ġdid isaħħaħ ir-rwol politiku tal-KtR billi jippermetti li dan jaġixxi b’mod aktar effettiv fix-xena tal-UE għall-benefiċċju tal-awtoritajiet reġjonali u lokali. It-Trattat ta’ Lisbona jestendi l-mandat tal-membri tal-KtR minn erba’ għal ħames snin. '''Lulju 2013: Tkabbir tal-UE''' l-għadd ta’ membri tal-KtR żdied minn 344 għal 353, wara l-adeżjoni tal-Kroazja (l-għadd ta’ membri tal-KtR iktar tard naqas għal 350). ==Ħoloq esterni== * [https://web.archive.org/web/20140909142509/http://cor.europa.eu/mt/Pages/home.aspx Kumitat Ewropew tar-Reġjuni] * [https://web.archive.org/web/20131031195451/http://cor.europa.eu/mt/regions/pages/europe-in-my-region.aspx L-Ewropa fir-Reġjun tiegħi] [[Kategorija:Unjoni Ewropea]] * [https://web.archive.org/web/20150331022912/http://memberspage.cor.europa.eu/Result.aspx?f=0&s=0&o1=0&o2=0&o3=0 Membri u sostituti] 8jw1cb9y7b6mlx2z1kr2bu5ks3ix3vi 0 24857 332609 257772 2026-10-01T10:25:49Z Samoasambia 8382 {{Waħħad|[[Kumitat tar-Reġjuni]]}}, using [[d:User:Matěj Suchánek/markasduplicate.js|markasduplicate.js]] 332609 wikitext text/x-wiki {{Waħħad|Kumitat tar-Reġjuni}} {{stub|politika}} [[Stampa:European Committee of the Regions logo.svg|daqsminuri]] Il-'''Kumitat tar-Reġjuni tal-Unjoni Ewropea''' (KtR) huwa korp konsultattiv tal-UE magħmul minn rappreżentanti eletti lokali u reġjonali mit-27 Stat Membru tal-UE. Permezz tal-KtR huma jistgħu jaqsmu l-opinjoni tagħhom dwar il-leġiżlazzjoni tal-UE li jista’ jkollha impatt dirett fuq ir-reġjuni u l-ibliet.<ref name=EU>[https://europa.eu/european-union/about-eu/institutions-bodies/european-committee-regions_mt europa.eu], Kumitat Ewropew tar-Reġjuni</ref> Il-KtR jagħti lir-reġjuni u l-ibliet leħen formali fit-tfassil tal-liġijiet tal-UE li jiżgura li l-pożizzjoni u l-bżonnijiet tal-awtoritajiet reġjonali u lokali jiġu rispettati.<ref name=EU/> Il-[[Kummissjoni Ewropea]], il-[[Kunsill tal-UE]] u l-[[Parlament Ewropew]] iridu jikkonsultaw mal-KtR meta jfasslu l-leġiżlazzjoni dwar kwistjonijiet li jikkonċernaw il-gvern lokali u reġjonali bħas-saħħa, l-edukazzjoni, l-impjiegi, il-politika soċjali, il-koeżjoni ekonomika u soċjali, it-trasport, l-enerġija u t-tibdil fil-klima; Jekk dan ma jsirx, il-KtR jista' jressaq kawża quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja; Ladarba l-KtR jirċievi proposta leġiżlattiva, jipprepara u jadotta opinjoni u jiċċirkolaha mal-istituzzjonijiet rilevanti tal-UE; Il-KtR joħroġ ukoll opinjonijiet fuq l-inizjattiva tiegħu stess.<ref name=EU/> Il-membri tal-KtR huma rappreżentanti eletti li jservu fl-awtoritajiet lokali jew reġjonali. Kull pajjiż jaħtar il-membri tal-għażla tiegħu li jinħatru għal mandat ta’ ħames snin li jista’ jiġġedded mill-Kunsill tal-UE. L-għadd ta’ membri għal kull pajjiż jiddependi mid-daqs tal-popolazzjoni ta’ dak il-pajjiż.<ref name=EU/> Membri minn pajjiż wieħed jiffurmaw id-delegazzjoni nazzjonali li tirrifletti l-bilanċ politiku, ġeografiku, reġjonali u lokali ta' pajjiżhom.<ref name=EU/> Kull Membru jista’ jagħżel ukoll li jkun parti minn grupp politiku fil-KtR. Bħalissa hemm sitt gruppi politiċi li jirriflettu firxa ta' affiljazzjonijiet politiċi: il-[[Partit Popolari Ewropew]] (PPE), il-[[Partit tas-Soċjalisti Ewropej]] (PSE), It-tiġdid tal-Ewropa, il-Grupp tal-Alleanza Ewropea (EA), il-Grupp tal-[[Konservattivi u r-Riformisti Ewropej]] (ECR) u Il-Ħodor. Il-membri jistgħu jagħżlu wkoll li ma jkunux parti minn parti politiku jekk jixtiequ jagħmlu dan (mhux affiljati).<ref name=EU/> Il-KtR jaħtar President minn fost il-membri tiegħu, għal terminu ta' sentejn u nofs.<ref name=EU/> Il-KtR jaħtar relatur (wieħed mill-membri tiegħu) li jikkonsulta mal-partijiet ikkonċernati u jipprepara l-opinjoni. It-test jiġi diskuss u adottat mill-kummissjoni tal-KtR responsabbli mill-qasam ta' politika kkonċernat. L-opinjoni mbagħad tiġi ppreżentata lill-membri kollha f’sessjoni plenarja fejn jivvutaw biex jemendawha u jadottawha. Fl-aħħar nett, l-opinjoni tiġi maqsuma u kkomunikata fl-istituzzjonijiet rilevanti kollha tal-UE.<ref name=EU/> Isiru sa 6 sessjonijiet plenarji kull sena, fejn jiġu adottati opinjonijiet li jkopru minn 50 sa 80 proġett leġiżlattiv tal-UE.<ref name=EU/> Il-KtR jinkuraġġixxi l-parteċipazzjoni fil-livelli kollha, mill-awtoritajiet reġjonali u lokali saċ-ċittadini individwali. L-awtoritajiet reġjonali u lokali, l-assoċjazzjonijiet, l-NGOs, l-esperti u l-akkademiċi jistgħu jipparteċipaw fi stħarriġiet, konsultazzjonijiet u avvenimenti online. Il-Premjijiet għar-Reġjun Intraprenditorjali Ewropew huma miftuħa għar-reġjuni kollha b’kompetenzi politiċi, filwaqt li l-kompetizzjonijiet tat-teżijiet huma miftuħa għall-akkademiċi.<ref name=EU/> Il-KtR stabbilixxa għadd ta' netwerks biex jippermettu lir-reġjuni u l-ibliet tal-UE jiskambjaw l-aħjar prattiki, jaħdmu flimkien u jikkontribwixxu fid-dibattitu tal-UE dwar temi bħat-tkabbir ekonomiku u l-impjiegi, il-ġlieda kontra t-tibdil fil-klima, il-kooperazzjoni transfruntiera, l-iżvilupp u s-sussidjarjetà.<ref name=EU/> Il-Kumitat Ewropew tar-Reġjuni jirrappreżenta miljun politiku lokali u reġjonali tal-Unjoni Ewropea u jimpenja ruħu b’mod speċjali mal-Politiċi Żgħażagħ Eletti (YEPs) billi jistedinhom għas-Sessjonijiet plenarji tal-KtR jew pereżempju għas-Summit Ewropew tar-Reġjuni u l-Ibliet.<ref name=EU/> == Referenzi == <references/> [[Kategorija:Unjoni Ewropea]] id6bbrb9qztmela0y6as3pjhz2r4feg 0 30082 332607 314827 2026-10-01T00:19:51Z JovalQC 21720 "Storiku" toħloq. 332607 wikitext text/x-wiki {{Infobox city}} '''Lyon''', ġieli spelluta wkoll '''Lyons''' (l-iktar bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]), hija t-tielet l-ikbar belt fi [[Franza]]. Tinsab fil-konfluwenza tax-xmajjar [[Rhône]] u [[Saône]], lejn il-Majjistral tal-Alpi Franċiżi, 391 kilometru (243 mil) fix-Xlokk ta' [[Pariġi]], 278 kilometru (173 mil) fit-Tramuntana ta' [[Marsilja]], 113-il kilometru (70 mil) fix-Xlokk ta' [[Ġinevra]], u 50 kilometru (31 mil) fil-Grigal ta' [[Saint-Étienne]]. Il-belt ta' Lyon kellha popolazzjoni ta' 522,228 ruħ fl-2020 fi ħdan it-territorju muniċipali żgħir tagħha ta' 48 km² (19-il mil kwadru)<ref>{{Ċita web|url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/3698339|titlu=Historique des populations communales {{!}} Insee|sit=www.insee.fr|data-aċċess=2023-04-18}}</ref>, iżda flimkien mas-subborgi u l-irħula tal-madwar tagħha, iż-żona metropolitana ta' Lyon kellha popolazzjoni ta' 2,293,180 f'dik l-istess sena, jiġifieri t-tieni l-iżjed popolata fi Franza. Mill-2015, Lyon u 58 muniċipalità sottourbani ffurmaw il-Metropoli ta' Lyon, awtorità metropolitana eletta direttament li issa hija responsabbli għall-biċċa l-kbira tal-kwistjonijiet urbani, b'popolazzjoni ta' 1,416,545 ruħ fl-2020.<ref>{{Ċita web|url=https://statistiques-locales.insee.fr/#bbox=386507,5834640,312575,189027&c=indicator&i=pop_legales.popmun&s=2020&selcodgeo=200046977&t=A01&view=map4|titlu=Insee - Statistiques locales|sit=statistiques-locales.insee.fr|data-aċċess=2023-04-18}}</ref> Lyon hija l-prefettura tar-reġjun ta' Auvergne-Rhône-Alpes u s-sede tal-Kunsill Dipartimentali ta' Rhône (il-ġurisdizzjoni tiegħu iżda ma għadhiex estiża sal-Metropoli ta' Lyon mill-2015). Lyon kienet il-[[belt kapitali]] tal-[[Galli]] matul żmien l-[[Imperu Ruman]], u Lyon għadha s-sede ta' arċiveskovat li d-detentur tiegħu għandu t-titlu ta' Primat tal-Galli. Lyon saret ċentru ekonomiku ewlieni matul ir-[[Rinaxximent]]. Il-belt hija magħrufa għall-kċina u l-gastronomija tagħha, kif ukoll għall-attrazzjonijiet storiċi u arkitettoniċi tagħha; fil-fatt, id-distretti taċ-Ċentru Storiku ta' Lyon, l-għolja ta' Fourvière, Presqu'île u x-xaqlibiet ta' Croix-Rousse tniżżlu fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/872/|titlu=Historic Site of Lyon|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-04-18}}</ref> Lyon kienet żona importanti storikament għall-produzzjoni u għall-insiġ tal-ħarir. Lyon kellha rwol sinifikanti fl-[[Storja|istorja]] taċ-ċinema minn mindu [[Auguste Lumière|Auguste]] u [[Louis Lumière]] ivvintaw it-tagħmir ċinematografu hemmhekk. Il-belt hija magħrufa wkoll għall-festival tad-dwal tagħha, il-Fête des Lumières, li tibda kull sena fit-8 ta' Diċembru u ddum għal erbat ijiem; b'hekk Lyon ingħatat it-titlu ta' "Kapitali tad-Dwal".<ref>{{Ċita web|url=https://www.fetedeslumieres.lyon.fr/en|titlu=Fete des lumieres|sit=www.fetedeslumieres.lyon.fr|lingwa=en|data-aċċess=2023-04-18}}</ref> Ekonomikament, Lyon hija ċentru ewlieni tal-industriji bankarji, kimiċi, farmaċewtiċi u bijoteknoloġiċi. Il-belt tħaddan industrija sinifikanti tas-software b'enfasi partikolari fuq il-logħob elettroniku; f'dawn l-aħħar snin rawmet settur ta' kumpaniji innovattivi lokali li qed jikber.<ref>{{Ċita web|url=http://www.business.greaterlyon.com/city-business-support-lyon-entrepreneurship-system.85.0.html?&L=1|titlu=Entrepreneurship support network businesses start up funding Europe France Lyon - Greater Lyon|data=2010-03-08|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-04-18|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20100308131020/http://www.business.greaterlyon.com/city-business-support-lyon-entrepreneurship-system.85.0.html?&L=1|arkivju-data=2010-03-08|url-status=bot: unknown}}</ref> Lyon tospita universitajiet u skejjel tal-[[edukazzjoni]] għolja rinomati, u hija t-tieni l-ikbar belt studenteska fi Franza, b'popolazzjoni universitarja ta' 200,000 student fi ħdan il-Metropoli ta' Lyon.<ref>{{Ċita web|url=https://www.investirlmnp.fr/actualites/classement-2019-des-villes-etudiantes-les-plus-importantes-en-france-146|titlu=Classement 2019 des villes étudiantes par nombre d'étudiants|sit=www.investirlmnp.fr|data-aċċess=2023-04-18}}</ref> Lyon tospita l-kwartieri ġenerali internazzjonali tal-[[Interpol]], tal-Aġenzija Internazzjonali għar-Riċerka dwar il-Kanċer, kif ukoll ta' Euronews. Skont l-Istitut tar-Riċerka dwar il-Globalizzazzjoni u l-Klassifikazzjonijiet Dinjin, Lyon titqies bħala belt "beta" mill-2018. Ġiet fit-tieni post fi Franza u fl-40 post globalment fil-klassifikazzjonijiet tal-2019 ta' Mercer fost l-aħjar bliet biex wieħed jgħix fihom.<ref>{{Ċita web|url=https://mobilityexchange.mercer.com/Insights/quality-of-living-rankings|titlu=Quality of Living City Ranking {{!}} Mercer|sit=mobilityexchange.mercer.com|data-aċċess=2023-04-18}}</ref> == Ġeografija == Lyon tinsab fl-[[Ewropa]] kontinentali, fil-kwart tax-Xlokk ta’ [[Franza]], fil-konfluwenza tax-xmajjar Saône u [[Rhône]]. Il-belt hija mdawra b’diversi firxiet ta’ muntanji: il-[[Massif Central]] lejn il-punent, l-[[Alpi]] lejn ix-Xlokk, u l-Muntanji Jura lejn il-Grigal, u tinsab fil-pjanura ta’ Lyon. Lyon u r-reġjun tagħha jinsabu f’salib it-toroq tal-Ewropa tal-Punent, u jgħaqqdu l-[[Baħar tat-Tramuntana]] mal-[[Baħar Mediterran]], u l-[[Ewropa]] tal-Lvant mal-[[Oċean Atlantiku]]; Il-belt tinsab 26 kilometru fin-nofsinhar ta’ [[Vjenna]] f’linja dritta, u bit-triq 54 km minn [[Saint-Étienne]], 106 km minn [[Grenoble]], 151 km minn [[Ġinevra]], 306 km minn [[Turin]], 313 km minn [[Marsilja]], 441 km minn [[Milan]], 463 km minn [[Pariġi]], 333 km minn [[Bażel]], 495 km minn [[Strasburgu]], 537 km minn [[Toulouse]], 637 km minn [[Barċellona]], 684 km minn [[Nantes]], 698 km minn [[Frankfurt am Main]], 737 km minn [[Munich]], u 972 km minn [[Brest]]. Ir-reġjun ta’ [[Auvergne-Rhône-Alpes]], li l-belt kapitali amministrattiva tiegħu hija Lyon, ikopri erja ta’ 69,711 km². L-eks reġjun ta' Rhône-Alpes, li l-belt kienet il-prefettura tiegħu, kien parti mir-Reġjun Urban ta' Lyon (RUL), li ġie xolt fl-2015. L-RUL kien jinkludi t-territorji organizzati madwar il-metropoli (b'raġġ ta' influwenza ta' 50 sa 100 km) u kellu popolazzjoni ta' 2.9 miljun (stima tal-2004). Lyon naturalment saret is-sede tal-Metropoli ta' Lyon, awtorità lokali bi status speċjali, li teżerċita s-setgħat kemm ta' dipartiment kif ukoll ta' korp intermuniċipali. == Storja == [[Stampa:Lion place Sathonay Lyon.JPG|nofs|daqsminuri|L-iljun, li huwa prominenti ħafna fil-belt, huwa s-simbolu ta' Lyon.]] '''<big>Lyon il-Qadim</big>''' Skont l-istoriku Dio Cassius, fis-sena 43 QK, is-Senat Ruman ordna l-ħolqien ta’ insedjament għar-refuġjati Rumani tal-gwerra mal-Allobroges. Dawn ir-refuġjati kienu tkeċċew minn Vienne u issa kienu kkampjati fil-konfluwenza tax-xmajjar Saône u Rhône. Il-pedament inbena fuq l-għolja Fourvière u uffiċjalment ingħata l-isem ta’ ''Colonia Copia Felix Munatia'', isem li jinvoka l-prosperità u l-barka tal-allat. Il-belt bdiet tissejjaħ dejjem aktar bħala ''Lugdunum'' (u kultant ''Lugudunum''). L-eqdem traduzzjoni ta’ dan l-isem tal-post Galliku bħala "Muntanja Mixtieqa" hija offruta mill-Glossarju Endlicher tas-seklu 9. B’kuntrast, xi studjużi moderni pproponew fortizza Gallika fuq l-għolja bl-isem ta’ ''Lug[o]dunon'', għall-alla Ċeltiku Lugus (konness mal-Irlandiż Antik Lugh, l-[[Lingwa Irlandiża|Irlandiż]] ''Modern Lú''), u ''dúnon'' (fortizza fuq l-għolja)<ref>{{Ċita web|url=https://www.visiterlyon.com/decouvrir/les-incontournables-de-lyon/l-histoire-de-lyon|titlu=L’histoire de Lyon - Office du tourisme de Lyon|sit=www.visiterlyon.com|lingwa=fr-FR|data-aċċess=2026-10-01}}</ref>. Ir-Rumani rrikonoxxew li l-post strateġiku ta’ Lugdunum fil-konverġenza ta’ żewġ xmajjar navigabbli għamilha ċentru naturali ta’ komunikazzjoni. Il-belt saret il-punt tat-tluq tat-toroq Rumani ewlenin fiż-żona, u malajr saret il-kapitali tal-provinċja, Gallia Lugdunensis. Żewġ Imperaturi twieldu f’din il-belt: Claudius, li d-diskors tiegħu huwa ppreservat fit-Tavla ta’ Lyon li fiha jiġġustifika n-nomina tas-Senaturi Galliċi, u Caracalla. L-ewwel Kristjani f’Lyon ġew martrijati għat-twemmin tagħhom taħt ir-renji ta’ diversi imperaturi Rumani, l-aktar Marcus Aurelius u Septimius Severus. Qaddisin lokali minn dan il-perjodu jinkludu lil Blandina, Pothinus, u Epipodius, fost oħrajn. Il-Grieg Irenaeus kien it-tieni isqof ta’ Lyon matul l-aħħar parti tat-tieni seklu. Sal-lum, l-arċisqof ta’ Lyon għadu jissejjaħ "Primat des Gaules"<ref>{{Ċita web|url=https://tribunedelyon.fr/societe/breve-histoire-de-lyon-de-lepoque-romaine-a-aujourdhui/|titlu=Brève histoire de Lyon, de l'époque romaine à aujourd'hui|kunjom=rédaction|isem=La|data=2023-08-22|lingwa=fr-FR|data-aċċess=2026-10-01}}</ref>. Il-Burgundjani li ħarbu mill-qerda ta’ Worms mill-Unni fl-437 ġew stabbiliti mill-ġdid fil-Lvant tal-Gallja. Fl-443 ir-Rumani stabbilew ir-Renju tal-Burgundjani, u Lugdunum saret il-belt kapitali tagħha fl-461. Fl-843, skont it-Trattat ta’ Verdun, Lyon marret għand l-Imperatur Ruman Sagru Lotarju I. Aktar tard saret parti mir-Renju ta’ Arles li ġie inkorporat fl-Imperu Ruman Sagru fl-1033. Lyon ma waqgħetx taħt kontroll Franċiż qabel is-seklu 14<ref>{{Ċita web|url=https://lacivilisationlyonnaise.wordpress.com/lhistoire-lyonnaise-en-bref/|titlu=L’histoire de Lyon en bref|data=2013-02-09|lingwa=fr-FR|data-aċċess=2026-10-01}}</ref>. '''<big>Lyon Moderna</big>''' Fernand Braudel irrimarka, "L-istoriċi ta' Lyon mhumiex konxji biżżejjed tad-bipolarità bejn Pariġi u Lyon, li hija struttura kostanti fl-iżvilupp Franċiż... mill-aħħar tal-Medju Evu sar-[[Rivoluzzjoni Industrijali]]". Fl-aħħar tas-seklu 15, il-fieri introdotti mill-merkanti Taljani għamlu lil Lyon id-dar tal-kontijiet ekonomiċi ta' [[Franza]]. Anke l-Borża (teżor), mibnija fl-1749, kienet tixbaħ bazaar pubbliku fejn il-kontijiet kienu jiġu ssetiljati fil-beraħ. Meta l-banek internazzjonali mxew lejn [[Ġenova]], imbagħad [[Amsterdam]], Lyon baqgħet iċ-ċentru bankarju ta' [[Franza]]. Matul ir-Rinaxximent, l-iżvilupp tal-belt kien immexxi mill-kummerċ tal-ħarir, li saħħaħ ir-rabtiet tagħha mal-Italja. L-influwenza Taljana fuq l-arkitettura ta' Lyon għadha viżibbli fost il-bini storiku. Fl-aħħar tas-seklu 14 u s-seklu 15, Lyon kienet ukoll ċentru ewlieni ta' attività letterarja u pubblikazzjoni ta' kotba, kemm ta' kittieba Franċiżi (bħal Maurice Scève, Antoine Héroet, u Louise Labé) kif ukoll ta' Taljani fl-eżilju (bħal Luigi Alamanni u Gian Giorgio Trissino). Fl-1572, Lyon kienet xena ta’ vjolenza tal-massa mill-Kattoliċi kontra l-Ugonotti Protestanti fil-Massakru ta’ Jum San Bartilmew. Żewġ sekli wara, Lyon reġgħet intlaqtet mill-vjolenza matul ir-Rivoluzzjoni Franċiża, meta ċ-ċittadini qamu kontra l-Konvenzjoni Nazzjonali u appoġġjaw lill-Ġirondini. Il-belt ġiet assedjata mill-armati Rivoluzzjonarji għal aktar minn xahrejn qabel ma ċediet f’Ottubru 1793. Ħafna bini nqered, speċjalment madwar il-[[Place Bellecour]], u Jean-Marie Collot d'Herbois u Joseph Fouché amministraw l-eżekuzzjoni ta’ aktar minn 2,000 ruħ. Il-Konvenzjoni ordnat li isimha jinbidel għal "Belt Liberata", u twaqqfet plakka li ddikjarat "Lyon għamlet gwerra fuq il-Libertà; Lyon ma teżistix aktar". Għaxar snin wara, [[Napuljun I ta' Franza|Napuljun]] ordna r-rikostruzzjoni tal-bini kollu li twaqqa’ matul dak il-perjodu<ref>{{Ċita web|url=https://www.patrimoine-lyon.org/accueil/histoire-de-la-ville|titlu=Lyon Histoire de la Ville|kunjom=reserves)|isem=Association Historical-Cities 69005 Lyon France- (tous droits|sit=www.patrimoine-lyon.org|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-01}}</ref>. Il-konvenzjoni ma kinitx l-unika mira f’Lyon matul ir-[[Rivoluzzjoni Franċiża]]. Wara li l-Konvenzjoni spiċċat fl-istorja, tfaċċa d-Direttorju Franċiż u jiem wara l-Kolp ta' Stat tat-18 ta' Fructidor tal-4 ta' Settembru 1797, kummissarju tad-Direttorju ġie assassinat f'Lyon. Il-belt saret belt industrijali importanti fis-seklu 19. Fl-1831 u l-1834, il-kanuts (ħaddiema tal-ħarir) ta’ Lyon għamlu żewġ irvellijiet kbar għal kundizzjonijiet tax-xogħol u pagi aħjar. Fl-1862, bdiet topera l-ewwel waħda min-netwerk estensiv ta’ ferroviji funikulari ta’ Lyon. Matul ir-repressjoni ta’ Jannar u Frar 1894, il-pulizija wettqet mill-inqas għexieren ta’ rejds immirati lejn l-anarkisti li kienu jgħixu hemm, mingħajr wisq suċċess. Xi xhur wara, f’Ġunju 1894, il-kumpann Sante Caserio qatel lill-president Franċiż responsabbli għar-repressjoni, Sadi Carnot. Matul [[it-Tieni Gwerra Dinjija]], Lyon kienet ċentru għall-forzi Nazisti okkupanti, inkluż Klaus Barbie, il-“Biċċier ta’ Lyon” infami. Madankollu, il-belt kienet ukoll fortizza tar-Reżistenza Franċiża, il-ħafna passaġġi sigrieti magħrufa bħala traboules, ippermettew lin-nies jaħarbu mir-rejds tal-Gestapo. Fit-3 ta’ Settembru 1944, Lyon ġiet illiberata mill-1 Diviżjoni Franċiża Ħielsa u l-Forces Françaises de l'Intérieur. Il-belt issa hija d-dar ta’ mużew tar-Reżistenza<ref>{{Ċita web|url=https://www.patrimoine-lyon.org/accueil/histoire-de-la-ville|titlu=Lyon Histoire de la Ville|kunjom=reserves)|isem=Association Historical-Cities 69005 Lyon France- (tous droits|sit=www.patrimoine-lyon.org|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-01}}</ref>. == Trasport == [[Stampa:Lyon Autoroutes.svg|nofs|daqsminuri|Triq ċirkolari ta' Lyon]] L-[[Ajruport ta’ Lyon–Saint-Exupéry]], li jinsab fil-Lvant ta’ Lyon, iservi bħala bażi għal titjiriet domestiċi u internazzjonali. Huwa faċilità ewlenija tat-trasport għar-reġjun kollu ta’ Rhône-Alpes, b’konnessjonijiet tal-kowċis ma’ bliet oħra fiż-żona. L-istazzjon tal-ferrovija intern Gare de Lyon Saint-Exupéry jgħaqqad l-ajruport man-netwerk nazzjonali tat-TGV. Il-monopolju tat-tramm Rhônexpress jgħaqqad l-ajruport mal-kwartier tan-negozju ta’ La Part Dieu f’inqas minn 30 minuta, u joffri konnessjonijiet mal-Underground A & B, it-Tramway T1, T3 & T4, u linji tal-karozzi tal-linja. It-trasport pubbliku ta’ Lyon Sytral joffri servizz tal-karozzi tal-linja, Route 47, li jgħaqqad l-ajruport ma’ Meyzieu fejn il-passiġġieri jistgħu jibdlu għat-Tram T3. Il-prezz regolari tat-trasport pubbliku huwa ta’ €1.90, għall-kuntrarju ta’ €15 direzzjoni waħda għar-Rhonexpress. Fis-subborg ta’ Bron, l-Ajruport iżgħar ta’ Lyon-Bron jipprovdi alternattiva għall-avjazzjoni domestika. Lyon għandha żewġ stazzjonijiet ferrovjarji ewlenin: [[Stazzjon Lyon-Part-Dieu|Lyon-Part-Dieu]], li nbniet biex takkomoda t-[[TGV]], u [[Stazzjon Lyon-Perrache|Lyon-Perrache]], stazzjon eqdem li issa jipprovdi l-aktar servizz reġjonali. Stazzjonijiet ferrovjarji iżgħar jinkludu Lyon-Gorge-de-Loup, Lyon-Vaise, Lyon-Saint-Paul u Lyon-Jean Macé. Lyon kienet l-ewwel belt li ġiet konnessa ma' [[Pariġi]] permezz tat-[[TGV]] fl-1981. Minn dak iż-żmien 'l hawn, in-netwerk ferrovjarju tat-[[TGV]] kiber u jgħaqqad lil Lyon direttament ma' [[Perpignan]], [[Toulouse]], [[Nizza]], [[Marsilja]], [[Nantes]] u [[Lille]]. Ferroviji internazzjonali joperaw direttament lejn [[Madrid]], [[Barċellona]], [[Milan]], [[Turin]], [[Ġinevra]], [[Frankfurt am Main|Frankfurt]], [[Lussemburgu (belt)|Lussemburgu]], [[Brussell]] (qabel lejn [[Londra]], issa rtirata). Il-belt tinsab fil-qalba ta’ netwerk dens ta’ toroq u tinsab fil-punt fejn jiltaqgħu diversi awtostradi: A6 lejn Pariġi, A7 Marseille, A42 lejn Ġinevra, u A43 lejn Grenoble. Il-belt issa hija evitata mill-A46. Mina doppja tal-awtostrada tgħaddi minn taħt Fourvière, u tgħaqqad l-awtostradi A6 u A7, li t-tnejn jiffurmaw l-"Autoroute du Soleil". L-istazzjon tal-ferrovija ta’ Perrache jservi bħala ċentru ta’ trasport intermodali għat-trammijiet, ferroviji lokali u reġjonali u karozzi tal-linja tal-belt, it-terminus tal-linja A tal-Metro, tat-Tramway T2, is-servizz tar-roti Vélo'v, u t-taxis. [[Stampa:Lyon transports lignes 2025.svg|nofs|daqsminuri|Mappa tat-trasport pubbliku ta' Lyon]] It-Transports en commun lyonnais (TCL), is-sistema ta’ trasport pubbliku ta’ Lyon, li tikkonsisti minn [[Metro ta' Lyon|metro]], tramijiet u karozzi tal-linja, isservi 62 komunali tal-metropoli ta’ Lyon. In-netwerk tal-[[Metro ta' Lyon|metro]] għandu erba’ linji (A, B, C u D), 42 stazzjon, u jopera bi frekwenza sa ferrovija kull żewġ minuti. Minn Novembru 2020 'l hawn hemm tmien linji tat-[[tramm ta' Lyon]]: T1 minn Debourg fin-nofsinhar sa IUT-Feyssine fit-tramuntana, [[Tramm ta' Lyon|Tramm]] T2 minn Hôtel de région Montrochet sa Saint-Priest fix-xlokk, [[Tramm ta' Lyon|Tramm]] T3 minn Part-Dieu sa Meyzieu, [[Tramm ta' Lyon|Tramm]] T4 minn 'Hôptial Feyzin Venissieux' sa La Doua Gaston Berger. [[Tramm ta' Lyon|Tramm]] T5 minn Grange Blanche, fix-xlokk sa Eurexpo fin-nofsinhar tal-punent. [[Tramm ta' Lyon|Tramm]] T6 minn Debourg, fin-nofsinhar sa Hôpitaux Est-Pinel fil-lvant. [[Tramm ta' Lyon|Tramm]] T7 minn Vaux-en-Velin la soie, fil-grigal sa Décines – OL Vallée fil-lvant. U l-linja tat-tramm Rhône Express minn Part-Dieu sal-[[Ajruport ta' Lyon–Saint-Exupéry]]. In-netwerk tal-karozzi tal-linja ta' Lyon jikkonsisti mis-sistema tat-trolleybus ta' Lyon, karozzi tal-linja bil-mutur, u kowċis għal żoni barra miċ-ċentru. Hemm ukoll żewġ linji tal-funikular minn [[Vieux Lyon]] sa Saint-Just u Fourvière. Is-sistema tal-biljetti hija relattivament sempliċi peress li l-belt għandha operatur wieħed biss tat-trasport pubbliku, is-SYTRAL. == Sit ta' Wirt Dinji == Iċ-Ċentru Storiku ta' Lyon ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1998.<ref name=":0" /> Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-'''kriterju (ii)''' "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, [[L-Arti|l-arti]] [[Monument|monumentali]], l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-'''kriterju (iv)''' "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-[[Storja|istorja]] tal-[[bniedem]]".<ref name=":0" /> == Attrazzjonijiet prinċipali == [[Stampa:Lyon - Lugdunum - Théatre Romain.jpg|daqsminuri|It-Teatru Ruman ta' Lyon.]] === Żmien il-Qedem === * Il-fdalijiet [[Imperu Ruman|Rumani]] man-naħa tal-għolja qrib il-Bażilika ta' Fourvière, bit-Teatru Antik ta' Fourvière, l-Odeon ta' Lyon u l-[[mużew]] Gallo-Ruman. * L-Anfiteatru tat-Tliet Galli – il-fdalijiet ta' anfiteatru Ruman. === [[Medjuevu|Medju Evu]] u Rinaxximent === * Il-[[Katidral]] ta' [[San Ġwann Appostlu u Evanġelista|San Ġwann]], knisja Medjevali b'elementi arkitettoniċi tas-sekli 13, 14 u 15, kif ukoll l-istruttura [[Reliġjon|reliġjuża]] prinċipali fil-belt u s-sede tal-Arċisqof ta' Lyon; * il-Bażilika ta' San Martin d'Ainay, waħda mill-knejjes rari li għadhom jeżistu bi stil ta' bażilika [[Rumanesk|Rumaneska]] f'Lyon; * il-Knisja ta' [[Pawlu l-Appostlu|San Pawl]], knisja Rumaneska (is-sekli 12 u 13) u [[Gotika]] (is-sekli 15 u 16); * il-Knisja ta' San Bonaventura, knisja Gotika tas-sekli 14 u 15; * il-Knisja ta' San Nizier, knisja Gotika tas-seklu 15, li għandha daħla mnaqqxa fis-seklu 16 minn [[Philibert Delorme]]; * iż-żona taċ-Ċentru Storiku ta' Lyon, kwartier Medjevali u Rinaxximentali bil-ħwienet, bir-ristoranti u bit-toroq biċ-ċagħaq; * il-bosta ''hôtels particuliers'' Rinaxximentali taċ-ċentru storiku ta' Lyon, bħall-''Hôtel de Bullioud'', inbnew ukoll minn Philibert Delorme. === Seklu 19 u żminijiet moderni === * L-Opéra Nouvel (1831), teatru tal-opri rinnovat fl-1993 minn [[Jean Nouvel]]; * it-Théâtre des Célestins (1877), teatru ddisinjat minn [[Gaspard André]]; * il-Bażilika tal-Madonna ta' Fourvière, bażilika kbira tas-seklu 19 fil-quċċata tal-Għolja ta' Fourvière; * it-Torri tal-[[Ħadid]] ta' Fourvière (1894); * is-Suq tal-Laħam u l-Biċċerija ta' ''La Mouche'' (1914, 1928), iddisinjati minn [[Tony Garnier]]; * il-Monasteru ta' Santa Marija de La Tourette (1960), iddisinjat minn [[Le Corbusier]]; * l-Ajruport Internazzjonali ta' [[Antoine de Saint-Exupéry|Saint-Exupéry]] (li qabel kien l-Ajruport ta' Satolas), iddisinjat minn [[Guillaume Gilbert]]; * l-Istazzjon ta' Lyon Saint-Exupéry (1994), iddisinjat minn [[Santiago Calatrava]]; * il-Palazz tal-Kungress ta' Lyon (1998), iddisinjat minn [[Renzo Piano]] u grupp ta' binjiet għal diversi funzjonijiet differenti; * it-Tour du Crédit Lyonnais; * it-Tour Oxygène; * it-Tour Incity. === Mużewijiet === * Musée des beaux-arts de Lyon (Mużew tal-Belle Arti), il-mużew prinċipali tal-belt u wieħed mill-ikbar galleriji tal-[[arti]] fi Franza. Ospitat fil-Palais Saint Pierre, eks kunvent tas-[[seklu 17]], issa fih kollezzjoni kbira ta' [[Pittura|pitturi]] ta' artisti bħal [[Tintoretto]]; [[Paolo Veronese]]; [[Nicolas Poussin]]; [[Rubens]]; [[Rembrandt]]; [[Zurbaran]]; [[Canaletto]]; [[Delacroix]]; [[Monet]]; [[Paul Gauguin|Gauguin]]; [[Vincent van Gogh|Van Gogh]]; [[Cézanne]]; [[Matisse]]; [[Pablo Picasso|Picasso]]; [[Francis Bacon]]...); kollezzjonijiet ta' [[Skultura|skulturi]], tpinġijiet u opri stampati, arti dekorattiva, antikitajiet Rumani u Griegi; it-tieni l-ikbar kollezzjoni ta' antikitajiet [[Eġittu|Eġizzjani]] fi Franza wara dik tal-[[Louvre]]; u kollezzjoni ta' 50,000 medalja u munita. * Il-Mużew Gallo-Ruman jesponi bosta oġġetti tal-arti u ta' valur li nstabu fis-sit Ruman ta' Lyon (''Lugdunum'') bħall-mużajk tal-logħob taċ-ċirklu, il-kalendarju ta' Coligny u l-artal Tawroboliku. * Is-Centre d'histoire de la résistance et de la déportation (Ċentru Storiku tar-Reżistenza u tad-Deportazzjoni). * Il-Musée des Confluences, mużew ġdid tax-[[Xjenza|xjenzi]] u tal-[[antropoloġija]], li nfetaħ għall-pubbliku fl-20 ta' Diċembru 2014. * La Sucrière, ċentru tal-arti kontemporanja. * Il-Hôtel-Dieu de Lyon jospita l-"Musée des Hospices Civils", wirja permanenti dwar l-istorja u l-prattika tal-[[mediċina]] mill-Medju Evu saż-żminijiet moderni. * Il-Musée des Tissus et des Arts décoratifs, mużew tal-arti dekorattiva u tat-tessuti, li fih waħda mill-ikbar kollezzjonijiet ta' tessuti fid-dinja b'2.5 miljun opra. * Il-Musée d'art contemporain de Lyon, mużew tal-arti kontemporanja. * Il-Musée de L'imprimerie, mużew tal-istampar. * Il-Musée Gadagne, mużew tal-istorja ta' Lyon ospitat f'binja storika fiċ-ċentru storiku ta' Lyon, li jinkludi kollezzjoni kbira ta' pupazzi. * Il-Musée des Automates, mużew tal-pupazzi awtomatizzati fiċ-ċentru storiku ta' Lyon, li infetaħ fl-1991. * Il-Musée Miniature & Cinéma, mużew dwar minjaturi tax-xeni ċinematografiċi, tal-oġġetti ċinematografiċi u tal-effetti speċjali taċ-ċinema. === Parks u ġonna === * Parc de la Tête d'or, magħruf ukoll bħala l-Park tar-Ras tad-Deheb, fiċ-ċentru ta' Lyon huwa l-ikbar park urban fi Franza b'117-il ettaru (290 akru). Jinsab fis-sitt ''arrondissement'', u fih lag kbir li fih ikun hemm id-dgħajjes matul ix-xhur tas-sajf. * Jardin botanique de Lyon (tmien ettari (20 akru)), inkluż fil-Parc de la Tête d'Or, huwa ġnien botaniku muniċipali u huwa miftuħ mit-Tnejn sal-Ġimgħa mingħajr ħlas. Il-ġnien ġie stabbilit fl-1857 bħala suċċessur ta' ġonna botaniċi iktar bikrin li jmorru lura għall-1796, u issa jista' jiġi deskritt bħala l-ikbar ġnien botaniku muniċipali ta' Franza. * Parc de Gerland, fin-Nofsinhar tal-belt (80 ettaru (200 akru)). * Parc des hauteurs, f'Fourvières. * Parc de Miribel-Jonage (2,200 ettaru (5,400 akru)). * Parc de Lacroix-Laval (115-il ettaru (280 akru)). * Parc de Parilly (178 ettaru (440 akru)). == Relazzjonijiet internazzjonali == Lyon hija belt pilota tal-[[Kunsill tal-Ewropa]] u tal-programm "Bliet interkulturali" tal-[[Kummissjoni Ewropea]]. Lyon hija ġemellata ma': * [[Addis Ababa]], l-[[Etjopja]]; * [[Bamako]], il-[[Mali]]; * [[Barċellona]], [[Spanja]]; * [[Beersheba]], [[Iżrael]]; * [[Birmingham]], l-Ingilterra, ir-[[Renju Unit]]; * [[Boston]], l-[[Stati Uniti|Istati Uniti]]; * [[Craiova]], ir-[[Rumanija]]; * [[Curitiba]], il-[[Brażil]]; * [[Frankfurt]], il-[[Ġermanja]], mill-1960; * [[Gothenburg]], l-[[Żvezja|Iżvezja]]; * [[Guangzhou]], iċ-[[Ċina]], mill-1988; * [[Haute Matsiatra]], il-[[Madagaskar|Madagascar]]; * il-[[Ho Chi Minh (belt)|Belt ta' Ho Chi Minh]], il-[[Vjetnam]], mill-1997; * [[Ġeriko]], il-[[Palestina]]; * [[Leipzig]], il-Ġermanja, mill-1981; * [[Łódź]], il-[[Polonja]], mill-1991; * [[Milan]], l-[[Italja]], mill-1966; * [[Montreal]], il-[[Kanada]], mill-1979; * [[Oran]], l-[[Alġerija]]; * [[Osaka]], il-[[Ġappun]], mill-1984; * [[Ouagadougou]], il-[[Burkina Faso]]; * [[Porto-Novo]], il-[[Benin]]; * [[Rabat (Marokk)|Rabat]], il-[[Marokk]]; * [[St. Louis]], l-Istati Uniti; * [[San Pietruburgu]], ir-[[Russja]]; * [[Sétif]], l-Alġerija; * [[Tinca]], ir-Rumanija; * [[Torino]], l-Italja; * [[Yerevan]], l-[[Armenja]], mill-1992; * [[Yokohama]], il-Ġappun, mill-1959. == Referenzi == [[Kategorija:Bliet Ewropej]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali]] [[Kategorija:Bliet ta' Franza]] [[Kategorija:Franza]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fi Franza]] mm70zqbh6k3y2tlres5uuff8jcy3mdf 0 30173 332601 304400 2026-09-30T20:09:27Z JovalQC 21720 Stemma araldika żid. 332601 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Philippe de Villiers de L'Isle-Adam''' (1464 &#x2013; 21 ta' Awwissu 1534) kien membru prominenti tal-[[Ordni tal-Kavallieri Ospitalieri ta' San Ġwann|Kavallieri Ospitallieri]] f'[[Rodi (belt)|Rodi]] u wara [[Malta]]. Wara li laħaq Prijur tal-''[[Langue (Kavallieri)|Langue ta' Auvergne]]'', ġie elett l-44 [[Gran Mastru (ordni)|Gran Mastru]] tal-Ordni fl-1521. [[Stampa:Blason Philippe de Villiers de L'Isle-Adam.svg|nofs|daqsminuri|Stemma araldika ta' Philippe De Villiers de L'Isle-Adam]] Hu mexxa lill-Ordni waqt l-Assedju twil u mdemmi ta’ Rodi mas-[[Suleiman il-Manjifiku|Sultan Suleiman]] fl-1522, meta 600 kavallieri u 4,500 suldat irreżistew forza invadenti ta’ madwar 100,000 raġel għal sitt xhur, <ref name="Kinross176">L. Kinross, ''The Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire'', 176</ref> iżda eventwalment innegozja l-kapitulazzjoni u t-tluq tal-kavallieri fl-1 ta' Jannar 1523 għal [[Kreta]]. Wara dan mexxa l-Ordni għal diversi snin mingħajr domiċilju permanenti—l-ewwel Kandi fi Kreta, imbagħad suċċessivament [[Messina]], [[Viterbo]] u finalment [[Nizza]] (1527–1529). Fl-1530 de L'Isle-Adam kiseb il-gżejjer ta' [[Malta]] u [[Għawdex]] u l-belt port ta' Tripli fl-Afrika ta' Fuq bħala fief għall-Ordni mingħand l-Imperatur [[Karlu V, Imperatur Qaddis Ruman|Karlu V]] u stabbilixxa l-Ordni, minn issa 'l quddiem magħrufa bħala l-Kavallieri ta' Malta, fil-bażi l-ġdida tagħhom. L-Ordni waslet fil-gżira fis-26 ta’ Ottubru 1530 fuq il-bastiment ewlieni tagħhom, is-''[[Santa Anna (bastiment tal-1522)|Santa Anna]]''.