Wikipedija mtwiki https://mt.wikipedia.org/wiki/Il-Pa%C4%A1na_prin%C4%8Bipali MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Medja Speċjali Diskussjoni Utent Diskussjoni utent Wikipedija Diskussjoni Wikipedija Stampa Diskussjoni stampa MediaWiki Diskussjoni MediaWiki Mudell Diskussjoni mudell Għajnuna Diskussjoni għajnuna Kategorija Diskussjoni kategorija Portal Diskussjoni portal TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 3488 332895 282335 2026-10-16T08:35:52Z ~2026-55257-53 29091 332895 wikitext text/x-wiki {{stub|Bijografija}}{{Infobox bijografija}} '''Napuljun III''' kien in-neputi ta' [[Napuljun I ta' Franza]], magħruf ukoll bħala Napuljun il-Kbir (''Napoleon the Great''). Huwa twieled fil-belt ta' [[Pariġi]], fl-1808 u miet f'Chislehurst ([[Kent]]), fl-[[Ingilterra]], fl-1873.[[Stampa:Franz Xaver Winterhalter Napoleon III.jpg|daqsminuri|200px|lemin|Napuljun III]] = Napuljun III = '''Napuljun III''', imwieled '''Charles-Louis Napoléon Bonaparte''' (Pariġi, 20 ta’ April 1808 – Chislehurst, l-Ingilterra, 9 ta’ Jannar 1873), kien l-ewwel President tar-Repubblika Franċiża, mill-1848 sal-1852, u Imperatur tal-Franċiżi mill-1852 sal-1870. Kien neputi ta’ Napuljun Bonaparte u l-aħħar monarka li ħakem lil Franza. Il-perjodu imperjali tiegħu, magħruf bħala t-Tieni Imperu Franċiż, kien ikkaratterizzat minn modernizzazzjoni ekonomika, trasformazzjoni urbana u politika barranija attiva. Ir-reġim tiegħu beda bħala sistema awtoritarja u gradwalment introduċa riformi liberali. Il-ħakma tiegħu ntemmet wara t-telfa Franċiża fil-Gwerra Franko-Prussjana u l-qbid tiegħu f’Sedan fl-1870. == Tfulija u sfond familjari == Charles-Louis Napoléon Bonaparte twieled f’Pariġi fi żmien l-Ewwel Imperu Franċiż. Missieru kien Louis Bonaparte, ħu Napuljun I u Re tal-Olanda, filwaqt li ommu kienet Hortense de Beauharnais, bint Joséphine de Beauharnais mill-ewwel żwieġ tagħha. Għalhekk, minn naħa ta’ missieru kien neputi tal-imperatur, u minn naħa ta’ ommu kien marbut ukoll mal-familja tal-imperatriċi Joséphine. Wara l-waqgħa ta’ Napuljun I, Louis-Napoléon għadda parti kbira minn tfulitu u żgħożitu barra minn Franza. Għex prinċipalment fl-Iżvizzera u rċieva parti mill-edukazzjoni tiegħu f’Augsburg, fil-Ġermanja. It-trobbija tiegħu kienet influwenzata mill-memorja tal-imperu u mill-konvinzjoni li l-familja Bonaparte seta’ jerġa’ jkollha rwol politiku fi Franza. Bħala żagħżugħ, ħa interess fil-politika Taljana u pparteċipa f’attivitajiet rivoluzzjonarji flimkien ma’ ħuh Napoléon-Louis. Il-mewt ta’ ħuh fl-1831 u dik ta’ Napuljun II, iben Napuljun I, fl-1832 saħħew il-pożizzjoni tiegħu fost dawk li kienu jittamaw fir-restawr tal-ħakma Bonapartista. == Tentattivi bikrin biex jikseb il-poter == Qabel ma kiseb kariga eletta, Louis-Napoléon ipprova jieħu l-poter permezz ta’ azzjoni militari. Fl-1836, fittex li jikseb l-appoġġ tal-gwarniġjon ta’ Strasbourg għal rewwixta kontra l-monarkija ta’ Louis-Philippe. It-tentattiv falla u ntbagħat fl-eżilju fl-Istati Uniti. Aktar tard irritorna lejn l-Ewropa u għex ukoll fl-Ingilterra. Fl-1840 għamel tentattiv ieħor, din id-darba f’Boulogne, fejn niżel ma’ grupp żgħir ta’ sostenituri. Lanqas din l-inizjattiva ma kisbet l-appoġġ militari meħtieġ. Ġie arrestat, ikkundannat għal priġunerija perpetwa u miżmum fil-fortizza ta’ Ham. Matul il-priġunerija kompla jikteb dwar il-politika, l-ekonomija u l-problemi soċjali. Fl-1844 ippubblika ''L’Extinction du paupérisme'', xogħol dwar il-faqar u l-mezzi biex jitnaqqas. Fl-1846 ħarab minn Ham u mar lura l-Ingilterra. Minkejja l-fallimenti tiegħu, baqa’ jippromwovi l-kawża Bonapartista u jħejji ruħu għal opportunità politika ġdida. == President tat-Tieni Repubblika == Ir-Rivoluzzjoni ta’ Frar 1848 temmet il-monarkija ta’ Louis-Philippe u wasslet għat-twaqqif tat-Tieni Repubblika Franċiża. Dawn l-iżviluppi ppermettew lil Louis-Napoléon jirritorna għall-ħajja politika fi Franza. Wara li ġie elett għall-Assemblea Kostitwenti, ikkontesta l-elezzjoni presidenzjali tal-10 ta’ Diċembru 1848 u rebaħha b’maġġoranza kbira. Is-suċċess tiegħu kien marbut mal-popolarità tal-isem Bonaparte u mal-wegħda ta’ ordni wara xhur ta’ taqlib. Għal parti mill-elettorat, kien jirrappreżenta l-prestiġju nazzjonali; għal oħrajn, kien figura li setgħet tipproteġi l-proprjetà u l-istabbiltà soċjali. Madankollu, il-presidenza tiegħu żviluppat f’kunflitt mal-Assemblea Leġiżlattiva. Il-kostituzzjoni ma kinitx tippermettilu jiġi elett mill-ġdid immedjatament wara t-tmiem tal-mandat tiegħu. Meta t-tentattivi biex tinbidel din ir-regola ma rnexxewx, beda jipprepara biex iżomm il-poter permezz ta’ kolp ta’ stat. == Il-kolp ta’ stat u t-twaqqif tat-Tieni Imperu == Fit-2 ta’ Diċembru 1851, Louis-Napoléon wettaq kolp ta’ stat, xolja l-Assemblea u ordna l-arrest ta’ avversarji politiċi. Id-data kellha tifsira simbolika, billi kienet l-anniversarju tal-inkurunazzjoni ta’ Napuljun I u tar-rebħa tiegħu f’Austerlitz. Ir-reżistenza għall-kolp ta’ stat ġiet imrażżna, u l-gvern ikkonsolida l-kontroll tiegħu fuq il-pajjiż. Il-kostituzzjoni l-ġdida ta’ Jannar 1852 ikkonċentrat is-setgħa eżekuttiva f’idejn il-president. Wara plebixxit ieħor dwar ir-restawr tal-imperu, fit-2 ta’ Diċembru 1852 Louis-Napoléon ġie pproklamat Imperatur tal-Franċiżi. Huwa adotta l-isem Napuljun III biex jenfasizza l-kontinwità dinastika ma’ Napuljun I u jirrikonoxxi lil iben dan tal-aħħar bħala Napuljun II. It-titlu kien għalhekk parti mill-mod kif ir-reġim ippreżenta ruħu bħala restawr tal-imperu preċedenti. == Żwieġ u familja == F’Jannar 1853, Napuljun III iżżewweġ lil Eugénie de Montijo, nobbli Spanjola. Iċ-ċerimonja ċivili saret fid-29 ta’ Jannar, filwaqt li dik reliġjuża saret l-għada fil-Katidral ta’ Notre-Dame f’Pariġi. Fl-1856 twieled binhom, Louis-Napoléon, magħruf bħala l-Prinċep Imperjali. It-twelid ta’ iben kellu importanza politika, billi pprovda eredi għat-tron u saħħaħ it-tama li d-dinastija Bonaparte setgħet tibqa’ fil-poter. Il-ħajja tal-familja imperjali u ċ-ċerimonji tal-qorti ntużaw ukoll biex isaħħu l-prestiġju tal-monarkija. Il-palazz ta’ Compiègne kien wieħed miċ-ċentri ewlenin tal-ħajja tal-qorti matul dan il-perjodu. == Il-ħakma awtoritarja == L-ewwel fażi tat-Tieni Imperu kienet ibbażata fuq il-poter personali tal-imperatur. Napuljun III għażel il-ministri tiegħu, filwaqt li s-Senat kien magħmul minn membri maħtura. Il-Korp Leġiżlattiv kien elett, iżda inizjalment kellu setgħat limitati u ma setax jipproponi liġijiet minn jeddu. Il-gvern ikkontrolla l-istampa u l-attività politika, u l-oppożizzjoni Repubblikana u monarkika kellha diffikultà biex torganizza ruħha. Fl-istess ħin, ir-reġim uża l-elezzjonijiet u l-plebixxiti biex juri li kellu l-appoġġ popolari. Din is-sistema għaqqdet elementi ta’ sovranità popolari ma’ kontroll qawwi mill-eżekuttiv. Il-vot tal-irġiel baqa’ parti mill-istruttura politika, iżda l-possibbiltà ta’ kompetizzjoni ħielsa kienet imrażżna mill-intervent tal-awtoritajiet u mir-restrizzjonijiet fuq id-dibattitu pubbliku. == Modernizzazzjoni ekonomika u soċjali == Il-ħakma ta’ Napuljun III kienet perjodu ta’ espansjoni ekonomika. Il-gvern inkoraġġixxa l-iżvilupp tal-ferroviji, it-titjib tal-komunikazzjonijiet u l-investiment fl-industrija. It-tkabbir tan-netwerk ferrovjarju għen biex jgħaqqad ir-reġjuni Franċiżi, jiffaċilita t-trasport tal-prodotti u jkabbar is-suq nazzjonali. Is-settur bankarju wkoll żviluppa. Fost l-istituzzjonijiet li twaqqfu matul dan iż-żmien kien hemm Crédit Lyonnais u Société Générale. Id-disponibbiltà tal-kreditu appoġġat proġetti industrijali u xogħlijiet pubbliċi. Fl-1860, Franza kkonkludiet trattat kummerċjali mal-Gran Brittanja li naqqas diversi ostakli għall-kummerċ. Din il-politika kienet maħsuba biex tistimula l-attività ekonomika, iżda ltaqgħet ma’ oppożizzjoni minn produtturi li kienu jibżgħu mill-kompetizzjoni barranija. Il-benefiċċji tat-tkabbir ma tqassmux bl-istess mod fost il-popolazzjoni, u l-kundizzjonijiet tal-ħaddiema baqgħu kwistjoni politika importanti. Fl-1864, il-liġi neħħiet ir-reat tal-koalizzjoni tal-ħaddiema u fetħet it-triq għal strajks taħt ċerti kundizzjonijiet. Din kienet bidla sinifikanti fir-relazzjonijiet bejn l-istat u l-ħaddiema. == It-trasformazzjoni ta’ Pariġi == Wieħed mill-proġetti l-aktar magħrufa tar-renju tiegħu kien it-tiġdid ta’ Pariġi, imwettaq taħt Georges-Eugène Haussmann. Il-programm biddel partijiet kbar tal-belt permezz ta’ toroq wesgħin, spazji pubbliċi u infrastruttura ġdida. Ix-xogħlijiet kienu maħsuba biex itejbu ċ-ċirkolazzjoni, is-sanità u l-kundizzjonijiet tal-ħajja urbana. It-titjib fil-provvista tal-ilma u fid-drenaġġ kien parti importanti minn dan il-proċess. Inħolqu wkoll parks u żoni ta’ rikreazzjoni. Madankollu, it-trasformazzjoni kienet tinvolvi t-twaqqigħ ta’ bini eżistenti u ċ-ċaqliq ta’ residenti. Għalhekk, il-proġett kellu konsegwenzi soċjali flimkien mal-benefiċċji infrastrutturali tiegħu. Il-forma urbana li ngħatat lil Pariġi matul it-Tieni Imperu baqgħet waħda mill-aktar wirtijiet viżibbli tal-ħakma ta’ Napuljun III. == Il-politika barranija u l-Gwerra tal-Krimea == Napuljun III fittex li jsaħħaħ il-pożizzjoni internazzjonali ta’ Franza u jbiddel l-ordni Ewropew li kien ġie stabbilit wara t-telfa ta’ Napuljun I fl-1815. Il-politika tiegħu kienet tinkludi l-kooperazzjoni mal-Gran Brittanja, appoġġ selettiv għall-movimenti nazzjonali u espansjoni kolonjali. Fil-Gwerra tal-Krimea, Franza ġġieldet flimkien mal-Gran Brittanja u l-Imperu Ottoman kontra r-Russja. Il-kunflitt żied il-prestiġju diplomatiku tal-imperatur, u l-Kungress ta’ Pariġi tal-1856 poġġa lil Franza fiċ-ċentru tan-negozjati Ewropej. Il-kooperazzjoni mal-Gran Brittanja kienet importanti wkoll għall-aċċettazzjoni internazzjonali tat-Tieni Imperu. Wara snin li fihom il-familja Bonaparte kienet assoċjata mal-kunflitti Ewropej tal-bidu tas-seklu, Napuljun III pprova jippreżenta lil Franza bħala parteċipant ewlieni fid-diplomazija tal-kontinent. [[Kategorija:Twieldu fl-1808|Napuljun III]] [[Kategorija:Mietu fl-1873|Napuljun III]] [[Kategorija:Storja ta' Franza]] pq6lsv8kn3k8dijoa8i7o50sqps9lf1 8 9566 332891 322572 2026-10-15T12:01:26Z Maintenance script 10149 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 332891 css text/css /* <source lang="css"> */ /* Main page fixes */ #interwiki-completelist { font-weight: bold; } body.page-Main_Page #ca-delete { display: none !important; } body.page-Main_Page #mp-topbanner { clear: both; } /* Edit window toolbar */ #toolbar { height: 22px; margin-bottom: 6px; } /* Margins for <ol> and <ul> */ #content ol, #content ul, #mw_content ol, #mw_content ul { margin-bottom: 0.5em; } /* Make the list of references smaller */ ol.references, div.reflist, div.refbegin { font-size: 90%; /* Default font-size */ margin-bottom: 0.5em; } div.refbegin-100 { font-size: 100%; /* Option for normal fontsize in {{refbegin}} */ } div.reflist ol.references { font-size: 100%; /* Reset font-size when nested in div.reflist */ list-style-type: inherit; /* Enable custom list style types */ } /* Highlight clicked reference in blue to help navigation */ ol.references li:target, sup.reference:target, span.citation:target { background-color: #DEF; } /* Ensure refs in table headers and the like aren't bold or italic */ sup.reference { font-weight: normal; font-style: normal; } /* T156351: Support for Parsoid's Cite implementation */ @counter-style custom-group-label-lower-alpha { system: alphabetic; symbols: 'a' 'b' 'ċ' 'd' 'e' 'f' 'ġ' 'g' 'għ' 'h' 'ħ' 'i' 'ie' 'j' 'k' 'l' 'm' 'n' 'o' 'p' 'q' 'r' 's' 't' 'u' 'v' 'w' 'x' 'ż' 'z'; } span[rel="mw:referencedBy"]::before { content: "^ "; } a[rel="mw:referencedBy"]::before { font-weight: bold; content: "^"; } span[rel="mw:referencedBy"] { counter-reset: mw-ref-linkback 0; } span[rel="mw:referencedBy"] > a::before { font-weight: bold; font-style: italic; content: counter( mw-ref-linkback, lower-alpha ); } /* Styling for citations */ span.citation, cite { font-style: normal; word-wrap: break-word; } /* For linked citation numbers and document IDs, where the number need not be shown on a screen or a handheld, but should be included in the printed version */ @media screen, handheld { span.citation *.printonly { display: none; } } /* wikitable/prettytable class for skinning normal tables */ table.wikitable, table.prettytable { margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; } .wikitable th, .wikitable td, .prettytable th, .prettytable td { border: 1px #aaa solid; padding: 0.2em; } .wikitable th, .prettytable th { background: #f2f2f2; text-align: center; } .wikitable caption, .prettytable caption { font-weight: bold; } /* Default skin for navigation boxes */ table.navbox { /* Navbox container style */ border: 1px solid #aaa; width: 100%; margin: auto; clear: both; font-size: 88%; text-align: center; padding: 1px; } table.navbox + table.navbox { /* Single pixel border between adjacent navboxes */ margin-top: -1px; /* (doesn't work for IE6, but that's okay) */ } .navbox-title, .navbox-abovebelow, table.navbox th { text-align: center; /* Title and above/below styles */ padding-left: 1em; padding-right: 1em; } .navbox-group { /* Group style */ white-space: nowrap; text-align: right; font-weight: bold; padding-left: 1em; padding-right: 1em; } .navbox, .navbox-subgroup { background: #fdfdfd; /* Background color */ } .navbox-list { border-color: #fdfdfd; /* Must match background color */ } .navbox-title, table.navbox th { background: #ccccff; /* Level 1 color */ } .navbox-abovebelow, .navbox-group, .navbox-subgroup .navbox-title { background: #ddddff; /* Level 2 color */ } .navbox-subgroup .navbox-group, .navbox-subgroup .navbox-abovebelow { background: #e6e6ff; /* Level 3 color */ } .navbox-even { background: #f7f7f7; /* Even row striping */ } .navbox-odd { background: transparent; /* Odd row striping */ } .collapseButton { /* 'show'/'hide' buttons created dynamically */ float: right; /* by the CollapsibleTables javascript in */ font-weight: normal; /* [[MediaWiki:Common.js]]are styled here */ text-align: right; /* so they can be customised. */ width: auto; } .navbox .collapseButton { /* In navboxes, the show/hide button balances */ width: 6em; /* the vde links from [[Template:Tnavbar]], */ } /* so they need to be the same width. */ /* Infobox template style */ .infobox { border: 1px solid #aaa; background-color: #f9f9f9; color: black; /* @noflip */ margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; /* @noflip */ float: right; /* @noflip */ clear: right; /* @noflip */ text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em; } .infobox caption { font-size: 125%; font-weight: bold; } .infobox td, .infobox th { vertical-align: top; } .infobox.bordered { border-collapse: collapse; } .infobox.bordered td, .infobox.bordered th { border: 1px solid #aaa; } .infobox.bordered .borderless td, .infobox.bordered .borderless th { border: 0; } .infobox.sisterproject { width: 20em; font-size: 90%; } .infobox.standard-talk { border: 1px solid #c0c090; background-color: #f8eaba; } .infobox.standard-talk.bordered td, .infobox.standard-talk.bordered th { border: 1px solid #c0c090; } /* styles for bordered infobox with merged rows */ .infobox.bordered .mergedtoprow td, .infobox.bordered .mergedtoprow th { border: 0; border-top: 1px solid #aaa; /* @noflip */ border-right: 1px solid #aaa; } .infobox.bordered .mergedrow td, .infobox.bordered .mergedrow th { border: 0; /* @noflip */ border-right: 1px solid #aaa; } /* Styles for geography infoboxes, eg countries, country subdivisions, cities, etc. */ .infobox.geography { /* @noflip */ text-align: left; border-collapse: collapse; line-height: 1.2em; font-size: 90%; } .infobox.geography td, .infobox.geography th { border-top: 1px solid #aaa; padding: 0.4em 0.6em 0.4em 0.6em; } .infobox.geography .mergedtoprow td, .infobox.geography .mergedtoprow th { border-top: 1px solid #aaa; padding: 0.4em 0.6em 0.2em 0.6em; } .infobox.geography .mergedrow td, .infobox.geography .mergedrow th { border: 0; padding: 0 0.6em 0.2em 0.6em; } .infobox.geography .mergedbottomrow td, .infobox.geography .mergedbottomrow th { border-top: 0; border-bottom: 1px solid #aaa; padding: 0 0.6em 0.4em 0.6em; } .infobox.geography .maptable td, .infobox.geography .maptable th { border: 0; padding: 0; } /* Makes redirects appear in italics in categories and on [[Special:Allpages]] */ .redirect-in-category, .allpagesredirect { font-style: italic; } /* Icons for medialist templates [[Template:Listen]], [[Template:Multi-listen_start]], [[Template:Video]], [[Template:Multi-video_start]] */ div.listenlist { background: url("//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/Gnome-speakernotes.png/30px-Gnome-speakernotes.png"); padding-left: 40px; } /* Style rules for media list templates */ div.medialist { min-height: 50px; margin: 1em; background-position: top left; background-repeat: no-repeat; } div.medialist ul { list-style-type: none; list-style-image: none; margin: 0; } div.medialist ul li { padding-bottom: 0.5em; } div.medialist ul li li { font-size: 91%; padding-bottom: 0; } /* Change the external link icon to an Adobe icon for all PDF files in browsers that support these CSS selectors, like Mozilla and Opera */ #content a[href$=".pdf"].external, #content a[href*=".pdf?"].external, #content a[href*=".pdf#"].external, #content a[href$=".PDF"].external, #content a[href*=".PDF?"].external, #content a[href*=".PDF#"].external, #mw_content a[href$=".pdf"].external, #mw_content a[href*=".pdf?"].external, #mw_content a[href*=".pdf#"].external, #mw_content a[href$=".PDF"].external, #mw_content a[href*=".PDF?"].external, #mw_content a[href*=".PDF#"].external { background: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/23/Icons-mini-file_acrobat.gif") center right no-repeat; padding-right: 16px; } /* Change the external link icon to an Adobe icon anywhere the PDFlink class is used (notably Template:PDFlink). This works in IE, unlike the above. */ #content span.PDFlink a, #mw_content span.PDFlink a { background: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/23/Icons-mini-file_acrobat.gif") center right no-repeat; padding-right: 17px; } /* Content in columns with CSS instead of tables [[Template:Columns]] */ div.columns-2 div.column { float: left; width: 50%; min-width: 300px; } div.columns-3 div.column { float: left; width: 33.3%; min-width: 200px; } div.columns-4 div.column { float: left; width: 25%; min-width: 150px; } div.columns-5 div.column { float: left; width: 20%; min-width: 120px; } /* Messagebox templates */ .messagebox { border: 1px solid #aaa; background-color: #f9f9f9; width: 80%; margin: 0 auto 1em auto; padding: .2em; } .messagebox.merge { border: 1px solid #c0b8cc; background-color: #f0e5ff; text-align: center; } .messagebox.cleanup { border: 1px solid #9f9fff; background-color: #efefff; text-align: center; } .messagebox.standard-talk { border: 1px solid #c0c090; background-color: #f8eaba; margin: 4px auto; } /* For old WikiProject banners inside banner shells. */ .mbox-inside .standard-talk, .messagebox.nested-talk { border: 1px solid #c0c090; background-color: #f8eaba; width: 100%; margin: 2px 0; padding: 2px; } .messagebox.small { width: 238px; font-size: 85%; float: right; clear: both; margin: 0 0 1em 1em; line-height: 1.25em; } .messagebox.small-talk { width: 238px; font-size: 85%; float: right; clear: both; margin: 0 0 1em 1em; line-height: 1.25em; background: #F8EABA; } /* Cell sizes for ambox/tmbox/imbox/cmbox/ombox/fmbox/dmbox message boxes */ th.mbox-text, td.mbox-text { /* The message body cell(s) */ border: none; padding: 0.25em 0.9em; /* 0.9em left/right */ width: 100%; /* Make all mboxes the same width regardless of text length */ } td.mbox-image { /* The left image cell */ border: none; padding: 2px 0 2px 0.9em; /* 0.9em left, 0px right */ text-align: center; } td.mbox-imageright { /* The right image cell */ border: none; padding: 2px 0.9em 2px 0; /* 0px left, 0.9em right */ text-align: center; } td.mbox-empty-cell { /* An empty narrow cell */ border: none; padding: 0px; width: 1px; } /* Article message box styles */ table.ambox { margin: 0px 10%; /* 10% = Will not overlap with other elements */ border: 1px solid #aaa; border-left: 10px solid #1e90ff; /* Default "notice" blue */ background: #fbfbfb; } table.ambox + table.ambox { /* Single border between stacked boxes. */ margin-top: -1px; } .ambox th.mbox-text, .ambox td.mbox-text { /* The message body cell(s) */ padding: 0.25em 0.5em; /* 0.5em left/right */ } .ambox td.mbox-image { /* The left image cell */ padding: 2px 0 2px 0.5em; /* 0.5em left, 0px right */ } .ambox td.mbox-imageright { /* The right image cell */ padding: 2px 0.5em 2px 0; /* 0px left, 0.5em right */ } table.ambox-notice { border-left: 10px solid #1e90ff; /* Blue */ } table.ambox-speedy { border-left: 10px solid #b22222; /* Red */ background: #fee; /* Pink */ } table.ambox-delete { border-left: 10px solid #b22222; /* Red */ } table.ambox-content { border-left: 10px solid #f28500; /* Orange */ } table.ambox-style { border-left: 10px solid #f4c430; /* Yellow */ } table.ambox-move { border-left: 10px solid #9932cc; /* Purple */ } table.ambox-protection { border-left: 10px solid #bba; /* Gray-gold */ } /* Image message box styles */ table.imbox { margin: 4px 10%; border-collapse: collapse; border: 3px solid #1e90ff; /* Default "notice" blue */ background: #fbfbfb; } .imbox .mbox-text .imbox { /* For imboxes inside imbox-text cells. */ margin: 0 -0.5em; /* 0.9 - 0.5 = 0.4em left/right. */ } .mbox-inside .imbox { /* For imboxes inside other templates. */ margin: 4px; } table.imbox-notice { border: 3px solid #1e90ff; /* Blue */ } table.imbox-speedy { border: 3px solid #b22222; /* Red */ background: #fee; /* Pink */ } table.imbox-delete { border: 3px solid #b22222; /* Red */ } table.imbox-content { border: 3px solid #f28500; /* Orange */ } table.imbox-style { border: 3px solid #f4c430; /* Yellow */ } table.imbox-move { border: 3px solid #9932cc; /* Purple */ } table.imbox-protection { border: 3px solid #bba; /* Gray-gold */ } table.imbox-license { border: 3px solid #88a; /* Dark gray */ background: #f7f8ff; /* Light gray */ } table.imbox-featured { border: 3px solid #cba135; /* Brown-gold */ } /* Category message box styles */ table.cmbox { margin: 3px 10%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #aaa; background: #DFE8FF; /* Default "notice" blue */ } table.cmbox-notice { background: #D8E8FF; /* Blue */ } table.cmbox-speedy { margin-top: 4px; margin-bottom: 4px; border: 4px solid #b22222; /* Red */ background: #FFDBDB; /* Pink */ } table.cmbox-delete { background: #FFDBDB; /* Red */ } table.cmbox-content { background: #FFE7CE; /* Orange */ } table.cmbox-style { background: #FFF9DB; /* Yellow */ } table.cmbox-move { background: #E4D8FF; /* Purple */ } table.cmbox-protection { background: #EFEFE1; /* Gray-gold */ } /* Other pages message box styles */ table.ombox { margin: 4px 10%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #aaa; /* Default "notice" gray */ background: var( --background-color-interactive-subtle, #f9f9f9 ); } table.ombox-notice { border: 1px solid #aaa; /* Gray */ } table.ombox-speedy { border: 2px solid #b22222; /* Red */ background: #fee; /* Pink */ color: black; } table.ombox-delete { border: 2px solid #b22222; /* Red */ } table.ombox-content { border: 1px solid #f28500; /* Orange */ } table.ombox-style { border: 1px solid #f4c430; /* Yellow */ } table.ombox-move { border: 1px solid #9932cc; /* Purple */ } table.ombox-protection { border: 2px solid #bba; /* Gray-gold */ } /* Talk page message box styles */ table.tmbox { margin: 4px 10%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #c0c090; /* Default "notice" gray-brown */ background: #f8eaba; color: black; } .mediawiki .mbox-inside .tmbox { /* For tmboxes inside other templates. The "mediawiki" */ margin: 2px 0; /* class ensures that this declaration overrides other */ width: 100%; /* For Safari and Opera */ /* styles (including mbox-small above) */ } .mbox-inside .tmbox.mbox-small { /* "small" tmboxes should not be small when */ line-height: 1.5em; /* also "nested", so reset styles that are */ font-size: 100%; /* set in "mbox-small" above. */ } table.tmbox-speedy { border: 2px solid #b22222; /* Red */ background: #fee; /* Pink */ color: black; } table.tmbox-delete { border: 2px solid #b22222; /* Red */ } table.tmbox-content { border: 2px solid #f28500; /* Orange */ } table.tmbox-style { border: 2px solid #f4c430; /* Yellow */ } table.tmbox-move { border: 2px solid #9932cc; /* Purple */ } table.tmbox-protection, table.tmbox-notice { border: 1px solid #c0c090; /* Gray-brown */ } /* Disambig and set index box styles */ table.dmbox { clear: both; margin: 0.9em 1em; border-top: 1px solid #ccc; border-bottom: 1px solid #ccc; background: transparent; } /* Footer and header message box styles */ table.fmbox { clear: both; margin: 0.2em 0; width: 100%; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; /* Default "system" gray */ color: black; } table.fmbox-system { background: #f9f9f9; color: black; } table.fmbox-warning { border: 1px solid #bb7070; /* Dark pink */ background: #ffdbdb; /* Pink */ color: black; } table.fmbox-editnotice { background: transparent; } /* Div based "warning" style fmbox messages. */ div.mw-warning-with-logexcerpt, div.mw-lag-warn-high, div.mw-cascadeprotectedwarning, div#mw-protect-cascadeon { clear: both; margin: 0.2em 0; border: 1px solid #bb7070; background: #ffdbdb; color: black; padding: 0.25em 0.9em; } /* Div based "system" style fmbox messages. Used in [[MediaWiki:Noarticletext]] and [[MediaWiki:Readonly lag]]. */ div.mw-lag-warn-normal, div.noarticletext, div.fmbox-system { clear: both; margin: 0.2em 0; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; color: black; padding: 0.25em 0.9em; } /* These mbox-small classes must be placed after all other ambox/tmbox/ombox etc classes. "body.mediawiki" is so they override "table.ambox + table.ambox" above. */ body.mediawiki table.mbox-small { /* For the "small=yes" option. */ clear: right; float: right; margin: 4px 0 4px 1em; width: 238px; font-size: 88%; line-height: 1.25em; } body.mediawiki table.mbox-small-left { /* For the "small=left" option. */ margin: 4px 1em 4px 0; width: 238px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.25em; } /* Support for Template:IPA, Template:Unicode and Template:Polytonic. The second declarations reset the styles for all browsers except IE6, which chokes on the empty comment tags. Please copy any changes to [[Template:IPA fonts]] and [[Template:Unicode fonts]]. */ .IPA { font-family: "Charis SIL", "Doulos SIL", Gentium, GentiumAlt, "DejaVu Sans", Code2000, "TITUS Cyberbit Basic", "Arial Unicode MS", "Lucida Sans Unicode", "Chrysanthi