Wikipedija mtwiki https://mt.wikipedia.org/wiki/Il-Pa%C4%A1na_prin%C4%8Bipali MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter Medja Speċjali Diskussjoni Utent Diskussjoni utent Wikipedija Diskussjoni Wikipedija Stampa Diskussjoni stampa MediaWiki Diskussjoni MediaWiki Mudell Diskussjoni mudell Għajnuna Diskussjoni għajnuna Kategorija Diskussjoni kategorija Portal Diskussjoni portal TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2199 332662 332620 2026-10-03T10:17:40Z ToniSant 4257 mhux nebbieta 332662 wikitext text/x-wiki {{Wikifikazzjoni}}{{Infobox bijografija}} '''Alof de Wignacourt''' (1547 – 14 ta’ Settembru 1622) kien nobbli Franċiż li sar l-54 Gran Mastru tal-Ordni ta’ San Ġwann ta’ Ġerusalemm mill-10 ta’Frar 1601 sal-mewt tiegħu fl-1622. Hu ingħaqad mal-Ordni fl-10 ta’ Frar tal-1564, ta’ sbatax-il sena, sena qabel l-Assedju l-Kbir. Ġie elett Gran Mastru fl-1601. Wignacourt jibqa’mfakkar l-aktar għall-kostruzzjoni tal-Akwadott msemmi għalih sal-lum, li kien tlesta fil-21 ta’ April, fl-1615. Ħafna mill-fondi biex inbena dan l-akkwadott li mir-Rabat jasal sal-Belt ħariġhom minn butu. Wignacourt jibqa’ wkoll magħruf għal bini ta’ torrijiet kostali. Dawn kienu, it-torri ta’San Tumas f'Wied il-Għajn, it-Torri ta’ San Luċjan, Marsaxlokk, It-Torri ta’Santa Marija, fuq Kemmuna, u t-Torri ta’ San Pawl il-Baħar, li baqa’ msemmi għal ismu. Matul ir-renju tiegħu, fl-1614 qawwa Ottomana għamlet tentattiv biex tiżbarka f’Malta u tattakka l-niesha. Sitt elef raġel niżlu l-art fil-Bajja ta’ Marsascala, u wettqu attakk fuq ir-raħal taż-Żejtun. Il-kavallerija tal-Ordni u l-Maltin mmexxija mill-Kmandant de Verdelin,  irnexxielhom jegħlbu lit-Torok li rtiraw, mingħajr ma nqatel l-ebda suldat Malti. L-armatura uffiċjali kollha mnaqqxa u ndurata bid-deheb li kien jilbes f'okkażjonijiet speċjali tiegħu għadha teżisti u hija waħda mit-teżori tal-armerija tal- Palazz tal-Granmastru fil-Belt Valletta. Alof de Wignacourt miet b’puplessija waqt li kien jikkaċċja, fl-14 ta’Settembru 1622 fl-età ta’ 75 sena. In-neputi tiegħu [[Adrien de Wignacourt]] laħaq [[Gran Mastri tal-Ordni ta' San Ġwann|Gran Mastru tal-Ordni ta' San Ġwann]] fl-1690. == Ħoloq esterni == *[https://web.archive.org/web/20060829012558/http://www.educ.um.edu.mt/militarymalta/html/g_m__fra_alof_de_wignacourt.html Gran Mastru Fra Alof de Wignacourt] {{Kaxxa tal-bidu}} {{Kaxxa ta' suċċessjoni|qabel=[[Martín Garzés]]|titlu=[[Gran Mastri tal-Ordni ta' San Ġwann|Gran Mastru tal-Ordni ta' San Ġwann]]|snin=1601–1622|wara=[[Luís Mendes de Vasconcellos]]}} {{Kaxxa tat-tmiem}}{{Awtorità}} [[Kategorija:Gran Mastri tal-Ordni ta' San Ġwann|Wignacourt]] [[Kategorija:Twieldu fl-1547|Wignacourt]] [[Kategorija:Mietu fl-1622|Wignacourt]] [[Kategorija:Kavallieri Franċiżi]] 5fy5elwryq6jdyv2piipk62nyp373e0 0 28420 332658 332621 2026-10-02T21:24:19Z Kent Wang 28970 /* Minn ġewwa */ Tomb of Vasco da Gama 8515.jpg 332658 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Jerónimos April 2009-4.jpg|daqsminuri|249x249px|Id-daħla prinċipali tal-monasteru u l-partijiet fejn attwalment hemm il-[[Mużew]] Marittimu u l-Mużew Nazzjonali tal-[[Arkeoloġija]].]] Il-'''Monasteru tal-Ġlormini''' jew il-'''Monasteru tal-Jerónimos''' (bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: ''Hieronymites Monastery''; bil-[[Lingwa Portugiża|Portugiż]]: ''Mosteiro dos Jerónimos'', IPA: [muʃˈtɐjɾu ðuʒ ʒɨˈɾɔnimuʃ]) huwa eks monasteru tal-Ordni ta' [[Ġlormu|San Ġlormu]] ħdejn ix-xmara [[Tagus]] fil-parroċċa ta' Belém, fil-muniċipalità ta' [[Liżbona]], il-[[Portugall]]. Sar nekropoli tad-dinastija rjali Portugiża ta' Aviz fis-seklu 16 iżda ġie sekolarizzat fit-28 ta' Diċembru 1833 b'digriet statali u s-sjieda tiegħu ġiet ittrasferita lill-istituzzjoni tal-karità, ir-Real Casa Pia de Lisboa.<ref name=":0">{{Ċita web|url=http://www.mosteirojeronimos.pt/en/index.php?s=white&pid=221&identificador=|titlu=XIX century - Monastery of Jeronimos|data=2016-04-02|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-07-11|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160402221310/http://www.mosteirojeronimos.pt/en/index.php?s=white&pid=221&identificador=|arkivju-data=2016-04-02|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-Monasteru tal-Ġlormini huwa wieħed mill-iżjed eżempji prominenti tal-istil arkitettoniku Manwelin Gotiku Aħħari Portugiż f'Liżbona. Inbena fil-bidu tas-seklu 16 qrib il-post minn fejn [[Vasco da Gama]] żbarka għall-ewwel vjaġġ tiegħu, u l-kostruzzjoni tiegħu ġiet iffinanzjata minn taxxa fuq il-profitti tal-Armadi [[Indja|Indjani]] Portugiżi (il-flotta ta' bastimenti ffinanzjati mill-Kuruna Portugiża). Fl-1880, il-fdalijiet ta' da Gama u dawk tal-[[poeta]] [[Luís de Camões]] (li fl-1572 iċċelebra l-ewwel vjaġġ ta' da Gama fil-poeżija epika tiegħu, ''Il-Lusiad''), ġew ittrasferiti f'oqbra mnaqqxin ġodda fin-navata tal-knisja tal-monasteru, ftit metri 'l bogħod mill-oqbra tar-rejiet [[Manwel I]] u [[Ġwanni III]], li da Gama kien qeda. Fl-1983, il-Monasteru tal-Ġlormini ġie ddeżinjat bħala [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] flimkien mat-[[Torri ta' Belém]] fil-qrib.<ref name=":3">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/263/|titlu=Monastery of the Hieronymites and Tower of Bel&eacute;m in Lisbon|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-07-14}}</ref> == Storja == [[Stampa:Belem.Jeronimos02.jpg|xellug|daqsminuri|Il-funtani fil-pjazza magħrufa bħala Praça do Império, bis-simboli miż-[[żodjaku]] fil-''calçada.'']] Il-Monasteru tal-Ġlormini ssostitwixxa l-knisja li qabel kienet teżisti minfloku fl-istess post, li kienet iddedikata lil [[Santa Marija]] ta' Belém u fejn il-patrijiet tal-Ordni militari-reliġjuża ta' [[Ġesù|Kristu]] kienu jipprovdu assistenza lill-baħħara fi tranżitu. Il-port ta' ''Praia do Restelo'' kien post vantaġġuż għall-baħħara, b'ankraġġ sikur u protezzjoni mill-irjieħ, jiġifieri post imkenni li kienu jfittxu l-bastimenti li jidħlu mill-bokka tat-Tagus.<ref name=":1">Centro de eLearning do Instituto Politécnico de Tomar (2011), p. 1.</ref> L-istruttura eżistenti ġiet inawgurata skont l-ordnijiet ta' Manwel I (1469-1521) u l-qrati ta' Montemor o Velho fl-1495, bħala l-post funebri għall-membri tal-Familja Aviz, skont it-twemmin tiegħu li renju dinastiku Iberiku kien se jirrenja wara [[Mewt|mewtu]].<ref>Nuno Senos (2003), p. 103.</ref> Fl-1496, ir-Re Manwel talab lis-[[Santa Sede]] għal permess biex jibni monasteru fis-sit attwali. L-Eremitaġġ ta' Restelo (''Ermida do Restelo''), kif kienet magħrufa l-knisja, was diġà kienet mitluqa meta Vasco da Gama u l-ekwipaġġ tiegħu qattgħu l-lejl jitolbu hemmhekk qabel telqu għall-ispedizzjoni tagħhom lejn l-Indja fl-1497.<ref name=":2">Frederic Pedro Marjay (1972). ''Lisbon and Its Surroundings''. Livraria Bertrand, Sarl. pp. 9–10.</ref> == Rinaxximent == [[Stampa:Jerónimos.jpg|xellug|daqsminuri|Id-daħla għall-knisja prinċipali u għall-kjostru]] Il-kostruzzjoni tal-monasteru u tal-knisja bdiet fis-6 ta' Jannar 1501 u tlestiet 100 sena wara. Oriġinarjament ir-Re Manwel iffinanzja l-proġett bil-flus li kiseb mill-''Vintena da Pimenta'', taxxa ta' ħamsa fil-mija fuq il-kummerċ mill-[[Afrika]] u l-Orjent, ekwivalenti għal 70 kilogramma (150 libbra) ta' deheb fis-sena, bl-eċċezzjoni tat-taxxi miġbura fuq l-importazzjoni tal-bżar, tal-kannella u tal-imsiemer tal-qronfol, li marru direttament għand il-Kuruna. Bl-influss ta' dawn ir-rikkezzi, l-[[Arkitett|arkitetti]] ma kinux limitati għal pjanti fuq skala żgħira, u r-riżorsi li diġà kienu maħsuba għall-[[Monasteru ta' Batalha]], inkluż il-Panteon ta' Aviz, ġew allokati mill-ġdid għall-proġett f'Belém.<ref name=":1" /> Manwel I għażel l-ordni reliġjuża tal-patrijiet Ġlormini biex jokkupaw il-monasteru, u r-rwol tagħhom kien li jitolbu għar-ruħ eterna tar-Re u li jipprovdu l-assistenza spiritwali lin-navigaturi u lill-baħħara li kienu jitilqu mill-port ta' Restelo biex jiskopru artijiet differenti madwar id-[[Id-Dinja|dinja]]. Il-patrijiet għamlu dan għal iktar minn erba' sekli sal-1833, meta l-ordni reliġjuża ġiet xolta u l-monasteru ġie abbandunat.<ref name=":0" /> [[Stampa:View from the Cloisters in the Jerónimos Monastery.JPG|xellug|daqsminuri|It-tiżjin rikk tal-istil arkitettoniku Manwelin fil-kjostru]] Il-monasteru ġie ddisinjat bi stil li iktar 'il quddiem sar magħruf bħala Manwelin: stil arkitettoniku elaborat u rikk b'temi [[Skultura|skulturali]] kumplessi li jinkorporaw elementi marittimi u oġġetti skoperti matul l-ispedizzjonijiet navali, imnaqqxa fil-[[ġebla tal-ġir]]. [[Diogo de Boitaca]], l-arkitett, kien pijunier ta' dan l-istil fil-Monasteru ta' Ġesù f'[[Setúbal]]. Boitaca kien responsabbli għat-tfassil tal-pjanta u għat-twettiq tal-kostruzzjoni tal-monasteru, tas-sagristija, u tar-refettorju. Għall-kostruzzjoni uża l-''calcário de lioz'', ġebla tal-ġir lewn id-deheb mill-barrieri ta' Ajuda, mill-wied ta' Alcántara, minn Laveiras, minn Rio Seco u minn Tercena. Is-suċċessur ta' Boitaca kien l-[[Spanja|Ispanjol]] [[Juan de Castilho]], li ħa f'idejh il-kostruzzjoni għall-ħabta tal-1517. Castilho gradwalment kien jaqleb mill-istil Manwelin għal dak Plateresk Spanjol, b'ornamentazzjoni li kienet tinkludi tiżjin rikk b'karatteristiċi dekorattivi tal-oġġetti tal-fidda (''plata''). Il-kostruzzjoni waqfet ħesrem meta r-Re Manwel I miet fl-1521.<ref name=":0" /> Diversi skulturi ħallew il-marka tagħhom fuq din il-binja: [[Nicolau Chanterene]] żied il-profondità bit-temi [[Rinaxximent|Rinaxximentali]] tiegħu, filwaqt li l-arkitett [[Diogo de Torralva]] kompla l-kostruzzjoni tal-monasteru fl-1550, u żied il-[[kappella]] prinċipali, il-kor, u lesta ż-żewġ sulari tal-monasteru, bl-użu ta' motivi Rinaxximentali biss. Ix-xogħol ta' Diogo de Torralva tkompla fl-1571 minn [[Jérôme de Rouen]] (imsejjaħ ukoll Jerónimo de Ruão) li żied xi elementi klassiċi. Il-kostruzzjoni reġgħet waqfet fl-1580 bl-unjoni ta' Spanja u tal-Portugall, peress li l-binja tal-[[Escorial]] fi Spanja kienet qed tixrob il-fondi allokati kollha.<ref name=":2" /> === Renju === [[Stampa:Mosteiro dos Jerónimos antes de 1755.png|daqsminuri|Il-Monasteru tal-Ġlormini f'nofs is-seklu 18, qabel it-terremot ta' Liżbona tal-1755.]] Fis-16 ta' Lulju 1604, Filippu ta' Spanja (li rrenja wara l-Unjoni Iberika) għamel il-monasteru [[monument]] funebri rjali, u pprojbixxa ż-żjarat fil-binja għajr għall-familja rjali u l-patrijiet Ġlormini. Fl-1625 inbena portal ġdid, kif ukoll id-daħla tal-kjostru, id-dar tal-gwardjani, garigor taraġ u sala li kienet id-daħla għall-kor ta' fuq iddisinjat mill-arkitett irjali [[Teodósio Frias]] u mwettaq mill-[[bennej]] [[Diogo Vaz]]. Fl-1640, il-pirjol [[Bento de Siqueira]] ordna l-kostruzzjoni tal-librerija tal-monasteru, fejn ġew depożitati l-kotba ta' Infante Luís (iben ir-Re Manwel I) u oħrajn marbuta mal-ordni reliġjuża. Bl-Indipendenza Portugiża fl-1640, il-monasteru reġa' kiseb ħafna mill-importanza li kellu qabel, u sar il-post funebri għall-panteon irjali; fi ħdanu ndifnu erba' mit-tmint itfal ta' [[Ġwanni IV tal-Portugall]]: Infante Teodósio (1634–1653), Infanta Joana (1636–1653), ir-Re [[Afonso VI]] (1643–1683) u [[Catarina de Bragança]] (1638–1705). Fl-1682 il-ġisem tal-Kardinal Henrique indifen fil-kappelli laterali. Fid-29 ta' Settembru 1855, il-ġisem tar-Re Afonso VI ġie ttrasportat lejn il-panteon irjali tal-Familja Braganza fil-Monasteru ta' São Vicente de Fora, flimkien ma' dawk tal-erba' aħwa tiegħu. Fl-1663, il-Fratellanza tas-Senhor dos Passos kienet tokkupa l-kappella antika ta' [[Sant'Antnin ta' Padova|Sant'Antnin]], li ġiet imżejna mill-ġdid b'saqaf bil-madum tad-deheb fl-1669, filwaqt li l-affreski fit-taraġ bl-istemmi ta' [[Ġlormu|San Ġlormu]] tlestew fl-1770. Ir-retabli tlestew fl-1709 u fl-1711, ''alfaias'' ta' valur ġew ippreżentati lill-ordni reliġjuża, u s-sagristija ġiet imżejna mill-ġdid fl-1713. Il-pittur [[Henrique Ferreira]] ġie kkummissjonat fl-1720 biex ipitter lir-Rejiet tal-Portugall: is-serje rjali tqiegħdet fis-''Sala dos Reis'' (Sala tar-Rejiet). Henrique Ferreira ġie kkummissjonat ukoll biex ilesti serje ta' pitturi tan-natività. Il-monasteru rreżista t-terremot ta' Liżbona tal-1755 mingħajr wisq ħsara: iġġarrfu l-balavostri u parti mill-kor ta' fuq biss, iżda ssewwew malajr. Fit-28 ta' Diċembru 1833, il-Monasteru tal-Jerónimos ġie sekolarizzat permezz ta' digriet statali u t-titlu tiegħu ġie ttrasferit lir-''Real Casa Pia de Lisboa'' biex iservi bħala knisja parrokkjali għall-paroċċa ċivili l-ġdida ta' Santa Maria de Belém. Bosta mill-opri tal-[[arti]] u mit-teżori ġew ittrasferiti lill-Kuruna jew inkella ntilfu matul dan il-perjodu. Baqa' battal għall-biċċa l-kbira taż-żmien u l-kundizzjoni tiegħu bdiet tmur għall-agħar. Ix-xogħol ta' restawr fuq il-monasteru beda wara l-1860, l-ewwel bil-faċċata tan-Nofsinhar taħt is-superviżjoni tal-arkitett Rafael Silva e Castro, u fl-1898 taħt Domingos Parente da Silva. Għalkemm iċ-ċisterna tal-kjostru, iċ-ċelel interni tal-kleru u l-kċina twaqqgħu f'dan iż-żmien, tliet proġetti ta' rikostruzzjoni proposti mill-arkitett J. Colson, inkluż l-introduzzjoni ta' elementi Neo-Manwelini, ma kisbux l-approvazzjoni meħtieġa. Fl-1863, l-arkitett [[Valentim José Correia]] tqabbad mill-ombudsman tal-Casa Pia, Eugénio de Almeida, biex jorganizza mill-ġdid it-tieni sular tad-dormitorju l-antik u jiddisinja t-twieqi (1863-1865). Sussegwentement ġie sostitwit minn [[Samuel Barret]], li bena t-torrijiet fit-tarf estrem tal-Punent tad-dormitorji. Bl-istess mod, Barret ġie sostitwit mid-disinjaturi xeniċi Taljani Rambois u Cinatti, li kienu ħadmu fuq id-disinn tat-Teatru ta' São Carlos, sabiex ikomplu jimmudellaw mill-ġdid il-monasteru minn ġewwa fl-1867. Bejn l-1867 u l-1868, bidlu ferm l-anness u l-faċċata tal-knisja sabiex jagħtuha d-dehra li għandha llum. Waqqgħu l-gallerija u s-Sala tar-Rejiet, bnew it-torrijiet tad-dormitorju tal-Lvant, bnew ir-rużun tal-kor ta' fuq u ssostitwew is-saqaf b'għamla piramidali tat-torri tal-kampnar b'disinn b'għamla ta' mitra. L-immudellar mill-ġdid iddewwem minħabba li fl-1878 ċeda u kkrolla d-dormitorju ċentrali. Wara l-1884, [[Raymundo Valladas]] beda jikkontribwixxi, diġà fl-1886, għar-restawr tal-kjostru u tas-''Sala do Capítulo'', inkluż il-kostruzzjoni tas-saqaf bil-volti. Il-qabar ta' [[Alexandre Herculano]], iddisinjat minn [[Eduardo Augusto da Silva]], tqiegħed fis-''Sala do Capítulo'' fl-1888. Sabiex jiġi ċċelebrat ir-raba' ċentenarju fl-1898 tal-wasla ta' Vasco da Gama fl-Indja, ġie deċiż li jiġi rrestawrat il-qabar tal-esploratur fl-1894. L-oqbra ta' Vasco da Gama u Luís de Camões, imnaqqax mill-iskultur [[Costa Mota]], tqiegħdu fil-[[kappella]] laterali tan-Nofsinhar. Sena wara, il-monasteru rċieva l-fdalijiet tal-[[poeta]] [[João de Deus]], u iktar 'il quddiem later żdiedu l-oqbra ta' [[Almeida Garret]] (1902), [[Sidónio Pais]] (1918), [[Guerra Junqueiro]] (1923) u [[Teófilo Braga]] (1924). === Repubblika === [[Stampa:Tratado de Lisboa 13 12 2007 (08) edited.jpg|daqsminuri|Ir-ritratt uffiċjali meħud wara l-iffirmar tat-Trattat ta' Liżbona quddiem il-Portal tan-Nofsinhar]] Il-Ministeru għax-Xogħlijiet Pubbliċi (''Ministério das Obras Públicas'') fetaħ kompetizzjoni sabiex jitlesta l-anness, li kellu jservi bħala l-[[Mużew]] Nazzjonali tal-Industrija u tal-Kummerċ (''Museu Nacional da Indústria e Comércio''), iżda l-proġett ġie kkanċellat fl-1899, u minflok intuża għall-Mużew Etnoloġiku tal-Portugall (''Museu Etnológico Português''). Fl-1898 sar iktar immudellar mill-ġdid tal-monasteru wara x-xogħol li kien wettaq Parente da Silva fl-1895 fuq l-anness ċentrali, issa ssimplifikat, kif ukoll ir-restawr tal-''cadeirals'' (is-siġġijiet tal-kleru fis-servizzi reliġjużi), li tlestew fl-1924 mill-iskultur [[Costa Mota]]. Fl-1938 l-orgni fil-kor ta' fuq ġie żarmat fl-istess żmien li serje ta' twieqi bil-[[ħġieġ]] ikkulurit, iddisinjati minn [[Abel Manta]] u maħduma minn [[Ricardo Leone]], ġew sostitwiti fil-faċċata tan-Nofsinhar. Bħala parti miċ-ċelebrazzjonijiet li mmarkaw iċ-ċentenarju tal-Portugall modern fl-1939, sar iktar immudellar mill-ġdid fil-monasteru u fit-torri. Matul dawn il-proġetti, il-baldakkin u l-qabar ta' [[Alexandre Herculano]] twaqqgħu u l-bitħa tal-kjostru ġiet pavimentata. Fl-1940 l-ispazju quddiem il-monasteru ġie ddisinjat mill-ġdid għall-Espożizzjoni Portugiża. Il-''Casa Pia'' okkupat l-ispazji interni tal-kjostru u l-oqbra ta' Camões u ta' Vasco da Gama ġew ittrasferiti fil-kor t'isfel. Serje ta' twieqi ddisinjati minn [[Rebocho]] u maħduma minn [[Alves Mendes]] tlestew fl-1950. Fl-1951 il-fdalijiet tal-President [[Óscar Carmona]] ġew midfuna fis-''Sala do Capítulo''. Iktar 'il quddiem ġew ittrasportati lejn il-Panteon Nazzjonali fl-1966 ħdejn il-fdalijiet ta' eks Presidenti oħra u eroj letterarji tal-pajjiż. Il-Mużew Marittimu (''Museu da Marinha'') ġie inawgurat fil-binja tal-Punent tal-monasteru fl-1963. == Repubblika == [[Stampa:Views of the cloisters of Mosteiro dos Jerónimos, ground floor 8500.jpg|daqsminuri|It-tiżjin Manwelin tal-kjostru]] Il-knisja u l-monasteru, flimkien mat-Torri ta' Belém u l-Padrão dos Descobrimentos, huma simbolu tal-Epoka Portugiża tal-Iskoperti u huma fost l-iżjed attrazzjonijiet turistiċi prinċipali ta' Liżbona. Fl-1983, l-UNESCO inkludiet formalment il-Monasteru tal-Ġlormini u t-Torri ta' Belém fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji.<ref name=":3" /> Meta l-Portugall issieħeb fil-Komunità Ekonomika Ewropea, iċ-ċerimonji formali saru fil-kjostru tal-monument (fl-1985). Matul is-snin 90 tas-seklu 20 saru żewġ wirjiet ewlenin fil-monasteru: ''4 séculos de pintura'' (Erba' Sekli ta' [[Pittura|Pitturi]]), fl-1992; u l-wirja ''"[[Leonardo da Vinci]] – um homem à escala do mundo, um Mundo à escala do homem"'' (Leonardo da Vinci: Raġel fuq Skala Dinjija, Dinja fuq Skala ta' [[Bniedem]]), fl-1998 (li kienet tinkludi l-Kodiċi ta' Leicester, misluf temporanjament mingħand [[Bill Gates]]). Fl-aħħar tas-seklu 20, l-immudellar mill-ġdid tal-monasteru kompla bil-konservazzjoni, it-tindif u r-restawr, inkluż il-kappella prinċipali fl-1999 u l-kjostru fl-1998-2002. Fit-13 ta' Diċembru 2007, it-[[Trattat ta' Liżbona]] ġie ffirmat fil-monasteru, u witta t-triq għar-riformi tal-[[Unjoni Ewropea]]. == Arkitettura == === Knisja ta' Santa Marija === ==== Arkitettura esterna ==== ===== Portal tan-Nofsinhar ===== [[Stampa:Lisboa January 2015-40a.jpg|xellug|daqsminuri|Il-Portal tan-Nofsinhar bl-istil Manwelin]] Id-daħla laterali elaborata tal-monasteru ġiet iddisinjata minn [[Juan de Castilho]] u titqies bħala waħda mill-iktar sinifikanti ta' żmienu, iżda fil-fatt mhijiex id-daħla prinċipali tal-binja. Dan il-portal qisu ta' santwarju huwa kbir 32 metru (105 piedi) bi 12-il metru (39 pied), u huwa maqsum fuq żewġ sulari. Il-karatteristiċi elaborati tiegħu jinkludu abbundanza ta' soqfa forfċi u pinnakli, flimkien ma' bosta figuri mnaqqxin bilwieqfa taħt baldakkin f'niċeċ imnaqqxa, madwar [[statwa]] ta' [[Enriku n-Navigatur]], bilwieqfa fuq pedestall bejn iż-żewġ bibien. It-timpanu, fuq il-bieb doppju, fih żewġ xeni f'nofs riljiev mill-ħajja ta' San Ġlormu: fuq ix-xellug, it-tneħħija tax-xewka minn sieq l-[[iljun]], u fuq il-lemin, l-esperjenza tal-qaddis fid-deżert. Bejn dawn iż-żewġ xeni hemm l-istemma tar-Re Manwel I, filwaqt li l-arċivolta u t-timpanu huma miksija b'simboli u b'elementi Manwelini. Il-Madonna (''Santa Maria de Belém'') tinsab fuq pedestall fuq nett tal-arċivolta, flimkien mal-[[Arkanġlu Mikiel]], filwaqt li fuq il-portal hemm salib tal-Ordni ta' Kristu. Fuq kull naħa tal-portal hemm tieqa kbira bi gwarniċ imżejjen b'mod rikk. ===== Portal assjali ===== [[Stampa:Westernportal jeronimosmonastery.JPG|daqsminuri|Il-Portal tal-Punent, b'tranżizzjoni mill-istil Gotiku għal dak Rinaxximentali, tal-iskultur Nicolau Chanterene, 1517]] Għalkemm iżgħar mid-daħla tan-Nofsinhar, dan il-portal huwa l-iżjed daħla importanti tal-monasteru minħabba t-tiżjin u l-pożizzjoni tiegħu quddiem l-artal prinċipali. Dan il-portal tal-Punent huwa eżempju tajjeb tat-tranżizzjoni mill-istil [[Gotiku]] għal dak [[Rinaxximent|Rinaxximentali]]. Inbena minn [[Nicolau Chanterene]] fl-1517. X'aktarx li kien l-ewwel kummissjoni tiegħu fil-Portugall. Fis-seklu 19 żdied vestibolu li jifforma tranżizzjoni bejn il-knisja u l-ambulatorju.