[[Stampa:Letter_from_King_Henry_VIII_to_Grand_Master_l'Isle_Adam,_1530.jpg|xellug|daqsminuri|Ittra mir-Re [[Enriku VIII tal-Ingilterra|Enriku VIII]] lill-Gran Mastru l'Isle Adam, 1530|Ittra mir-Re [[Enriku VIII tal-Ingilterra|Enriku VIII]] lill-Gran Mastru l'Isle Adam, 1530]] L'Isle-Adam ħa l-pussess formali tal-gżejjer fit-13 ta' Novembru, meta ċ-ċavetta tal-fidda tal-kapitali [[l-Imdina]] ngħatat lill-Gran Mastru. Minkejja dan, l-Ordni stabbiliet ruħha fil-belt kostali tal-[[Birgu]] bħala l-belt kapitali tagħha. Huma stabbilixxew bażi fil-[[Forti Sant’Anġlu|Forti Sant'Anġlu]], li serviet kemm bħala fortifikazzjoni kif ukoll bħala palazz. Il-belt ġiet imsaħħa u eventwalment inbnew Berġa għal kull waħda mil-Langues. Minkejja dan, il-Gran Mastru u l-Ordni xorta komplew jittamaw li xi darba jerġgħu jirbħu lura Rodi u kien biss 35 sena wara l-Ordni ddeċidiet li tagħmel lil Malta d-dar permanenti tagħha, wara l-[[Assedju ta' Malta (1565)|Assedju l-Kbir]].<ref>{{Ċita web|url=http://smom-za.org/grandmasters/44.htm|titlu=Philippe Villiers de l' Isle-Adam|sit=South African Relief Organisation of the Order of Malta|data-aċċess=21 September 2014}}</ref> L'Isle-Adam miet fil-[[Knisja tat-Twelid tal-Madonna, ir-Rabat|kunvent tal-Madonna ta' Ġesù]] (''ta' Ġieżu'') fir-[[Ir-Rabat (Malta)|Rabat]], Malta, fil-21 ta' Awwissu 1534.<ref>{{Ċita aħbar|data=20 November 2011|titlu=Grand Master L'Isle Adam's room open for viewing|url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20111120/life-features/l-isle-adam.394724|pubblikazzjoni=[[Times of Malta]]|data-aċċess=21 September 2014}}</ref> Ġie midfun fil-[[Kappella ta’ Sant’Anna, Forti Sant’Anġlu|Kappella ta’ Sant’Anna]] ġewwa l-Forti Sant’Anġlu, iżda reġa’ ndifen fil-kripta tal-[[Kon-Katidral ta' San Ġwann|Kon-Katidral ta’ San Ġwann]] fil- [[Valletta|Belt Valletta]] lejn l-aħħar tas-seklu 16.<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Mallia-Milanes|isem=Victor|data=2008|titlu=The Military Orders: History and heritage|url=https://books.google.com/books?id=dSM_w4Q1sUwC&pg=PA62|post=[[Aldershot]]|pubblikatur=Ashgate Publishing Limited|paġna=62|isbn=9780754662907|data-aċċess=21 September 2014}}</ref> == Referenzi == {{Referenzi}} {{Awtorità}} {{Kaxxa tal-bidu}} {{Kaxxa tas-suċċessjoni|qabel=[[Fabrizio del Carretto]]||titlu=[[Gran Mastri tal-Ordni ta' San Ġwann|Gran Mastru tal-Ordni ta' San Ġwann]]|snin=1521–1534|wara=[[Piero de Ponte]]}} {{Kaxxa tat-tmiem}} {{DEFAULTSORT:L'Isle-Adam, Philippe de Villiers de}} [[Kategorija:Gran Mastri tal-Ordni ta' San Ġwann]] [[Kategorija:Midfuna fil-Kon-Katidral ta' San Ġwann]] [[Kategorija:Kavallieri Franċiżi]] [[Kategorija:Twieldu fl-1464]] [[Kategorija:Mietu fl-1534]] cv9q05gcjj2iafc7rp6zjgx4vq7k6t6 0 30183 332591 298880 2026-09-30T17:32:28Z JovalQC 21720 "Coat of arms" miżjud. 332591 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Juan de Homedes y Coscón''' (c. 1477 &#x2013; 6 ta' Settembru 1553) kien kavallier Spanjol ta' [[Aragona]] li serva bħala s-47 [[Gran Mastri tal-Ordni ta' San Ġwann|Gran Mastru]] tal-[[Ordni ta' San Ġwann|Ordni ta' San Gwann]], bejn l-1536 u l-1553. [[Stampa:Escudo de Juan de Homedes.svg|nofs|daqsminuri|L-istemma araldika ta' Juan de Homedes]] == Ħajja bikrija == Ftit hu magħruf dwar il-ħajja bikrija ta’ de Homedes, ħlief li twieled Aragona madwar l-1477. Hu eventwalment ingħaqad mal-Ordni ta' San Ġwann f'Rodi, u ġġieled fl-[[Assedju ta' Rodi|assedju Ottoman tal-1522]]. Fl-1530 huwa mar jgħix f'[[Malta]] flimkien mal-kumplament tal-Ordni. == Gran Mastru == Mal-mewt ta’ [[Didier de Saint-Jaille]] fis-26 ta’ Settembru 1536, de Homedes kien elett bħala s-47 Granmastru tal-Ordni fl-20 ta’ Ottubru ta’ dik is-sena. F'Lulju 1551, l-Ottomani ppruvaw jieħdu lil Malta iżda kienu mużmuma u għalhekk [[Invażjoni ta' Għawdex (1551)|attakkaw]] il-gżira t'[[Għawdex]] minflok. Din ċediet wara xi jiem ta' ġlied qalil. Kważi l-popolazzjoni kollha ta' Għawdex ittieħdet bħala skjavi, inkluż il-gvernatur [[Gelatian de Sessa]] u kavallieri oħra. F'Awwissu ta' dik is-sena, l-Ordni sofriet daqqa oħra meta tilfet il-fortizza ta' Tripli fl-Afrika ta' Fuq. DIn waqgħet f'idejn il-forza Ottomana ikkmandata mill-mexxej magħruf [[Turgut Reis|Dragut]] u l-ammiral [[Sinan Pasha (Ammirall Ottoman)|Sinan]] fl-[[Assedju ta' Tripli (1551)|Assedju ta' Tripli]]. De Homedes ħass li din it-telfa kienet tort tal-gvernatur militari ta' Tripli, [[Gaspard de Vallier]], u għalhekk keċċieh mill-Ordni u ra li jintbagħat il-ħabs. Wara l-mewt ta' de Homedes, De Vallier ġie riabilitat mill-Gran Mastru [[Jean Parisot de la Valette|Jean Parisot de Valette]]. Wara dak li seħħ fl-1551, de Homedes beda programm biex tissaħħaħ id-difiża ta' Malta. L-ewwel ġebla għal forti ġdida, [[Forti San Mikiel]], tpoġġiet fit-8 ta' Mejju 1552 fuq ''[[L-Isla|l-Isola]]'', peniżola biswit il-kapitali tal-Ordni fil-[[Birgu]]. Sadattant beda jinbena ukoll il-[[Forti Sant'Iermu]] fuq il-peniżola ta’ Sciberras, peniżola ferm akbar li tħares kemm il-Birgu kif ukoll l-Isla. Fuq din il-peniżola eventwalment inbnew il-belt [[Valletta]] u l- [[Furjana]] minn Gran Mastri oħra. De Homedes miet fis-6 ta’ Settembru 1553 u warajh laħaq [[Claude de la Sengle]] bħala Gran Mastru, li kompla x-xogħol ta’ fortifikazzjoni mibdi minn de Homedes.<ref>{{Ċita web|url=http://www.islalocalcouncil.com/promseng.htm|titlu=Juan d'Homedes (1494-1553)|isem=Joe|awtur=Abela|sit=Senglea Local Council|data-aċċess=12 September 2014}}</ref> Huwa ndifen fil-kripta tal-[[Kappella ta’ Sant’Anna, Forti Sant’Anġlu|Kappella ta’ Sant’Anna]] fil-Forti Sant’Anġlu iżda l-fdalijiet tiegħu aktar tard tmexxew għall-kripta tal-[[Kon-Katidral ta' San Ġwann|Kon-Katidral ta’ San Ġwann]] fil- [[Valletta|Belt Valletta]].<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Mallia-Milanes|isem=Victor|data=2008|titlu=The Military Orders: History and heritage|url=https://books.google.com/books?id=dSM_w4Q1sUwC&pg=PA62|post=[[Aldershot]]|pubblikatur=Ashgate Publishing Limited|paġna=62|isbn=9780754662907|data-aċċess=5 October 2014}}</ref> == Rappreżentazzjoni letterarji == De Homedes huwa preżentat f'dawl xejn sabiħ fir-rumanz ''The Disorderly Knights'' ta' [[Dorothy Dunnett]] li ħareġ fl-1966. Dan ir-rumanz huwa ambjentat fl-1551 waqt l-invazzjoni ta' Dragut fuq [[Għawdex]] u l-waqgħa sussegwenti ta' [[Tripli]]. Fir-rumanz jil-Gran Mastru huwa ppreżentat bħala figura xħieħa, kattiv, partiġġjan lejn kavallieri Spanjoli oħra, nieqes mill-istrateġija, u estremament egoist. Huwa ppreżentat ukoll bħala mexxej fqir u vendikattivfir-rumanz ''Eight Pointed Cross'' (2011) ta' [[Marthese Fenech]] li huwa ambjentat f'Malta u fl-Imperu Ottoman bejn l-1542 u l-1551. ''Eight Pointed Cross'' jittratta t-telfa ta’ Għawdex u Tripli lejn Dragut Raïs u Sinan Pasha, u n-nuqqas tal-Ordni li tgħin lill-aktar minn ħamest elef persuna ċivili maqbuda f'dawn l-assedji. Fir-rumanz The ''Course of Fortune'' ta’ [[Tony Rothman]] (J. Bolyston, 2015), insibu lil De Homedes deskritt b'mod dettaljat fir-rwol tiegħu waqt l-ewwel assedju ta’ Malta (1551), l-invazzjoni ta’ Għawdex (1551) u l-prosekuzzjoni tal-kavallieri wara l-waqgħa ta’ Tripli huma deskritti fid-dettall. == Referenzi == {{Referenzi}} {{Awtorità}} == Ħoloq esterni == * [https://web.archive.org/web/20141105071712/http://coinsofmalta.com/jag-collection-04-omedes/ Muniti tal-Granmastru Juan de Omedes] {{Kaxxa tal-bidu}} {{Kaxxa tas-suċċessjoni|titlu=[[Gran Mastri tal-Ordni ta' San Ġwann|Gran Mastru tal-Ordni ta' San Ġwann]]|wara=[[Claude de la Sengle]]|qabel=[[Didier de Saint-Jaille]]|snin=1536&ndash;1553}} {{Kaxxa tat-tmiem}} {{DEFAULTSORT:Homedes, Juan de}} [[Kategorija:Midfuna fil-Kon-Katidral ta' San Ġwann]] [[Kategorija:Kavallieri Spanjoli]] [[Kategorija:Twieldu fl-1477]] [[Kategorija:Mietu fl-1553]] [[Kategorija:Gran Mastri tal-Ordni ta' San Ġwann]] 71ehm4tv6k8988m9e9fmwncwfmzvklu 0 32600 332594 320873 2026-09-30T19:31:23Z JovalQC 21720 332594 wikitext text/x-wiki {{Infobox|title=Saint Pierre u Miquelon|image1=[[File:Flag of Saint-Pierre and Miquelon.svg|140px|left]] [[File:Armoiries SaintPierreetMiquelon.svg|90px|right]]|header1=Amministrazzjoni|label2=Pajjiż|data2={{Flagicon|FRA}} [[Franza]]|label3=Status|data3=Komunità barranija|label4=Kapital|data4=[[Saint-Pierre]]|label5=Muniċipalitajiet|data5=[[Saint-Pierre]]<Br> [[Miquelon-Langlade]]|label6=Assemblea deliberattiva|data6=[[Kunsill Territorjali ta' Saint Pierre u Miquelon]]|label7=President|data7=[[Bernard Briand]]|label8=Prefett|data8=Bruno André|label9=Kodiċi ISO 3166-1|data9=SPM, PM|label10=Kodiċi ISO 3166-2|data10=FR-PM|label11=Kodiċi INSEE|data11=975|header12=Demografija|label13=Nizza|data13=Saint-Pierrais jew Miquelonais|label14=Popolazzjoni|data14=5,873 abitant (2021)|label15=Densità|data15=24 abitant/km2|label16=Lingwi lokali|data16=[[Franċiż]]|header17=Ġeografija|label18=Żona|data18=242 km2|header19=Mixxellanji|label20=Flus kontanti|data20=[[Ewro]]|label21=Żona tal-ħin|data21=[[UTC-3]]|label22=Dominju tal-Internet|data22=.fr u .pm|label23=Kodiċi tat-telefon|data23=+508|header24=Mappa|header25=[[File:Saint Pierre and Miquelon in France.svg|245px]]|header26=[[File:Carte de Saint-Pierre-et-Miquelon.png|245px]]|header27=Konnessjonijiet|label28=Websajt|data28=http://www.spm-ct975.fr/|titlestyle=background: #ccffcc|headerstyle=background: #ccffcc}} '''Saint-Pierre u Miquelon'''<ref name="CNIG">{{Ċita ktieb|sena=2022|titlu=Pays, territoires et villes du monde juillet 2021|url=http://cnig.gouv.fr/IMG/pdf/ptvm_1er-juillet-2021_ok.pdf|paġna=15|paġni=34|data-aċċess=18 janvier 2023}}.</ref> huwa [[arċipelagu]] [[Franza|Franċiż]] fl- [[L-Amerika ta' Fuq|Amerika ta' Fuq]] li jinsab fl-[[Oċean Atlantiku]], fix-Xlokk tal-Golf ta' San Lawrenz, fin-Nofsinhar tal-gżira [[Kanada|Kanadiża]] ta' Newfoundland (il-provinċja ta' [[Newfoundland u Labrador]]). Il-Gżira ta' Saint-Pierre tinsab {{Unité|19|km}} fil-Lbiċ tat-tarf tal-Punent tal-[[Peniżola]] ta' Burin, fil-parti tan-Nofsinhar ta' Newfoundland, b'Miquelon ikun {{Unité|21|km}} fil-Punent-Lbiċ ta' din l-istess peniżola. Eks dipartiment barrani, imbagħad kollettività territorjali bi status speċjali, l-[[arċipelagu]] llum huwa kollettività barranija. Huwa magħmul prinċipalment minn żewġ gżejjer: Saint-Pierre Island, l-iżgħar mit-tnejn, li tospita 86 % tal-popolazzjoni, u Miquelon magħmula minn tliet peniżoli magħqudin flimkien minn żewġ ''tombolos''. Hemm gżejjer żgħar oħra u gżejriet, inkluż Île aux Marins (li qabel kienet imsejħa "Isle of Dogs"). Jattira ħafna turisti matul il-perjodu staġjonali (il-vaganzi minn nofs April sa nofs Ottubru), iżda mhux abitati l-bqija tas-sena. L-arċipelagu huwa wieħed mis-seba' territorji Franċiżi fl- Amerika (ma' Guadeloupe, [[Martinique]], Guyana, Saint-Martin, Saint-Barthélemy u Clipperton Island) u l-uniku wieħed fl-[[L-Amerika ta' Fuq|Amerka ta' Fuq]], l-aħħar fdal ta' Franza l-Ġdida, mitlufa matul is-Seba' Gwerra. == Toponimija == Fl-1520, in-navigatur Portugiż [[João Álvares Fagundes]] semma l-arċipelagu f'ġieħ Santa Ursula, meta niżel f'jum il-festa tagħha, l-arċipelagu tal-ħdax-il elf verġni. Imbagħad, [[Jacques Cartier]] semmiha Isle Saint Pierre waqt iż-żjara tiegħu f'Ġunju 1536; San Pietru huwa l-patrun tas-[[Sajjied|sajjieda]] (flimkien ma' Sant' Andrija, Sant'Antnin ta' Padova, San Nikola ta' Myra, u San Żenu ta' [[Verona]]). L-isem Miquelon huwa attestat fil-forma Micquelle fis-seklu 16 fil-manwal tan-navigazzjoni ta' kaptan Bask, [[Martin de Hoyarsabal]], li jitlaq lejn Newfoundland. Miquelon jista' jiġi spjegat mill-antroponimu Michel, il-forma Baska li tikkorrispondi għal dan l-isem personali hija preċiżament Mikel. == Storja == '''<big>Qabel l-1500: insedjamenti indiġeni</big>''' L-eqdem evidenza ta' okkupazzjoni tmur lura għall-perjodu Marittimu Arkajku, jiġifieri 3000 [[Ante Christum natum|Q.K]].-1200 [[WK|W.K]]. Il-gżejjer żaruhom il-Paleo-Eskimos (Paleo-Eskimos, Tuniit): * Groswaterians (800 sa 100 QK (QK), Paleoeskimos tal-qedem), * Dorset (100 sa 900 AD, Paleo-Eskimo aħħari). Bejn l-1100 u l-1500, l-antenati tal-Beothuk stabbilew kamp f'Anse-à-Henry fil-gżira ta' Saint-Pierre. '''<big>Mill-kolonizzazzjoni sal-iżvilupp tal-arċipelagu</big>''' [[Stampa:Jacques Cartier 1851-1852.jpg|alt=Kien Jacques Cartier fis-seklu 16 li kiteb għall-ewwel darba l-isem tal-gżira ta’ Saint-Pierre.|nofs|daqsminuri|Kien Jacques Cartier fis-seklu 16 li kiteb għall-ewwel darba l-isem tal-gżira ta' Saint-Pierre.]] Il-wasla tan-navigatur Portugiż Faguendes fil-21 ta' Ottubru 1520 spiss tissemma bħala d-data tal-iskoperta tal-gżira, iżda din l-iskoperta jaf kienet aktar kmieni: hija wkoll attribwita lin-navigatur [[Ġenova|Ġenoviż]] [[Jean Cabot]] fl-1497. Jissemma wkoll il-Verrazzano Florentin li fl-1524 kien fost dawk li skoprewha. Jacques Cartier għaraf u semma l-gżira ta' Saint-Pierre matul it-tieni vjaġġ tiegħu fl-1536. Il-gżejjer servew bħala bażi għas-sajjieda [[Normanni]], Bretoni u Baski fis-seklu 16 u l-ewwel insedjamenti permanenti ta' dawn tal-aħħar imorru lura għall-1604. Huma jipprattikaw il-kaċċa għall-balieni hemmhekk (jekk nirreferu għall-wasla bikrija tagħhom għal din l-attività fl-Amerika ta' Fuq, id-data tista' tkun ħafna aktar kmieni), ċertament il-balieni magħrufa bħala l-"balieni Baski:), il-balieni ta' [[Greenland]] u l-balieni griżi. Dawn l-oriġini provinċjali jinsabu fuq il-bandiera tal-arċipelagu. Fis-seklu 18, il-gżejjer ġew abbandunati mar-ratifika tat-Trattat ta 'Utrecht tal-1713, li ta Franza drittijiet esklussivi tas-sajd fuq il-kosta tal-gżira ta' Newfoundland, magħrufa bħala l-Kosta Franċiża ta 'Terre. Il-gżejjer ta' Saint-Pierre u Miquelon imbagħad ġew irkuprati uffiċjalment minn Franza matul it-Trattat ta' Pariġi fl-1763. Wara telfa li kkaġunat mit-truppi Amerikani u Franċiżi, il-forzi Brittaniċi preżenti fin-Nova Scotia attakkaw il-gżejjer fl-1778 u ddeportaw il-popolazzjoni, inklużi r-refuġjati. mid-deportazzjoni tal-Akkadjani tal-1755. Madankollu, l-arċipelagu reġa' ġie lura fi Franza matul it-Trattat ta' Versailles (1783). Diversi vjaġġaturi illustri żaru l-arċipelagu, li kien għadu ftit li xejn żviluppat, bħall-ġeografu [[Jean-Dominique Cassini]] fl-1768, u l-[[kittieb]] Franċiż Chateaubriand fl-1791 li immortalizza l-arċipelagu fil-Mémoires d'outre-tombe. [[Stampa:Louis XVIII of France.png|alt=Kien taħt Louis XVIII li ġiet iffirmata r-retroċessjoni definittiva ta’ Saint-Pierre-et-Miquelon lejn Franza.|nofs|daqsminuri|Kien taħt Louis XVIII li ġiet iffirmata r-retroċessjoni definittiva ta' Saint-Pierre-et-Miquelon lejn Franza.]] Matul ir-[[Rivoluzzjoni Franċiża]], il-komunità Akadjana f'daqqa waħda telqet mill-gżira ta' Miquelon biex tieħu kenn fil-Gżejjer tal-Maddalena, filwaqt li l-eżerċizzju Repubblikan f'Saint-Pierre wasal fi tmiem brutali waqt l-attakk ġdid [[Renju Unit|Brittaniku]] tal-1793. Kien meħtieġ li wieħed jistenna sar-Restawrazzjoni ta' Lwiġi XVIII sabiex ir-retroċessjoni finali mir-Renju Unit (Nova Scotia għadha kolonja tagħha) tal-gżejjer ta' Saint-Pierre u Saint-Miquelon lejn Franza tkun definittiva. '''<big>Żvilupp modern u bidu ta' prosperità tal-kolonja</big>''' Fost il-viżitaturi famużi ta' dak iż-żmien li jirrelataw il-ħajja u l-istudju ta' din il-kolonja żgħira tas-sajd Franċiża, fl-aħħar biċċa territorju ta' Franza l-Ġdida tal-qedem li saret sempliċi pass fit-triq lejn l-Amerika ta' Fuq u l-banek tas-sajd ta' Newfoundland, nistgħu niċċitaw lill-Konti Arthur de Gobineau, diplomatiku u kittieb, għall-ħabta tal-1850, kif ukoll lit-[[tabib]] Albert Calmette, preżenti fl-arċipelagu mill-1888 sal-1890. '''Sajd''' Matul it-tieni nofs tas-seklu 19, l-arċipelagu ta' Saint-Pierre-et-Miquelon esperjenza tkabbir ekonomiku sinifikanti bis-saħħa tas-sajd għall-merluzz. '''Relay tat-telegrafu''' Mill-1869, serva bħala relay għal komunikazzjoni telegrafika b'kejbil taħt il-baħar bejn Franza (Brest-Petit Minou li nmbagħad saret Brest-Déolen) u l-[[Stati Uniti|Istati Uniti]] (il-peniżola ta' Cape Cod). '''Projbizzjoni fl-Istati Uniti''' L-arċipelagu kellu ċertu rwol matul il-projbizzjoni fl-Istati Uniti peress li, minħabba l-istatus tiegħu bħala kolonja Franċiża, il-liġi Amerikana (l-Att ta' Volstead) ma kinitx applikabbli hemmhekk. Mill-1919 sal-1933, il-gżira esperjenzat prosperità reali grazzi għat-traffiku tal-alkoħol, l-inbid Franċiż u l-whisky, ittrasportati b'mod klandestin lejn il-kosti [[Kanada|Kanadiżi]] u Amerikani permezz ta' skunijiet jew speedboats (runners tar-rum) mibnija fil-Kanada u misjuqa minn Saint-Pierrais. Kienet l-era tal-''bootleggers''. '''<big>Tieni Gwerra Dinjija</big>''' Matul [[it-Tieni Gwerra Dinjija]], wara l-armistizju tat-22 ta' Ġunju 1940 u l-okkupazzjoni parzjali ta' [[Franza]] mill-Ġermaniżi, l-amministrazzjoni ta' Saint-Pierre u Miquelon kienet taħt il-kontroll tar-reġim ta' Vichy. Il-Gvernatur Gilbert de Bournat kellu jinnegozja mal-awtoritajiet tal-[[Stati Uniti|Istati Uniti]] sabiex jikseb xi sussidji ffinanzjati mir-riżervi tad-deheb Franċiżi. F'dan kien inkarigat mis-superjur dirett tiegħu, l-Ammirall Georges Robert, maħtur f'Settembru 1939 kummissarju għoli għat-teatru tal-Atlantiku tal-Punent, b'awtorità fuq Saint-Pierre-et-Miquelon, Martinique u Guadeloupe u d-dipendenzi tagħhom u l-Gujana. Fl-istess ħin, il-Kanada ġar kienet ippreparat, bl-approvazzjoni ta 'Washington, proġett ta' inżul biex jokkupa Saint-Pierre u Miquelon. Tressqu diversi pretesti, fosthom xandiriet bir-radju li jxandru propaganda ta' [[Vichy]]. Xi wħud saħansitra ssuġġerew li dan l-istazzjon tar-radju għen lill-U-boats Ġermaniżi preżenti fuq ix-xtut ta' [[Newfoundland u Labrador|Newfoundland]]. Il-Prim Ministru Kanadiż William Lyon Mackenzie King ma ħalliex li dawn il-pjanijiet jitwettqu. Kien f'dan iż-żmien li l-ġeologu Edgar Aubert de la Rüe tpoġġa taħt arrest domiċiljari f'Saint-Pierre. Fuq ordni tal-[[Charles de Gaulle|Ġeneral de Gaulle]] f'[[Londra]], il-Viċi Ammirall Émile Muselier organizza, minkejja n-nuqqas ta' qbil tiegħu, l-inżul f'Saint-Pierre-et-Miquelon mingħajr ma kien jaf u kontra l-parir tal-awtoritajiet Amerikani u Kanadiżi, iżda bl-ewwel kunsens. minn [[Winston Churchill]]. L-affari tal-24 ta' Diċembru, 1941 ikkawżat ħafna linka li tinxtered, u kristallizzat in-nuqqas ta' fiduċja ta' [[Franklin D. Roosevelt|Roosevelt]] lejn [[Charles de Gaulle|de Gaulle]]. Il-Viċi Ammirall Muselier kellu plebisċit organizzat li kien favorevoli għal Franza Ħielsa. Saint-Pierre-et-Miquelon kien għalhekk wieħed mill-ewwel artijiet Franċiżi li ngħaqdu ma' Franza Ħielsa. '''<big>Storja riċenti u integrazzjoni fir-Repubblika Franċiża</big>''' Wara t-[[It-Tieni Gwerra Dinjija|Tieni Gwerra Dinjija]], l-eks kolonja saret territorju barrani (TOM) fl-1946. Fit-3 ta' Jannar 1960, ħdax mill-erbatax-il membru tal-kunsill ġenerali kif ukoll is-senatur Henri Claireaux irriżenjaw biex jiddenunzjaw id-diffikultajiet ekonomiċi maħluqa bl-introduzzjoni tal-frank Franċiż ġdid. Il-[[Charles de Gaulle|Ġeneral de Gaulle]] wera r-rikonoxximent tiegħu għar-rwol tiegħu fi [[Franza]] Ħielsa bi żjara uffiċjali fl-20 ta' Lulju 1967. Wasal bil-baħar abbord il-Colbert. Kbir wisq biex jirmiġġa mal-moll, il-cruiser jibqa ankrat fil-port tal-fiera. Huwa l-apparat li jqabbad il-mini Arcturus li jservi bħala d-dgħajsa ewlenija għall-President tar-Repubblika u l-intourage tiegħu. Wara li ssellem lill-awtoritajiet, hemm il-banju tradizzjonali tal-folla u l-Bniedem tat-18 ta' Ġunju huwa milqugħ bil-qalb mill-popolazzjoni. Dakinhar stess filgħaxija, il-Colbert għamel triqtu lejn [[Quebec]] fejn il-Ġeneral qal il-kontroversjali tiegħu “Viva l-Quebec ħieles!” » fl-24 ta' Lulju f'[[Montréal|Montreal]]. Din iż-żjara tal-[[Charles de Gaulle|Ġeneral de Gaulle]] hija l-ewwel minn erba' żjarat ta' President tar-Repubblika Franċiża ma' dawk ta' [[François Mitterrand]] fl-1987, [[Jacques Chirac]] fl-1999 u [[François Hollande]] fl-2014. Fid-19 ta' Lulju 1976, it-territorju evolva lejn integrazzjoni akbar fir-Repubblika u sar dipartiment barrani (DOM), qabel ma kiseb l-istatus ta' kollettività territorjali bil-Liġi Nru 85-595 tal-11 ta' Ġunju, 1985. reviżjoni kostituzzjonali tat-28 ta' Marzu, 2003, li toħloq il-kategorija ġenerika tal-komunitajiet barranin (COM), inklużi Saint-Pierre u Miquelon. L-istatus attwali tiegħu huwa stabbilit, fil-kodiċi ġenerali tal-awtoritajiet lokali, mil-liġi organika Nru 2007-223 tal-21 ta' Frar 2007. Tradizzjonalment, Saint Pierre u Miquelon kienu jirrappreżentaw interess ekonomiku importanti minħabba d-drittijiet tas-sajd marbuta maż-żona ekonomika esklussiva ta' 200 mil nawtiku. L-interpretazzjoni diverġenti ta' Franza u l-Kanada dwar l-applikazzjoni ta' din ir-regola internazzjonali wasslet, mill-1988, is-sena tat-tlugħ abbord tat-tkarkir Croix-de-Lorraine mill-Kanadiżi, għal tilwima bejn Franza u l-Kanada. == Ġeografija == [[Stampa:Saint Pierre and Miquelon.jpg|alt=Veduta bis-satellita tal-gżejjer ta' Saint-Pierre, Miquelon u Langlade.|nofs|daqsminuri|Veduta bis-satellita tal-gżejjer ta' Saint-Pierre, Miquelon u Langlade.]] Saint-Pierre u Miquelon huwa arċipelagu żgħir ta' tmien gżejjer, b'total ta' 242 km2, baxx u mnaqqar (240 m f'Morne de la Grande Montagne f'Miquelon u 210 m f'Saint-Pierre). Huwa l-uniku territorju barrani Franċiż li jinsab fit-tramuntana tat-Tropiku tal-Kankru. Huwa magħmul minn blat vulkaniku (Miquelon u Saint-Pierre) u diversi blat metamorfiku (Langlade, Cape Peninsula), oroġenja u l-firxa Appalachian li tmur mill-Precambrian. Id-dehra hija ħarxa, selvaġġa, b'kosti indentati, kollha ffurmati fil-fond mill-glaċjazzjoni kbira tal-Kwaternarju Kanadiż li kopriet ukoll Newfoundland u l-estwarju ta' San Lawrenz. L-arċipelagu huwa essenzjalment magħmul mill-gżira żgħira ta' Saint-Pierre (26 km2 bi gżejjer kontigwi u 8 km mil-Lbiċ għall-Grigal), kanal wiesa' madwar 5.5 km, b'mod kurjuż jismu “il-Bajja”, jifred l-akbar gżira ta' Miquelon ( 216 km2 u 40 km mit-tramuntana għan-nofsinhar), hija stess magħmula minn tliet peniżoli: dik ta' Cape Town fil-majjistral estrem, dik ta' Grande Miquelon (110 km2) fit-tramuntana, li fin-naħa t'isfel tagħha hemm il-laguna Grand Barachois, u Langlade jew Petite Miquelon (91 km2) fin-Nofsinhar. Dawn l-aħħar żewġ peniżoli ilhom konnessi mill-1783 minn istmu twil tar-ramel (tombolo doppju) aktarx iffurmat grazzi għall-għadd kbir ta' fdalijiet ta' vapuri li nstabu fl-inħawi tiegħu u li kkawża, fl-aħħar seklu, bosta nawfraġji. L-istmu bħalissa huwa dejjem aktar mhedded mill-erożjoni. '''<big>Klima</big>''' Il-klima tal-gżejjer issegwi l-bidliet fi Newfoundland. Hija klima oċeanika kiesħa u umda (preċipitazzjoni ta' 1,500 mm/sena, umdità > 80%) b'moderazzjoni marittima qawwija. Miksuż malajr minn depressjonijiet Atlantiku emerġenti, l-arċipelagu huwa post ta 'konfrontazzjoni bejn żidiet ta' arja kiesħa tal-Artiku u mases ta 'arja marittima aktar ħafifa. Huwa wkoll il-post fejn jiltaqgħu l-kurrent sħun tal-oċean tal-Gulf Stream u dak kiesaħ tal-Labrador. Għalhekk, huwa rari li tara temperaturi taħt -10 ° C fix-xitwa, il-medja tax-xitwa tkun biss -2 ° C, bi silġ frekwenti. It-temperatura medja f'Awwissu hija ta' 16°C, b'xi jiem ta' ċpar dens ħafna (il-famużi banek taċ-ċpar ta' Newfoundland) matul Ġunju u Lulju. Il-fattur tar-riħ jew ir-riħ tar-riħ huwa importanti. Għalhekk, għalkemm jinsab fl-istess latitudni tal-Vendée, l-arċipelagu għandu klima ferm aktar kiesħa mill-kosti tal-Atlantiku metropolitani, li jibbenefikaw mill-klima mrattab tal-faċċati kontinentali tal-punent. == Trasport == Saint-Pierre għandu ajruport li minnu jiġu pprovduti konnessjonijiet regolari ma' diversi ajruporti Kanadiżi u mal-ajruport żgħir ta' Miquelon. Link tal-merkanzija marittima tgħaqqad il-port ta' Saint-Pierre mal-port ta' [[Halifax, Nova Scotia|Halifax]] fin-[[Nova Scotia]]. Il-port ta' Saint-Pierre jipprovdi wkoll trasport tal-passiġġieri kemm lejn Miquelon kif ukoll lejn il-port ta' Fortune fil-gżira ta' [[Newfoundland u Labrador|Newfoundland]], permezz ta' linji regolari jew staġjonali. M'hemm l-ebda konnessjoni regolari, la baħar u lanqas arja, bejn l-arċipelagu u l-metropoli. Madankollu, mit-2 ta' Lulju 2018, Air Saint-Pierre, bħala parti minn delegazzjoni ta' servizz pubbliku u bl-għajnuna tal-Istat, waqqfet titjira diretta ta' kull ġimgħa mill-[[ajruport ta’ Paris-Charles de-Gaulle|ajruport ta' Paris-Charles de-Gaulle]] operata mill-kumpanija ASL Airlines Franza, għax-xhur ta' Lulju u Awwissu. == Kunsill Territorjali == [[Stampa:France Saint-Pierre-et-Miquelon conseil territorial 2022.svg|alt=Kunsill Territorjali ta' Saint Pierre u Miquelon (2022)|nofs|daqsminuri|Kunsill Territorjali ta' Saint Pierre u Miquelon (2022)]] Kunsill territorjali li jeżerċita bejn wieħed u ieħor l-istess setgħat bħal kunsill reġjonali u kunsill dipartimentali fil-bqija tat-territorju Franċiż jamministra l-komunità kollha. Jinkludi 19-il membru eletti, li jirrappreżentaw żewġ kostitwenzi li jikkorrispondu għaż-żewġ komuni: Saint-Pierre (15-il kunsillier) u Miquelon-Langlade (4 kunsillier). Għalkemm dan jaqa' taħt l-artikolu 74 tal-Kostituzzjoni, il-liġijiet tar-Repubblika japplikaw direttament għal Saint-Pierre u Miquelon (reġim ta' inklużjoni leġiżlattiva) ħlief f'ċerti oqsma, notevolment taxxi, reġim doganali, ippjanar urban u djar. Hemm ukoll kumitat ekonomiku u soċjali fl-arċipelagu li jista' jagħti opinjoni dwar kwistjonijiet fil-ġurisdizzjoni tiegħu, fuq talba tal-kunsill territorjali. == Edukazzjoni == [[Stampa:Caen rectorat.jpg|alt=L-istabbilimenti edukattivi ta’ Saint-Pierre-et-Miquelon huma annessi mal-akkademja tan-Normandija.|nofs|daqsminuri|L-istabbilimenti edukattivi ta' Saint-Pierre-et-Miquelon huma annessi mal-akkademja tan-Normandija.]] L-istabbilimenti edukattivi ta' Saint-Pierre-et-Miquelon huma parti mill-akkademja tan-[[Normandija]] li hija rappreżentata mis-Servizz Nazzjonali tal-Edukazzjoni ta' Saint-Pierre-et-Miquelon. L-istabbilimenti pubbliċi jikkonsistu f'erba' skejjel primarji, skola medja b'anness f'Miquelon, skola sekondarja statali u skola sekondarja vokazzjonali f'Saint-Pierre. L-ewwel tieni klassi nfetħet f'Ottubru 1963. L-edukazzjoni privata, taħt kuntratt ta' assoċjazzjoni mal-Istat, għandha erba' skejjel primarji u kulleġġ b'sezzjoni teknika. Fl-2006, 1,330 student kienu l-iskola. Wara l-baċellerat, l-istudenti minn Saint-Pierre-et-Miquelon jistgħu jkomplu l-istudji tagħhom barra l-arċipelagu (ma jkollhom l-ebda struttura universitarja) billi jibbenefikaw minn passaport ta' mobilità mogħti fil-fajl u taħt l-awtorità tal-prefett . L-awtorità lokali ta' Saint-Pierre-et-Miquelon tista' tkopri wkoll l-ispejjeż relatati mat-trasport lejn il-kontinent kif ukoll vjaġġ annwali bir-ritorn matul il-vaganzi tas-sajf (matul l-ewwel tliet snin ta' studju). Ħafna studenti jagħżlu l-metropoli biex ikomplu l-istudji tagħhom. == Saħħa == F'Saint-Pierre, hemm iċ-ċentru tal-isptar François-Dunan li għandu 59 sodda u dipartiment tal-emerġenza. Timpjega madwar 380 persuna, inklużi madwar għoxrin persunal mediku. Diversi speċjalisti jiġu hemm fuq missjoni matul is-sena. Il-fond tal-providenza lokali kkontribwixxa għat-twaqqif, fl-2007, ta' ċentru tas-saħħa separat mill-isptar. F'Miquelon, hemm kariga medika mħaddma minn tabib. Waħda mill-karatteristiċi tas-sistema tas-saħħa fl-arċipelagu hija l-ispiża għolja tagħha, parzjalment ikkumpensata mill-baġit nazzjonali. Din l-ispiża tiġi b'mod partikolari minn evakwazzjonijiet mediċi għal pazjenti li jeħtieġu kura li ma tistax tingħata fuq il-post. Li jammontaw għal 844 fl-2016 (730 fl-2015)52, 82 % minnhom saru fil-Kanada (l-aktar fl-isptar [[San Ġwann Newfoundland|Saint-Jean de Terre-Neuve]] li miegħu hemm ftehim tripartitiku maċ-ċentru tas-saħħa ta' Saint-Pierre u s-sigurtà soċjali. fond) u 18% lejn il-kontinent. == Kultura == L-espressjoni teatrali timmanifesta ruħha fiż-żewġ gżejjer b'mod assertiv kif jagħmlu diversi gruppi mużikali lokali. L-arċipelagu għandu ħames mużewijiet, wieħed f'Miquelon u tnejn fuq Île aux Marins. Il-Francoforum huwa stabbiliment dipendenti fuq l-awtorità lokali. Infetħet fl-1992, il-missjoni tagħha hija li tgħallem il-lingwa Franċiża lil Kanadiżi li jitkellmu bl-Ingliż li jixtiequ jiġu hemm għal apprendistat. Huwa akkreditat mal-Gvern tal-[[Kanada]]. '''<big>Reliġjon</big>''' [[Stampa:Cathedral of St Pierre and Miquelon.jpg|alt=Katidral ta' Saint-Pierre|nofs|daqsminuri|Katidral ta' Saint-Pierre ]] Ir-reliġjon dominanti tat-territorju hija r-reliġjon Kattolika għall-maġġoranza tal-abitanti. Sal-1 ta' Marzu 2018, it-territorju tal-arċipelagu kien jikkostitwixxi l-vikariat appostoliku ta' Saint-Pierre u Miquelon għall-Knisja Kattolika. Minn din id-data, il-vikariat ġie abolit u t-territorju tiegħu anness mad-djoċesi ta' La Rochelle u Saintes (vigarju episkopali ġie maħtur mill-isqof fl-2018). L-eżeġeta Kattoliku Simon Légasse, tal-ordni tal-Patrijiet Minuri Kapuccini, huwa oriġinarjament minn Saint-Pierre. Dan huwa wkoll il-każ tat-teologu Dumnikan Jean-Marie Tillard. L-evanġeliċi għandhom post ta' qima, u x-Xhieda ta' Jehovah għandhom tagħhom, mibnija f'Awwissu 2013. Abitanti oħra tat-territorju jistgħu wkoll igawdu l-katidral ta' Saint-Pierre f'Saint-Pierre-et-Miquelon. == Gallerija == <gallery mode="packed"> Stampa:Ile aux marines, SPM, village.JPG|Sailor Island Stampa:View from Hilltop, St. Pierre (near Newfoundland, Canada).jpg|Saint-Pierre Stampa:Vue de Miquelon.jpg|Veduta ta' Miquelon Stampa:Langlade - Anse du gouverneur.jpg|Veduta ta' Governor's Cove fuq il-peniżola ta' Langlade </gallery> == Referenzi == 1tvodjr3fwktvj3iku3q4fud2en6490 0 33757 332588 331351 2026-09-30T16:31:43Z JovalQC 21720 Mappa bidla. 