Unicode"; font-family /**/: inherit; } .Unicode { font-family: Code2000, Code2001, "Free Serif", "TITUS Cyberbit Basic", "Doulos SIL", "Chrysanthi Unicode", "Bitstream Cyberbit", "Bitstream CyberBase", Thryomanes, Gentium, GentiumAlt, "Lucida Grande", "Free Sans", "Arial Unicode MS", "Microsoft Sans Serif", "Lucida Sans Unicode"; font-family /**/: inherit; } .latinx { font-family: Code2000, Code2001, "TITUS Cyberbit Basic", "Microsoft Sans Serif"; font-family /**/: inherit; } .polytonic { font-family: "Athena Unicode", Gentium, "Palatino Linotype", "Arial Unicode MS", "Lucida Sans Unicode", "Lucida Grande", Code2000; font-family /**/: inherit; } #wpSave { font-weight: bold; } /* class hiddenStructure is defunct. See [[Wikipedia:hiddenStructure]] */ .hiddenStructure { display: inline ! important; color: #f00; background-color: #0f0; } /* suppress missing interwiki image links where #ifexist cannot be used due to high number of requests see .hidden-redlink on //meta.wikimedia.org/wiki/MediaWiki:Common.css */ .check-icon a.new { display: none; speak: none; } /* Removes underlines from links */ .nounderlines a { text-decoration: none; } /* Remove underline from IPA links */ .IPA a:link, .IPA a:visited { text-decoration: none; } /* Standard Navigationsleisten, aka box hiding thingy from .de. Documentation at [[Wikipedia:NavFrame]]. */ div.NavFrame { margin: 0; padding: 4px; border: 1px solid #aaa; text-align: center; border-collapse: collapse; font-size: 95%; } div.NavFrame + div.NavFrame { border-top-style: none; border-top-style: hidden; } div.NavPic { background-color: #fff; margin: 0; padding: 2px; float: left; } div.NavFrame div.NavHead { height: 1.6em; font-weight: bold; background-color: #ccf; position: relative; } div.NavFrame p, div.NavFrame div.NavContent, div.NavFrame div.NavContent p { font-size: 100%; } div.NavEnd { margin: 0; padding: 0; line-height: 1px; clear: both; } a.NavToggle { position: absolute; top: 0; right: 3px; font-weight: normal; font-size: 90%; } /* Hatnotes and disambiguation notices */ .rellink, .dablink { font-style: italic; padding-left: 2em; margin-bottom: 0.5em; } .rellink i, .dablink i { font-style: normal; } /* Style for horizontal UL lists */ .horizontal ul { padding: 0; margin: 0; } .horizontal li { padding: 0 0.6em 0 0.4em; display: inline; border-right: 1px solid; } .horizontal li:last-child { border-right: none; padding-right: 0; } /* Allow transcluded pages to display in lists rather than a table. Compatible in Firefox; incompatible in IE6. */ .listify td { display: list-item; } .listify tr { display: block; } .listify table { display: block; } /* Geographical coordinates defaults. See [[Template:Coord/link]] for how these are used. The classes "geo", "longitude", and "latitude" are used by the [[Geo microformat]]. */ .geo-default, .geo-dms, .geo-dec { display: inline; } .geo-nondefault, .geo-multi-punct { display: none; } .longitude, .latitude { white-space: nowrap; } /* When <div class="nonumtoc"> is used on the table of contents, the ToC will display without numbers */ .nonumtoc .tocnumber { display: none; } .nonumtoc #toc ul, .nonumtoc .toc ul { line-height: 1.5em; list-style: none; margin: .3em 0 0; padding: 0; } .nonumtoc #toc ul ul, .nonumtoc .toc ul ul { margin: 0 0 0 2em; } /* Allow limiting of which header levels are shown in a TOC; <div class="toclimit-3">, for instance, will limit to showing ==headings== and ===headings=== but no further (as long as there are no =headings= on the page, which there shouldn't be according to the MoS). */ .toclimit-2 .toclevel-2, .toclimit-3 .toclevel-3, .toclimit-4 .toclevel-4, .toclimit-5 .toclevel-5, .toclimit-6 .toclevel-6, .toclimit-7 .toclevel-7 { display: none; } /* Styling for Template:Quote */ blockquote.templatequote { margin-top: 0; } blockquote.templatequote div.templatequotecite { line-height: 1em; text-align: left; padding-left: 2em; margin-top: 0; } blockquote.templatequote div.templatequotecite cite { font-size: 85%; } div.user-block { padding: 5px; border: 1px solid #A9A9A9; background-color: #FFEFD5; } /* Prevent line breaks in silly places: 1) Links when we don't want them to 2) Bold "links" to the page itself 2) HTML formulae 3) Ref tags with group names <ref group="Note"> --> "[Note 1]" */ .nowraplinks a, .nowraplinks .selflink, span.texhtml, sup.reference a { white-space: nowrap; } /* For template documentation */ .template-documentation { clear: both; margin: 1em 0 0 0; border: 1px solid #aaa; background-color: #ecfcf4; padding: 1em; } figure[typeof~='mw:File/Thumb'], figure[typeof~='mw:File/Frame'], .thumbinner { min-width: 100px; } /* Inline divs in ImageMaps (code borrowed from de.wiki) */ .imagemap-inline div { display: inline; } /* Increase the height of the image upload box */ #wpUploadDescription { height: 13em; } /* Reduce line-height for <sup> and <sub> */ sup, sub { line-height: 1em; } /* Remove white border from thumbnails */ div.thumb { border: none; } div.tright { border: none; margin: 0.5em 0 0.8em 1.4em; } div.tleft { border: none; margin: 0.5em 1.4em 0.8em 0; } /* The backgrounds for galleries. */ #content .gallerybox div.thumb { background-color: #F9F9F9; /* Light gray padding */ } /* But not on articles, user pages, portals or with opt-out. */ .ns-0 .gallerybox .thumb img, .ns-2 .gallerybox .thumb img, .ns-100 .gallerybox .thumb img, .nochecker .gallerybox .thumb img { background: white; } /* Prevent floating boxes from overlapping any category listings, file histories, edit previews, and edit [Show changes] views */ #mw-subcategories, #mw-pages, #mw-category-media, #filehistory, #wikiPreview, #wikiDiff { clear: both; } /* Selectively hide headers in WikiProject banners */ .wpb .wpb-header { display: none; } .wpbs-inner .wpb .wpb-header { display: block; } /* for IE */ .wpbs-inner .wpb .wpb-header { display: table-row; } /* for real browsers */ .wpbs-inner .wpb-outside { display: none; } /* hide things that should only display outside shells */ /* Styling for Abuse Filter tags */ .mw-tag-markers { font-family:sans-serif; font-style:italic; font-size:90%; } /* Fix so <tt>, <code> and <pre> tags get normal text size also in some versions of Firefox, Safari, Konqueror, Chrome etc. */ tt, code, pre { font-family: monospace, sans-serif; } /* Sfond Wikipedija */ .sfond { background: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b4/Wikipedia-logo-transparent-200px.png"); } #mw-hidden-catlinks { font-size: 87% !important; } /* Style for horizontal lists (separator following item). @source mediawiki.org/wiki/Snippets/Horizontal_lists @revision 8 (2016-05-21) @author [[User:Edokter]] */ .hlist dl, .hlist ol, .hlist ul { margin: 0; padding: 0; } /* Display list items inline */ .hlist dd, .hlist dt, .hlist li { margin: 0; display: inline; } /* Display nested lists inline */ .hlist.inline, .hlist.inline dl, .hlist.inline ol, .hlist.inline ul, .hlist dl dl, .hlist dl ol, .hlist dl ul, .hlist ol dl, .hlist ol ol, .hlist ol ul, .hlist ul dl, .hlist ul ol, .hlist ul ul { display: inline; } /* Hide empty list items */ .hlist .mw-empty-li { display: none; } /* Generate interpuncts */ .hlist dt:after { content: ": "; } .hlist dd:after, .hlist li:after { content: " · "; font-weight: bold; } .hlist dd:last-child:after, .hlist dt:last-child:after, .hlist li:last-child:after { content: none; } /* Add parentheses around nested lists */ .hlist dd dd:first-child:before, .hlist dd dt:first-child:before, .hlist dd li:first-child:before, .hlist dt dd:first-child:before, .hlist dt dt:first-child:before, .hlist dt li:first-child:before, .hlist li dd:first-child:before, .hlist li dt:first-child:before, .hlist li li:first-child:before { content: " ("; font-weight: normal; } .hlist dd dd:last-child:after, .hlist dd dt:last-child:after, .hlist dd li:last-child:after, .hlist dt dd:last-child:after, .hlist dt dt:last-child:after, .hlist dt li:last-child:after, .hlist li dd:last-child:after, .hlist li dt:last-child:after, .hlist li li:last-child:after { content: ")"; font-weight: normal; } /* Put ordinals in front of ordered list items */ .hlist ol { counter-reset: listitem; } .hlist ol > li { counter-increment: listitem; } .hlist ol > li:before { content: " " counter(listitem) "\a0"; } .hlist dd ol > li:first-child:before, .hlist dt ol > li:first-child:before, .hlist li ol > li:first-child:before { content: " (" counter(listitem) "\a0"; } /* </source> */ bqjbs79kdh6f2gz10kvmcvxlnfkircd 0 27883 332892 313111 2026-10-15T18:54:44Z CommonsDelinker 257 [[c:COM:CDC|Bot]]: il-fajl Cache-cache_194d8721736f745d388d69d112de08bc_62a06ca933f30f0ac56cdfa1ef3573a9.jpg ġie mħassar minn fuq [[Wikimedia Commons|Commons]] minn [[c:User:Pi.1415926535|Pi.1415926535]] minħabba: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:C 332892 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Villa Hadriana (Villa Adriana Tivoli) 1000 03.jpg|daqsminuri|287x287px|Il-Villa ta' Adrijanu]] Il-'''Villa ta' Adrijanu''' (bit-[[Lingwa Taljana|Taljan]]: ''Villa Adriana'') hija [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] li tinkludi l-fdalijiet arkeoloġiċi ta' kumpless ta' villa kbira li nbniet għall-ħabta tal-120 W.K. mill-Imperatur [[Imperu Ruman|Ruman]] [[Adrijanu]] f'[[Tivoli]] daqsxejn 'il barra minn [[Ruma]]. Is-sjieda tas-sit hija tar-Repubblika tal-[[Italja]] u mill-2014 hija ġestita mill-Polo [[Mużew|Museale]] del [[Lazjo|Lazio]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/907/|titlu=Villa Adriana (Tivoli)|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-14}}</ref> == Storja == Il-villa nbniet f'''Tibur'' (fejn illum hemm Tivoli) bħala post fejn l-Imperatur Adrijanu kien jirtira minn Ruma matul it-tieni u t-tielet deċennji tas-seklu 2 W.K. Jingħad li Adrijanu ma kienx għal qalbu fil-palazz ta' fuq l-Għolja Palatina f'Ruma, u dan wassal għall-kostruzzjoni tal-villa. Kienet drawwa dak iż-żmien li l-Imperatur Ruman ikollu villa bħala post fejn jirrilassa mill-ħajja ta' kuljum. Imperaturi preċedenti u Rumani għonja, bħal [[Trajanu]], kienu bnew xi vilel ukoll. Bosta vilel kienu awtosuffiċjenti b'irziezet żgħar u ma kellhomx għalfejn jimportaw l-ikel. [[Stampa:Maquette 2 VA.JPG|xellug|daqsminuri|283x283px|Mudell tal-Villa ta' Adrijanu]] Il-pajsaġġ pittoresk madwar Tibur kien wassal biex iż-żona tkun għażla popolari għall-vilel u għall-postijiet rurali ta' rtir. Iż-żona kienet ferm popolari man-nies mill-[[peniżola]] [[Spanja|Spanjola]], li kienu residenti fil-belt ta' Ruma. Dan jaf ikkontribwixxa biex Adrijanu jagħżel din il-proprjetà; għalkemm twieled f'Ruma, il-ġenituri tiegħu kienu minn Spanja u jaf kien midħla taż-żona matul tfulitu. Jaf kien hemm konnessjoni wkoll permezz ta' martu [[Vibia Sabina]] (83-136/137), li kienet in-neputija tal-Imperatur Trajanu. Il-familja ta' Sabina kellha proprjetajiet kbar u jiġi spekulat li l-proprjetà f'Tibur setgħet kienet waħda minnhom. Villa miż-żmien Repubblikan iffurmat il-bażi għall-Villa ta' Adrijanu. Matul l-aħħar snin tat-tmexxija tiegħu, Adrijanu effettivament iggverna l-imperu mill-villa. Huwa beda juża l-villa bħala r-residenza uffiċjali tiegħu għall-ħabta tal-128 W.K. Għalhekk, qorti kbira kienet tgħix hemmhekk b'mod permanenti u għadd kbir ta' viżitaturi u burokrati kienu jgawdu mill-intratteniment fil-post u kienu jintlaqgħu temporanjament fil-villa. Is-servizz postali kien iżommha f'kuntatt ma' Ruma xi 29 kilometru 'l bogħod, fejn kienu jinsabu d-diversi dipartimenti tal-gvern. Mhuwiex magħruf jekk il-mara ta' Adrijanu kinitx tgħix fil-villa fuq bażi temporanja jew permanenti. Ir-relazzjonijiet tiegħu magħha milli jidher kienu bierda jew distanti, possibbilment minħabba s-sesswalità ambigwa tiegħu. Il-ġenituri ta' Adrijanu kienu mietu meta kien żgħir, u hu u oħtu kienu ġew adottati minn Trajanu. Jista' jkun li l-qorti ta' Adrijanu fil-villa kienet kollha maskili, iżda x'aktarx li Germana, li kienet tieħu ħsieb tindukrah fi tfulitu, u li kellu rabta qawwija magħha, kienet tgħix fil-villa (u effettivament baqgħet ħajja iktar minnu). [[Stampa:Villa-Hadriana-map.jpg|daqsminuri|Mappa tal-Villa ta' Adrijanu]] Wara Adrijanu, il-villa xi kultant kienet tintuża mid-diversi suċċessuri tiegħu (fl-istabbiliment instabu busti ta' Antoninus Pius (138-161), [[Marcus Aurelius]] (161-180), [[Lucius Verus]] (161-169), [[Septimius Severus]] u [[Caracalla]]). [[Zenobia]], ir-reġina deposta ta' [[Palmyra]], possibbilment għexet fil-villa għall-ħabta tal-270 W.K. Matul id-deklin tal-Imperu Ruman fis-seklu 4 W.K., gradwalment il-villa ġiet ittraskurata u minnha nsterqu diversi [[Statwa|statwi]] ta' valur u biċċiet tal-irħam. Il-faċilità ntużat bħala maħżen miż-żewġ naħat matul il-Gwerra Gotika (535-554) distruttiva bejn l-[[Ostrogoti]] u l-[[Biżantini]]. Instabu fdalijiet ta' kalkara tal-ġir, fejn l-irħam mill-kumpless kien jinħaraq għall-estrazzjoni tal-ġir bħala materjal tal-kostruzzjoni. Il-materjal tal-kostruzzjoni kien reġa' ntuża wkoll mill-[[Kristjaneżmu|Kristjani]] biex jibnu l-bażiliki u binjiet oħra. Fis-seklu 16, il-Kardinal [[Ippolito II d'Este]] ordna li l-kumplament tal-irħam u tal-istatwi fil-Villa ta' Adrijanu jitneħħew biex iżejnu l-villa tiegħu magħrufa bħala [[Villa d'Este]] jew Villa tal-familja d'Este, li tinsab fil-qrib. Minn dak iż-żmien 'il quddiem, l-iskavi xi kultant ħarġu fid-dieher iktar frammenti u [[Skultura|skulturi]], li wħud minnhom kienu nżammew fil-post jew esposti fil-binjiet tal-madwar. == Struttura u arkitettura == [[Stampa:Hadrian's Villa, Tivoli (38088664402).jpg|xellug|daqsminuri|263x263px|Iż-żona ta' rikreazzjoni tal-villa, magħrufa bħala l-''Canopus'', mit-tempju ta' Serapis]] Il-Villa ta' Adrijanu hija żona vasta b'bosta pixxini, banjijiet, funtani u arkitettura klassika [[Greċja|Griega]] u Rumana fi ħdan taħlita ta' pajsaġġi bil-ġonna, natura selvaġġa u raba' kkultivat. Minħabba l-vjaġġi li kien għamel, Adrijanu kkummissjona wkoll binjiet u statwi bi stil [[Eġittu|Eġizzjan]], u saħansitra lil ċerti binjiet tahom ismijiet ta' bliet jew tempji Eġizzjani. Il-binjiet inbnew bit-travertin, bil-brikks, bil-[[ġebla tal-ġir]], bil-pozzolana, bit-tufa. Il-kumpless fih iktar minn 30 binja, u jkopru mill-inqas kilometru kwadru (żona ikbar mill-belt ta' [[Pompej]]), li fil-biċċa l-kbira għadhom ma ġewx skavati sew. Il-vilel normalment kienu jinbnew fuq il-quċċata ta' xi għolja, iżda bil-funtani, bil-pixxini u bil-ġonna tagħha, il-Villa ta' Adrijanu kellha bżonn sorsi abbundanti tal-ilma, li ġie fornut mill-akkwedotti li kienu jalimentaw lil Ruma, inkluż l-''Aqua Anio Vetus'', l-''Aqua Anio Novus'', l-''Aqua Marcia'', u l-''Aqua Claudia''. Sabiex il-villa setgħet tuża dawn is-sorsi, kellha tinbena fuq art iktar baxxa minn dik tal-akkwedotti.