<ref>Centro de eLearning do Instituto Politécnico de Tomar (2011), p. 2</ref> Fit-timpanu hemm xeni mit-twelid ta' [[Ġesù|Kristu]]: mix-xellug għal-lemin: it-Tħabbira (tal-anġlu lil Marija li kienet se twelled); in-Natività (it-twelid tal-Bambin Ġesù); u l-Epifanija (l-adorazzjoni tal-[[Slaten Maġi|maġi]]). Żewġ anġli jżommu f'idejhom l-istemma tal-Portugall, qrib l-arċivolta. Il-koxox tal-portal mimlijin statwi, fosthom l-istatwi tar-Re Manwel I u tar-Reġina Marija ta' Aragona għarkopptejhom f'niċċa taħt baldakkin imżejjen b'mod rikk, u maġenbhom il-qaddisin patruni tagħhom: San Ġlormu u [[Ġwanni l-Battista|San Ġwann il-Battista]], rispettivament. Ir-riffieda huma mżejna b'anġli żgħar bl-istemma f'idejhom u maġenb ir-re hemm sfera nawtika, filwaqt li maġenb ir-reġjina hemm tliet zkuk bl-inwar. Fost l-elementi Rinaxximentali hemm anġli b'ilbies [[Ruma|Ruman]], kerubini, id-dettall u r-realiżmu tar-rejiet u l-istudju tal-għerwien ta' San Ġlormu. Fil-monasteru kollu kemm bosta rappreżentazzjonijiet ta' San Ġlormu, fil-pitturi, fl-iskulturi u fil-ħġieġ ikkulurit. Tliet eżempji importanti huma: * ''O Penitente no deserto'' (''Il-Penitenti fid-Deżert''), fil-kor t'isfel, ħdejn il-qabar ta' Vasco da Gama, bil-qaddis magħdur fid-deżert, b'ħaġra f'idu, hu u jimmedita quddiem kurċifiss; * ''O Estudioso na sua cela'' (''L-Istudjuż fiċ-Ċella Tiegħu''), bil-qaddis bilqiegħda fiċ-ċella tiegħu mdawwar b'kotba miftuħin; * ''O Doutor da Igreja'' (''It-Tabib fil-Knisja''), fil-kor ta' fuq, b'San Ġlormu solenni bilwieqfa liebes ilbies aħmar u kappell ta' kardinal. Il-qaddis dejjem jiġi akkumpanjat minn iljun u l-[[Bibbja]].<ref>Centro de eLearning do Instituto Politécnico de Tomar (2011), p. 3.</ref> ==== Minn ġewwa ==== [[Stampa:JeronimosMonasteryy.jpg|daqsminuri|Il-pilastri u s-saqaf tal-kappella prinċipali]] [[Diogo Boitac]] ħejja s-sisien għal din il-knisja bi tliet korsiji u ħames kompartimenti taħt volta unika, transett immarkat sew iżda ġej ħarira 'il barra u kor olzat. Il-konfigurazzjoni tal-knisja hija magħmula minn korsiji u navata ta' daqs ugwali. Boitac bena l-ħitan tal-knisja sal-gwarniċi u mbagħad beda l-kostruzzjoni tal-monasteru biswit. Juan de Castilho, arkitett u skultur [[Spanja|Spanjol]], kompla l-kostruzzjoni fl-1517. Huwa lesta l-ħitan u l-volta mrikkba unika, b'kombinament ta' volti stellar u volti bi traċċi tul il-wisa' ta' 19-il metru (62 pied) tal-knisja. Kull sett ta' trikkib tal-volta huwa mirfud apposta. Id-disinn tal-1522 tal-volta trasversali tat-transett ma fihx pilastri jew kolonni, filwaqt li oriġinarjament Boitac kien ippjana tliet kompartimenti fit-transett. Il-volta mhux mirfuda tat-transett tagħti l-impressjoni lill-viżitatur li qed iżżomm waħedha fl-arja.<ref>University of Minho (January 2005), pp. 20–21.</ref> Castilho żejjen ukoll il-kolonni ottagonali rqaq u artikolati, għoljin 25 metru b'elementi grotteski jew bil-fjuri raffinati, tipiċi tal-istil Rinaxximentali. Il-kostruzzjoni ta' din is-sala bl-istil Gotiku Aħħari hija kapulavur estetiku u arkitettoniku: iżżid l-effett spazjali ta' din il-binja enormi. Il-kolonna tat-Tramuntana li tinsab l-eqreb tat-transett fiha medaljun li jaf ġie inkluż apposta għal ritratt ta' Boitac jew ta' Juan de Castilho. [[Stampa:Tomb of Vasco da Gama 8515.jpg|daqsminuri|Il-qabar ta' Vasco da Gama]] Fl-aħħar tal-korsiji laterali u fuq iż-żewġ naħat tal-kor hemm l-artali (bi stil Manwelin ukoll) li jmorru lura għas-sekli 16 u 17. Dawn huma mżejna bl-[[injam]] imnaqqax u indurati b'lewn id-deheb u bl-aħdar, u wieħed minnhom fih ix-xbieha ta' San Ġlormu bit-terrakotta mżejna bl-enamel b'diversi kuluri. Dan il-kor ġie ordnat mir-Reġina Katarina tal-[[Awstrija]] bħala l-qabar għall-mistrieħ ta' dejjem tal-familja rjali. Huwa xogħol [[Jerónimo de Ruão]] (Jean de Rouen) u nħadem bi stil Klassiku. L-oqbra rjali jserrħu fuq [[Iljunfant|iljunfanti]] tal-irħam u jinsabu bejn pilastri Joniċi, b'pilastri Korinzji fuqhom. L-oqbra fuq in-naħa tax-xelluh tal-kor huma tar-Re Manwel I u ta' martu Marija ta' Aragona, filwaqt li l-oqbra tal-lemin huma tar-Re João III u ta' martu Katarina tal-Awstrija. [[Stampa:JeronimosRoyalTombs.jpg|daqsminuri|L-oqbra rjali fuq l-iljunfanti fil-kappella prinċipali]] ==== Kor t'isfel ==== Fi ħdan il-knisja, fil-kor t'isfel, hemm l-oqbra tal-ġebel ta' Vasco da Gama (1468-1523) u tal-poeta u l-kronista l-kbir tal-Epoka tal-Iskoperti, Luís de Camões (1527-1580). Iż-żewġ oqbra ġew skolpiti mill-iskultur tas-seklu 19 Costa Mota bi stil Neo-Manwelin armonjuż. Il-fdalijiet tat-tnejn li huma ġew ittrasferiti lejn dawn l-oqbra fl-1880. === Monasteru === Ix-xogħol fuq il-kjostru kwadru kbir (55 metru b'55 metru) tal-monasteru nbeda minn Boitac. Huwa bena l-volti laterali bi ħnejjiet wesgħin u bi twieqi elaborati. Juan de Castilho temm il-kostruzzjoni billi ta' bixra klassika lis-sular t'isfel u bena s-sular ta' fuq. Il-kostruzzjoni ta' dan il-kjostru kienet innovazzjoni għal dak iż-żmien. Castilho bidel il-kolonni tondi oriġinali ta' Boitac għal kolonni rettangolari, u żejjen il-kjostru b'tiżjin bi stil Plateresk. Kull naħa tal-binja fiha sitt kompartimenti bil-volti. L-erba' kompartimenti interni huma mirfuda fuq riffieda enormi li jiffurmaw arkati wesgħin. Il-kompartimenti tal-irkejjen huma kkollegati permezz ta' kostruzzjoni bl-arkati dijagonali li joħorġu fid-dieher il-pilastri mżejna tal-irkejjen. Il-kjostru kellu funzjoni reliġjuża kif ukoll funzjoni rappreżentattiva permezz tat-tiżjin dekorattiv tiegħu u l-motivi dinastiċi simboliċi, fosthom l-isferi nawtiċi, l-istemmi, u s-salib tal-Ordni ta' Kristu, simboli tas-setgħa dinjija dejjem tikber tal-Portugall. [[Stampa:Claustro - Jerónimos.jpg|xellug|daqsminuri|Il-kjostru b'żewġ sulari]] Il-ħitan ta' ġewwa tal-kjostru fihom bosta motivi Manwelini b'elementi nawtiċi, flimkien ma' motivi Ewropej, [[Għarab]] u tal-Lvant. Il-ħnejjiet għat-tond u l-istruttura orizzontali jaqblu mal-istil arkitettoniku Rinaxximentali, filwaqt li fl-istess ħin hemm rabta mal-arkitettura Spanjola. It-tiżjin tal-ħitan ta' barra tal-bitħa interna saru bi stil Plateresk minn Castilho: l-arkati jinkludu ħnejjiet imżejna li jagħtu lill-kostruzzjoni bixra qisha ta' filugran. F'waħda minn dawn l-arkati hemm il-qabar solenni tal-poeta [[Fernando Pessoa]], filwaqt li hemm diversi oqbra oħra fosthom dawk tal-poeta u d-drammaturgu Almeida Garrett (1799-1854), tal-[[kittieb]] u l-istoriku Alexandre Herculano (1810-1877), tal-eks Presidenti [[Teófilo Braga]] (1843-1924) u ta' [[Óscar Carmona]] (1869-1951). Ir-refettorju għandu diversi madumiet ''azulejos'' tas-seklu 18. Wara r-restawr tal-1850, fil-binja tal-Punent ġew stabbiliti fil-monasteru l-''Museu Nacional de Arqueologia'' (il-Mużew Nazzjonali tal-[[Arkeoloġija]]) u l-''Museu da Marinha'' (il-Mużew Marittimu). == Sit ta' Wirt Dinji == [[Stampa:Panorama of Jerónimos Monastery (edited).jpg|nofs|daqsminuri|570x570px|Veduta panoramika tal-Monasteru tal-Ġlormini]] Il-Monasteru tal-Ġlormini u t-Torri ta' Belém f'Liżbona ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1983 b'modifika minuri fiż-żona ta' lqugħ tas-sit fl-2008.<ref name=":3" /> Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-'''kriterju (iii)''' "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u l-'''kriterju (vi)''' "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".<ref name=":3" /> == Referenzi == [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali]] [[Kategorija:Portugall]] [[Kategorija:Monasteri]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fil-Portugall]] la4x7ovazj6j0z23bdajxtxvl95a0ww 332660 332658 2026-10-02T21:30:26Z Kent Wang 28970 /* Monasteru */ Views of the cloisters of Mosteiro dos Jerónimos 8498.jpg 332660 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Jerónimos April 2009-4.jpg|daqsminuri|249x249px|Id-daħla prinċipali tal-monasteru u l-partijiet fejn attwalment hemm il-[[Mużew]] Marittimu u l-Mużew Nazzjonali tal-[[Arkeoloġija]].]] Il-'''Monasteru tal-Ġlormini''' jew il-'''Monasteru tal-Jerónimos''' (bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: ''Hieronymites Monastery''; bil-[[Lingwa Portugiża|Portugiż]]: ''Mosteiro dos Jerónimos'', IPA: [muʃˈtɐjɾu ðuʒ ʒɨˈɾɔnimuʃ]) huwa eks monasteru tal-Ordni ta' [[Ġlormu|San Ġlormu]] ħdejn ix-xmara [[Tagus]] fil-parroċċa ta' Belém, fil-muniċipalità ta' [[Liżbona]], il-[[Portugall]]. Sar nekropoli tad-dinastija rjali Portugiża ta' Aviz fis-seklu 16 iżda ġie sekolarizzat fit-28 ta' Diċembru 1833 b'digriet statali u s-sjieda tiegħu ġiet ittrasferita lill-istituzzjoni tal-karità, ir-Real Casa Pia de Lisboa.<ref name=":0">{{Ċita web|url=http://www.mosteirojeronimos.pt/en/index.php?s=white&pid=221&identificador=|titlu=XIX century - Monastery of Jeronimos|data=2016-04-02|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-07-11|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160402221310/http://www.mosteirojeronimos.pt/en/index.php?s=white&pid=221&identificador=|arkivju-data=2016-04-02|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-Monasteru tal-Ġlormini huwa wieħed mill-iżjed eżempji prominenti tal-istil arkitettoniku Manwelin Gotiku Aħħari Portugiż f'Liżbona. Inbena fil-bidu tas-seklu 16 qrib il-post minn fejn [[Vasco da Gama]] żbarka għall-ewwel vjaġġ tiegħu, u l-kostruzzjoni tiegħu ġiet iffinanzjata minn taxxa fuq il-profitti tal-Armadi [[Indja|Indjani]] Portugiżi (il-flotta ta' bastimenti ffinanzjati mill-Kuruna Portugiża). Fl-1880, il-fdalijiet ta' da Gama u dawk tal-[[poeta]] [[Luís de Camões]] (li fl-1572 iċċelebra l-ewwel vjaġġ ta' da Gama fil-poeżija epika tiegħu, ''Il-Lusiad''), ġew ittrasferiti f'oqbra mnaqqxin ġodda fin-navata tal-knisja tal-monasteru, ftit metri 'l bogħod mill-oqbra tar-rejiet [[Manwel I]] u [[Ġwanni III]], li da Gama kien qeda. Fl-1983, il-Monasteru tal-Ġlormini ġie ddeżinjat bħala [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] flimkien mat-[[Torri ta' Belém]] fil-qrib.<ref name=":3">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/263/|titlu=Monastery of the Hieronymites and Tower of Bel&eacute;m in Lisbon|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-07-14}}</ref> == Storja == [[Stampa:Belem.Jeronimos02.jpg|xellug|daqsminuri|Il-funtani fil-pjazza magħrufa bħala Praça do Império, bis-simboli miż-[[żodjaku]] fil-''calçada.'']] Il-Monasteru tal-Ġlormini ssostitwixxa l-knisja li qabel kienet teżisti minfloku fl-istess post, li kienet iddedikata lil [[Santa Marija]] ta' Belém u fejn il-patrijiet tal-Ordni militari-reliġjuża ta' [[Ġesù|Kristu]] kienu jipprovdu assistenza lill-baħħara fi tranżitu. Il-port ta' ''Praia do Restelo'' kien post vantaġġuż għall-baħħara, b'ankraġġ sikur u protezzjoni mill-irjieħ, jiġifieri post imkenni li kienu jfittxu l-bastimenti li jidħlu mill-bokka tat-Tagus.<ref name=":1">Centro de eLearning do Instituto Politécnico de Tomar (2011), p. 1.</ref> L-istruttura eżistenti ġiet inawgurata skont l-ordnijiet ta' Manwel I (1469-1521) u l-qrati ta' Montemor o Velho fl-1495, bħala l-post funebri għall-membri tal-Familja Aviz, skont it-twemmin tiegħu li renju dinastiku Iberiku kien se jirrenja wara [[Mewt|mewtu]].<ref>Nuno Senos (2003), p. 103.</ref> Fl-1496, ir-Re Manwel talab lis-[[Santa Sede]] għal permess biex jibni monasteru fis-sit attwali. L-Eremitaġġ ta' Restelo (''Ermida do Restelo''), kif kienet magħrufa l-knisja, was diġà kienet mitluqa meta Vasco da Gama u l-ekwipaġġ tiegħu qattgħu l-lejl jitolbu hemmhekk qabel telqu għall-ispedizzjoni tagħhom lejn l-Indja fl-1497.<ref name=":2">Frederic Pedro Marjay (1972). ''Lisbon and Its Surroundings''. Livraria Bertrand, Sarl. pp. 9–10.</ref> == Rinaxximent == [[Stampa:Jerónimos.jpg|xellug|daqsminuri|Id-daħla għall-knisja prinċipali u għall-kjostru]] Il-kostruzzjoni tal-monasteru u tal-knisja bdiet fis-6 ta' Jannar 1501 u tlestiet 100 sena wara. Oriġinarjament ir-Re Manwel iffinanzja l-proġett bil-flus li kiseb mill-''Vintena da Pimenta'', taxxa ta' ħamsa fil-mija fuq il-kummerċ mill-[[Afrika]] u l-Orjent, ekwivalenti għal 70 kilogramma (150 libbra) ta' deheb fis-sena, bl-eċċezzjoni tat-taxxi miġbura fuq l-importazzjoni tal-bżar, tal-kannella u tal-imsiemer tal-qronfol, li marru direttament għand il-Kuruna. Bl-influss ta' dawn ir-rikkezzi, l-[[Arkitett|arkitetti]] ma kinux limitati għal pjanti fuq skala żgħira, u r-riżorsi li diġà kienu maħsuba għall-[[Monasteru ta' Batalha]], inkluż il-Panteon ta' Aviz, ġew allokati mill-ġdid għall-proġett f'Belém.<ref name=":1" /> Manwel I għażel l-ordni reliġjuża tal-patrijiet Ġlormini biex jokkupaw il-monasteru, u r-rwol tagħhom kien li jitolbu għar-ruħ eterna tar-Re u li jipprovdu l-assistenza spiritwali lin-navigaturi u lill-baħħara li kienu jitilqu mill-port ta' Restelo biex jiskopru artijiet differenti madwar id-[[Id-Dinja|dinja]]. Il-patrijiet għamlu dan għal iktar minn erba' sekli sal-1833, meta l-ordni reliġjuża ġiet xolta u l-monasteru ġie abbandunat.<ref name=":0" /> [[Stampa:View from the Cloisters in the Jerónimos Monastery.JPG|xellug|daqsminuri|It-tiżjin rikk tal-istil arkitettoniku Manwelin fil-kjostru]] Il-monasteru ġie ddisinjat bi stil li iktar 'il quddiem sar magħruf bħala Manwelin: stil arkitettoniku elaborat u rikk b'temi [[Skultura|skulturali]] kumplessi li jinkorporaw elementi marittimi u oġġetti skoperti matul l-ispedizzjonijiet navali, imnaqqxa fil-[[ġebla tal-ġir]]. [[Diogo de Boitaca]], l-arkitett, kien pijunier ta' dan l-istil fil-Monasteru ta' Ġesù f'[[Setúbal]]. Boitaca kien responsabbli għat-tfassil tal-pjanta u għat-twettiq tal-kostruzzjoni tal-monasteru, tas-sagristija, u tar-refettorju. Għall-kostruzzjoni uża l-''calcário de lioz'', ġebla tal-ġir lewn id-deheb mill-barrieri ta' Ajuda, mill-wied ta' Alcántara, minn Laveiras, minn Rio Seco u minn Tercena. Is-suċċessur ta' Boitaca kien l-[[Spanja|Ispanjol]] [[Juan de Castilho]], li ħa f'idejh il-kostruzzjoni għall-ħabta tal-1517. Castilho gradwalment kien jaqleb mill-istil Manwelin għal dak Plateresk Spanjol, b'ornamentazzjoni li kienet tinkludi tiżjin rikk b'karatteristiċi dekorattivi tal-oġġetti tal-fidda (''plata''). Il-kostruzzjoni waqfet ħesrem meta r-Re Manwel I miet fl-1521.<ref name=":0" /> Diversi skulturi ħallew il-marka tagħhom fuq din il-binja: [[Nicolau Chanterene]] żied il-profondità bit-temi [[Rinaxximent|Rinaxximentali]] tiegħu, filwaqt li l-arkitett [[Diogo de Torralva]] kompla l-kostruzzjoni tal-monasteru fl-1550, u żied il-[[kappella]] prinċipali, il-kor, u lesta ż-żewġ sulari tal-monasteru, bl-użu ta' motivi Rinaxximentali biss. Ix-xogħol ta' Diogo de Torralva tkompla fl-1571 minn [[Jérôme de Rouen]] (imsejjaħ ukoll Jerónimo de Ruão) li żied xi elementi klassiċi. Il-kostruzzjoni reġgħet waqfet fl-1580 bl-unjoni ta' Spanja u tal-Portugall, peress li l-binja tal-[[Escorial]] fi Spanja kienet qed tixrob il-fondi allokati kollha.<ref name=":2" /> === Renju === [[Stampa:Mosteiro dos Jerónimos antes de 1755.png|daqsminuri|Il-Monasteru tal-Ġlormini f'nofs is-seklu 18, qabel it-terremot ta' Liżbona tal-1755.]] Fis-16 ta' Lulju 1604, Filippu ta' Spanja (li rrenja wara l-Unjoni Iberika) għamel il-monasteru [[monument]] funebri rjali, u pprojbixxa ż-żjarat fil-binja għajr għall-familja rjali u l-patrijiet Ġlormini. Fl-1625 inbena portal ġdid, kif ukoll id-daħla tal-kjostru, id-dar tal-gwardjani, garigor taraġ u sala li kienet id-daħla għall-kor ta' fuq iddisinjat mill-arkitett irjali [[Teodósio Frias]] u mwettaq mill-[[bennej]] [[Diogo Vaz]]. Fl-1640, il-pirjol [[Bento de Siqueira]] ordna l-kostruzzjoni tal-librerija tal-monasteru, fejn ġew depożitati l-kotba ta' Infante Luís (iben ir-Re Manwel I) u oħrajn marbuta mal-ordni reliġjuża. Bl-Indipendenza Portugiża fl-1640, il-monasteru reġa' kiseb ħafna mill-importanza li kellu qabel, u sar il-post funebri għall-panteon irjali; fi ħdanu ndifnu erba' mit-tmint itfal ta' [[Ġwanni IV tal-Portugall]]: Infante Teodósio (1634–1653), Infanta Joana (1636–1653), ir-Re [[Afonso VI]] (1643–1683) u [[Catarina de Bragança]] (1638–1705). Fl-1682 il-ġisem tal-Kardinal Henrique indifen fil-kappelli laterali. Fid-29 ta' Settembru 1855, il-ġisem tar-Re Afonso VI ġie ttrasportat lejn il-panteon irjali tal-Familja Braganza fil-Monasteru ta' São Vicente de Fora, flimkien ma' dawk tal-erba' aħwa tiegħu. Fl-1663, il-Fratellanza tas-Senhor dos Passos kienet tokkupa l-kappella antika ta' [[Sant'Antnin ta' Padova|Sant'Antnin]], li ġiet imżejna mill-ġdid b'saqaf bil-madum tad-deheb fl-1669, filwaqt li l-affreski fit-taraġ bl-istemmi ta' [[Ġlormu|San Ġlormu]] tlestew fl-1770. Ir-retabli tlestew fl-1709 u fl-1711, ''alfaias'' ta' valur ġew ippreżentati lill-ordni reliġjuża, u s-sagristija ġiet imżejna mill-ġdid fl-1713. Il-pittur [[Henrique Ferreira]] ġie kkummissjonat fl-1720 biex ipitter lir-Rejiet tal-Portugall: is-serje rjali tqiegħdet fis-''Sala dos Reis'' (Sala tar-Rejiet). Henrique Ferreira ġie kkummissjonat ukoll biex ilesti serje ta' pitturi tan-natività. Il-monasteru rreżista t-terremot ta' Liżbona tal-1755 mingħajr wisq ħsara: iġġarrfu l-balavostri u parti mill-kor ta' fuq biss, iżda ssewwew malajr. Fit-28 ta' Diċembru 1833, il-Monasteru tal-Jerónimos ġie sekolarizzat permezz ta' digriet statali u t-titlu tiegħu ġie ttrasferit lir-''Real Casa Pia de Lisboa'' biex iservi bħala knisja parrokkjali għall-paroċċa ċivili l-ġdida ta' Santa Maria de Belém. Bosta mill-opri tal-[[arti]] u mit-teżori ġew ittrasferiti lill-Kuruna jew inkella ntilfu matul dan il-perjodu. Baqa' battal għall-biċċa l-kbira taż-żmien u l-kundizzjoni tiegħu bdiet tmur għall-agħar. Ix-xogħol ta' restawr fuq il-monasteru beda wara l-1860, l-ewwel bil-faċċata tan-Nofsinhar taħt is-superviżjoni tal-arkitett Rafael Silva e Castro, u fl-1898 taħt Domingos Parente da Silva. Għalkemm iċ-ċisterna tal-kjostru, iċ-ċelel interni tal-kleru u l-kċina twaqqgħu f'dan iż-żmien, tliet proġetti ta' rikostruzzjoni proposti mill-arkitett J. Colson, inkluż l-introduzzjoni ta' elementi Neo-Manwelini, ma kisbux l-approvazzjoni meħtieġa. Fl-1863, l-arkitett [[Valentim José Correia]] tqabbad mill-ombudsman tal-Casa Pia, Eugénio de Almeida, biex jorganizza mill-ġdid it-tieni sular tad-dormitorju l-antik u jiddisinja t-twieqi (1863-1865). Sussegwentement ġie sostitwit minn [[Samuel Barret]], li bena t-torrijiet fit-tarf estrem tal-Punent tad-dormitorji. Bl-istess mod, Barret ġie sostitwit mid-disinjaturi xeniċi Taljani Rambois u Cinatti, li kienu ħadmu fuq id-disinn tat-Teatru ta' São Carlos, sabiex ikomplu jimmudellaw mill-ġdid il-monasteru minn ġewwa fl-1867. Bejn l-1867 u l-1868, bidlu ferm l-anness u l-faċċata tal-knisja sabiex jagħtuha d-dehra li għandha llum. Waqqgħu l-gallerija u s-Sala tar-Rejiet, bnew it-torrijiet tad-dormitorju tal-Lvant, bnew ir-rużun tal-kor ta' fuq u ssostitwew is-saqaf b'għamla piramidali tat-torri tal-kampnar b'disinn b'għamla ta' mitra. L-immudellar mill-ġdid iddewwem minħabba li fl-1878 ċeda u kkrolla d-dormitorju ċentrali. Wara l-1884, [[Raymundo Valladas]] beda jikkontribwixxi, diġà fl-1886, għar-restawr tal-kjostru u tas-''Sala do Capítulo'', inkluż il-kostruzzjoni tas-saqaf bil-volti. Il-qabar ta' [[Alexandre Herculano]], iddisinjat minn [[Eduardo Augusto da Silva]], tqiegħed fis-''Sala do Capítulo'' fl-1888. Sabiex jiġi ċċelebrat ir-raba' ċentenarju fl-1898 tal-wasla ta' Vasco da Gama fl-Indja, ġie deċiż li jiġi rrestawrat il-qabar tal-esploratur fl-1894. L-oqbra ta' Vasco da Gama u Luís de Camões, imnaqqax mill-iskultur [[Costa Mota]], tqiegħdu fil-[[kappella]] laterali tan-Nofsinhar. Sena wara, il-monasteru rċieva l-fdalijiet tal-[[poeta]] [[João de Deus]], u iktar 'il quddiem later żdiedu l-oqbra ta' [[Almeida Garret]] (1902), [[Sidónio Pais]] (1918), [[Guerra Junqueiro]] (1923) u [[Teófilo Braga]] (1924). === Repubblika === [[Stampa:Tratado de Lisboa 13 12 2007 (08) edited.jpg|daqsminuri|Ir-ritratt uffiċjali meħud wara l-iffirmar tat-Trattat ta' Liżbona quddiem il-Portal tan-Nofsinhar]] Il-Ministeru għax-Xogħlijiet Pubbliċi (''Ministério das Obras Públicas'') fetaħ kompetizzjoni sabiex jitlesta l-anness, li kellu jservi bħala l-[[Mużew]] Nazzjonali tal-Industrija u tal-Kummerċ (''Museu Nacional da Indústria e Comércio''), iżda l-proġett ġie kkanċellat fl-1899, u minflok intuża għall-Mużew Etnoloġiku tal-Portugall (''Museu Etnológico Português''). Fl-1898 sar iktar immudellar mill-ġdid tal-monasteru wara x-xogħol li kien wettaq Parente da Silva fl-1895 fuq l-anness ċentrali, issa ssimplifikat, kif ukoll ir-restawr tal-''cadeirals'' (is-siġġijiet tal-kleru fis-servizzi reliġjużi), li tlestew fl-1924 mill-iskultur [[Costa Mota]]. Fl-1938 l-orgni fil-kor ta' fuq ġie żarmat fl-istess żmien li serje ta' twieqi bil-[[ħġieġ]] ikkulurit, iddisinjati minn [[Abel Manta]] u maħduma minn [[Ricardo Leone]], ġew sostitwiti fil-faċċata tan-Nofsinhar. Bħala parti miċ-ċelebrazzjonijiet li mmarkaw iċ-ċentenarju tal-Portugall modern fl-1939, sar iktar immudellar mill-ġdid fil-monasteru u fit-torri. Matul dawn il-proġetti, il-baldakkin u l-qabar ta' [[Alexandre Herculano]] twaqqgħu u l-bitħa tal-kjostru ġiet pavimentata. Fl-1940 l-ispazju quddiem il-monasteru ġie ddisinjat mill-ġdid għall-Espożizzjoni Portugiża. Il-''Casa Pia'' okkupat l-ispazji interni tal-kjostru u l-oqbra ta' Camões u ta' Vasco da Gama ġew ittrasferiti fil-kor t'isfel. Serje ta' twieqi ddisinjati minn [[Rebocho]] u maħduma minn [[Alves Mendes]] tlestew fl-1950. Fl-1951 il-fdalijiet tal-President [[Óscar Carmona]] ġew midfuna fis-''Sala do Capítulo''. Iktar 'il quddiem ġew ittrasportati lejn il-Panteon Nazzjonali fl-1966 ħdejn il-fdalijiet ta' eks Presidenti oħra u eroj letterarji tal-pajjiż. Il-Mużew Marittimu (''Museu da Marinha'') ġie inawgurat fil-binja tal-Punent tal-monasteru fl-1963. == Repubblika == [[Stampa:Views of the cloisters of Mosteiro dos Jerónimos, ground floor 8500.jpg|daqsminuri|It-tiżjin Manwelin tal-kjostru]] Il-knisja u l-monasteru, flimkien mat-Torri ta' Belém u l-Padrão dos Descobrimentos, huma simbolu tal-Epoka Portugiża tal-Iskoperti u huma fost l-iżjed attrazzjonijiet turistiċi prinċipali ta' Liżbona. Fl-1983, l-UNESCO inkludiet formalment il-Monasteru tal-Ġlormini u t-Torri ta' Belém fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji.<ref name=":3" /> Meta l-Portugall issieħeb fil-Komunità Ekonomika Ewropea, iċ-ċerimonji formali saru fil-kjostru tal-monument (fl-1985). Matul is-snin 90 tas-seklu 20 saru żewġ wirjiet ewlenin fil-monasteru: ''4 séculos de pintura'' (Erba' Sekli ta' [[Pittura|Pitturi]]), fl-1992; u l-wirja ''"[[Leonardo da Vinci]] – um homem à escala do mundo, um Mundo à escala do homem"'' (Leonardo da Vinci: Raġel fuq Skala Dinjija, Dinja fuq Skala ta' [[Bniedem]]), fl-1998 (li kienet tinkludi l-Kodiċi ta' Leicester, misluf temporanjament mingħand [[Bill Gates]]). Fl-aħħar tas-seklu 20, l-immudellar mill-ġdid tal-monasteru kompla bil-konservazzjoni, it-tindif u r-restawr, inkluż il-kappella prinċipali fl-1999 u l-kjostru fl-1998-2002. Fit-13 ta' Diċembru 2007, it-[[Trattat ta' Liżbona]] ġie ffirmat fil-monasteru, u witta t-triq għar-riformi tal-[[Unjoni Ewropea]]. == Arkitettura == === Knisja ta' Santa Marija === ==== Arkitettura esterna ==== ===== Portal tan-Nofsinhar ===== [[Stampa:Lisboa January 2015-40a.jpg|xellug|daqsminuri|Il-Portal tan-Nofsinhar bl-istil Manwelin]] Id-daħla laterali elaborata tal-monasteru ġiet iddisinjata minn [[Juan de Castilho]] u titqies bħala waħda mill-iktar sinifikanti ta' żmienu, iżda fil-fatt mhijiex id-daħla prinċipali tal-binja. Dan il-portal qisu ta' santwarju huwa kbir 32 metru (105 piedi) bi 12-il metru (39 pied), u huwa maqsum fuq żewġ sulari. Il-karatteristiċi elaborati tiegħu jinkludu abbundanza ta' soqfa forfċi u pinnakli, flimkien ma' bosta figuri mnaqqxin bilwieqfa taħt baldakkin f'niċeċ imnaqqxa, madwar [[statwa]] ta' [[Enriku n-Navigatur]], bilwieqfa fuq pedestall bejn iż-żewġ bibien. It-timpanu, fuq il-bieb doppju, fih żewġ xeni f'nofs riljiev mill-ħajja ta' San Ġlormu: fuq ix-xellug, it-tneħħija tax-xewka minn sieq l-[[iljun]], u fuq il-lemin, l-esperjenza tal-qaddis fid-deżert. Bejn dawn iż-żewġ xeni hemm l-istemma tar-Re Manwel I, filwaqt li l-arċivolta u t-timpanu huma miksija b'simboli u b'elementi Manwelini. Il-Madonna (''Santa Maria de Belém'') tinsab fuq pedestall fuq nett tal-arċivolta, flimkien mal-[[Arkanġlu Mikiel]], filwaqt li fuq il-portal hemm salib tal-Ordni ta' Kristu. Fuq kull naħa tal-portal hemm tieqa kbira bi gwarniċ imżejjen b'mod rikk. ===== Portal assjali ===== [[Stampa:Westernportal jeronimosmonastery.JPG|daqsminuri|Il-Portal tal-Punent, b'tranżizzjoni mill-istil Gotiku għal dak Rinaxximentali, tal-iskultur Nicolau Chanterene, 1517]] Għalkemm iżgħar mid-daħla tan-Nofsinhar, dan il-portal huwa l-iżjed daħla importanti tal-monasteru minħabba t-tiżjin u l-pożizzjoni tiegħu quddiem l-artal prinċipali. Dan il-portal tal-Punent huwa eżempju tajjeb tat-tranżizzjoni mill-istil [[Gotiku]] għal dak [[Rinaxximent|Rinaxximentali]]. Inbena minn [[Nicolau Chanterene]] fl-1517. X'aktarx li kien l-ewwel kummissjoni tiegħu fil-Portugall. Fis-seklu 19 żdied vestibolu li jifforma tranżizzjoni bejn il-knisja u l-ambulatorju.<ref>Centro de eLearning do Instituto Politécnico de Tomar (2011), p. 2</ref> Fit-timpanu hemm xeni mit-twelid ta' [[Ġesù|Kristu]]: mix-xellug għal-lemin: it-Tħabbira (tal-anġlu lil Marija li kienet se twelled); in-Natività (it-twelid tal-Bambin Ġesù); u l-Epifanija (l-adorazzjoni tal-[[Slaten Maġi|maġi]]). Żewġ anġli jżommu f'idejhom l-istemma tal-Portugall, qrib l-arċivolta. Il-koxox tal-portal mimlijin statwi, fosthom l-istatwi tar-Re Manwel I u tar-Reġina Marija ta' Aragona għarkopptejhom f'niċċa taħt baldakkin imżejjen b'mod rikk, u maġenbhom il-qaddisin patruni tagħhom: San Ġlormu u [[Ġwanni l-Battista|San Ġwann il-Battista]], rispettivament. Ir-riffieda huma mżejna b'anġli żgħar bl-istemma f'idejhom u maġenb ir-re hemm sfera nawtika, filwaqt li maġenb ir-reġjina hemm tliet zkuk bl-inwar. Fost l-elementi Rinaxximentali hemm anġli b'ilbies [[Ruma|Ruman]], kerubini, id-dettall u r-realiżmu tar-rejiet u l-istudju tal-għerwien ta' San Ġlormu. Fil-monasteru kollu kemm bosta rappreżentazzjonijiet ta' San Ġlormu, fil-pitturi, fl-iskulturi u fil-ħġieġ ikkulurit. Tliet eżempji importanti huma: * ''O Penitente no deserto'' (''Il-Penitenti fid-Deżert''), fil-kor t'isfel, ħdejn il-qabar ta' Vasco da Gama, bil-qaddis magħdur fid-deżert, b'ħaġra f'idu, hu u jimmedita quddiem kurċifiss; * ''O Estudioso na sua cela'' (''L-Istudjuż fiċ-Ċella Tiegħu''), bil-qaddis bilqiegħda fiċ-ċella tiegħu mdawwar b'kotba miftuħin; * ''O Doutor da Igreja'' (''It-Tabib fil-Knisja''), fil-kor ta' fuq, b'San Ġlormu solenni bilwieqfa liebes ilbies aħmar u kappell ta' kardinal. Il-qaddis dejjem jiġi akkumpanjat minn iljun u l-[[Bibbja]].<ref>Centro de eLearning do Instituto Politécnico de Tomar (2011), p. 3.</ref> ==== Minn ġewwa ==== [[Stampa:JeronimosMonasteryy.jpg|daqsminuri|Il-pilastri u s-saqaf tal-kappella prinċipali]] [[Diogo Boitac]] ħejja s-sisien għal din il-knisja bi tliet korsiji u ħames kompartimenti taħt volta unika, transett immarkat sew iżda ġej ħarira 'il barra u kor olzat. Il-konfigurazzjoni tal-knisja hija magħmula minn korsiji u navata ta' daqs ugwali. Boitac bena l-ħitan tal-knisja sal-gwarniċi u mbagħad beda l-kostruzzjoni tal-monasteru biswit. Juan de Castilho, arkitett u skultur [[Spanja|Spanjol]], kompla l-kostruzzjoni fl-1517. Huwa lesta l-ħitan u l-volta mrikkba unika, b'kombinament ta' volti stellar u volti bi traċċi tul il-wisa' ta' 19-il metru (62 pied) tal-knisja. Kull sett ta' trikkib tal-volta huwa mirfud apposta. Id-disinn tal-1522 tal-volta trasversali tat-transett ma fihx pilastri jew kolonni, filwaqt li oriġinarjament Boitac kien ippjana tliet kompartimenti fit-transett. Il-volta mhux mirfuda tat-transett tagħti l-impressjoni lill-viżitatur li qed iżżomm waħedha fl-arja.<ref>University of Minho (January 2005), pp. 20–21.</ref> Castilho żejjen ukoll il-kolonni ottagonali rqaq u artikolati, għoljin 25 metru b'elementi grotteski jew bil-fjuri raffinati, tipiċi tal-istil Rinaxximentali. Il-kostruzzjoni ta' din is-sala bl-istil Gotiku Aħħari hija kapulavur estetiku u arkitettoniku: iżżid l-effett spazjali ta' din il-binja enormi. Il-kolonna tat-Tramuntana li tinsab l-eqreb tat-transett fiha medaljun li jaf ġie inkluż apposta għal ritratt ta' Boitac jew ta' Juan de Castilho. [[Stampa:Tomb of Vasco da Gama 8515.jpg|daqsminuri|Il-qabar ta' Vasco da Gama]] Fl-aħħar tal-korsiji laterali u fuq iż-żewġ naħat tal-kor hemm l-artali (bi stil Manwelin ukoll) li jmorru lura għas-sekli 16 u 17. Dawn huma mżejna bl-[[injam]] imnaqqax u indurati b'lewn id-deheb u bl-aħdar, u wieħed minnhom fih ix-xbieha ta' San Ġlormu bit-terrakotta mżejna bl-enamel b'diversi kuluri. Dan il-kor ġie ordnat mir-Reġina Katarina tal-[[Awstrija]] bħala l-qabar għall-mistrieħ ta' dejjem tal-familja rjali. Huwa xogħol [[Jerónimo de Ruão]] (Jean de Rouen) u nħadem bi stil Klassiku. L-oqbra rjali jserrħu fuq [[Iljunfant|iljunfanti]] tal-irħam u jinsabu bejn pilastri Joniċi, b'pilastri Korinzji fuqhom. L-oqbra fuq in-naħa tax-xelluh tal-kor huma tar-Re Manwel I u ta' martu Marija ta' Aragona, filwaqt li l-oqbra tal-lemin huma tar-Re João III u ta' martu Katarina tal-Awstrija. [[Stampa:JeronimosRoyalTombs.jpg|daqsminuri|L-oqbra rjali fuq l-iljunfanti fil-kappella prinċipali]] ==== Kor t'isfel ==== Fi ħdan il-knisja, fil-kor t'isfel, hemm l-oqbra tal-ġebel ta' Vasco da Gama (1468-1523) u tal-poeta u l-kronista l-kbir tal-Epoka tal-Iskoperti, Luís de Camões (1527-1580). Iż-żewġ oqbra ġew skolpiti mill-iskultur tas-seklu 19 Costa Mota bi stil Neo-Manwelin armonjuż. Il-fdalijiet tat-tnejn li huma ġew ittrasferiti lejn dawn l-oqbra fl-1880. === Monasteru === Ix-xogħol fuq il-kjostru kwadru kbir (55 metru b'55 metru) tal-monasteru nbeda minn Boitac. Huwa bena l-volti laterali bi ħnejjiet wesgħin u bi twieqi elaborati. Juan de Castilho temm il-kostruzzjoni billi ta' bixra klassika lis-sular t'isfel u bena s-sular ta' fuq. Il-kostruzzjoni ta' dan il-kjostru kienet innovazzjoni għal dak iż-żmien. Castilho bidel il-kolonni tondi oriġinali ta' Boitac għal kolonni rettangolari, u żejjen il-kjostru b'tiżjin bi stil Plateresk. Kull naħa tal-binja fiha sitt kompartimenti bil-volti. L-erba' kompartimenti interni huma mirfuda fuq riffieda enormi li jiffurmaw arkati wesgħin. Il-kompartimenti tal-irkejjen huma kkollegati permezz ta' kostruzzjoni bl-arkati dijagonali li joħorġu fid-dieher il-pilastri mżejna tal-irkejjen. Il-kjostru kellu funzjoni reliġjuża kif ukoll funzjoni rappreżentattiva permezz tat-tiżjin dekorattiv tiegħu u l-motivi dinastiċi simboliċi, fosthom l-isferi nawtiċi, l-istemmi, u s-salib tal-Ordni ta' Kristu, simboli tas-setgħa dinjija dejjem tikber tal-Portugall. [[Stampa:Views of the cloisters of Mosteiro dos Jerónimos 8498.jpg|xellug|daqsminuri|Il-kjostru b'żewġ sulari]] Il-ħitan ta' ġewwa tal-kjostru fihom bosta motivi Manwelini b'elementi nawtiċi, flimkien ma' motivi Ewropej, [[Għarab]] u tal-Lvant. Il-ħnejjiet għat-tond u l-istruttura orizzontali jaqblu mal-istil arkitettoniku Rinaxximentali, filwaqt li fl-istess ħin hemm rabta mal-arkitettura Spanjola. It-tiżjin tal-ħitan ta' barra tal-bitħa interna saru bi stil Plateresk minn Castilho: l-arkati jinkludu ħnejjiet imżejna li jagħtu lill-kostruzzjoni bixra qisha ta' filugran. F'waħda minn dawn l-arkati hemm il-qabar solenni tal-poeta [[Fernando Pessoa]], filwaqt li hemm diversi oqbra oħra fosthom dawk tal-poeta u d-drammaturgu Almeida Garrett (1799-1854), tal-[[kittieb]] u l-istoriku Alexandre Herculano (1810-1877), tal-eks Presidenti [[Teófilo Braga]] (1843-1924) u ta' [[Óscar Carmona]] (1869-1951). Ir-refettorju għandu diversi madumiet ''azulejos'' tas-seklu 18. Wara r-restawr tal-1850, fil-binja tal-Punent ġew stabbiliti fil-monasteru l-''Museu Nacional de Arqueologia'' (il-Mużew Nazzjonali tal-[[Arkeoloġija]]) u l-''Museu da Marinha'' (il-Mużew Marittimu). == Sit ta' Wirt Dinji == [[Stampa:Panorama of Jerónimos Monastery (edited).jpg|nofs|daqsminuri|570x570px|Veduta panoramika tal-Monasteru tal-Ġlormini]] Il-Monasteru tal-Ġlormini u t-Torri ta' Belém f'Liżbona ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1983 b'modifika minuri fiż-żona ta' lqugħ tas-sit fl-2008.<ref name=":3" /> Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-'''kriterju (iii)''' "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u l-'''kriterju (vi)''' "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".<ref name=":3" /> == Referenzi == [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali]] [[Kategorija:Portugall]] [[Kategorija:Monasteri]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fil-Portugall]] rhz7pod2eldz6spvdkbxe332fq39c1c 332661 332660 2026-10-03T10:06:19Z ToniSant 4257 /* Storja */ ċaqlieq ta' stampi 332661 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Jerónimos April 2009-4.jpg|daqsminuri|249x249px|Id-daħla prinċipali tal-monasteru u l-partijiet fejn attwalment hemm il-[[Mużew]] Marittimu u l-Mużew Nazzjonali tal-[[Arkeoloġija]].]] Il-'''Monasteru tal-Ġlormini''' jew il-'''Monasteru tal-Jerónimos''' (bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: ''Hieronymites Monastery''; bil-[[Lingwa Portugiża|Portugiż]]: ''Mosteiro dos Jerónimos'', IPA: [muʃˈtɐjɾu ðuʒ ʒɨˈɾɔnimuʃ]) huwa eks monasteru tal-Ordni ta' [[Ġlormu|San Ġlormu]] ħdejn ix-xmara [[Tagus]] fil-parroċċa ta' Belém, fil-muniċipalità ta' [[Liżbona]], il-[[Portugall]]. Sar nekropoli tad-dinastija rjali Portugiża ta' Aviz fis-seklu 16 iżda ġie sekolarizzat fit-28 ta' Diċembru 1833 b'digriet statali u s-sjieda tiegħu ġiet ittrasferita lill-istituzzjoni tal-karità, ir-Real Casa Pia de Lisboa.<ref name=":0">{{Ċita web|url=http://www.mosteirojeronimos.pt/en/index.php?s=white&pid=221&identificador=|titlu=XIX century - Monastery of Jeronimos|data=2016-04-02|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-07-11|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160402221310/http://www.mosteirojeronimos.pt/en/index.php?s=white&pid=221&identificador=|arkivju-data=2016-04-02|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-Monasteru tal-Ġlormini huwa wieħed mill-iżjed eżempji prominenti tal-istil arkitettoniku Manwelin Gotiku Aħħari Portugiż f'Liżbona. Inbena fil-bidu tas-seklu 16 qrib il-post minn fejn [[Vasco da Gama]] żbarka għall-ewwel vjaġġ tiegħu, u l-kostruzzjoni tiegħu ġiet iffinanzjata minn taxxa fuq il-profitti tal-Armadi [[Indja|Indjani]] Portugiżi (il-flotta ta' bastimenti ffinanzjati mill-Kuruna Portugiża). Fl-1880, il-fdalijiet ta' da Gama u dawk tal-[[poeta]] [[Luís de Camões]] (li fl-1572 iċċelebra l-ewwel vjaġġ ta' da Gama fil-poeżija epika tiegħu, ''Il-Lusiad''), ġew ittrasferiti f'oqbra mnaqqxin ġodda fin-navata tal-knisja tal-monasteru, ftit metri 'l bogħod mill-oqbra tar-rejiet [[Manwel I]] u [[Ġwanni III]], li da Gama kien qeda. Fl-1983, il-Monasteru tal-Ġlormini ġie ddeżinjat bħala [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] flimkien mat-[[Torri ta' Belém]] fil-qrib.<ref name=":3">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/263/|titlu=Monastery of the Hieronymites and Tower of Bel&eacute;m in Lisbon|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-07-14}}</ref> == Storja == [[Stampa:Belem.Jeronimos02.jpg|daqsminuri|Il-funtani fil-pjazza magħrufa bħala Praça do Império, bis-simboli miż-[[żodjaku]] fil-''calçada.'']] Il-Monasteru tal-Ġlormini ssostitwixxa l-knisja li qabel kienet teżisti minfloku fl-istess post, li kienet iddedikata lil [[Santa Marija]] ta' Belém u fejn il-patrijiet tal-Ordni militari-reliġjuża ta' [[Ġesù|Kristu]] kienu jipprovdu assistenza lill-baħħara fi tranżitu. Il-port ta' ''Praia do Restelo'' kien post vantaġġuż għall-baħħara, b'ankraġġ sikur u protezzjoni mill-irjieħ, jiġifieri post imkenni li kienu jfittxu l-bastimenti li jidħlu mill-bokka tat-Tagus.<ref name=":1">Centro de eLearning do Instituto Politécnico de Tomar (2011), p. 1.</ref> L-istruttura eżistenti ġiet inawgurata skont l-ordnijiet ta' Manwel I (1469-1521) u l-qrati ta' Montemor o Velho fl-1495, bħala l-post funebri għall-membri tal-Familja Aviz, skont it-twemmin tiegħu li renju dinastiku Iberiku kien se jirrenja wara [[Mewt|mewtu]].<ref>Nuno Senos (2003), p. 103.</ref> Fl-1496, ir-Re Manwel talab lis-[[Santa Sede]] għal permess biex jibni monasteru fis-sit attwali. L-Eremitaġġ ta' Restelo (''Ermida do Restelo''), kif kienet magħrufa l-knisja, was diġà kienet mitluqa meta Vasco da Gama u l-ekwipaġġ tiegħu qattgħu l-lejl jitolbu hemmhekk qabel telqu għall-ispedizzjoni tagħhom lejn l-Indja fl-1497.<ref name=":2">Frederic Pedro Marjay (1972). ''Lisbon and Its Surroundings''. Livraria Bertrand, Sarl. pp. 9–10.</ref> == Rinaxximent == [[Stampa:Jerónimos.jpg|daqsminuri|Id-daħla għall-knisja prinċipali u għall-kjostru]] Il-kostruzzjoni tal-monasteru u tal-knisja bdiet fis-6 ta' Jannar 1501 u tlestiet 100 sena wara. Oriġinarjament ir-Re Manwel iffinanzja l-proġett bil-flus li kiseb mill-''Vintena da Pimenta'', taxxa ta' ħamsa fil-mija fuq il-kummerċ mill-[[Afrika]] u l-Orjent, ekwivalenti għal 70 kilogramma (150 libbra) ta' deheb fis-sena, bl-eċċezzjoni tat-taxxi miġbura fuq l-importazzjoni tal-bżar, tal-kannella u tal-imsiemer tal-qronfol, li marru direttament għand il-Kuruna. Bl-influss ta' dawn ir-rikkezzi, l-[[Arkitett|arkitetti]] ma kinux limitati għal pjanti fuq skala żgħira, u r-riżorsi li diġà kienu maħsuba għall-[[Monasteru ta' Batalha]], inkluż il-Panteon ta' Aviz, ġew allokati mill-ġdid għall-proġett f'Belém.<ref name=":1" /> Manwel I għażel l-ordni reliġjuża tal-patrijiet Ġlormini biex jokkupaw il-monasteru, u r-rwol tagħhom kien li jitolbu għar-ruħ eterna tar-Re u li jipprovdu l-assistenza spiritwali lin-navigaturi u lill-baħħara li kienu jitilqu mill-port ta' Restelo biex jiskopru artijiet differenti madwar id-[[Id-Dinja|dinja]]. Il-patrijiet għamlu dan għal iktar minn erba' sekli sal-1833, meta l-ordni reliġjuża ġiet xolta u l-monasteru ġie abbandunat.<ref name=":0" /> [[Stampa:View from the Cloisters in the Jerónimos Monastery.JPG|daqsminuri|It-tiżjin rikk tal-istil arkitettoniku Manwelin fil-kjostru]] Il-monasteru ġie ddisinjat bi stil li iktar 'il quddiem sar magħruf bħala Manwelin: stil arkitettoniku elaborat u rikk b'temi [[Skultura|skulturali]] kumplessi li jinkorporaw elementi marittimi u oġġetti skoperti matul l-ispedizzjonijiet navali, imnaqqxa fil-[[ġebla tal-ġir]]. [[Diogo de Boitaca]], l-arkitett, kien pijunier ta' dan l-istil fil-Monasteru ta' Ġesù f'[[Setúbal]]. Boitaca kien responsabbli għat-tfassil tal-pjanta u għat-twettiq tal-kostruzzjoni tal-monasteru, tas-sagristija, u tar-refettorju. Għall-kostruzzjoni uża l-''calcário de lioz'', ġebla tal-ġir lewn id-deheb mill-barrieri ta' Ajuda, mill-wied ta' Alcántara, minn Laveiras, minn Rio Seco u minn Tercena. Is-suċċessur ta' Boitaca kien l-[[Spanja|Ispanjol]] [[Juan de Castilho]], li ħa f'idejh il-kostruzzjoni għall-ħabta tal-1517. Castilho gradwalment kien jaqleb mill-istil Manwelin għal dak Plateresk Spanjol, b'ornamentazzjoni li kienet tinkludi tiżjin rikk b'karatteristiċi dekorattivi tal-oġġetti tal-fidda (''plata''). Il-kostruzzjoni waqfet ħesrem meta r-Re Manwel I miet fl-1521.<ref name=":0" /> Diversi skulturi ħallew il-marka tagħhom fuq din il-binja: [[Nicolau Chanterene]] żied il-profondità bit-temi [[Rinaxximent|Rinaxximentali]] tiegħu, filwaqt li l-arkitett [[Diogo de Torralva]] kompla l-kostruzzjoni tal-monasteru fl-1550, u żied il-[[kappella]] prinċipali, il-kor, u lesta ż-żewġ sulari tal-monasteru, bl-użu ta' motivi Rinaxximentali biss. Ix-xogħol ta' Diogo de Torralva tkompla fl-1571 minn [[Jérôme de Rouen]] (imsejjaħ ukoll Jerónimo de Ruão) li żied xi elementi klassiċi. Il-kostruzzjoni reġgħet waqfet fl-1580 bl-unjoni ta' Spanja u tal-Portugall, peress li l-binja tal-[[Escorial]] fi Spanja kienet qed tixrob il-fondi allokati kollha.