332588 wikitext text/x-wiki {{Infobox|title=Metro ta' Ruma <br> ''Metropolitana di Roma (it)'' |titlestyle=background: #D3D3D3 |image1=[[File:Logo Metropolitane Italia.svg|100px]] |caption1=Logo tal-metro ta' Ruma |image2=[[File:Roma treno RA394 metro B Piramide.jpg|300px]] |caption2=L-istazzjon ''[[Piramide]]'' fuq il-[[Linja B tal-metro ta'Ruma|linja B]]. |headerstyle=background: #D3D3D3 |data1=[[Ruma]] ({{Flagicon|ITA}} [[Italja]]) |label1=Post |data2=9 ta' Frar, 1955 |label2=Dħul fis-servizz |data3=61 km |label3=Tul tan-netwerk |label4=Linji u stazzjon |data4=3 linji, 75 stazzjon |label5=Operatur |data5=[[ATAC S.p.A.]] |data6=[[File:Metropolitana di Roma - logo linea A.svg|30px]] [[File:Metropolitana di Roma - logo linea B.svg|30px]] [[File:Metropolitana di Roma - logo linea C.svg|30px]] |label6=Linji tan-netwerk |label7=Netwerk Relatati |data7=[[Tramm ta' Ruma]] |header9=Mappa |header10=[[File:Schematica metropolitana Roma (2026).png|300px]] |label11=Websajt |data11=https://www.metropolitanadiroma.it}} Il- '''Metro ta' Ruma''' (bit- [[Lingwa Taljana|Taljan)]] : ''metropolitana di Roma'' ) hija waħda mill-mezzi ta' trasport pubbliku li sservi l- belt metropolitana ta' Ruma, il-kapitali . Inawgurata fl- 1955, u b'hekk hija l-eqdem metro fl- [[Italja]], bħalissa tinkludi tliet linji li joperaw, għal 61 kilomètres ta' binarji u 75 stations . Il-Linja A tgħaqqad ''Battistini'' fil-punent ma' ''Anagnina'' fix-xlokk. Il-Linja B tgħaqqad ''Laurentina'' fin-nofsinhar u ''Jonio'', kif ukoll ''Rebibbia'', fit-tramuntana. Il-Linja C, b'sewqan awtomatiku, tgħaqqad ''Monte Compatri-Pantano'' fil-lvant ma' ''San Giovanni'' fiċ-ċentru tal-belt. Il-Metro ta' Ruma, li jġorr aktar minn 330 millions passiġġier kull sena, huwa mmexxi mill-kumpanija Azienda Tramvie ed Autobus del Comune di Roma (ATAC SpA), ikkontrollata mill-Muniċipalità ta' [[Ruma]] . L-offerta tqila tat-trasport pubbliku f'Ruma hija kkompletata minn żewġ linji ferrovjarji tal-wiċċ ikkontrollati wkoll minn ATAC u tmien linji ferrovjarji reġjonali ( ''Ferrovie Laziali'' ), FL1 sa FL8, li jservu prinċipalment iż-żona metropolitana Rumana ġestita mill-kumpanija ferrovjarja Taljana, [[Trenitalia]] . Dawn il-linji kollha jintużaw fil-qafas ta' sistema unifikata tal-prezzijiet. In-netwerk huwa limitat meta mqabbel ma' bliet Ewropej kbar oħra ta' daqs simili. Il-preżenza massiva ta' fdalijiet arkeoloġiċi taħt l-art tal-belt, partikolarment fiċ-ċentru, tispjega parzjalment din is-sitwazzjoni . == Storja == === Proġett inizjali === Fis- snin tletin, il-gvern Faxxista beda x-xogħol fuq il-metro, bl-għan ewlieni li jiftaħ konnessjoni veloċi bejn l-istazzjon ta' Roma Termini u d-distrett il-ġdid imsejjaħ E42, għall -Esposizione Universale di Roma, ippjanata għall- World's Fair tal -1942. Madankollu, l-inawgurazzjoni qatt ma saret minħabba d-dħul tal-Italja fit [[It-Tieni Gwerra Dinjija|-Tieni Gwerra Dinjija]] fl-1940. Xi galleriji li kienu jeżistu meta x-xogħol ġie interrott (il-parti li tikkorrispondi mal-linja B attwali bejn ''Termini'' u ''Piramide'' ) intużaw bħala xelters kontra l-attakki mill-ajru waqt il-bumbardamenti. === Inawgurazzjoni u t-tieni linja === ==== Inawgurazzjoni tal-ewwel linja, linja B (1955) ==== Ix-xogħol reġa’ beda fl-1948 meta ż-żona ppjanata għall- ''Wirja Universali f’Ruma'' saret distrett tan-negozju u ħadet l-isem EUR, l-akronimu għall-wirja. Il-linja ġiet inawgurata mill-President tar-Repubblika Luigi Einaudi nhar9 février 1955 Għal żmien twil, ir-Rumani kienu ilhom jaħsbu dwar netwerk tal-metro bħal dawk ta’ [[Pariġi]] jew [[Londra]], iżda għadd kbir ta’ kawżi (burokrazija, nuqqas ta’ qbil dwar il-prijoritajiet, reviżjonijiet tal-pjanijiet u skoperti arkeoloġiċi kontinwi) dewmu l-kostruzzjoni tiegħu. ==== Kostruzzjoni u inawgurazzjoni diffiċli tat-tieni linja, il-linja A, fl-1980 ==== Fl-1959, liġi approvat il-kostruzzjoni u żgurat il-finanzjament statali tat-tieni linja tal-metro, minn ''Osteria del Curato'' (magħrufa aħjar bħala Anagnina) sad-distrett ta' Prati, tgħaddi miċ-ċentru ta' Ruma u taqsam il-linja diġà eżistenti fl-Istazzjon Termini. Il-proġetti ta’ espansjoni tal-metro dak iż-żmien dehru bla limitu. Il-pjan regolatorju ġenerali ta’ Ruma, adottat mill-Kunsill tal-Belt fl-1962 u approvat fl-1965, ippreveda erba’ linji tal-metro b’tul totali ta’ 110&nbsp;km . Sadanittant, ix-xogħol fuq it-tieni linja beda fl-1964 fiż-żona ta’ Via Tuscolana. Kien imħasseb minn sensiela ta’ dewmien u inċertezzi, l-aktar minħabba organizzazzjoni ħażina. Inizjalment, kien ippjanat li x-xogħol isir fil-beraħ, iżda dan l-approċċ ipparalizza t-traffiku fiż-żona tax-xlokk ta’ Ruma tant li x-xogħol twaqqaf. Ir-riċerka kompliet ħames snin wara, bit-tħaffir ta’ mini. Madankollu, għalkemm it-traffiku kien inqas imfixkel, il-vibrazzjonijiet li rriżultaw ikkawżaw ħsara serja lill-bini li jinsab ħdejn ir-rotta tax-xogħol. Ix-xogħlijiet huma wkoll immarkati minn skoperti arkeoloġiċi frekwenti. Is-sottoswol tal-kapitali, rikk ħafna f'fdalijiet, huwa inqas adattat għax-xogħol minn dak ta' bliet oħra, kif muri fil ''-film ta' Fellini Roma'' . Għalhekk huwa meħtieġ li tiġi modifikata r-rotta fiż-żona ta' Pjazza r-Repubblika . Il-fdalijiet esposti huma viżibbli fl-istazzjon <nowiki><i id="mwWg">Repubblica - Teatro dell'Opera</i></nowiki>, protetti minn plexiglass. Il-linja daħlet fis-servizz f'Ġunju tal-1980, minn ''Anagnina'' sa ''Ottaviano - San Pietro - Musei Vaticani'' u tieħu l-isem tal -linja A. Il-linja minn ''Termini'' sa ''Laurentina'' tissejjaħ il-linja B. === Estensjonijiet u t-tielet linja kkummissjonati fl-2014 === Fil-bidu tas-snin disgħin, l-estensjoni tal-linja B mill-istazzjon Termini sa ''Rebibbia'' (lejn il-grigal) daħlet fis-servizz, filwaqt li s-sezzjoni eżistenti ġiet rinnovata b'mod estensiv. Il-binarji ġew estiżi wkoll mill-istazzjon ''EUR Fermi'' sal-istazzjon ''Laurentina'' u ppermettew il-ftuħ ta' stazzjon ġdid, ''Marconi'', bl-istazzjon antik ''EUR Marconi'' jieħu l-isem ''EUR Palasport'' . Fl-2000, bdiet tintuża l-estensjoni tal-linja A minn ''Ottaviano - San Pietro - Musei Vaticani'' sa ''Battistini'' . Ix-xogħol fuq fergħa ġdida tal-linja B għad-distrett ta' Montesacro beda fl-2005 u tlesta fl-2012, ix-xahar li fih infetħet is-sezzjoni bejn ''Laurentina'' u ''Conca d'Oro'' . Tliet snin wara, il-fergħa kisbet stazzjon, ''Jonio'' . ==== Inawgurazzjoni tat-tielet linja awtomatika fl-2014 ==== Il-linja tal-wiċċ magħrufa bħala ''Roma-Pantano'' lejn il-lvant ġiet trasformata fil- linja tal-metro Ċ. Ix-xogħol fuq it- tielet linja tal-metro Ruman beda fl-2007. L-ewwel vetturi waslu f'Diċembru 2010. Ix-xogħol kien soġġett għal dewmien konsiderevoli, li wħud minnu kienu kkawżati minn skoperti arkeoloġiċi. L-ewwel taqsima, li kienet tinkludi ħmistax-il stazzjon, ġiet finalment inawgurata fid-9 ta' Novembru 2014 bejn ''Monte Compatri - Pantano'' u ''Parco di Centocelle'', jiġifieri 12.5&nbsp;kilometru. Sitt stazzjonijiet ġodda, lejn il-punent, infetħu fid-29 ta' Ġunju 2015 bejn ''Parco di Centocelle'' u ''Lodi ,'' jew 5.4&nbsp;kilometru ''.'' Sezzjoni ta' 0.6&nbsp;km b'stazzjon wieħed ''ta' San Giovanni'', ġie inawgurat – b'dewmien konsiderevoli – fit-12 ta' Mejju 2018, pass importanti peress li jippermetti l-konnessjoni tal-linja C mal -linja A. == Ħarsa ġenerali == In-netwerk tal-metro huwa twil 61 km minn mindu ġiet estensjoni lejn il-punent tal-Linja C fl-2018. Il-Linji A u B jiltaqgħu fl-istazzjon ta' ''[[Termini]]'', li jinsab taħt l-[[istazzjon tal-ferrovija ta' Roma Termini]] (imħaddem minn [[Trenitalia]]) u, sal-2018, huwa l-uniku stazzjon ta' skambju fuq in-netwerk, peress li l-Linja C għadha ma taqsamx ma' xi stazzjon ieħor. L-istazzjon il-ġdid ta' ''San Giovanni'' tal-Linja C imbagħad ġie inawgurat, li ppermetta l-konnessjoni mal-Linja A u b'hekk dan l-istazzjon sar it-tieni stazzjon ta' skambju fuq in-netwerk tal-metro ta' Roma. {| class="wikitable sortable" border="0" style="border: 1px solid #999; background-color:#FFFFFF; text-align:right;" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! scope="col" |Linja ! class="unsortable" scope="col" | Kors ! scope="col" | Twaqqif<br /><br /><br /><br /> servizz ! scope="col" | L-aħħar<br /><br /><br /><br /> estensjoni ! scope="col" | Tul<br /><br /><br /><br /> (f'km) ! scope="col" | Numru ta'<br /><br /><br /><br /> stazzjonijiet ! scope="col" | Materjal<br /><br /><br /><br /> irrumblar |- | align="center" | | align="center" | ''Battistini'' ↔ ''Anagnina'' | align="center" | 1980 | align="center" | 2000 | align="center" | 18,4 | align="center" | 27 | align="center" | CAF S/300 |- bgcolor="#efefef" | align="center" | | align="center" | ''Laurentina'' ↔ ''Rebibbia'' / ''Jonio'' | align="center" | 1955 | align="center" | 2015 | align="center" | 23,9 | align="center" | 26 | align="center" | MB 100<br /><br /><br /><br /> CAF S/300 |- | align="center" | | align="center" | ''Monte Compatri - Pantano'' ↔ ''San Giovanni'' | align="center" | 2014 | align="center" | 2018 | align="center" | 18,5 | align="center" | 22 | align="center" | AnsaldoBreda Mingħajr Sewwieq |} == Inċidenti == IL-17 octobre 2006 Għall-ħabta tal-10 ta’ filgħodu, żewġ ferroviji ħabtu fl-istazzjon ''Vittorio Emanuele'' fuq il-linja A. L-inċident ħalla persuna mejta u 110 midruba.23 octobre 2018 Filgħaxija, il-kollass ta’ escalator fl-istazzjon ''Repubblica'' ħalla madwar għoxrin persuna midruba, waħda minnhom serjament <ref>{{Ċita web|url=https://www.bfmtv.com/mediaplayer/video/a-rome-un-escalator-s-effondre-dans-le-metro-et-fait-24-blesses-1111478.html|titlu=À Rome, un escalator s’effondre dans le métro et fait 24 blessés|sit=BFMTV|format=vidéo|data-aċċess=28-07-2020}}.</ref> . == Sfruttament == Fit-22 ta' Jannar 2019 ġie ffirmat ftehim biex jiġu rinnovati l-ewwel żewġ linji tal-metro bejn is-sindku ta' Ruma, Virginia Raggi, u l-ministru tat-trasport Taljan, Danilo Toninelli <ref>{{Ċita web|url=https://www.railjournal.com/passenger/metros/rome-metro-deal-signed/|titlu=€425m Rome metro investment deal signed|awtur=Marco Chiandoni|data=2019-01-29|sit=International Railway Journal|lingwa=en|data-aċċess=2020-10-20}}</ref> . === Vetturi ferrovjarji === {| class="wikitable" !Tip ta' vettura ! Kunsinna ! Tħassir ! Bennej ! Numru ta' mqadef manifatturati ! Linja(i) servuta(i) ! Illustrazzjoni |- | '''MR 100 / 200''' | 1955-1956 | 1987 (trasferit għall-Ferrovija Ruma-Lido) 2010 (tħassir permanenti) | Officine Meccaniche della Stanga | 40 |[[Stampa:Metropolitana_di_Roma_-_logo_linea_B.svg|nofs|bla_tilar|40x40px]] |[[Stampa:Rome-metro-B-1.jpg|nofs|bla_tilar|200x200px]] |- | '''MR 300''' | 1976 | 1987 (trasferit għall-Ferrovija Ruma-Lido) 2009 (tħassir permanenti) | Officine Meccaniche della Stanga | 16 |[[Stampa:Metropolitana_di_Roma_-_logo_linea_B.svg|nofs|bla_tilar|40x40px]] |[[Stampa:ETH-BIB_Com_LC1778-001-057_STEFER_MR_300_circa_1980.jpg|nofs|bla_tilar|200x200px]] |- | '''MA 100''' | 1976-1979 | 2005 (trasferit għall-Ferrovija Ruma-Lido) 2018 (tħassir permanenti) | Ansaldo, Breda | 38 |[[Stampa:Metropolitana_di_Roma_-_logo_linea_A.svg|nofs|bla_tilar|40x40px]] |[[Stampa:Metro_Roma_Fahrzeug_für_die_Strecke_Roma-Lido.jpg|nofs|bla_tilar|200x200px]] |- | '''MB 100''' | 1987-1992 | fis-servizz | Ansaldo, Breda, Fiat Ferroviara | 31 sena |[[Stampa:Metropolitana_di_Roma_-_logo_linea_B.svg|nofs|bla_tilar|40x40px]] |[[Stampa:ATAC_MB100_Linea_B.jpg|nofs|bla_tilar|200x200px]] |- | '''MA 200''' | 1999 | 2012 (trasferit għall-Ferrovija Ruma-Lido) | Ansaldo, Breda, Fiat Ferroviara | 20 |[[Stampa:Metropolitana_di_Roma_-_logo_linea_A.svg|nofs|bla_tilar|40x40px]][[Stampa:Metropolitana_di_Roma_-_logo_linea_B.svg|nofs|bla_tilar|40x40px]] |[[Stampa:Cotral_Metromare_MA200.jpg|nofs|bla_tilar|200x200px]] |- | '''CAF S/300''' | 2005-2009 | fis-servizz | CAF | 71 |[[Stampa:Metropolitana_di_Roma_-_logo_linea_A.svg|nofs|bla_tilar|40x40px]][[Stampa:Metropolitana_di_Roma_-_logo_linea_B.svg|nofs|bla_tilar|40x40px]] |[[Stampa:ATAC_CAF_Line_A_301.jpg|nofs|bla_tilar|200x200px]] |- | '''AnsaldoBreda Mingħajr Sewwieq''' | 2014 | fis-servizz | AnsaldoBreda | 15 |[[Stampa:Metropolitana_di_Roma_-_logo_linea_C.svg|nofs|bla_tilar|40x40px]] |[[Stampa:MC100_a_Pigneto_(metropolitana_di_Roma).jpg|nofs|bla_tilar|200x200px]] |} == Proġetti == [[Stampa:Roma_Metropolitana_e_Ferrovia_2015.png|lemin|daqsminuri|250x250px|Pjan ġenerali tan-netwerk metropolitan u ferrovjarju ta' Ruma bl-estensjoni tal-linja C lejn il-majjistral.]] === Estensjoni tal-linja A ppjanata === Estensjoni minn Battistini għal Gra Boccea, jiġifieri 13&nbsp;km, ġie propost, mingħajr segwitu. Fl-2009, ġew proposti żewġ estensjonijiet, Battistini – Torrevecchian (2&nbsp;km, 2 stazzjonijiet) u Anagnina – Romanina (3&nbsp;km, 3 stazzjonijiet), mingħajr kontinwazzjoni . === Estensjoni tal-linja B ippjanata === Estensjoni ta' ''Rebibbia'' għal ''Setteville'' (8&nbsp;km, 5 stazzjonijiet) kien ippjanat għal sejħa għal offerti fl-2005 li ma saritx. Fl-2009, l-estensjonijiet minn ''Rebibbia'' sa ''Casal Monastero'' (3.5&nbsp;km, 3 stazzjonijiet), minn ''Laurentina'' sa ''Trigoria'' (6&nbsp;km, 4 stazzjonijiet) u fuq il-fergħa B1 minn Jonio għal Bufalotta . Il-ħolqien ta' fergħa B2 minn ''Piramide'' għal ''Portuense'', jew 8&nbsp;km, ġie propost ukoll. === Estensjoni tal-linja C li għadha qed tinbena === Għaddej xogħol biex il-linja tiġi estiża sal-istazzjon ''ta’ Piazza Venezia'' . F’Lulju 2019 kien ippjanat li l-estensjoni sal-istazzjon ta’ Colosseo tibda tintuża fl-2022 <ref>{{Ċita web|url=https://www.railwaygazette.com/europe/roma-line-c-extension-brought-forward/54197.article|titlu=Roma Line C extension brought forward|data=2019-07-16|sit=Railway Gazette International|lingwa=en|data-aċċess=2020-10-20}}</ref>, iżda d-data ġiet posposta sena wara għall-2025. Il-finanzjament għat-tunnel sal-istazzjon ''ta’ Piazza Venezia'' huwa assigurat, iżda mhux għall-istazzjon innifsu <ref>{{Ċita web|url=https://www.railwaygazette.com/metro-report/tbm-reaches-piazza-venezia-as-roma-line-c-edges-forward/57158.article|titlu=TBM reaches Piazza Venezia as Roma Line C edges forward|data=2020-08-14|sit=Railway Gazette International|lingwa=en|data-aċċess=2020-10-20}}</ref> . Huwa ppjanat li l-linja tiġi estiża lejn il-majjistral sa ''Clodio-Mazzini'' permezz ta' sezzjoni taħt l-art li tgħaddi miċ-ċentru tal-belt u ħdejn il- [[Belt tal-Vatikan|Vatikan]] . Ladarba titlesta, il-linja mistennija tkun twila aktar minn 34,5  , li minnhom 17.6 km&nbsp;km taħt l-art, u jinkludu żewġ stazzjonijiet oħra li jgħaqqdu mal-linji B (l-istazzjon ''Colosseo'' ) u A (l-istazzjon ''Ottaviano - San Pietro - Musei Vaticani'' ). Ippjanata għall-ftuħ sal-2030, il-kostruzzjoni tal-linja tinsab diversi snin lura <ref>R{{Ċita web|url=http://www.lefigaro.fr/culture/2016/11/09/03004-20161109ARTFIG00211-le-colisee-menace-par-l-interruption-des-travaux-du-metro-de-rome.php#link_time=1478793523|titlu=Le Colisée menacé par l'interruption des travaux du métro de Rome|awtur=ome|data=9 novembre 2016|sit=Le Figaro|data-aċċess=11 novembre 2016}}.</ref> . === Il-kostruzzjoni tal-linja D ippjanata === Kien f'Diċembru 2006 li l-konsorzju Condotte d'Acqua/Pizzarotti, li RATP Développement hija sieħba tiegħu, inħatar żviluppatur responsabbli għad-definizzjoni tal-proġett għal-linja D futura tal-metro ta' Ruma. Din il-linja ta' 20 kilometru mit-tramuntana għan-nofsinhar&nbsp;km u 22 stazzjon ikunu kompletament awtomatiċi <ref>{{Ċita web|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2006/02/01/la-nuova-linea-da-talenti-all.html|titlu=La nuova linea D, da Talenti all' Eur|data=2006-02-01|sit=Archivio - la Repubblica.it|lingwa=it|data-aċċess=2020-10-05}}</ref> . Il-ftuħ tal-ewwel sezzjoni tagħha kien ippjanat għall-2015 <ref>{{Ċita web|url=http://www.webtrains.net/actualites.php?article=1000000969|titlu=RATP Développement, partenaire du projet de la nouvelle ligne de métro de Rome.|data=21 décembre 2006|sit=www.webtrains.net|data-aċċess=2020-10-05}}</ref> . Din ir-raba’ linja tal-metro, li l-proġett tagħha ġie deċiż mill-Kunsill tal-Belt f’Jannar 2005 <ref>{{Ċita web|url=http://www.romametropolitane.it/articolo.asp?CodMenu=10763&CodArt=10795|titlu=L'attuazione mediante Project Financing|sit=www.romametropolitane.it|data-aċċess=2020-10-05}}</ref>, li r-rotta tagħha tkun bejn wieħed u ieħor parallela għal dik tal-linja B (fil-grigal tal-belt lejn l- EUR ), kienet se sservi distretti oħra taċ-ċentru. Fl-2007, il- Bank Ewropew tal-Investiment intalab self ta’ biljun [[ewro]] b’total stmat ta’ tliet biljun ewro . F'Awwissu 2009, inħarġet sejħa għall-offerti għal konċessjoni għal-linja . Inizjalment ix-xogħol kien ippjanat li jibda fl-2011, iżda fl-2010, minħabba sejbiet mill-Awtorità tal-Kontroll tal-Akkwist Pubbliku, is-sejħa għall-offerti ġiet sospiża. F'Novembru 2012, is-sejħa għall-offerti ġiet ikkanċellata u l-proġett ġie pospost minħabba nuqqas ta' fondi. Proġett ta' qawmien mill-ġdid imur lura għall-2019 <ref>{{Ċita web|url=https://mobilita.org/2019/03/30/roma-metro-d-buone-notizie-per-la-nuova-linea-metro/|titlu=ROMA METRO D {{!}} Buone notizie per la nuova linea metro ?|data=2019-03-30|sit=Mobilita.org|lingwa=it-IT|data-aċċess=2020-10-05}}</ref> . == Stazzjonijiet arkeoloġiċi == [[Stampa:MetroCMuseoStazioneSanGiovanni_02.jpg|daqsminuri|Vetrini ta' oġġetti arkeoloġiċi, ġewwa l-istazzjon ta' San Giovanni.]] L-iskavi tat-taqsima ċentrali tal-linja C, partikolarment mill-istazzjon ta’ San Giovanni, raw it-twelid ta’ tip ġdid ta’ stazzjon b’vetrini u apparati oħra ta’ wirja, bħal dawk li jidhru f’bliet kapitali ewlenin oħra, bħall-istazzjon Louvre-Rivoli f’Pariġi. === San Ġwann === [[Stampa:San_Giovanni_(line_C_platform).jpg|daqsminuri|Stazzjon ta' San Giovanni : pjattaforma b'pannelli tal-ħajt spjegattivi.]] L-istazzjon ta’ San Giovanni, inawgurat fit-12 ta’ Mejju 2018 huwa l-ewwel stazzjon arkeoloġiku tal-metro ta’ Ruma. L-iskavi, li laħqu fond ta’ madwar 20 metru, ippermettew l-esplorazzjoni ta’ madwar 21 saff arkeoloġiku <ref name="Inaugurazione S. Giovanni" />, sal-hekk imsejħa art verġni, fejn il-preżenza tal-bniedem ma tistax tiġi skoperta . Il-wirja hija kkaratterizzata minn rotta li tinkludi vetrini, pannelli ta’ spjegazzjoni u skala ta’ żmien tal-fażijiet storiċi li ssegwi l-vjaġġ tal-vjaġġaturi mil-livell tal-atriju sa dak tal-pjattaformi. : * L-ewwel livell (atriju, 'il fuq) Mill-perjodu kontemporanju sat-tmiem tal [[Imperu Ruman|-perjodu imperjali]] . * Livell ta' tqabbil mill [[Repubblika Rumana|-era Repubblikana]] sal -era protostorika arkaika . * Livell tal-pjattaforma [[Preistorja]] . Fost id-diversi sejbiet arkeoloġiċi hemm oġġetti żgħar bħal ġojjellerija tad-deheb, muniti, fuħħar, u qxur tal-molluski ; anfori kbar u elementi ta’ kolonni antiki, iżda wkoll artefatti kbar, bħall-baċir il-kbir - l-akbar baċir tal-ilma li qatt ġie skopert - li nstab ġewwa razzett mill-era imperjali. === Bieb ta' Metronia === L-istazzjon ta’ Porta Metronia, it-tieni stazzjon arkeoloġiku f’Ruma, għadu qed jinbena. L-iskavi skoprew, f’fond ta’ 9 m, barrakki minn madwar it-2 seklu AD, li jmorru lura għal żmien Hadrian u li jinkludu 39 kamra, li 25 minnhom ikejlu 4 × 4 m, li jinfetħu fuq kuritur ċentrali u huma arrikkiti b’art sewda u bajda, mużajk abjad u ħitan affreskati. ; f'dan il-kumpless instabet id-dar tal-kmandant, bini ta' madwar 300 m², b'pavimenti tal ''-opus spicatum'' . === Venezja === Fl-2008, waqt l-iskavi għall-kostruzzjoni tal-linja C taħt Piazza Venezia, instabu l-fdalijiet ta’ tliet kmamar rettangolari mill-perjodu imperjali, maħsuba għal attivitajiet kulturali u għalhekk identifikati bħala l- atenew mixtieq mill-Imperatur Hadrian. L-istazzjon futur ta’ Venezia għandu jagħmel dawn it-testimonjanzi arkeoloġiċi aċċessibbli għall-pubbliku . * (en + it) [https://web.archive.org/web/20131231040624/http://www.atac.roma.it/ Site de l'exploitant ATAC] == Noti u referenzi == [[Kategorija:Pages with unreviewed translations]] dpuhbni7qad221c9w82glhzynnymngi 0 33856 332593 327024 2026-09-30T19:29:19Z ~2026-52596-06 29007 332593 wikitext text/x-wiki {{Infobox basketbalcompetitie|naam=Košarkaška liga Srbije|afbeelding=|onderschrift=|land={{RS}}|regio=|confederatie=|opgericht=2006|opgeheven=|systeem=|promotie=|degradatie=[[Druga muška liga]]|internationaal=|aantal teams=22|kampioen=[[KK Partizan]]|koploper=|recordkampioen=[[KK Partizan]]<br />[[KK Rode Ster Belgrado|Rode Ster]]<br />(9x)|topscorer=|website=[https://kls.rs/ Official Site]|huidig=|updated=}}'''Il-Kampjonat Serb tal-Basketball''' (Serb: Кошаркашка лига Србије) huwa l-ogħla livell ta’ kompetizzjoni fil-[[baskitbol]] professjonali fis-Serbja, fejn jintlagħbu l-partiti għall-kampjonat nazzjonali. Fra raġunijiet ta’ sponsorjar, iġorr l-isem KLS Meridianbet<ref>{{Ċita web|titlu=About us - Meridian Partnership|data=2021-07-13|data-aċċess=2025-12-01|lingwa=en-US|url=https://meridian.bet/about-us/}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://kls.rs/partnerstvo-za-buducnost-srpske-kosarke-meridianbet-i-kosarkaska-liga-srbije/|titlu=Partnerstvo za budućnost srpske košarke – Meridianbet i Košarkaška liga Srbije|kunjom=Vasiljević|isem=Zoran|data=2025-08-11|lingwa=sr-RS|data-aċċess=2026-09-30}}</ref>. Il-kompetizzjoni hija organizzata mill-KSS (Federazzjoni tas-Sports tal-Basketball Serba). L-istaġun jinkludi skeda ta’ 22 logħba fis-sistema home-and-away, segwita minn playoff ta’ tmien timijiet. Il-kwarti tal-finali jintlagħbu fuq il-format ‘best-of-three’, filwaqt li s-semifinali u l-finali fuq ‘best-of-five’. Mill-istaġun 2020/21, il-format kollu mill-kwarti tal-finali ‘l quddiem isir fuq ‘best-of-three’. L-aħħar tim fil-klassifika jiġi relegat għad-Druga muška liga Srbije, filwaqt li r-rebbieħ ta’ dik il-liga jiġi promoss fil-Košarkaška liga Srbije.<ref>{{Ċita web|url=https://lige.kss.rs/|titlu=Lige Košarkaškog saveza Srbije - Takmičenja Košarkaškog saveza Srbije|lingwa=sr-RS|data-aċċess=2025-08-23}}</ref> == Rebbieħa tal-Kampjonat tal-Basketball Serb == {| class="wikitable" width="75%" |- align="left" !Sena ! Rebbieħ ! It-tieni post ! Raxx |- | 2007 | KK Partizan | [[KK Crvena zvezda|Stilla l-Ħamra]] | 3-1 |- | 2008 | Partizan Igokea | Hemofarm | 3-1 |- | 2009 | Partizan Igokea | [[KK Crvena zvezda|Stilla l-Ħamra]] | 3-2 |- | 2010 | KK Partizan | Hemofarm | 3-0 |- | 2011 | KK Partizan | Hemofarm | 3-0 |- | 2012 | Partizan mt:s | [[KK Crvena zvezda|Stilla l-Ħamra]] | 3-1 |- | 2013 | Partizan mt:s | [[KK Crvena zvezda|Stilla l-Ħamra]] | 3-1 |- | 2014 | KK Partizan | [[KK Crvena zvezda|Telekomunikazzjoni tal-Istilla l-Ħamra]] | 3-1 |- | 2015 | [[KK Crvena zvezda|Telekomunikazzjoni tal-Istilla l-Ħamra]] | Partizan NIS | 3-0 |- | 2016 | [[KK Crvena zvezda|Telekomunikazzjoni tal-Istilla l-Ħamra]] | Partizan NIS | 3-1 |- | 2017 | [[KK Crvena zvezda|Muntanji Red Star]] | [[KK FMP]] | 3-0 |- | 2018 | [[KK Crvena zvezda|Muntanji Red Star]] | [[KK FMP]] | 3-0 |- | 2019 | [[KK Crvena zvezda|Muntanji Red Star]] | Partizan NIS | 3-1 |- | 2020 | colspan="4" align="center" | ''Il-kompetizzjoni waqfet u aktar tard intemmet b'mod permanenti minħabba l- [[Pandemija tal-COVID-19|pandemija tal-Corona]]'' |- | 2021 | [[KK Crvena zvezda|Muntanji Red Star]] | [[KK Mega Basket|Mega Soccerbetbet]] | 2-1 |- | 2022 | [[KK Crvena zvezda|Muntanji Red Star]] | [[KK FMP|Meridjan tal-FMP]] | 2-0 |- | 2023 | [[KK Crvena zvezda|Imħatra tal-Meridjan tal-Istilla l-Ħamra]] | [[KK FMP|FMP Soccerbetbet]] | 2-0 |- | 2024 | [[KK Crvena zvezda|Imħatra tal-Meridjan tal-Istilla l-Ħamra]] | Imħatra ta' Partizan Mozzart | 2-0 |- | 2025 | KK Partizan | [[KK Spartak Subotica]] | 2-0 |} {{Appendix}} hmc54v7aw07iomkt2pggdk6s83a9bab 0 34202 332583 328419 2026-09-30T13:20:28Z Robot8A 5468 logo 332583 wikitext text/x-wiki {{Infobox|title={{abjad|Renfe}}|image1=[[File:Logotipo de Renfe 2 (2026).svg|200px]]|caption1=Logo tal-kumpanija|titlestyle=background:#700056|labelstyle=background:#700056|headerstyle=background:#700056|image2=[[File:RENFE Class 730 Viaducto Martin Gil.jpg|300px]]|caption2=Klassi 730 tar-RENFE fuq il-Vjadott ta' Martin|data1=24 ta’ Jannar 1941: RENFE<br> 1 ta’ Jannar 2005: Renfe Operadora u ADIF|label1={{abjad|Data tal-ħolqien}}|label2={{abjad|Tip ta' negozju}}|data2=Intrapriża pubblika|label3={{abjad|Slogan}}|data3="''Viajamos'' (Qed nivvjaġġaw)<br> Qabel: "''El tren, caballo ganador''" (Il-ferrovija, iż-żiemel rebbieħ), <br> "''El tren y tú''" (Il-ferrovija u int)|label4={{abjad|Headquarters}}|data4=Avenida de Pío XII, 110 <br> [[Madrid]] ({{Flagicon|ESP}} [[Spanja]])|label5={{abjad|Azzjonist}}|data5=[[Gvern Spanjol|Stat Spanjol]]|label6={{abjad|Direzzjoni}}|data6=Álvaro Fernández Heredia|label7={{abjad|Staff}}|data7=31,860 impjegat|label8={{abjad|Websajt}}|data8=https://www.renfe.com/es/es|header9={{abjad|Mappa tan-netwerk ferrovjarju Spanjol (Blu : Linja ta' veloċità għolja, Aħmar : Linji ta' kejl wiesa', Blu ċar : Linji tal-kejl tal-miter)}}|header10=[[File:Red actual de ferrocarriles de España.svg|300px]]}} '''Renfe''', uffiċjalment '''Renfe Operadora''', hija kumpanija ferrovjarja pubblika [[Spanja|Spanjola]] responsabbli mit-tħaddim ta' ferroviji tal-passiġġieri u l-provvista ta' servizzi lill-utenti. Sakemm {{Data|2005}}, '''RENFE''' kienet l-akronimu għal Red Nacional de los Ferrocarriles Españoles. == Storja == [[Stampa:RENFE_logo.png|xellug|daqsminuri|Logo ta' qabel ta' RENFE sal- 2005 .]] Renfe nħolqot fi{{Data|24 janvier 1941|dans les chemins de fer}}, bil-liġi dwar in-nazzjonalizzazzjoni ta' kumpaniji privati, li wasslet għall-ħolqien tan-netwerk nazzjonali tal-ferroviji Spanjoli <ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Delaunay|isem=Jean-Marc|data=1994|titlu=Des palais en Espagne: l'Ecole des hautes études hispaniques et la Casa de Velázquez au cœur des relations franco-espagnoles du XXe siècle (1898-1979)|url=https://books.google.fr/books?id=RREqYaz-Dv0C&pg=PA374&dq=loi+1941+%22chemin+de+fer%22&lr=&as_brr=3&ei=n-PVS_i6AqqkygSeov3xBw&cd=17#v=onepage&q=loi%201941%20%22chemin%20de%20fer%22&f=false|lingwa=fr|edizzjoni=Casa de Velázquez|isbn=978-84-86839-51-2|data-aċċess=2022-12-11}}</ref> . Dak iż-żmien, kien hemm erba’ kumpaniji ewlenin : il - Compañía de los caminos de hierro del Norte, il - Compañía de los ferrocarriles de Madrid a Zaragoza y Alicante, kif ukoll il - {{Interlanguage link|Compañía Nacional de los Ferrocarriles del Oeste}} u l- Compañía de los Ferrocarriles Andaluces, fejn dawn tal-aħħar għandhom netwerk ħafna inqas estensiv u effiċjenti. Minn mindu{{Data|1|janvier|2005|dans les chemins de fer}} Renfe m'għadhiex tmexxi l-infrastruttura ferrovjarja minħabba l-ħolqien tal- Administrador de infraestructuras ferroviarias (ADIF) <ref>{{Ċita web|url=https://www.vialibre-ffe.com/noticias.asp?not=377|titlu=Renfe y ADIF en marcha desde el 1 de enero 2005|data=2005-01-10|sit=www.vialibre-ffe.com|lingwa=es|data-aċċess=2022-12-11}}</ref> . Timpjega total ta' 31 860 salariés. F'Jannar 2013, wara deċiżjoni mill-gvern Spanjol, l-attivitajiet ta' Renfe Operadora ġew maqsuma f'erba' sussidjarji, inkluża Renfe Integria għall-manutenzjoni tat-tagħmir ferrovjarju. IL-{{Data|9|mars|2021}} Il-kumpanija tħabbar l-akkwist ta’ 50 % tal-ishma tal-kumpanija ferrovjarja Ċeka LEO Express f'attentat biex tirbaħ is-swieq fir- [[Ċekja|Repubblika Ċeka]], [[Polonja|il-Polonja]] u [[Slovakkja|s-Slovakkja]] . == Sfruttament == [[Stampa:RENFE_730_Linarejos-Pedroso_-_Puebla_de_Sanabria.jpg|xellug|daqsminuri|Ferrovija S-730 b'veloċità għolja, bejn Madrid u La Coruña.]] * [[Madrid]] - [[Sivilja]] , * Madrid - [[Barċellona]] - Figueres , * [[Córdoba, Spanja|Kordoba]] - Malaga , * Madrid - Valladolid , * Madrid - [[Toledo]] , * Madrid - [[Valencia (Spanja)|Valenzja]] . Dawn il-linji huma kollha ġestiti minn korp statali, l-ADIF, li, bħala parti mis-separazzjoni tal-ġestjoni tal-infrastruttura u t-tħaddim tas-servizz imposta mill- [[Unjoni Ewropea]], sar il- maniġer tan-netwerk ferrovjarju Spanjol kollu. === Marki === * Alta Velocidad Española (AVE, servizz tal-ferrovija b'veloċità għolja ) * Avlo (servizz ferrovjarju ta' veloċità għolja bi prezz baxx ) * Qabel (servizz reġjonali ta' veloċità għolja) * Alvia (ferroviji ta' veloċità għolja b'gauge Iberiku + gauge standard ) * Renfe Media Distancia (servizzi reġjonali, distanza medja) * Cercanías / Rodalies / Aldiriak / Proximidades ( ferrovija suburbana ) ==== Marki qodma ==== * Alaris ( ferroviji li jxaqilbu ) * Altaria (ferroviji tal-gauge Iberiku + ferroviji tal-gauge standard ) * Arko == Noti u referenzi == {{Referenzi}} [[Kategorija:Artikli tal-Wikipedija b'informazzjoni għall-kontroll tal-awtorità]] awdcuzojnypv1y85k0b3sxkzpuxr5yd 0 34471 332592 330397 2026-09-30T19:26:05Z ~2026-52596-06 29007 332592 wikitext text/x-wiki {{Grammatika}}   {{Infobox bijografija}} '''Nikola Kalinic''' ( imwieled fit-8 ta' Novembru 1991 f'Subotica) huwa [[Baskitbol|plejer tal-basketball]] [[Serbja|Serb]] . Bħalissa jilgħab bħala small forward u power forward ma’ [[KK Crvena zvezda|Red Star]] Merdianbet<ref>{{Ċita web|url=https://meridiansport.rs/kosarka/nikola-kalinic-zavrsio-karijeru-postaje-pomocni-trener-u-zvezdi/|titlu=Nikola Kalinić završio karijeru, postaje pomoćni trener|data=2026-08-17|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-09-30}}</ref>. Missieru huwa Zoran Kalinić, eks plejer Jugoslav tat-table tennis. == Karriera fil-klabb == === Jibda === Kalinić beda l-karriera anzjana tiegħu ma’ Spartak Subotica, il-klabb ta’ belt twelidu. Wara staġun ma’ Novi Sad fl-2010–11, huwa lagħab għal Vojvodina Srbijagas matul iż-żewġ staġuni ta’ wara. Matul l-istaġun 2012–13, Kalinić lagħab 16-il partita fis-Super League Serba ma’ Vojvodina, fejn irreġistra medja ta’ 10 punti, 4 rebounds u 2 assists f’25 minuta kull logħba, b’indiċi medju ta’ effiċjenza ta’ 11.3. Meta jitqiesu wkoll il-logħbiet tal-Lega tal-Basketball tas-Serbja, huwa deher f’total ta’ 42 partita matul l-istaġun. <ref name="radnicki">{{Ċita web|url=http://www.kkradnicki.rs/klub/vesti/reprezentativac-kalinic-u-dresu-kragujevcana.html|titlu=Репрезентативац Калинић у дресу Крагујевчана|data=13. 