<ref>{{Ċita web|url=https://www.italia.it/en/hadrians-villa-the-emperors-abode|titlu=Hadrian's Villa {{!}} Italia.it (English)|sit=www.italia.it|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-14|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220126235441/https://www.italia.it/en/hadrians-villa-the-emperors-abode|arkivju-data=2022-01-26|url-status=dead}}</ref> Il-kumpless tal-villa fih bosta strutturi minn [[Kultura|kulturi]] differenti. Pereżempju, il-villa għandha xmara żgħira għaddejja minn nofsha li tfakkar fix-xmara [[Nil]] tal-Eġittu. Barra minn hekk, il-villa kellha ''Poikilos'', jiġifieri figuri Griegi li kienu tipiċi tal-Greċja Antika. Fi ħdan l-istrutturi kollha tal-villa, hemm ukoll grotta msejħa Hades. Dawn l-istrutturi kollha jfakkru l-postijiet li l-Imperatur Adrijanu kien żar matul it-tmexxija tiegħu. L-arkitettura tal-villa tmur lil hinn mis-sempliċi tismija tal-istrutturi għal postijiet u għal [[Monument|monumenti]] li kien ra Adrijanu matul il-vjaġġi estensivi tiegħu. Ċerti binjiet jippruvaw jerġgħu joħolqu karatteristiċi speċifiċi tal-pajsaġġi jew tal-arkitettura li kellhom importanza personali għall-imperatur. B'hekk, iż-żona magħrufa bħala l-''Canopus'', imsemmija għall-belt Eġizzjana fejn għereq Antinous, fiha pixxina twila u kbira li tirrifletti bħala rappreżentanza tan-Nil, u madwarha kien hemm kopji ta' skulturi famużi inkluż il-karjatidi tal-''Erechtheion'', statwa tan-nanu u alla tal-fertilità Eġizzjan Bes, u [[kukkudrill]]. Il-''Pecile'' hija mmudellata fuq l-i''Stoa Poikile'' f'[[Ateni]], belt li kienet għal qalb Adrijanu. L-istrutturi jħalltu liberament elementi tradizzjonali Griegi ma' elementi Rumani innovattivi. L-istruttura bi gżira, magħrufa bħala t-Teatru Marittimu, tuża l-ordni [[Joniku]] klassiku, għalkemm b'mod innovattiv; it-''triclinium'' tal-hekk imsejħa Pjazza tad-Deheb u s-''Serapeum'' kienu msaqqfa b'koppli Rumani segmentati tal-konkos, x'aktarx iddisinjati minn Adrijanu nnifsu. Il-''Pecile'' ta' Adrijanu li tinsab fil-villa kienet ġnien enormi mdawwar b'pixxina għall-għawm u arkata. Id-dimensjonijiet tal-pixxina kienu 232 metru b'97 metru. Oriġinarjament, il-pixxina kienet imdawra b'erba' ħitan bil-kolonni fuq ġewwa. Dawn il-kolonni kienu jirfdu s-saqaf. Fin-nofs tal-kwadriportiku kien hemm pixxina rettangolari kbira. L-erba' ħitan kienu joħolqu solitudni paċifika għal Adrijanu u l-mistednin tiegħu. [[Stampa:Les grands thermes (Villa Adriana, Tivoli) (5888636563).jpg|daqsminuri|279x279px|Il-banjijiet termali l-kbar tal-Villa ta' Adrijanu]] L-hekk imsejjaħ Teatru Marittimu jikkonsisti minn portiku ġej għat-tond b'volta b'għamla ta' bittija mirfuda bil-pilastri. Fuq ġewwa, il-portiku kellu pixxina b'għamla ta' ċirku bi gżira fin-nofs. L-istruttura ċirkolari kbira għandha dijametru ta' 40 metru u d-daħla tagħha qiegħda lejn it-Tramuntana. Fi ħdan il-ħajt ta' barra u madwar il-ħandaq hemm ċirku ta' kolonni Joniċi lixxi. It-Teatru Marittimu jinkludi żona ta' lqugħ, librerija, banjijiet imsaħħna, tliet kompartimenti bl-artijiet imsaħħna, kamra tal-ħasil, gallerija ta[[L-Arti|l-arti]], u funtana kbira.<ref>{{Ċita web|url=https://depts.washington.edu/hrome/Authors/somers/Nososureyets/pub_zbarticle_view_printable.html|titlu=View Article: Hadrian's Villa: A Roman Masterpiece|sit=depts.washington.edu|data-aċċess=2022-03-14}}</ref> Fil-qedem, il-gżira kienet ikkollegata mal-portiku b'żewġ pontijiet jitilgħu u jinżlu tal-[[injam]]. Fuq il-gżira hemm ''domus'' żgħira, b'atriju, librerija, ''triclinium'', u banjijiet żgħar. Iż-żona x'aktarx li kienet tintuża mill-imperatur bħala post ta' rtir mill-ħajja ta' kuljum tal-qorti. Il-villa tuża bosta stili u innovazzjonijiet arkitettoniċi. Il-koppli tal-banjijiet imsaħħna bl-istim fihom toqob tondi fuq l-apiċi biex l-istim ikun jista' joħriġ. Dawn ifakkru fil-[[Panteon]], mibni wkoll minn Adrijanu. Iż-żona fiha network ta' mini li kienu jintużaw l-iktar għat-trasport tal-qaddejja u tal-merkanzija minn post għall-ieħor. Fl-1998, skont l-arkeologi fil-villa ġew skoperti l-fdalijiet tal-qabar monumentali ta' Antinous, jew ta' tempju ddedikat għalih.<ref>Mari, Zaccaria and Sgalambro, Sergio: ''The Antinoeion of Hadrian's Villa: Interpretation and Architectural Reconstruction'', American Journal of Archaeology, Vol 3, No 1, Jan 2007.</ref> Sussegwentement, din is-sejba ġiet ikkontestata minn studju li saħaq li ma kien hemm l-ebda evidenza diretta li dawk il-fdalijiet kienu tal-qabar ta' Antinous. Barra minn hekk, sors patristiku li qabel kien ġie injorat jindika li Antinous kien indifen fl-Eġittu f'Antinoöpolis. Għalhekk, il-possibbiltà li dawk il-fdalijiet kienu ta' santwarju ta' Antinous fil-Villa ta' Adrijanu setgħet kienet ipoteżi plawżibbli iżda ma kienx hemm l-ebda evidenza dwar dan.<ref>Renberg, Gil H.: ''Hadrian and the Oracles of Antinous (SHA,'' Hadr. ''14.7); with an appendix on the so-called'' Antinoeion ''at Hadrian’s Villa and Rome’s Monte Pincio Obelisk'', Memoirs of the American Academy in Rome, Vol. 55 (2010) [2011], 159-198.</ref> F'Settembru 2013, network ta' mini ġew investigati, midfuna fil-fond taħt il-villa; dawn x'aktarx li kienu rotot tas-servizz għall-persunal biex in-natura ideali tal-pajsaġġ ma tiġix disturbata. Is-sit kien jospita diversi eluf ta' nies, inkluż il-persunal, il-viżitaturi, il-qaddejja u l-iskjavi. Għalkemm il-biċċa l-kbira tal-attivitajiet skabrużi kienu jsiru fin-nuqqas ta' Adrijanu meta kien imur fuq spezzjonijiet tal-provinċji, x'aktarx li kien ikun hemm ħafna nies (u [[Annimal|annimali]]) jiċċaqilqu minn post għall-ieħor fil-villa kuljum. L-attività kważi kostanti tal-bini flimkien max-xogħol fil-ġonna u l-attivitajiet domestiċi, x'aktarx li wasslu biex jinbnew rotot tas-servizz taħt l-art. Il-villa ġiet deskritta kemm-il darba bħala kapulavur arkitettoniku. Tim ta' speċjalisti tal-għerien skoprew li s-sit tal-villa huwa saħansitra iktar impressjonanti milli kien maħsub qabel.<ref>{{Ċita aħbar|titlu=Investigating Rome's forgotten tunnels|url=https://www.bbc.co.uk/news/av/world-europe-24027845|lingwa=en-GB|data-aċċess=2022-03-14}}</ref> == Skulturi u opri tal-arti == [[Stampa:Cleopatra VII, steel engraving of the encaustic painting found at Hadrian's Villa in 1818.jpg|daqsminuri|Inċiżjoni tal-azzar li turi l-[[pittura]] enkawstika mitlufa ta' [[Awgustu]] tal-[[mewt]] ta' [[Cleopatra VII]], li ġiet skoperta fil-Villa ta' Adrijanu fl-1818<ref>Pratt, Frances; Fizel, Becca (1949). ''Encaustic Materials and Methods''. New York: Lear, pp. 14-15.</ref>; hawnhekk tidher liebsa l-kuruna raġġanti tad-deheb tal-mexxejja Tolomajka<ref>Sartain, John (1885). ''On the Antique Painting in Encaustic of Cleopatra: Discovered in 1818''. Philadelphia: George Gebbie & Co., pp. 41, 44.</ref>, għoqda ta' Isis (li taqbel mad-deskrizzjoni tagħha minn [[Plutarka]] liebsa l-ħwejjeġ ta' Isis), u tingidem minn lifgħa f'att ta' suwiċidju.<ref>Plutarch (1920). ''Plutarch's Lives'', translated by Bernadotte Perrin, Cambridge, MA: Harvard University Press; London: William Heinemann Ltd., p. 9.</ref>]] Bosta artefatti mill-isbaħ instabu fil-villa u ġew restawrati, fosthom statwi tal-irħam ta' Antinous, il-maħbuba divinizzat ta' Adrijanu, li għereq f'aċċident fl-Eġittu, u mużajk mit-teatru u l-banjijiet. Mużajk realistiku juri qatta' ħamiem madwar skutella, u waħda minnhom qed tixrob, milli jidher huwa kopja ta' opra tal-arti ta' Sosus ta' [[Pergamon]] kif deskritt minn [[Plinju x-Xiħ]]. Min-naħa l-oħra din l-opra tal-arti ġiet ikkopjata b'mod wiesa'.<ref>Drabble, Margaret (2009-09-16). ''The Pattern in the Carpet: A Personal History with Jigsaws''. Houghton Mifflin Harcourt. p. 292. ISBN <bdi>978-0-547-24144-9</bdi>.</ref> Instabu bosta kopji ta' statwi Griegi (bħal dik ta' Amazon Feruta), u saħansitra interpretazzjonijiet bi stil Eġizzjan ta' allat Rumani u viċi versa. Il-biċċa l-kbira minnhom ittieħdu lejn Ruma għall-preservazzjoni u għar-restawr, u wieħed jista' jarahom fil-Mużewijiet Kapitolini jew fil-Mużewijiet tal-[[Belt tal-Vatikan|Vatikan]]. Madankollu, bosta ġew skavati wkoll fis-seklu 18 minn kummerċjanti tal-antikitajiet bħal [[Piranesi]] u [[Gavin Hamilton]] biex ibigħuhom lit-turisti tal-Vjaġġi Grandjużi u lill-antikwarji bħal [[Charles Towneley]], u għaldaqstant jinsabu f'kollezzjonijiet ewlenin tal-antikitajiet fl-[[Ewropa]] u fl-[[Amerka ta' Fuq]]. Fost l-opri tal-arti li nstabu fil-villa hemm: * Statwa ta' atleta tad-diskus * ''Mużajk tal-Ħamiem'', kopja ta' mużajk Ellenistiku famuż, fil-Mużewijiet Kapitolini * ''Diana ta' [[Versailles]]'', fil-[[Louvre]] * ''[[Venere (mitoloġija)|Venere]] f'pożizzjoni kokka'' * ''Antinous Kapitolin'' * ''Ċentawr Żagħżugħ u Ċentawr Anzjan'' (verżjonijiet Kapitolini) == Sit ta' Wirt Dinji == [[Stampa:The circular temple dedicated to the Venus of Cnidus, Hadrian's Villa, Tivoli (15167492616).jpg|xellug|daqsminuri|It-Tempju ta' Venere fil-Villa ta' Adrijanu]] Il-Villa ta' Adrijanu ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1999.<ref name=":0" /> Id-deżinjazzjoni speċifikat il-konfini tas-sit u ħolqot żona ta' lqugħ madwar is-sit fejn ma kien permess l-ebda kostruzzjoni ġdida. Fl-2011, il-gvern komunali ta' Tivoli ħabbar pjanijiet, li iktar 'il quddiem ġew ikkanċellati, biex tinbena miżbla qrib il-villa u approva l-kostruzzjoni ta' abitazzjonijiet pubbliċi fuq 120,000 metru kwadru fiż-żona ta' lqugħ. Fis-36 Laqgħa Annwali tagħha, l-UNESCO indirizzat dawn il-punti ta' tħassib formalment. Filwaqt li l-gvern Taljan ġie mfaħħar għad-deċiżjoni tiegħu li jabbanduna l-kostruzzjoni ta' miżbla fiż-żona ta' Corcolle, il-kumitat talab lill-gvern "biex jgħarraf liċ-Ċentru tal-Wirt Dinji fil-pront dwar kwalunkwe proġett ewlieni ta' żvilupp li jkun ippjanat fiż-żona ta' lqugħ tas-sit, inkluż l-iżvilupp ta' abitazzjonijiet f'Comprensorio di Ponte Lucano, li fir-rigward tagħhom għandha tiġi inkluża Valutazzjoni tal-Impatt fuq is-Sit ta' Wirt Dinji, f'konformità mal-paragrafu 172 tal-Linji Gwida Operazzjonali, qabel kwalunkwe impenn irreversibbli”. L-UNESCO talbet ukoll lill-“Italja biex tibgħat . . . rapport aġġornat dwar il-qagħda ta' konservazzjoni tas-sit”, sa Frar 2014, minħabba t-tħassib dwar id-deterjorament tal-fdalijiet esposti.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/archive/2012/whc12-36com-19e.pdf|titlu=Decisions Adopted by the World Heritage Committee at its 36th Session. pp. 117-118.}}</ref> Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-'''kriterju (i)''' "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; il-'''kriterju (ii)''' "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-[[Id-Dinja|dinja]], dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-'''kriterju (iii)''' "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet".<ref name=":0" /> Il-villa saret Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO peress li tqieset bħala kapolavur li jqarreb il-kultura materjali tad-dinja [[Mediterran|Mediterranja]], ispirat il-perjodu [[Rinaxximent|Rinaxximentali]] u [[Barokk]], ispirat id-dinja moderna wkoll, u hija eżempju eċċezzjonali ta' binja tal-Imperu Ruman bikri.<ref name=":0" /> Fl-2016, bħala parti mill-organizzazzjoni mill-ġdid tal-Ministeru għall-Beni u l-Attivitajiet Kulturali, il-Villa ta' Adrijanu, il-Villa d'Este fil-qrib u t-Tempju ta' Erkole f'Tivoli tqiegħdu taħt is-superviżjoni tal-Istitut Awtonomu tal-Villa ta' Adrijanu. L-Akkademja tal-villa tqiegħdet fil-lista tal-100 l-Iktar Sit Mhedded tal-2016 tal-World Monuments Watch minħabba d-deterjorament rapidu tal-fdalijiet. Fl-2019, l-UNESCO ddeżinjat il-Villa ta' Adrijanu bħala sit b'immunità speċjali minn attività tal-gwerra minħabba l-valur simboliku qawwi tagħha.<ref>{{Ċita web|url=https://www.wantedinrome.com/news/enhanced-protection-for-villa-adriana-in-tivoli.html|titlu=Enhanced protection for Villa Adriana in Tivoli|kunjom=Rome|isem=Wanted in|data=2019-02-25|sit=Wanted in Rome|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-14}}</ref> Dan il-livell miżjud ta' sigurtà jipprojbixxi lill-membri tan-[[Ġnus Magħquda|Nazzjonijiet Uniti]] milli jattakkaw is-sit jew jużawh għal skopijiet militari fi gwerra. Fi Frar 2021, l-arkeologi mmexxija mir-riċerkatur [[Rafael Hidalgo Prieto]] mill-Università ta' Pablo de Olavide ħabbru l-iskoperta ta' fdalijiet tal-kamra tal-kolazzjon ta' Adrijanu li kienet turi s-setgħa imperjali tiegħu. Huma żvelaw struttura bħala ''triclinium'' tal-ilma u kamra tal-pranzu separata li ntużat bħala mudell għas-''Serapeum''.