<ref name=":2" /> === Renju === [[Stampa:Mosteiro dos Jerónimos antes de 1755.png|daqsminuri|Il-Monasteru tal-Ġlormini f'nofs is-seklu 18, qabel it-terremot ta' Liżbona tal-1755.]] Fis-16 ta' Lulju 1604, Filippu ta' Spanja (li rrenja wara l-Unjoni Iberika) għamel il-monasteru [[monument]] funebri rjali, u pprojbixxa ż-żjarat fil-binja għajr għall-familja rjali u l-patrijiet Ġlormini. Fl-1625 inbena portal ġdid, kif ukoll id-daħla tal-kjostru, id-dar tal-gwardjani, garigor taraġ u sala li kienet id-daħla għall-kor ta' fuq iddisinjat mill-arkitett irjali [[Teodósio Frias]] u mwettaq mill-[[bennej]] [[Diogo Vaz]]. Fl-1640, il-pirjol [[Bento de Siqueira]] ordna l-kostruzzjoni tal-librerija tal-monasteru, fejn ġew depożitati l-kotba ta' Infante Luís (iben ir-Re Manwel I) u oħrajn marbuta mal-ordni reliġjuża. Bl-Indipendenza Portugiża fl-1640, il-monasteru reġa' kiseb ħafna mill-importanza li kellu qabel, u sar il-post funebri għall-panteon irjali; fi ħdanu ndifnu erba' mit-tmint itfal ta' [[Ġwanni IV tal-Portugall]]: Infante Teodósio (1634–1653), Infanta Joana (1636–1653), ir-Re [[Afonso VI]] (1643–1683) u [[Catarina de Bragança]] (1638–1705). Fl-1682 il-ġisem tal-Kardinal Henrique indifen fil-kappelli laterali. Fid-29 ta' Settembru 1855, il-ġisem tar-Re Afonso VI ġie ttrasportat lejn il-panteon irjali tal-Familja Braganza fil-Monasteru ta' São Vicente de Fora, flimkien ma' dawk tal-erba' aħwa tiegħu. Fl-1663, il-Fratellanza tas-Senhor dos Passos kienet tokkupa l-kappella antika ta' [[Sant'Antnin ta' Padova|Sant'Antnin]], li ġiet imżejna mill-ġdid b'saqaf bil-madum tad-deheb fl-1669, filwaqt li l-affreski fit-taraġ bl-istemmi ta' [[Ġlormu|San Ġlormu]] tlestew fl-1770. Ir-retabli tlestew fl-1709 u fl-1711, ''alfaias'' ta' valur ġew ippreżentati lill-ordni reliġjuża, u s-sagristija ġiet imżejna mill-ġdid fl-1713. Il-pittur [[Henrique Ferreira]] ġie kkummissjonat fl-1720 biex ipitter lir-Rejiet tal-Portugall: is-serje rjali tqiegħdet fis-''Sala dos Reis'' (Sala tar-Rejiet). Henrique Ferreira ġie kkummissjonat ukoll biex ilesti serje ta' pitturi tan-natività. Il-monasteru rreżista t-terremot ta' Liżbona tal-1755 mingħajr wisq ħsara: iġġarrfu l-balavostri u parti mill-kor ta' fuq biss, iżda ssewwew malajr. Fit-28 ta' Diċembru 1833, il-Monasteru tal-Jerónimos ġie sekolarizzat permezz ta' digriet statali u t-titlu tiegħu ġie ttrasferit lir-''Real Casa Pia de Lisboa'' biex iservi bħala knisja parrokkjali għall-paroċċa ċivili l-ġdida ta' Santa Maria de Belém. Bosta mill-opri tal-[[arti]] u mit-teżori ġew ittrasferiti lill-Kuruna jew inkella ntilfu matul dan il-perjodu. Baqa' battal għall-biċċa l-kbira taż-żmien u l-kundizzjoni tiegħu bdiet tmur għall-agħar. Ix-xogħol ta' restawr fuq il-monasteru beda wara l-1860, l-ewwel bil-faċċata tan-Nofsinhar taħt is-superviżjoni tal-arkitett Rafael Silva e Castro, u fl-1898 taħt Domingos Parente da Silva. Għalkemm iċ-ċisterna tal-kjostru, iċ-ċelel interni tal-kleru u l-kċina twaqqgħu f'dan iż-żmien, tliet proġetti ta' rikostruzzjoni proposti mill-arkitett J. Colson, inkluż l-introduzzjoni ta' elementi Neo-Manwelini, ma kisbux l-approvazzjoni meħtieġa. Fl-1863, l-arkitett [[Valentim José Correia]] tqabbad mill-ombudsman tal-Casa Pia, Eugénio de Almeida, biex jorganizza mill-ġdid it-tieni sular tad-dormitorju l-antik u jiddisinja t-twieqi (1863-1865). Sussegwentement ġie sostitwit minn [[Samuel Barret]], li bena t-torrijiet fit-tarf estrem tal-Punent tad-dormitorji. Bl-istess mod, Barret ġie sostitwit mid-disinjaturi xeniċi Taljani Rambois u Cinatti, li kienu ħadmu fuq id-disinn tat-Teatru ta' São Carlos, sabiex ikomplu jimmudellaw mill-ġdid il-monasteru minn ġewwa fl-1867. Bejn l-1867 u l-1868, bidlu ferm l-anness u l-faċċata tal-knisja sabiex jagħtuha d-dehra li għandha llum. Waqqgħu l-gallerija u s-Sala tar-Rejiet, bnew it-torrijiet tad-dormitorju tal-Lvant, bnew ir-rużun tal-kor ta' fuq u ssostitwew is-saqaf b'għamla piramidali tat-torri tal-kampnar b'disinn b'għamla ta' mitra. L-immudellar mill-ġdid iddewwem minħabba li fl-1878 ċeda u kkrolla d-dormitorju ċentrali. Wara l-1884, [[Raymundo Valladas]] beda jikkontribwixxi, diġà fl-1886, għar-restawr tal-kjostru u tas-''Sala do Capítulo'', inkluż il-kostruzzjoni tas-saqaf bil-volti. Il-qabar ta' [[Alexandre Herculano]], iddisinjat minn [[Eduardo Augusto da Silva]], tqiegħed fis-''Sala do Capítulo'' fl-1888. Sabiex jiġi ċċelebrat ir-raba' ċentenarju fl-1898 tal-wasla ta' Vasco da Gama fl-Indja, ġie deċiż li jiġi rrestawrat il-qabar tal-esploratur fl-1894. L-oqbra ta' Vasco da Gama u Luís de Camões, imnaqqax mill-iskultur [[Costa Mota]], tqiegħdu fil-[[kappella]] laterali tan-Nofsinhar. Sena wara, il-monasteru rċieva l-fdalijiet tal-[[poeta]] [[João de Deus]], u iktar 'il quddiem later żdiedu l-oqbra ta' [[Almeida Garret]] (1902), [[Sidónio Pais]] (1918), [[Guerra Junqueiro]] (1923) u [[Teófilo Braga]] (1924). === Repubblika === [[Stampa:Tratado de Lisboa 13 12 2007 (08) edited.jpg|daqsminuri|Ir-ritratt uffiċjali meħud wara l-iffirmar tat-Trattat ta' Liżbona quddiem il-Portal tan-Nofsinhar]] Il-Ministeru għax-Xogħlijiet Pubbliċi (''Ministério das Obras Públicas'') fetaħ kompetizzjoni sabiex jitlesta l-anness, li kellu jservi bħala l-[[Mużew]] Nazzjonali tal-Industrija u tal-Kummerċ (''Museu Nacional da Indústria e Comércio''), iżda l-proġett ġie kkanċellat fl-1899, u minflok intuża għall-Mużew Etnoloġiku tal-Portugall (''Museu Etnológico Português''). Fl-1898 sar iktar immudellar mill-ġdid tal-monasteru wara x-xogħol li kien wettaq Parente da Silva fl-1895 fuq l-anness ċentrali, issa ssimplifikat, kif ukoll ir-restawr tal-''cadeirals'' (is-siġġijiet tal-kleru fis-servizzi reliġjużi), li tlestew fl-1924 mill-iskultur [[Costa Mota]]. Fl-1938 l-orgni fil-kor ta' fuq ġie żarmat fl-istess żmien li serje ta' twieqi bil-[[ħġieġ]] ikkulurit, iddisinjati minn [[Abel Manta]] u maħduma minn [[Ricardo Leone]], ġew sostitwiti fil-faċċata tan-Nofsinhar. Bħala parti miċ-ċelebrazzjonijiet li mmarkaw iċ-ċentenarju tal-Portugall modern fl-1939, sar iktar immudellar mill-ġdid fil-monasteru u fit-torri. Matul dawn il-proġetti, il-baldakkin u l-qabar ta' [[Alexandre Herculano]] twaqqgħu u l-bitħa tal-kjostru ġiet pavimentata. Fl-1940 l-ispazju quddiem il-monasteru ġie ddisinjat mill-ġdid għall-Espożizzjoni Portugiża. Il-''Casa Pia'' okkupat l-ispazji interni tal-kjostru u l-oqbra ta' Camões u ta' Vasco da Gama ġew ittrasferiti fil-kor t'isfel. Serje ta' twieqi ddisinjati minn [[Rebocho]] u maħduma minn [[Alves Mendes]] tlestew fl-1950. Fl-1951 il-fdalijiet tal-President [[Óscar Carmona]] ġew midfuna fis-''Sala do Capítulo''. Iktar 'il quddiem ġew ittrasportati lejn il-Panteon Nazzjonali fl-1966 ħdejn il-fdalijiet ta' eks Presidenti oħra u eroj letterarji tal-pajjiż. Il-Mużew Marittimu (''Museu da Marinha'') ġie inawgurat fil-binja tal-Punent tal-monasteru fl-1963. == Repubblika == [[Stampa:Views of the cloisters of Mosteiro dos Jerónimos, ground floor 8500.jpg|daqsminuri|It-tiżjin Manwelin tal-kjostru]] Il-knisja u l-monasteru, flimkien mat-Torri ta' Belém u l-Padrão dos Descobrimentos, huma simbolu tal-Epoka Portugiża tal-Iskoperti u huma fost l-iżjed attrazzjonijiet turistiċi prinċipali ta' Liżbona. Fl-1983, l-UNESCO inkludiet formalment il-Monasteru tal-Ġlormini u t-Torri ta' Belém fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji.<ref name=":3" /> Meta l-Portugall issieħeb fil-Komunità Ekonomika Ewropea, iċ-ċerimonji formali saru fil-kjostru tal-monument (fl-1985). Matul is-snin 90 tas-seklu 20 saru żewġ wirjiet ewlenin fil-monasteru: ''4 séculos de pintura'' (Erba' Sekli ta' [[Pittura|Pitturi]]), fl-1992; u l-wirja ''"[[Leonardo da Vinci]] – um homem à escala do mundo, um Mundo à escala do homem"'' (Leonardo da Vinci: Raġel fuq Skala Dinjija, Dinja fuq Skala ta' [[Bniedem]]), fl-1998 (li kienet tinkludi l-Kodiċi ta' Leicester, misluf temporanjament mingħand [[Bill Gates]]). Fl-aħħar tas-seklu 20, l-immudellar mill-ġdid tal-monasteru kompla bil-konservazzjoni, it-tindif u r-restawr, inkluż il-kappella prinċipali fl-1999 u l-kjostru fl-1998-2002. Fit-13 ta' Diċembru 2007, it-[[Trattat ta' Liżbona]] ġie ffirmat fil-monasteru, u witta t-triq għar-riformi tal-[[Unjoni Ewropea]]. == Arkitettura == === Knisja ta' Santa Marija === ==== Arkitettura esterna ==== ===== Portal tan-Nofsinhar ===== [[Stampa:Lisboa January 2015-40a.jpg|daqsminuri|Il-Portal tan-Nofsinhar bl-istil Manwelin]] Id-daħla laterali elaborata tal-monasteru ġiet iddisinjata minn [[Juan de Castilho]] u titqies bħala waħda mill-iktar sinifikanti ta' żmienu, iżda fil-fatt mhijiex id-daħla prinċipali tal-binja. Dan il-portal qisu ta' santwarju huwa kbir 32 metru (105 piedi) bi 12-il metru (39 pied), u huwa maqsum fuq żewġ sulari. Il-karatteristiċi elaborati tiegħu jinkludu abbundanza ta' soqfa forfċi u pinnakli, flimkien ma' bosta figuri mnaqqxin bilwieqfa taħt baldakkin f'niċeċ imnaqqxa, madwar [[statwa]] ta' [[Enriku n-Navigatur]], bilwieqfa fuq pedestall bejn iż-żewġ bibien. It-timpanu, fuq il-bieb doppju, fih żewġ xeni f'nofs riljiev mill-ħajja ta' San Ġlormu: fuq ix-xellug, it-tneħħija tax-xewka minn sieq l-[[iljun]], u fuq il-lemin, l-esperjenza tal-qaddis fid-deżert. Bejn dawn iż-żewġ xeni hemm l-istemma tar-Re Manwel I, filwaqt li l-arċivolta u t-timpanu huma miksija b'simboli u b'elementi Manwelini. Il-Madonna (''Santa Maria de Belém'') tinsab fuq pedestall fuq nett tal-arċivolta, flimkien mal-[[Arkanġlu Mikiel]], filwaqt li fuq il-portal hemm salib tal-Ordni ta' Kristu. Fuq kull naħa tal-portal hemm tieqa kbira bi gwarniċ imżejjen b'mod rikk. ===== Portal assjali ===== [[Stampa:Westernportal jeronimosmonastery.JPG|daqsminuri|Il-Portal tal-Punent, b'tranżizzjoni mill-istil Gotiku għal dak Rinaxximentali, tal-iskultur Nicolau Chanterene, 1517]] Għalkemm iżgħar mid-daħla tan-Nofsinhar, dan il-portal huwa l-iżjed daħla importanti tal-monasteru minħabba t-tiżjin u l-pożizzjoni tiegħu quddiem l-artal prinċipali. Dan il-portal tal-Punent huwa eżempju tajjeb tat-tranżizzjoni mill-istil [[Gotiku]] għal dak [[Rinaxximent|Rinaxximentali]]. Inbena minn [[Nicolau Chanterene]] fl-1517. X'aktarx li kien l-ewwel kummissjoni tiegħu fil-Portugall. Fis-seklu 19 żdied vestibolu li jifforma tranżizzjoni bejn il-knisja u l-ambulatorju.<ref>Centro de eLearning do Instituto Politécnico de Tomar (2011), p. 2</ref> Fit-timpanu hemm xeni mit-twelid ta' [[Ġesù|Kristu]]: mix-xellug għal-lemin: it-Tħabbira (tal-anġlu lil Marija li kienet se twelled); in-Natività (it-twelid tal-Bambin Ġesù); u l-Epifanija (l-adorazzjoni tal-[[Slaten Maġi|maġi]]). Żewġ anġli jżommu f'idejhom l-istemma tal-Portugall, qrib l-arċivolta. Il-koxox tal-portal mimlijin statwi, fosthom l-istatwi tar-Re Manwel I u tar-Reġina Marija ta' Aragona għarkopptejhom f'niċċa taħt baldakkin imżejjen b'mod rikk, u maġenbhom il-qaddisin patruni tagħhom: San Ġlormu u [[Ġwanni l-Battista|San Ġwann il-Battista]], rispettivament. Ir-riffieda huma mżejna b'anġli żgħar bl-istemma f'idejhom u maġenb ir-re hemm sfera nawtika, filwaqt li maġenb ir-reġjina hemm tliet zkuk bl-inwar. Fost l-elementi Rinaxximentali hemm anġli b'ilbies [[Ruma|Ruman]], kerubini, id-dettall u r-realiżmu tar-rejiet u l-istudju tal-għerwien ta' San Ġlormu. Fil-monasteru kollu kemm bosta rappreżentazzjonijiet ta' San Ġlormu, fil-pitturi, fl-iskulturi u fil-ħġieġ ikkulurit. Tliet eżempji importanti huma: * ''O Penitente no deserto'' (''Il-Penitenti fid-Deżert''), fil-kor t'isfel, ħdejn il-qabar ta' Vasco da Gama, bil-qaddis magħdur fid-deżert, b'ħaġra f'idu, hu u jimmedita quddiem kurċifiss; * ''O Estudioso na sua cela'' (''L-Istudjuż fiċ-Ċella Tiegħu''), bil-qaddis bilqiegħda fiċ-ċella tiegħu mdawwar b'kotba miftuħin; * ''O Doutor da Igreja'' (''It-Tabib fil-Knisja''), fil-kor ta' fuq, b'San Ġlormu solenni bilwieqfa liebes ilbies aħmar u kappell ta' kardinal. Il-qaddis dejjem jiġi akkumpanjat minn iljun u l-[[Bibbja]].<ref>Centro de eLearning do Instituto Politécnico de Tomar (2011), p. 3.</ref> ==== Minn ġewwa ==== [[Stampa:JeronimosMonasteryy.jpg|daqsminuri|Il-pilastri u s-saqaf tal-kappella prinċipali]] [[Diogo Boitac]] ħejja s-sisien għal din il-knisja bi tliet korsiji u ħames kompartimenti taħt volta unika, transett immarkat sew iżda ġej ħarira 'il barra u kor olzat. Il-konfigurazzjoni tal-knisja hija magħmula minn korsiji u navata ta' daqs ugwali. Boitac bena l-ħitan tal-knisja sal-gwarniċi u mbagħad beda l-kostruzzjoni tal-monasteru biswit. Juan de Castilho, arkitett u skultur [[Spanja|Spanjol]], kompla l-kostruzzjoni fl-1517. Huwa lesta l-ħitan u l-volta mrikkba unika, b'kombinament ta' volti stellar u volti bi traċċi tul il-wisa' ta' 19-il metru (62 pied) tal-knisja. Kull sett ta' trikkib tal-volta huwa mirfud apposta. Id-disinn tal-1522 tal-volta trasversali tat-transett ma fihx pilastri jew kolonni, filwaqt li oriġinarjament Boitac kien ippjana tliet kompartimenti fit-transett. Il-volta mhux mirfuda tat-transett tagħti l-impressjoni lill-viżitatur li qed iżżomm waħedha fl-arja.<ref>University of Minho (January 2005), pp. 20–21.</ref> Castilho żejjen ukoll il-kolonni ottagonali rqaq u artikolati, għoljin 25 metru b'elementi grotteski jew bil-fjuri raffinati, tipiċi tal-istil Rinaxximentali. Il-kostruzzjoni ta' din is-sala bl-istil Gotiku Aħħari hija kapulavur estetiku u arkitettoniku: iżżid l-effett spazjali ta' din il-binja enormi. Il-kolonna tat-Tramuntana li tinsab l-eqreb tat-transett fiha medaljun li jaf ġie inkluż apposta għal ritratt ta' Boitac jew ta' Juan de Castilho. [[Stampa:Tomb of Vasco da Gama 8515.jpg|daqsminuri|Il-qabar ta' Vasco da Gama]] Fl-aħħar tal-korsiji laterali u fuq iż-żewġ naħat tal-kor hemm l-artali (bi stil Manwelin ukoll) li jmorru lura għas-sekli 16 u 17. Dawn huma mżejna bl-[[injam]] imnaqqax u indurati b'lewn id-deheb u bl-aħdar, u wieħed minnhom fih ix-xbieha ta' San Ġlormu bit-terrakotta mżejna bl-enamel b'diversi kuluri. Dan il-kor ġie ordnat mir-Reġina Katarina tal-[[Awstrija]] bħala l-qabar għall-mistrieħ ta' dejjem tal-familja rjali. Huwa xogħol [[Jerónimo de Ruão]] (Jean de Rouen) u nħadem bi stil Klassiku. L-oqbra rjali jserrħu fuq [[Iljunfant|iljunfanti]] tal-irħam u jinsabu bejn pilastri Joniċi, b'pilastri Korinzji fuqhom. L-oqbra fuq in-naħa tax-xelluh tal-kor huma tar-Re Manwel I u ta' martu Marija ta' Aragona, filwaqt li l-oqbra tal-lemin huma tar-Re João III u ta' martu Katarina tal-Awstrija. [[Stampa:JeronimosRoyalTombs.jpg|daqsminuri|L-oqbra rjali fuq l-iljunfanti fil-kappella prinċipali]] ==== Kor t'isfel ==== Fi ħdan il-knisja, fil-kor t'isfel, hemm l-oqbra tal-ġebel ta' Vasco da Gama (1468-1523) u tal-poeta u l-kronista l-kbir tal-Epoka tal-Iskoperti, Luís de Camões (1527-1580). Iż-żewġ oqbra ġew skolpiti mill-iskultur tas-seklu 19 Costa Mota bi stil Neo-Manwelin armonjuż. Il-fdalijiet tat-tnejn li huma ġew ittrasferiti lejn dawn l-oqbra fl-1880. === Monasteru === Ix-xogħol fuq il-kjostru kwadru kbir (55 metru b'55 metru) tal-monasteru nbeda minn Boitac. Huwa bena l-volti laterali bi ħnejjiet wesgħin u bi twieqi elaborati. Juan de Castilho temm il-kostruzzjoni billi ta' bixra klassika lis-sular t'isfel u bena s-sular ta' fuq. Il-kostruzzjoni ta' dan il-kjostru kienet innovazzjoni għal dak iż-żmien. Castilho bidel il-kolonni tondi oriġinali ta' Boitac għal kolonni rettangolari, u żejjen il-kjostru b'tiżjin bi stil Plateresk. Kull naħa tal-binja fiha sitt kompartimenti bil-volti. L-erba' kompartimenti interni huma mirfuda fuq riffieda enormi li jiffurmaw arkati wesgħin. Il-kompartimenti tal-irkejjen huma kkollegati permezz ta' kostruzzjoni bl-arkati dijagonali li joħorġu fid-dieher il-pilastri mżejna tal-irkejjen. Il-kjostru kellu funzjoni reliġjuża kif ukoll funzjoni rappreżentattiva permezz tat-tiżjin dekorattiv tiegħu u l-motivi dinastiċi simboliċi, fosthom l-isferi nawtiċi, l-istemmi, u s-salib tal-Ordni ta' Kristu, simboli tas-setgħa dinjija dejjem tikber tal-Portugall. [[Stampa:Views of the cloisters of Mosteiro dos Jerónimos 8498.jpg|daqsminuri|Il-kjostru b'żewġ sulari]] Il-ħitan ta' ġewwa tal-kjostru fihom bosta motivi Manwelini b'elementi nawtiċi, flimkien ma' motivi Ewropej, [[Għarab]] u tal-Lvant. Il-ħnejjiet għat-tond u l-istruttura orizzontali jaqblu mal-istil arkitettoniku Rinaxximentali, filwaqt li fl-istess ħin hemm rabta mal-arkitettura Spanjola. It-tiżjin tal-ħitan ta' barra tal-bitħa interna saru bi stil Plateresk minn Castilho: l-arkati jinkludu ħnejjiet imżejna li jagħtu lill-kostruzzjoni bixra qisha ta' filugran. F'waħda minn dawn l-arkati hemm il-qabar solenni tal-poeta [[Fernando Pessoa]], filwaqt li hemm diversi oqbra oħra fosthom dawk tal-poeta u d-drammaturgu Almeida Garrett (1799-1854), tal-[[kittieb]] u l-istoriku Alexandre Herculano (1810-1877), tal-eks Presidenti [[Teófilo Braga]] (1843-1924) u ta' [[Óscar Carmona]] (1869-1951). Ir-refettorju għandu diversi madumiet ''azulejos'' tas-seklu 18. Wara r-restawr tal-1850, fil-binja tal-Punent ġew stabbiliti fil-monasteru l-''Museu Nacional de Arqueologia'' (il-Mużew Nazzjonali tal-[[Arkeoloġija]]) u l-''Museu da Marinha'' (il-Mużew Marittimu). == Sit ta' Wirt Dinji == Il-Monasteru tal-Ġlormini u t-Torri ta' Belém f'Liżbona ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1983 b'modifika minuri fiż-żona ta' lqugħ tas-sit fl-2008.<ref name=":3" /> Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-'''kriterju (iii)''' "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u l-'''kriterju (vi)''' "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".<ref name=":3" />[[Stampa:Panorama of Jerónimos Monastery (edited).jpg|nofs|daqsminuri|570x570px|Veduta panoramika tal-Monasteru tal-Ġlormini]] == Referenzi == [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali]] [[Kategorija:Portugall]] [[Kategorija:Monasteri]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fil-Portugall]] 48iepthh4ksriv1n4vcnno9y04odtfk 0 34619 332659 331961 2026-10-02T21:30:24Z JovalQC 21720 Infobox city create. 332659 wikitext text/x-wiki {{Infobox city}} '''Nazaret''' (bl- [[Ebrajk|Ebrajk)]] : {{Lang|rtl|he|נצרת}}, ''{{Lang|he-Latn|Natzrat}}'' bl- [[Lingwa Għarbija|Għarbi]] ( {{Lang|rtl|ar|النَّاصِرَة}}, {{Lang|ar-Latn|''an-Nāṣira''}} ) hija belt fit-Tramuntana [[Iżrael|ta' Iżrael]], fil- Galilija, li tinsab f'altitudni ta' madwar 400 metru li tagħti ħarsa lejn il- pjanura ta' Esdraelon . {{nombre|78007|habitants}} fl-2022, hija l-akbar belt Għarbija fil-pajjiż, b'popolazzjoni predominantement Musulmana u Nisranija . L-etimoloġija tal-isem għadha dibattuta, b'diversi ipoteżijiet li jorbtuh ma' għeruq [[Ebrajk|Ebrajċi]] jew Aramajċi, kull waħda tevoka l-idea ta' " għassa ", ta' " fergħa "Messjaniku jew ta'" xewqa "reliġjuż. Is-sit, li ilu okkupat mill- perjodu Paleolitiku, ra kontinwità ta' abitazzjoni, attestata arkeoloġikament mill- {{Sp-|I|au|VII}} tal-era tagħna. {{S-|I}}, Nazaret kien raħal modest mingħajr fortifikazzjonijiet, b'200 sa 400 abitant, li l-ekonomija tiegħu kienet ibbażata fuq l-agrikoltura u l-artiġjanat, u kienet tinsab fl-orbita tal-belt ġara ta' Sepphoris. Nazaret għandha r-reputazzjoni mifruxa tagħha lit -tradizzjoni Nisranija li tagħmilha l-belt ta’ [[San Ġużepp|Ġużeppi]] u [[Santa Marija|Marija]], kif ukoll il-post fejn Ġesù ta’ Nazaret qatta’ tfulitu. Fiha l- Bażilika tal-Lunzjata, l-akbar knisja fil-Lvant Nofsani — mibnija fuq għar identifikat bħala dak tal- Lunzjata — kif ukoll diversi santwarji ewlenin oħra marbuta mal-ħajja tal- Familja Mqaddsa . Post ta’ pellegrinaġġ Nisrani sa {{S-|IV}}, il-belt esperjenzat storja turbolenti mmarkata minn kruċjati suċċessivi, il-Mameluki u mbagħad il-ħakma Ottomana, qabel ma reġgħet kisbet il-glorja preċedenti tagħha fis {{S-|XVII}} insedjament Nisrani permanenti taħt il-patroċinju tal-patrijiet Franġiskani . Fl-1956, l-Istat ta’ Iżrael ħoloq belt ġdida ħdejh, inizjalment imsejħa Nazareth Illit u mbagħad Nof HaGalil fl-2019, bil-għan li jiġġudika reġjun li dak iż-żmien kien popolat kompletament minn Għarab, li kważi żewġ terzi minnhom kienu Nsara fil-ħolqien tal-Istat fl-1948. Fl-2009, il-popolazzjoni Għarbija ta’ Nazaret kienet ta’ 69 % Musulmani u 31 % Kristjan. Iż-żona metropolitana issa għandha madwar 210,000 abitant, inklużi 85,000 Lhudi. == Ġeografija == Żewġ postijiet għal Nazaret huma ċċitati f'testi antiki: il-post Galilean (tat-tramuntana) fl-evanġelji Kristjani u post tan-nofsinhar (tal-Lhudija) imsemmi f'diversi testi mhux kanoniċi bikrin. Nazaret tal-lum tinsab f'skutella naturali li tilħaq minn 320 metru 'l fuq mil-livell tal-baħar sal-quċċata tal-għoljiet madwar 488 metru. Nazaret tinsab madwar 25 kilometru mill-[[Baħar tal-Galilija]] u madwar 9 kilometri fil-punent mill-Muntanja Tabor. L-ibliet ewlenin ta' [[Ġerusalemm]] u [[Tel Aviv-Jaffa|Tel Aviv]] jinsabu madwar 146 kilometru u 108 kilometru rispettivament, 'il bogħod minn Nazaret. Il-Medda ta' Nazaret, li fiha tinsab il-belt, hija l-aktar tan-nofsinhar minn diversi meded ta' għoljiet paralleli mil-lvant għall-punent li jikkaratterizzaw it-tabella elevata tal-Galilija t'Isfel. == Isem == Apparti r-referenzi tat-Testment il-Ġdid, l-ewwel referenza epigrafika ta’ Nazaret bl-Ebrajk tinsab f’lista mnaqqxa bejn l-aħħar tat-2 u r-4 seklu WK, skoperta f’sinagoga antika f’Ċesarija Marittima. L-etimoloġija tal-isem tal-post, li wasslet għal diversi teoriji, tibqa’ suġġett ta’ dibattitu. Nazaret—miktub "נצרת" (Nazareth) bl-Ebrajk—jista’ jkun ġej mill-għerq nāșar, li jfisser "wieħed li josserva" jew "wieħed li jgħasses" bl-Ebrajk, indikazzjoni possibbli tal-post tar-raħal f’altitudni ta’ 400 metru, li jħares lejn il-Wied ta’ Jezreel u r-rotot kummerċjali li jaqsmuh. Oriġini Aramajka derivata mill-kelma naserat, li tfisser "torri tal-għassa", tista’ tappoġġja din l-interpretazzjoni. Il-kelma Ebrajka nāșar, fil-forma passiva tagħha, tista’ tfisser ukoll "protett" jew "ippreservat", li tirreferi għall-post iżolat tas-sit. Interpretazzjoni tal-istess għerq xi kultant tiġi offruta bħala "wieħed li josserva [il-Liġi]." == Storja == '''<big>Arkeoloġija</big>''' Fil-viċinanza tar-raħal, instabu fdalijiet umani Paleolitiċi (li jmorru lura għal bejn is-750,000 u t-350,000 QK). Fdalijiet mill-aħħar tat-tielet millennju QK huma wkoll preżenti fis-sit tar-raħal. Materjal abbundanti mit-tieni millennju QK jinkludi reċipjenti tat-tafal, skarabew, u alabastru<ref>{{Ċita web|url=https://www.britannica.com/place/Nazareth-Israel|titlu=Nazareth {{!