7. 2013|sit=kkradnicki.rs|data-aċċess=30. 7. 2020|url-status=|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220211194316/http://www.kkradnicki.rs/klub/vesti/reprezentativac-kalinic-u-dresu-kragujevcana.html|arkivju-data=11. 02. 2022}}</ref> F’Lulju 2013, Kalinić iffirma kuntratt ta’ sena ma’ Radnički Kragujevac. <ref name="radnicki">{{Ċita web|url=http://www.kkradnicki.rs/klub/vesti/reprezentativac-kalinic-u-dresu-kragujevcana.html|titlu=Репрезентативац Калинић у дресу Крагујевчана|data=13. 7. 2013|sit=kkradnicki.rs|data-aċċess=30. 7. 2020|url-status=|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220211194316/http://www.kkradnicki.rs/klub/vesti/reprezentativac-kalinic-u-dresu-kragujevcana.html|arkivju-data=11. 02. 2022}}</ref> Matul l-istaġun 2013–14, huwa kellu medja ta’ 6.4 punti u 4 rebounds għal kull logħba fl-ABA League. Fil-EuroCup, ir-rekord tiegħu kien aktar impressjonanti, b’medja ta’ 10.2 punti u 3.5 rebounds għal kull logħba. == Tim nazzjonali == [[Stampa:Nikola_Kalinić.jpg|daqsminuri|Nikola Kalinic bil-flokk Serb fil-Kampjonat Ewropew tal-2013.]] Mat-tim nazzjonali Serb, Kalinić rebaħ il-midalja tal-fidda fil-Logħob tal-Mediterran u l-midalja tal-bronż fl-Universiade tal-2013. Kalinić għamel id-debutt tiegħu mat-tim nazzjonali anzjan tas-Serbja fil-Kampjonat Ewropew tal-2013 fis-[[Slovenja]]. Minkejja li l-inklużjoni tiegħu fil-lista preliminari mill-kowċ Dušan Ivković kienet meqjusa bħala sorpriża minn ħafna osservaturi, huwa kiseb postu fil-lista finali ta’ 12-il plejer permezz tal-prestazzjonijiet u l-impenn tiegħu. Matul il-kampjonat, kien magħruf l-aktar għall-kontribut difensiv tiegħu, u b’mod regolari qatta’ aktar minn 20 minuta fil-court għal kull partita. <ref>{{Ċita web|url=http://www.eurobasket2013.org/en/cid_8Xfg3jZMG1QuJnp6pnUWd3.playerID_93340.compID_qMRZdYCZI6EoANOrUf9le2.season_2013.roundID_8732.teamID_96799.html|titlu=Статистика и подаци на ЕП 2013.|pubblikatur=|data-aċċess=19. 9. 2014|url-status=dead|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20141228212002/http://www.eurobasket2013.org/en/cid_8Xfg3jZMG1QuJnp6pnUWd3.playerID_93340.compID_qMRZdYCZI6EoANOrUf9le2.season_2013.roundID_8732.teamID_96799.html|arkivju-data=28. 12. 2014}}</ref> Fis-sena ta’ wara, Kalinić irrappreżenta lis-Serbja fit-Tazza tad-Dinja tal-FIBA 2014 fi Spanja. Matul il-kampjonat sar membru regolari tal-ewwel ħamsa tat-tim u ta prestazzjonijiet importanti, b’mod partikolari fil-logħba tar-rawnd tas-16 kontra l-Greċja, fejn skorja 12-il punt. <ref>{{Ċita web|url=https://sportskasecanja.com/kalinic-preko-burusisa-najlepse-zakucavanje-sp-2014/|titlu=Калинић преко Бурусиса – Најлепше закуцавање СП 2014.|data=27 February 2022|sit=sportskasecanja.com|data-aċċess=30. 7. 2020}}</ref> Waħda mid-dunks tiegħu f’dik il-partita ġiet magħżula fost l-aqwa mumenti tal-kampjonat.<ref>{{Ċita web|url=https://www.mozzartsport.com/kosarka/vesti/top-10-mundobasketa-kalinicu-ti-si-za-nas-broj-1-video/163981|titlu=ТОП 10 Мундобаскета: Калинићу, ти си за нас број 1! (ВИДЕО)|data=15. 9. 2014|sit=mozzartsport.com|data-aċċess=27. 7. 2020}}</ref> Is-Serbja temmet il-kompetizzjoni bħala finalista u rebħet il-midalja tal-fidda. Fil-finali kontra l-Istati Uniti, Kalinić skorja 18-il punt b’7 minn 7 xuttijiet minn ġewwa l-linja ta’ żewġ punti, u kien fost l-aktar plejers effettivi tat-tim Serb.<ref>{{Ċita web|url=http://www.b92.net/sport/spanija2014/utakmica.php?id=76|titlu=Статистика финала СП 2014.|sit=B92 Sport|data-aċċess=19. 9. 2014}}</ref> Huwa temm il-kampjonat b’medja ta’ 7.2 punti u 1.9 rebounds għal kull logħba. Barra minn hekk, kellu l-aqwa perċentwali ta’ xuttijiet minn żewġ punti (76%, 19 minn 25) u minn tliet punti (62.5%, 5 minn 8) fost il-plejers tat-tim [[Serbja|Serb]].<ref>{{Ċita web|url=http://www.mojacrvenazvezda.net/95185/2014/09/15/ucinak-zvezdasa-u-osvajanju-svetskog-srebra/|titlu=Учинак Звездаша у освајању светског сребра|data=15 September 2014|sit=Moja Crvena Zvezda|data-aċċess=19. 9. 2014|url-status=|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20140917092422/http://www.mojacrvenazvezda.net/95185/2014/09/15/ucinak-zvezdasa-u-osvajanju-svetskog-srebra/|arkivju-data=17. 09. 2014}}</ref> == Referenzi == [[Kategorija:Nies ħajjin]] [[Kategorija:Twieldu fl-1991]] [[Kategorija:Basketball]] hoy6fzc5cz3z6nm7mir8p86wfguo3nw 1 34630 332597 332508 2026-09-30T19:41:03Z Joe Gatt 9805 suġġeriment biex nużaw l-għodda "Mexxi" 332597 wikitext text/x-wiki == L-isem ta' l-artiklu == Victoria Gate huwa l-isem bl-Ingliż. Peress li din hija Wikipedia Maltija, naħseb li, għaldaqstant, l-isem ta' dan l-artiklu għandu jinbidel għal: "Bieb Victoria". [[Utent:Joe Gatt|Joe Gatt]] ([[Diskussjoni utent:Joe Gatt|d]]) 11:36, 16 Settembru 2026 (UTC) :Punt interessanti dan. L-isem uffiċjali li jidher fuq il-bieb innisfu huwa Victoria Gate, anke għax dan biex mibni fi żmien l-Ingliżi. L-istess bħall-[[Victoria Lines]]. Rajt xi dokument bħala sors tajjeb li jirreferi għal Victoria Gate bħala Bieb Vitorja? Anqas komunament m'hu magħruf bl-isem Malti...apparti li naħseb ikun Bieb Vittoria, probabbilment. Fil-fehma umli tiegħi, li jista' jsir biex ikun akkommodatat dan li qed tissuġġerixxi inti, huwa li jkun hemm rindirizz minn dan l-isem li qed tissuġġerixxi int Bieb Victoria, anke jekk naħseb li dan jista' jsir b'mod aħjar peremezz ta' Wikidata [[wikidata:Q21986844|hawn]]. -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 06:54, 18 Settembru 2026 (UTC) ::(1) Referenza għal din id-daħla bħala "Bieb Victoria" hemm ħafna fuq l-internet, per eżempju: ::https://acarta.app/destination/mt-valletta/place/il-bieb-victoria ::https://www.flickr.com/photos/td1761/37468374311/in/album-72157689057769416 ::https://www.dreamstime.com/malta-valletta-victoria-gate-victoria-gate-maltese-il-bieb-victoria-italian-porta-victoria-porta-vittoria-city-gate-image359297538 ::https://www.komoot.com/highlight/1071008 ::https://www.lordstorm.net/wanders/mt07/20070330mt16.html ::https://military-history.fandom.com/wiki/Victoria_Gate_(Valletta) ::Anke il-Wikipedia bl-Ingliż, u l-Wikipedia Commons, jgħarfu li dan huwa l-propju isem bil-Malti: ::https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Il-Bieb_Victoria,_Ritratt_me%C4%A7ud_fl-14_ta%27_Settembru_2016.jpg ::https://en.wikipedia.org/wiki/Victoria_Gate_(Valletta) ::https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Victoria_Gate_(Valletta).jpg ::https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Victoria_Gate_is_a_city_gate_in_Valletta,_Malta.jpg ::Għaldaqstant jidher li "Bieb Victoria" huwa aċċettat bħala l-isem bil-Malti. Apparti minn hekk, jiġi pariġ City Gate (li bil-Malti jiġi Bieb il-Belt). ::Minn naħa l-oħra, sibt referenza waħda għall-isem "Bieb Vi'''tt'''orja", f'publikazzjoni Franġiskana: ::https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/141773/1/Dawl%20Frangiskan_374_2017_11.pdf (paġna 15) ::waqt li ma sibt edba referenza għall-isem "Bieb Vi'''t'''orja". ::Ikolli nistqar li l-isem "Bieb Vi'''tt'''orja" iżjed idoqqli, bil-Malti. Għaldaqstant, forsi ta' min ibiddel l-isem ta' dan l-artiklu (li oriġinaljament jidher li kien sempliċament ''copy & paste'' mill-entrata tal-Wikipedia ta' l-Ingliż) għal "Bieb Vi'''tt'''orja"? [[Utent:Joe Gatt|Joe Gatt]] ([[Diskussjoni utent:Joe Gatt|d]]) 10:15, 23 Settembru 2026 (UTC) :::Grazzi tar-referenzi li sibt. Waħda biss minn dawn ma tagħmilx użu mit-test li hemm diġà (fil-fehma tiegħi ħażin -- però ma jdejjaqnix tant li nissuġġerixxi jinbidel) fuq l-artiklu f'en.wp. Qed ngħid għar-referenza li sibt int fil-pubblikazzjoni Franġiskana. L-artiklu miktub tajjeb u naħseb li huwa sors ta' min jorbot fuqu, anke jekk m'hemmx sorsi oħra li jużaw dan l-istess isem. Biex forsi naslu għal xi forma ta' konklużżjoni, nipproponi rindirizz ta' kompromess: Bieb Vittorja > Victoria Gate, b'referenza għal dan l-artiklu li sibt int. Grazzi mill-ġdid! -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 09:10, 27 Settembru 2026 (UTC) ::::Minflok sempliċi rindirizz, ma jkunx aħjar li nużaw l-għodda "Mexxi" (stampa tal-iskrin hawn taħt), biex naqilbu l-isem ta' l-artiklu '''nnifsu''' għal "Bieb Vittorja", u b'hekk ma nħalluhx bl-Ingliż? [[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wikipedja_Maltija_(mexxi).png|ritratt stampa tal-għodda "Mexxi"]] ::::Wara nkun nista' wkoll nikkrea paġna oħra ġdida bl-isem "Victoria Gate", u nirrindirizzha għal-artiklu oriġnali li nkunu mexxejna għal "Bieb Vittorja". --[[Utent:Joe Gatt|Joe Gatt]] ([[Diskussjoni utent:Joe Gatt|d]]) 19:40, 30 Settembru 2026 (UTC) 4p3n92y2oigkne6x36vqeayust15zkk 332599 332597 2026-09-30T19:49:13Z Joe Gatt 9805 korrezzjoni teknika fl-isem tal-ħolqa li kont għamilt qabel 332599 wikitext text/x-wiki == L-isem ta' l-artiklu == Victoria Gate huwa l-isem bl-Ingliż. Peress li din hija Wikipedia Maltija, naħseb li, għaldaqstant, l-isem ta' dan l-artiklu għandu jinbidel għal: "Bieb Victoria". [[Utent:Joe Gatt|Joe Gatt]] ([[Diskussjoni utent:Joe Gatt|d]]) 11:36, 16 Settembru 2026 (UTC) :Punt interessanti dan. L-isem uffiċjali li jidher fuq il-bieb innisfu huwa Victoria Gate, anke għax dan biex mibni fi żmien l-Ingliżi. L-istess bħall-[[Victoria Lines]]. Rajt xi dokument bħala sors tajjeb li jirreferi għal Victoria Gate bħala Bieb Vitorja? Anqas komunament m'hu magħruf bl-isem Malti...apparti li naħseb ikun Bieb Vittoria, probabbilment. Fil-fehma umli tiegħi, li jista' jsir biex ikun akkommodatat dan li qed tissuġġerixxi inti, huwa li jkun hemm rindirizz minn dan l-isem li qed tissuġġerixxi int Bieb Victoria, anke jekk naħseb li dan jista' jsir b'mod aħjar peremezz ta' Wikidata [[wikidata:Q21986844|hawn]]. -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 06:54, 18 Settembru 2026 (UTC) ::(1) Referenza għal din id-daħla bħala "Bieb Victoria" hemm ħafna fuq l-internet, per eżempju: ::https://acarta.app/destination/mt-valletta/place/il-bieb-victoria ::https://www.flickr.com/photos/td1761/37468374311/in/album-72157689057769416 ::https://www.dreamstime.com/malta-valletta-victoria-gate-victoria-gate-maltese-il-bieb-victoria-italian-porta-victoria-porta-vittoria-city-gate-image359297538 ::https://www.komoot.com/highlight/1071008 ::https://www.lordstorm.net/wanders/mt07/20070330mt16.html ::https://military-history.fandom.com/wiki/Victoria_Gate_(Valletta) ::Anke il-Wikipedia bl-Ingliż, u l-Wikipedia Commons, jgħarfu li dan huwa l-propju isem bil-Malti: ::https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Il-Bieb_Victoria,_Ritratt_me%C4%A7ud_fl-14_ta%27_Settembru_2016.jpg ::https://en.wikipedia.org/wiki/Victoria_Gate_(Valletta) ::https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Victoria_Gate_(Valletta).jpg ::https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Victoria_Gate_is_a_city_gate_in_Valletta,_Malta.jpg ::Għaldaqstant jidher li "Bieb Victoria" huwa aċċettat bħala l-isem bil-Malti. Apparti minn hekk, jiġi pariġ City Gate (li bil-Malti jiġi Bieb il-Belt). ::Minn naħa l-oħra, sibt referenza waħda għall-isem "Bieb Vi'''tt'''orja", f'publikazzjoni Franġiskana: ::https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/141773/1/Dawl%20Frangiskan_374_2017_11.pdf (paġna 15) ::waqt li ma sibt edba referenza għall-isem "Bieb Vi'''t'''orja". ::Ikolli nistqar li l-isem "Bieb Vi'''tt'''orja" iżjed idoqqli, bil-Malti. Għaldaqstant, forsi ta' min ibiddel l-isem ta' dan l-artiklu (li oriġinaljament jidher li kien sempliċament ''copy & paste'' mill-entrata tal-Wikipedia ta' l-Ingliż) għal "Bieb Vi'''tt'''orja"? [[Utent:Joe Gatt|Joe Gatt]] ([[Diskussjoni utent:Joe Gatt|d]]) 10:15, 23 Settembru 2026 (UTC) :::Grazzi tar-referenzi li sibt. Waħda biss minn dawn ma tagħmilx użu mit-test li hemm diġà (fil-fehma tiegħi ħażin -- però ma jdejjaqnix tant li nissuġġerixxi jinbidel) fuq l-artiklu f'en.wp. Qed ngħid għar-referenza li sibt int fil-pubblikazzjoni Franġiskana. L-artiklu miktub tajjeb u naħseb li huwa sors ta' min jorbot fuqu, anke jekk m'hemmx sorsi oħra li jużaw dan l-istess isem. Biex forsi naslu għal xi forma ta' konklużżjoni, nipproponi rindirizz ta' kompromess: Bieb Vittorja > Victoria Gate, b'referenza għal dan l-artiklu li sibt int. Grazzi mill-ġdid! -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 09:10, 27 Settembru 2026 (UTC) ::::Minflok sempliċi rindirizz, ma jkunx aħjar li nużaw l-għodda "Mexxi" (stampa tal-iskrin ta' din l-għodda fil-ħolqa t'hawn taħt), biex naqilbu l-isem ta' l-artiklu '''nnifsu''' għal "Bieb Vittorja", u b'hekk ma nħalluhx bl-Ingliż? [[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wikipedja_Maltija_(mexxi).png]] ::::Wara nkun nista' wkoll nikkrea paġna oħra ġdida bl-isem "Victoria Gate", u nirrindirizzha għal-artiklu oriġnali li nkunu mexxejna għal "Bieb Vittorja". --[[Utent:Joe Gatt|Joe Gatt]] ([[Diskussjoni utent:Joe Gatt|d]]) 19:40, 30 Settembru 2026 (UTC) tmyqeit4bc61mq87krkzxawp1t0ll0m 4 34668 332584 332563 2026-09-30T13:29:39Z EnriqueTabone 15661 +Nazzjonali 332584 wikitext text/x-wiki ===Kompetizzjoni għall-kitba fuq il-Wikipedija dwar ir-Rebbieħa tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb=== [[File:Malta National Book Prize trophy.jpg|thumb|Malta National Book Prize trophy]] Din hija kompetizzjoni għall-kitba u t-titjib ta’ artikli fuq il-Wikipedija bil-Malti, organizzata mill-[[Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb]] (KNK), f'kollaborazzjoni ma' [[metawikipedia:Wikimedia%20Community%20User%20Group%20Malta|Wikimedia Community Malta]] (WCM). * ''Dettalji importanti din dwar il-kompetizzjoni:'' '''Għan:''' Jiżdiedu u jittejbu l-artikli fuq il-Wikipedija bil-Malti dwar il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb u r-rebbieħa tiegħu mill-1971 ’il quddiem. '''X’tista’ tikteb:''' Jistgħu jinħolqu artikli ġodda jew jitjiebu artikli eżistenti dwar il-premju, il-kotba rebbieħa u l-awturi jew persuni oħra marbuta mar-rebbieħa. '''Lista ta’ rebbieħa:''' Il-lista tal-persuni li rebħu l-premju tinsab hawnhekk, u tista’ tintuża biex tidentifika persuni li dwarhom jista’ jinħoloq artiklu fuq il-Wikipedija bil-Malti. https://w.wiki/UHiU '''Dashboard tal-Kompetizzjoni:'''Il-parteċipanti jistgħu jirreġistraw u jsegwu l-kontribuzzjonijiet tagħhom permezz tal-[[wmfdashboard:courses/WCM/Premju_Nazzjonali_tal-Ktieb_(2026)/home|Wikimedia Outreach Dashboard]]. '''Premjijiet:''' Il-parteċipanti li jikkontribwixxu l-aktar għandhom iċ-ċans li jirbħu sett ta’ kotba li kienu fost il-finalisti tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb 2025. ===Dati tal-Kompetizzjoni=== Mill-1 ta’ Ottubru 2026 sal-31 ta’ Ottubru 2026. 🏆'''Ir-rebbieħa tal-kompetizzjoni''' jitħabbru waqt '''Il-Festival Nazzjonali tal-Ktieb''', li se jsir bejn l-4 u t-8 ta’ Novembru 2026. Il-kompetizzjoni hija opportunità biex jitkabbar il-kontenut bil-Malti fuq il-Wikipedija u biex jiġi dokumentat aħjar il-kontribut tal-kittieba u tal-letteratura Maltija. '''Importanti:''' Jekk qed tipparteċipa fil-kompetizzjoni, irreġistra fid-Dashboard biex il-kontribuzzjonijiet tiegħek ikunu jistgħu jiġu segwiti. [[Kategorija:Wikimedia Community Malta]] kimeeb85b94sxclup48lpmd3iui1ppe 332585 332584 2026-09-30T13:33:34Z EnriqueTabone 15661 332585 wikitext text/x-wiki ''Kompetizzjoni għall-kitba fuq il-Wikipedija dwar ir-Rebbieħa tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb'' [[File:Malta National Book Prize trophy.jpg|thumb|Malta National Book Prize trophy]] Din hija kompetizzjoni għall-kitba u t-titjib ta’ artikli fuq il-Wikipedija bil-Malti, organizzata mill-[[Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb]] (KNK), f'kollaborazzjoni ma' [[metawikipedia:Wikimedia%20Community%20User%20Group%20Malta|Wikimedia Community Malta]] (WCM). * ''Dettalji importanti din dwar il-kompetizzjoni:'' '''Għan:''' Jiżdiedu u jittejbu l-artikli fuq il-Wikipedija bil-Malti dwar il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb u r-rebbieħa tiegħu mill-1971 ’il quddiem. '''X’tista’ tikteb:''' Jistgħu jinħolqu artikli ġodda jew jitjiebu artikli eżistenti dwar il-premju, il-kotba rebbieħa u l-awturi jew persuni oħra marbuta mar-rebbieħa. '''Lista ta’ rebbieħa:''' Il-lista tal-persuni li rebħu l-premju tinsab hawnhekk, u tista’ tintuża biex tidentifika persuni li dwarhom jista’ jinħoloq artiklu fuq il-Wikipedija bil-Malti. https://w.wiki/UHiU '''Dashboard tal-Kompetizzjoni:'''Il-parteċipanti jistgħu jirreġistraw u jsegwu l-kontribuzzjonijiet tagħhom permezz tal-[[wmfdashboard:courses/WCM/Premju_Nazzjonali_tal-Ktieb_(2026)/home|Wikimedia Outreach Dashboard]]. '''Premjijiet:''' Il-parteċipanti li jikkontribwixxu l-aktar għandhom iċ-ċans li jirbħu sett ta’ kotba li kienu fost il-finalisti tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb 2025. ===Dati tal-Kompetizzjoni=== Mill-1 ta’ Ottubru 2026 sal-31 ta’ Ottubru 2026. 🏆'''Ir-rebbieħa tal-kompetizzjoni''' jitħabbru waqt '''Il-Festival Nazzjonali tal-Ktieb''', li se jsir bejn l-4 u t-8 ta’ Novembru 2026. Il-kompetizzjoni hija opportunità biex jitkabbar il-kontenut bil-Malti fuq il-Wikipedija u biex jiġi dokumentat aħjar il-kontribut tal-kittieba u tal-letteratura Maltija. '''Importanti:''' Jekk qed tipparteċipa fil-kompetizzjoni, irreġistra fid-Dashboard biex il-kontribuzzjonijiet tiegħek ikunu jistgħu jiġu segwiti. [[Kategorija:Wikimedia Community Malta]] kuhxs1g0d60pk8hmrnwnt2vjz6aofqw 0 34670 332586 2026-09-30T15:14:37Z JovalQC 21720 Maħluqa bit-traduzzjoni tal-paġna "[[:fr:Special:Redirect/revision/239118917|Teddy Teuma]]" 332586 wikitext text/x-wiki '''Teddy Teuma''', imwieled fi{{Data tat-twelid u età|30|09|1993|en football}} == Bijografija == Teddy Teuma twieled [[Toulon|f'Toulon]] fejn trabba, u għex fin-nofsinhar ta' Franza sal-2015, is-sena li fiha telaq lejn Boulogne-sur-Mer għall-bidu tal-karriera professjonali tiegħu fil-futbol. Wieħed mill-bużnannujiet tiegħu kien Malti.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://www.sofoot.com/breves/ligue-1-teddy-teuma-stade-de-reims-raconte-son-passe-de-chauffeur-livreur|titlu=Teddy Teuma raconte son passé de chauffeur livreur et la sélection maltaise|data=2023-08-31|sit=SOFOOT.com|lingwa=fr|data-aċċess=}}</ref> Beda l-istudji tiegħu fl-iskola medja Pierre Puget f'[[Toulon]], fi programm iffukat fuq l-isport, imbagħad kompla fl-iskola La Ferrage f'Cuers, fejn kiseb id-diploma tal-iskola medja fl-2007. Imbagħad attenda l-iskola sekondarja Jean Aicard f'Hyères-les-Palmiers, fejn kiseb il-baċellerat tiegħu fl-Ekonomija u x-Xjenzi Soċjali. Huwa pprova edukazzjoni għolja fix-Xjenza tal-Isport (STAPS) iżda ma għaddiex mill-eżamijiet tiegħu minħabba nuqqas ta' ħin, xogħol ta' bilanċ u taħriġ tal-futbol. Qabel ma sar professjonali, Teddy Teuma ħadem għal ftit aktar minn sena bħala xufier tal-kunsinna fil-kumpanija ta’ missieru.<ref name=":0" /> Madankollu, kompla jilgħab il-futbol, jilgħab għal Hyères FC fis -CFA u mbagħad, permezz tal-perseveranza, kiseb l-ewwel kuntratt tiegħu fin -National 1 f'Boulogne-sur-Mer fin- Nord-Pas-de-Calais, il-bidu tal-karriera professjonali tiegħu fid-dinja tal-futbol. == Karriera == === Fil-klabb === Fil {{Data|21 février 2020}}, skorja żewġ gowls ma' [[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]] fit- tieni diviżjoni Belġjana, fil-grawnd ta' [[Oud-Heverlee Leuven]] (rebħa ta' 3-5) u spiċċa bħala ċ-champion tal-istaġun 2020-2021. ==== Reims (2023-) ==== Il-plejer Malti jokkupa post kruċjali fis-sistema ta’ Reims. Skont ''L'Equipe'', Reims tirbaħ biss 14% tal-logħbiet tagħha mingħajr Teddy Teuma, meta mqabbla ma' 43% tar-rebħiet meta jkun preżenti.<ref>{{Ċita pubblikazzjoni |last=Cyril Olivès-Berthet et Luc Hagège |date=25 août 2024 |title=Un entrejeux entre deux |journal=L'Equipe |issue=25577 |page=p. 11}}</ref> === Fit-tim nazzjonali === Imwieled fi Franza, Teuma ġie kkuntattjat mill-federazzjoni Maltija, li infurmatu li kellu oriġini f'dak il-pajjiż <ref name=":0" /> u kisbet in-nazzjonalità Maltija għalih.<ref>{{Ċita web|url=https://www.maltafootball.com/2020/08/25/enrico-pepe-teddy-teuma-eligible-to-play-for-malta-national-team/|titlu=Enrico Pepe, Teddy Teuma eligible to play for Malta national team|kunjom=Busuttil|isem=Antoine|data=2020-08-25|sit=maltafootball.com|lingwa=en-GB}}</ref> Fit {{Data|28 août 2020}}, irċieva l-ewwel sejħa tiegħu biex jilgħab għal [[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Malta|Malta]].<ref>{{Ċita pubblikazzjoni |date=28 August 2020 |title=Mangia names Malta squad for opening UNL matches |url=https://mfa.com.mt/en/news/news/4458/mangia-names-malta-squad-for-opening-unl-matches.htm |journal=Malta Football Association |access-date=29 août 2020}}</ref> Huwa rċieva l-ewwel sejħa tiegħu mat- [[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Malta|tim nazzjonali ta' Malta]] fit {{Data|3 septembre 2020}}, kontra l- [[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Gżejjer Faroe|Gżejjer Faroe]] fin- Nations League (telfa ta' 3-2).<ref>{{Ċita web|url=https://www.eurosport.fr/football/ligue-des-nations-ligue-d/2020-2021/live-iles-feroe-malte_mtc1187492/live.shtml|titlu=Rapport de match|data=3 septembre 2020|sit=eurosport.fr}}</ref> Fl {{Data|14 novembre 2020}}, huwa għamel l-ewwel assist tiegħu kontra [[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Andorra|Andorra]],<ref>{{Ċita web|url=https://www.transfermarkt.fr/spielbericht/index/spielbericht/3330581|titlu=Malte - Andorre, 14 nov. 2020 - UEFA Nations League D - Rapport de match|sit=www.transfermarkt.fr|lingwa=fr}}</ref> b'korner li ġie mxellef mid-difensur Emili García u daħal fil-lasta tiegħu stess.<ref>{{Ċita web|url=https://fr.uefa.com/uefanationsleague/match/2030103--malta-vs-andorra/|titlu=Malte-Andorre {{!}} UEFA Nations League 2021|kunjom=UEFA.com|data=14 novembre 2021|sit=UEFA.com|lingwa=fr}}</ref> Eżatt sena wara, irċieva l-ewwel karta ħamra tal-karriera tiegħu, wara t-tieni karta safra talli ma kkonfermax l-approvazzjoni tiegħu waqt it-telfa ta’ [[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Malta|Malta]] 0-6 kontra [[Tim nazzjonali tal-futbol tas-Slovakkja|s-Slovakkja]],.<ref>{{Ċita web|url=https://www.transfermarkt.fr/spielbericht/index/spielbericht/3495784|titlu=Malte - Slovaquie, 14 nov. 2021 - Éliminatoires Coupe du monde (Europe) - Rapport de match|sit=www.transfermarkt.fr|lingwa=fr}}</ref> Huwa skorja l-ewwel gowl internazzjonali tiegħu fid {{Data|29 mars 2022}} f'logħba ta' ħbiberija kontra l-Kuwajt.<ref>{{Ċita web|url=https://www.maltafootball.com/2022/03/29/satariano-teuma-on-target-as-malta-beats-kuwait-2-0/|titlu=Satariano, Teuma on target as Malta beats Kuwait 2-0|kunjom=Busuttil|isem=Antoine|data=2022-03-29|sit=maltafootball.com|lingwa=en-GB}}</ref> == Statistika == === Statistiċi dettaljati === It-tabella t'hawn taħt tippreżenta l-istatistika tal-karriera tal-plejer ta' Teddy Teuma.   === Dettalji tal-għażliet u l-gowls ma' Malta === {| class="wikitable right" style="text-align:center" |+Dettalji tal-għażliet u l-gowls ma' Malta <ref>{{Ċita web|url=https://www.transfermarkt.fr/teddy-teuma/nationalmannschaft/spieler/409153|titlu=Teddy Teuma - Equipe nationale|sit=www.transfermarkt.fr|lingwa=fr|data-aċċess=2024-10-13}}</ref> ! Kompetizzjoni ! {{Deskrizzjoni kmand|MJ|Nombre de matchs joués}} ! Għanijiet ! {{Deskrizzjoni kmand|V|Victoires}} ! {{Deskrizzjoni kmand|N|Matchs nuls}} ! {{Deskrizzjoni kmand|D|Défaites}} |- | [[UEFA Nations League|Lega tan-Nazzjonijiet]] | 14-il sena | 2 | 5 | 4 | 5 |- | Kwalifika. CdM | 16 | 1 | 1 | 3 | 12 |- | Kwalifika. Ewro | 6 | 0 | 0 | 0 | 6 |- | Logħbiet ta' ħbiberija | 13 | 2 | 5 | 1 | 7 |- ! Total ! 49 ! 5 ! 11 ! 8 ! 30 |} === Lista ta' logħbiet internazzjonali === === Għanijiet internazzjonali === {| class="wikitable sortable collapsible collapsed" border="1" style="float:center; border:1px; font-size:85%; margin-left:1em;" ! colspan="9" width="1000" |Il-gowls internazzjonali ta’ Teddy Teuma |- ! ! Data ! Post ! Avversarju ! Punteġġ ! Riżultat ! Kompetizzjoni ! Noti ! Melħ. |- ! 1 |{{Data|29|mars|2022}} | [[Grawnd Nazzjonali Ta' Qali|Ta' Qali Stadium]], [[Ta' Qali]], [[Malta]] | il-Kuwajt | '''2-0''' | | Logħba ta' ħbiberija |{{Goal|33}} <small>bis-sieq tax-xellug</small> | align="center" | '''20''' |- ! 2 |{{Data|23|septembre|2022}} | GĦANDU. Le Coq Arena [[Tallinn]], [[Estonja|l-Estonja]] | l-Estonja | '''1-1''' | | Lega tan-Nazzjonijiet 2022-2023 |{{Goal|51}} <small>sieq ix-xellugija</small> <small>minn [[Loi 14 du football|penalty]]</small> | align="center" | '''24''' |- ! 3 |{{Data|17|novembre|2022}} | [[Grawnd Nazzjonali Ta' Qali|Ta' Qali Stadium]], [[Ta' Qali]], [[Malta]] | il-Greċja | '''2-1''' | 2-2 | Logħba ta' ħbiberija |{{Goal|68}} <small>minuta, sieq ix-xellugija</small> <small>minn [[Loi 14 du football|penalty]]</small> | align="center" | '''26''' |- ! Total ! colspan="9" | 3 gowls (3 b'sieq ix-xellugija) f'29 dehra. |} == Klassifiki == === Fil-klabb === {| class="wikitable centre" style="font-size:85%" |+Ir-rekord tal-karriera ta' Teddy Teyuma (2 titli) ![[Red Star Football Club|Red Star FC]] ![[Royale Union Saint-Gilloise|Unjoni ta' Saint-Gilloise]] |- | valign="top" | * '''Kampjonat Nazzjonali''' ( '''1''' ) : ** '''Ċampjin''' 2018 | * '''[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Kampjonat Belġjan]]''' : ** ''It-tieni post'' 2022 * '''Kampjonat tat-Tieni Diviżjoni Belġjana''' ( '''1''' ) : ** '''Ċampjin''' 2021 |} == Noti u referenzi == {{Referenzi}} [[Kategorija:Plejers ta' Standard Liège]] [[Kategorija:Plejers ta' Stade de Reims]] [[Kategorija:Plejers ta' R. Union Saint-Gilloise]] [[Kategorija:Pages with unreviewed translations]] nimhc8ce77ou73pywbnr4pdpww76r74 332587 332586 2026-09-30T15:15:26Z JovalQC 21720 Infobox bijografija create 332587 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Teddy Teuma''', imwieled fi{{Data tat-twelid u età|30|09|1993|en football}} == Bijografija == Teddy Teuma twieled [[Toulon|f'Toulon]] fejn trabba, u għex fin-nofsinhar ta' Franza sal-2015, is-sena li fiha telaq lejn Boulogne-sur-Mer għall-bidu tal-karriera professjonali tiegħu fil-futbol. Wieħed mill-bużnannujiet tiegħu kien Malti.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://www.sofoot.com/breves/ligue-1-teddy-teuma-stade-de-reims-raconte-son-passe-de-chauffeur-livreur|titlu=Teddy Teuma raconte son passé de chauffeur livreur et la sélection maltaise|data=2023-08-31|sit=SOFOOT.com|lingwa=fr|data-aċċess=}}</ref> Beda l-istudji tiegħu fl-iskola medja Pierre Puget f'[[Toulon]], fi programm iffukat fuq l-isport, imbagħad kompla fl-iskola La Ferrage f'Cuers, fejn kiseb id-diploma tal-iskola medja fl-2007. Imbagħad attenda l-iskola sekondarja Jean Aicard f'Hyères-les-Palmiers, fejn kiseb il-baċellerat tiegħu fl-Ekonomija u x-Xjenzi Soċjali. Huwa pprova edukazzjoni għolja fix-Xjenza tal-Isport (STAPS) iżda ma għaddiex mill-eżamijiet tiegħu minħabba nuqqas ta' ħin, xogħol ta' bilanċ u taħriġ tal-futbol. Qabel ma sar professjonali, Teddy Teuma ħadem għal ftit aktar minn sena bħala xufier tal-kunsinna fil-kumpanija ta’ missieru.<ref name=":0" /> Madankollu, kompla jilgħab il-futbol, jilgħab għal Hyères FC fis -CFA u mbagħad, permezz tal-perseveranza, kiseb l-ewwel kuntratt tiegħu fin -National 1 f'Boulogne-sur-Mer fin- Nord-Pas-de-Calais, il-bidu tal-karriera professjonali tiegħu fid-dinja tal-futbol. == Karriera == === Fil-klabb === Fil {{Data|21 février 2020}}, skorja żewġ gowls ma' [[Royale Union Saint-Gilloise|Union Saint-Gilloise]] fit- tieni diviżjoni Belġjana, fil-grawnd ta' [[Oud-Heverlee Leuven]] (rebħa ta' 3-5) u spiċċa bħala ċ-champion tal-istaġun 2020-2021. ==== Reims (2023-) ==== Il-plejer Malti jokkupa post kruċjali fis-sistema ta’ Reims. Skont ''L'Equipe'', Reims tirbaħ biss 14% tal-logħbiet tagħha mingħajr Teddy Teuma, meta mqabbla ma' 43% tar-rebħiet meta jkun preżenti.<ref>{{Ċita pubblikazzjoni |last=Cyril Olivès-Berthet et Luc Hagège |date=25 août 2024 |title=Un entrejeux entre deux |journal=L'Equipe |issue=25577 |page=p. 11}}</ref> === Fit-tim nazzjonali === Imwieled fi Franza, Teuma ġie kkuntattjat mill-federazzjoni Maltija, li infurmatu li kellu oriġini f'dak il-pajjiż <ref name=":0" /> u kisbet in-nazzjonalità Maltija għalih.<ref>{{Ċita web|url=https://www.maltafootball.com/2020/08/25/enrico-pepe-teddy-teuma-eligible-to-play-for-malta-national-team/|titlu=Enrico Pepe, Teddy Teuma eligible to play for Malta national team|kunjom=Busuttil|isem=Antoine|data=2020-08-25|sit=maltafootball.com|lingwa=en-GB}}</ref> Fit {{Data|28 août 2020}}, irċieva l-ewwel sejħa tiegħu biex jilgħab għal [[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Malta|Malta]].<ref>{{Ċita pubblikazzjoni |date=28 August 2020 |title=Mangia names Malta squad for opening UNL matches |url=https://mfa.com.mt/en/news/news/4458/mangia-names-malta-squad-for-opening-unl-matches.htm |journal=Malta Football Association |access-date=29 août 2020}}</ref> Huwa rċieva l-ewwel sejħa tiegħu mat- [[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Malta|tim nazzjonali ta' Malta]] fit {{Data|3 septembre 2020}}, kontra l- [[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Gżejjer Faroe|Gżejjer Faroe]] fin- Nations League (telfa ta' 3-2).<ref>{{Ċita web|url=https://www.eurosport.fr/football/ligue-des-nations-ligue-d/2020-2021/live-iles-feroe-malte_mtc1187492/live.shtml|titlu=Rapport de match|data=3 septembre 2020|sit=eurosport.fr}}</ref> Fl {{Data|14 novembre 2020}}, huwa għamel l-ewwel assist tiegħu kontra [[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Andorra|Andorra]],<ref>{{Ċita web|url=https://www.transfermarkt.fr/spielbericht/index/spielbericht/3330581|titlu=Malte - Andorre, 14 nov. 2020 - UEFA Nations League D - Rapport de match|sit=www.transfermarkt.fr|lingwa=fr}}</ref> b'korner li ġie mxellef mid-difensur Emili García u daħal fil-lasta tiegħu stess.<ref>{{Ċita web|url=https://fr.uefa.com/uefanationsleague/match/2030103--malta-vs-andorra/|titlu=Malte-Andorre {{!