<ref>{{Ċita web|url=https://news.artnet.com/art-world/hadrians-villa-breakfast-chamber-discovered-1943014|titlu=Archaeologists Have Found the Roman Emperor Hadrian's Palatial Breakfast Chamber, Where He Dined Before Servants on a Marble Throne|kunjom=Goldstein|isem=Caroline|data=2021-02-10|sit=Artnet News|lingwa=en-US|data-aċċess=2022-03-14}}</ref><ref>Rome, Philip Willan. "Archaeologists discover table where Roman emperor Hadrian held power breakfasts at foot of Apennines". ISSN 0140-0460.</ref> Prieto stqarr li “L-imperatur ried juri affarijiet li kienu jħallu lill-viżitatur mistagħġeb, b'xi ħaġa li qatt ma jkun ra xi mkien ieħor fid-dinja u li jista' jitpaxxa biha biss fil-Villa ta' Adrijanu”.<ref>{{Ċita web|url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/breakfast-nook-fit-emperor-archaeologists-discover-palace-where-hadrian-dined-180976991/|titlu=Archaeologists Discover Ruins of Emperor Hadrian's Ornate Breakfast Chamber|kunjom=Magazine|isem=Smithsonian|kunjom2=McGreevy|isem2=Nora|sit=Smithsonian Magazine|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.khanacademy.org/humanities/ancient-art-civilizations/roman/middle-empire/v/a-tour-of-hadrian-s-villa-with-dr-bernard-frischer|titlu=Hadrian's Villa, Tivoli: A virtual tour (video)|sit=Khan Academy|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-14}}</ref> == Referenzi == [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali]] [[Kategorija:Siti arkeoloġiċi]] [[Kategorija:Imperu Ruman]] [[Kategorija:Italja]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fl-Italja]] qz26s67u8kyykqjfwhl1cxs6rz0cy5w 0 30556 332894 332865 2026-10-15T22:19:44Z Kent Wang 28970 Views of Castelo dos Mouros from the walls 380.jpg 332894 wikitext text/x-wiki {{Infobox city}} '''Sintra''' (/ˈsɪntrə, ˈsiːntrə/,<ref>{{Ċita web|url=https://www.lexico.com/definition/sintra|titlu=Sintra {{!}} Meaning of Sintra by Lexico|data=2020-03-22|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-11|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200322182558/https://www.lexico.com/definition/sintra|arkivju-data=2020-03-22|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Sintra|titlu=Definition of SINTRA|sit=www.merriam-webster.com|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-11}}</ref> bil-[[Lingwa Portugiża|Portugiż]]: [ˈsĩtɾɐ]) hija belt u muniċipalità fir-reġjun ikbar ta' [[Liżbona]], il-[[Portugall]], li tinsab mar-Rivjera Portugiża. Il-popolazzjoni tal-muniċipalità fl-2021 kienet tlaħħaq it-385,654 ruħ<ref>{{Ċita web|url=https://www.ine.pt/xportal/xmain?xlang=en&xpid=INE&xpgid=ine_indicadores&indOcorrCod=0005889&contexto=pi&selTab=tab0|titlu=Statistics Portugal - Web Portal|sit=www.ine.pt|data-aċċess=2023-08-11}}</ref>, f'erja ta' 319.23 kilometru kwadru (123.26 mil kwadru). Sintra hija waħda mill-iżjed muniċipalitajiet urbanizzati u l-iktar populati densament fil-Portugall. Il-muniċipalità hija destinazzjoni turistika ewlenija peress li pittoreska ħafna u għandha diversi palazzi storiċi, kastelli, bajjiet xeniċi, parks u ġonna. Iż-żona tinkludi l-Park Naturali ta' Sintra-Cascais li minnha jgħaddu l-Muntanji ta' Sintra. Iċ-ċentru storiku tal-''Vila de Sintra'' huwa famuża għall-arkitettura [[Romantiċiżmu|Romantika]] tas-seklu 19, għall-binjiet u għall-vilel storiċi, għall-ġonna, u għall-palazzi rjali u għall-kastelli, li wasslu biex il-belt titniżżel bħala [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/723/|titlu=Cultural Landscape of Sintra|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-11}}</ref> Fost l-attrazzjonijiet ta' Sintra nsibu l-Kastell Medjevali tal-Għarab Iberiċi, il-Palazz Romantiku Nazzjonali ta' Pena u l-Palazz [[Rinaxximent|Rinaxximentali]] Portugiż Nazzjonali ta' Sintra. Sintra hija waħda mill-iżjed muniċipalitajiet għonja kemm fil-Portugall kif ukoll fil-[[Peniżola]] Iberika inġenerali.<ref>{{Ċita web|url=https://www.rtp.pt/noticias/economia/seis-dos-quinze-concelhos-mais-ricos-situam-se-na-regiao-de-lisboa_n366224|titlu=Seis dos quinze concelhos mais ricos situam-se na Região de Lisboa|kunjom=Portugal|isem=Rádio e Televisão de|data=2010-08-09|sit=Seis dos quinze concelhos mais ricos situam-se na Região de Lisboa|lingwa=pt|data-aċċess=2023-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.publico.pt/2003/10/13/economia/noticia/grande-lisboa-e-a-regiao-iberica-mais-rica-em-poder-de-compra-1170450|titlu=Grande Lisboa é a região ibérica mais rica em poder de compra|kunjom=Ferreira|isem=Cristina|data=2003-10-13|sit=PÚBLICO|lingwa=pt|data-aċċess=2023-08-11}}</ref> Tospita waħda mill-ikbar komunitajiet ta' barranin tul ir-Rivjera Portugiża<ref>{{Ċita web|url=https://www1.folha.uol.com.br/turismo/2018/06/mercado-imobiliario-em-alta-da-apelido-de-nova-miami-a-lisboa.shtml|titlu=Mercado imobiliário em alta dá apelido de nova Miami a Lisboa|data=2018-06-28|sit=Folha de S.Paulo|lingwa=pt-BR|data-aċċess=2023-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.dn.pt/dinheiro/sintra-reduz-taxas-para-empreendimentos-de-luxo-9348596.html|titlu=Sintra reduz taxas para empreendimentos de luxo|kunjom=https://www.facebook.com/DiariodeNoticias.pt/?fref=ts|data=2018-05-16|sit=www.dn.pt|lingwa=pt-PT|data-aċċess=2023-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://24.sapo.pt/economia/artigos/investir-13-milhoes-de-euros-para-vender-imoveis-de-luxo-em-lisboa|titlu=Investir 1,3 milhões de euros para vender imóveis de luxo em Lisboa|kunjom=SAPO|sit=SAPO 24|lingwa=pt|data-aċċess=2023-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.dn.pt/dinheiro/portugal-e-a-nova-miami-para-os-brasileiros-ricos-6244332.html|titlu=Portugal é a nova Miami para os brasileiros ricos|kunjom=https://www.facebook.com/DiariodeNoticias.pt/?fref=ts|data=2017-04-26|sit=www.dn.pt|lingwa=pt-PT|data-aċċess=2023-08-11}}</ref> u b'mod konsistenti tikklassifika bħala wieħed mill-aqwa postijiet fejn tgħix fil-Portugall.<ref>{{Ċita web|url=https://observador.pt/2017/04/05/cascais-e-a-terceira-melhor-cidade-do-pais-depois-de-lisboa-e-porto/|titlu=Cascais é a terceira melhor cidade do país, depois de Lisboa e Porto|kunjom=Observador|sit=Observador|lingwa=pt-PT|data-aċċess=2023-08-11}}</ref> Il-Forum tal-[[Bank Ċentrali Ewropew]] dwar is-Sistema Bankarja Ċentrali, avvenimenti annwali organizzat mill-Bank Ċentrali Ewropew, jiġi organizzat f'Sintra.<ref>{{Ċita rivista|kunjom1=Bank|isem1=European Central|data=|sena=2023|titlu=ECB Forum on Central Banking|url=https://www.ecb.europa.eu/pub/conferences/ecbforum/html/index.en.html|rivista=|lingwa=en}}</ref> == Storja == === Preistorja sal-okkupazzjoni tal-Għarab Iberiċi === [[File:AntadeAdranunes2.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:AntadeAdranunes2.jpg|xellug|daqsminuri|Anta de Adrenunes.]] [[File:AntadeMonteAbraao1.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:AntadeMonteAbraao1.jpg|xellug|daqsminuri|Anta do Monte Abraão.]] L-iżjed fdalijiet bikrin ta' okkupazzjoni umana ġew skoperti f'Penha Verde: dawn il-fdalijiet jixhdu okkupazzjoni li tmur lura għall-Paleolitiku Bikri. Fdalijiet komparabbli ġew skoperti f'sit fil-beraħ f'São Pedro de Canaferrim, maġenb il-[[kappella]] tal-Castelo dos Mouros (Kastell tal-Għarab Iberiċi), li jmorru lura għan-[[Neolitiku]], u jinkludu bċejjeċ taċ-ċeramika mżejnin u utensili mikrolitiċi taż-żnied mill-ħames millenju [[Ante Christum natum|Q.K]]. Il-bċejjeċ taċ-ċeramika li nstabu lokalment jinkludu bosta vażuni tal-Kalkolitiku Aħħari mill-muntanji ta' Sintra jissuġġerixxu li bejn ir-raba' u t-tielet millenji Q.K., ir-reġjun (biswit il-villaġġ attwali ta' Sintra) kien okkupat minn insedjament Neolitiku/Kalkolitiku, b'karatteristiċi paragunabbli mal-insedjamenti ffortifikati f'Liżbona u f'[[Setúbal]]. L-evidenza skoperta f'Quinta das Sequoias u f'São Pedro de Canaferrim joħolqu kuntrast qawwi ma' dawk il-fdalijiet skoperti fir-raħal iffortifikat ta' Penha Verde u l-[[monument]] funebri ta' Bella Vista. Ġew skoperti wkoll diversi traċċi ta' fdalijiet ta' Żmien il-Bronż f'bosta postijiet fil-Muntanji ta' Sintra, inkluż biswit ir-raħal, fl-inħawi ta' Monte do Sereno, u insedjament ta' Żmien il-Bronż aħħari fi ħdan il-Kastell tal-Għarab Iberiċi li jmur lura għas-sekli 9-6 Q.K. L-iżjed oġġett famuż minn dan il-perjodu huwa l-hekk imsejjaħ Kullar ta' Sintra, kullar tad-deheb ta' Żmien il-Bronż Nofsani li nstab qrib il-belt fl-aħħar tas-seklu 19, li mill-1900 sar parti mill-kollezzjoni tal-[[British Museum]]. Relattivament fil-qrib, f'Santa Eufémia da Serra, instab insedjament ta' Żmien il-[[Ħadid]] fejn ġew skoperti wkoll artefatti mit-tribujiet u l-popli indiġeni ta' oriġini [[Mediterran|Mediterranja]] (prinċipalment mill-perjodu Puniku). Dawn imorru lura għall-bidu tas-seklu 5 Q.K., qabel ir-Rumanizzazzjoni tal-[[peniżola]], fl-inħawi ta' Foz do Tejo li seħħet f'nofs is-seklu 2 Q.K. Il-prossimità ta' ċentru kummerċjali kbir (Olisipo) stabbilit mill-poplu ta' Turduli Oppidani fl-ewwel nofs tal-ewwel millenju Q.K., kienet tfisser li r-reġjun ta' Sintra kien influwenzat minn insedjament uman matul diversi epoki, u diversi kulturi ħallew il-fdalijiet tagħhom fl-inħawi. It-toponimu ''Sintra'' ġej minn ''Suntria'' fil-[[Medjuevu|Medju Evu]], u jindika rabta ma' kulturi radikali Indo-Ewropej; il-kelma tfisser "[[stilla]] li tiddi" jew "[[xemx]]", li spiss kienu sinifikanti għal dawk il-kulturi. [[Marcus Terentius Varro]] u [[Cadizian Lucius Junius Moderatus Columella]] ddeżinjaw il-post bħala "il-muntanja sagra" u [[Tolomew]] irrefera għalih bħala l-"muntanji tal-[[qamar]]". [[File:Barragem_romana_Belas1.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barragem_romana_Belas1.JPG|xellug|daqsminuri|Parti mill-kumpless tad-Diga Rumana ta' Belas, u l-istrutturi tal-ventilazzjoni (fuq quddiem) u s-segment tad-diga (sfond).]] Matul l-okkupazzjoni [[Imperu Ruman|Rumana]] tal-peniżola, ir-reġjun ta' Sintra kien parti miċ-''Civitas Olisiponense'' enormi li [[Ċesri]] (għall-ħabta tad-49 Q.K.) jew x'aktarx [[Ottavjanu]] (għall-ħabta tat-30 Q.K.) kien taha l-istatus ta' ''Municipium Civium Romanorum''. Id-diversi residenti tar-reġjun kienu meqjusa parti mir-''Roman Galeria'' u fil-villaġġ attwali ta' Sintra hemm fdalijiet Rumani li jixhdu l-preżenza tar-Rumani mis-sekli 1-2 Q.K. sas-seklu 5 [[WK|W.K]]. Hemm mogħdija tul il-parti tax-Xlokk tal-Muntanji ta' Sintra kkollegata mat-triq prinċipali lejn Olisipo li tmur lura għal dak il-perjodu. [[File:Catribana2.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Catribana2.jpg|lemin|daqsminuri|Il-Pont Ruman ta' Catribana.]] Din il-mogħdija kienet parti mir-rotta attwali ta' ''Rua da Ferraria'', ''Calçada dos Clérigos'' u ''Calçada da Trindade''. Skont id-drawwa Rumana li l-oqbra jitqiegħdu tul it-toroq u d-djar tagħhom, hemm evidenza ta' kitbiet imnaqqxa fuq il-monumenti funebri Rumani, li jmorru lura l-iktar għas-seklu 2. L-inħawi madwar ir-raħal modern ta' Sintra, minħabba l-prossimità ta' Olisipo, l-isem antik ta' Liżbona, dejjem kienu marbuta ferm mal-insedjament ewlieni, tant li l-Funtana ta' Armés, funtana tas-seklu 1 fil-villaġġ ta' Armés, Terrugem, f'Sintra, kienet inbniet minn Lucius Iulius Maelo Caudicus, minn Olisipo, f'ġieħ l-Imperatur Ruman [[Awgustu]]. Matul l-okkupazzjoni tal-Għarab Iberiċi f'Sintra (bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: Xintara), il-[[Kittieb|kittieba]] Griegi-Latini kitbu dwar l-okkupazzjoni espliċita tal-inħawi taċ-ċentru tar-raħal. Deskrizzjoni tal-ġeografu [[Al-Bacr]], iddeskriviet lil Sintra bħala "wieħed mill-irħula li jiddependu fuq Liżbona f'Al-Andalus, qrib il-baħar", u kkaratterizzata bħala "post li b'mod permanenti jkun fiċ-ċpar li qatt ma jgħeb". [[File:Views of Castelo dos Mouros from the walls 380.jpg|xellug|daqsminuri|200x200px|Il-Kastell tal-Għarab Iberiċi, fuq il-qċaċet tal-għoljiet ta' Sintra.]] Matul ir-''Reconquista'' (għall-ħabta tas-seklu 9), iċ-ċentru u l-kastell prinċipali ta' Sintra ġew iżolati mill-armati [[Kristjaneżmu|Kristjani]]. Wara l-waqgħa tal-Kaliffat ta' [[Córdoba, Spanja|Córdoba]], fir-rebbiegħa tal-1093 ir-Re ta' [[León]], [[Alfonso VI]], ingħata l-bliet ta' [[Santarém]] u ta' Liżbona u l-Kastell ta' Sintra. Wara dan kien hemm perjodu ta' nuqqas ta' stabbiltà interna fi ħdan it-''taifa'' [[Iżlam|Musulmani]] tal-peniżola, u b'mod partikolari d-deċiżjoni tal-mexxej tat-Taifa ta' [[Badajoz]], [[Umar ibn Muhammad al-Mutawakkil]], li wara eżitazzjoni mill-1090 sal-1091, qiegħed it-territorju tiegħu taħt it-tmexxija ta' Alfonso VI meta ġie ffaċċjat mit-theddida tal-Almoravidi. Afonso ħa l-belt u l-kastell ta' Sintra bejn it-30 ta' April u t-8 ta' Mejju 1093, iżda ftit wara li ġew ittrasferiti, Sintra u Liżbona nħakmu mill-Almoravidi. Santarém ġiet salvata minn Enriku, li Alfonso VI ta' León u Kastilja nnomina bħala l-Konti tal-Portugall fl-1096, minflok Raymond ta' Bourgogne. === Renju === [[File:Castelo-Mouros_Capela.