}} History, Religion, Map, Church of the Annunciation, & Culture {{!}} Britannica|sit=www.britannica.com|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-02}}</ref>. Is-sit kien okkupat matul it-tieni età tal-Bronż Nofsani, u mbagħad matul l-età tal-ħadid sas-seklu 7 QK. Matul l-età tal-ħadid, id-dfin ġew imċaqalqa barra miż-żona tal-għoljiet, u dan jindika li l-għolja tan-nofsinhar issa kienet qed tintuża bħala żona residenzjali. Fuħħar tal-età tal-ħadid instab f'diversi postijiet fil-konfini tar-raħal<ref>{{Ċita web|url=https://www.newworldencyclopedia.org/entry/Nazareth|titlu=Nazareth - New World Encyclopedia|sit=www.newworldencyclopedia.org|data-aċċess=2026-10-02}}</ref>. Mhux qabel il-perjodu Ellenistiku, l-aktar kmieni fit-tieni seklu QK, li jiġu skoperti aktar fdalijiet arkeoloġiċi. Skavi li saru mis-snin 60 'l hawn u li komplew fis-snin 2000 jixhdu okkupazzjoni kontinwa tas-sit bejn il-bidu tal-ewwel seklu u l-ewwel nofs tas-seklu 7. L-isem tal-post f’dak iż-żmien mhux magħruf; qatt ma jissemma fit-Testment il-Qadim, fit-Talmud, jew fil-kitbiet ta’ Flavius Josephus. Din l-assenza tista’ tirrifletti d-daqs modest tal-insedjament, mistoqsija li tidher li tirresona ma’ silta fl-Evanġelju ta’ Ġwanni li tistaqsi: “X’ġid jista’ joħroġ minn Nazaret?” '''L-ewwel seklu AD''' Skavi li saru f’Nazaret mill-aħħar tas-seklu 20 ’l hawn żvelaw raħal mingħajr fortifikazzjonijiet, fejn kienu jgħixu bejn 200 u 400 ruħ. Dan jikkonsisti minn djar standard u rustiċi, qrib xulxin, fejn in-nies u l-annimali kienu jgħixu ħdejn xulxin. Dawn id-djar jinkludu bitħa u ġeneralment huma ddisinjati għal użi multipli. Dawn l-istrutturi jidhru li jixhdu struttura soċjali bi ftit stratifikazzjonijiet, li jissuġġerixxu ħajja ta’ raħal li, lil hinn mill-isfera tal-familja jew tal-klann, hija kkaratterizzata minn xogħol staġjonali komunali u għajnuna reċiproka, fi ħdan sistema ta’ governanza li għandha ftit interazzjoni mad-dinja ta’ barra<ref>{{Ċita web|url=https://bookaweb.com/nazareth|titlu=Explore Nazareth - History and Culture|sit=bookaweb.com|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-02}}</ref>. Kuntrarju għal teoriji li ilhom jeżistu li jpinġu l-irħula Galilejani bħala “refuġji ta’ tradizzjonaliżmu tedjanti,” sorsi lokali jixhdu l-oppost: għal Nazaret, li tinsab ftit inqas minn 6 km mill-belt ta’ Sepphoris, ekonomija flessibbli u kompetittiva li tinkludi dwieli, siġar taż-żebbuġ, agrikoltura, u bhejjem, u li tippossjedi workshops tas-snajja’<ref>{{Ċita web|url=https://www.newworldencyclopedia.org/entry/Nazareth|titlu=Nazareth - New World Encyclopedia|sit=www.newworldencyclopedia.org|data-aċċess=2026-10-02}}</ref>. Il-popolazzjoni, ikkaratterizzata minn rata għolja ta’ illitteriżmu, ikkumpensata mill-preżenza ta’ esperti u impjegati ċivili, kienet titkellem primarjament bl-Aramajk u żviluppat kultura orali. L-iskavi arkeoloġiċi ma żvelaw l-ebda traċċa ta’ toroq asfaltati, bini pubbliku, xogħlijiet tal-arti, jew affreski, u lanqas xi sinagoga li tmur lura għall-ewwel seklu. Din in-nuqqas fl-evidenza ma jikkonfermax is-semma tat-Testment il-Ġdid ta’ santwarju bħal dan fejn jingħad li ppriedka [[Ġesù]]. Madankollu, din ir-referenza ppermettiet lil xi eseġeti jissuġġerixxu l-eżistenza ta’ sinagoga żgħira kontemporanja ma’ [[Ġesù]]. Filwaqt li s’issa ma nstabet l-ebda sinagoga fl-irħula Galilejani ta’ Nazaret u Betsajda, l-iskavi arkeoloġiċi li saru mill-bidu tas-seklu 21 skoprew postijiet ta’ qima bħal dawn li jmorru lura għall-ewwel seklu, jew saħansitra qabel, notevolment f’Qiryat Sefer, Khirbet Qana, u [[Magdala]]<ref>{{Ċita web|url=https://bookaweb.com/nazareth|titlu=Explore Nazareth - History and Culture|sit=bookaweb.com|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-02}}</ref>. Fl-2015, l-arkeologu Brittaniku Ken Dark skopra dar imnaqqxa fil-ġenb ta’ għolja tal-ġebla tal-ġir. F’avviż fil-midja li ħalla lir-riċerkaturi xettiċi, huwa sostna li filwaqt li l-ebda evidenza arkeoloġika ma kkonfermat li kienet id-dar tat-tfulija ta’ [[Ġesù]], xejn ma ċaħadha lanqas<ref>{{Ċita web|url=https://www.britannica.com/place/Nazareth-Israel|titlu=Nazareth {{!}} History, Religion, Map, Church of the Annunciation, & Culture {{!}} Britannica|sit=www.britannica.com|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-02}}</ref>. '''Perjodu Ruman''' Ir-raħal kiber primarjament mill-aħħar tal-ewwel seklu u matul it-tieni seklu. Dan x'aktarx kien konsegwenza tat-tluq mill-Lhudija ta' popolazzjonijiet li kienu fil-mira tar-repressjoni wara r-revolti tas-snin 66-70 u 135. Iskrizzjoni skoperta f'[[Ċesarija]] u datata għat-tielet jew ir-raba' seklu telenka serje ta' erbgħa u għoxrin ordni saċerdotali. It-tmintax-il ordni, dik tal-"Ħapsitets", hija maħsuba li ħadet kenn f'Nazaret wara l-qerda tat-Tempju. Sat-tieni seklu, Nazaret bla dubju kienet raħal kompletament Lhudi, ikkumplimentat minn preżenza saċerdotali ta' oriġini Lhudija<ref>{{Ċita web|url=https://www.inisrael.com/main/nazareth-history/|titlu=Nazareth History|kunjom=bytech|data=2022-03-10|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-10-02}}</ref>. Il-Midrash Qohelet (Qohelet Rabbah 2:8), miktub fis-sitt seklu, jiddeskrivih bħala belt saċerdotali Lhudija sa mit-tieni seklu. Fil-bidu tas-seklu 4, Ewsebju ta' Ċesarija u Epifanju ta' Salamina ddeskrivew insedjament li l-popolazzjoni tiegħu ma kinitx tinkludi "la pagani, la Samaritani, u lanqas Kristjani." Il-letteratura Rabbinika ma ssemmix lil Nazaret. L-ewwel darba li dan l-isem deher fil-kitbiet Lhud tidher f’innu attribwit lill-istudjuż Eleazar Hakalir, li jmur lura għall-ħabta tas-6 jew il-bidu tas-7 seklu, għalkemm jista’ jkun ibbażat fuq tradizzjoni li tmur lura għat-3 seklu. L-isem jinstab ukoll fit-Talmud Babilonjan, assoċjat ma’ dak ta’ Ġesù: Yeshu ha-Notzri, li jfisser "Ġesù ta’ Nazaret." '''<big>Ġesù u Nazaret</big>''' Assenti mill-Bibbja Ebrajka u minn kwalunkwe test qabel l-ewwel seklu WK, Nazaret jidher fit-Testment il-Ġdid. Dan tal-aħħar jassoċja l-isem tar-raħal mal-figura ta’ “[[Ġesù]],” u jagħmilha “art twelidu,” id-dar tal-antenati tiegħu, u jqiegħdu fil-[[Galilija]]. L-Evanġelji jaqblu li Nazaret kien ir-residenza tal-familja ta’ [[Ġesù]]—il-ġenituri tiegħu [[Ġużeppi (Ġenesi)|Ġużeppi]] u [[Santa Marija|Marija]], u “ħut Ġesù”—kif ukoll il-post minn fejn ġie [[Ġesù]] u fejn trabba sal-ministeru pubbliku tiegħu. L-[[Evanġelju|Evanġelji]] jqiegħdu t-twelid ta’ [[Ġesù]] f’[[Betlem]] fil-Lhudija, għalkemm dan ma jistax jiġi ppruvat. Dan l-aħħar punt jibqa’ suġġett ta’ dibattitu fis-seklu 21. Jifred l-istudjużi bejn dawk li jiffavorixxu twelid f’Nazaret, dawk li jiċħduh mingħajr ma jipproponu post speċifiku, u dawk li jiffavorixxu twelid f’Betlehem. Dan tal-aħħar xi kultant jiġi miċħud mingħajr ebda alternattiva. Ġew issuġġeriti postijiet oħra, biex ma nsemmux ftit teoriji iżolati<ref>{{Ċita web|url=https://www.britannica.com/place/Nazareth-Israel|titlu=Nazareth {{!}} History, Religion, Map, Church of the Annunciation, & Culture {{!}} Britannica|sit=www.britannica.com|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-02}}</ref>. Fit-[[Testment il-Ġdid]], l-isem Nazareth (Ναζαρέθ, Ναζαρέτ, jew Ναζαρά) jidher disa’ darbiet bħala isem ta’ post, u tliet darbiet biex jispeċifika l-oriġini ta’ [[Ġesù]]. L-epitetu “Nazarene,” xi kultant tradott bħala “Nazôréen” jew “Nazarénien,” jidher dsatax-il darba taħt l-ortografija doppja “nazôraios” (Ναζωραῖος) u “nazarènos” (Ναζαρηνός), primarjament biex jispeċifika l-isem ta’ ''Ġesù''. L-istudjużi ma jaraw l-ebda ostaklu filoloġiku biex dawn iż-żewġ epiteti jiġu derivati mill-isem tar-raħal ta’ Nazareth. Madankollu, filwaqt li hemm kunsens wiesa’ fost l-ispeċjalisti li t-tieni ortografija tat-toponimu ġejja minnha—biex tiġi tradotta bħala “Ġesù ta’ Nazareth” jew “in-Nazzarenu”—dan mhuwiex il-każ għall-forma “nazôraios.” Din l-aħħar forma kienet is-suġġett ta’ bosta studji u dibattiti: it-terminu Ναζωραῖος huwa maħsub li għandu konnotazzjoni aktar reliġjuża, forsi saħansitra jirreferi għal setta pre-Kristjana, possibbilment Battista, li [[Ġesù]] seta’ kien jappartjeni għaliha. '''<big>Mandat Brittaniku</big>''' Fl-1917–1918, il-ġlied fil-kampanji tas-[[Sinaj]] u l-[[Palestina]] ppermetta lir-[[Renju Unit]] jikkonkwista l-[[Palestina]]. Nazaret inqabdet fl-aħħar ta’ Novembru 1918, u l-[[Palestina]] ġiet amministrata bħala territorju konkwistat sal-1923, imbagħad taħt mandat tal-Lega tan-Nazzjonijiet. Matul ir-Rivolta Għarbija l-Kbira (1936–1939), l-assassinju ta’ Lewis Andrews, uffiċjal tal-Mandat, mill-Qasamiyoun fis-26 ta’ Settembru 1937, qanqal rewwixta ġdida<ref>{{Ċita web|url=https://www.inisrael.com/main/nazareth-history/|titlu=Nazareth History|kunjom=bytech|data=2022-03-10|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-10-02}}</ref>. == Importanza għall-Insara == '''<big>Pellegrinaġġ</big>''' Minkejja l-importanza tiegħu fit-tradizzjoni Nisranija, ir-raħal ma sarx immedjatament post ta’ [[pellegrinaġġ Nisrani]]. Kien wara l-konverżjoni tal-[[Imperu Ruman]] għall-Kristjaneżmu, u l-iżvilupp sussegwenti tal-pellegrinaġġi, li dehru l-ewwel bini Nisrani. L-ewwel post ta’ qima nbena hemmhekk madwar is-seklu 4 minn Elena, omm l-Imperatur Kostantinu I. Ir-raħal f’dak iż-żmien kien modest, iċċentrat fuq attivitajiet agrikoli, u kien ikopri madwar erba’ ettari<ref>{{Ċita web|url=https://www.destinationes.com/pilgrimage/nazareth|titlu=Nazareth, Holy Land — Catholic Pilgrimage Guide|sit=Catholic Pilgrimage Destinations|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-02}}</ref>. Fis-seklu 6, pellegrin anonimu minn Piacenza ddeskriva ż-żjara tiegħu fis-sinagoga ta’ Nazaret. Huwa tkellem dwar bank mirakoluż li fuqu jingħad li Ġesù qagħad bilqiegħda, kif ukoll kopja tal-Liġi li kien juża għall-qari. Din is-sinagoga hija identifikata minn xi speċjalisti bħala post ta’ qima Ġudeo-Kristjan jew "Nażarenu". Fi kwalunkwe każ, tixhed kooperazzjoni tajba bejn il-Lhud u l-Insara lokali, li bbenefikat it-turiżmu ġġenerat mill-pellegrini. Seklu wara, il-pellegrin Arculf iddeskriva "żewġ knejjes kbar ħafna. Waħda, f'nofs il-belt, mibnija fuq żewġ voltijiet, inbniet fil-post stess fejn is-Salvatur ġie mitmugħ... Il-knisja l-oħra nbniet fuq is-sit tad-dar fejn l-[[arkanġlu Gabrijel]] mar għand [[Santa Marija|Marija]] biex iħabbar it-twelid ta' [[Ġesù|Kristu]]." It-tradizzjoni tidentifika din bħala d-"dar ta' Marija," u x'aktarx tikkorrispondi għall-[[Bażilika tal-Lunzjata ta' Nazaret|Bażilika tal-Lunzjata]], fejn instabu traċċi ta' mużajċi Biżantini li jġorru iskrizzjonijiet Griegi<ref>{{Ċita web|url=https://www.aglowpilgrimages.com/us/nazareth|titlu=Nazareth - Pilgrimage to the Holy Land|sit=Aglow Pilgrimages|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-10-02}}</ref>. '''<big>Santwarji</big>''' Matul l-Ewwel Kruċjata, Nazaret kienet is-sit ta’ ġlied qalil qabel ma ġiet konkwistata mill-Kruċjati fl-1099. Il-postijiet ta’ qima Kristjani hemmhekk kienu f’rovini, u l-kavallier Sqalli-Norman Tancred, li kien sar Prinċep tal-Galilija, għamilha l-belt kapitali tiegħu. Huwa ordna l-bini ta’ katidral ’il fuq mill-grotta li tinsab fiċ-ċentru tal-belt. Kienet l-akbar bini mibni mill-Kruċjati, iżda ġarrbet ħsara mit-terremot tal-1102<ref>{{Ċita web|url=https://www.nazareportugaltourism.com/guide/santuario-de-nossa-senhora-da-nazare.html|titlu=Our Lady of Nazaré Sanctuary - Visitor's Guide|sit=www.nazareportugaltourism.com|data-aċċess=2026-10-02}}</ref>. Il-protezzjoni tas-sit ġiet fdata lill-Kavallieri Templari fis-sekli 12 u 13. Il-pellegrini setgħu jżuru s-sit għal ħafna snin, iżda l-waqgħa ta’ [[Acre]] (Akko) u t-tkeċċija tal-Kruċjati mill-Palestina (1291) temmew il-pellegrinaġġi. Il-belt imbagħad inqerdet mill-Mameluki. Fil-bidu tas-seklu 16, l-Ottomani ddominaw ir-reġjun. Huma keċċew lill-Insara, u ma kienx qabel ir-renju tal-[[Emir tal-Libanu]], Fakhr al-Din II (1590–1635), li tħallew jirritornaw. Wara ftehimiet bejn Enriku IV u l-[[Imperu Ottoman]], l-Insara ġew imħeġġa joqogħdu fil-belt, li saret ċentru importanti fir-reġjun. Patrijiet Franġiskani joqogħdu hemm fl-1620 u ġew awtorizzati jibnu monasteru u knisja ħdejn il-Grotta tal-Lunzjata. Madankollu, soġġetti għal rejds Bedwini li għamlu l-aċċess għal dan l-istabbiliment diffiċli, il-patrijiet appellaw lill-Patrijarka Maronita tal-[[Libanu]] biex isib ħaddiema biex jiffurmaw il-popolazzjoni Kristjana l-ġdida tas-sit, flimkien mal-Insara Għarab Ortodossi Griegi, li ġew imħeġġa jistabbilixxu l-postijiet ta’ qima tagħhom stess hemmhekk<ref>{{Ċita enċiklopedija|titlu=Sanctuary of Our Lady of Nazaré|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sanctuary_of_Our_Lady_of_Nazar%C3%A9&oldid=1375331899|data-aċċess=2026-10-02|lingwa=en|data=2026-09-17|iktar=Page Version ID: 1375331899}}</ref>. Il-waqgħa ta’ Fakhr al-Din u r-rejds Bedwini fl-aħħar mill-aħħar qerdu dan l-insedjament il-ġdid. Ma kienx qabel ir-renju tas-Sultan [[Dahir al-Umar]] li l-belt, li kienet iddeterjorat sadanittant, reġgħet saret sigura. Fl-1730, l-ordni Franġiskana kisbet firman mingħand is-sultan Ottoman biex terġa’ tibni post ġdid ta’ qima, li baqa’ jeżisti sal-1955. Dak iż-żmien, twaqqa’ biex tagħmel spazju għall-bini tal-bażilika attwali. [[Stampa:Nazareth the holy land 1842.jpg|nofs|daqsminuri|Nazaret fl-1842 (David Roberts)]] Ix-xogħol ġie fdat lill-perit Giovanni Muzio, li bena struttura b'żewġ sulari. L-ewwel livell kien fih il-grotta, u t-tieni, navata ċentrali ispirata mill-pjanti tal-katidral Kruċjat tas-seklu 12. Illum, Nazaret hija waħda mill-aktar santwarji Kristjani importanti fil-Lvant Nofsani. Ħdejn din il-bażilika tinsab il-[[Knisja ta' San Ġużepp ta' Nazaret|Knisja ta' San Ġużepp]], fis-sit tradizzjonalment magħruf bħala d-"Dar tal-Familja Mqaddsa" u l-workshop tal-mastrudaxxa ta' [[Ġużeppi (Ġenesi)|Ġużeppi]]. Skavi arkeoloġiċi poġġew id-dar ta' [[Ġużeppi (Ġenesi)|Ġużeppi]], magħrufa wkoll bħala d-dar tat-tfulija ta' [[Ġesù]], taħt il-kunvent tas-sorijiet ta' Nazaret. Magħrufa mis-snin 1880, din id-dar ilha tiġi skavata mill-2006 mill-arkeologu Ken Dark, li jemmen li l-fdalijiet ta' din id-dar, li jmorru lura għall-ewwel seklu QK, kienu meqjuma kmieni ħafna, wara li ġew inkorporati fi knejjes Biżantini suċċessivi. Mhux 'il bogħod minn hemm, sinagoga antika li tmur lura għall-perjodu tal-Kruċjati ġiet konvertita f'knisja fis-seklu 18 minn Kristjani Griegi. Jingħad li l-bini nbena fuq il-fdalijiet tas-sinagoga frekwentata mill-Familja Mqaddsa u fejn huwa maħsub li Kristu beda jippriedka, u pprovoka r-rifjut tal-folla ("Ħadd mhu profeta f'artu stess") wara r-rimarki sagrileġi tiegħu. Qabar skopert taħt il-Kunvent tas-Sorijiet ta' Nazaret fl-aħħar tas-seklu 19 huwa magħruf fit-tradizzjoni Kristjana lokali bħala l-"Qabar tal-Ġusti<ref>{{Ċita web|url=https://evendo.com/locations/portugal/estremadura/attraction/sanctuary-of-our-lady-of-nazareth|titlu=Sanctuary of Our Lady of Nazareth, Estremadura Travel Guide|sit=Evendo|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-02}}</ref>." Il-Knisja tat-Terror (minn żmien il-Kruċjati: "il-Qabża tal-Mulej") tikkommemora l-post minn fejn, skont it-tradizzjoni Nisranija, il-folla riedet titfa’ lil [[Ġesù|Kristu]] għall-mewt tiegħu. Il-Funtana ta’ Marija hija monument pubbliku li jissimbolizza lil Nazaret: bis-siġra tat-tin tibki tagħha, hija l-emblema tal-belt, murija fuq il-bandiera tagħha u anke fuq l-għatu tat-toqob tagħha. L-għajn tagħha hija mgħottija minn [[knisja Ortodossa]]. == Ekonomija == Fl-2011, Nazaret kellha aktar minn 20 kumpanija ta’ teknoloġija għolja li kienu proprjetà ta’ nies [[Għarab]], l-aktar fil-qasam tal-iżvilupp tas-softwer. Skont il-gazzetta ''Haaretz'', il-belt ġiet imsejħa s-“Silicon Valley tal-komunità Għarbija” minħabba l-potenzjal tagħha f’dan il-qasam<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Line|isem=Giorgia Valente/The Media|data=2024-09-08|titlu=Nazareth faces economic collapse as war cripples tourism|url=https://www.ynetnews.com/magazine/article/bjkvrrsha|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-02}}</ref>. == Edukazzjoni == Bid-depopolazzjoni kważi totali tal-Għarab Palestinjani fl-ibliet ewlenin ta’ [[Ħajfa]] u Jaffa bħala riżultat tal-gwerra tal-1948, Nazareth, Kafr Yasif u Rameh saru waħda mill-ftit bliet fl-istat ġdid ta’ [[Iżrael]] li ħarġu bħala spazju ċentrali għall-kultura u l-politika Għarbija. Tliet skejjel Kristjani Għarab prestiġjużi f’Nazareth huma l-Iskola Ekklerikali ta’ San Ġużepp, immexxija mill-Knisja Kattolika Griega Melkita, l-Iskola tan-Nuns ta’ San Ġużepp, istituzzjoni Kattolika, u l-Iskola Sekondarja Battista ta’ Nazareth, istituzzjoni Protestanta. Madwar nofs l-istudenti f’Nazareth jattendu skejjel Kristjani (10 skejjel) li jinsabu fil-belt. L-iskejjel Kristjani f’Nazareth huma fost l-aqwa skejjel fil-pajjiż, u filwaqt li dawk l-iskejjel jirrappreżentaw biss 4% tas-settur tal-iskola Għarbi, madwar 34% tal-istudenti universitarji [[Għarab]] ġejjin minn skejjel Kristjani. Dawn l-iskejjel Kristjani Għarab jakkomodaw studenti Kristjani, Musulmani, Drużi minn madwar il-pajjiż<ref>{{Ċita web|url=https://hcef.org/790796657-demonstration-of-christian-schools-in-jerusalem/|titlu=Demonstration of Christian Schools in Jerusalem|kunjom=Hanna|isem=Fadi|data=2015-09-10|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-10-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.i24news.tv/en/news/israel/society/85944-150916-israel-hundreds-protest-against-discriminatory-school-funding-for-christians|titlu=Israel: Hundreds protest against 'discriminatory' school funding for Christians|kunjom=i24NEWS|data=2015-09-16|sit=i24NEWS|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-02}}</ref>. == Ġemellaġġ == * {{Flagicon|ITA}} [[Firenze]] ([[Italja]]) ; * {{Flagicon|LBN}} [[Bejrut]] ([[Libanu]]) ; * {{Flagicon|FRA}} [[Saint-Denis (Seine-Saint-Denis)|Saint-Denis]] ([[Franza]]) ; * {{Flagicon|NED}} [[L-Aja]] ([[Pajjiżi l-Baxxi]]) ; * [[Nablus]] ([[Palestina]]) ; * {{Flagicon|USA}} [[Harrisonburg, Virginia|Harrisonburg]] ([[Stati Uniti]]) ; * {{Flagicon|PHI}} [[Baguio]] ([[Filippini]]) ; * {{Flagicon|POL}} [[Częstochowa]] ([[Polonja]]) ; * {{Flagicon|GER}} [[Neubrandenburg]] ([[Ġermanja]]) ; * {{Flagicon|ITA}} [[Loreto]] ([[Italja]]). == Referenzi == 6alrxj4ampa61djbc8vxq7q2697ds4y 0 34675 332663 332619 2026-10-03T10:50:42Z ToniSant 4257 tindif ta' infobox 332663 wikitext text/x-wiki {{Infobox city}} '''Pondicherry''', uffiċjalment imsejħa '''Puducherry''' jew '''Poudouchéry''' (bit- Tamil) : {{Lang|tamoul|பாண்டிச்சேரி}} , {{MSAPI|/pɑːɳɖɪtʃtʃeːɾɪˑ/}} jew {{Lang|ta|புதுச்சேரி}} , {{MSAPI|/ˈpud̪ɯʧeːɾi/}} {{en langue|en|Puducherry}} ''{{Lang|en|Pondicherry}}'' bil- Ħindi {{Lang|hindi|पोण्डीचेरी}} पोण्डीचेरी jew {{Lang|hi|पुदुचेरी}} , hija belt fix- Xlokk [[Indja|tal-Indja]], il-belt kapitali tat- territorju ta' Puducherry u l belt prinċipali tad- distrett bl-istess isem . Kienet il-belt kapitali tal -Indja Franċiża, li darba kienet magħrufa għall-attività portwali intensa tagħha, marbuta mal-industrija tal-insiġ tal-qoton tagħha. Il-popolazzjoni muniċipali tagħha fl-2011 kienet ta' {{Unité|244377|habitants}}.