}} UEFA Nations League 2021|kunjom=UEFA.com|data=14 novembre 2021|sit=UEFA.com|lingwa=fr}}</ref> Eżatt sena wara, irċieva l-ewwel karta ħamra tal-karriera tiegħu, wara t-tieni karta safra talli ma kkonfermax l-approvazzjoni tiegħu waqt it-telfa ta’ [[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Malta|Malta]] 0-6 kontra [[Tim nazzjonali tal-futbol tas-Slovakkja|s-Slovakkja]],.<ref>{{Ċita web|url=https://www.transfermarkt.fr/spielbericht/index/spielbericht/3495784|titlu=Malte - Slovaquie, 14 nov. 2021 - Éliminatoires Coupe du monde (Europe) - Rapport de match|sit=www.transfermarkt.fr|lingwa=fr}}</ref> Huwa skorja l-ewwel gowl internazzjonali tiegħu fid {{Data|29 mars 2022}} f'logħba ta' ħbiberija kontra l-Kuwajt.<ref>{{Ċita web|url=https://www.maltafootball.com/2022/03/29/satariano-teuma-on-target-as-malta-beats-kuwait-2-0/|titlu=Satariano, Teuma on target as Malta beats Kuwait 2-0|kunjom=Busuttil|isem=Antoine|data=2022-03-29|sit=maltafootball.com|lingwa=en-GB}}</ref> == Statistika == === Statistiċi dettaljati === It-tabella t'hawn taħt tippreżenta l-istatistika tal-karriera tal-plejer ta' Teddy Teuma.   === Dettalji tal-għażliet u l-gowls ma' Malta === {| class="wikitable right" style="text-align:center" |+Dettalji tal-għażliet u l-gowls ma' Malta <ref>{{Ċita web|url=https://www.transfermarkt.fr/teddy-teuma/nationalmannschaft/spieler/409153|titlu=Teddy Teuma - Equipe nationale|sit=www.transfermarkt.fr|lingwa=fr|data-aċċess=2024-10-13}}</ref> ! Kompetizzjoni ! {{Deskrizzjoni kmand|MJ|Nombre de matchs joués}} ! Għanijiet ! {{Deskrizzjoni kmand|V|Victoires}} ! {{Deskrizzjoni kmand|N|Matchs nuls}} ! {{Deskrizzjoni kmand|D|Défaites}} |- | [[UEFA Nations League|Lega tan-Nazzjonijiet]] | 14-il sena | 2 | 5 | 4 | 5 |- | Kwalifika. CdM | 16 | 1 | 1 | 3 | 12 |- | Kwalifika. Ewro | 6 | 0 | 0 | 0 | 6 |- | Logħbiet ta' ħbiberija | 13 | 2 | 5 | 1 | 7 |- ! Total ! 49 ! 5 ! 11 ! 8 ! 30 |} === Lista ta' logħbiet internazzjonali === === Għanijiet internazzjonali === {| class="wikitable sortable collapsible collapsed" border="1" style="float:center; border:1px; font-size:85%; margin-left:1em;" ! colspan="9" width="1000" |Il-gowls internazzjonali ta’ Teddy Teuma |- ! ! Data ! Post ! Avversarju ! Punteġġ ! Riżultat ! Kompetizzjoni ! Noti ! Melħ. |- ! 1 |{{Data|29|mars|2022}} | [[Grawnd Nazzjonali Ta' Qali|Ta' Qali Stadium]], [[Ta' Qali]], [[Malta]] | il-Kuwajt | '''2-0''' | | Logħba ta' ħbiberija |{{Goal|33}} <small>bis-sieq tax-xellug</small> | align="center" | '''20''' |- ! 2 |{{Data|23|septembre|2022}} | GĦANDU. Le Coq Arena [[Tallinn]], [[Estonja|l-Estonja]] | l-Estonja | '''1-1''' | | Lega tan-Nazzjonijiet 2022-2023 |{{Goal|51}} <small>sieq ix-xellugija</small> <small>minn [[Loi 14 du football|penalty]]</small> | align="center" | '''24''' |- ! 3 |{{Data|17|novembre|2022}} | [[Grawnd Nazzjonali Ta' Qali|Ta' Qali Stadium]], [[Ta' Qali]], [[Malta]] | il-Greċja | '''2-1''' | 2-2 | Logħba ta' ħbiberija |{{Goal|68}} <small>minuta, sieq ix-xellugija</small> <small>minn [[Loi 14 du football|penalty]]</small> | align="center" | '''26''' |- ! Total ! colspan="9" | 3 gowls (3 b'sieq ix-xellugija) f'29 dehra. |} == Klassifiki == === Fil-klabb === {| class="wikitable centre" style="font-size:85%" |+Ir-rekord tal-karriera ta' Teddy Teyuma (2 titli) ![[Red Star Football Club|Red Star FC]] ![[Royale Union Saint-Gilloise|Unjoni ta' Saint-Gilloise]] |- | valign="top" | * '''Kampjonat Nazzjonali''' ( '''1''' ) : ** '''Ċampjin''' 2018 | * '''[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Kampjonat Belġjan]]''' : ** ''It-tieni post'' 2022 * '''Kampjonat tat-Tieni Diviżjoni Belġjana''' ( '''1''' ) : ** '''Ċampjin''' 2021 |} == Noti u referenzi == {{Referenzi}} [[Kategorija:Plejers ta' Standard Liège]] [[Kategorija:Plejers ta' Stade de Reims]] [[Kategorija:Plejers ta' R. Union Saint-Gilloise]] [[Kategorija:Pages with unreviewed translations]] aimvs6c02bhh9scghi51nm3mam7xijy 0 34671 332589 2026-09-30T16:43:29Z JovalQC 21720 Maħluqa bit-traduzzjoni tal-paġna "[[:fr:Special:Redirect/revision/239666261|Métro de Lyon]]" 332589 wikitext text/x-wiki Il- '''metro ta' Lyon''' huwa wieħed mis-sistemi tat-trasport pubbliku li jservi l-belt [[Franza|Franċiża]] ta' [[Lyon]] u ż-żona metropolitana tagħha. Din hija netwerk metropolitana li tikkonsisti f'erba' linji msemmija bl-ittri A, B, C u D. In-netwerk jinkludi tnejn u erbgħin stazzjon għal 34,55  ta' linji ddedikati. L-ewwel linja nfetħet fid {{Data|9 décembre 1974}} bit-trasformazzjoni ta' linja tal-funikular f'ferrovija b'xtilliera bejn l-istazzjonijiet ta' Croix-Paquet u Croix-Rousse. In-netwerk imbagħad ġie inawgurat uffiċjalment fit {{Data|28 avril 1978}} bil-ftuħ ta' żewġ linji fuq tajers tal-gomma.<ref>{{Ċita web|url=https://web.archive.org/web/20160328201300/http://www.metro-lyon.com/presentation/historique.html|titlu=Historique du métro de Lyon|data=|sit=metro-lyon.com}}.</ref> Ir-raba' linja, li hija awtomatizzata, infetħet fid {{Data|9 septembre 1991}}. Il-metro u t-tagħmir operattiv kollu tiegħu huma ta’ Sytral Mobilités. L-operazzjonijiet ilhom jiġu mmaniġġjati minn RATP Dev mill-1 ta’ Jannar 2025, permezz ta’ ftehim ta’ delega tas-servizz pubbliku. RATP Dev ħadet post Keolis Lyon, li kienet ilha topera n-netwerk mill-1993 (Keolis Lyon iżżomm l-operat tan-netwerk tal-karozzi tal-linja). == Storja == === Il-funikulari === [[Fichier:Voies-funiculaire-rue-terme.jpg|xellug|daqsminuri| Il-ferrovija funikulari fi Triq Terme.]] Jekk nirreferu għad-definizzjoni tat-terminu " metropolitan » mogħtija minn diversi dizzjunarji tal-lingwa Franċiża — " ferrovija li taħdem bl-elettriku, parzjalment jew totalment taħt l-art, li sservi żona urbana kbira » , Lyon tista’ tiftaħar li kellha waħda mill-ewwel linji ferrovjarji metropolitani fid-dinja minn mindu l- linja tal-funikular fi rue Terme, li tissodisfa dawn il-karatteristiċi, infetħet fl-1862, sitt xhur qabel l-ewwel linja tal-Underground ta’ Londra. Din il-linja, li tinsab fuq l-għoljiet ta’ Croix-Rousse, ġiet ikkomplementata fl-1891 mill-funikular ta’ Croix-Paquet. Dan tal-aħħar huwa wkoll marbut b’mod partikolari man-netwerk tal-metro attwali, peress li l-infrastruttura taħt l-art tagħha ġiet inkorporata fil-kostruzzjoni tal-linja C tas-sistema tal-metro attwali. Fuq l-Għolja ta’ Fourvière, ġew inawgurati wkoll funikulari oħra li jaqblu mal-karatteristiċi tat-terminu "metropolitan" matul l-istess perjodu. Pereżempju, il-funikular ta’ Saint-Just ġie inawgurat fl-1878. Dan ġie segwit fl-1900 minn żewġ linji oħra li jgħaqqdu d-distretti ta’ Saint-Jean u Saint-Paul mal-[[Bażilika ta’ Notre-Dame de Fourvière]]. === Proġetti abortiti === ==== L-ewwel proġett ==== Ma kienx qabel l-1885 li deher l-ewwel pjan għal metro. Dak iż-żmien, Joseph Jaubert, inġinier ċivili, fassal pjanijiet għal netwerk metropolitan tal-wiċċ oriġinali ħafna maħsub biex jikkumplimenta l-linji tat-tram miġbuda miż-żwiemel eżistenti. Hemm ippjanati tliet rotot madwar il-peniżola, iżda l-ebda waħda minnhom fil-fatt mhi se tidħol fiha. : * Oullins sa Neuville-sur-Saône, b'linja fergħa għal Perrache * Oullins sa Miribel permezz ta’ Saint-Clair * Perrache sa Saint-Clair permezz ta' La Guillotière, Monplaisir, [[Villeurbanne]], Charpennes u Vaulx-en-Velin Dawn il-linji, mibnija bl-użu ta’ binarji tat-tip Decauville b’wisa’ ta’ 0.60 m, kienu se jgħaddu tul il-mollijiet t’isfel jew il-mollijiet tax-xmajjar Rhône u Saône fuq passaġġ dejqa (wisa’ 2.50 m). Kull ferrovija bil-fwar kienet tikkonsisti f’ħames jew sitt vaguni kapaċi jġorru sa 300 persuna b’veloċità massima ta’ 60 km/h, veloċità li tidher mhux realistika għal binarji tat-tip Decauville. ==== Linja taħt l-art ==== Fl-1897, il-Kunsill tal-Belt ta' Lyon ħareġ offerta pubblika għal linja minn Croix-Rousse sa Perrache, u impona fuq l-offerenti rotta taħt l-art minn rue d'Algérie sa place Bellecour. Ġew riċevuti tmien proposti validi, waħda minnhom ġiet mill-OTL (Compagnie des Omnibus et Tramways de Lyon) u oħra mis-CLT (Compagnie Lyonnaise de Tramways). Se tinqala’ battalja ġdida bejn dawn iż-żewġ kumpaniji, bl-OTL fl-aħħar mill-aħħar tirbaħ billi sempliċement tixtri lil CLT. Il-linja minn Croix-Rousse sa Perrache se tinfetaħ aktar tard fil-livell tal-art, bil-proġett tal-mina jiġi abbandunat definittivament. ==== Netwerk taħt l-art ==== Kien fl-1900 li deher l-ewwel proġett għal netwerk metropolitan denju ta' dan l-isem fil-kapitali tal-Gallja. Jean-Baptiste Berlier, inġinier-kostrutur Pariġin oriġinarjament minn Rive-de-Gier (li aktar tard kien l-inizjatur tan-netwerk Pariġin Tramuntana-Nofsinhar ), talab il-konċessjoni għal netwerk tal-metro taħt l-art b'linji tal-kejl tal-miter, li l-ewwel linja tiegħu li kellha tinbena immedjatament kellha ssegwi r-rotta Perrache - Terreaux - Croix-Rousse, li ġiet diskussa ħafna dak iż-żmien. Aktar tard, iż-żewġ rotot Terreaux - Gare des Brotteaux u Terreaux - Vaise se jlestuha,.<ref name="chronologie TCSP Lyon - 1900, Le premier projet de tramway souterrain">{{Ċita web|url=https://chronologie-tcsp-france.fr/lyon/#1900_Le_premier_projet_de_tramway_souterrain|titlu=chronologie TCSP Lyon - 1900, Le premier projet de tramway souterrain}}</ref> L-ewwel linja tkun twila 3,800 metru u jkollha 14-il stazzjon. Din tinbena qrib ħafna tal-wiċċ minħabba t-tnixxija tal-ilma ta’ taħt l-art fil-peniżola. Il-ferroviji jkunu magħmulin minn żewġ sa sitt vaguni, li jiġru kull żewġ sa sitt minuti mill-5:30 a.m. san-12:15 a.m. It-tlugħ lejn Croix-Rousse jkun permezz ta’ ferrovija b’xtilliera. Bħall-predeċessuri tiegħu, dan il-proġett qatt mhu se jara d-dawl. ==== Il-proġett tas-subway tas-Sur [Isem] Langevin ==== Fl-1942, l-OTL ikkummissjonat lil Marc Langevin tal- Compagnie du chemin de fer métropolitain de Paris (CMP) biex jistudja l-modernizzazzjoni u t-tħaffir taħt l-art ta' parti min-netwerk tat-tram sabiex isolvi l-problemi dejjem jikbru tat-traffiku. Madankollu, il-proġetti ġew abbandunati minħabba t- [[It-Tieni Gwerra Dinjija|Tieni Gwerra Dinjija]].<ref>{{Ċita web|url=https://chronologie-tcsp-france.fr/lyon/#1942_Le_projet_du_metro_Langevin|titlu=chronologie TCSP Lyon - 1942, Le projet du métro Langevin}}.</ref> === Il-kompożizzjoni tan-netwerk attwali === [[Fichier:Railway_map_of_France_-_Lyon_-_animated_-_fr.gif|daqsminuri| Mappa animata tal-evoluzzjoni tal-infrastruttura ferrovjarja fiż-żona metropolitana ta' Lyon, inkluż il-metro, mill-1860 sal-lum.]] ==== Bidu ==== Is-suċċess tal-laqgħa organizzata fit {{Data|30 mai 1963}} mill-Unjoni tal-Kumitati ta' Interess Lokali (UCIL) u l-Kamra tal-Kummerċ Żgħira (JCE) ġie segwit mill-ewwel diskussjoni relatata mal-proġett tal-metro fil-kunsill muniċipali ta' Lyon fit- {{Data|22|juillet|1963-}} . Kien f'din l-istess sena li tniedu l-ewwel studji, prinċipalment imwettqa minn René Waldmann, li dak iż-żmien kien inġinier fis-Servizz Ordinarju tal-Pontijiet u t-Toroq (SOPC) tar-Rhône. ==== Kostruzzjoni ==== [[Fichier:Lyon_Metro_Construction.jpg|daqsminuri| L-ewwel fażi tax-xogħol ta' kostruzzjoni saret fis-sajf tal-1974.]] Fl-1968, inħolqot il- kumpanija ta' studju tal-metro taż-żona metropolitana ta' Lyon (SEMALY), immexxija minn René Waldmann. Ix-xogħol fuq il-linji A u B beda fl-1973 b'tul ta' żmien previst ta' 55 mois sal-{{Data|1 octobre 1977}} Il-Linja C, li ħadet post il- funikular bejn l-istazzjonijiet ta' ''Croix-Paquet'' u ''Croix-Rousse'', li ma kienx għadu jintuża mis-sajf tal-1972, fetħet fid {{Data|9 décembre 1974}} . L-estensjoni ta’ din il-linja sa ''Hôtel de Ville'' u l-ftuħ tal -linja A (Perrache - Laurent-Bonnevay) u l-linja B (Charpennes - Part-Dieu) ġew inawgurati fit {{Data|28 avril 1978}} fil-preżenza tal-President tar-Repubblika Valéry Giscard d'Estaing, il-Prim Ministru Raymond Barre, is-sindku l-ġdid Francisque Collomb għas-sezzjoni li tgħaddi mill-belt ta’ Lyon u s-sindku Charles Hernu għal dik li tgħaddi mill-belt ta’ [[Villeurbanne]]. ==== Estensjonijiet suċċessivi ==== [[Fichier:Tunnelier_Agathe_MB_TCL_Oullins_Ibou.JPG|daqsminuri| Il- magna tat-tħaffir tal-mini waqt il-kostruzzjoni tal-estensjoni tal-linja B bejn Gerland u Oullins (2010)]] Fl-1981, il-linja B ġiet estiża minn Part-Dieu sa Jean Macé . Tliet snin wara, is-sezzjoni tal -linja C bejn Croix-Rousse u Cuire tat lill-linja d-dehra attwali tagħha. Fl -1991, l-ewwel parti tal- linja D infetħet bejn Gorge de Loup u Grange-Blanche, ġiet estiża sal- istazzjon ta' Vénissieux is-sena ta' wara u mbagħad sal -istazzjon ta' Vaise fl-1997. Fl-2000, il-linja B ġiet estiża mill-ġdid, din id-darba sal- Stade de Gerland . Fl [[2007|-2007]], il-linja A għaddiet mill-unika estensjoni tagħha bit-twaqqif ta' stazzjon addizzjonali fil-belt ta' Vaulx-en-Velin fil-lvant tal-linja, fid-distrett ta ' Carré de Soie . Fl-aħħar nett, fuq il-linja B, tlestiet sezzjoni addizzjonali ta' 1,7  bejn Gerland u l-istazzjon tal-SNCF ta' Oullins fil- {{Data|11|décembre|2013}} . Estensjoni tal-linja B aktar fin-nofsinhar biex isservi ċ- ċentru tal-isptar Lyon Sud <ref>{{Ċita web|url=http://www.sytral.fr/69-metrob.htm|titlu=Le prolongement du métro B à Oullins|sit=sytral|data-aċċess=27-08-2012}}.</ref> ġiet iddikjarata bħala ta' utilità pubblika fl-2016 u l-kostruzzjoni bdiet {{Data|juin 2017}}.<ref>{{Ċita web|url=http://www.sytral.fr/TPL_CODE/TPL_ACTUALITE/PAR_TPL_IDENTIFIANT/5004/49-le-prolongement-du-metro-b.htm|titlu=Le prolongement du métro B|sit=sytral.fr|data-aċċess=17 juin 2017}}.</ref> Din l-estensjoni l-ġdida se titqiegħed fis-servizz fl {{Data|20 octobre 2023}} fl- 16 h.<ref>{{Ċita web|url=https://www.lyonmag.com/article/132601/prolongement-jusqu-a-saint-genis-laval-ce-vendredi-un-metro-b-nomme-desir|titlu=Prolongement jusqu'à Saint-Genis-Laval ce vendredi : un métro B nommé désir|data=19 octobre 2023|sit=[[LyonMag]]|data-aċċess=30 juillet 2025}}.</ref> == Netwerk attwali == === Ħarsa ġenerali lejn in-netwerk === Il-metro ta' Lyon huwa t-tieni netwerk Franċiż bl-aktar linji (4 b'kollox), wara dak ta' Pariġi. 34,45  ta' linji u 42 stations, jikklassifika fit-tielet post fuq dawn iż-żewġ kriterji, wara l-metro ta' Pariġi u l- [[Lille Metro|metro ta' Lille]]. Hija wkoll it-tieni l-aktar netwerk tal-metro traffikuż fi Franza, wara Pariġi.{{Bżonn refererenza}} . ==== Il-linji ==== [[Fichier:Lyon_public_transport_(2024).svg|daqsminuri| Mappa tal-linji ewlenin tat-trasport pubbliku fl-2024.]] Il-Linja C hija l-unika ferrovija b'rack li tista' tinqala' fid-dinja (ir-rack hija preżenti biss fuq il-parti inklinata tal-linja). Preċedentement funikular li ġie kkonvertit fl-1974, integrat fil-metro fl-1978 u estiż fl-1984, l-iqsar linja fin-netwerk madankollu tipprovdi servizz importanti lejn it-tramuntana ta' Lyon. Il-Linja D, l-aktar linja ġdida fin-netwerk (li nfetħet fl-1991), hija wkoll l-aktar traffikuża, qabel il-Linja A. Ilu jitħaddem fil-modalità awtopilota sħiħa mill {{Data|31 août 1992}} . Il-Linja B, li nfetħet fl-1978, għandha diversi karatteristiċi distintivi. It-terminus tat-tramuntana tiegħu (Charpennes-Charles Hernu) għandu binarju wieħed u jinsab fl-istess livell tal-binarji tal-linja A. Bejn l-istazzjonijiet Stade de Gerland u Gare d'Oullins, il-linja tgħaddi 17  taħt ir-Rhône wara li taqsam inklinazzjoni ta' aktar minn 50  . Is-sistema tal-awtopilota tagħha ġiet imġedda kompletament biex tevolvi lejn pilotaġġ kompletament awtomatizzat u mingħajr sewwieq. Fl-aħħar nett, il-materjal ferrovjarju tiegħu (MPL 75) ġie mibdul kompletament minn settijiet ta' trenijiet MPL 16.<ref>{{Ċita web|url=http://www.sytral.fr/522-programme-avenir-metro.htm|titlu=Programme Avenir Métro|sit=sytral.fr|data-aċċess=2019-04-24}}.</ref> L-estensjoni għal Saint-Genis-Laval ġiet inawgurata {{Data|octobre 2023}}.<ref>{{Ċita web|url=https://www.leprogres.fr/transport/2023/10/20/metro-b-premier-voyage-ce-vendredi-entre-oullins-centre-et-le-nouveau-terminus-aux-hopitaux-sud|titlu=Métro B : premier voyage ce vendredi matin entre Oullins centre et le nouveau terminus aux Hôpitaux sud|awtur=Frédéric Guillon|data=20 octobre 2023|sit=[[Le Progrès (Lyon)|Le Progrès]]|data-aċċess=30 juillet 2025}}.</ref> === L-istazzjonijiet u l-faċilitajiet tagħhom === Il-biċċa l-kbira tal-istazzjonijiet tal-metro ta' Lyon għandhom żewġ pjattaformi tal-ġenb li jiffurmaw żewġ linji separati minn pilastri ċentrali miftuħa. Dawn il-pjattaformi, twal 70 mètres (ħlief għal-linja C fejn it-tul tagħhom huwa iqsar), huma ddisinjati biex jakkomodaw ferroviji b'erba' vaguni. L-istazzjonijiet huma spazjati medja ta' 600 sa 750 mètres{{Bżonn refererenza|et sont presque toutes structurellement préparées pour pouvoir être étendues à des rames de six voitures atteignant une longueur de {{Unité|110|mètres}}.}} L-istazzjonijiet kollha (minbarra Vieux Lyon - Cathédrale Saint Jean) inbnew fil-beraħ, ġeneralment taħt it-triq. Huma pjuttost qrib il-wiċċ. ==== Disinn arkitettoniku ==== L-arkitettura tal-istazzjonijiet evolviet hekk kif in-netwerk ġie estiż. Żewġ perjodi distinti jistgħu jiġu identifikati fid-disinn arkitettoniku tal-istazzjonijiet. L-ewwel perjodu jikkonċerna l-istazzjonijiet, b'disinji identiċi, li nfetħu bejn l-inawgurazzjoni tan-netwerk fl-1978 u t-tlestija tal-estensjonijiet tal-linja B fl-1981, imbagħad tal-linja C fl-1985. It-tieni perjodu jikkonċerna l-istazzjonijiet mibnija aktar tard, prinċipalment fuq il-linja D mill-1991, imbagħad fuq l-estensjonijiet tal-linji A u B mis-snin 2000 'l hawn. [[Fichier:LyonMetro-JeanMaceStation.jpg|daqsminuri| Żvilupp tal-istazzjon Jean Macé, inawgurat fl-1981]] [[Fichier:MPL85_-_Métro_D_de_Lyon_-_Station_Valmy.jpg|daqsminuri| L-istazzjon ta' Valmy, inawgurat fl-1997]] ===== Sinjali ===== Is -sinjali skjerati fl-istazzjonijiet evolvew b'mod sinifikanti mill-ftuħ tal-metro, influwenzati mid-diversi estensjonijiet u disinji mill-ġdid tan-netwerk tat-trasport. Inizjalment ġie ddisinjat bl-aħmar għall-ftuħ tal-Linja C fl-1974, imbagħad kompletament bl-oranġjo mill-1978 'il quddiem, bl-inawgurazzjoni tan-netwerk. Inizjalment, il-linji ma kinux assoċjati ma' kuluri speċifiċi. Dan il-kunċett, iddisinjat biex jiffaċilita l-orjentazzjoni tal-passiġġieri fil-metro, ġie inkorporat fis-sinjali, li għaddew mill-ewwel aġġornament tagħhom bil-ftuħ tal-Linja D fl-1991.<gallery> Fichier:Lyon_Metro_1990s.jpg|alt=La signalétique orange au début des années 1990 à la station Cusset| Is-sinjali oranġjo fl-istazzjon ta' Cusset fil-bidu tas-snin disgħin Fichier:Lyon_TCL_MB_Saxe_Gambetta_(3).JPG|alt=Éléments de la signalétique orange à la station Saxe - Gambetta| Elementi tas-sinjalar oranġjo fl-istazzjon ta' Saxe-Gambetta </gallery>Mis-snin 2000 'il quddiem, ġiet deċiża modernizzazzjoni tas-sinjali, ġew installati sinjali ġodda, u żdiedu totems bil-logo tal-metro fil-ħruġ tal-istazzjonijiet. Mill-2011 'l hawn u r-rinnovazzjoni tan-netwerk tal-karozzi tal-linja, il-marka TCL adottat sinjali ġodda. Dan jinkludi tipa ġdida ddisinjata għan-netwerk kollu tat-trasport ta' Lyon imsejħa Confluence TCL (li tissostitwixxi Helvetica, li storikament kienet tintuża fuq in-netwerk). Qed jintużaw ukoll pittogrammi u logos ġodda.<gallery> Fichier:Lyon_TCL_MA_Charpennes_Villeurbanne.JPG|alt=Ancienne signalétique à la station Charpennes - Charles Hernu| Sinjali qodma fl-istazzjon Charpennes - Charles Hernu Fichier:Lyon_TCL_MA_Charpennes_Charles_Hernu.jpg|alt=La même signalétique depuis 2011| L-istess sinjali mill-2011 'l hawn </gallery> === Vetturi ferrovjarji === {| class="wikitable" |+ ! Materjal ! Kummissjonar ! Manifattur ! imqadef prodotti ! Karozzi għal kull ferrovija ! Ikel ! Kondotta ! Filwaqt ! Rotta servuta |- | '''MPL 75''' | 1978 - 1981 | Alstom | 32 sena | 3 | 3 ferrovija | Sewwieq | Tajer |[[Fichier:Lyon_tcl_metro-a.svg|nofs|bla_tilar|25x25px]] |- | '''MCL 80''' | 1984 | Alstom, SLM | 5 | 2 | Katenarja | Sewwieq | Ħadid u xtilliera |[[Fichier:Lyon_tcl_metro-c.svg|nofs|bla_tilar|25x25px]] |- | '''MPL 85''' | 1991 | Alstom, Matra | 36 | 2 | 3 ferrovija | Awtomatiku | Tajer |[[Fichier:Lyon_tcl_metro-d.svg|nofs|bla_tilar|25x25px]] |- | '''MPL 16''' | 2022 - 2025 | Alstom | 36 | 2 | 3 ferrovija | Awtomatiku | Tajer |[[Fichier:Lyon_tcl_metro-b.svg|nofs|bla_tilar|25x25px]] |} [[Fichier:Métro_A_(Lyon,_2025).jpg|alt=MPL75 fermant ses portes à Laurent Bonnevay sur la ligne A direction Vaulx-en-Velin la Soie|daqsminuri| Il-ferrovija MPL 75 numru 605 fl-istazzjon ta' ''Bellecour'' fl-2025.]] [[Fichier:Métro_B_(Lyon,_2025,_2).jpg|daqsminuri| Tren MPL 16 numru 757 fl-istazzjon ''Charpennes - Charles Hernu'' fl-2025.]] == Prezzijiet u finanzjament == [[Fichier:Métro_de_Lyon_-_Tickets.jpg|daqsminuri| Sitt biljetti tal-metro ta' Lyon li jikkorrispondu għal udjenzi differenti, użi differenti jew metodi ta' xiri differenti.]] Mill-1 ta' Settembru 2025, wara l-unifikazzjoni tan-netwerks TCL, Libellule, u Cars du Rhône, is-sistema ta' noll uniku ġiet sostitwita b'sistema ta' noll żonali. Iż-żona tan-netwerk unifikata issa hija maqsuma f'5 żoni tariffarji ewlenin (innumerati minn 1 sa 5, flimkien ma' żona ta' barra). == Proġetti ta' żvilupp == === Pjan ta' Żvilupp tal-Metro 2023-2035 === Sytral Mobilités tħabbar fit {{Data|28 juin 2023}} il-pjan tagħha ta' żvilupp tal-metro 2023 - 2035 <ref>{{Ċita web|url=https://www.sytral.fr/TPL_CODE/TPL_ACTUALITE/PAR_TPL_IDENTIFIANT/5387/440-sytral.htm|titlu=La modernisation du réseau métro est sur les rails|data=28 juin 2023|sit=sytral.fr|data-aċċess=20 octobre 2024}}.</ref> biex tevita s-saturazzjoni tal-metro sal-2040. Linja A : Fl-2025, l-MPL75s se jiġu rrinovati biex itawlu l-ħajja tagħhom b'ħmistax sa għoxrin sena. Għal din l-okkażjoni se jiġu installati kameras. Tliet stazzjonijiet se jiġu rrinovati wkoll. Fl-2026, se jiżdiedu tliet settijiet ta' treni addizzjonali mal-linja u s-sistemi awtomatizzati se jiġu modifikati. Sal-2035, l-MPL75s se jilħqu t-tmiem taċ-ċiklu tal-ħajja tagħhom. Għalhekk il-linja se tkun awtomatizzata għal din l-okkażjoni, il-flotta se tiġi sostitwita bix-xiri ta' 20 sett ta' ferroviji ġodda 4 voitures konnessi permezz ta' interċirkolazzjoni. Minbarra l-awtomazzjoni, se jiġu installati bibien tal-iskrin tal-pjattaforma fuq il-linja (50 % tad-dħul fil-binarji jseħħ fuq il-linja A). Linja B : Madwar {{Data|septembre 2024}}, il-ferroviji se jiżdiedu minn żewġ vaguni għal erba' matul il-ħinijiet tal-ogħla traffiku jew il-ġurnata kollha (UM) [ nota 1 ] . L-iżvilupp finali tal-konfigurazzjoni tal-UM se jseħħ fl-2025. Fl-2030, se jsiru xogħlijiet ta' espansjoni fl-istazzjon Gare Part-Dieu Vivier Merle. Fl-2038, il-ferroviji kollha tal-MPL16 se jiġu trasferiti għal-linja D u sostitwiti b'ferroviji b'erba' vaguni konnessi permezz ta' interċirkolazzjoni (probabbilment l-istess ferroviji li se jgħammru l-linja A). Linja C : Fl-2027, id-disinn intern tal-ferroviji se jiġi organizzat mill-ġdid. Fl-2035, bħall-MPL75s, l-MCL80s se jilħqu tmiem ħajjithom, u se jiġu sostitwiti b'seba' sa disa' settijiet ta' treni ġodda. Fl-2035 ukoll, se tinħoloq awtostrada b'karreġġjata doppja bejn ''Hénon'' u ''Cuire'' . Linja D : Fl-2027, il-konfigurazzjoni tal-ferrovija se tiġi riveduta biex tinbidel minn żewġ vaguni għal erba'. F'data li għadha ma ġietx stabbilita uffiċjalment, is-sistemi ta' kontroll tal-linja D se jiġu sostitwiti (din se tkun l-ewwel darba fid-dinja). Fl-2030, se jiżdiedu 26 rames b'ventilazzjoni refriġerata, bl-isem MPL25, biex jissaħħaħ is-servizz. Fl-2038, l-MPL85s se jiġu sostitwiti bl-MPL16s tal-linja B. === Ħolqien tal-linja E === [[Fichier:Metro_Lyon_ME-plan_2019.svg|daqsminuri| Pjan għal-Linja E proposta fl-2019]] SYTRAL wettqet studji dwar il-pjan tal-mandat tagħha għall-2015-2020 għall-ħolqien ta’ linja ġdida tal-metro li tgħaqqad Vieux-Lyon jew iċ-ċentru tal-belt mal- istazzjon ta’ Alaï f’Tassin -la-Demi-Lune,<ref>{{Ċita web|url=http://www.sytral.fr/TPL_CODE/TPL_ACTUALITE/PAR_TPL_IDENTIFIANT/250/87-reseau-tcl.htm|titlu=La feuille de route 2015-2020|data=12/2014|sit=sytral|data-aċċess=16/12/2014}}.</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.lyoncapitale.fr/politique/gerard-collomb-annonce-un-nouveau-metro-a-lyon/|titlu=Gérard Collomb annonce un nouveau métro à Lyon|data=4/02/2014|sit=lyoncapitale.fr|data-aċċess=16/12/2014}}.</ref> sabiex twieġeb għal wegħda tal-kampanja ta’ Gérard Collomb, li dak iż-żmien kien is-sindku ta’ Lyon, li ried jipprovdi linja tal-metro lill-punent ta’ Lyon. Dawn l-istudji bdew {{Data|juin 2017}} u qed jitwettqu mill-kumpanija Egis Rail . Fil-bidu tal-proġett, kien previst li din il-ħames linja setgħet tkun indipendenti, jew mibnija bħala fergħa tal-linja D, minn Vieux-Lyon jew minn Vaise, jew f'kontinwità mal-linja A minn Perrache. Fil-31 ta' Jannar 2018, waqt l-awguri tas-Sena l-Ġdida tas-Sytral, l-istudji ta' fattibbiltà għall-ħolqien ta' "Linja E ġdida tal-metro ta' Lyon bejn Lyon u d-distrett ta' Alaï f'Tassin" issemmew espliċitament. Fid-9 ta' Frar 2018, saret konferenza stampa biex jiġu ppreżentati r-riżultati tal-istudji ta' fattibbiltà. Tħabbar li ntgħażlu żewġ xenarji mit-tnax studjati; il-linja l-ġdida tibda jew mill-istazzjon ta' Bellecour jew mill-istazzjon ta' Hôtel de Ville, u tkun operattiva madwar l-2030. Il-linja tgħaddi mid-distretti ta' Trion, Point du Jour, u Ménival. Fl-aħħar, fil-bidu {{Data|mars 2022}} SYTRAL ħabbret li kienet qed tabbanduna definittivament il-proġetti tal-metro sabiex tiffoka fuq il-ħolqien ta' linji tat-tram espressi semi-taħt l-art sabiex tnaqqas l-ispejjeż (wara b'mod partikolari l-kriżi tas-saħħa li naqqset drastikament it-tkabbir tal-passiġġieri fuq in-netwerk TCL) u biex tevita li tiddedika parti kbira mill-pakkett tal-baġit għal proġett wieħed,<ref>{{Ċita web|url=https://www.20minutes.fr/societe/3244547-20220303-lyon-projet-metro-bientot-abandonne-remplace-tramway-express|titlu=Lyon : Le projet de métro bientôt abandonné et remplacé par un « tramway express » ?|awtur=Caroline Girardon|data=3 mars 2022|sit=[[20 Minutes (France)|20 Minutes]]|data-aċċess=16 mars 2022}}.</ref>.<ref>{{Ċita web|url=https://www.lyoncapitale.fr/actualite/une-alternative-bricolee-le-metro-e-abandonne-le-tram-semi-enterre-entre-tassin-et-lyon-fait-jaser|titlu=« Une alternative bricolée » : le métro E abandonné, le tram semi-enterré entre Tassin et Lyon fait jaser|awtur=Anthony Faure|data=10 mars 2022|sit=[[Lyon Capitale]]|data-aċċess=16 mars 2022}}.</ref> {{Data|mai 2022}}, Sytral Mobilités ħabbret li kienet qed taħdem fuq proġett għal "<nowiki><span typeof="mw:DisplaySpace" id="mwBi0">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>tramm espress<nowiki><span typeof="mw:DisplaySpace" id="mwBi4">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>» għall-punent ta' Lyon b'sezzjonijiet taħt l-art, b'rotta qrib il-proġett tal-metro E fil-parti tal-punent (Alaï, Libération, Ménival, Point du Jour, Saint-Irénée), iżda differenti lejn il-lvant, li sservi lil Perrache u Jean Macé minflok Bellecour u Part-Dieu.<ref>{{Ċita web|url=https://www.bfmtv.com/lyon/ni-telepherique-ni-metro-e-la-metropole-de-lyon-lance-un-tramway-express_AD-202205160657.html|titlu=Ni téléphérique, ni métro E: la Métropole de Lyon lance un « tramway express »|sit=BFMTV|data-aċċess=2022-05-19}}.</ref> Dan il-proġett tat-tramm espress qed jiġi kkritikat għal darb'oħra mis-sindku tal-belt ta' Tassin, li jara li huwa " nofs linja tal-metro, għal nofs baġit, u nofs linja meta mqabbla mal-proġett inizjali tal-metro li jestendi sa Part-Dieu ».<ref>{{Ċita web|url=https://www.lyoncapitale.fr/actualite/projet-pansement-demi-metro-l-opposition-critique-deja-le-tram-souterrain-entre-tassin-et-lyon|titlu=« Projet pansement », « demi-métro », l'opposition critique (déjà) le tram souterrain entre Tassin et Lyon|data=2022-05-16|sit=[[Lyon Capitale]]|data-aċċess=2022-05-24}}.</ref> Huwa appoġġjat minn figuri politiċi oħra mill-Punent ta' Lyon, bħas-sindku ta' Pierre-Bénite Jérôme Moroge,<ref>{{Ċita web|url=https://www.lyonmag.com/article/123252/jerome-moroge-on-ne-veut-plus-de-ces-deputes-qui-sont-uniquement-des-porte-paroles-de-paris|titlu=Jérôme Moroge : « On ne veut plus de ces députés qui sont uniquement des porte-paroles de Paris »|data=2022-05-23|sit=Lyonpeople.fr|data-aċċess=2022-05-24}}.</ref> sostenitur ferventi tal-linja tal-metro E.<ref>{{Ċita web|url=https://jeromemoroge2022.fr/communique-de-presse-18-05-2022/|titlu=Les maires de la douzième circonscription du Rhône soutiennent Jérôme Moroge|data=2022-05-18|sit=jeromemoroge2022.fr|data-aċċess=2022-05-24}}.</ref> == Noti u referenzi == [[Kategorija:Pages with unreviewed translations]] 050q9nwlsdzwjoafeztdtwpk71nlwpz 332590 332589 2026-09-30T17:02:00Z JovalQC 21720 Infobox create 332590 wikitext text/x-wiki {{Infobox|title=Metro ta' Lyon <br> ''Métro de Lyon'' (fr)|titlestyle=background: #D3D3D3|image1=[[File:Lyon tcl logo-metro-full.svg|130px]]|caption1=Logo tal-metro|image2=[[File:Lyon Metro Jun 2016.jpg|245px]]|caption2=Fil-metro ta' Lyon: ferrovija MPL 75 fuq il-linja A f'Perrache; Sinjali fi stazzjonijiet tal-metro; Stazzjonijiet notevoli fuq il-linja B (Gare d'Oullins, Debourg, Saxe-Gambetta, Part-Dieu); Tren MPL 75 fuq il-linja B fi Stade de Gerland – Le LOU; Ferrovija MCL 80 fuq il-linja Ċ f'Cuire; Veduti tal-ferroviji u d-daħla ta' stazzjon; Stazzjonijiet notevoli (Vaulx-en-Velin - La Soie Line A, Saxe-Gambetta Line D, Hôtel de Ville Line A, Croix-Paquet Line C); Ferrovija MPL 85 fuq il-linja D fi Grange-Blanche.|headerstyle=background: #D3D3D3|label1=Post|data1=[[Lyon]] ({{Flagicon|FRA}} [[Franza]])|label2=Dħul fis-servizz|data2=9 ta' Diċembru, 1974|label3=Tul tan-netwerk|data3=34,45 Km|label4=Linji u stazzjon|data4=4 linji u 42 stazzjon|label5=Sid|data5=SYTRAL Moblilités|label6=Operatur|data6=RATP Dev Lyon|data7=[[File:Lyon tcl metro-a.svg|15px]] [[File:Lyon tcl metro-b.svg|15px]] [[File:Lyon tcl metro-c.svg|15px]] [[File:Lyon tcl metro-d.svg|15px]]|label7=Linji tan-netwerk|label8=Netwerk Relatati|data8=*[[File:Lyon tcl logo-funi-full.svg|20px]] Funikular ta' Lyon *[[File:Lyon tcl logo-tram-full.svg|20px]] [[Tram ta' Lyon]] *[[File:Lyon tcl logo-navigone-full.svg|20px]] Xattla tax-Xmara Lyon *[[File:Lyon tcl logo-cbus-full.svg|20px]] Xarabanks ta' Lyon *[[File:Lyon tcl logo-bus-full.svg|20px]] [[Trolleybus ta' Lyon]]|header9=Mappa|header10=[[File:Lyon transports lignes 2025.svg|300px]]|label11=Websajt|data11=https://urbanrail.net/eu/fr/lyon/lyon.htm#google_vignette}} Il- '''metro ta' Lyon''' huwa wieħed mis-sistemi tat-trasport pubbliku li jservi l-belt [[Franza|Franċiża]] ta' [[Lyon]] u ż-żona metropolitana tagħha. Din hija netwerk metropolitana li tikkonsisti f'erba' linji msemmija bl-ittri A, B, C u D. In-netwerk jinkludi tnejn u erbgħin stazzjon għal 34,55  ta' linji ddedikati. L-ewwel linja nfetħet fid {{Data|9 décembre 1974}} bit-trasformazzjoni ta' linja tal-funikular f'ferrovija b'xtilliera bejn l-istazzjonijiet ta' Croix-Paquet u Croix-Rousse. In-netwerk imbagħad ġie inawgurat uffiċjalment fit {{Data|28 avril 1978}} bil-ftuħ ta' żewġ linji fuq tajers tal-gomma.