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Castelo-Mouros_Capela.jpg|lemin|daqsminuri|Il-fdalijiet tal-kappella ta' São Pedro de Canaferrim, mibnija minn Afonso Henriques wara li l-Għarab Iberiċi arrendew f'Sintra.]] F'Lulju 1109, il-Konti Enriku reġa' ħakem il-Kastell ta' Sintra. Sena qabel kien sar tentattiv mill-Prinċep Sigurd tal-[[Kruċjata|Kruċjati]], iben [[Magnus III]] tan-[[Norveġja]], biex jaħtaf il-kastell mill-Għarab Iberiċi fi triqtu lejn l-[[Ġerusalemm|Art Imqaddsa]]. Il-forzi ta' Sigurd żbarkaw fil-bokka tax-xmara Colares iżda ma rnexxilhomx jieħdu l-kastell. Iżda kien biss wara l-ħakma ta' Liżbona, f'Ottubru 1147, minn [[Afonso Henriques]] (bl-appoġġ tal-ġellieda tal-Kruċjati), li l-kastell ġie ċedut b'mod definittiv lill-Kristjani, f'Novembru. Ġie integrat fid-dominji Kristjani flimkien ma' Almada u ma' Palmela wara li arrendew. Afonso Henriques stabbilixxa l-Knisja ta' São Pedro de Canaferrim fi ħdan il-ħitan tal-Kastell tal-Għarab Iberiċi biex ifakkar is-suċċess tiegħu. [[File:Ayuntamiento, Sintra, Portugal, 2019-05-25, DD 01.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sintra_Town_Hall.jpg|xellug|daqsminuri|Il-binja muniċipali ta' Sintra, li nbniet wara l-1154 biex tospita l-amministrazzjoni lokali.]] Fid-9 ta' Jannar 1154, Afonso Henriques iffirma ''foral'' ("karta") għar-raħal ta' Sintra, bit-territorji u l-proprjetajiet rispettivi kollha. Il-karta stabbiliet il-munċipalità ta' Sintra, li kellha territorju tassew kbir, li eventwalment ġie maqsum f'erba' parroċċi kbar: São Pedro de Canaferrim (fil-kastell), São Martinho (fir-raħal ta' Sintra), Santa Maria u São Miguel (fis-sede ekkleżjastika ta' Arrabalde). Is-sede muniċipali bikrija, ir-raħal ta' Sintra, kienet iċ-ċentru ta' komunità sinifikanti ta' [[Ġudaiżmu|Lhud]] Sefardiċi, b'sinagoga u b'kwartier Lhudi. Din il-komunità ma kinitx limitata għar-raħal ta' Sintra: jissemmew kwartieri speċifiċi matul ir-renju tar-Re Denis f'Colares, iżda ġarrbu pressjoni kbira mill-influss tas-servi Kristjani. Matul is-sekli 12 u 13, minħabba l-fertilità tar-raba', diversi kunventi, monasteri u ordnijiet militari bnew jew stabbilew residenzi, vilel, imtieħen tal-ilma u vinji. Hemm rekords muniċipali minn dan il-perjodu ta' għadd ta' donazzjonijiet u għotjiet; bejn l-1157 u l-1158, Afonso Henriques ta donazzjoni lill-mastru tal-Kavallieri tat-Templari, [[Gualdim Pais]], ta' diversi djar u vilel fiċ-ċentru ta' Sintra. Fl-1210, il-Monasteru ta' Santa Cruz f'[[Coimbra]] akkwista erbat idjar f'Pocilgais, li ġew rilaxxati fl-1230, filwaqt li fl-1264 kellu l-kontroll ta' djar u ta' vinji f'Almargem. Fl-1216, il-Monasteru ta' São Vicente de Fora (Liżbona) kellu vinja wkoll f'Colares u fl-1218, kellu vilel f'Queluz u f'Barota. Fl-istess żmien bejn l-1223 u l-1245, il-[[Monasteru ta' Alcobaça|Monasteru ta' Santa Maria de Alcobaça]] kellu diversi privileġġi fit-territorju. L-Ordni militari ta' [[Santiago de Compostela|Santiago]] kellu villa f'Arrifana fl-1260. Bosta mid-donazzjonijiet ta' Afonso Henriques fis-seklu 12, inkluż privileġġi assenjati lil dawn l-istituzzjonijiet, ġew ikkonfermati fl-1189 minn ibnu [[Sancho I]] (1185-1211), skont l-istrateġija soċjali, [[politika]] u ekonomika matul l-era ta' wara r-''Reconquista''. B'hekk, wara l-1261, Sintra kellha amministrazzjoni lokali li kienet tikkonsisti minn ''alcalde'' li jirrappreżenta l-Kuruna, u żewġ imħallfin lokali eletti mill-pubbliku. Matul il-kunflitt politiku bejn ir-Re [[Sancho II]] (1223-1248) u l-Knisja, il-knejjes ta' São Pedro u ta' São Martinho, li kienu proprjetajiet tar-Re, ġew ċeduti lill-Isqof ta' Liżbona u lis-Sé. Minkejja dan, il-patrimonju tal-Kuruna ġie definit minn stadju bikri: fl-1287, ir-Re Denis ta r-raħal b'donazzjoni lir-Reġina Eliżabetta tal-Portugall, flimkien mal-binjiet sinjorili u l-benefiċċji assoċjati kollha tagħhom. Iktar 'il quddiem, dawn l-artijiet ġew ittrasferiti lill-Infante Afonso (li iktar 'il quddiem sar ir-Re Afonso IV), u baqgħu fil-pussess tiegħu sal-1334, qabel ma s-sjieda għaddiet għand ir-Reġina (bil-Portugiż: ''Casa da Rainha''). Il-[[pesta s-sewda]] waslet f'Sintra fis-seklu 14; fl-1350, huwa magħruf li l-marda kkawżat il-[[mewt]] ta' ħames skribi muniċipali. X'aktarx li kien hemm għadd ferm ikbar ta' mwiet, x'aktarx minħabba l-klima bierda u l-umdità, li kienu kundizzjonijiet li għenu biex il-marda tinxtered. Matul ir-renju tar-Re Ferdinandu (1367-1383), Sintra kellha rwol importanti fiż-żwieġ kontroversjali tal-monarka ma' Dona Leonor Telles de Menezes. Fl-1374, ir-Re ta Sintra b'donazzjoni lil żewġu, li kien iżżewweġ b'mod sigriet fit-Tramuntana tal-pajjiż. Flimkien ma' Sintra, ir-Re kkonċeda l-muniċipalitajiet ta' [[Vila Viçosa]], [[Abrantes]] u Almada, xi ħaġa li nkorlat ferm lill-kunsill privat tiegħu; wara konfrontazzjoni, ir-Re abbanduna dmirijietu u vvjaġġa lejn Sintra, fejn baqa' għal xahar fuq il-pretest tal-kaċċa. Peress li Sintra kienet tinsab relattivament qrib Liżbona, ħafna miċ-ċittadini tagħha ssejħu biex jaħdmu fuq proġetti għall-Kuruna fil-[[belt kapitali]]: fl-1373, ir-Re Ferdinandu ddeċieda li jiffortifika l-belt bi swar, u talab fondi jew ħaddiema mill-artijiet kostali f'Almada, f'Sesimbra, f'Palmela, f'Setúbal, f'Coina, f'Benavente u f'Samora Correia, kif ukoll Ribatejo kollu, u miż-żoni interni ta' Sintra, Cascais, Torres Vedras, Alenquer, Arruda, Atouguia, Lourinhã, Telheiros u Mafra. Matul il-Kriżi Dinastika bejn l-1383 u l-1385, Sintra ngħaqdet ma' Leonor Telles biex tappoġġa l-proklamazzjoni ta' bintha, Beatrice, li żżewġet lil [[Ġwanni I]] ta' Kastilja, bħala r-Reġina tal-Portugall u ta' Kastilja. Wara t-telfa mġarrba mill-armata Kastiljana f'Aljubarrota (Awwissu 1385) kontra t-truppi Portugiżi u [[Ingilterra|Ingliżi]], ikkmandati minn [[Nuno Álvares Pereira]], Sintra saret wieħed mill-aħħar postijiet li arrenda lill-Mastru ta' Aviz, li iktar 'il quddiem sar ir-Re tal-Portugall (wara l-1383). === Era Ġwannina u Filippina === Ġwanni I (1385-1433), l-ewwel re tat-tieni dinastija, kiser it-tradizzjoni tat-trasferiment ta' Sintra lill-''Casa da Rainha'' (proprjetà tar-reġina). X'aktarx għall-ħabta tal-1383, Ġwanni I ta l-artijiet ta' Sintra lill-Konti Henrique Manuel de Vilhena, u malajr irrevoka d-deċiżjoni wara li Henrique żamm mal-Infanta fit-tilwim dinastiku. Għalhekk, Sintra baqgħet tkun parti mill-pussessi tar-re, li espanda t-territorju lokali. Sal-aħħar tas-seklu 17, il-palazz irjali kien jikkostitwixxi waħda mir-residenzi prinċipali u proprjetajiet tas-saf tal-qorti: minn hemm Ġwanni ddeċieda li jaħkem lil Ceuta (1415); ir-Re Afonso V twieled u miet fil-palazz (1433-1481); u r-Re Ġwanni II (1481-1495) sar sovran. F'dokument maħruġ fl-1435 mir-Re Dwardu (1433-1438), ir-reġjun ġie deskritt bħala: "Art tal-Comarca bl-arja tajba u b'abbundanza ta' ilma, baħar u art [...] l-iżjed belt leali ta' Liżbona peress li tinsab daqstant viċin, li fiha biżżejjed diverżjonijiet u distrazzjonijiet permezz tal-muntanji u l-kaċċa...". Matul l-Era tal-Iskoperti Portugiżi, diversi nies li twieldu Sintra nkitbu fl-istorja. Fl-1443, [[Gonçalo de Sintra]], skudier tal-familja tal-Infante Enriku, intbagħat mill-prinċep bħala kaptan ta' karavella lejn il-kosta tal-Afrika. Huwa esplora l-inħawi ħdejn ix-xmara Ouro u eventwalment miet hemmhekk fl-1444. [[Pedro de Sintra]] u [[Soeiro da Costa]] iktar 'il quddiem immappjaw il-biċċa l-kbira tal-kosta [[Oċean Atlantiku|Atlantika]] tal-Afrika, għall-ħabta tal-mewt ta' Enriku fl-1460. Fl-aħħar tas-seklu 15, l-importanza ta' Sintra fl-itinerarji uffiċjali wasslet biex ir-Reġina Eleanor ta' Viseu (il-mara tar-Re Ġwanni II), li dak iż-żmien kienet il-benefattur prinċipali tal-''Misericóridas'' Portugiżi, tespandi l-istituzzjonijiet prinċipali tagħha f'Sintra. Il-''Hospital e Gafaria do Espírito Santo'', li minnu fadal biss il-kappella ta' São Lázaro, inbena sabiex jipprovdi assistenza u appoġġ lil-lebrużi fl-inħawi (il-kappella għadha tinkludi s-simbolu tar-Re Ġwanni, il-pellikan, u tar-Reġina Leonor, il-gamblu). Fl-1545, l-isptar ġie ttrasferit lill-amministrazzjoni tas-''Santa Casa da Misericórdia'' ta' Sintra li ġiet stabbilita mir-Reġina Katerina tal-[[Awstrija]], il-mara ta' Ġwanni III. Ir-Re [[Manwel I]] (1495-1521) kien jieħu pjaċir iqatta' s-sjuf tiegħu f'Sintra, minħabba tal-klima bierda tagħha u l-abbundanza ta' [[Annimal|annimali]] tal-kaċċa; bħalma nnota [[Damião de Góis]], il-kronista tiegħu: "minħabba li huwa wieħed mill-postijiet fl-Ewropa li huwa iktar biered, u brijuż biex kwalunkwe Re, Prinċep jew Mastru jqattgħu l-ħin tagħhom hemmhekk, billi apparti l-arja tajba tal-muntanji, imsejħa miċ-ċittadini lokali iktar anzjali bħala l-promontorju tal-qamar, hemm ħafna ċrievi u annimali oħra għall-kaċċa, u fuq kollox ħafna u ħafna troti tajbin, ta' tipi differenti, u fejn fl-Ispanja kollha wieħed jista' jsib bosta fawwariet tal-ilma...". Bejn is-seklu 15 u 16, wara li vvjaġġa lejn il-Kuruna ta' Kastilja u l-Kuruna ta' Aragona meta tqies bħala l-eredi ta' dawk ir-renji fl-1498, ir-re ttrasforma u arrikkixxa l-belt u r-reġjun b'diversi xogħlijiet pubbliċi. Dawn kien jinkludu r-rikostruzzjoni tal-Knisja [[Gotika]] antika ta' São Martinho u fl-1511 il-kostruzzjoni tal-Monasteru ta' Nossa Senhora da Pena fuq l-ogħla quċċata tal-Muntanji ta' Sintra, li mbagħad ġie ttrasferit lill-Ordni ta' San Ġlormu. Fit-tieni nofs tas-seklu 16, Sintra kienet ċentru għall-kortiġjani u l-membri tal-aristokrazija bdew jibnu l-vilel u l-irziezet fi ħdan ir-reġjun. F'dan l-ambjent rurali, mill-1542, il-Viċirè tal-[[Indja]], [[D. João de Castro]] (1500-1548) beda jirresjedi f'Quinta da Penha Verde, fejn kien jikkollezzjona eżempji tal-kultura Portugiża ta' dak iż-żmien, inkluż xogħlijiet tal-artist rinomat [[Francisco de Holanda]]. Kien matul dan ir-[[Rinaxximent]] kulturali li tlesta l-presbiterju tal-irħam skolpit bejn l-1529 u l-1532 minn [[Nicolau Chanterene]] għall-kappella tal-Monasteru ta' Nossa Senhora da Pena, flimkien mal-portiku tal-Knisjja ta' Nossa Senhora da Conceição da Ulgueira (1560). [[File:Convento_dos_Capuchos_0621.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Convento_dos_Capuchos_0621.jpg|xellug|daqsminuri|200x200px|Il-Kunvent tal-Kapuċċini, l-irtir monastiku stabbilit matul l-istorja primordjali tal-muniċipalità (is-seklu 16).]] [[Luís de Camões]] (1524-1580) irrefera għall-muntanji ta' Sintra f'Os Lusíadas, bħala art mitika mmexxija min-ninfej tal-ilma. Il-[[poeta]] Rinaxximentali [[Luisa Sigea]] — Syntrae Aloisiae Sygeae f'[[Pariġi]] (1566) u f'[[Madrid]] (1781) irreferiet għal Sintra bħala "wied pjaċevoli, bejn l-irdumijiet li jibqgħu telgħin sas-smewwiet... imnaqqax f'għoljiet grazzjużi li fihom wieħed jista' jisma' l-ħoss tal-ilmijiet... [fejn] kollox, fil-fatt, isaħħar u jfewwaħ l-ambjent bir-riħa u bil-[[frott]] tiegħu". Bil-mewt tal-Kardina-Re Enriku (1578-1580), [[Filippu II]] ta' [[Spanja]] wiret ir-Renju tal-Portugall, u beda unjoni personali mal-kuruni li damet sal-1640. Matul dan il-perjodu, il-poter politiku Portugiż ġie ttrasferit minn Sintra għal Vila Viçosa, iċ-ċentru prinċipali tal-familja ta' Braganza, li d-duki tagħha, dixxendenti ta' Ġwanni tal-Portugall, kienu l-eredi għat-tron tal-Portugall. Wara d-deċiżjoni tal-''Cortes'' ta' [[Tomar]] fl-1581, Filippu, bħala r-Re tal-Portugall, aċċetta amministrazzjoni magħmula mill-aristokrazija Portugiża. Huwa għadda minn Sintra għall-ħabta ta' Ottubru 1581, u żar il-monasteru u l-knejjes. Kien matul dan il-perjodu li s-setta tal-Bastjaniżmu, bit-tama tar-ritorn tar-Re Bastjan, intemmet, meta feġġew diversi "Bastjani" foloz. Fl-1585, [[Mateus Alvares]], li twieled fil-gżira ta' [[Terceira]] fl-[[Azores]] u kien il-gwardjan tal-eremitaġġ ta' São Julio, għamilha tabirruħu kien ir-Re Bastjan u ħoloq kunflitt f'Sintra, f'Madra, f'Rio de Mouro u f'Ericeira. L-avventura ta' Bastjan intemmet bit-tgħalliq ta' tletin ruħ u bit-tbatija ta' bosta oħrajn. Għalhekk, ma kinitx sorpriża, li ż-żjara fl-1619 tar-Re [[Filippu IV ta' Spanja]] (Filippu III tal-Portugall) irriżultat f'bosta familji jaħarbu lejn l-għoljiet. Matul din l-unjoni (1580-1640), Sintra kienet post privileġġat għall-"eżiljati" Portugiżi mill-qorti Kastiljana; in-nobbli li xtaqu jitbegħdu min-nobbiltà Spanjola kienu jixtru l-artijiet fir-reġjun, 'il bogħod mill-intriċċi tal-qorti. Fi żmien ir-Restawr, fl-1640, il-muniċipalità kellha bejn wieħed u ieħor 4,000 resident. === Era Brigantina === [[File:Jardim Pênsil, Palácio Nacional de Queluz 06.