<ref name="census1">{{Ċita web|url=http://www.census2011.co.in/data/town/804036-puducherry-puducherry.html|titlu=Pondichéry Population Census 2011|sit=Census2011.co.in|lingwa=en|data-aċċess=5 septembre 2026}}.</ref> Iż-żona urbana tagħha għandha madwar miljun abitant li jitkellmu l-aktar bit-Tamil.<ref>{{Ċita web|url=https://www.courrierinternational.com/article/2008/05/22/pondichery-la-ville-blanche|titlu=Un bout de France en Inde. Pondichéry, la ville blanche|data=21 mai 2008}}.</ref> == Ġeografija == Il-muniċipalità ta' Pondicherry tinsab fix-[[Xlokk tal-Indja]], fid-distrett ta' Pondicherry, li huwa enklavi fi ħdan l-istat ta' Tamil Nadu. Il-belt, imdawra mal-[[Bajja ta' Bengal]], tinsab fuq il-Kosta ta' Coromandel. == Klima == Pondicherry għandha klima ta’ savanna tropikali skont il-klassifikazzjoni ta’ Köppen. Is-sajf idum minn April sal-bidu ta’ Ġunju, b’temperaturi li jilħqu l-41°C. It-temperatura massima medja hija ta’ 36°C, u t-temperatura minima medja tvarja minn 28 sa 32°C. Is-sajf huwa segwit minn perjodu ta’ xita ħafna minn Ġunju sa Settembru, b’maltempati qawwija okkażjonali<ref>{{Ċita web|url=https://www.climatestotravel.com/climate/india/puducherry|titlu=Puducherry climate: seasons, when to go, monthly averages|sit=Climates to Travel|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-01}}</ref>. L-istaġun tal-monsoon jilħaq Pondicherry f’nofs Ottubru, u l-biċċa l-kbira tax-xita annwali sseħħ bejn Ottubru u Diċembru. Bħala medja, ix-xita tammonta għal 1,240 mm fis-sena. Ix-xtiewi huma sħan, b’temperaturi medji li jilħqu t-30°C u spiss jinżlu għal madwar 18 jew 20°C<ref>{{Ċita web|url=https://weatherspark.com/y/109772/Average-Weather-in-Puducherry-Pondicherry-India-Year-Round|titlu=Puducherry Climate, Weather By Month, Average Temperature (Pondicherry, India) - Weather Spark|sit=weatherspark.com|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-01}}</ref>. == Storja == Puducherry, li qabel kienet magħrufa bħala Pondicherry, kisbet is-sinifikat tagħha bħala "r-Riviera Franċiża tal-Lvant" wara l-miġja tal-[[kolonizzazzjoni Franċiża fl-Indja]]. Puducherry hija l-interpretazzjoni Tamil ta' "belt ġdida" u prinċipalment ġejja minn "Poduke", l-isem tas-suq jew "belt portwarja" għall-kummerċ Ruman fl-ewwel seklu, kif imsemmi fil-Periplus tal-[[Baħar Eritrejan]]. L-insedjament darba kien dar ta' studjużi mgħallma li kienu jafu sew il-Vedas, għalhekk kienet magħrufa wkoll bħala Vedapuri<ref>{{Ċita web|url=https://www.puducherryonline.in/guide/history-of-puducherry|titlu=}}</ref>. [[Stampa:Armoiries de la Compagnie des Indes Orientales.jpg|nofs|daqsminuri|Stemma araldika tal-Kumpanija Franċiża tal-Indja tal-Lvant]] L-istorja ta' Puducherry tista' tiġi kklassifikata b'mod ġenerali f'żewġ perjodi: prekolonjali u kolonjali. Il-perjodu prekolonjali beda bir-renju tal-Pallavas, li ħakmu l-imperu mit-325 sad-900, wara li ġiet id-dinastija Chola, mid-900 sal-1279, u d-dinastija Pandya, mill-1279 sal-1370. Matul is-seklu 14, il-belt kienet taħt il-ħakma tan-Nayaks ta' Gingee tal-Imperu Vijayanagara, mill-1370 sal-1614, meta ġiet konkwistata mis-Sultan ta' Bijapur, li ħakmiha mill-1614 sal-1638. Kien matul dan il-perjodu li l-merkanti Portugiżi u Daniżi użawha bħala ċentru kummerċjali. Il-perjodu kolonjali beda bil-Portugiżi, l-ewwel Ewropej li wettqu kummerċ fit-tessuti, fl-1521, u sussegwentement, l-Olandiżi u d-Daniżi fis-seklu 17<ref>{{Ċita web|url=https://www.oceanspray.in/blogs/history-of-pondicherry-india.html|titlu=History of Pondicherry, India {{!}} OCEAN SPRAY|sit=www.oceanspray.in|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-01}}</ref>. Il-kummerċ li kien qed jiffjorixxi ta’ Puducherry ġibed lill-Franċiżi, u l-karatteristika predominanti tal-belt ġiet stabbilita mill-pijunier Franċiż François Martin fil-forma ta’ insedjament Franċiż, fl-1674. Fl-1693, Puducherry inqabdet mill-Olandiżi u sussegwentement ġiet irrestawrata fl-1699, bit-Trattat ta’ Ryswick. Il-Franċiżi akkwistaw lil Mahé fl-1720, lil Yanam fl-1731, u lil Karaikal fl-1738. Il-Brittaniċi ħatfu l-belt mingħand il-Franċiżi iżda rritornawha wara t-Trattat ta’ Pariġi, fl-1763. Din [[il-gwerra Anglo-Franċiża]] kompliet sal-1814, fejn [[Franza]] sabet ruħha fil-kontroll tal-insedjamenti ta’ Puducherry, Mahé, Yanam, Karaikal, u Chandernagor, anke matul il-perjodu Brittaniku, sal-1954. Kien renju ta’ 138 sena taħt il-Franċiżi, li fil-31 ta’ Ottubru 1954 telqu mix-xtut Indjani wara trasferiment de facto tal-poter<ref>{{Ċita enċiklopedija|titlu=History of Puducherry|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=History_of_Puducherry&oldid=1367303125|data-aċċess=2026-10-01|lingwa=en|data=2026-08-02|iktar=Page Version ID: 1367303125}}</ref>. Postijiet fil-qrib bħal Arikamedu, Ariyankuppam, Kakayanthoppe, Villianur, u Bahour, li ġew kolonizzati mill-[[Kumpanija Franċiża tal-Indja]] tal-Lvant matul perjodu ta' żmien u aktar tard saru t-territorju tal-unjoni ta' Pondicherry, għandhom stejjer irreġistrati li jippreċedu l-perjodu kolonjali. Poduke jew Poduca (suq) kien destinazzjoni kummerċjali Rumana mit-tielet seklu QK. Poduca ġiet identifikata bħala possibilment Arikamedu (issa parti minn Ariyankuppam), li tinsab madwar 3.2 km mill-belt moderna ta’ Pondicherry. Iż-żona kienet parti mir-Renju Pallava ta’ Kanchipuram fir-raba’ seklu. Iċ-Cholas ta’ Thanjavur żammewha mill-10 sat-13-il seklu, sakemm ġiet sostitwita mir-Renju Pandya, fis-13-il seklu. L-Imperu Vijayanagar ħa kontroll ta’ kważi n-nofsinhar kollu tal-Indja fis-seklu 14 u żamm il-kontroll sal-1638, meta ġew sostitwiti mis-Sultan ta’ Bijapur<ref>{{Ċita enċiklopedija|titlu=History of Puducherry|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=History_of_Puducherry&oldid=1367303125|data-aċċess=2026-10-01|lingwa=en|data=2026-08-02|iktar=Page Version ID: 1367303125}}</ref>. Fl-1674, il-Kumpanija Franċiża tal-Indja tal-Lvant waqqfet ċentru kummerċjali f’Pondicherry, u dan l-avampost eventwalment sar l-insedjament Franċiż ewlieni fl-Indja. Il-gvernatur Franċiż François Martin għamel titjib notevoli fil-belt u fir-rabtiet kummerċjali tagħha, filwaqt li fl-istess ħin iffaċċja oppożizzjoni qawwija mill-Olandiżi u l-Ingliżi. Huwa daħal f'negozjati estiżi mas-sultani ta' Golconda permezz tal-interċessjoni ta' diversi merkanti u tobba Franċiżi itineranti li kienu favur is-sultan. Il-kummerċ tal-ġojjellerija u l-ġebel prezzjuż, li kien sar moda ħafna fil-qrati Ewropej, kien wieħed fost ħafna attivitajiet. Ħames postijiet kummerċjali ġew stabbiliti tul il-kosta tan-nofsinhar tal-[[Indja]] bejn l-1668 u l-1674. Il-belt kienet separata minn kanal fil-Kwartier Franċiż u l-Kwartier Indjan. Fil-21 ta' Awwissu 1693, matul il-Gwerra tad-Disa' Snin, Pondicherry inqabdet mill-Olandiżi. Il-gvernatur ta' Coromandel Olandiż, Laurens Pit iż-Żgħir, telaq b'flotta ta' sbatax-il vapur u 1,600 raġel minn Nagapattinam u bbumbardja lil Pondicherry għal ġimagħtejn, u wara dan François Martin ċedaha. Fil-Paċi ta' Ryswick, intlaħaq qbil mill-partijiet kollha li t-territorji konkwistati jingħataw lura, u fl-1699, Pondicherry ingħatat lura lill-Franċiżi<ref>{{Ċita enċiklopedija|titlu=History of Puducherry|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=History_of_Puducherry&oldid=1367303125|data-aċċess=2026-10-01|lingwa=en|data=2026-08-02|iktar=Page Version ID: 1367303125}}</ref>. Fis-16 ta' Jannar 1761, il-Brittaniċi ħadu lil Pondicherry mingħand il-Franċiżi, iżda ngħatat lura taħt it-Trattat ta' Pariġi tal-1763, fi tmiem il-Gwerra tas-Seba' Snin. Il-Brittaniċi ħadu l-kontroll taż-żona mill-ġdid fl-1793, fl-Assedju ta' Pondicherry, f'nofs il-Gwerer tar-[[Rivoluzzjoni Franċiża]], u rritornawha lil Franza fl-1814<ref>{{Ċita web|url=https://puducherry-dt.gov.in/history/|titlu=History {{!}} Puducherry District {{!}} India|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-10-01}}</ref>. Fit-18 ta' Marzu 1954, ġew approvati għadd ta' riżoluzzjonijiet mill-muniċipalitajiet f'Pondicherry, li talbu għaqda immedjata mal-Indja. Xi jiem wara, ġew approvati riżoluzzjonijiet simili mill-muniċipalitajiet f'[[Karaikal]]. Ir-riżoluzzjonijiet kellhom l-appoġġ sħiħ tal-Kunsilliera Franċiżi Indjani, magħrufa popolarment bħala ministri, u l-president tal-assemblea rappreżentattiva. Dawn il-muniċipalitajiet irrappreżentaw madwar 90% tal-popolazzjoni tal-pussessjonijiet Franċiżi, u appellaw lill-gvern ta' [[Franza]] biex jieħu miżuri urġenti u neċessarji biex jagħti effett lix-xewqat tal-poplu. Il-gvern tal-Indja kien għamilha ċara li d-drittijiet kulturali u oħrajn tal-poplu kienu se jiġu rispettati bis-sħiħ. Ma kinux qed jitolbu t-trasferiment immedjat tas-sovranità ''de jure'' ta' [[Franza]]. Is-suġġeriment tagħhom kien li trasferiment de facto tal-amministrazzjoni għandu jseħħ immedjatament, filwaqt li s-sovranità Franċiża għandha tkompli sakemm tiġi solvuta l-kwistjoni kostituzzjonali. Kemm l-Indja kif ukoll [[Franza]] kellhom jagħmlu l-bidliet neċessarji fil-kostituzzjonijiet rispettivi tagħhom. Dan kollu kien se jieħu ż-żmien, filwaqt li t-talba tal-poplu kienet għal għaqda immedjata mingħajr referendum. Il-gvern tal-Indja kien konvint li s-suġġeriment li għamlu kien se jgħin biex jippromwovi ftehim, li kienu jixtiequ ħafna<ref>{{Ċita web|url=https://puducherry-dt.gov.in/history/|titlu=History {{!}} Puducherry District {{!}} India|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-10-01}}</ref>. [[Stampa:Nehru à Pondichéry, janvier 1955.png|nofs|daqsminuri|Il-Prim Ministru [[Jawaharlal Nehru|Nehru]] jżur Pondicherry ftit xhur wara t-trasferiment ''de'' ''facto'']] Fit-18 ta' Ottubru 1954, f'elezzjoni ġenerali li involviet 178 persuna fil-muniċipali ta' Pondicherry u l-Komun ta' Panchayat, 170 persuna kienu favur l-għaqda, u tmien persuni vvutaw kontra. It-trasferiment de ''facto'' tat-territorji Indjani Franċiżi mill-governanza Franċiża għall-unjoni Indjana seħħ fl-1 ta' Novembru 1954 u ġie stabbilit bħala t-territorju tal-unjoni ta' Pondicherry. It-trattat li effettwa t-trasferiment de jure ġie ffirmat fl-1956. Madankollu, minħabba l-oppożizzjoni fi Franza, ir-ratifika ta' dan it-trattat mill-[[Assemblea Nazzjonali Franċiża]] ma seħħitx qabel is-16 ta' Awwissu 1962. == Trasport == [[Stampa:Puducherry train station.JPG|nofs|daqsminuri|Stazzjon ta' Pondicherry ]] Pondicherry hija konnessa ma' [[Madras|Madras/Chennai]] permezz ta' Mahabalipuram permezz tal-NH 32, magħrufa wkoll bħala East Coast Road, li tgħaddi tul il-Kosta ta' Coromandel. Il-Puducherry Road Transport Corporation topera s-servizz tal-karozzi tal-linja fit-territorju. Pondicherry hija servuta wkoll mill-Tamil Nadu State Transport Corporation. L-[[istazzjon tal-ferrovija ta' Pondicherry]] huwa parti miż-Żona tan-Nofsinhar tal-Ferroviji Indjani. Il-belt hija servuta wkoll mill-Ajruport ta' Pondicherry, li jinsab f'Lawspet, iżda t-titjiriet huma irregolari. == Lingwi == [[Stampa:Panneau écrit en français à Pondichéry.jpg|nofs|daqsminuri|Sinjal bilingwi f'Pondicherry ]] L-aktar lingwi mitkellma f'Pondicherry huma t-Tamil, it-Telugu, il-Malayalam, l-Ingliż u l-Franċiż. '''Lingwa Franċiża''' B'differenza mis-sitwazzjoni f'kolonji antiki oħra fil-West Indies u l-[[Oċean Indjan]], il-lingwa Franċiża qatt ma ħadet l-għeruq f'Pondicherry u fil-postijiet kummerċjali l-oħra tal-Indja Franċiża, b'mod partikolari minħabba l-frammentazzjoni territorjali tal-postijiet, id-dominanza kbira tal-lingwi lokali, speċjalment it-Tamil, u l-influwenza tal-Ingliż, li nfirxet mill-Indja Brittanika fil-pussessjonijiet Franċiżi. Gvernatur innota fl-1878 li 99% tal-popolazzjoni tal-insedjamenti ma kinux jitkellmu bil-Franċiż. Il-viżitaturi kienu mistagħġba li f'Pondicherry, l-impjegati Indjani, l-uffiċjali tal-pulizija, u ħafna uffiċjali eletti ma kinux jitkellmu kelma bil-Franċiż. Fl-1942, l-ispettur akkademiku Paul Josselin iddikjara li "l-azzjonijiet kulturali tagħna ma ħallew l-ebda traċċa fuq il-popolazzjoni tal-Indja Franċiża milli r-riħ imewġa wiċċ l-ilma.<ref>{{Ċita enċiklopedija|titlu=Institut français de Pondichéry|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Institut_fran%C3%A7ais_de_Pondich%C3%A9ry&oldid=236842434|data-aċċess=2026-10-01|lingwa=fr|data=2026-06-07|iktar=Page Version ID: 236842434}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.ifpindia.org/|titlu=French Institute of Pondicherry - French Institute Pondicherry|sit=www.ifpindia.org|data-aċċess=2026-10-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.umifre.fr/c/217|titlu=}}</ref>" Il-Franċiż mgħallem fl-iskejjel ta' Pondicherry huwa wkoll il-Franċiż tal-kotba u l-kotba tal-iskola. Madankollu, l-opportunitajiet biex wieħed jiltaqgħu ma' kelliema nattivi tal-Franċiż x'aktarx huma limitati għat-turisti Franċiżi li jżuru t-territorju. Tabilħaqq, apparti ċ-ċittadini Franċiżi, il-"Frankofoni" veri (jew aħjar, "Frankofili") ta' Pondicherry jidhru li huma l-madwar 1,400 student fil-Lycée Franċiż (l-akbar mit-tmien skejjel bħal dawn fis-sottokontinent Indjan) u l-400 student fl-iskola tal-Ashram. Dawn iż-żewġ istituzzjonijiet joffru korsijiet tal-Franċiż fil-kurrikulu. Kelliema oħra tal-Franċiż jinkludu l-mitt student jew aktar fl-iskejjel Indjani, mill-edukazzjoni sekondarja sal-edukazzjoni għolja, li jitgħallmu l-Franċiż bħala lingwa barranija; is-600 student fl-Alliance Française; u ftit eluf ta' individwi oħra. Fl-aħħar nett, hemm eks amministraturi kolonjali, għalliema tal-Franċiż, u membri tal-Ashram. Bħala lingwa barranija, il-Franċiż għadu għandu rwol sinifikanti. Fl-iskola, il-Franċiż jibbenefika minn sitwazzjoni unika safejn, bl-Ingliż bħala l-lingwa normali tal-istruzzjoni, jibqa' l-unika lingwa barranija<ref>{{Ċita web|url=https://lfpondichery.net/|titlu=Lycée Français International de Pondichéry (LFIP) – Pondichéry est notre salle de classe, le monde est notre avenir|lingwa=fr-FR|data-aċċess=2026-10-01}}</ref><ref>{{Ċita enċiklopedija|titlu=Alliance française de Pondichéry|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Alliance_fran%C3%A7aise_de_Pondich%C3%A9ry&oldid=239356939|data-aċċess=2026-10-01|lingwa=fr|data=2026-09-09|iktar=Page Version ID: 239356939}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://pondichery.afindia.org/en/|titlu=Alliance française de Pondichéry - BOOST YOUR CAREER BY LEARNING FRENCH !|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-10-01}}</ref>. == Ġemellaġġ == * {{Flagicon|FRA}} [[Basse-Terre]] ([[Franza]]). == Gallerija == <gallery mode="packed"> Stampa:Pondicherry Panorama 1.jpg|Panorama tal-belt Stampa:Pondichéry (95131041).jpeg|Mixja ħdejn il-bajja ta' Pondicherry Stampa:Pondicherry - 55327733846.jpg|Statwa f'memorja ta' [[Mahatma Gandhi|Gandhi]] Stampa:Buildings in Pondicherry town in Pondicherry 02.jpg|Bini fil-belt il-qadima Stampa:Aayi Mandapam-4-bharathi park-pondicherry-India.jpg|Park tal-Bharathi - Aayi Mandapam Stampa:Pondichéry 01.jpg|Triq f'Pondicherry </gallery> == Referenzi == pm7bz68tbq1u8qv2h4c6qlnsuv23mux 0 34685 332654 2026-10-02T17:07:02Z JovalQC 21720 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1377276674|Carlo Acutis]]" 332654 wikitext text/x-wiki '''Carlo Acutis''' (3{{Spazji}}Mejju 1991 – 12{{Spazji}}Ottubru 2006) kien żagħżugħ [[Knisja Kattolika|Kattoliku]] Taljan imwieled fl-Ingliż magħruf għad-devozzjoni tiegħu lejn l- Ewkaristija u l-użu tiegħu tal -midja diġitali biex jippromwovi d-devozzjoni Kattolika . Imwieled [[Londra|f'Londra]] u trabba [[Milan|f'Milan]], żviluppa interess minn età żgħira fil-kompjuters u l-logħob tal-vidjo, fejn għallem lilu nnifsu l-ipprogrammar u d-disinn tal-web u għen lill-parroċċa u l-iskola tiegħu bi proġetti diġitali. Attiv fil-ħajja parrokkjali, serva bħala katekista u għen biex jispira diversi nies biex jikkonvertu għall-Kattoliċiżmu. Aktar tard huwa ġabar informazzjoni dwar mirakli Ewkaristiċi u dehriet Marjani . Huwa ġie djanjostikat b'lewkimja promijeloċitika akuta u miet fl-età ta' ħmistax-il sena. Minn mewtu 'l hawn, ir-relikwi tiegħu ġew esebiti [[Assisi|f'Assisi]], u l-wirjiet tiegħu dwar il-mirakli Ewkaristiċi vvjaġġaw mad-dinja kollha. Fl-2020, ġie beatifikat mill- [[Knisja Kattolika]] wara li rrikonoxxiet miraklu tal-2013 f'Campo Grande attribwit għall- interċessjoni tiegħu. It-tieni miraklu fl-Italja ġie attribwit lilu fl-2024, u b'hekk sar eliġibbli għall -kanonizzazzjoni . Acutis ġie kanonizzat fis-7{{Spazji}}Settembru 2025, flimkien ma’ Pier Giorgio Frassati . Acutis huwa l-ewwel millennial li sar qaddis Kattoliku, u ġie msejjaħ il-"qaddis patrun tal-Internet" u " l-influwenzatur ta' Alla". <ref name="vaticannews.va">{{Ċita web|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2025-06/carlo-acutis-and-pier-giorgio-frassati-to-be-canonized-together.html|titlu=Carlo Acutis and Pier Giorgio Frassati to be canonized together|isem=Salvatore|awtur=Cernuzio|isem2=Christopher|awtur2=Wells|data=13 June 2025|sit=[[Vatican News]]|data-aċċess=13 June 2025}}</ref> <ref name="PovoledoNYT">{{Ċita aħbar|kunjom=Povoledo|isem=Elisabetta|data=5 September 2025|titlu=Carlo Acutis, a Saint for the Modern Age|url=https://www.nytimes.com/2025/09/05/world/europe/vatican-carlo-acutis-sainthood.html|pubblikazzjoni=[[The New York Times]]|lingwa=en|data-aċċess=7 September 2025}}</ref> <ref name="maqbool">{{Ċita aħbar|kunjom=Maqbool|isem=Aleem|data=6 September 2025|titlu=Carlo Acutis: From a baptism in London to the first millennial saint|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c5yg5me8dvlo|pubblikazzjoni=BBC News|data-aċċess=7 September 2025}}</ref> Kummentatur għall - ''Catholic Review'' kiteb li jeżisti xettiċiżmu għall-kawża tal-kanonizzazzjoni ta' Acutis fost xi wħud mill-fidili u d-dinja sekulari, u nnota li ħajtu qasira offriet ftit azzjonijiet straordinarji. Rapport minn ''The Economist'' intervista ħbieb tat-tfulija ta’ Acutis, li fakkruh bħala persuna ġentili iżda mhux neċessarjament pija jew reliġjuża. Tqajmu wkoll mistoqsijiet dwar l-appoġġ finanzjarju pprovdut mill-familja ta’ Acutis, u dan jissuġġerixxi li dan seta’ aċċellera l-proċess. Nicola Gori, il-postulatur ta' Acutis, stqarr li l-flus ma influwenzawx il-kawża. == Bijografija == '''<big>Tfulija</big>''' Carlo Acutis twieled fit-3 ta' Mejju, 1991, f'[[Londra]], f'familja Taljana għanja oriġinarjament mil-[[Lombardija]], sidien tal-kumpanija tal-assigurazzjoni nnegozjata pubblikament Vittoria Assicurazioni. Iż-żewġ nanniet tiegħu kienu min-nobbiltà. Huwa l-uniku tifel ta' Andrea Acutis u Antonia Salzano. Fiż-żmien tat-twelid tiegħu, il-ġenituri tiegħu kienu jgħixu l-Ingilterra, fejn kien stazzjonat missieru. F'Settembru 1991, il-familja Acutis irritornat l-Italja u stabbiliet ruħha f'[[Milan]]. Carlo skopra l-fidi tiegħu permezz ta' au pair Pollakka. Skont ommu, wera pjetà prekoċi, billi kien jirreċita r-rużarju kuljum minn meta kellu erba' snin u nofs, u jitlob biex jidħol f'kull knisja biex, kif qal hu, "isellem lil Kristu." 2dy7kzp1dhjju36p2rx3he4yjwr1i2l 332655 332654 2026-10-02T17:39:19Z JovalQC 21720 Infobox qaddis create. 