<ref>{{Ċita web|url=https://web.archive.org/web/20160328201300/http://www.metro-lyon.com/presentation/historique.html|titlu=Historique du métro de Lyon|data=|sit=metro-lyon.com}}.</ref> Ir-raba' linja, li hija awtomatizzata, infetħet fid {{Data|9 septembre 1991}}. Il-metro u t-tagħmir operattiv kollu tiegħu huma ta’ Sytral Mobilités. L-operazzjonijiet ilhom jiġu mmaniġġjati minn RATP Dev mill-1 ta’ Jannar 2025, permezz ta’ ftehim ta’ delega tas-servizz pubbliku. RATP Dev ħadet post Keolis Lyon, li kienet ilha topera n-netwerk mill-1993 (Keolis Lyon iżżomm l-operat tan-netwerk tal-karozzi tal-linja). == Storja == === Il-funikulari === [[Fichier:Voies-funiculaire-rue-terme.jpg|xellug|daqsminuri| Il-ferrovija funikulari fi Triq Terme.]] Jekk nirreferu għad-definizzjoni tat-terminu " metropolitan » mogħtija minn diversi dizzjunarji tal-lingwa Franċiża — " ferrovija li taħdem bl-elettriku, parzjalment jew totalment taħt l-art, li sservi żona urbana kbira » , Lyon tista’ tiftaħar li kellha waħda mill-ewwel linji ferrovjarji metropolitani fid-dinja minn mindu l- linja tal-funikular fi rue Terme, li tissodisfa dawn il-karatteristiċi, infetħet fl-1862, sitt xhur qabel l-ewwel linja tal-Underground ta’ Londra. Din il-linja, li tinsab fuq l-għoljiet ta’ Croix-Rousse, ġiet ikkomplementata fl-1891 mill-funikular ta’ Croix-Paquet. Dan tal-aħħar huwa wkoll marbut b’mod partikolari man-netwerk tal-metro attwali, peress li l-infrastruttura taħt l-art tagħha ġiet inkorporata fil-kostruzzjoni tal-linja C tas-sistema tal-metro attwali. Fuq l-Għolja ta’ Fourvière, ġew inawgurati wkoll funikulari oħra li jaqblu mal-karatteristiċi tat-terminu "metropolitan" matul l-istess perjodu. Pereżempju, il-funikular ta’ Saint-Just ġie inawgurat fl-1878. Dan ġie segwit fl-1900 minn żewġ linji oħra li jgħaqqdu d-distretti ta’ Saint-Jean u Saint-Paul mal-[[Bażilika ta’ Notre-Dame de Fourvière]]. === Proġetti abortiti === ==== L-ewwel proġett ==== Ma kienx qabel l-1885 li deher l-ewwel pjan għal metro. Dak iż-żmien, Joseph Jaubert, inġinier ċivili, fassal pjanijiet għal netwerk metropolitan tal-wiċċ oriġinali ħafna maħsub biex jikkumplimenta l-linji tat-tram miġbuda miż-żwiemel eżistenti. Hemm ippjanati tliet rotot madwar il-peniżola, iżda l-ebda waħda minnhom fil-fatt mhi se tidħol fiha. : * Oullins sa Neuville-sur-Saône, b'linja fergħa għal Perrache * Oullins sa Miribel permezz ta’ Saint-Clair * Perrache sa Saint-Clair permezz ta' La Guillotière, Monplaisir, [[Villeurbanne]], Charpennes u Vaulx-en-Velin Dawn il-linji, mibnija bl-użu ta’ binarji tat-tip Decauville b’wisa’ ta’ 0.60 m, kienu se jgħaddu tul il-mollijiet t’isfel jew il-mollijiet tax-xmajjar Rhône u Saône fuq passaġġ dejqa (wisa’ 2.50 m). Kull ferrovija bil-fwar kienet tikkonsisti f’ħames jew sitt vaguni kapaċi jġorru sa 300 persuna b’veloċità massima ta’ 60 km/h, veloċità li tidher mhux realistika għal binarji tat-tip Decauville. ==== Linja taħt l-art ==== Fl-1897, il-Kunsill tal-Belt ta' Lyon ħareġ offerta pubblika għal linja minn Croix-Rousse sa Perrache, u impona fuq l-offerenti rotta taħt l-art minn rue d'Algérie sa place Bellecour. Ġew riċevuti tmien proposti validi, waħda minnhom ġiet mill-OTL (Compagnie des Omnibus et Tramways de Lyon) u oħra mis-CLT (Compagnie Lyonnaise de Tramways). Se tinqala’ battalja ġdida bejn dawn iż-żewġ kumpaniji, bl-OTL fl-aħħar mill-aħħar tirbaħ billi sempliċement tixtri lil CLT. Il-linja minn Croix-Rousse sa Perrache se tinfetaħ aktar tard fil-livell tal-art, bil-proġett tal-mina jiġi abbandunat definittivament. ==== Netwerk taħt l-art ==== Kien fl-1900 li deher l-ewwel proġett għal netwerk metropolitan denju ta' dan l-isem fil-kapitali tal-Gallja. Jean-Baptiste Berlier, inġinier-kostrutur Pariġin oriġinarjament minn Rive-de-Gier (li aktar tard kien l-inizjatur tan-netwerk Pariġin Tramuntana-Nofsinhar ), talab il-konċessjoni għal netwerk tal-metro taħt l-art b'linji tal-kejl tal-miter, li l-ewwel linja tiegħu li kellha tinbena immedjatament kellha ssegwi r-rotta Perrache - Terreaux - Croix-Rousse, li ġiet diskussa ħafna dak iż-żmien. Aktar tard, iż-żewġ rotot Terreaux - Gare des Brotteaux u Terreaux - Vaise se jlestuha,.<ref name="chronologie TCSP Lyon - 1900, Le premier projet de tramway souterrain">{{Ċita web|url=https://chronologie-tcsp-france.fr/lyon/#1900_Le_premier_projet_de_tramway_souterrain|titlu=chronologie TCSP Lyon - 1900, Le premier projet de tramway souterrain}}</ref> L-ewwel linja tkun twila 3,800 metru u jkollha 14-il stazzjon. Din tinbena qrib ħafna tal-wiċċ minħabba t-tnixxija tal-ilma ta’ taħt l-art fil-peniżola. Il-ferroviji jkunu magħmulin minn żewġ sa sitt vaguni, li jiġru kull żewġ sa sitt minuti mill-5:30 a.m. san-12:15 a.m. It-tlugħ lejn Croix-Rousse jkun permezz ta’ ferrovija b’xtilliera. Bħall-predeċessuri tiegħu, dan il-proġett qatt mhu se jara d-dawl. ==== Il-proġett tas-subway tas-Sur [Isem] Langevin ==== Fl-1942, l-OTL ikkummissjonat lil Marc Langevin tal- Compagnie du chemin de fer métropolitain de Paris (CMP) biex jistudja l-modernizzazzjoni u t-tħaffir taħt l-art ta' parti min-netwerk tat-tram sabiex isolvi l-problemi dejjem jikbru tat-traffiku. Madankollu, il-proġetti ġew abbandunati minħabba t- [[It-Tieni Gwerra Dinjija|Tieni Gwerra Dinjija]].<ref>{{Ċita web|url=https://chronologie-tcsp-france.fr/lyon/#1942_Le_projet_du_metro_Langevin|titlu=chronologie TCSP Lyon - 1942, Le projet du métro Langevin}}.</ref> === Il-kompożizzjoni tan-netwerk attwali === [[Fichier:Railway_map_of_France_-_Lyon_-_animated_-_fr.gif|daqsminuri| Mappa animata tal-evoluzzjoni tal-infrastruttura ferrovjarja fiż-żona metropolitana ta' Lyon, inkluż il-metro, mill-1860 sal-lum.]] ==== Bidu ==== Is-suċċess tal-laqgħa organizzata fit {{Data|30 mai 1963}} mill-Unjoni tal-Kumitati ta' Interess Lokali (UCIL) u l-Kamra tal-Kummerċ Żgħira (JCE) ġie segwit mill-ewwel diskussjoni relatata mal-proġett tal-metro fil-kunsill muniċipali ta' Lyon fit- {{Data|22|juillet|1963-}} . Kien f'din l-istess sena li tniedu l-ewwel studji, prinċipalment imwettqa minn René Waldmann, li dak iż-żmien kien inġinier fis-Servizz Ordinarju tal-Pontijiet u t-Toroq (SOPC) tar-Rhône. ==== Kostruzzjoni ==== [[Fichier:Lyon_Metro_Construction.jpg|daqsminuri| L-ewwel fażi tax-xogħol ta' kostruzzjoni saret fis-sajf tal-1974.]] Fl-1968, inħolqot il- kumpanija ta' studju tal-metro taż-żona metropolitana ta' Lyon (SEMALY), immexxija minn René Waldmann. Ix-xogħol fuq il-linji A u B beda fl-1973 b'tul ta' żmien previst ta' 55 mois sal-{{Data|1 octobre 1977}} Il-Linja C, li ħadet post il- funikular bejn l-istazzjonijiet ta' ''Croix-Paquet'' u ''Croix-Rousse'', li ma kienx għadu jintuża mis-sajf tal-1972, fetħet fid {{Data|9 décembre 1974}} . L-estensjoni ta’ din il-linja sa ''Hôtel de Ville'' u l-ftuħ tal -linja A (Perrache - Laurent-Bonnevay) u l-linja B (Charpennes - Part-Dieu) ġew inawgurati fit {{Data|28 avril 1978}} fil-preżenza tal-President tar-Repubblika Valéry Giscard d'Estaing, il-Prim Ministru Raymond Barre, is-sindku l-ġdid Francisque Collomb għas-sezzjoni li tgħaddi mill-belt ta’ Lyon u s-sindku Charles Hernu għal dik li tgħaddi mill-belt ta’ [[Villeurbanne]]. ==== Estensjonijiet suċċessivi ==== [[Fichier:Tunnelier_Agathe_MB_TCL_Oullins_Ibou.JPG|daqsminuri| Il- magna tat-tħaffir tal-mini waqt il-kostruzzjoni tal-estensjoni tal-linja B bejn Gerland u Oullins (2010)]] Fl-1981, il-linja B ġiet estiża minn Part-Dieu sa Jean Macé . Tliet snin wara, is-sezzjoni tal -linja C bejn Croix-Rousse u Cuire tat lill-linja d-dehra attwali tagħha. Fl -1991, l-ewwel parti tal- linja D infetħet bejn Gorge de Loup u Grange-Blanche, ġiet estiża sal- istazzjon ta' Vénissieux is-sena ta' wara u mbagħad sal -istazzjon ta' Vaise fl-1997. Fl-2000, il-linja B ġiet estiża mill-ġdid, din id-darba sal- Stade de Gerland . Fl [[2007|-2007]], il-linja A għaddiet mill-unika estensjoni tagħha bit-twaqqif ta' stazzjon addizzjonali fil-belt ta' Vaulx-en-Velin fil-lvant tal-linja, fid-distrett ta ' Carré de Soie . Fl-aħħar nett, fuq il-linja B, tlestiet sezzjoni addizzjonali ta' 1,7  bejn Gerland u l-istazzjon tal-SNCF ta' Oullins fil- {{Data|11|décembre|2013}} . Estensjoni tal-linja B aktar fin-nofsinhar biex isservi ċ- ċentru tal-isptar Lyon Sud <ref>{{Ċita web|url=http://www.sytral.fr/69-metrob.htm|titlu=Le prolongement du métro B à Oullins|sit=sytral|data-aċċess=27-08-2012}}.</ref> ġiet iddikjarata bħala ta' utilità pubblika fl-2016 u l-kostruzzjoni bdiet {{Data|juin 2017}}.<ref>{{Ċita web|url=http://www.sytral.fr/TPL_CODE/TPL_ACTUALITE/PAR_TPL_IDENTIFIANT/5004/49-le-prolongement-du-metro-b.htm|titlu=Le prolongement du métro B|sit=sytral.fr|data-aċċess=17 juin 2017}}.</ref> Din l-estensjoni l-ġdida se titqiegħed fis-servizz fl {{Data|20 octobre 2023}} fl- 16 h.<ref>{{Ċita web|url=https://www.lyonmag.com/article/132601/prolongement-jusqu-a-saint-genis-laval-ce-vendredi-un-metro-b-nomme-desir|titlu=Prolongement jusqu'à Saint-Genis-Laval ce vendredi : un métro B nommé désir|data=19 octobre 2023|sit=[[LyonMag]]|data-aċċess=30 juillet 2025}}.</ref> == Netwerk attwali == === Ħarsa ġenerali lejn in-netwerk === Il-metro ta' Lyon huwa t-tieni netwerk Franċiż bl-aktar linji (4 b'kollox), wara dak ta' Pariġi. 34,45  ta' linji u 42 stations, jikklassifika fit-tielet post fuq dawn iż-żewġ kriterji, wara l-metro ta' Pariġi u l- [[Lille Metro|metro ta' Lille]]. Hija wkoll it-tieni l-aktar netwerk tal-metro traffikuż fi Franza, wara Pariġi.{{Bżonn refererenza}} . ==== Il-linji ==== [[Fichier:Lyon_public_transport_(2024).svg|daqsminuri| Mappa tal-linji ewlenin tat-trasport pubbliku fl-2024.]] Il-Linja C hija l-unika ferrovija b'rack li tista' tinqala' fid-dinja (ir-rack hija preżenti biss fuq il-parti inklinata tal-linja). Preċedentement funikular li ġie kkonvertit fl-1974, integrat fil-metro fl-1978 u estiż fl-1984, l-iqsar linja fin-netwerk madankollu tipprovdi servizz importanti lejn it-tramuntana ta' Lyon. Il-Linja D, l-aktar linja ġdida fin-netwerk (li nfetħet fl-1991), hija wkoll l-aktar traffikuża, qabel il-Linja A. Ilu jitħaddem fil-modalità awtopilota sħiħa mill {{Data|31 août 1992}} . Il-Linja B, li nfetħet fl-1978, għandha diversi karatteristiċi distintivi. It-terminus tat-tramuntana tiegħu (Charpennes-Charles Hernu) għandu binarju wieħed u jinsab fl-istess livell tal-binarji tal-linja A. Bejn l-istazzjonijiet Stade de Gerland u Gare d'Oullins, il-linja tgħaddi 17  taħt ir-Rhône wara li taqsam inklinazzjoni ta' aktar minn 50  . Is-sistema tal-awtopilota tagħha ġiet imġedda kompletament biex tevolvi lejn pilotaġġ kompletament awtomatizzat u mingħajr sewwieq. Fl-aħħar nett, il-materjal ferrovjarju tiegħu (MPL 75) ġie mibdul kompletament minn settijiet ta' trenijiet MPL 16.<ref>{{Ċita web|url=http://www.sytral.fr/522-programme-avenir-metro.htm|titlu=Programme Avenir Métro|sit=sytral.fr|data-aċċess=2019-04-24}}.</ref> L-estensjoni għal Saint-Genis-Laval ġiet inawgurata {{Data|octobre 2023}}.<ref>{{Ċita web|url=https://www.leprogres.fr/transport/2023/10/20/metro-b-premier-voyage-ce-vendredi-entre-oullins-centre-et-le-nouveau-terminus-aux-hopitaux-sud|titlu=Métro B : premier voyage ce vendredi matin entre Oullins centre et le nouveau terminus aux Hôpitaux sud|awtur=Frédéric Guillon|data=20 octobre 2023|sit=[[Le Progrès (Lyon)|Le Progrès]]|data-aċċess=30 juillet 2025}}.</ref> === L-istazzjonijiet u l-faċilitajiet tagħhom === Il-biċċa l-kbira tal-istazzjonijiet tal-metro ta' Lyon għandhom żewġ pjattaformi tal-ġenb li jiffurmaw żewġ linji separati minn pilastri ċentrali miftuħa. Dawn il-pjattaformi, twal 70 mètres (ħlief għal-linja C fejn it-tul tagħhom huwa iqsar), huma ddisinjati biex jakkomodaw ferroviji b'erba' vaguni. L-istazzjonijiet huma spazjati medja ta' 600 sa 750 mètres{{Bżonn refererenza|et sont presque toutes structurellement préparées pour pouvoir être étendues à des rames de six voitures atteignant une longueur de {{Unité|110|mètres}}.}} L-istazzjonijiet kollha (minbarra Vieux Lyon - Cathédrale Saint Jean) inbnew fil-beraħ, ġeneralment taħt it-triq. Huma pjuttost qrib il-wiċċ. ==== Disinn arkitettoniku ==== L-arkitettura tal-istazzjonijiet evolviet hekk kif in-netwerk ġie estiż. Żewġ perjodi distinti jistgħu jiġu identifikati fid-disinn arkitettoniku tal-istazzjonijiet. L-ewwel perjodu jikkonċerna l-istazzjonijiet, b'disinji identiċi, li nfetħu bejn l-inawgurazzjoni tan-netwerk fl-1978 u t-tlestija tal-estensjonijiet tal-linja B fl-1981, imbagħad tal-linja C fl-1985. It-tieni perjodu jikkonċerna l-istazzjonijiet mibnija aktar tard, prinċipalment fuq il-linja D mill-1991, imbagħad fuq l-estensjonijiet tal-linji A u B mis-snin 2000 'l hawn. [[Fichier:LyonMetro-JeanMaceStation.jpg|daqsminuri| Żvilupp tal-istazzjon Jean Macé, inawgurat fl-1981]] [[Fichier:MPL85_-_Métro_D_de_Lyon_-_Station_Valmy.jpg|daqsminuri| L-istazzjon ta' Valmy, inawgurat fl-1997]] ===== Sinjali ===== Is -sinjali skjerati fl-istazzjonijiet evolvew b'mod sinifikanti mill-ftuħ tal-metro, influwenzati mid-diversi estensjonijiet u disinji mill-ġdid tan-netwerk tat-trasport. Inizjalment ġie ddisinjat bl-aħmar għall-ftuħ tal-Linja C fl-1974, imbagħad kompletament bl-oranġjo mill-1978 'il quddiem, bl-inawgurazzjoni tan-netwerk. Inizjalment, il-linji ma kinux assoċjati ma' kuluri speċifiċi. Dan il-kunċett, iddisinjat biex jiffaċilita l-orjentazzjoni tal-passiġġieri fil-metro, ġie inkorporat fis-sinjali, li għaddew mill-ewwel aġġornament tagħhom bil-ftuħ tal-Linja D fl-1991.<gallery> Fichier:Lyon_Metro_1990s.jpg|alt=La signalétique orange au début des années 1990 à la station Cusset| Is-sinjali oranġjo fl-istazzjon ta' Cusset fil-bidu tas-snin disgħin Fichier:Lyon_TCL_MB_Saxe_Gambetta_(3).JPG|alt=Éléments de la signalétique orange à la station Saxe - Gambetta| Elementi tas-sinjalar oranġjo fl-istazzjon ta' Saxe-Gambetta </gallery>Mis-snin 2000 'il quddiem, ġiet deċiża modernizzazzjoni tas-sinjali, ġew installati sinjali ġodda, u żdiedu totems bil-logo tal-metro fil-ħruġ tal-istazzjonijiet. Mill-2011 'l hawn u r-rinnovazzjoni tan-netwerk tal-karozzi tal-linja, il-marka TCL adottat sinjali ġodda. Dan jinkludi tipa ġdida ddisinjata għan-netwerk kollu tat-trasport ta' Lyon imsejħa Confluence TCL (li tissostitwixxi Helvetica, li storikament kienet tintuża fuq in-netwerk). Qed jintużaw ukoll pittogrammi u logos ġodda.<gallery> Fichier:Lyon_TCL_MA_Charpennes_Villeurbanne.JPG|alt=Ancienne signalétique à la station Charpennes - Charles Hernu| Sinjali qodma fl-istazzjon Charpennes - Charles Hernu Fichier:Lyon_TCL_MA_Charpennes_Charles_Hernu.jpg|alt=La même signalétique depuis 2011| L-istess sinjali mill-2011 'l hawn </gallery> === Vetturi ferrovjarji === {| class="wikitable" |+ ! Materjal ! Kummissjonar ! Manifattur ! imqadef prodotti ! Karozzi għal kull ferrovija ! Ikel ! Kondotta ! Filwaqt ! Rotta servuta |- | '''MPL 75''' | 1978 - 1981 | Alstom | 32 sena | 3 | 3 ferrovija | Sewwieq | Tajer |[[Fichier:Lyon_tcl_metro-a.svg|nofs|bla_tilar|25x25px]] |- | '''MCL 80''' | 1984 | Alstom, SLM | 5 | 2 | Katenarja | Sewwieq | Ħadid u xtilliera |[[Fichier:Lyon_tcl_metro-c.svg|nofs|bla_tilar|25x25px]] |- | '''MPL 85''' | 1991 | Alstom, Matra | 36 | 2 | 3 ferrovija | Awtomatiku | Tajer |[[Fichier:Lyon_tcl_metro-d.svg|nofs|bla_tilar|25x25px]] |- | '''MPL 16''' | 2022 - 2025 | Alstom | 36 | 2 | 3 ferrovija | Awtomatiku | Tajer |[[Fichier:Lyon_tcl_metro-b.svg|nofs|bla_tilar|25x25px]] |} [[Fichier:Métro_A_(Lyon,_2025).jpg|alt=MPL75 fermant ses portes à Laurent Bonnevay sur la ligne A direction Vaulx-en-Velin la Soie|daqsminuri| Il-ferrovija MPL 75 numru 605 fl-istazzjon ta' ''Bellecour'' fl-2025.]] [[Fichier:Métro_B_(Lyon,_2025,_2).jpg|daqsminuri| Tren MPL 16 numru 757 fl-istazzjon ''Charpennes - Charles Hernu'' fl-2025.]] == Prezzijiet u finanzjament == [[Fichier:Métro_de_Lyon_-_Tickets.jpg|daqsminuri| Sitt biljetti tal-metro ta' Lyon li jikkorrispondu għal udjenzi differenti, użi differenti jew metodi ta' xiri differenti.]] Mill-1 ta' Settembru 2025, wara l-unifikazzjoni tan-netwerks TCL, Libellule, u Cars du Rhône, is-sistema ta' noll uniku ġiet sostitwita b'sistema ta' noll żonali. Iż-żona tan-netwerk unifikata issa hija maqsuma f'5 żoni tariffarji ewlenin (innumerati minn 1 sa 5, flimkien ma' żona ta' barra). == Proġetti ta' żvilupp == === Pjan ta' Żvilupp tal-Metro 2023-2035 === Sytral Mobilités tħabbar fit {{Data|28 juin 2023}} il-pjan tagħha ta' żvilupp tal-metro 2023 - 2035 <ref>{{Ċita web|url=https://www.sytral.fr/TPL_CODE/TPL_ACTUALITE/PAR_TPL_IDENTIFIANT/5387/440-sytral.htm|titlu=La modernisation du réseau métro est sur les rails|data=28 juin 2023|sit=sytral.fr|data-aċċess=20 octobre 2024}}.</ref> biex tevita s-saturazzjoni tal-metro sal-2040. Linja A : Fl-2025, l-MPL75s se jiġu rrinovati biex itawlu l-ħajja tagħhom b'ħmistax sa għoxrin sena. Għal din l-okkażjoni se jiġu installati kameras. Tliet stazzjonijiet se jiġu rrinovati wkoll. Fl-2026, se jiżdiedu tliet settijiet ta' treni addizzjonali mal-linja u s-sistemi awtomatizzati se jiġu modifikati. Sal-2035, l-MPL75s se jilħqu t-tmiem taċ-ċiklu tal-ħajja tagħhom. Għalhekk il-linja se tkun awtomatizzata għal din l-okkażjoni, il-flotta se tiġi sostitwita bix-xiri ta' 20 sett ta' ferroviji ġodda 4 voitures konnessi permezz ta' interċirkolazzjoni. Minbarra l-awtomazzjoni, se jiġu installati bibien tal-iskrin tal-pjattaforma fuq il-linja (50 % tad-dħul fil-binarji jseħħ fuq il-linja A). Linja B : Madwar {{Data|septembre 2024}}, il-ferroviji se jiżdiedu minn żewġ vaguni għal erba' matul il-ħinijiet tal-ogħla traffiku jew il-ġurnata kollha (UM) [ nota 1 ] . L-iżvilupp finali tal-konfigurazzjoni tal-UM se jseħħ fl-2025. Fl-2030, se jsiru xogħlijiet ta' espansjoni fl-istazzjon Gare Part-Dieu Vivier Merle. Fl-2038, il-ferroviji kollha tal-MPL16 se jiġu trasferiti għal-linja D u sostitwiti b'ferroviji b'erba' vaguni konnessi permezz ta' interċirkolazzjoni (probabbilment l-istess ferroviji li se jgħammru l-linja A). Linja C : Fl-2027, id-disinn intern tal-ferroviji se jiġi organizzat mill-ġdid. Fl-2035, bħall-MPL75s, l-MCL80s se jilħqu tmiem ħajjithom, u se jiġu sostitwiti b'seba' sa disa' settijiet ta' treni ġodda. Fl-2035 ukoll, se tinħoloq awtostrada b'karreġġjata doppja bejn ''Hénon'' u ''Cuire'' . Linja D : Fl-2027, il-konfigurazzjoni tal-ferrovija se tiġi riveduta biex tinbidel minn żewġ vaguni għal erba'. F'data li għadha ma ġietx stabbilita uffiċjalment, is-sistemi ta' kontroll tal-linja D se jiġu sostitwiti (din se tkun l-ewwel darba fid-dinja). Fl-2030, se jiżdiedu 26 rames b'ventilazzjoni refriġerata, bl-isem MPL25, biex jissaħħaħ is-servizz. Fl-2038, l-MPL85s se jiġu sostitwiti bl-MPL16s tal-linja B. === Ħolqien tal-linja E === [[Fichier:Metro_Lyon_ME-plan_2019.svg|daqsminuri| Pjan għal-Linja E proposta fl-2019]] SYTRAL wettqet studji dwar il-pjan tal-mandat tagħha għall-2015-2020 għall-ħolqien ta’ linja ġdida tal-metro li tgħaqqad Vieux-Lyon jew iċ-ċentru tal-belt mal- istazzjon ta’ Alaï f’Tassin -la-Demi-Lune,<ref>{{Ċita web|url=http://www.sytral.fr/TPL_CODE/TPL_ACTUALITE/PAR_TPL_IDENTIFIANT/250/87-reseau-tcl.htm|titlu=La feuille de route 2015-2020|data=12/2014|sit=sytral|data-aċċess=16/12/2014}}.</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.lyoncapitale.fr/politique/gerard-collomb-annonce-un-nouveau-metro-a-lyon/|titlu=Gérard Collomb annonce un nouveau métro à Lyon|data=4/02/2014|sit=lyoncapitale.fr|data-aċċess=16/12/2014}}.</ref> sabiex twieġeb għal wegħda tal-kampanja ta’ Gérard Collomb, li dak iż-żmien kien is-sindku ta’ Lyon, li ried jipprovdi linja tal-metro lill-punent ta’ Lyon. Dawn l-istudji bdew {{Data|juin 2017}} u qed jitwettqu mill-kumpanija Egis Rail . Fil-bidu tal-proġett, kien previst li din il-ħames linja setgħet tkun indipendenti, jew mibnija bħala fergħa tal-linja D, minn Vieux-Lyon jew minn Vaise, jew f'kontinwità mal-linja A minn Perrache. Fil-31 ta' Jannar 2018, waqt l-awguri tas-Sena l-Ġdida tas-Sytral, l-istudji ta' fattibbiltà għall-ħolqien ta' "Linja E ġdida tal-metro ta' Lyon bejn Lyon u d-distrett ta' Alaï f'Tassin" issemmew espliċitament. Fid-9 ta' Frar 2018, saret konferenza stampa biex jiġu ppreżentati r-riżultati tal-istudji ta' fattibbiltà. Tħabbar li ntgħażlu żewġ xenarji mit-tnax studjati; il-linja l-ġdida tibda jew mill-istazzjon ta' Bellecour jew mill-istazzjon ta' Hôtel de Ville, u tkun operattiva madwar l-2030. Il-linja tgħaddi mid-distretti ta' Trion, Point du Jour, u Ménival. Fl-aħħar, fil-bidu {{Data|mars 2022}} SYTRAL ħabbret li kienet qed tabbanduna definittivament il-proġetti tal-metro sabiex tiffoka fuq il-ħolqien ta' linji tat-tram espressi semi-taħt l-art sabiex tnaqqas l-ispejjeż (wara b'mod partikolari l-kriżi tas-saħħa li naqqset drastikament it-tkabbir tal-passiġġieri fuq in-netwerk TCL) u biex tevita li tiddedika parti kbira mill-pakkett tal-baġit għal proġett wieħed,<ref>{{Ċita web|url=https://www.20minutes.fr/societe/3244547-20220303-lyon-projet-metro-bientot-abandonne-remplace-tramway-express|titlu=Lyon : Le projet de métro bientôt abandonné et remplacé par un « tramway express » ?|awtur=Caroline Girardon|data=3 mars 2022|sit=[[20 Minutes (France)|20 Minutes]]|data-aċċess=16 mars 2022}}.</ref>.<ref>{{Ċita web|url=https://www.lyoncapitale.fr/actualite/une-alternative-bricolee-le-metro-e-abandonne-le-tram-semi-enterre-entre-tassin-et-lyon-fait-jaser|titlu=« Une alternative bricolée » : le métro E abandonné, le tram semi-enterré entre Tassin et Lyon fait jaser|awtur=Anthony Faure|data=10 mars 2022|sit=[[Lyon Capitale]]|data-aċċess=16 mars 2022}}.</ref> {{Data|mai 2022}}, Sytral Mobilités ħabbret li kienet qed taħdem fuq proġett għal "<nowiki><span typeof="mw:DisplaySpace" id="mwBi0">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>tramm espress<nowiki><span typeof="mw:DisplaySpace" id="mwBi4">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>» għall-punent ta' Lyon b'sezzjonijiet taħt l-art, b'rotta qrib il-proġett tal-metro E fil-parti tal-punent (Alaï, Libération, Ménival, Point du Jour, Saint-Irénée), iżda differenti lejn il-lvant, li sservi lil Perrache u Jean Macé minflok Bellecour u Part-Dieu.<ref>{{Ċita web|url=https://www.bfmtv.com/lyon/ni-telepherique-ni-metro-e-la-metropole-de-lyon-lance-un-tramway-express_AD-202205160657.html|titlu=Ni téléphérique, ni métro E: la Métropole de Lyon lance un « tramway express »|sit=BFMTV|data-aċċess=2022-05-19}}.</ref> Dan il-proġett tat-tramm espress qed jiġi kkritikat għal darb'oħra mis-sindku tal-belt ta' Tassin, li jara li huwa " nofs linja tal-metro, għal nofs baġit, u nofs linja meta mqabbla mal-proġett inizjali tal-metro li jestendi sa Part-Dieu ».<ref>{{Ċita web|url=https://www.lyoncapitale.fr/actualite/projet-pansement-demi-metro-l-opposition-critique-deja-le-tram-souterrain-entre-tassin-et-lyon|titlu=« Projet pansement », « demi-métro », l'opposition critique (déjà) le tram souterrain entre Tassin et Lyon|data=2022-05-16|sit=[[Lyon Capitale]]|data-aċċess=2022-05-24}}.</ref> Huwa appoġġjat minn figuri politiċi oħra mill-Punent ta' Lyon, bħas-sindku ta' Pierre-Bénite Jérôme Moroge,<ref>{{Ċita web|url=https://www.lyonmag.com/article/123252/jerome-moroge-on-ne-veut-plus-de-ces-deputes-qui-sont-uniquement-des-porte-paroles-de-paris|titlu=Jérôme Moroge : « On ne veut plus de ces députés qui sont uniquement des porte-paroles de Paris »|data=2022-05-23|sit=Lyonpeople.fr|data-aċċess=2022-05-24}}.</ref> sostenitur ferventi tal-linja tal-metro E.<ref>{{Ċita web|url=https://jeromemoroge2022.fr/communique-de-presse-18-05-2022/|titlu=Les maires de la douzième circonscription du Rhône soutiennent Jérôme Moroge|data=2022-05-18|sit=jeromemoroge2022.fr|data-aċċess=2022-05-24}}.</ref> == Noti u referenzi == [[Kategorija:Pages with unreviewed translations]] 03wpalblmqyxsx4icxrwnyy740313fx 0 34672 332595 2026-09-30T19:35:21Z INmaDE334 29008 Maħluqa bit-traduzzjoni tal-paġna "[[:sr:Special:Redirect/revision/31087917|ФК Забјело]]" 332595 wikitext text/x-wiki {{Infobox klabb tal-futbol|pattern_la1=|pattern_b1=|pattern_ra1=|leftarm1=FFFFFF|body1=FF0000|rightarm1=FFFFFF|shorts1=FF0000|socks1=FF0000|pattern_la2=|pattern_b2=|pattern_ra2=|leftarm2=white|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF}}'''FK Zabjelo''' (isem sħiħ: '''Fudbalski klub Zabjelo''') huwa klabb tal-futbol Montenegrin ibbażat f'[[Zabjelo]], subborg ta' [[Podgorica]], il-kapitali tal-[[Montenegro]]. Il-klabb twaqqaf fl-1963 u jikkompeti fis-[[Montenegrin Third League|Tielet Diviżjoni tal-Montenegro]]. Il-kuluri tradizzjonali tiegħu huma l-aħmar u l-abjad. Il-klabb huwa magħruf bil-laqam '''Republikanci''' ("Ir-Repubblikani") u jilgħab il-logħbiet tiegħu f'daru fl-'''Istadium ta' Zabjelo'''. == Storja == === Bidu u FK Tara Titograd === Il-klabb twaqqaf fl-1963. Fil-bidu kien magħruf bħala '''FK Tara Titograd''', isem marbut ma' kumpanija tat-trasport Jugoslava magħrufa dak iż-żmien. Matul l-ewwel staġuni tiegħu, Tara lagħab fir-Raba' Diviżjoni – Reġjun Ċentrali, li kienet waħda mill-aktar livelli baxxi fis-sistema tal-futbol tal-[[Jugoslavja|Jugoslavja Soċjalista]]. Fl-istaġun 1966–67, il-klabb rebaħ il-kampjonat tar-Raba' Diviżjoni Ċentrali u kiseb il-promozzjoni għall-'''Montenegrin Republic League'''. Suċċess importanti ieħor wasal fl-istaġun 1968–69, meta Tara spiċċa fl-ewwel post tar-Republic League u kiseb il-promozzjoni għat-[[Yugoslav Second League|Tieni Diviżjoni Jugoslava]]. Fl-istaġun 1969–70, it-tim lagħab kontra diversi klabbs prominenti mir-reġjun, fosthom [[FK Budućnost Podgorica|Budućnost]], [[FK Sutjeska Nikšić|Sutjeska]] u [[NK GOŠK Dubrovnik|GOŠK]]. Madankollu, il-klabb spiċċa fis-16-il post u ġie relegat lura għar-Republic League. Fl-1970, il-klabb ingħata l-isem '''FK Zabjelo'''. === Perjodu modern === Fl-istaġun 1999–2000, FK Zabjelo spiċċa fit-tieni post tal-Montenegrin Republic League u kiseb il-promozzjoni għat-Tieni Diviżjoni Jugoslava flimkien ma' [[FK Iskra Danilovgrad|FK Iskra]]. Fl-istaġun 2000–01, fl-ewwel staġun tiegħu lura fit-tieni livell wara madwar tliet deċennji, Zabjelo spiċċa fis-seba' post. Matul l-istaġuni ta' wara, il-klabb lagħab diversi logħbiet kontra Budućnost Podgorica. Waħda mill-aktar logħbiet magħrufa fl-istorja tal-klabb intlagħbet kontra Budućnost quddiem madwar 3,000 spettatur, waħda mill-akbar attendenzi rreġistrati fl-Istadium ta' Zabjelo. Wara l-indipendenza tal-Montenegro fl-2006, FK Zabjelo kien wieħed mill-klabbs li ħadu sehem fl-ewwel staġun tat-[[Montenegrin Second League|Tieni Diviżjoni tal-Montenegro]]. Wieħed mill-aqwa riżultati tal-klabb fil-perjodu modern wasal fl-istaġun 2012–13, meta Zabjelo spiċċa fit-tielet post tat-Tieni Diviżjoni u kkwalifika għall-play-offs għall-promozzjoni lejn il-[[Montenegrin First League|Premier Division tal-Montenegro]]. Fit-tielet rawnd ta' play-offs, Zabjelo lagħab kontra [[FK Mogren]] iżda ma rnexxilux jikseb il-promozzjoni. Fl-istaġun 2014–15, il-klabb ġie relegat mit-Tieni Diviżjoni. == Stadium == FK Zabjelo jilgħab il-logħbiet tiegħu f'daru fl-'''Istadium ta' Zabjelo''' f'Podgorica. L-istadium inbena fl-1973 u għandu kapaċità ta' madwar 750 spettatur. L-istadium huwa marbut ukoll mal-memorja ta' '''Nikola Šćepović''', plejer li kien għadda mill-kategoriji taż-żgħażagħ tal-klabb u aktar tard serva bħala kaptan tat-tim tal-kbar. == Partitarji == FK Zabjelo għandu tradizzjoni ta' appoġġ lokali, partikolarment fil-komunità ta' Zabjelo. Il-grupp ta' partitarji magħruf bħala '''Zabjelo Republika''' twaqqaf fl-1991. Minbarra l-attività tiegħu fil-logħbiet tal-klabb, il-grupp kien involut ukoll f'diversi inizjattivi kulturali, soċjali u komunitarji fil-lokalità. == Unuri == '''Montenegrin Republic League''' * Rebbieħ: 1968–69 * It-tieni post: 1999–2000 '''Montenegrin Fourth League''' * Rebbieħ: 1966–67, 1976–77, 1980–81, 1991–92, 2004–05, 2005–06 * == Referenzi == {{Reflist}} == Ħoloq esterni == * Sit u paġni uffiċjali ta' FK Zabjelo [[Kategorija:Klabbs tal-futbol stabbiliti fl-1963]] 6bydghq7p6lmcpdvzc7wkwalz9v77ko 0 34673 332596 2026-09-30T19:37:37Z JovalQC 21720 Maħluqa bit-traduzzjoni tal-paġna "[[:fr:Special:Redirect/revision/239860028|Vénétie]]" 332596 wikitext text/x-wiki '''Veneto''' (ippronunzjata / / ˈ venesi / bit en  : / , / ˈvɛːneto/ bil en / / ˈvɛneto / ) huwa reġjun [[Reġjuni tal-Italja|fil]] - Grigal [[Italja|tal - Italja]] . Għandu madwar ħames miljun abitant, u huwa l-ħames l-aktar reġjun popolat fil-pajjiż, fuq territorju ta' 18 391  . Il-belt kapitali tagħha hija [[Venezja]] ( en bit en  Venezja . == Ġeografija == [[Fichier:Forno_di_Zoldo.jpg|daqsminuri| Val di Zoldo, wied fid-Dolomiti.]] 