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Palais_royal_de_Queluz_-_Vue_g%C3%A9n%C3%A9rale.jpg|lemin|daqsminuri|Il-Palazz Irjali ta' Queluz.]] Il-gwerra ma' Spanja (1640-1668), l-istabbiliment ta' Mafra matul ir-renju ta' Ġwanni V tal-Portugall (1706-1750) permezz tal-kostruzzjoni tal-[[Palazz ta' Mafra|Palazz-Kunvent]], u iktar 'il quddiem il-kostruzzjoni tal-Palazz Irjali ta' Queluz fl-1747 matul ir-renji ta' Ġużeppi I (1750-1777) u Marija I (1777-1816), għenu biex jonqsu ż-żjarat irjali lejn ir-reġjun. Matul dan iż-żmien ġew dokumentati żewġ żjarat biss: fl-1652 u fl-1654, rispettivament iż-żjara tar-Reġina Luísa de Gusmão u tar-Re Ġwanni IV (1640-1656), u d-difna finali tar-Re Afonso VI. [[File:D._Afonso_VI_Preso_em_Sintra_(Roque_Gameiro,_Quadros_da_História_de_Portugal,_1917).png|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:D._Afonso_VI_Preso_em_Sintra_(Roque_Gameiro,_Quadros_da_Hist%C3%B3ria_de_Portugal,_1917).png|lemin|daqsminuri|Ir-re Afonso VI mitfugħ il-ħabs fil-Palazz ta' Sintra, [[pittura]] ta' Alfredo Roque Gameiro.]] Bl-allegazzjoni li r-re kien iġġennen u li l-eredi kien inkapaċi, id-Duka ta' Cadaval u l-Infante Peter mexxew kolp ta' stat fl-1667 li rriżulta fir-riżenja tal-Konti ta' Castelo Melhor, il-Ministru tar-Re Afonso VI (1656-1683) u fit-tfigħ il-ħabs tal-monarka. Fl-1668, il-Cortes ta' Liżbona kkonfermaw lill-Infante Peter, ħu r-re, bħala r-reġġent u l-eredi. Afonso VI għex il-kumplament ta' ħajtu bħala priġunier fil-Paço da Ribeira (1667-1669), fil-Fortizza ta' [[Ġwanni l-Battista|San Ġwann il-Battista]] f'[[Angra do Heroísmo|Angra]], fl-Azores (1669-1674) u finalment, wara l-iskoperta ta' konfoffa biex jinqatel ir-reġġent, fil-Paço da Vila in Sintra (1674-1683). Mis-[[seklu 17]] sas-seklu 18, ir-reġjun kien ċentru tal-ordnijiet reliġjużi tal-kontemplazzjoni li stabbilew kunventi f'Sintra. Iżda baqa' post tal-ħrejjef, bi spazji forestali kbar, imdallmin, makabri u misterjużi. Il-patri Baião, fil-''Portugal Cuidadoso'' (1724) tiegħu nnota: "Qrib il-Palazz ta' Sintra kien hemm foresta, tant densa, li binhar, kienet tbeżża' lil kull min kien jidħol fiha. U [r-Re] D. Sebastian kien ħieles minn dan il-biża', tant li kien imur jimxi hemmhekk billejl, ħafna drabi għal sagħtejn jew tliet sigħat". Mill-bidu tat-tieni nofs tas-seklu 18 sas-seklu 19, Sintra saret magħrufa bħala post nostalġiku u misterjuż li ġie deskritt minn bosta barranin. [[File:Byron_1813_by_Phillips.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Byron_1813_by_Phillips.jpg|xellug|daqsminuri|[[Lord Byron]] (1788-1824) kien partikolarment jieħu pjaċir joqgħod f'Sintra li hija deskritta f'''Childe Harold's Pilgrimage'' bħala "ġenna glorjuża".]] Kienet "l-Eden glorjuż" tar-Romantiku Lord Byron; "il-post pjaċevoli" ta' [[Almeida Garrett]]; "il-bejta tal-maħbubin fejn meta l-weraq kien jibdel il-kulur għal lewn romantiku, in-nobbli kienu jerħu lilhom infushom f'idejn il-poeti" ta' [[Eça de Queirós]]; jew il-post fejn [[Richard Strauss]] ra ġnien "paragunabbli mal-[[Italja]], ma' [[Sqallija]], mal-[[Greċja]] jew mal-[[Eġittu]], tassew ġnien ta' Klingsor, u fl-għoljiet, hemm kastell tal-Kalċi Mqaddes". Min-naħa l-oħra, it-terremot ta' Liżbona tal-1755, ġab miegħu l-qerda taċ-ċentru ta' Sintra kif ukoll għadd ta' mwiet, u dan irriżulta fil-bini u fir-restawr fit-tieni nofs tas-seklu 18. Fis-seklu 18 ukoll, ġie stabbilit l-ewwel bini industrijali fir-raħal: il-''Fábrica de Estamparia de Rio de Mouro'' (il-Fabbrika tal-Istamperija tax-Xmara Mouro) fl-1778. [[File:Seteais_façade.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Seteais_fa%C3%A7ade.JPG|lemin|daqsminuri|Il-faċċata tal-Palazz ta' Seteais, li ġie mkabbar għaż-żjarat tal-familja rjali mill-Markiża ta' Marialva.]] Iż-żjara tar-Reġina Marija I fl-1787 wasslet għar-restawr u għat-tiżjin mill-ġdid ta' xi swali u kmamar tal-binjiet muniċipali. Il-festi l-kbar tal-1795 biex tiġi ċċelebrata l-magħmudija tal-Infante António, iben Ġwanni VI, irriżultaw f'balli kbar fil-Palazz ta' Queluz. Fl-1838, ir-Re-Konsorti, Ferdinandu II xtara l-Monasteru ta' Nossa Senhora da Pena u żona enormi biswit, u kkummissjona lill-[[arkitett]] [[José de Costa e Silva]] biex jibni ħnejja li tgħaqqad iż-żewġ kwartieri tal-Palazz ta' Seteais (li kien proprjetà tal-Markiż ta' Marialva), sabiex titfakkar iż-żjara tal-1802 tal-Prinċep u tal-Prinċipessa tal-[[Brażil]], Ġwanni u Carlota Joaquina, u ż-żjara sussegwenti ta' binhom, ir-Re assolutist Miguel, fl-1830. [[File:Palacio_de_Monserrate_-_Vista_lateral.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Palacio_de_Monserrate_-_Vista_lateral.jpg|xellug|daqsminuri|200x200px|Il-Palazz ta' Monserrat fuq quċċata ta' għolja oħra qrib il-belt ta' Sintra.]] Matul it-tielet kwart tas-seklu 18 u prattikament matul is-seklu 19 kollu, il-vjaġġaturi barranin u l-aristokratiċi Portugiżi, imqanqlin mir-Romantiċiżmu, reġgħu skoprew il-maġija ta' Sintra, speċjalment tal-pajsaġġi eżotiċi u tal-klima tagħha. Iż-żjarat tagħhom wasslu biex jiġu stabbiliti diversi lukandi, u waħda minnhom, ta' Lawrence, li nfetħet fl-1764, baqgħet tiffunzjona sal-2018. Fis-sajf tal-1787, [[William Beckford]] qagħad mal-Markiż ta' Marialva, il-mastru taż-żiemel tar-renju, fir-residenza tiegħu ta' Seteais. Fil-bidu tas-seklu 19, il-Prinċipessa Carlota Joaquina, mart il-Prinċep Reġġent Ġwanni, xtrat il-proprjetà u l-Palazz ta' Ramalhão. Bejn l-1791 u l-1793, [[Gerard Devisme]] bena villa Neo-Gotika fil-proprjetà estensiva tiegħu f'Quinta de Monserrat (li iktar 'il quddiem saret magħrufa bħala l-Palazz ta' Monserrat). Beckford, li baqa' f'Sintra, kera l-proprjetà mingħand Devisme fl-1794. Il-pajsaġġ, moħbi fiċ-ċpar, attira wkoll lil Ingliż ieħor, Sir [[Francis Cook]], li okkupa l-proprjetà, u bena paviljun orjentali. [[File:Sintra_-_Palacio_da_Pena_(20332995770).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sintra_-_Palacio_da_Pena_(20332995770).jpg|lemin|daqsminuri|200x200px|Il-Palazz Nazzjonali ta' Pena: ir-residenza tas-sajf tal-monarki tal-Portugall matul is-seklu 19.]] Il-Palazz ta' Pena, is-simbolu eżemplari Romantiku Portugiż ta' Sintra, inbeda mir-Re-Konsorti Ferdinandu, ir-raġel tar-Reġina Marija II (1834-1853), membru mwieled Ġermaniż tal-familja ta' Saxe-Cobourg-Gotha. Il-palazz inbena fuq il-fdalijiet tal-monasteru tas-seklu 16 tal-Ordni ta' San Ġlormu, u ġew ikkonservati bosta aspetti fundamentali, inkluż il-knisja, il-kjostru u xi kwartieri oħra. L-arkitettura hija waħda eklettika, influwenzata minn bosta stili arkitettoniċi, bħala evidenza tal-era tar-Romantiċiżmu. It-taħlit intenzjonali tal-istili eklettiċi jinkludi n-Neo-Gotiku, in-Neo-Manwelin, in-Neo-Iżlamiku, u n-Neo-Rinaxximentali. Dawn ħarġu fid-dieher l-iktar permezz tar-rinnovazzjonijiet ewlenin tas-seklu 19. Id-disinn kien proġett tal-Baruni von Eschwege u Ferdinandu II, biex il-Palazz Nazzjonali ta' Sintra jiġi sostitwit bħala alternattiva għar-residenza tas-sajf f'Cascais. Wara Sintra, il-monarki Lwiġi tal-Portugal (1861-1889) u Carlos tal-Portugall (1863-1908) temmew is-sjuf tagħhom bi żjarat lejn Cascais fix-xhur ta' Settembru u ta' Ottubru. [[File:Quinta_da_Regaleira13.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Quinta_da_Regaleira13.jpg|lemin|daqsminuri|267x267px|Quinta da Regaleira, attrazzjoni integrali tal-Pajsaġġ Kulturali ta' Sintra.]] Fl-1854 ġie ffirmat l-ewwel kuntratt għall-kostruzzjoni ta' linja ferrovjarja bejn Sintra u Liżbona. Digriet iffirmat fis-26 ta' Ġunju 1855 irregola l-kuntratt bejn il-gvern u l-Konti Claranges Lucotte iżda iktar 'il quddiem tħassar fl-1861. Il-linja finalment ġiet inawgurata fit-2 ta' April 1887. Sal-bidu tas-seklu 20, Sintra ġiet rikonoxxuta bħala post li l-aristokratiċi u l-miljunarji kienu jżuru fis-sajf. Fosthom, [[Carvalho Monteiro]], is-sid ta' binja konsiderevoli (magħrufa bħala "''Monteiro dos Milhões''") mibnija qrib ir-raħal prinċipali, fuq proprjetà li kien xtara mill-Barunessa ta' Regaleira, ta' palazz lussuż Neo-Rinaxximentali, ibbażat fuq arkitettura Neo-Manwelina. Mit-tieni nofs tas-seklu 19 sal-ewwel deċennji tas-seklu 20, Sintra saret ukoll post privileġġat fost l-artisti: mużiċisti bħal Viana da Mota; kompożituri bħal Alfredo Keil, pitturi bħal João Cristino da Silva (l-awtur ta' waħda mit-tieli l-iktar rinomati tal-arti Romantika Portugiża, "Five Artists in Sintra" (Ħames Artisti f'Sintra)), kittieba bħal Eça de Queirós jew Ramalho Ortigão, kollha kemm huma għexu, ħadmu jew ġew ispirati mill-pajsaġġi ta' Sintra. === Repubblika === [[File:Sintra,_part_of_the_historic_centre.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sintra,_part_of_the_historic_centre.jpg|daqsminuri|Parti miċ-ċentru storiku.]] Il-proklamazzjoni ta' Repubblika Portugiża fl-1910 ittrasformat il-klima idillika ta' Sintra. F'daqqa waħda ġie promoss l-iżvilupp ekonomiku; il-benefiċċji potenzjali għar-reġjun mit-tkabbir fl-agrikoltura, l-industrija u l-kummerċ ġew promossi biex jitrawwem l-iżvilupp. Fl-1908 ġiet stabbilita żona għat-tkabbir tal-inbid f'Colares. Ġiet stabbilita wkoll kummissjoni għall-monitoraġġ tal-kwalità tal-inbid u għall-promozzjoni tal-esportazzjoni tiegħu, u fl-1914 ġiet stabbilita l-assoċjazzjoni kummerċjali u industrijali ta' Sintra (bil-Portugiż: ''Associação Comercial e Industrial de Sintra'') sabiex jiġu ġestiti l-konċessjonijiet. Sadanittant, f'isem il-progress lajk u popolari, partijiet mill-wirt kulturali nqerdu, inkluż l-annessi tal-villaġġ Medjevali biswit il-Palazz fl-1911, filwaqt li n-navata tal-Knisja tal-Misericórdia ċċekknet għal presbiterju sabiex it-triq setgħet titwessa'. L-ewwel deċennji tas-seklu 20 kienu ż-żmien fejn seħħet l-iżjed urbanizzazzjoni rapida tar-raħal, appoġġat mil-linja ferrovjarja li tikkollega r-raħal ma' Liżbona u l-influss tal-vjaġġaturi fis-sajf. Matul is-snin 20 tas-seklu 20, il-ħsara fil-konfront ta' siti kulturali importanti wasslet għall-ħolqien ta' istituzzjonijiet biex jistudjaw u jipproteġu l-wirt artistiku kbir. L-''Instituto Histórico de Sintra'' (l-Istitut Storiku ta' Sintra), taħt it-tmexxija ta' Afonso de Ornelas, kellu rwol importanti f'dan il-perjodu. L-istudji arkeoloġiċi rriżultaw fi żvilupp konsiderevoli: fl-1927, Félix Alves Pereira reġa' skopra l-insedjamenti Neolitiċi ta' Santa Eufémia, u fl-1929 tlestiet l-ewwel pubblikazzjoni tal-iskoperti tal-monumenti preistoriċi ta' Praia das Maçãs. Minn dak iż-żmien tas-snin 70 tas-seklu 20, iż-żona kostali ta' Sintra kienet qed issir destinazzjoni tas-sajf, u dan wassal għall-kostruzzjoni ta' residenzi tas-sajf Portugiżi. Bosta arkitetti Portugiżi importanti żviluppaw proġetti f'din iż-żona fl-ewwel nofs tas-seklu 20, inkluż Raul Lino, Norte Júnior u Tertuliano de Lacerda Marques. Dawn il-proġetti wasslu benefiċċji għar-raħal u għar-reġjun, żiedu t-turiżmu u attiraw lil diversi Portugiżi notevoli bħala residenti: il-kittieb Ferreira de Castro; l-iskultur Anjos Teixeira; l-arkitetti Norte Júnior u Raul Lino; il-pitturi Eduardo Viana, Mily Possoz u Vieira da Silva; il-poeta Oliva Guerra; il-kompożitur u s-surmast Frederico de Freitas; l-istoriċi Francisco Costa, Felix Alves Pereira u João Martins da Silva Marques. Fl-1944, qabel ma ġie arrestat, il-Prim Ministru ta' Franza [[Pierre Laval]] minn Vichy kien ippjana li jmur jgħix f'proprjetà f'Sintra, fejn kienet inkrietlu dar apposta għalih. Il-pjanta muniċipali tal-1949 ta' De Groer kienet maħsuba biex tipproteġi lir-raħal u lill-kwartieri tiegħu mill-urbanizzazzjoni sfrenata, u rriżultat fiż-żamma ta' ambjent paragunabbli ma' Sintra tas-seklu 19. L-anarkija urbana baqgħet dominanti sa nofs is-snin 80 tas-seklu 20 fiż-żoni biswit ir-raħal prinċipali ta' Sintra, u rriżultat fl-iżvilupp ta' kwartieri ġodda. == Sit ta' Wirt Dinji == Il-Pajsaġġ Kulturali ta' Sintra ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1995.<ref name=":0" /> Il-valuri universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-'''kriterju (ii)''' "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona [[Kultura|kulturali]] fid-[[Id-Dinja|dinja]], dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-[[arti]] [[Monument|monumentali]], l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; il-'''kriterju (iv)''' "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-[[Storja|istorja]] tal-[[bniedem]]"; u l-'''kriterju (v)''' "Eżempju straordinarju ta' insedjament uman tradizzjonali, ta' użu tal-art jew ta' użu tal-baħar, li jirrappreżenta kultura (jew kulturi), jew interazzjoni umana mal-ambjent, speċjalment meta jkun sar vulnerabbli minħabba l-impatt ta' bidla irreversibbli".<ref name=":0" /> == Ġeografija == === Ġeografija fiżika === [[File:Vista_de_Sintra_desde_Castelo_dos_Mouros,_Portugal,_2019-05-25,_DD_90-101_PAN.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vista_de_Sintra_desde_Castelo_dos_Mouros,_Portugal,_2019-05-25,_DD_90-101_PAN.jpg|nofs|daqsminuri|850x850px|Il-belt ta' Sintra fuq il-Muntanji ta' Sintra, il-formazzjoni esposta tal-granit u tal-blat igneu estiż sal-[[Oċean Atlantiku]].]] Il-Muntanji ta' Sintra, katina muntanjuża tal-granit twila għaxar kilometri, meqjusa bħala l-''Monte da Lua'' (il-Muntanja tal-Qamar), jew il-''Promontorium Lunae'' (il-Promontorju tal-Qamar) mit-tradizzjoni lokali b'saħħitha tas-setet astrali, jitfaċċaw f'daqqa waħda bejn pjanura vasta lejn it-Tramuntana u l-marġni tat-Tramuntana tal-estwarju tax-xmara Tagus, li jserrep lejn l-Oċean Atlantiku u [[Cabo da Roca]], l-iżjed punt fil-Punent tal-Ewropa kontinentali. [[File:Ursa_Beach.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ursa_Beach.jpg|lemin|daqsminuri|L-irdumijiet imponenti li jiddelimitaw il-Muntanji ta' Sintra u l-Atlantiku.]] Il-pjattaforma ta' São João, tul in-naħa tat-Tramuntana tal-Muntanji ta' Sintra, għandha altitudnijiet ta' bejn 100 metru (110 jardi) u 150 metru (160 jarda), filwaqt li n-naħa tan-Nofsinhar tal-muntanji, il-pjattaforma ta' Cascais, hija iktar baxxa: u xxaqleb minn 150 metru (160 jarda) sal-baħar, u tintemm tul il-kosta, madwar 30 metru (33 jarda) 'il fuq mil-livell tal-baħar. Ir-riljiev spettakolari jirriżulta mill-orjentazzjoni mil-Lvant għall-Punent tal-assi tal-katina muntanjuża sal-kosta, u n-natura tal-blat igneu reżistenti għall-erożjoni. Il-Katina Muntanjuża tal-Iżbroffar ta' Sintra (MES) hija struttura b'għamla ta' koppla, li ffurmat mis-saffi ta' blat sedimentarju ([[ġebla tal-ġir]] u ġebel ramli) mill-perjodu Ġurassiku Superjuri u l-Kretaċju Bikri. Intrużjoni ignea metamorfizzata rriżultat f'ċirku dejjaq ta' blat metamorfiku, iżda ddeformat ferm ukoll dawn is-saffi sedimentarji u kkawżat esponiment vertikali. Filwaqt li fin-Nofsinhar hemm saffi sedimentarji inkorporati, lejn it-Tramuntana (madwar Praia Grande) il-katina muntanjuża hija wieqfa. Il-formazzjonijiet sedimentarji, sal-bidu tal-Kretaċju Superjuri, huma deformati bl-intrużjoni li tillimita l-MES sal-aħħar tal-Kretaċju. Id-datazzjoni radjumetrika tal-blat differenti mill-katina muntanjuża indikat età ta' bejn 80 u 75 miljun sena (u kkonfermat id-depożiti tal-Kretaċju Superjuri). [[File:Azenhas_do_Mar_-_Portugal_(48487009082).