332655 wikitext text/x-wiki {{Infobox qaddis|isem=Carlo Acutis|stampa=Covent Garden, Corpus Christi Catholic Church, Carlo Acutis memorial.jpg|desk_stampa=Monument f'Covent Garden|daqs_stampa=245px|jum_festa=12 Ottubru|post_twelid=[[Londra]] ([[Renju Unit]])|data_twelid=3 ta' Mejju, 1991|data_mewt=12 ta' Ottubru, 2006|post_mewt=[[Monza]] ([[Italja]])|data_beatifikazzjoni=10 ta' Ottubru, 2020|data_kanonizzazzjoni=7 ta' Settembru, 2025|beatifikat_minn=[[Papa Franġisku]]|kanonizzat_minn=[[Papa Ljun XIV]]|venerat=[[Knisja ta' Santa Maria Maggiore ta' Assisi]]|patrun=Żgħażagħ Kattoliċi u utenti tal-internet|titli=Bijografija}} '''Carlo Acutis''' (3{{Spazji}}Mejju 1991 – 12{{Spazji}}Ottubru 2006) kien żagħżugħ [[Knisja Kattolika|Kattoliku]] Taljan imwieled fl-Ingliż magħruf għad-devozzjoni tiegħu lejn l- Ewkaristija u l-użu tiegħu tal -midja diġitali biex jippromwovi d-devozzjoni Kattolika . Imwieled [[Londra|f'Londra]] u trabba [[Milan|f'Milan]], żviluppa interess minn età żgħira fil-kompjuters u l-logħob tal-vidjo, fejn għallem lilu nnifsu l-ipprogrammar u d-disinn tal-web u għen lill-parroċċa u l-iskola tiegħu bi proġetti diġitali. Attiv fil-ħajja parrokkjali, serva bħala katekista u għen biex jispira diversi nies biex jikkonvertu għall-Kattoliċiżmu. Aktar tard huwa ġabar informazzjoni dwar mirakli Ewkaristiċi u dehriet Marjani . Huwa ġie djanjostikat b'lewkimja promijeloċitika akuta u miet fl-età ta' ħmistax-il sena. Minn mewtu 'l hawn, ir-relikwi tiegħu ġew esebiti f'[[Assisi]], u l-wirjiet tiegħu dwar il-mirakli Ewkaristiċi vvjaġġaw mad-dinja kollha. Fl-2020, ġie beatifikat mill- [[Knisja Kattolika]] wara li rrikonoxxiet miraklu tal-2013 f'Campo Grande attribwit għall- interċessjoni tiegħu. It-tieni miraklu fl-Italja ġie attribwit lilu fl-2024, u b'hekk sar eliġibbli għall -kanonizzazzjoni . Acutis ġie kanonizzat fis-7{{Spazji}}Settembru 2025, flimkien ma’ Pier Giorgio Frassati . Acutis huwa l-ewwel millennial li sar qaddis Kattoliku, u ġie msejjaħ il-"qaddis patrun tal-Internet" u " l-influwenzatur ta' Alla". <ref name="vaticannews.va">{{Ċita web|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2025-06/carlo-acutis-and-pier-giorgio-frassati-to-be-canonized-together.html|titlu=Carlo Acutis and Pier Giorgio Frassati to be canonized together|isem=Salvatore|awtur=Cernuzio|isem2=Christopher|awtur2=Wells|data=13 June 2025|sit=[[Vatican News]]|data-aċċess=13 June 2025}}</ref> <ref name="PovoledoNYT">{{Ċita aħbar|kunjom=Povoledo|isem=Elisabetta|data=5 September 2025|titlu=Carlo Acutis, a Saint for the Modern Age|url=https://www.nytimes.com/2025/09/05/world/europe/vatican-carlo-acutis-sainthood.html|pubblikazzjoni=[[The New York Times]]|lingwa=en|data-aċċess=7 September 2025}}</ref> <ref name="maqbool">{{Ċita aħbar|kunjom=Maqbool|isem=Aleem|data=6 September 2025|titlu=Carlo Acutis: From a baptism in London to the first millennial saint|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c5yg5me8dvlo|pubblikazzjoni=BBC News|data-aċċess=7 September 2025}}</ref> Kummentatur għall - ''Catholic Review'' kiteb li jeżisti xettiċiżmu għall-kawża tal-kanonizzazzjoni ta' Acutis fost xi wħud mill-fidili u d-dinja sekulari, u nnota li ħajtu qasira offriet ftit azzjonijiet straordinarji. Rapport minn ''The Economist'' intervista ħbieb tat-tfulija ta’ Acutis, li fakkruh bħala persuna ġentili iżda mhux neċessarjament pija jew reliġjuża. Tqajmu wkoll mistoqsijiet dwar l-appoġġ finanzjarju pprovdut mill-familja ta’ Acutis, u dan jissuġġerixxi li dan seta’ aċċellera l-proċess. Nicola Gori, il-postulatur ta' Acutis, stqarr li l-flus ma influwenzawx il-kawża<ref>{{Ċita web|url=https://www.assisisantuariospogliazione.it/biografia-di-carlo-acutis/|titlu=Biografia di Carlo Acutis|lingwa=it-IT|data-aċċess=2026-10-02}}</ref>. == Bijografija == '''<big>Tfulija</big>''' Carlo Acutis twieled fit-3 ta' Mejju, 1991, f'[[Londra]], f'familja Taljana għanja oriġinarjament mil-[[Lombardija]], sidien tal-kumpanija tal-assigurazzjoni nnegozjata pubblikament Vittoria Assicurazioni. Iż-żewġ nanniet tiegħu kienu min-nobbiltà. Huwa l-uniku tifel ta' Andrea Acutis u Antonia Salzano. Fiż-żmien tat-twelid tiegħu, il-ġenituri tiegħu kienu jgħixu l-Ingilterra, fejn kien stazzjonat missieru<ref>{{Ċita web|url=https://www.fondazionecarloacutis.org/il-santo/|titlu=Chi è il beato Carlo Acutis: la sua storia {{!}} Fondazione Acutis|lingwa=it-IT|data-aċċess=2026-10-02}}</ref>. F'Settembru 1991, il-familja Acutis irritornat l-Italja u stabbiliet ruħha f'[[Milan]]. Carlo skopra l-fidi tiegħu permezz ta' au pair Pollakka. Skont ommu, wera pjetà prekoċi, billi kien jirreċita r-rużarju kuljum minn meta kellu erba' snin u nofs, u jitlob biex jidħol f'kull knisja biex, kif qal hu, "isellem lil Kristu." Kellu devozzjoni partikolari lejn l-Ewkaristija u lejn il-[[Santa Marija|Verġni Marija]], li ddeskriva bħala "l-unika mara f'ħajtu." Minn età żgħira ħafna, esprima x-xewqa li jirċievi l-Komunjoni Mqaddsa. Minħabba l-insistenza tiegħu, il-ġenituri tiegħu kkonsultaw lil Pasquale Macchi, eks segretarju ta' [[Papa Pawlu VI|Pawlu VI]]. Wara li osserva l-maturità spiritwali tat-tifel żgħir, il-prelat awtorizzah biex jirċievi l-Ewwel Tqarbina tiegħu fl-età ta' seba' snin. Iċ-ċerimonja saret fil-[[Monasteru Ambrosjan ta' Perego|monasteru Ambrosjan f'Perego]] fis-16 ta' Ġunju, 1998. Minn dakinhar sal-mewt tiegħu, huwa attenda l-Quddiesa kuljum. Kien jirreċita r-[[Rużarju]] kuljum u [[Konfessjoni|jqerr]] darba fil-ġimgħa<ref>{{Ċita web|url=https://www.fondazionecarloacutis.org/il-santo/|titlu=Chi è il beato Carlo Acutis: la sua storia {{!}} Fondazione Acutis|lingwa=it-IT|data-aċċess=2026-10-02}}</ref>. '''<big>Adolexxenza</big>''' Carlo Acutis għandu ħbieb, iħobb il-futbol, u l-annimali. Interessat ħafna fid-dinja tal-kompjuters, jeditja films, joħloq websajts (notevolment għall-parroċċa u l-iskola sekondarja tiegħu), u jiddedika ruħu biex jaqdi lit-tfal, l-anzjani, u l-ifqar membri tas-soċjetà, li għalihom din id-dinja hija inqas aċċessibbli. Skont il-bijografiji uffiċjali u l-websajt tal-assoċjazzjoni li tipperpetwa l-memorja tiegħu, l-aktar xogħol sinifikanti tiegħu huwa wirja itineranti disponibbli online, li huwa stess ħoloq u fassal waħdu bejn l-2002 u l-2005, li tiddokumenta u tispjega mirakli [[Ewkaristiċi]] li seħħew madwar id-dinja<ref>{{Ċita web|url=https://www.assisisantuariospogliazione.it/biografia-di-carlo-acutis/|titlu=Biografia di Carlo Acutis|lingwa=it-IT|data-aċċess=2026-10-02}}</ref>. Madankollu, din l-awturità individwali ġiet ikkontestata mill-istoriku [[Alessandro Serra]] f'kapitlu ddedikat lil Carlo Acutis fix-xogħol kollettiv *I santi internauti*, ippubblikat fl-2019. Serra jinnota li l-ewwel katalogu tal-wirja, ippubblikat fl-2006 b'prefazju mill-Kardinal [[Angelo Comastri]], kien iffirmat minn Sergio Meloni u l-*Istituto San Clemente I Papa e Martire*—assoċjazzjoni mwaqqfa mill-familja Acutis u aktar tard assorbita mill-assoċjazzjoni ddedikata lil Carlo Acutis—u li edizzjonijiet sussegwenti tal-istess katalogu, b'kontenut kważi l-istess, ma jsemmux aktar lil [[Giorgia Meloni|Meloni]], u minfloku ppreżentaw lil Carlo Acutis bħala d-disinjatur u l-kuratur tal-wirja. Serra jenfasizza r-rwol ċentrali ta' omm Carlo, Antonia Salzano, fil-kostruzzjoni ta' din in-narrattiva, filwaqt li jinnota li hija s-sid tal-isem tad-dominju għall-websajt tal-wirja. Artiklu fl-1843 (''The Economist''), ippubblikat f'Marzu 2025, jirrapporta wkoll ix-xhieda ta' ħabib tat-tfulija ta' Carlo Acutis li ma jiftakrux bħala żagħżugħ partikolarment devot, u jippreżenta l-ħolqien tal-katalgu tal-mirakli Ewkaristiċi bħala marbut, għall-inqas parzjalment, ma' proġett tal-iskola. Carlo Acutis attenda l-iskola Marcelline f'[[Milan]] u mbagħad l-Istitut Leo XIII, skola sekondarja mmexxija mill-Ġiżwiti. Ma qagħadx lura milli jiddefendi lil sħabu tal-klassi li kellhom diżabilità u kienu vittmi ta' bullying. Fil-kappella tal-iskola, Carlo eżerċita ċerta influwenza bl-eżempju tiegħu. B'mod partikolari, wassallu l-importanza tal-Ewkaristija: "Hija t-triq ewlenija għas-sema." Qatta' l-ħin liberu tiegħu jżur l-anzjani u ffranka l-flus tal-but tiegħu biex jagħtihom lil dawk fil-bżonn<ref>{{Ċita web|url=https://www.fondazionecarloacutis.org/il-santo/|titlu=Chi è il beato Carlo Acutis: la sua storia {{!}} Fondazione Acutis|lingwa=it-IT|data-aċċess=2026-10-02}}</ref>. '''<big>Mard u mewt</big>''' [[Stampa:Tomba Carlo Acutis.jpg|nofs|daqsminuri|Qabar ta' Carlo Acutis fil-[[Knisja ta' Santa Maria Maggiore ta' Assisi]]]] Fil-bidu ta’ Ottubru 2006, il-familja tiegħu ħasbet li kellu każ sever ta’ influwenza; fir-realtà, kienet lewkimja akuta, tat-tip 3. Huwa ddaħħal l-isptar fil-Klinika San Gerardo f’[[Monza]]. Huwa stagħġeb lill-istaff mediku bit-tħassib tiegħu għall-oħrajn u l-umoriżmu tajjeb tiegħu, anke jekk kien fl-istadju terminali tal-marda. Huwa miet kmieni filgħodu tat-12 ta’ Ottubru 2006, fl-età ta’ 15-il sena. Inizjalment ġie midfun f’[[Ternengo]] ([[Piemonte]]), imbagħad il-fdalijiet tiegħu ġew trasferiti u esebiti f’[[Assisi]]<ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/en/news/carlo-acutis-will-be-made-a-saint/|titlu=Carlo Acutis will be made a saint|kunjom=Newsroom|isem=T. V. M.|data=2024-05-23|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-10-02}}</ref>. == Posterità == '''<big>Rikonoxximent mill-Knisja Kattolika</big>''' '''Beatifikazzjoni u kanonizzazzjoni''' Fit-13 ta' Mejju 2013, l-[[Arċidjoċesi ta' Milan]] introduċiet il-kawża għall-beatifikazzjoni u l-kanonizzazzjoni ta' Carlo Acutis. Fl-24 ta' Novembru 2016, l-inkjesta djoċesana ntbagħtet [[Ruma]] għall-istudju mill-Kongregazzjoni għall-Kawżi tal-Qaddisin. Fit-23 ta' Ġunju 2018, sar ir-rikonoxximent kanoniku tal-ġisem ta' Carlo Acutis. Skont [[Nicola Gori]], il-postulatur tal-kawża, il-ġisem instab intatt wara li nfetaħ it-tebut, li jfisser li l-organi kollha tiegħu kienu preżenti, kif iċċara l-[[Isqof ta' Assisi]] f'Settembru 2020, wara kontroversja dwar l-interpretazzjoni tal-lingwaġġ speċifiku għall-proċedura kanonika. Madankollu, il-[[Knisja Kattolika|Knisja]] aktar tard iddikjarat li l-ġisem ma kienx intatt u kien għadda minn dekompożizzjoni normali. Għalhekk il-ġisem ġie rikostruwit<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/blessed-carlo-acutis-relic-at-ta-pinu.916672|titlu=Blessed Carlo Acutis relic at Ta’ Pinu|kunjom=Malta|isem=Times of|data=2021-11-22|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-02}}</ref>. Wara r-rapporti pożittivi mid-diversi kummissjonijiet, il-[[Papa Franġisku]], fil-5 ta' Lulju 2018, irrikonoxxa l-virtujiet erojċi ta' Carlo Acutis, u tah it-titlu ta' Venerabbli. F'Marzu 2019, huwa kkwotah bħala eżempju fl-eżortazzjoni appostolika tiegħu ''Christus Vivit'', talli kien "kapaċi juża teknoloġiji ġodda tal-komunikazzjoni biex jittrażmetti l-Vanġelu, biex jikkomunika valuri u sbuħija." F'Lulju 2018, bdiet inkjesta kanonika dwar il-każ ta' fejqan mhux spjegat attribwit għall-interċessjoni ta' Carlo Acutis. It-tifel, Brażiljan b'malformazzjoni severa fil-frixa, kellu kundizzjoni serja. Fl-2010, wara li l-familja tiegħu talbet lil Carlo, il-frixa tiegħu reġgħet lura għan-normal spontanjament mingħajr kirurġija, li setgħet tiswielu ħajtu. Peress li l-eżamijiet mediċi ma sabu l-ebda spjegazzjoni xjentifika, il-każ ġie ppreżentat lis-Santa Sede. Fil-21 ta' Frar 2020, il-[[Papa Franġisku]] rrikonoxxa l-awtentiċità tal-miraklu attribwit lil Carlo u ffirma d-digriet tal-beatifikazzjoni tiegħu. Carlo Acutis ġie beatifikat fl-10 ta' Ottubru 2020. Carlo Acutis ġie proklamat solenni Beatu fl-10 ta' Ottubru 2020, waqt Quddiesa ċċelebrata fil-[[Bażilika ta' San Franġisk ta' Assisi]] mill-Kardinal [[Agostino Vallini]]. Minbarra t-3,000 persuna li attendew il-beatifikazzjoni, kienu preżenti wkoll il-ġenituri tal-Beatu l-ġdid, u dan kien it-tielet każ bħal dan fl-istorja tal-Knisja. Il-festa tiegħu hija ffissata għat-12 ta' Ottubru. Fit-23 ta' Mejju 2024, it-tieni miraklu ġie rikonoxxut uffiċjalment mill-[[Belt tal-Vatikan|Vatikan]] u mħabbar mid-Dikasteru għall-Kawżi tal-Qaddisin. Dan kien jinvolvi l-fejqan ta' mara żagħżugħa mill-[[Kosta Rika]], Valeria, li sofriet ġrieħi serji f'rasha wara inċident bir-rota f'[[Firenze]] f'Lulju 2022. Ommha mbagħad għamlet [[pellegrinaġġ]] lejn il-qabar ta' Carlo Acutis, u l-kundizzjoni tagħha tjiebet. B'digriet, il-[[Papa Franġisku]] approva l-konvokazzjoni ta' Konċistorju biex jiddiskuti l-kanonizzazzjoni tal-Beati [[Joseph Allamano]], [[Marie-Léonie Paradis]], [[Hélène Guerra]], u Carlo Acutis<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/blessed-carlo-acutis-relic-at-ta-pinu.916672|titlu=Blessed Carlo Acutis relic at Ta’ Pinu|kunjom=Malta|isem=Times of|data=2021-11-22|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-02}}</ref>. Il-Beatu Carlo Acutis kellu jiġi kanonizzat fis-27 ta' April 2025, f'[[Ruma]], waqt il-Ġublew għaż-Żgħażagħ li sar fil-belt mill-25 sas-27 ta' April 2025. Iċ-ċerimonja ġiet posposta minħabba l-mewt tal-[[Papa Franġisku]], li seħħet fil-21 ta' April 2025<ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/en/news/carlo-acutiss-canonisation-suspended-following-popes-death/|titlu=Carlo Acutis's canonisation suspended following Pope's death|kunjom=Newsroom|isem=T. V. M.|data=2025-04-21|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-10-02}}</ref>. Huwa ġie kanonizzat mill-[[Papa Ljun XIV]] fis-7 ta' Settembru 2025, fl-istess ħin bħal [[Pier Giorgio Frassati]]. '''Devozzjoni''' Fis-6 ta' April 2019, il-fdalijiet ta' Carlo Acutis ġew trasferiti lejn il-[[Knisja ta' Santa Marija Maggiore ta' Assisi|Knisja ta' Santa Marija Maggiore f'Assisi]], li saret is-Santwarju tal-Eżilju fl-2016. Fl-1 ta' Ottubru 2020, il-qabar ta' Carlo Acutis infetaħ biex il-fidili jkunu jistgħu jqimu l-fdalijiet tiegħu bħala parti mill-avvenimenti li wasslu għall-beatifikazzjoni tiegħu. Mill-1 ta' Ġunju 2022, il-qabar magħluq bil-ħġieġ tal-Beatu Carlo Acutis ilu għall-wiri kuljum tas-sena. Jinsab f'[[Assisi]], fil-[[Knisja ta' Santa Maria Maggiore ta' Assisi|Knisja ta' Santa Maria Maggiore]], post ta' [[pellegrinaġġ]]<ref>{{Ċita web|url=https://sdcmuseum.org/preca_publications/carlo-acutis-hajja-lil-hinn-mil-limiti/|titlu=Carlo Acutis Ħajja lil hinn mil-limiti|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-10-02}}</ref>. Kappella ddedikata lilu nfetħet fil-[[Belġju]] fil-[[knisja ta' Salzinnes]] fl-2023. [[Stampa:San Rufino (Assisi) 06 05 2026 45.jpg|nofs|daqsminuri]] == Referenzi == quvkwx6clauo13ookj462s15ljxa088 0 34686 332656 2026-10-02T19:48:39Z JovalQC 21720 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1377056696|Saint George]]" 332656 wikitext text/x-wiki '''San Ġorġ''' ( {{langx|el|Γεώργιος|Geṓrgios}} ; miet fit-23 ta' April 303), ukoll '''Ġorġ ta' Lydda''', kien martri Kristjan bikri li huwa meqjum bħala qaddis fil- [[Kristjaneżmu]] . Skont it-tradizzjoni qaddisa, kien suldat fl- armata Rumana . Ta' oriġini Griega Kappadoċjana, sar membru tal- Gwardja Pretorjana għall -imperatur Ruman Dioklezjanu . Matul il- Persekuzzjoni Djoklezjana, ġie kkundannat għall-mewt talli rrifjuta li jiċħad il-fidi Nisranija tiegħu. Huwa sar wieħed mill-qaddisin, eroj u megalomartri l-aktar meqjuma fil-Kristjaneżmu. Mill [[Kruċjata|-Kruċjati 'l]] hawn, huwa ġie meqjum speċjalment bħala qaddis militari . Huwa rispettat mill-Insara, [[Drużiżmu|id-Drużi]], kif ukoll minn xi Musulmani bħala martri tal-fidi monoteistika . Fl-ajografija, huwa immortalizzat fil-leġġenda ta' San Ġorġ u d-Dragun u bħala wieħed mill-qaddisin militari l-aktar prominenti. Fil [[Knisja Kattolika|-Kattoliċiżmu Ruman]], huwa meqjum ukoll bħala wieħed mill- Erbatax-il Qaddis Assikuratur . Il-festa tiegħu, Jum San Ġorġ, tiġi ċċelebrata tradizzjonalment fit-23 ta' April. Storikament, il-pajjiżi tal [[Portugall|-Portugall]], [[Ingilterra|l-Ingilterra]], [[Bożnija u Ħerżegovina|il-Bożnija-Ħerzegovina]], [[Bulgarija|il-Bulgarija]], [[Ġeorġja|il-Ġeorġja]], l- [[Ukrajna]], [[Malta]], [[Etjopja|l-Etjopja]], il-Katalonja u Aragona, u l-bliet ta' [[Ġenova]], [[Moska]] u [[Bejrut|Beirut]] iddikjaraw lil Ġorġ bħala l-qaddis patrun tagħhom, kif għamlu diversi reġjuni, bliet, universitajiet, professjonijiet u organizzazzjonijiet oħra. Il- Knisja ta’ San Ġorġ f’Lydda, issa Lod [[Iżrael|f’Iżrael]], għandha sarkofagu li tradizzjonalment huwa maħsub li fih ir-relikwi ta’ San Ġorġ. <ref>{{Ċita pubblikazzjoni |last=G. Massiot |date=2023 |title=Church of Saint George, Lod: Interior, view of the nave from the southeast end |url=https://curate.nd.edu/show/wm117m04h1d |publisher=University of Notre Dame |doi=10.7274/24858729.v1 |access-date=11 May 2022}}</ref> ==== Fondement historique ==== Ftit li xejn teżisti informazzjoni dwar il-ħajja bikrija ta’ San Ġorġ; madankollu, rapporti minn pellegrini u dedikazzjonijiet ta’ knejjes huma attestati mir-4 seklu ’l quddiem, għalhekk jidher li m’hemm l-ebda raġuni biex wieħed jiddubita l-eżistenza storika tiegħu, speċjalment peress li huwa ċert li l-persekuzzjoni ta’ Diocletian fis-sena 303 immirat lejn suldati Kristjani fi ħdan l-armata Rumana. Xi wħud minnhom mietu bħala martri u saru qaddisin militari. L-elementi ewlenin ta’ ħajtu ġejjin mill-Passio sancti Georgii mill-psewdo-Pasicrates (jew Pasicrates jew Passecrate), li d-''Decretum Gelasianum'' tal-496, attribwit lill-[[Papa Damasus I]], ikklassifika bħala xogħol apokrifu. 7wg7uuy2coyu53lu9abjvi87xybf36m 332657 332656 2026-10-02T20:49:51Z JovalQC 21720 Infobox qaddis create. 