18 391  , il-Veneto huwa t-tmien l-akbar [[Reġjuni tal-Italja|reġjun Taljan]] . Huwa mdawwar lejn il-lvant mir-reġjun ta' Friuli-Venezia Giulia, lejn il-majjistral minn Trentino-Alto Adige, lejn il-punent mil- [[Lombardija]], fin-nofsinhar mill- Emilia-Romagna u lejn il-lvant mill -Baħar Adrijatiku. Fl-iktar parti tat-tramuntana tiegħu, Veneto jmiss [[Awstrija|mal-Awstrija]] . L-iktar punt fit-tramuntana huwa ''Cima Vanscúro'', qrib il-fruntiera Awstrijaka, filwaqt li ''Punta di Goro'', fid- delta tal-Po, huwa l-iktar punt fin-nofsinhar fir-reġjun. === Provinċji === Veneto hija maqsuma f'seba' provinċji Il- provinċja ta' Belluno hija l-akbar fl-erja u l- provinċja ta' Padova, l-aktar popolata. {| class="wikitable centered" ! style="background:#CCCCFF" |Provinċja / Belt Metropolitana ! style="background:#CCCCFF" | L-abitanti tal-kapitali ! style="background:#CCCCFF" | Żona (km²) ! style="background:#CCCCFF" | L-abitanti tal-provinċja ! style="background:#CCCCFF" | Densità ! style="background:#CCCCFF" | Muniċipalitajiet |- | Provinċja ta' Belluno | 36 584 | 3 678 | 213 956 | 58.1 | 69 |- | Provinċja ta' Padova | 213 151 | 2 141 | 925 640 | 431 | 104 |- | Provinċja ta' Rovigo | 52 263 | 1 789 | 247 440 | 138.2 | 50 |- | Provinċja ta' Treviso | 82 213 | 2 477 | 882 473 | 355.6 | 95 |- | Belt Metropolitana ta' Venezja | 270 867 | 2 463 | 857 221 | 347.2 | 44 |- | Provinċja ta' Verona | 265 073 | 3 121 | 912 239 | 291.7 | 98 |- | Provinċja ta' Vicenza | 115 292 | 2 722 | 864 871 | 317 | 121 |} === L-aktar muniċipalitajiet popolati === {| class="wikitable centered" ! style="background:#CCCCFF" |Pos. ! style="background:#CCCCFF" |Commune ! style="background:#CCCCFF" |Habitants<br /><br />(hab.) ! style="background:#CCCCFF" |Superficie<br /><br />(km²) ! style="background:#CCCCFF" |Densité<br /><br />(hab./km²) ! style="background:#CCCCFF" |Altitude<br /><br />(m) ! style="background:#CCCCFF" |Province / Ville métropolitaine |- |'''1°''' |[[Venezja|Venise]] |271 047 |414,57 |653,8 |1 |VE |- |'''2°''' |[[Verona|Vérone]] |265 088 |206,63 |1 282,9 |59 |VR |- |'''3°''' |Padoue |223 903 |92,85 |2 293 |12 |PD |- |'''4°''' |Vicence |115 379 |80,54 |1 432,6 |39 |VI |- |'''5°''' |Trévise |82 205 |55,50 |1 481,2 |15 |TV |- |'''6°''' |Rovigo |52 290 |108,55 |481,7 |6 |RO |- |'''7°''' |Chioggia |50 831 |185,20 |274,5 |2 |VE |- |'''8°''' |Bassano del Grappa |42 982 |46,79 |918,6 |129 |VI |- |'''9°''' |San Donà di Piave |41 015 |78,73 |521,8 |3 |VE |- |'''10°''' |Schio |39 471 |67,04 |588,8 |200 |VI |} == Storja == === Antikità === Matul l-Antikità, Venetia kienet waħda mill-ħdax-il reġjun tal-Italja Rumana ( Regio X Venetia et Histria ) skont id-diviżjoni amministrattiva tal-peniżola ppjanata minn Awgustu fis- sena 7 . === Medju Evu === Wara t-tmiem tal-Imperu Ruman tal-Punent, Venezja waqgħet taħt l-awtorità tal-Imperu Ruman tal-Lvant, qabel ma kisbet l-indipendenza ''de facto'' . === Żminijiet Moderni === Sussegwentement, it-territorju reġjonali kien jappartjeni għal sekli sħaħ lir- Repubblika ta' Venezja . [[Fichier:Palazzo_ducale,_venezia,_tutto.jpg|daqsminuri| Il- Palazz tad-Doge f'Venezja.]] === L-era kontemporanja === Fl-1797, wara kważi elf sena ta' indipendenza, ir-repubblika ġiet maħkuma minn [[Napuljun Bonaparte]] fi tmiem il-kampanja Taljana u ċeduta lill-Awstrija bit-Trattat ta' Campo Formio. Wara t-telfa Awstrijaka f'Austerlitz u t-Trattat ta' Pressburg, il-Venezia saret parti mir-Renju Napoleoniku tal-Italja (1805). Ingħatat lura lill-Imperu Awstrijak fl-1815. Bħala konsegwenza tat-Tielet Gwerra tal-Indipendenza Taljana, grazzi għar-rebħa tal-alleati Prussjani kontra l-[[Awstrija]] (Battalja ta' Sadowa, 1866), il-Venezia (flimkien mal-Friuli) ġiet ċeduta mill-Awstrija lill-Imperatur [[Napuljun III]], li min-naħa tiegħu rritornaha lill-[[Italja]]. Veneto kien ix-xena ta’ diversi battalji matul l-Ewwel Gwerra Dinjija. Il-Battalja ta’ Vittorio Veneto ssiġillat ir-rebħa Taljana kontra l-[[Awstrija]]-[[Ungerija]]. L-armistizju ġie ffirmat f’Villa Giusti, ħdejn Padova. Il-parti tal-lvant tagħha ġiet separata fl-1945 bil-ħolqien ta’ reġjun ġdid, Friuli-Venezia Giulia, biex jipprovdi hinterland għall-belt ta’ Trieste wara l-annessjoni tal-Istria mill-Jugoslavja ta’ Tito. == Popolazzjoni == Sal-bidu tas-snin sebgħin, Veneto, reġjun fqir u agrarju, kien art ta' emigrazzjoni tal-massa. Bejn l-1870 u l-1970, aktar minn 3 miljun Venezjan telqu minn art twelidhom fit-tfittxija ta’ kwalità ta’ ħajja aħjar, u emigraw l-aktar lejn l-Amerika t’Isfel u, wara t-Tieni Gwerra Dinjija, ukoll lejn l-aktar pajjiżi żviluppati tal-Ewropa. Ħafna minnhom emigraw lejn reġjuni oħra tal-Italja ( il-Marsas Pontine, iċ-ċentri industrijali tal-majjistral, [[Milan]], [[Turin]] u [[Ġenova|Genova]] ). Mis-snin sebgħin 'il quddiem, grazzi għall-industrijalizzazzjoni massiċċa, il-Veneto ġiet trasformata f'art ta' immigrazzjoni, inizjalment min- Nofsinhar tal-Italja, u mid-disgħinijiet 'l hawn speċjalment minn barra l-pajjiż. Fl-2018 aktar minn 10 % tal-popolazzjoni reġjonali hija barranija. Minbarra t-Taljan, il-maġġoranza tal-popolazzjoni titkellem il-Venezjan . Hemm minoranzi lingwistiċi Ladini fil-provinċja ta' Belluno u minoranzi Friulani fiż-żona ta' Portogruaro . Ir-reġjun ma jgawdix minn status speċjali ta' awtonomija, għall-kuntrarju tal-ġirien tiegħu Trentino-Alto Adige u Friuli-Venezia Giulia . Huwa għalhekk li ħafna muniċipalitajiet li jmissu ma' dawn it-territorji organizzaw referenda bil-għan li jingħaqdu mar-reġjuni awtonomi bi status speċjali, li għandhom reġim fiskali privileġġjat. == Il-politika u l-amministrazzjoni == === Xejriet politiċi === Reġjun tradizzjonalment konservattiv u pjuttost reliġjuż, Veneto kien għal madwar erbgħin sena bastion tad- Demokrazija Kristjana . Minn mindu spiċċa, ir-reġjun kien immexxi minn koalizzjonijiet taċ-ċentru-lemin . Il-president attwali tar-reġjun huwa Alberto Stefani, fil-poter mill-2025. Fil-livell muniċipali, madankollu, xi wħud mill-bliet ewlenin tagħha huma mmexxija minn koalizzjonijiet taċ-ċentru-xellug ( Padova, Belluno, Bassano del Grappa, Feltre ). Minħabba l-passat ta' Venezja, it-tendenzi awtonomisti huma evidenti ħafna. Il- Lega tat-Tramuntana - il-Lega Veneta ( ''Lega Nord-Liga Veneta'' ) hija popolari ħafna. Partiti żgħar oħra bħal- ''Lega tar-Repubblika tal-Veneto'' ( Liga Veneta Repubblica ), il-Proġett tal-Grigal ( ''Progetto Nordest'' ) u l-Indipendenza Veneta ( ''Indipendenza Veneta'' ) huma bbażati fil-Veneto, u għalihom jitolbu awtonomija, jew saħansitra indipendenza. === Istituzzjonijiet === ==== Kunsill Reġjonali ==== Il- [[Conseil régional de Vénétie|Kunsill Reġjonali tal-Veneto]] huwa l-korp rappreżentattiv tal-popolazzjoni. Jikkonsisti minn wieħed u ħamsin membru eletti għal ħames snin. ==== Ġunta reġjonali ==== Il-ġunta tikkostitwixxi l-fergħa eżekuttiva tar-reġjun. Huwa mmexxi mill-president u għandu ħdax-il membru ieħor. == Ekonomija == Illum il-Veneto huwa wieħed mill-aktar reġjuni sinjuri fl-Italja, wara li ttrasforma ruħu minn reġjun agrarju għal reġjun industrijali. Madankollu, l-agrikoltura għandha rwol importanti fl-ekonomija reġjonali. Veneto hija reġjun importanti tal-inbid : Soave, Valpolicella, Amarone della Valpolicella u Prosecco huma l-inbejjed l-aktar magħrufa. L-industrija tar-reġjun hija kkaratterizzata minn intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju. Il-belt metropolitana ta’ Venezja fiha raffineriji taż-żejt, tarzni tal-baħar, u impjanti kimiċi (Marghera). Noale, fl-istess provinċja, hija d-dar tal-manifattur tal-muturi Aprilia. Treviso hija d-dar tal-manifattur tal-apparat żgħir De'Longhi. Porto Tolle (provinċja ta’ Rovigo) tiftaħar bl-akbar impjant tal-enerġija termoelettrika tal-Italja. L-industrija tat-tessuti u l-moda hija b’saħħitha ħafna fir-reġjun: Marzotto, Benetton, Geox, Lotto, Diesel, u Calzedonia kollha għandhom il-kwartieri ġenerali tagħhom hawn. Luxottica, l-akbar manifattur tal-nuċċalijiet fid-dinja, għandha l-kwartieri ġenerali tagħha f’Agordo, fil-provinċja ta’ Belluno. It-turiżmu huwa riżorsa fundamentali għall-ekonomija tal-Veneto, li hija r-reġjun turistiku ewlieni fl-Italja, b'60 miljun wasla fl-2007. Venezja u kapitali provinċjali oħra, kif ukoll bliet iżgħar, Cortina d'Ampezzo u resorts oħra tal-isports tax-xitwa u tas-sajf fid- [[Dolomiti]], il-belt spa ta' Abano Terme, Peschiera u Malcesine fuq ix-xtut tal-Lag ta' Garda, il-bajjiet Adrijatiċi ta' Rosolina Mare, Sottomarina, Lido di Venezia, Lido di Jesolo, Eraclea Mare, Caorle u Bibione, u l-vilel ta' [[Andrea Palladio|Palladio]] jattiraw miljuni ta' viżitaturi. Meta mqabbel mal-prodott domestiku gross per capita tal-Unjoni Ewropea, il-Veneto jaqbeż il-medja b'21.5 % (Veneżja 121.5, UE : 23 500 ), b' 28 700. F'termini ta' prodott reġjonali gross, Veneto huwa t-tielet l-akbar reġjun Taljan, wara [[Lombardija|l-Lombardija]] u [[Lazjo|l-Lazio]], b'135 biljun ewro. Ir-rata tal-qgħad hija ta' 4.2 %. == Monumenti == <gallery caption="[[Venezja]] Sit ta' Wirt Dinji tal- [[UNESCO]]"> Fichier:Venise_Aero_Pont_de_la_Liberté.jpg|alt=Pont de la Liberté.| Pont tal-Libertà. Fichier:Ca'_d'Oro_facciata.jpg| Ca' d'Oro. Fichier:Chiesa_del_Redentore_(Venice).jpg|alt=Chiesa del Redentore.| Knisja tar-Redentur. </gallery><gallery caption="[[Verona]] il-belt ta’ Romeo u Juliet"> Fichier:Verona_1.jpg Fichier:Arche_scaligere_(Verona).jpg|alt=Arche scaligere.| Arkata ta' Scaliger. Fichier:Piazza_delle_Erbe_(Verona).jpg|alt=Piazza delle Erbe.| Pjazza tal-Erbe. </gallery><gallery caption="Bliet oħra"> Fichier:Padua_1.jpg|alt=Padoue : la ville de saint Antoine de Padoue, avec un jardin botanique patrimoine mondial de l'UNESCO.| Padova Il-belt ta’ [[Sant'Antnin ta' Padova|Sant’Antnin ta’ Padova]], bil -ġnien botaniku tagħha li huwa Sit ta’ Wirt Dinji [[UNESCO|tal-UNESCO]] . Il-belt u l-affreski medjevali tagħha ġew elenkati bħala Sit ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2021. Fichier:Vicenza_2.jpg|alt=Vicence, connue par les constructions de Palladio. Elle aussi est un bien patrimoine UNESCO.| Vicenza, magħrufa għall-bini ta' Palladio. Hija wkoll Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Fichier:Belluno-Schiara.jpg|alt=Belluno, chef-lieu sur les montagnes, c'est la porte d'entrée des dolomites.| Belluno, il-belt kapitali fil-muntanji, hija l-bieb għad-Dolomiti. Fichier:Piazza_dei_Signori_e_Palazzo_dei_Trecento.jpg|alt=Trévise, ville médiévale et lieu de naissance du Tiramisu.| Treviso, belt medjevali u l-post fejn twieled it-Tiramisu. </gallery> == Noti u referenzi == [[Kategorija:Artikli tal-Wikipedija b'informazzjoni għall-kontroll tal-awtorità]] [[Kategorija:Pages with unreviewed translations]] 0jli9ii0lxhpj379n88aemwgoofs9oy 332598 332596 2026-09-30T19:47:55Z JovalQC 21720 Infobox create 332598 wikitext text/x-wiki {{Infobox|title=Veneto|titlestyle=background: #ccffcc|headerstyle=background: #ccffcc|image1=[[File:Flag of Veneto.svg|135px|left]] [[File:Coat of Arms of Veneto.png|85px|right]]|header1=Amministrazzjoni|data2={{Flagicon|ITA}} [[Italja]]|label2=Pajjiż|label3=Kapital|data3=[[Venezja]]|data4=560|label4=Muniċipalitajiet|label5=President|data5=[[Alberto Stefani]]|header6=Demografija|data7=4,853,909 abitant (2025)|label7=Popolazzjoni|label8=Densità|data8=264 abitant/km2|header9=Ġeografija|label10=Żona|data10=1,839,900 ettaru = 18,399 km2|header11=Mappa|header12=[[File:Veneto in Italy.svg|300px]]|label13=Websajt|data13=https://www.regione.veneto.it}} '''Veneto''' (ippronunzjata / / ˈ venesi / bit en  : / , / ˈvɛːneto/ bil en / / ˈvɛneto / ) huwa reġjun [[Reġjuni tal-Italja|fil]] - Grigal [[Italja|tal - Italja]] . Għandu madwar ħames miljun abitant, u huwa l-ħames l-aktar reġjun popolat fil-pajjiż, fuq territorju ta' 18 391  . Il-belt kapitali tagħha hija [[Venezja]] ( en bit en  Venezja . == Ġeografija == [[Fichier:Forno_di_Zoldo.jpg|daqsminuri| Val di Zoldo, wied fid-Dolomiti.]] 18 391  , il-Veneto huwa t-tmien l-akbar [[Reġjuni tal-Italja|reġjun Taljan]] . Huwa mdawwar lejn il-lvant mir-reġjun ta' Friuli-Venezia Giulia, lejn il-majjistral minn Trentino-Alto Adige, lejn il-punent mil- [[Lombardija]], fin-nofsinhar mill- Emilia-Romagna u lejn il-lvant mill -Baħar Adrijatiku. Fl-iktar parti tat-tramuntana tiegħu, Veneto jmiss [[Awstrija|mal-Awstrija]] . L-iktar punt fit-tramuntana huwa ''Cima Vanscúro'', qrib il-fruntiera Awstrijaka, filwaqt li ''Punta di Goro'', fid- delta tal-Po, huwa l-iktar punt fin-nofsinhar fir-reġjun. === Provinċji === Veneto hija maqsuma f'seba' provinċji Il- provinċja ta' Belluno hija l-akbar fl-erja u l- provinċja ta' Padova, l-aktar popolata. {| class="wikitable centered" ! style="background:#CCCCFF" |Provinċja / Belt Metropolitana ! style="background:#CCCCFF" | L-abitanti tal-kapitali ! style="background:#CCCCFF" | Żona (km²) ! style="background:#CCCCFF" | L-abitanti tal-provinċja ! style="background:#CCCCFF" | Densità ! style="background:#CCCCFF" | Muniċipalitajiet |- | Provinċja ta' Belluno | 36 584 | 3 678 | 213 956 | 58.1 | 69 |- | Provinċja ta' Padova | 213 151 | 2 141 | 925 640 | 431 | 104 |- | Provinċja ta' Rovigo | 52 263 | 1 789 | 247 440 | 138.2 | 50 |- | Provinċja ta' Treviso | 82 213 | 2 477 | 882 473 | 355.6 | 95 |- | Belt Metropolitana ta' Venezja | 270 867 | 2 463 | 857 221 | 347.2 | 44 |- | Provinċja ta' Verona | 265 073 | 3 121 | 912 239 | 291.7 | 98 |- | Provinċja ta' Vicenza | 115 292 | 2 722 | 864 871 | 317 | 121 |} === L-aktar muniċipalitajiet popolati === {| class="wikitable centered" ! style="background:#CCCCFF" |Pos. ! style="background:#CCCCFF" |Commune ! style="background:#CCCCFF" |Habitants<br /><br />(hab.) ! style="background:#CCCCFF" |Superficie<br /><br />(km²) ! style="background:#CCCCFF" |Densité<br /><br />(hab./km²) ! style="background:#CCCCFF" |Altitude<br /><br />(m) ! style="background:#CCCCFF" |Province / Ville métropolitaine |- |'''1°''' |[[Venezja|Venise]] |271 047 |414,57 |653,8 |1 |VE |- |'''2°''' |[[Verona|Vérone]] |265 088 |206,63 |1 282,9 |59 |VR |- |'''3°''' |Padoue |223 903 |92,85 |2 293 |12 |PD |- |'''4°''' |Vicence |115 379 |80,54 |1 432,6 |39 |VI |- |'''5°''' |Trévise |82 205 |55,50 |1 481,2 |15 |TV |- |'''6°''' |Rovigo |52 290 |108,55 |481,7 |6 |RO |- |'''7°''' |Chioggia |50 831 |185,20 |274,5 |2 |VE |- |'''8°''' |Bassano del Grappa |42 982 |46,79 |918,6 |129 |VI |- |'''9°''' |San Donà di Piave |41 015 |78,73 |521,8 |3 |VE |- |'''10°''' |Schio |39 471 |67,04 |588,8 |200 |VI |} == Storja == === Antikità === Matul l-Antikità, Venetia kienet waħda mill-ħdax-il reġjun tal-Italja Rumana ( Regio X Venetia et Histria ) skont id-diviżjoni amministrattiva tal-peniżola ppjanata minn Awgustu fis- sena 7 . === Medju Evu === Wara t-tmiem tal-Imperu Ruman tal-Punent, Venezja waqgħet taħt l-awtorità tal-Imperu Ruman tal-Lvant, qabel ma kisbet l-indipendenza ''de facto'' . === Żminijiet Moderni === Sussegwentement, it-territorju reġjonali kien jappartjeni għal sekli sħaħ lir- Repubblika ta' Venezja . [[Fichier:Palazzo_ducale,_venezia,_tutto.jpg|daqsminuri| Il- Palazz tad-Doge f'Venezja.]] === L-era kontemporanja === Fl-1797, wara kważi elf sena ta' indipendenza, ir-repubblika ġiet maħkuma minn [[Napuljun Bonaparte]] fi tmiem il-kampanja Taljana u ċeduta lill-Awstrija bit-Trattat ta' Campo Formio. Wara t-telfa Awstrijaka f'Austerlitz u t-Trattat ta' Pressburg, il-Venezia saret parti mir-Renju Napoleoniku tal-Italja (1805). Ingħatat lura lill-Imperu Awstrijak fl-1815. Bħala konsegwenza tat-Tielet Gwerra tal-Indipendenza Taljana, grazzi għar-rebħa tal-alleati Prussjani kontra l-[[Awstrija]] (Battalja ta' Sadowa, 1866), il-Venezia (flimkien mal-Friuli) ġiet ċeduta mill-Awstrija lill-Imperatur [[Napuljun III]], li min-naħa tiegħu rritornaha lill-[[Italja]]. Veneto kien ix-xena ta’ diversi battalji matul l-Ewwel Gwerra Dinjija. Il-Battalja ta’ Vittorio Veneto ssiġillat ir-rebħa Taljana kontra l-[[Awstrija]]-[[Ungerija]]. L-armistizju ġie ffirmat f’Villa Giusti, ħdejn Padova. Il-parti tal-lvant tagħha ġiet separata fl-1945 bil-ħolqien ta’ reġjun ġdid, Friuli-Venezia Giulia, biex jipprovdi hinterland għall-belt ta’ Trieste wara l-annessjoni tal-Istria mill-Jugoslavja ta’ Tito. == Popolazzjoni == Sal-bidu tas-snin sebgħin, Veneto, reġjun fqir u agrarju, kien art ta' emigrazzjoni tal-massa. Bejn l-1870 u l-1970, aktar minn 3 miljun Venezjan telqu minn art twelidhom fit-tfittxija ta’ kwalità ta’ ħajja aħjar, u emigraw l-aktar lejn l-Amerika t’Isfel u, wara t-Tieni Gwerra Dinjija, ukoll lejn l-aktar pajjiżi żviluppati tal-Ewropa. Ħafna minnhom emigraw lejn reġjuni oħra tal-Italja ( il-Marsas Pontine, iċ-ċentri industrijali tal-majjistral, [[Milan]], [[Turin]] u [[Ġenova|Genova]] ). Mis-snin sebgħin 'il quddiem, grazzi għall-industrijalizzazzjoni massiċċa, il-Veneto ġiet trasformata f'art ta' immigrazzjoni, inizjalment min- Nofsinhar tal-Italja, u mid-disgħinijiet 'l hawn speċjalment minn barra l-pajjiż. Fl-2018 aktar minn 10 % tal-popolazzjoni reġjonali hija barranija. Minbarra t-Taljan, il-maġġoranza tal-popolazzjoni titkellem il-Venezjan . Hemm minoranzi lingwistiċi Ladini fil-provinċja ta' Belluno u minoranzi Friulani fiż-żona ta' Portogruaro . Ir-reġjun ma jgawdix minn status speċjali ta' awtonomija, għall-kuntrarju tal-ġirien tiegħu Trentino-Alto Adige u Friuli-Venezia Giulia . Huwa għalhekk li ħafna muniċipalitajiet li jmissu ma' dawn it-territorji organizzaw referenda bil-għan li jingħaqdu mar-reġjuni awtonomi bi status speċjali, li għandhom reġim fiskali privileġġjat. == Il-politika u l-amministrazzjoni == === Xejriet politiċi === Reġjun tradizzjonalment konservattiv u pjuttost reliġjuż, Veneto kien għal madwar erbgħin sena bastion tad- Demokrazija Kristjana . Minn mindu spiċċa, ir-reġjun kien immexxi minn koalizzjonijiet taċ-ċentru-lemin . Il-president attwali tar-reġjun huwa Alberto Stefani, fil-poter mill-2025. Fil-livell muniċipali, madankollu, xi wħud mill-bliet ewlenin tagħha huma mmexxija minn koalizzjonijiet taċ-ċentru-xellug ( Padova, Belluno, Bassano del Grappa, Feltre ). Minħabba l-passat ta' Venezja, it-tendenzi awtonomisti huma evidenti ħafna. Il- Lega tat-Tramuntana - il-Lega Veneta ( ''Lega Nord-Liga Veneta'' ) hija popolari ħafna. Partiti żgħar oħra bħal- ''Lega tar-Repubblika tal-Veneto'' ( Liga Veneta Repubblica ), il-Proġett tal-Grigal ( ''Progetto Nordest'' ) u l-Indipendenza Veneta ( ''Indipendenza Veneta'' ) huma bbażati fil-Veneto, u għalihom jitolbu awtonomija, jew saħansitra indipendenza. === Istituzzjonijiet === ==== Kunsill Reġjonali ==== Il- [[Conseil régional de Vénétie|Kunsill Reġjonali tal-Veneto]] huwa l-korp rappreżentattiv tal-popolazzjoni. Jikkonsisti minn wieħed u ħamsin membru eletti għal ħames snin. ==== Ġunta reġjonali ==== Il-ġunta tikkostitwixxi l-fergħa eżekuttiva tar-reġjun. Huwa mmexxi mill-president u għandu ħdax-il membru ieħor. == Ekonomija == Illum il-Veneto huwa wieħed mill-aktar reġjuni sinjuri fl-Italja, wara li ttrasforma ruħu minn reġjun agrarju għal reġjun industrijali. Madankollu, l-agrikoltura għandha rwol importanti fl-ekonomija reġjonali. Veneto hija reġjun importanti tal-inbid : Soave, Valpolicella, Amarone della Valpolicella u Prosecco huma l-inbejjed l-aktar magħrufa. L-industrija tar-reġjun hija kkaratterizzata minn intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju. Il-belt metropolitana ta’ Venezja fiha raffineriji taż-żejt, tarzni tal-baħar, u impjanti kimiċi (Marghera). Noale, fl-istess provinċja, hija d-dar tal-manifattur tal-muturi Aprilia. Treviso hija d-dar tal-manifattur tal-apparat żgħir De'Longhi. Porto Tolle (provinċja ta’ Rovigo) tiftaħar bl-akbar impjant tal-enerġija termoelettrika tal-Italja. L-industrija tat-tessuti u l-moda hija b’saħħitha ħafna fir-reġjun: Marzotto, Benetton, Geox, Lotto, Diesel, u Calzedonia kollha għandhom il-kwartieri ġenerali tagħhom hawn. Luxottica, l-akbar manifattur tal-nuċċalijiet fid-dinja, għandha l-kwartieri ġenerali tagħha f’Agordo, fil-provinċja ta’ Belluno. It-turiżmu huwa riżorsa fundamentali għall-ekonomija tal-Veneto, li hija r-reġjun turistiku ewlieni fl-Italja, b'60 miljun wasla fl-2007. Venezja u kapitali provinċjali oħra, kif ukoll bliet iżgħar, Cortina d'Ampezzo u resorts oħra tal-isports tax-xitwa u tas-sajf fid- [[Dolomiti]], il-belt spa ta' Abano Terme, Peschiera u Malcesine fuq ix-xtut tal-Lag ta' Garda, il-bajjiet Adrijatiċi ta' Rosolina Mare, Sottomarina, Lido di Venezia, Lido di Jesolo, Eraclea Mare, Caorle u Bibione, u l-vilel ta' [[Andrea Palladio|Palladio]] jattiraw miljuni ta' viżitaturi. Meta mqabbel mal-prodott domestiku gross per capita tal-Unjoni Ewropea, il-Veneto jaqbeż il-medja b'21.5 % (Veneżja 121.5, UE : 23 500 ), b' 28 700. F'termini ta' prodott reġjonali gross, Veneto huwa t-tielet l-akbar reġjun Taljan, wara [[Lombardija|l-Lombardija]] u [[Lazjo|l-Lazio]], b'135 biljun ewro. Ir-rata tal-qgħad hija ta' 4.2 %. == Monumenti == <gallery caption="[[Venezja]] Sit ta' Wirt Dinji tal- [[UNESCO]]"> Fichier:Venise_Aero_Pont_de_la_Liberté.jpg|alt=Pont de la Liberté.| Pont tal-Libertà. Fichier:Ca'_d'Oro_facciata.jpg| Ca' d'Oro. Fichier:Chiesa_del_Redentore_(Venice).jpg|alt=Chiesa del Redentore.| Knisja tar-Redentur. </gallery><gallery caption="[[Verona]] il-belt ta’ Romeo u Juliet"> Fichier:Verona_1.jpg Fichier:Arche_scaligere_(Verona).jpg|alt=Arche scaligere.| Arkata ta' Scaliger. Fichier:Piazza_delle_Erbe_(Verona).jpg|alt=Piazza delle Erbe.| Pjazza tal-Erbe. </gallery><gallery caption="Bliet oħra"> Fichier:Padua_1.jpg|alt=Padoue : la ville de saint Antoine de Padoue, avec un jardin botanique patrimoine mondial de l'UNESCO.| Padova Il-belt ta’ [[Sant'Antnin ta' Padova|Sant’Antnin ta’ Padova]], bil -ġnien botaniku tagħha li huwa Sit ta’ Wirt Dinji [[UNESCO|tal-UNESCO]] . Il-belt u l-affreski medjevali tagħha ġew elenkati bħala Sit ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2021. Fichier:Vicenza_2.jpg|alt=Vicence, connue par les constructions de Palladio. Elle aussi est un bien patrimoine UNESCO.| Vicenza, magħrufa għall-bini ta' Palladio. Hija wkoll Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Fichier:Belluno-Schiara.jpg|alt=Belluno, chef-lieu sur les montagnes, c'est la porte d'entrée des dolomites.| Belluno, il-belt kapitali fil-muntanji, hija l-bieb għad-Dolomiti. Fichier:Piazza_dei_Signori_e_Palazzo_dei_Trecento.jpg|alt=Trévise, ville médiévale et lieu de naissance du Tiramisu.| Treviso, belt medjevali u l-post fejn twieled it-Tiramisu. </gallery> == Noti u referenzi == [[Kategorija:Artikli tal-Wikipedija b'informazzjoni għall-kontroll tal-awtorità]] [[Kategorija:Pages with unreviewed translations]] tf8vyf75681n8niott0xyqzc1an31oa 332600 332598 2026-09-30T19:52:56Z JovalQC 21720 332600 wikitext text/x-wiki {{Infobox|title=Veneto|titlestyle=background: #ccffcc|headerstyle=background: #ccffcc|image1=[[File:Flag of Veneto.svg|135px|left]] [[File:Coat of Arms of Veneto.png|85px|right]]|header1=Amministrazzjoni|data2={{Flagicon|ITA}} [[Italja]]|label2=Pajjiż|label3=Kapital|data3=[[Venezja]]|data4=560|label4=Muniċipalitajiet|label5=President|data5=[[Alberto Stefani]]|header6=Demografija|data7=4,853,909 abitant (2025)|label7=Popolazzjoni|label8=Densità|data8=264 abitant/km2|header9=Ġeografija|label10=Żona|data10=1,839,900 ettaru = 18,399 km2|header11=Mappa|header12=[[File:Veneto in Italy.svg|300px]]|label13=Websajt|data13=https://www.regione.veneto.it}} '''Veneto''' (ippronunzjata / / ˈ venesi / bit en  : / , / ˈvɛːneto/ bil en / / ˈvɛneto / ) huwa reġjun [[Reġjuni tal-Italja|fil]] - Grigal [[Italja|tal - Italja]] . Għandu madwar ħames miljun abitant, u huwa l-ħames l-aktar reġjun popolat fil-pajjiż, fuq territorju ta' 18 391  . Il-belt kapitali tagħha hija [[Venezja]] ( en bit en  Venezja . == Ġeografija == [[Fichier:Forno_di_Zoldo.jpg|daqsminuri| Val di Zoldo, wied fid-Dolomiti.]] 18 391  , il-Veneto huwa t-tmien l-akbar [[Reġjuni tal-Italja|reġjun Taljan]] . Huwa mdawwar lejn il-lvant mir-reġjun ta' Friuli-Venezia Giulia, lejn il-majjistral minn Trentino-Alto Adige, lejn il-punent mil- [[Lombardija]], fin-nofsinhar mill- Emilia-Romagna u lejn il-lvant mill -Baħar Adrijatiku. Fl-iktar parti tat-tramuntana tiegħu, Veneto jmiss [[Awstrija|mal-Awstrija]] . L-iktar punt fit-tramuntana huwa ''Cima Vanscúro'', qrib il-fruntiera Awstrijaka, filwaqt li ''Punta di Goro'', fid- delta tal-Po, huwa l-iktar punt fin-nofsinhar fir-reġjun. === Provinċji === Veneto hija maqsuma f'seba' provinċji Il- provinċja ta' Belluno hija l-akbar fl-erja u l- provinċja ta' Padova, l-aktar popolata. {| class="wikitable centered" ! style="background:#CCCCFF" |Provinċja / Belt Metropolitana ! style="background:#CCCCFF" | L-abitanti tal-kapitali ! style="background:#CCCCFF" | Żona (km²) ! style="background:#CCCCFF" | L-abitanti tal-provinċja ! style="background:#CCCCFF" | Densità ! style="background:#CCCCFF" | Muniċipalitajiet |- | Provinċja ta' Belluno | 36 584 | 3 678 | 213 956 | 58.1 | 69 |- | Provinċja ta' Padova | 213 151 | 2 141 | 925 640 | 431 | 104 |- | Provinċja ta' Rovigo | 52 263 | 1 789 | 247 440 | 138.2 | 50 |- | Provinċja ta' Treviso | 82 213 | 2 477 | 882 473 | 355.6 | 95 |- | Belt Metropolitana ta' Venezja | 270 867 | 2 463 | 857 221 | 347.2 | 44 |- | Provinċja ta' Verona | 265 073 | 3 121 | 912 239 | 291.7 | 98 |- | Provinċja ta' Vicenza | 115 292 | 2 722 | 864 871 | 317 | 121 |} === L-aktar muniċipalitajiet popolati === {| class="wikitable centered" ! style="background:#CCCCFF" |Pożizzjoni ! style="background:#CCCCFF" |Muniċipalitajiet ! style="background:#CCCCFF" |Popolazzjoni ! style="background:#CCCCFF" |Żona<br /><br />(km²) ! style="background:#CCCCFF" |Densità<br /><br />(hab./km²) ! style="background:#CCCCFF" |Altitudni<br /><br />(m) ! style="background:#CCCCFF" |Provinċja / Belt Metropolitana |- |'''1°''' |[[Venezja]] |271,047 |414,57 |653,8 |1 |VE |- |'''2°''' |[[Verona]] |265,088 |206,63 |1 282,9 |59 |VR |- |'''3°''' |[[Padova]] |223,903 |92,85 |2 293 |12 |PD |- |'''4°''' |[[Viċenza]] |115,379 |80,54 |1 432,6 |39 |VI |- |'''5°''' |[[Treviso]] |82,205 |55,50 |1 481,2 |15 |TV |- |'''6°''' |Rovigo |52,290 |108,55 |481,7 |6 |RO |- |'''7°''' |Chioggia |50,831 |185,20 |274,5 |2 |VE |- |'''8°''' |Bassano del Grappa |42,982 |46,79 |918,6 |129 |VI |- |'''9°''' |San Donà di Piave |41,015 |78,73 |521,8 |3 |VE |- |'''10°''' |Schio |39,471 |67,04 |588,8 |200 |VI |} == Storja == === Antikità === Matul l-Antikità, Venetia kienet waħda mill-ħdax-il reġjun tal-Italja Rumana ( Regio X Venetia et Histria ) skont id-diviżjoni amministrattiva tal-peniżola ppjanata minn Awgustu fis- sena 7 . === Medju Evu === Wara t-tmiem tal-Imperu Ruman tal-Punent, Venezja waqgħet taħt l-awtorità tal-Imperu Ruman tal-Lvant, qabel ma kisbet l-indipendenza ''de facto'' . === Żminijiet Moderni === Sussegwentement, it-territorju reġjonali kien jappartjeni għal sekli sħaħ lir- Repubblika ta' Venezja . [[Fichier:Palazzo_ducale,_venezia,_tutto.jpg|daqsminuri| Il- Palazz tad-Doge f'Venezja.]] === L-era kontemporanja === Fl-1797, wara kważi elf sena ta' indipendenza, ir-repubblika ġiet maħkuma minn [[Napuljun Bonaparte]] fi tmiem il-kampanja Taljana u ċeduta lill-Awstrija bit-Trattat ta' Campo Formio. Wara t-telfa Awstrijaka f'Austerlitz u t-Trattat ta' Pressburg, il-Venezia saret parti mir-Renju Napoleoniku tal-Italja (1805). Ingħatat lura lill-Imperu Awstrijak fl-1815. Bħala konsegwenza tat-Tielet Gwerra tal-Indipendenza Taljana, grazzi għar-rebħa tal-alleati Prussjani kontra l-[[Awstrija]] (Battalja ta' Sadowa, 1866), il-Venezia (flimkien mal-Friuli) ġiet ċeduta mill-Awstrija lill-Imperatur [[Napuljun III]], li min-naħa tiegħu rritornaha lill-[[Italja]]. Veneto kien ix-xena ta’ diversi battalji matul l-Ewwel Gwerra Dinjija. Il-Battalja ta’ Vittorio Veneto ssiġillat ir-rebħa Taljana kontra l-[[Awstrija]]-[[Ungerija]]. L-armistizju ġie ffirmat f’Villa Giusti, ħdejn Padova. Il-parti tal-lvant tagħha ġiet separata fl-1945 bil-ħolqien ta’ reġjun ġdid, Friuli-Venezia Giulia, biex jipprovdi hinterland għall-belt ta’ Trieste wara l-annessjoni tal-Istria mill-Jugoslavja ta’ Tito. == Popolazzjoni == Sal-bidu tas-snin sebgħin, Veneto, reġjun fqir u agrarju, kien art ta' emigrazzjoni tal-massa. Bejn l-1870 u l-1970, aktar minn 3 miljun Venezjan telqu minn art twelidhom fit-tfittxija ta’ kwalità ta’ ħajja aħjar, u emigraw l-aktar lejn l-Amerika t’Isfel u, wara t-Tieni Gwerra Dinjija, ukoll lejn l-aktar pajjiżi żviluppati tal-Ewropa. Ħafna minnhom emigraw lejn reġjuni oħra tal-Italja ( il-Marsas Pontine, iċ-ċentri industrijali tal-majjistral, [[Milan]], [[Turin]] u [[Ġenova|Genova]] ). Mis-snin sebgħin 'il quddiem, grazzi għall-industrijalizzazzjoni massiċċa, il-Veneto ġiet trasformata f'art ta' immigrazzjoni, inizjalment min- Nofsinhar tal-Italja, u mid-disgħinijiet 'l hawn speċjalment minn barra l-pajjiż. Fl-2018 aktar minn 10 % tal-popolazzjoni reġjonali hija barranija. Minbarra t-Taljan, il-maġġoranza tal-popolazzjoni titkellem il-Venezjan . Hemm minoranzi lingwistiċi Ladini fil-provinċja ta' Belluno u minoranzi Friulani fiż-żona ta' Portogruaro . Ir-reġjun ma jgawdix minn status speċjali ta' awtonomija, għall-kuntrarju tal-ġirien tiegħu Trentino-Alto Adige u Friuli-Venezia Giulia . Huwa għalhekk li ħafna muniċipalitajiet li jmissu ma' dawn it-territorji organizzaw referenda bil-għan li jingħaqdu mar-reġjuni awtonomi bi status speċjali, li għandhom reġim fiskali privileġġjat. == Il-politika u l-amministrazzjoni == === Xejriet politiċi === Reġjun tradizzjonalment konservattiv u pjuttost reliġjuż, Veneto kien għal madwar erbgħin sena bastion tad- Demokrazija Kristjana . Minn mindu spiċċa, ir-reġjun kien immexxi minn koalizzjonijiet taċ-ċentru-lemin . Il-president attwali tar-reġjun huwa Alberto Stefani, fil-poter mill-2025. Fil-livell muniċipali, madankollu, xi wħud mill-bliet ewlenin tagħha huma mmexxija minn koalizzjonijiet taċ-ċentru-xellug ( Padova, Belluno, Bassano del Grappa, Feltre ). Minħabba l-passat ta' Venezja, it-tendenzi awtonomisti huma evidenti ħafna. Il- Lega tat-Tramuntana - il-Lega Veneta ( ''Lega Nord-Liga Veneta'' ) hija popolari ħafna. Partiti żgħar oħra bħal- ''Lega tar-Repubblika tal-Veneto'' ( Liga Veneta Repubblica ), il-Proġett tal-Grigal ( ''Progetto Nordest'' ) u l-Indipendenza Veneta ( ''Indipendenza Veneta'' ) huma bbażati fil-Veneto, u għalihom jitolbu awtonomija, jew saħansitra indipendenza. === Istituzzjonijiet === ==== Kunsill Reġjonali ==== Il- [[Conseil régional de Vénétie|Kunsill Reġjonali tal-Veneto]] huwa l-korp rappreżentattiv tal-popolazzjoni. Jikkonsisti minn wieħed u ħamsin membru eletti għal ħames snin. ==== Ġunta reġjonali ==== Il-ġunta tikkostitwixxi l-fergħa eżekuttiva tar-reġjun. Huwa mmexxi mill-president u għandu ħdax-il membru ieħor. == Ekonomija == Illum il-Veneto huwa wieħed mill-aktar reġjuni sinjuri fl-Italja, wara li ttrasforma ruħu minn reġjun agrarju għal reġjun industrijali. Madankollu, l-agrikoltura għandha rwol importanti fl-ekonomija reġjonali. Veneto hija reġjun importanti tal-inbid : Soave, Valpolicella, Amarone della Valpolicella u Prosecco huma l-inbejjed l-aktar magħrufa. L-industrija tar-reġjun hija kkaratterizzata minn intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju. Il-belt metropolitana ta’ Venezja fiha raffineriji taż-żejt, tarzni tal-baħar, u impjanti kimiċi (Marghera). Noale, fl-istess provinċja, hija d-dar tal-manifattur tal-muturi Aprilia. Treviso hija d-dar tal-manifattur tal-apparat żgħir De'Longhi. Porto Tolle (provinċja ta’ Rovigo) tiftaħar bl-akbar impjant tal-enerġija termoelettrika tal-Italja. L-industrija tat-tessuti u l-moda hija b’saħħitha ħafna fir-reġjun: Marzotto, Benetton, Geox, Lotto, Diesel, u Calzedonia kollha għandhom il-kwartieri ġenerali tagħhom hawn. Luxottica, l-akbar manifattur tal-nuċċalijiet fid-dinja, għandha l-kwartieri ġenerali tagħha f’Agordo, fil-provinċja ta’ Belluno. It-turiżmu huwa riżorsa fundamentali għall-ekonomija tal-Veneto, li hija r-reġjun turistiku ewlieni fl-Italja, b'60 miljun wasla fl-2007. Venezja u kapitali provinċjali oħra, kif ukoll bliet iżgħar, Cortina d'Ampezzo u resorts oħra tal-isports tax-xitwa u tas-sajf fid- [[Dolomiti]], il-belt spa ta' Abano Terme, Peschiera u Malcesine fuq ix-xtut tal-Lag ta' Garda, il-bajjiet Adrijatiċi ta' Rosolina Mare, Sottomarina, Lido di Venezia, Lido di Jesolo, Eraclea Mare, Caorle u Bibione, u l-vilel ta' [[Andrea Palladio|Palladio]] jattiraw miljuni ta' viżitaturi. Meta mqabbel mal-prodott domestiku gross per capita tal-Unjoni Ewropea, il-Veneto jaqbeż il-medja b'21.5 % (Veneżja 121.5, UE : 23 500 ), b' 28 700. F'termini ta' prodott reġjonali gross, Veneto huwa t-tielet l-akbar reġjun Taljan, wara [[Lombardija|l-Lombardija]] u [[Lazjo|l-Lazio]], b'135 biljun ewro. Ir-rata tal-qgħad hija ta' 4.2 %. == Monumenti == <gallery caption="[[Venezja]] Sit ta' Wirt Dinji tal- [[UNESCO]]"> Fichier:Venise_Aero_Pont_de_la_Liberté.jpg|alt=Pont de la Liberté.| Pont tal-Libertà. Fichier:Ca'_d'Oro_facciata.jpg| Ca' d'Oro. Fichier:Chiesa_del_Redentore_(Venice).jpg|alt=Chiesa del Redentore.| Knisja tar-Redentur. </gallery><gallery caption="[[Verona]] il-belt ta’ Romeo u Juliet"> Fichier:Verona_1.jpg Fichier:Arche_scaligere_(Verona).jpg|alt=Arche scaligere.| Arkata ta' Scaliger. Fichier:Piazza_delle_Erbe_(Verona).jpg|alt=Piazza delle Erbe.| Pjazza tal-Erbe. </gallery><gallery caption="Bliet oħra"> Fichier:Padua_1.jpg|alt=Padoue : la ville de saint Antoine de Padoue, avec un jardin botanique patrimoine mondial de l'UNESCO.| Padova Il-belt ta’ [[Sant'Antnin ta' Padova|Sant’Antnin ta’ Padova]], bil -ġnien botaniku tagħha li huwa Sit ta’ Wirt Dinji [[UNESCO|tal-UNESCO]] . Il-belt u l-affreski medjevali tagħha ġew elenkati bħala Sit ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2021. Fichier:Vicenza_2.jpg|alt=Vicence, connue par les constructions de Palladio. Elle aussi est un bien patrimoine UNESCO.| Vicenza, magħrufa għall-bini ta' Palladio. Hija wkoll Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Fichier:Belluno-Schiara.jpg|alt=Belluno, chef-lieu sur les montagnes, c'est la porte d'entrée des dolomites.| Belluno, il-belt kapitali fil-muntanji, hija l-bieb għad-Dolomiti. Fichier:Piazza_dei_Signori_e_Palazzo_dei_Trecento.jpg|alt=Trévise, ville médiévale et lieu de naissance du Tiramisu.| Treviso, belt medjevali u l-post fejn twieled it-Tiramisu. </gallery> == Noti u referenzi == [[Kategorija:Artikli tal-Wikipedija b'informazzjoni għall-kontroll tal-awtorità]] [[Kategorija:Pages with unreviewed translations]] 6bnnwefyv09pjfkw4zy83xikrtq7x3k 0 34674 332603 2026-09-30T21:19:20Z ~2026-52777-53 29009 Paġna ġdida: {{Infobox football biography | name = Teo Kurtaran | image = Teo Kurtaran.jpg | caption = Kurtaran f’Lulju 2026 | full_name = Teo Finn Pablo Kurtaran | birth_date = {{Birth date and age|2002|5|7|df=y}} | birth_place = [[Kingston upon Thames]], l-Ingilterra | height = 1.80 m | position = [[Midfielder|Midfielder]] | currentclub = [[Tamworth F.C.|Tamworth]] | clubnumber = 4 | youthyears1 = 2018–2019 | youthclubs1 = [[Hanworth Villa F.C.|Hanworth Villa]] | youthyears2 = 2019... 332603 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Teo Kurtaran | image = Teo Kurtaran.jpg | caption = Kurtaran f’Lulju 2026 | full_name = Teo Finn Pablo Kurtaran | birth_date = {{Birth date and age|2002|5|7|df=y}} | birth_place = [[Kingston upon Thames]], l-Ingilterra | height = 1.80 m | position = [[Midfielder|Midfielder]] | currentclub = [[Tamworth F.C.|Tamworth]] | clubnumber = 4 | youthyears1 = 2018–2019 | youthclubs1 = [[Hanworth Villa F.C.|Hanworth Villa]] | youthyears2 = 2019–2020 | youthclubs2 = [[AFC Wimbledon]] | years1 = 2020–2022 | clubs1 = [[Kingstonian F.C.|Kingstonian]] | caps1 = 13 | goals1 = 0 | years2 = 2021–2022 | clubs2 = → [[Chipstead F.C.|Chipstead]] (self) | years3 = 2022–2023 | clubs3 = [[Hutnik Warsaw]] | years4 = 2023 | clubs4 = [[Walton & Hersham F.C.|Walton & Hersham]] | years5 = 2024–2025 | clubs5 = [[GKS Tychy]] | caps5 = 17 | goals5 = 0 | years6 = 2025 | clubs6 = [[Walton & Hersham F.C.|Walton & Hersham]] | caps6 = 2 | goals6 = 0 | years7 = 2025 | clubs7 = [[Maidstone United F.C.|Maidstone United]] | caps7 = 12 | goals7 = 1 | years8 = 2025– | clubs8 = [[Tamworth F.C.|Tamworth]] | caps8 = 27 | goals8 = 0 | club-update = 9 ta’ Settembru 2026 }} ‘’‘Teo Finn Pablo Kurtaran’’’ (imwieled fis-7 ta’ Mejju 2002) huwa plejer tal-futbol Ingliż li jilgħab bħala midfielder ma’ [[Tamworth F.C.|Tamworth]] fil-[[National League (English football)|National League]]. == Karriera == === Karriera bikrija === Kurtaran beda l-karriera taż-żgħażagħ tiegħu ma’ [[Hanworth Villa F.C.|Hanworth Villa]] fl-2018, qabel ma ngħaqad ma’ [[AFC Wimbledon]] fl-2019. Fl-2020 ingħaqad ma’ [[Kingstonian F.C.|Kingstonian]], fejn għamel 13-il dehra fil-kampjonat. Matul l-istaġun 2021–22 kien misluf lil [[Chipstead F.C.|Chipstead]]. Fl-2022 mar il-Polonja biex jilgħab ma’ [[Hutnik Warsaw]], qabel ma rritorna l-Ingilterra fl-2023 biex ingħaqad ma’ [[Walton & Hersham F.C.|Walton & Hersham]]. === GKS Tychy === Kurtaran ingħaqad ma’ [[GKS Tychy]], klabb tal-[[I liga]], matul l-istaġun 2023–24. Huwa għamel id-debutt tiegħu fis-16 ta’ Frar 2024 f’rebħa ta’ 2–0 kontra [[Odra Opole]], meta daħal bħala sostitut fl-84 minuta.{{cite web |title=T. Kurtaran |url=https://uk.soccerway.com/players/teo-kurtaran/ |website=Soccerway |access-date=11 April 2026}}{{cite web |title=GKS Tychy 2-0 Odra Opole |url=https://www.soccerway.com/ |website=Soccerway |date=16 February 2024 |access-date=16 February 2024}} Kurtaran għamel total ta’ 17-il dehra għal GKS Tychy matul żewġ staġuni. === Walton & Hersham === Fit-22 ta’ Awwissu 2025, Kurtaran irritorna l-Ingilterra u reġa’ ngħaqad ma’ Walton & Hersham.{{cite web |title=Teo Kurtaran returns to the Swans |url=https://www.waltonhershamfc.com/ |website=Walton & Hersham F.C. |date=22 August 2025 |access-date=22 August 2025}} === Maidstone United === Fis-6 ta’ Settembru 2025, Kurtaran ingħaqad ma’ [[Maidstone United F.C.|Maidstone United]], li dak iż-żmien kien jilgħab fin-[[National League South]].{{cite web |title=Teo Kurtaran signs for the Stones |url=https://maidstoneunited.co.uk/ |website=Maidstone United F.C. |date=6 September 2025 |access-date=6 September 2025}} === Tamworth === Fis-17 ta’ Diċembru 2025, Kurtaran iffirma ma’ [[Tamworth F.C.|Tamworth]], klabb tal-[[National League (English football)|National League]].{{cite web |title=Welcome to The Lambs Teo! |url=https://www.tamworthfootballclub.com/ |website=Tamworth F.C. |date=17 December 2025 |access-date=17 December 2025}} Huwa għamel id-debutt tiegħu ma’ Tamworth tlett ijiem wara, f’logħba f’daru kontra [[Southend United F.C.|Southend United]]. Kurtaran lagħab il-logħba kollha fir-rebħa ta’ 2–1 ta’ Tamworth.{{cite web |title=Tamworth 2–1 Southend United |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/ |website=BBC Sport |date=20 December 2025 |access-date=20 December 2025}} Matul l-istaġun 2025–26, Kurtaran għamel 23 dehra għal Tamworth, u għen lill-klabb jispiċċa fil-11-il post fil-klassifika tal-National League. Fit-22 ta’ Ġunju 2026, Tamworth ikkonferma l-lista tal-plejers miżmuma għall-istaġun 2026–27, b’Kurtaran ikun wieħed mill-plejers mill-iskwadra tal-istaġun preċedenti li reġa’ ġie ffirmat mill-klabb.{{cite web |title=RETAINED LIST - 2026/27 |url=https://www.tamworthfootballclub.com/ |website=Tamworth F.C. |date=22 June 2026 |access-date=22 June 2026}} == Statistika tal-karriera == ‘‘Aġġornata għall-aħħar logħba li ntlagħbet fid-9 ta’ Settembru 2026.’’ {| class=“wikitable” |- ! Klabb !! Staġun !! Kampjonat !! Tazza nazzjonali !! Tazza tal-kampjonat !! Kompetizzjonijiet oħra !! Total |- ! colspan=“7” | Dehriet (Gowls) |- | [[Kingstonian F.C.|Kingstonian]] || 2020–21 || 1 (0) || 1 (0) || 0 (0) || 0 (0) || 2 (0) |- | [[Kingstonian F.C.|Kingstonian]] || 2021–22 || 12 (0) || 3 (0) || 0 (0) || 2 (0) || 17 (0) |- ! colspan=“2” | Total Kingstonian | 13 (0) || 4 (0) || 0 (0) || 2 (0) || 19 (0) |- | [[GKS Tychy]] || 2023–24 || 7 (0) || 0 (0) || 0 (0) || 0 (0) || 7 (0) |- | [[GKS Tychy]] || 2024–25 || 10 (0) || 0 (0) || 0 (0) || 0 (0) || 10 (0) |- ! colspan=“2” | Total GKS Tychy | 17 (0) || 0 (0) || 0 (0) || 0 (0) || 17 (0) |- | [[Walton & Hersham F.C.|Walton & Hersham]] || 2025–26 || 2 (0) || 0 (0) || — || 0 (0) || 2 (0) |- | [[Maidstone United F.C.|Maidstone United]] || 2025–26 || 12 (1) || 1 (0) || — || 2 (0) || 15 (1) |- | [[Tamworth F.C.|Tamworth]] || 2025–26 || 23 (0) || 0 (0) || — || 0 (0) || 23 (0) |- | [[Tamworth F.C.|Tamworth]] || 2026–27 || 4 (0) || 0 (0) || — || 2 (0) || 5 (0) |- ! colspan=“2” | Total tal-karriera | ‘’‘71 (1)’’’ || ‘’‘5 (0)’’’ || ‘’‘0 (0)’’’ || ‘’‘6 (0)’’’ || ‘’‘81 (1)’’’ |} ; Noti * 2 dehriet f’Surrey Senior Cup. * Dehra waħda f’Kent Senior Cup. * Dehra waħda fl-FA Trophy. * 2 dehriet fin-National League Cup. == Referenzi == {{reflist}} == Links esterni == * [https://www.soccerbase.com/players/player.sd?playerid= Teo Kurtaran] fuq Soccerbase * [https://uk.soccerway.com/players/teo-kurtaran/ Teo Kurtaran] fuq Soccerway [[Kategorija:2002 births]] [[Kategorija:Living people]] [[Kategorija:English men’s footballers]] [[Kategorija:Men’s association football midfielders]] [[Kategorija:Tamworth F.C. players]] [[Kategorija:GKS Tychy players]] [[Kategorija:Maidstone United F.C. players]] [[Kategorija:Walton & Hersham F.C. players]] [[Kategorija:Kingstonian F.C. players]] [[Kategorija:English expatriate men’s footballers]] [[Kategorija:English expatriate sportspeople in Poland]] 2bpt5dfmoh382a47wed86ipwk1tn78r 332604 332603 2026-09-30T21:30:08Z StevieBoy1975 27170 332604 wikitext text/x-wiki {{Infobox plejer tal-futbol | isem_plejer = Teo Kurtaran | stampa = [[Stampa:Kurtaran, Teo.jpg|300px]] | deskrizzjoni = Kurtaran f’Lulju 2026 | isem_sħiħ = Teo Finn Pablo Kurtaran | data_twelid = {{data tat-twelid u età|2002|5|7|df=y}} | post_twelid = [[Kingston upon Thames]] | pajjiż_twelid = Ingilterra | tul = 1.80 m | rwol = [[Midfilder]] | klabb_attwali = [[Tamworth FC|Tamworth]] | numru = 4 | snin_mixtla1 = 2018–2019 | klabb_mixtla1 = [[Hanworth Villa FC|Hanworth Villa]] | snin_mixtla2 = 2019–2020 | klabb_mixtla2 = [[AFC Wimbledon]] | snin1 = 2020–2022 | klabb1 = [[Kingstonian FC|Kingstonian]] | snin2 = 2021–2022 | klabb2 = → [[Chipstead FC|Chipstead]] (self) | snin3 = 2022–2023 | klabb3 = [[Hutnik Warsaw]] | snin4 = 2023 | klabb4 = [[Walton & Hersham FC|Walton & Hersham]] | snin5 = 2024–2025 | klabb5 = [[GKS Tychy]] | snin6 = 2025 | klabb6 = [[Walton & Hersham FC|Walton & Hersham]] | snin7 = 2025 | klabb7 = [[Maidstone United FC|Maidstone United]] | snin8 = 2025– | klabb8 = [[Tamworth FC|Tamworth]] }} ‘’‘Teo Finn Pablo Kurtaran’’’ (imwieled fis-7 ta’ Mejju 2002) huwa plejer tal-futbol Ingliż li jilgħab bħala midfielder ma’ [[Tamworth FC|Tamworth]] fil-[[National League (English football)|National League]]. == Karriera == === Karriera bikrija === Kurtaran beda l-karriera taż-żgħażagħ tiegħu ma’ [[Hanworth Villa FC|Hanworth Villa]] fl-2018, qabel ma ngħaqad ma’ [[AFC Wimbledon]] fl-2019. Fl-2020 ingħaqad ma’ [[Kingstonian FC|Kingstonian]], fejn għamel 13-il dehra fil-kampjonat. Matul l-istaġun 2021–22 kien misluf lil [[Chipstead F.C.|Chipstead]]. Fl-2022 mar il-Polonja biex jilgħab ma’ [[Hutnik Warsaw]], qabel ma rritorna l-Ingilterra fl-2023 biex ingħaqad ma’ [[Walton & Hersham F.C.|Walton & Hersham]]. === GKS Tychy === Kurtaran ingħaqad ma’ [[GKS Tychy]], klabb tal-[[I liga]], matul l-istaġun 2023–24. Huwa għamel id-debutt tiegħu fis-16 ta’ Frar 2024 f’rebħa ta’ 2–0 kontra [[Odra Opole]], meta daħal bħala sostitut fl-84 minuta.{{cite web |title=T. Kurtaran |url=https://uk.soccerway.com/players/teo-kurtaran/ |website=Soccerway |access-date=11 April 2026}}{{cite web |title=GKS Tychy 2-0 Odra Opole |url=https://www.soccerway.com/ |website=Soccerway |date=16 February 2024 |access-date=16 February 2024}} Kurtaran għamel total ta’ 17-il dehra għal GKS Tychy matul żewġ staġuni. === Walton & Hersham === Fit-22 ta’ Awwissu 2025, Kurtaran irritorna l-Ingilterra u reġa’ ngħaqad ma’ Walton & Hersham.{{cite web |title=Teo Kurtaran returns to the Swans |url=https://www.waltonhershamfc.com/ |website=Walton & Hersham F.C. |date=22 August 2025 |access-date=22 August 2025}} === Maidstone United === Fis-6 ta’ Settembru 2025, Kurtaran ingħaqad ma’ [[Maidstone United FC|Maidstone United]], li dak iż-żmien kien jilgħab fin-[[National League South]].{{cite web |title=Teo Kurtaran signs for the Stones |url=https://maidstoneunited.co.uk/ |website=Maidstone United F.C. |date=6 September 2025 |access-date=6 September 2025}} === Tamworth === Fis-17 ta’ Diċembru 2025, Kurtaran iffirma ma’ [[Tamworth FC|Tamworth]], klabb tal-[[National League (English football)|National League]].{{cite web |title=Welcome to The Lambs Teo! |url=https://www.tamworthfootballclub.com/ |website=Tamworth F.C. |date=17 December 2025 |access-date=17 December 2025}} Huwa għamel id-debutt tiegħu ma’ Tamworth tlett ijiem wara, f’logħba f’daru kontra [[Southend United F.C.|Southend United]]. Kurtaran lagħab il-logħba kollha fir-rebħa ta’ 2–1 ta’ Tamworth.{{cite web |title=Tamworth 2–1 Southend United |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/ |website=BBC Sport |date=20 December 2025 |access-date=20 December 2025}} Matul l-istaġun 2025–26, Kurtaran għamel 23 dehra għal Tamworth, u għen lill-klabb jispiċċa fil-11-il post fil-klassifika tal-National League. Fit-22 ta’ Ġunju 2026, Tamworth ikkonferma l-lista tal-plejers miżmuma għall-istaġun 2026–27, b’Kurtaran ikun wieħed mill-plejers mill-iskwadra tal-istaġun preċedenti li reġa’ ġie ffirmat mill-klabb.{{cite web |title=RETAINED LIST - 2026/27 |url=https://www.tamworthfootballclub.com/ |website=Tamworth F.C. |date=22 June 2026 |access-date=22 June 2026}} == Statistika tal-karriera == ‘‘Aġġornata għall-aħħar logħba li ntlagħbet fid-9 ta’ Settembru 2026.’’ {| class=“wikitable” |- ! Klabb !! Staġun !! Kampjonat !! Tazza nazzjonali !! Tazza tal-kampjonat !! Kompetizzjonijiet oħra !! Total |- ! colspan=“7” | Dehriet (Gowls) |- | [[Kingstonian F.C.|Kingstonian]] || 2020–21 || 1 (0) || 1 (0) || 0 (0) || 0 (0) || 2 (0) |- | [[Kingstonian F.C.|Kingstonian]] || 2021–22 || 12 (0) || 3 (0) || 0 (0) || 2 (0) || 17 (0) |- ! colspan=“2” | Total Kingstonian | 13 (0) || 4 (0) || 0 (0) || 2 (0) || 19 (0) |- | [[GKS Tychy]] || 2023–24 || 7 (0) || 0 (0) || 0 (0) || 0 (0) || 7 (0) |- | [[GKS Tychy]] || 2024–25 || 10 (0) || 0 (0) || 0 (0) || 0 (0) || 10 (0) |- ! colspan=“2” | Total GKS Tychy | 17 (0) || 0 (0) || 0 (0) || 0 (0) || 17 (0) |- | [[Walton & Hersham F.C.|Walton & Hersham]] || 2025–26 || 2 (0) || 0 (0) || — || 0 (0) || 2 (0) |- | [[Maidstone United F.C.|Maidstone United]] || 2025–26 || 12 (1) || 1 (0) || — || 2 (0) || 15 (1) |- | [[Tamworth F.C.|Tamworth]] || 2025–26 || 23 (0) || 0 (0) || — || 0 (0) || 23 (0) |- | [[Tamworth F.C.|Tamworth]] || 2026–27 || 4 (0) || 0 (0) || — || 2 (0) || 5 (0) |- ! colspan=“2” | Total tal-karriera | ‘’‘71 (1)’’’ || ‘’‘5 (0)’’’ || ‘’‘0 (0)’’’ || ‘’‘6 (0)’’’ || ‘’‘81 (1)’’’ |} ; Noti * 2 dehriet f’Surrey Senior Cup. * Dehra waħda f’Kent Senior Cup. * Dehra waħda fl-FA Trophy. * 2 dehriet fin-National League Cup. == Referenzi == {{reflist}} == Links esterni == * [https://www.soccerbase.com/players/player.sd?playerid= Teo Kurtaran] fuq Soccerbase * [https://uk.soccerway.com/players/teo-kurtaran/ Teo Kurtaran] fuq Soccerway {{DEFAULTSORT:Kurtaran, Teo}} [[Kategorija:Nies ħajjin]] [[Kategorija:Twieldu fl-2002]] [[Kategorija:Futbolers Ingliżi]] [[Kategorija:Plejers ta' Kingstonian FC]] [[Kategorija:Plejers ta' GKS Tychy]] [[Kategorija:Plejers ta' Maidstone United FC]] [[Kategorija:Plejers ta' Walton & Hersham FC]] [[Kategorija:Plejers ta' Tamworth FC]] lkiwyqzdp8hh2r025tfz30x98400p3e 332605 332604 2026-09-30T21:42:02Z StevieBoy1975 27170 /* Statistika tal-karriera */ 332605 wikitext text/x-wiki {{Infobox plejer tal-futbol | isem_plejer = Teo Kurtaran | stampa = [[Stampa:Kurtaran, Teo.jpg|300px]] | deskrizzjoni = Kurtaran f’Lulju 2026 | isem_sħiħ = Teo Finn Pablo Kurtaran | data_twelid = {{data tat-twelid u età|2002|5|7|df=y}} | post_twelid = [[Kingston upon Thames]] | pajjiż_twelid = Ingilterra | tul = 1.80 m | rwol = [[Midfilder]] | klabb_attwali = [[Tamworth FC|Tamworth]] | numru = 4 | snin_mixtla1 = 2018–2019 | klabb_mixtla1 = [[Hanworth Villa FC|Hanworth Villa]] | snin_mixtla2 = 2019–2020 | klabb_mixtla2 = [[AFC Wimbledon]] | snin1 = 2020–2022 | klabb1 = [[Kingstonian FC|Kingstonian]] | snin2 = 2021–2022 | klabb2 = → [[Chipstead FC|Chipstead]] (self) | snin3 = 2022–2023 | klabb3 = [[Hutnik Warsaw]] | snin4 = 2023 | klabb4 = [[Walton & Hersham FC|Walton & Hersham]] | snin5 = 2024–2025 | klabb5 = [[GKS Tychy]] | snin6 = 2025 | klabb6 = [[Walton & Hersham FC|Walton & Hersham]] | snin7 = 2025 | klabb7 = [[Maidstone United FC|Maidstone United]] | snin8 = 2025– | klabb8 = [[Tamworth FC|Tamworth]] }} ‘’‘Teo Finn Pablo Kurtaran’’’ (imwieled fis-7 ta’ Mejju 2002) huwa plejer tal-futbol Ingliż li jilgħab bħala midfielder ma’ [[Tamworth FC|Tamworth]] fil-[[National League (English football)|National League]]. == Karriera == === Karriera bikrija === Kurtaran beda l-karriera taż-żgħażagħ tiegħu ma’ [[Hanworth Villa FC|Hanworth Villa]] fl-2018, qabel ma ngħaqad ma’ [[AFC Wimbledon]] fl-2019. Fl-2020 ingħaqad ma’ [[Kingstonian FC|Kingstonian]], fejn għamel 13-il dehra fil-kampjonat. Matul l-istaġun 2021–22 kien misluf lil [[Chipstead F.C.|Chipstead]]. Fl-2022 mar il-Polonja biex jilgħab ma’ [[Hutnik Warsaw]], qabel ma rritorna l-Ingilterra fl-2023 biex ingħaqad ma’ [[Walton & Hersham F.C.|Walton & Hersham]]. === GKS Tychy === Kurtaran ingħaqad ma’ [[GKS Tychy]], klabb tal-[[I liga]], matul l-istaġun 2023–24. Huwa għamel id-debutt tiegħu fis-16 ta’ Frar 2024 f’rebħa ta’ 2–0 kontra [[Odra Opole]], meta daħal bħala sostitut fl-84 minuta.{{cite web |title=T. Kurtaran |url=https://uk.soccerway.com/players/teo-kurtaran/ |website=Soccerway |access-date=11 April 2026}}{{cite web |title=GKS Tychy 2-0 Odra Opole |url=https://www.soccerway.com/ |website=Soccerway |date=16 February 2024 |access-date=16 February 2024}} Kurtaran għamel total ta’ 17-il dehra għal GKS Tychy matul żewġ staġuni. === Walton & Hersham === Fit-22 ta’ Awwissu 2025, Kurtaran irritorna l-Ingilterra u reġa’ ngħaqad ma’ Walton & Hersham.{{cite web |title=Teo Kurtaran returns to the Swans |url=https://www.waltonhershamfc.com/ |website=Walton & Hersham F.C. |date=22 August 2025 |access-date=22 August 2025}} === Maidstone United === Fis-6 ta’ Settembru 2025, Kurtaran ingħaqad ma’ [[Maidstone United FC|Maidstone United]], li dak iż-żmien kien jilgħab fin-[[National League South]].{{cite web |title=Teo Kurtaran signs for the Stones |url=https://maidstoneunited.co.uk/ |website=Maidstone United F.C. |date=6 September 2025 |access-date=6 September 2025}} === Tamworth === Fis-17 ta’ Diċembru 2025, Kurtaran iffirma ma’ [[Tamworth FC|Tamworth]], klabb tal-[[National League (English football)|National League]].{{cite web |title=Welcome to The Lambs Teo! |url=https://www.tamworthfootballclub.com/ |website=Tamworth F.C. |date=17 December 2025 |access-date=17 December 2025}} Huwa għamel id-debutt tiegħu ma’ Tamworth tlett ijiem wara, f’logħba f’daru kontra [[Southend United F.C.|Southend United]]. Kurtaran lagħab il-logħba kollha fir-rebħa ta’ 2–1 ta’ Tamworth.{{cite web |title=Tamworth 2–1 Southend United |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/ |website=BBC Sport |date=20 December 2025 |access-date=20 December 2025}} Matul l-istaġun 2025–26, Kurtaran għamel 23 dehra għal Tamworth, u għen lill-klabb jispiċċa fil-11-il post fil-klassifika tal-National League. Fit-22 ta’ Ġunju 2026, Tamworth ikkonferma l-lista tal-plejers miżmuma għall-istaġun 2026–27, b’Kurtaran ikun wieħed mill-plejers mill-iskwadra tal-istaġun preċedenti li reġa’ ġie ffirmat mill-klabb.{{cite web |title=RETAINED LIST - 2026/27 |url=https://www.tamworthfootballclub.com/ |website=Tamworth F.C. |date=22 June 2026 |access-date=22 June 2026}} == Statistika tal-karriera == ''Statistika korretta sal-9 ta’ Settembru 2026.’’ {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !rowspan="2"|Klabb !rowspan="2"|Staġun !colspan="2"|Kampjonat !colspan="2"|Tazza !colspan="2"|League Cup !colspan="2"|Oħrajn !colspan="2"|Total |- !Preż!!Gowls!!Preż!!Gowls!!Preż!!Gowls!!Preż!!Gowls!!Preż!!Gowls |- |rowspan="3" valign="center"|[[Kingstonian FC|Kingstonian]] |[[2020–21 Isthmian League|2020–21]]<ref name="Kingstonian20-21">{{Cite web |title=Matches for Teo Kurtaran 2020–21 |url=https://www.kingstonianfc.com/matchesplayed/1124/teo-kurtaran?fplyShowAll=true&fdfaShowAll=true&frt=rescomp&fsea=4&fdfa=2 |access-date=11 April 2026 |publisher=Kingstonian}}</ref> |1||0||1||0||0||0||0||0||2||0 |- |[[2020–21 Isthmian League|2020–21]]<ref name="Kingstonian21-22">{{Cite web |title=Matches for Teo Kurtaran 2021–22 |url=https://www.kingstonianfc.com/matchesplayed/1124/teo-kurtaran?fplyShowAll=true&fdfaShowAll=true&frt=rescomp&fsea=3&fdfa=2 |access-date=11 April 2026 |publisher=Kingstonian}}</ref> |12||0||3||0||0||0||2||0||17||0 |- !Total !13||0||4||0||0||0||2||0||19||0 |- |rowspan="3"|[[GKS Tychy]] |[[2023–24 I liga|2023–24]]<ref name="soccerway"/> |7||0||0||0||0||0||0||0||7||0 |- |[[2024–25 I liga|2024–25]]<ref name="soccerway"/> |10||0||0||0||0||0||0||0||10||0 |- !Total !17||0||0||0||0||0||0||0||17||0 |- |[[Walton & Hersham FC|Walton & Hersham]] |[[2025–26 Southern Football League|2025–26]]<ref name="Aylesbury">{{Cite web |title=Player profiles: Teo Kurtaran |url=https://www.aylesburyunitedarchive.com/player/teo-kurtaran |access-date=11 April 2026 |publisher=Aylesbury United}}</ref> |2||0||0||0||colspan="2"|—||0||0||2||0 |- |[[Maidstone United FC|Maidstone United]] |[[2025–26 National League#National League South|2025–26]]<ref name=Soccerbase>{{soccerbase season|210684|2025|accessdate=11 April 2026}}</ref> |12||1||1||0||colspan="2"|—||2||0||15||1 |- |rowspan="3"|[[Tamworth FC|Tamworth]] |[[2025–26 National League|2025–26]]<ref name="soccerway"/> |23||0||0||0||colspan="2"|—||0||0||23||0 |- |[[2026–27 National League|2026–27]]<ref name="soccerway"/> |4||0||0||0||colspan="2"|—||2||0||6||0 |- !Total !27||0||0||0||0||0||2||0||29||0 |- ! colspan="2" |Total tal-karriera !71||1||5||0||0||0||6||0||82||1 |} ; Noti * 2 dehriet f’Surrey Senior Cup. * Dehra waħda f’Kent Senior Cup. * Dehra waħda fl-FA Trophy. * 2 dehriet fin-National League Cup. == Referenzi == {{reflist}} == Links esterni == * [https://www.soccerbase.com/players/player.sd?playerid= Teo Kurtaran] fuq Soccerbase * [https://uk.soccerway.com/players/teo-kurtaran/ Teo Kurtaran] fuq Soccerway {{DEFAULTSORT:Kurtaran, Teo}} [[Kategorija:Nies ħajjin]] [[Kategorija:Twieldu fl-2002]] [[Kategorija:Futbolers Ingliżi]] [[Kategorija:Plejers ta' Kingstonian FC]] [[Kategorija:Plejers ta' GKS Tychy]] [[Kategorija:Plejers ta' Maidstone United FC]] [[Kategorija:Plejers ta' Walton & Hersham FC]] [[Kategorija:Plejers ta' Tamworth FC]] 22g96gw9jdu0n2liag7d3plocvsu1z7 332606 332605 2026-09-30T21:43:34Z StevieBoy1975 27170 /* Tamworth */ 332606 wikitext text/x-wiki {{Infobox plejer tal-futbol | isem_plejer = Teo Kurtaran | stampa = [[Stampa:Kurtaran, Teo.jpg|300px]] | deskrizzjoni = Kurtaran f’Lulju 2026 | isem_sħiħ = Teo Finn Pablo Kurtaran | data_twelid = {{data tat-twelid u età|2002|5|7|df=y}} | post_twelid = [[Kingston upon Thames]] | pajjiż_twelid = Ingilterra | tul = 1.80 m | rwol = [[Midfilder]] | klabb_attwali = [[Tamworth FC|Tamworth]] | numru = 4 | snin_mixtla1 = 2018–2019 | klabb_mixtla1 = [[Hanworth Villa FC|Hanworth Villa]] | snin_mixtla2 = 2019–2020 | klabb_mixtla2 = [[AFC Wimbledon]] | snin1 = 2020–2022 | klabb1 = [[Kingstonian FC|Kingstonian]] | snin2 = 2021–2022 | klabb2 = → [[Chipstead FC|Chipstead]] (self) | snin3 = 2022–2023 | klabb3 = [[Hutnik Warsaw]] | snin4 = 2023 | klabb4 = [[Walton & Hersham FC|Walton & Hersham]] | snin5 = 2024–2025 | klabb5 = [[GKS Tychy]] | snin6 = 2025 | klabb6 = [[Walton & Hersham FC|Walton & Hersham]] | snin7 = 2025 | klabb7 = [[Maidstone United FC|Maidstone United]] | snin8 = 2025– | klabb8 = [[Tamworth FC|Tamworth]] }} ‘’‘Teo Finn Pablo Kurtaran’’’ (imwieled fis-7 ta’ Mejju 2002) huwa plejer tal-futbol Ingliż li jilgħab bħala midfielder ma’ [[Tamworth FC|Tamworth]] fil-[[National League (English football)|National League]]. == Karriera == === Karriera bikrija === Kurtaran beda l-karriera taż-żgħażagħ tiegħu ma’ [[Hanworth Villa FC|Hanworth Villa]] fl-2018, qabel ma ngħaqad ma’ [[AFC Wimbledon]] fl-2019. Fl-2020 ingħaqad ma’ [[Kingstonian FC|Kingstonian]], fejn għamel 13-il dehra fil-kampjonat. Matul l-istaġun 2021–22 kien misluf lil [[Chipstead F.C.|Chipstead]]. Fl-2022 mar il-Polonja biex jilgħab ma’ [[Hutnik Warsaw]], qabel ma rritorna l-Ingilterra fl-2023 biex ingħaqad ma’ [[Walton & Hersham F.C.|Walton & Hersham]]. === GKS Tychy === Kurtaran ingħaqad ma’ [[GKS Tychy]], klabb tal-[[I liga]], matul l-istaġun 2023–24. Huwa għamel id-debutt tiegħu fis-16 ta’ Frar 2024 f’rebħa ta’ 2–0 kontra [[Odra Opole]], meta daħal bħala sostitut fl-84 minuta.{{cite web |title=T. Kurtaran |url=https://uk.soccerway.com/players/teo-kurtaran/ |website=Soccerway |access-date=11 April 2026}}{{cite web |title=GKS Tychy 2-0 Odra Opole |url=https://www.soccerway.com/ |website=Soccerway |date=16 February 2024 |access-date=16 February 2024}} Kurtaran għamel total ta’ 17-il dehra għal GKS Tychy matul żewġ staġuni. === Walton & Hersham === Fit-22 ta’ Awwissu 2025, Kurtaran irritorna l-Ingilterra u reġa’ ngħaqad ma’ Walton & Hersham.{{cite web |title=Teo Kurtaran returns to the Swans |url=https://www.waltonhershamfc.com/ |website=Walton & Hersham F.C. |date=22 August 2025 |access-date=22 August 2025}} === Maidstone United === Fis-6 ta’ Settembru 2025, Kurtaran ingħaqad ma’ [[Maidstone United FC|Maidstone United]], li dak iż-żmien kien jilgħab fin-[[National League South]].{{cite web |title=Teo Kurtaran signs for the Stones |url=https://maidstoneunited.co.uk/ |website=Maidstone United F.C. |date=6 September 2025 |access-date=6 September 2025}} === Tamworth === [[Stampa:Teo Kurtaran Vs Borehamwood.png|thumb|right|Kurtaran ma’ [[Tamworth F.C.|Tamworth]].|alt=|150x300px]] Fis-17 ta’ Diċembru 2025, Kurtaran iffirma ma’ [[Tamworth FC|Tamworth]], klabb tal-[[National League (English football)|National League]].{{cite web |title=Welcome to The Lambs Teo! |url=https://www.tamworthfootballclub.com/ |website=Tamworth F.C. |date=17 December 2025 |access-date=17 December 2025}} Huwa għamel id-debutt tiegħu ma’ Tamworth tlett ijiem wara, f’logħba f’daru kontra [[Southend United F.C.|Southend United]]. Kurtaran lagħab il-logħba kollha fir-rebħa ta’ 2–1 ta’ Tamworth.{{cite web |title=Tamworth 2–1 Southend United |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/ |website=BBC Sport |date=20 December 2025 |access-date=20 December 2025}} Matul l-istaġun 2025–26, Kurtaran għamel 23 dehra għal Tamworth, u għen lill-klabb jispiċċa fil-11-il post fil-klassifika tal-National League. Fit-22 ta’ Ġunju 2026, Tamworth ikkonferma l-lista tal-plejers miżmuma għall-istaġun 2026–27, b’Kurtaran ikun wieħed mill-plejers mill-iskwadra tal-istaġun preċedenti li reġa’ ġie ffirmat mill-klabb.{{cite web |title=RETAINED LIST - 2026/27 |url=https://www.tamworthfootballclub.com/ |website=Tamworth F.C. |date=22 June 2026 |access-date=22 June 2026}} == Statistika tal-karriera == ''Statistika korretta sal-9 ta’ Settembru 2026.’’ {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !rowspan="2"|Klabb !rowspan="2"|Staġun !colspan="2"|Kampjonat !colspan="2"|Tazza !colspan="2"|League Cup !colspan="2"|Oħrajn !colspan="2"|Total |- !Preż!!Gowls!!Preż!!Gowls!!Preż!!Gowls!!Preż!!Gowls!!Preż!!Gowls |- |rowspan="3" valign="center"|[[Kingstonian FC|Kingstonian]] |[[2020–21 Isthmian League|2020–21]]<ref name="Kingstonian20-21">{{Cite web |title=Matches for Teo Kurtaran 2020–21 |url=https://www.kingstonianfc.com/matchesplayed/1124/teo-kurtaran?fplyShowAll=true&fdfaShowAll=true&frt=rescomp&fsea=4&fdfa=2 |access-date=11 April 2026 |publisher=Kingstonian}}</ref> |1||0||1||0||0||0||0||0||2||0 |- |[[2020–21 Isthmian League|2020–21]]<ref name="Kingstonian21-22">{{Cite web |title=Matches for Teo Kurtaran 2021–22 |url=https://www.kingstonianfc.com/matchesplayed/1124/teo-kurtaran?fplyShowAll=true&fdfaShowAll=true&frt=rescomp&fsea=3&fdfa=2 |access-date=11 April 2026 |publisher=Kingstonian}}</ref> |12||0||3||0||0||0||2||0||17||0 |- !Total !13||0||4||0||0||0||2||0||19||0 |- |rowspan="3"|[[GKS Tychy]] |[[2023–24 I liga|2023–24]]<ref name="soccerway"/> |7||0||0||0||0||0||0||0||7||0 |- |[[2024–25 I liga|2024–25]]<ref name="soccerway"/> |10||0||0||0||0||0||0||0||10||0 |- !Total !17||0||0||0||0||0||0||0||17||0 |- |[[Walton & Hersham FC|Walton & Hersham]] |[[2025–26 Southern Football League|2025–26]]<ref name="Aylesbury">{{Cite web |title=Player profiles: Teo Kurtaran |url=https://www.aylesburyunitedarchive.com/player/teo-kurtaran |access-date=11 April 2026 |publisher=Aylesbury United}}</ref> |2||0||0||0||colspan="2"|—||0||0||2||0 |- |[[Maidstone United FC|Maidstone United]] |[[2025–26 National League#National League South|2025–26]]<ref name=Soccerbase>{{soccerbase season|210684|2025|accessdate=11 April 2026}}</ref> |12||1||1||0||colspan="2"|—||2||0||15||1 |- |rowspan="3"|[[Tamworth FC|Tamworth]] |[[2025–26 National League|2025–26]]<ref name="soccerway"/> |23||0||0||0||colspan="2"|—||0||0||23||0 |- |[[2026–27 National League|2026–27]]<ref name="soccerway"/> |4||0||0||0||colspan="2"|—||2||0||6||0 |- !Total !27||0||0||0||0||0||2||0||29||0 |- ! colspan="2" |Total tal-karriera !71||1||5||0||0||0||6||0||82||1 |} ; Noti * 2 dehriet f’Surrey Senior Cup. * Dehra waħda f’Kent Senior Cup. * Dehra waħda fl-FA Trophy. * 2 dehriet fin-National League Cup. == Referenzi == {{reflist}} == Links esterni == * [https://www.soccerbase.com/players/player.sd?playerid= Teo Kurtaran] fuq Soccerbase * [https://uk.soccerway.com/players/teo-kurtaran/ Teo Kurtaran] fuq Soccerway {{DEFAULTSORT:Kurtaran, Teo}} [[Kategorija:Nies ħajjin]] [[Kategorija:Twieldu fl-2002]] [[Kategorija:Futbolers Ingliżi]] [[Kategorija:Plejers ta' Kingstonian FC]] [[Kategorija:Plejers ta' GKS Tychy]] [[Kategorija:Plejers ta' Maidstone United FC]] [[Kategorija:Plejers ta' Walton & Hersham FC]] [[Kategorija:Plejers ta' Tamworth FC]] gn9z9i2b4bd6uuqdhtynltuzcmqn0jl