332657 wikitext text/x-wiki {{Infobox qaddis|isem=San Ġorġ|stampa=Socle de la Statue-Équestre-de-Saint-Georges et église de Saint-Georges 01.jpg|daqs_stampa=245px|desk_stampa=Statwa ta’ San Ġorġ jikkonfronta d-dragun f’Saint Georges ([[Quebec]])|jum_festa=*23 ta' April ([[Knisja Kattolika]]) *3 ta' Novembru (traduzzjoni tar-relikwi) *23 ta' Novembru ([[Ġeorġja]]) *6 ta' Mejju (Kopti Ortodossi tal-[[Eġittu]] u [[Serbja|Serbi]] Ortodossi)|patrun=Kavallerija, skawts, [[Ingilterra]], [[Russja]], [[Bulgarija]], [[Ġeorġja]], [[Etjopja]], [[Katalonja]], [[Aragona]], [[Burgundy]], [[Portugall]], [[Litwanja]], [[Serbja]], [[Montenegro]], [[Londra]], [[Moska]], [[Barċellona]], [[Ġenova]], [[Ferrara]], [[Reggio Calabria]], [[Freiburg im Breisgau]], [[Piran]], [[Bejrut]], [[Skyros]], [[Venezja]], [[Lorraine]], [[Palestina]]|data_twelid=It-tielet seklu|data_mewt=23 ta' April, 303|post_twelid=[[Kappadoċja]] ([[Imperu Ruman]])|post_mewt=[[Nikomedja]] ([[Imperu Ruman]])|venerat=Palestina|attribut1=Kavallier bl-armatura b'salib ta' San Ġorġ, lanza jew ix-xabla "Ascalon" u dragun f'saqajh|titli=Qaddis Awtur, Martri l-Kbir}} '''San Ġorġ''' ( {{langx|el|Γεώργιος|Geṓrgios}} ; miet fit-23 ta' April 303), ukoll '''Ġorġ ta' Lydda''', kien martri Kristjan bikri li huwa meqjum bħala qaddis fil- [[Kristjaneżmu]] . Skont it-tradizzjoni qaddisa, kien suldat fl- armata Rumana . Ta' oriġini Griega Kappadoċjana, sar membru tal- Gwardja Pretorjana għall -imperatur Ruman Dioklezjanu . Matul il- Persekuzzjoni Djoklezjana, ġie kkundannat għall-mewt talli rrifjuta li jiċħad il-fidi Nisranija tiegħu. Huwa sar wieħed mill-qaddisin, eroj u megalomartri l-aktar meqjuma fil-Kristjaneżmu. Mill [[Kruċjata|-Kruċjati 'l]] hawn, huwa ġie meqjum speċjalment bħala qaddis militari . Huwa rispettat mill-Insara, [[Drużiżmu|id-Drużi]], kif ukoll minn xi Musulmani bħala martri tal-fidi monoteistika . Fl-ajografija, huwa immortalizzat fil-leġġenda ta' San Ġorġ u d-Dragun u bħala wieħed mill-qaddisin militari l-aktar prominenti. Fil [[Knisja Kattolika|-Kattoliċiżmu Ruman]], huwa meqjum ukoll bħala wieħed mill- Erbatax-il Qaddis Assikuratur . Il-festa tiegħu, Jum San Ġorġ, tiġi ċċelebrata tradizzjonalment fit-23 ta' April. Storikament, il-pajjiżi tal [[Portugall|-Portugall]], [[Ingilterra|l-Ingilterra]], [[Bożnija u Ħerżegovina|il-Bożnija-Ħerzegovina]], [[Bulgarija|il-Bulgarija]], [[Ġeorġja|il-Ġeorġja]], l- [[Ukrajna]], [[Malta]], [[Etjopja|l-Etjopja]], il-Katalonja u Aragona, u l-bliet ta' [[Ġenova]], [[Moska]] u [[Bejrut|Beirut]] iddikjaraw lil Ġorġ bħala l-qaddis patrun tagħhom, kif għamlu diversi reġjuni, bliet, universitajiet, professjonijiet u organizzazzjonijiet oħra. Il- Knisja ta’ San Ġorġ f’Lydda, issa Lod [[Iżrael|f’Iżrael]], għandha sarkofagu li tradizzjonalment huwa maħsub li fih ir-relikwi ta’ San Ġorġ. <ref>{{Ċita pubblikazzjoni |last=G. Massiot |date=2023 |title=Church of Saint George, Lod: Interior, view of the nave from the southeast end |url=https://curate.nd.edu/show/wm117m04h1d |publisher=University of Notre Dame |doi=10.7274/24858729.v1 |access-date=11 May 2022}}</ref> == Fondazzjonijiet Storiċi == Ftit li xejn teżisti informazzjoni dwar il-ħajja bikrija ta’ San Ġorġ; madankollu, rapporti minn pellegrini u dedikazzjonijiet ta’ knejjes huma attestati mir-4 seklu ’l quddiem, għalhekk jidher li m’hemm l-ebda raġuni biex wieħed jiddubita l-eżistenza storika tiegħu, speċjalment peress li huwa ċert li l-persekuzzjoni ta’ Diocletian fis-sena 303 immirat lejn suldati Kristjani fi ħdan l-armata Rumana. Xi wħud minnhom mietu bħala martri u saru qaddisin militari<ref>{{Ċita web|url=https://taghrifdwarilqaddisin.wordpress.com/category/1-1-qaddis-ghal-kuljum/1-1-4-qaddisin-fapril/1-1-4-2-3-23-san-gorg/|titlu=1.1.4.2.3 (23) San Ġorġ|data=2018-11-04|sit=Tagħrif Dwar il-Qaddisin|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-02}}</ref>. L-elementi ewlenin ta’ ħajtu ġejjin mill-Passio sancti Georgii mill-psewdo-Pasicrates (jew Pasicrates jew Passecrate), li d-''Decretum Gelasianum'' tal-496, attribwit lill-[[Papa Damasus I]], ikklassifika bħala xogħol apokrifu. Skont il-Passio, Ġorġ ta’ Lydda twieled madwar is-snin 275-280 f’[[Mazaca]], il-Kappadoċja, f’familja Nisranija u nobbli. Missieru kien nobbli li ġie l-Kappadoċja biex jaqdi fl-armata Rumana. Ommu, Polycronia, kienet mill-provinċja Rumana tas-[[Sirja-Palestina]]. Ġorġ kien dgħajjef ħafna wara twelidu, u missieru, billi beża’ għas-sopravivenza tiegħu, iddeċieda li jgħammed immedjatament. It-tifel baqa’ ħaj. San Ġorġ kellu għaxar snin meta missieru miet fuq il-kamp tal-battalja. Polycronia mbagħad irritorna lejn il-Lhudija u stabbilixxa ruħu fir-reġjun ta’ Lydda (jew Diospolis, illum Lod). Ir-reputazzjoni militari ta’ missieru tatu edukazzjoni tajba. Fl-età ta’ ħmistax-il sena, mar [[Nikomedja]] u sar uffiċjal fl-armata Rumana. Huwa ppreżenta ruħu quddiem l-Imperatur Dioklezjanu, li għarfu bħala iben l-eks sieħbu fl-armi u għamlu kavallier, u għamlu kap tal-gwardja personali tiegħu. Sussegwentement, Ġorġ ġie promoss għal tribunu. Kemm il-ħila tiegħu kif ukoll id-dixxendenza ta’ ommu wasslu lill-awtoritajiet biex jafdawh bil-kmand ta’ reġjuni militari notorjament diffiċli, bħas-Sirja, il-Palestina, l-Eġittu, u l-Libja. Imbagħad ġie elevat għall-grad ta’ prefett minn Diocletian innifsu. F’din il-kapaċità, kien responsabbli għall-ġestjoni tar-relazzjonijiet spiss kontroversjali bejn l-awtoritajiet Rumani u d-diversi popolazzjonijiet lokali<ref>{{Ċita web|url=https://www.holyart.co.uk/blog/saints-and-blessed/the-story-of-st-george-who-killed-a-dragon/|titlu=The story of St. George who killed a dragon|kunjom=Redazione|data=2023-04-19|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-10-02}}</ref>. Iżda l-prokonslu Maxentius ikkonvinċa lil Diocletian biex jerġa’ jibda l-persekuzzjonijiet kontra l-Insara fuq skala kbira u biex jippromwovi s-sakralizzazzjoni tal-poter politiku billi jimponi l-kult tax-xemx. Fl-24 ta’ Frar, 303, l-imperatur ħareġ editti li jordnaw il-qerda tal-knejjes Insara u l-persekuzzjoni tal-kleru għoli, partikolarment l-isqfijiet. L-ewwel qerda kienet dik tal-knisja ewlenija f’Nikomedia nnifisha. Il-kotba liturġiċi nħarqu, u l-Insara kollha tneħħew mid-drittijiet u l-privileġġi taċ-ċittadinanza. Ġorġ ipprova bla suċċess jiskoraġġixxi lill-imperatur, imbagħad ċeda x-xabla tiegħu bħala sinjal ta’ riżenja u telaq minn Nicomedia biex imur lura lejn il-belt twelidu. Wasal f’Mazaca, fejn sab lil ommu tmut, li, fl-agunija tagħha, approvat id-deċiżjoni ta’ binha. Wara l-mewt ta’ ommu, San Ġorġ qassam il-fortuna personali tiegħu lill-foqra u ppjana [[pellegrinaġġ]] lejn l-Art Imqaddsa għas-siti tal-Passjoni ta’ Kristu. Iżda minħabba l-persekuzzjoni, abbanduna temporanjament dan il-proġett u rritorna lejn Nicomedia. Fil-vjaġġ tiegħu, għadda minn Lydda, fejn temm l-attivitajiet ta’ grupp ta’ ħallelin Persjani mmexxija minn raġel jismu Nahfr, li ismu jfisser "serp" jew "dragun." Moħbija fil-bassasiet, issorprew u annihilaw lit-truppi mibgħuta ripetutament kontrihom, u eventwalment ġiegħlu lill-popolazzjoni tħallas tribut arbitrarju ta’ żewġ nagħaġ kuljum, jew skjav jekk ma kienx hemm. Bħala ħlas għas-servizzi tiegħu, San Ġorġ innegozja xejn inqas mill-konverżjoni tal-popolazzjoni lokali għall-fidi Nisranija. Imbagħad ħeles lin-nies minn Nahfr, qatlu b’daqqa waħda tax-xabla jew tal-lanza tiegħu, u b’hekk qabad il-grupp tiegħu u reġa’ ġab il-paċi fir-reġjun. Malli rritorna lejn Nikomedja, żar lill-Insara li kienu l-ħabs. Dioklezjanu ordnalu jieqaf mill-azzjonijiet tiegħu f’isem l-Insara u jerġa’ jibda dmirijietu. Huwa rrifjuta, u hekk kif telaq mill-palazz, qered tavla li kellha l-editt imperjali li ordna l-qima ta’ Apollo. Arrestat għal dan l-att, ġie soġġett għal bosta torturi, iżda mirakolożament baqa’ ħaj. Dan wassal għal ħafna konverżjonijiet fil-palazz, notevolment dik ta’ mart Diocletian, Prisca (jew Alexandra ta’ Ruma?), prinċipessa ta’ oriġini Persjana, u żewġ konsli Orjentali oħra, Anatolius u Protolus, kif ukoll dik tal-gwardjan tal-ħabs fejn kien inkarċerat. Biex itemmu dan, ġie kkundannat għall-mewt. Ġie dekapitat nhar il-Ġimgħa, 23 ta’ April, 303, forsi fl-età ta’ 22 sena. Segwaċi sigrieti ġabru l-fdalijiet tiegħu u difnuhom f’[[Lydda]], f’sit fejn dalwaqt kienet se tinbena knisja ddedikata lilu, l-istess post fejn kien għeleb “lid-dragun” (il-kmandant tal-gwerra Nahfr). Il-Kristjani Orjentali jsostnu li għadu hemm, fil-kripta, taħt l-artal<ref>{{Ċita web|url=https://taghrifdwarilqaddisin.wordpress.com/category/1-1-qaddis-ghal-kuljum/1-1-4-qaddisin-fapril/1-1-4-2-3-23-san-gorg/|titlu=1.1.4.2.3 (23) San Ġorġ|data=2018-11-04|sit=Tagħrif Dwar il-Qaddisin|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-02}}</ref>. == Qima, kanonizzazzjoni u akkoljenza fil-kulturi tal-Lvant u tal-Punent == '''<big>Fil-Lvant Nofsani</big>''' Il-kult ta’ San Ġorġ huwa attestat sa mis-seklu 4 fil-Palestina. Knejjes kienu ddedikati lilu, kif ukoll monasteru f’[[Ġerusalemm]] u ieħor f’[[Ġeriko tal-Qedem|Ġeriko]]; fl-[[Eġittu]], kien il-qaddis patrun ta’ madwar erbgħin knisja u tliet monasteri; f’Kostantinopli, Kostantinu, li sar imperatur fis-sena 324, bena knisja f’memorja tiegħu, u San Ġorġ sar wieħed mill-protetturi tal-milizzji [[Biżantini]]; fil-[[Greċja]], inbnew santwarji f’[[Mitilene]], [[Bizana]], [[Tessaloniki]], u [[Ateni]], filwaqt li f’[[Ċipru]], kien hemm aktar minn sittin knisja. Fl-[[Italja]], il-kult tiegħu wasal permezz ta’ [[Sqallija]], [[Napli]], u [[Ravenna]], fejn huwa attestat sa mis-seklu 6, kif ukoll f’[[Ferrara]]. Ukoll fis-seklu 4, jingħad li Filibert ta’ Mollans ġab ir-relikwi ta’ Ġorġ ta’ Lydda f’Nuits-Saint-Georges, u ta ismu lill-post<ref>{{Ċita web|url=https://www.stgeorgenwi.org/story-of-st-george|titlu=Story of St. George|sit=St. George|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-02}}</ref>. Il-popolarità tal-kult tiegħu kienet tali li l-proċess ta’ Kristjanizzazzjoni aċċellera, partikolarment wara l-għajbien ta’ Dioklezjanu u t-Tetrarkija tiegħu<ref>{{Ċita web|url=https://www.holyart.co.uk/blog/saints-and-blessed/the-story-of-st-george-who-killed-a-dragon/|titlu=The story of St. George who killed a dragon|kunjom=Redazione|data=2023-04-19|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-10-02}}</ref>. Il-[[Papa Gelasius I]], f'isem il-Knisja universali, ikkanonizzah fl-494. L-awturi antiki huma preċiżi kemm dwar il-martirju tiegħu ("Il-martirju tiegħu seħħ matul l-istaġun tal-Għid, sabiex jidher lill-fidili bħala l-gwardjan tal-qabar glorjuż") kif ukoll dwar il-qdusija eminenti tal-kavallier żagħżugħ. Waqt konċilju li sar f'[[Ruma]] fl-494, il-[[Papa Gelasius I]] b'hekk irratifika din it-tradizzjoni ta' San Ġorġ ta' Lydda, għalkemm il-Knisja ta' Ruma m'għandhiex uffiċċju speċifiku ddedikat lilu fil-Missal Ruman tagħha. Madankollu, fil-kalendarju Ruman, San Ġorġ jiġi mfakkar kull sena fit-23 ta' April<ref>{{Ċita web|url=https://www.stgeorgenwi.org/story-of-st-george|titlu=Story of St. George {{!}} St. George|sit=St. George|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-02}}</ref>. '''<big>Fil-Punent Kristjan</big>''' Fir-renju Frank, taħt l-influwenza ta’ Clotilde, [[Clovis]] (466 – sultan mill-481 sal-511) bena monasteru f’ġieħha. Aktar tard, [[Saint Germain ta’ Pariġi]] (m. 576) xerred il-kult tagħha fir-renju Merovingjan kollu. Matul il-proċess ta’ Kristjanizzazzjoni, Gregorju ta’ Tours (538 jew 539 – 594) isemmi l-passaġġ ta’ relikwi, inkluż id-demm tagħha, minn [[Auvergne]] għall-Abbaye-aux-Dames fin-[[Normandija]]. Il-kult tagħha nfirex, partikolarment f’artijiet Ġermaniċi, kif jidher mill-konsagrazzjoni ta’ bażilika f’[[Mainz]] fl-570. It-tradizzjoni tgħid li l-kult ta’ San Ġorġ ġie stabbilit f’[[Ruma]] matul il-pontifikat tal-Papa Ljun II fis-sena 682, bid-dedikazzjoni tiegħu tal-[[Bażilika ta’ San Ġorġ ta' Velabro|Bażilika ta’ San Ġorġ f’Velabro]]. Fis-seklu ta’ wara, fis-sena 741, il-[[Papa Żakkarija]], ta’ oriġini Griega, iddepożita solennement relikwi ta’ San Ġorġ miġjuba mil-Lvant taħt l-artal il-kbir ta’ din il-bażilika, inkluż għadma tad-driegħ u parti mill-kranju tiegħu. Dawn ir-relikwi, awtentikati formalment aktar tard mis-Santa Sede fis-seklu 18, għadhom sal-lum taħt l-artal il-kbir ta’ din il-bażilika Rumana Kristjana bikrija, fejn il-[[Papa Żakkarija]] kien poġġiehom fis-seklu 8, elf sena qabel. Testi sekulari li jirrakkontaw il-martirju tal-qaddis inkitbu fis-sekli 10 u 11, bħall-Georgslied, poeżija vernakulari li tirrakkonta l-passjoni tal-qaddis, jew il-"Leġġenda tad-Deheb" (leġġenda, fis-sens ta' tradizzjoni). Għalhekk, dan l-avveniment laħaq udjenza ferm usa' milli sempliċement il-kleru<ref>{{Ċita web|url=https://americanliterature.com/childrens-stories/st-george-and-the-dragon|titlu=St. George and the Dragon - Classic Children's Story|sit=American Literature|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-02}}</ref>. Fis-seklu 12, fil-kuntest tal-Kruċjati, San Ġorġ ġie stabbilit bħala l-mudell tal-kavallier Nisrani, "difensur tal-fidi u l-virtù erojka." Imbagħad kien invokat ta' spiss bħala l-protettur tal-armati u l-ordnijiet militari, kif ukoll tal-bliet u l-popli. Fis-sekli 12 u 13, San Ġorġ sar wieħed mill-Erbatax-il Qaddis Għajnuna (Nothelfer), li l-invokazzjoni tagħhom kienet maħsuba li tipproteġi lill-fidili kontra epidemiji rikorrenti. Għalhekk, suppost kellu jipproteġi lil Venezja, li fl-1205 irċeviet b’rispett driegħ ta’ San Ġorġ, u mbagħad parti mill-kranju tiegħu fl-1462. F’testi epiċi u rumanzi kavallieriċi, l-interessi politiko-reliġjużi dejjem preżenti huma adattati għall-ħtiġijiet tas-soċjetà fewdali. Dan se jittrasforma l-bandit f’mostru, u t-tribut mitlub f’prinċipessa<ref>{{Ċita web|url=https://www.bbc.co.uk/teach/school-radio/articles/zdbst39|titlu=The story of Saint George|sit=BBC Teach|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-10-02}}</ref>. == Skont ''il-Leġġenda tad-Deheb'' == Il-Leġġenda ta’ San Ġorġ (leġġenda fis-sens ta’ tradizzjoni) hija msemmija madwar l-1265 jew l-1266 fil-kitbiet tal-arċisqof Dumnikan ta’ [[Ġenova]], Jacobus de Voragine, fix-xogħol famuż tiegħu intitolat Il-Leġġenda tad-Deheb<ref>{{Ċita web|url=https://sites.pitt.edu/~dash/stgeorge1.html|titlu=Saint George (Golden Legend)|sit=sites.pitt.edu|data-aċċess=2026-10-02}}</ref>. Ġorġ ta’ Lydda twieled fil-Kappadoċja, f’familja Nisranija. Bħala suldat, sar uffiċjal fl-armata Rumana; ġie promoss mill-Imperatur Dioklezjanu għall-ogħla gradi<ref>{{Ċita web|url=https://www.bbc.co.uk/teach/school-radio/articles/zdbst39|titlu=The story of Saint George|sit=BBC Teach|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-10-02}}</ref>. Darba minnhom, huwa għadda mill-belt ta’ Silene fil-provinċja Rumana tal-Libja fuq iż-żiemel abjad tiegħu. Il-belt kienet terrorizzata minn dragun tal-biża’ li kien jiekol l-annimali kollha fir-reġjun u talab tribut ta’ kuljum ta’ żewġ żgħażagħ magħżula bix-xorti. Ġorġ wasal fil-jum li x-xorti waqgħet fuq bint is-sultan, proprju meta kienet se tiġi ssagrifikata lill-mostru. Ġorġ iffaċċja d-dragun f’battalja ħarxa; bl-għajnuna ta’ Kristu, u wara li għamel is-sinjal tas-salib, huwa nifidu bil-lanza tiegħu. Il-prinċipessa nħelset, u d-dragun segwieha bħal kelb fidil lejn il-belt. In-nies tal-belt, wara li qablu li jikkonvertu għall-Kristjaneżmu u jitgħammdu, raw lil Ġorġ joqtol lid-dragun b’daqqa waħda tax-ximitarra tiegħu, għax kienet għadha tbeżżagħhom. Imbagħad, il-katavru tal-bhima tkaxkar barra s-swar tal-belt minn erba’ barrin<ref>{{Ċita web|url=https://sites.pitt.edu/~dash/stgeorge1.html|titlu=Saint George (Golden Legend)|sit=sites.pitt.edu|data-aċċess=2026-10-02}}</ref>. Wara l-pubblikazzjoni tal-editti ta’ Diocletian kontra l-Insara, Ġorġ intbagħat il-ħabs. Il-fidi tiegħu ma tħarrikx, sofra martirju orribbli: soġġett għal bosta torturi, imqaxxar ħaj, mgħolli, imkisser fuq ir-rota, u mqatta’ f’erba’ partijiet. Huwa baqa’ ħaj mirakolożament u finalment ġie dekapitat fit-23 ta’ April, 303<ref>{{Ċita web|url=https://americanliterature.com/childrens-stories/st-george-and-the-dragon|titlu=St. George and the Dragon - Classic Children's Story|sit=American Literature|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-02}}</ref>.<gallery mode="packed"> Stampa:Raphael - Saint George and the Dragon - Google Art Project.jpg|''San Ġorġ u d-Dragun'', Raphael ([[Washington (Distrett ta' Columbia)|Washington D.C]]) Stampa:Stockholm-Gamla Stan-6.jpg|''San Ġorġ u d-Dragun'', Gamla Stan ([[Stokkolma]]) Stampa:Saint George statue Odense Denmark.jpg|''San Ġorġ u d-Dragun'' ([[Odense]]) Stampa:St. Georg - Mundelfingen - High altar 02.jpg|''San Ġorġ u d-dragun'', kwarta tal-artal mill-knisja parrokkjali ta' San Ġorġ, Hüfingen-Mundelfingen, l-istat ta' Baden-Württemberg, il-[[Ġermanja]]. Stampa:George Cross of Malta 170x170.svg|Is-Salib ta’ San Ġorġ fuq il-[[Bandiera ta' Malta|bandiera ta’ Malta]] </gallery> == Il-ħafna tradizzjonijiet popolari == Ġorġ ta’ Lydda ispira diversi rappreżentazzjonijiet folkloristiċi madwar id-dinja, waħda minnhom isseħħ waqt id-Ducasse ta’ Mons fil-[[Belġju]]. Il-battalja (magħrufa bħala l-Lumeçon) bejn San Ġorġ u d-dragun issir kull sena fil-Grand Place ta’ Mons nhar Ħadd it-Trinità. Din tkun preċeduta minn purċissjoni li l-oriġini tagħha jmorru lura għas-seklu 14. Id-Ducasse ta’ Mons hija rikonoxxuta bħala Kapulavur tal-Wirt Kulturali Intanġibbli tal-Umanità mill-[[UNESCO]] (ara Ġganti u Draguni Proċessjonali tal-[[Belġju]] u [[Franza]]). Fil-ktieb tiegħu Scouts, Lord Baden-Powell jiddedika kapitlu lill-kavallierija, wieħed mill-pedamenti tal-Iscouting, u jħeġġeġ lill-Iscouts kollha biex jieħdu lil San Ġorġ, il-qaddis patrun tar-[[Renju Unit]], bħala mudell, sabiex jegħlbu d-diffikultajiet bil-kuraġġ, il-kunfidenza u l-enerġija<ref>{{Ċita web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c754gqwrwylo|titlu=England's on-off relationship with the cross of St George|data=2025-08-31|sit=www.bbc.com|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-10-02}}</ref><ref>{{Ċita enċiklopedija|titlu=Saint George's Cross|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Saint_George%27s_Cross&oldid=1364424331|data-aċċess=2026-10-02|lingwa=en|data=2026-07-16|iktar=Page Version ID: 1364424331}}</ref>.<gallery mode="packed"> Stampa:Genova-Palazzo San Giorgio-DSCF7719.JPG|San Ġorġ joqtol id-dragun (Palazzo San Giorgio, [[Ġenova]]) Stampa:Paolo Uccello Heiliger Georg und der Drachen 1 470.jpg|''San Ġorġ u d-Dragun'', Paolo Uccello, National Gallery ([[Londra]]) Stampa:La tomba di San Giorgio (Lod, Israele) 01.JPG|Il-qabar ta’ San Ġorġ fil-knisja ta’ [[Lydda]], [[Iżrael]]. </gallery> == Il-qaddis patrun == [[Stampa:George Cross Malta P1440218.jpg|nofs|daqsminuri|Is-[[Salib ta’ San Ġorġ]], rigal mill-[[Ingilterra]] lil [[Malta]], muri wkoll fuq il-[[bandiera ta' Malta]]<ref>{{Ċita enċiklopedija|titlu=Award of the George Cross to Malta|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Award_of_the_George_Cross_to_Malta&oldid=1366213097|data-aċċess=2026-10-02|lingwa=en|data=2026-07-26|iktar=Page Version ID: 1366213097}}</ref> ]] San Ġorġ huwa meqjum: * fi [[Franza]] u fl-[[Ewropa]] minn Vjaġġaturi ta’ diversi oriġini. Huwa jħabbar ir-ritorn tar-rebbiegħa. Huwa meqjum flimkien ma’ [[Santa Rita]] u l-Marijiet Imqaddsa; * fil-[[Ġeorġja]], li tagħha huwa l-qaddis patrun; * fl-[[Etjopja]], li tagħha huwa wkoll il-qaddis patrun ("Patrun tas-Smewwiet tal-Etjopja"); * fil-Burgundy, li tagħha huwa l-qaddis protettur; * fl-[[Ingilterra]], fejn ħa post Edward il-Konfessur bħala l-qaddis nazzjonali meta Edward III waqqaf l-Ordni tal-Garter fl-1348. Il-bandiera Ingliża ġġorr is-Salib ta’ San Ġorġ; u ordni Brittanika oħra ġġorr ismu flimkien ma’ [[San Mikiel]] (ara Ordni tal-Qaddisin Mikiel u Ġorġ); * f’[[Navarra]], fejn ismu kien imkantat waqt battalji fil-Medju Evu, notevolment mit-truppi tar-Re [[Karlu II ta' Spanja|Karlu II]]; * fil-[[Palestina]], fejn il-qabar tiegħu huwa meqjum f’[[Lydda]]; * fost l-Iscouts, li tagħhom huwa l-qaddis patrun; * fost il-[[Greċja|Griegi]], li tawh it-titlu ta’ Martri l-Kbir (megalomartri); * fl-[[Armenja]], fejn monasteru fil-belt ta’ Mughni huwa maħsub li fih xi relikwi tal-qaddis; * f’[[Bejrut]], li tagħha huwa l-qaddis patrun, b’monasteru li jmur lura għas-seklu 4; * fir-[[Russja]], li adottatu bħala l-emblema prinċipali tal-istemma araldika tagħha u fejn l-ewwel ordni militari ġġorr ismu (ara Ordni ta’ San Ġorġ); matul [[it-Tieni Gwerra Dinjija]], diviżjoni tal-Armata l-Ħamra, iffurmata taħt il-patroċinju tal-[[Knisja Ortodossa Russa|Knisja Ortodossa]], ingħatat ismu għal San Ġorġ; * fil-[[Bulgarija]], fejn huwa l-qaddis patrun tal-armata Bulgara; * f’[[Moska]], [[Ġenova]], [[Venezja]], [[Reggio Calabria]], u [[Barċellona]], li tagħhom huwa wieħed mill-qaddisin patruni; * fi [[Spanja]], huwa wkoll il-qaddis patrun ta’ [[Aragona]] u l-[[Katalonja]]. F’dan l-aħħar reġjun, id-dekorazzjoni ewlenija, il-''creu de Sant Jordi'' jew is-salib ta’ San Ġorġ, iġġorr ismu. Huwa meqjum ukoll bħala qaddis patrun minn xi bliet Spanjoli importanti f'reġjuni oħra tal-pajjiż, bħal [[Alcoy]] jew [[Cáceres (Spanja)|Cáceres]]; * Fis-[[Serbja]] u l-[[Balkani]], fost il-komunitajiet Slavi tan-Nofsinhar bħas-Serbi tal-[[Kroazja]], il-[[Bosnja-Ħerzegovina|Bosnja]], il-[[Montenegro]], u l-[[Maċedonja ta' Fuq|Maċedonjani]] (Đurđevdan), u s-Serb (Sveti Georgije jew Djurdjic), iċċelebrat fis-16 ta' Novembru b'referenza għal San Ġorġ ta' Lyidies, u fost ir-Roma (Ederlezi Hıdırellez), iċċelebrat fis-6 ta' Mejju, li jimmarka l-bidu tar-rebbiegħa; * fil-[[Ġermanja]], fejn huwa l-qaddis patrun tal-belt ta' [[Freiburg im Breisgau]]; * fl-[[Żvizzera|Iżvizzera]], fejn huwa l-qaddis patrun tal-muniċipalità ta' Chermignon; * fl-[[Żvizzera|Iżvizzera]], fejn jidher fuq l-istemma araldika tal-muniċipalità ta' Stein am Rhein fil-[[kanton ta' Schaffhausen]]; * Fit-truppi armati tal-[[Armata Żvizzera]], li l-motto tagħhom huwa: "B'San Ġorġ, viva l-kavallerija!" * fil-[[Brażil]], u partikolarment f'[[Rio de Janeiro]], fejn huwa meqjum ħafna u fejn it-23 ta' April huwa ddedikat lilu; * fil-Kristjaneżmu kollu, bħala l-qaddis patrun tal-kavallieri; * mill-Kavallieri Templari, li tagħhom kien il-qaddis patrun u l-protettur; * mill-membri tal-Ordni Tewtoniku, li tagħhom huwa l-qaddis patrun; * kif ukoll fil-[[Portugall]], fejn huwa assoċjat max-xbieha ta' San Ġakbu Matamoros; * fil-[[Litwanja]], fejn huwa meqjum bħala t-"tieni qaddis patrun" wara [[San Każimir]]; * fil-[[Belġju]], bħala l-qaddis patrun tal-ġendarmerija mmuntata u l-kavallerija; * fil-kavallerija armata Franċiża, li l-motto tagħha huwa: "U minn San Ġorġ!" * Huwa muri fuq il-bandiera tad-Dauphins ta' Vjennois, li l-għajta tal-gwerra tagħhom kienet "San Ġorġ u Dauphiné," u wkoll fuq il-George Cross, l-ogħla midalja għall-qlubija ċivili fir-[[Renju Unit]]; * huwa l-qaddis patrun tal-ħaddiema tar-rix. * F'[[Monako]], huwa muri wkoll joqtol id-dragun fuq il-bini tas-sigurtà pubblika, li tiegħu huwa l-qaddis patrun. == Referenzi == inudu7s73n3ml5tawvjbaq0ks0vr6a9