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Azenhas_do_Mar_-_Portugal_(48487009082).jpg|xellug|daqsminuri|Il-bajja ta' Azenhas do Mar, Sintra.]] Il-kundizzjonijiet ġeodinamiċi li kkontrollaw l-formazzjoni tal-MES (b'korrelazzjoni mal-iżvilupp tal-Ktajjen Muntanjużi tal-Iżbroffar ta' Sines u ta' Monchique) huma assoċjati mal-espansjoni progressiva fit-Tramuntana tal-Oċean Atlantiku u l-ftuħ suċċessiv tal-Bajja ta' Biskajja. Din l-espansjoni rriżultat f'tensjonijiet kumplessi responsabbli għax-xquq fondi fil-qoxra tad-[[Id-Dinja|Dinja]] li kienu kanali li minnhom kienet titla' l-magma. Madwar 80 miljun sena ilu din il-magma nfirxet fil-wiċċ bħala qoxra tal-wiċċ b'fond ta' ħames kilometri bejn is-saffi sedimentarji (160 sa 9 miljun sena ilu) li ġew metamorfizzati kimikament. Maż-żmien il-kanali tal-magma birdu u kkristallizzaw, u rriżultaw f'kundizzjonijiet li kkawżaw il-karatteristiċi granulari tal-MES. Is-saffi sedimentarji iktar dgħajfa kienu suxxettibbli għall-erożjoni, u l-prodotti tagħhom ġew depożitati madwar il-bażi tagħhom. B'hekk, il-katina muntanjuża ġiet esposta matul l-epoka Paleoġenika (30 miljun sena ilu), magħrufa bħala l-Kumpless ta' Benfica. === Klima u bijoma === [[File:The_Pena_Park_(22790627551).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Pena_Park_(22790627551).jpg|daqsminuri|L-umdità kbira u t-temperaturi bierda huma pjuttost frekwenti fil-Muntanji ta' Sintra.]] Il-klima [[Mediterran|Mediterranja]], influwenzata mill-Atlantiku u kkaratterizzata minn temperaturi moderati u minn xtiewi bix-xita, hija tipika tal-Portugall kontinentali. Għalkemm il-klima fl-inħawi ta' Cabo da Roca hija kważi semiarida, il-Muntanji ta' Sintra jitqiesu bħala moderatament umdużi: il-preċipitazzjoni fil-muntanji hija ogħla mill-inħawi tal-madwar. Il-pożizzjoni tar-raħal fil-pajsaġġ naturali tal-Muntanji ta' Sintra (li jikkonsistu minn wirt naturali rikk), hija influwenzata mill-eżistenza ta' mikroklima. Għal raġunijiet differenti (il-klima hawnhekk ġiet mmoderata mill-Muntanji ta' Sintra; il-fertilità tal-ħamrija; u l-prossimità relattiva tagħha mal-estwarju tax-xmara Tagus), ir-reġjun attira insedjament bikri konsiderevoli. Minħabba l-mikroklima tiegħu, ġie żviluppat park enormi mimli b'densità ta' siġar b'diversità botanika rikk. Il-klima miti u l-umdità li jirriżultaw mill-prossimità mal-kosta jiffavurixxu t-tkabbir ta' firxa rikka ta' foresti li jinkludu speċijiet Atlantiċi u Mediterranji, u jimmarkaw it-tranżizzjoni fil-Portugall mill-veġetazzjoni tat-Tramuntana u tan-Nofsinhar. Il-ballut tal-[[Pirinej-Monte Perdido|Pirinej]] (''Quercus pyrenaica'') huwa predominanti fuq meded kbar ta' qċaċet bil-blat u xaqlibiet imkennija. Fuq ix-xaqlibiet għad-dell u bl-indewwa, li normalment iħarsu lejn it-Tramuntana, jew fil-postijiet imkennija, il-ballut komuni (''Quercus robur'') huwa mifrux. Fiż-żoni iktar baxxi u sħan, il-ballut tas-sufra (''Quercus suber'') huwa komuni u fiż-żoni tal-ġebla tal-ġir hemm il-ballut Portugiż (''Quercus faginea''). Speċijiet oħra sparpaljati fil-muntanji ta' Sintra jinkludu: l-aġġru (''Acer pseudoplatanus''), il-ġellewża (''Corylus avellana''), iż-żagħrun (''Crataegus monogyna''), l-ileks Ewropew (''Ilex aquifolium''), ir-rand Portugiż (''Prunus lusitanica''), ir-rand (''Laurus nobilis''), is-siġar tal-frawli (''Arbutus unedo''), il-lawrestin (''Viburnum tinus''), il-ballut ta' Kermes (''Quercus coccifera''), u s-siġar tax-xewk [[Italja|Taljan]] (''Rhamnus alaternus''). Fil-widien, qrib il-mogħdijiet tal-ilma, jikbru l-fraxxnu tal-weraq dejjaq (''Fraxinus angustifolia''), iż-żafżafa (''Salix atrocinerea''), l-alnu Ewropew (''Alnus glutinosa''), l-alnu tax-xewk (''Frangula alnus'') u t-tut iswed tas-sebuqa (''Sambucus nigra''). Mill-1966, il-Muntanji ta' Sintra ġew affettwati minn nirien li qerdu parti kbira mill-foresta oriġinali, li ġiet sostitwita mill-akaċja u minn speċijiet eżotiċi oħra li jikbru malajr. Iż-żona forestali tal-muntanji ta' Sintra fiha madwar 5,000 ettaru (50 km²), li minnhom 26 % (1,300 ettaru (13 km²)) jiġu amministrati mill-Istat permezz tad-''Direcção Geral de Florestas - Núcleo Florestal de Sintra'' (id-Direttorat Ġenerali tal-Foresti - is-Servizz Forestali ta' ''Sintra''). {| class="wikitable mw-collapsible" ! colspan="14" |''Data'' klimatika għal Sintra (Bażi tal-Ajru ta' Sintra) mill-1971 sas-sena 2000 |- !Xahar !Jan !Fra !Mar !Apr !Mej !Ġun !Lul !Aww !Set !Ott !Nov !Diċ !Sena |- !'''Temp. għolja rekord f'°C (°F)''' |21.6 (70.9) |23.4 (74.1) |27.2 (81.0) |28.0 (82.4) |33.6 (92.5) |41.4 (106.5) |39.8 (103.6) |38.5 (101.3) |37.8 (100.0) |31.8 (89.2) |27.0 (80.6) |22.5 (72.5) |41.4 (106.5) |- !'''Temp. għolja medja f'°C (°F)''' |14.3 (57.7) |14.9 (58.8) |16.8 (62.2) |17.4 (63.3) |19.2 (66.6) |22.3 (72.1) |24.7 (76.5) |25.3 (77.5) |24.5 (76.1) |21.1 (70.0) |17.5 (63.5) |15.1 (59.2) |19.4 (66.9) |- !Temp. medja ta' kuljum f'°C (°F) |9.7 (49.5) |10.6 (51.1) |12.0 (53.6) |13.0 (55.4) |14.9 (58.8) |17.8 (64.0) |20.0 (68.0) |20.4 (68.7) |19.4 (66.9) |16.4 (61.5) |13.0 (55.4) |10.9 (51.6) |14.9 (58.8) |- !Temp. baxxa medja f'°C (°F) |5.2 (41.4) |6.2 (43.2) |7.3 (45.1) |8.5 (47.3) |10.6 (51.1) |13.3 (55.9) |15.2 (59.4) |15.6 (60.1) |14.3 (57.7) |11.6 (52.9) |8.6 (47.5) |6.8 (44.2) |10.3 (50.5) |- !Temp. baxxa rekord f'°C (°F) |−3.5 (25.7) |−3.5 (25.7) |−2.0 (28.4) |−0.1 (31.8) |3.2 (37.8) |6.0 (42.8) |8.6 (47.5) |8.4 (47.1) |4.8 (40.6) |−1.0 (30.2) |−3.5 (25.7) |−4.0 (24.8) |−4.0 (24.8) |- !'''Preċipitazzjoni medja f'mm (pulzieri)''' |100.7 (3.96) |90.7 (3.57) |57.2 (2.25) |72.3 (2.85) |56.8 (2.24) |18.2 (0.72) |6.2 (0.24) |6.9 (0.27) |28.4 (1.12) |91.0 (3.58) |111.5 (4.39) |127.8 (5.03) |767.7 (30.22) |- !Average precipitation days (≥ 0.1 mm) |14.3 |14.5 |11.2 |13.1 |10.5 |6.1 |3.6 |3.1 |6.8 |11.9 |13.9 |16.0 |125.0 |- !'''Umdità relattiva medja (%)''' |87 |85 |80 |77 |75 |75 |74 |74 |77 |82 |84 |86 |80 |- !'''Medja ta' sigħat ta' xemx fix-xahar''' |152.2 |149.5 |205.0 |224.0 |255.4 |269.7 |309.0 |307.3 |244.2 |203.5 |158.7 |128.5 |2,607 |- | colspan="14" |Sors: Instituto Português do Mar e da Atmosfera.<ref>{{Ċita teżi|kunjom1=Domingos|isem1=Sónia Isabel Sequeira|data=2008|titlu=Microclimatologia do Município de Sintra com base em estações meteorológicas|tip=masterThesis|url=https://repositorio.ul.pt/handle/10451/1294|data-aċċess=2023-08-12|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240131081820/https://repositorio.ul.pt/handle/10451/1294|arkivju-data=2024-01-31|url-status=dead}}</ref> |} {| class="wikitable mw-collapsible" ! colspan="14" |''Data'' klimatika għal Sintra (Granja), altitudni: 134 m (440 pied), temp. normali mill-1961 sal-1984, sigħat ta' xemx mill-1953 sal-2003 |- !Xahar !Jan !Fra !Mar !Apr !Mej !Ġun !Lul !Aww !Set !Ott !Nov !Diċ !Sena |- !'''Temp. għolja medja f'°C (°F)''' |14.1 (57.4) |14.4 (57.9) |15.9 (60.6) |17.3 (63.1) |19.1 (66.4) |22.3 (72.1) |24.4 (75.9) |25.0 (77.0) |24.3 (75.7) |21.4 (70.5) |17.3 (63.1) |14.6 (58.3) |19.2 (66.5) |- !Temp. medja ta' kuljum f'°C (°F) |9.8 (49.6) |10.2 (50.4) |11.4 (52.5) |12.7 (54.9) |14.7 (58.5) |17.6 (63.7) |19.5 (67.1) |20.0 (68.0) |19.1 (66.4) |16.4 (61.5) |12.7 (54.9) |10.2 (50.4) |14.5 (58.2) |- !Temp. baxxa medja f'°C (°F) |5.5 (41.9) |6.0 (42.8) |6.9 (44.4) |8.1 (46.6) |10.3 (50.5) |12.9 (55.2) |14.6 (58.3) |15.0 (59.0) |15.1 (59.2) |13.9 (57.0) |8.1 (46.6) |6.8 (44.2) |10.3 (50.5) |- !Average precipitation days (≥ 0.1 mm) |110 (4.3) |113 (4.4) |83 (3.3) |59 (2.3) |46 (1.8) |23 (0.9) |4 (0.2) |5 (0.2) |25 (1.0) |78 (3.1) |121 (4.8) |109 (4.3) |776 (30.6) |- !'''Umdità relattiva medja (%)''' |87 |85 |80 |77 |75 |75 |74 |74 |77 |82 |84 |86 |80 |- !'''Medja ta' sigħat ta' xemx fix-xahar''' |151.9 |152.6 |198.4 |231.0 |266.6 |279.0 |316.2 |310.0 |243.0 |207.7 |162 |139.5 |2,657.9 |- | colspan="14" |Sors: IPMA.<ref>{{Ċita teżi|kunjom1=Domingos|isem1=Sónia Isabel Sequeira|data=2008|titlu=Microclimatologia do Município de Sintra com base em estações meteorológicas|tip=masterThesis|url=https://repositorio.ul.pt/handle/10451/1294|data-aċċess=2023-08-12|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240131081820/https://repositorio.ul.pt/handle/10451/1294|arkivju-data=2024-01-31|url-status=dead}}</ref> |} === Ġeografija umana === {| class="wikitable" | {| class="wikitable" |+Popolazzjoni tal-muniċipalità ta' Sintra <small>(1801 - 2011)</small> !Sena !<abbr>Pop.</abbr> !<abbr>±%</abbr> |- !1801 |12,486 |—     |- !1849 |17,129 | +37.2% |- !1900 |26,074 | +52.2% |- !1930 |37,986 | +45.7% |- !1960 |79,964 | +110.5% |- !1981 |226,428 | +183.2% |- !1991 |260,951 | +15.2% |- !2001 |363,749 | +39.4% |- !2011 |377,835 | +3.9% |} |} Il-muniċipalità hija amministrata minn 11-il kunsill tal-parroċċi ċivili (bil-Portugiż: ''freguesias''), bl-awtorità lokali li jamministraw is-servizzi u li jipprovdu l-governanza lokali. Dawn huma: * Agualva e Mira-Sintra; * Algueirão–Mem Martins; * Almargem do Bispo, Pêro Pinheiro e Montelavar; * Cacém e São Marcos; * Casal de Cambra; * Colares; * Massamá e Monte Abraão; * Queluz e Belas; * Rio de Mouro; * São João das Lampas e Terrugem; * Sintra (Santa Maria e São Miguel, São Martinho e São Pedro de Penaferrim). Sintra għandha wkoll bosta villaġġi u rħula żgħar, inkluż il-villaġġ affluwenti ta' Linhó, Sintra. Il-popolazzjoni ta' Sintra kibret b'mod konsiderevoli fl-aħħar tas-seklu 20, u żdiedet minn madwar 14 % tar-reġjun ta' Liżbona għal 19 %. Il-konċentrazzjoni prinċipali tal-popolazzjoni residenti tinsab fil-kuritur importanti ta' Queluz-Portela, tul ir-rokna tax-Xlokk tal-muniċipalità. F'din iż-żona kienet ikkonċentrata madwar 82 % tal-popolazzjoni tal-muniċipalità, u l-iżjed parroċċi attraenti biex wieħed jgħix fihom huma São Pedro de Penaferrim, Rio de Mouro, Belas u Algueirão-Mem Martins. [[File:Buildings_in_Sintra_P1000182.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Buildings_in_Sintra_P1000182.JPG|xellug|daqsminuri|200x200px|Il-binjiet fil-pjazza ċentrali ta' São Martinho, faċċata tal-Palazz Nazzjonali ta' Sintra.]] Bit-tnaqqis fir-rati tal-mortalità, ir-reġjun esperjenza żieda ġenerali fir-rati tat-twelid, primarjament assoċjata mat-twelid f'età avvanzata, iżda anke żieda ta' anzjani fil-komunità (56.5 % fl-2001). Minkejja dan, Sintra għadha titqies li għandha popolazzjoni żagħżugħa strutturalment, l-iżgħar fiż-Żona Metropolitana Kbira ta' Liżbona. L-adulti żgħażagħ (minn 30 sa 39 sena) jiddominaw fil-komunitajiet ta' Sintra, u l-parroċċi ta' Pêro Pinheiro, Terrugem, São Martinho, São João das Lampas, Santa Maria e São Miguel, Montelavar, Colares, Queluz u Almargem do Bispo kollha kemm huma għandhom rati ogħla ta' anzjoni fil-popolazzjoni. Bejn wieħed u ieħor 80 % tal-popolazzjoni twieldu barra r-raħal, u 21 % minnhom huma residenti li twieldu barra l-pajjiż. Filwaqt li l-popolazzjoni residenti f'Liżbona esperjenzat tnaqqis żgħir fil-popolazzjoni minn nofs is-snin 60 tas-seklu 20, il-popolazzjoni ta' Sintra żdiedet. Iż-żoni urbani jirrappreżentaw 55.4 kilometru kwadru (5,540 ettaru) tal-muniċipalità, jew madwar 17.4 % tat-territorju ta' Sintra; 35 % tal-popolazzjoni tirresjedi f'postijiet ta' bejn 50,000 u 100,000 abitant. Bosta minn dawn l-inħawi huma marbuta mal-linji tal-aċċess, b'mod partikolari l-linja ta' Sintra u l-awtostrada IC19 li tikkollega l-irħula ta' Queluz, Agualva-Cacém, Algueirão/Mem Martins, Rio de Mouro u Belas). Ħafna minn dawn iż-żoni urbani huma magħmula minn nisġa ta' proġetti tal-kostruzzjoni li storikament irriżultaw f'densità ta' binjiet tal-konkos, normalment għoljin seba' sulari jew iktar. L-ikbar tkabbir ta' djar residenzjali seħħ fin-Nofsinhar tal-muniċipalità, fit-triangoli ta' São Pedro de Penaferrim, Santa Maria e São Miguel u Casal de Cambra. Barra minn hekk, hemm konċentrazzjoni ikbar u tkabbir fl-abitazzjonijiet tal-familji ta' natura staġonali, jew it-tieni djar, f'dan ir-reġjun, u proliferazzjoni ta' kostruzzjoni illegali fil-parroċċi ta' São João das Lampas, São Pedro de Penaferrim, Belas, Agualva-Cacém u Casal de Cambra. == Ekonomija == [[File:Pena_National_Palace.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pena_National_Palace.JPG|lemin|daqsminuri|200x200px|Il-Palazz Nazzjonali ikoniku ta' Pena li oriġinarjament inbena fuq il-Monasteru tal-Madonna ta' Pena, u li ġie rinnovat b'mod estensiv permezz tal-inizjattiva ta' Ferdinandu II tal-Portugall.]] It-tkabbir fl-attivitajiet terzjarji kellu rwol importanti fl-andament tal-impjiegi fir-reġjun, b'dominanza ta' servizzi kummerċjali, tal-imnut u tal-appoġġ. Dan seħħ għad-detriment tal-industrija, għalkemm għad hemm attivitajiet industrijali bħat-trasport tal-materjali, l-ipproċessar tal-minerali, il-manifattura tal-makkinarju u tat-tagħmir, l-ipproċessar tal-ikel, il-kumpaniji tax-xorb u tat-tabakk, kif ukoll is-servizzi tal-pubblikazzjoni u tal-istampar. Kien hemm tkabbir drammatiku wkoll fl-industrija tal-kostruzzjoni ċivili. Il-EuroAtlantic Airways għandha l-uffiċċju prinċipali tagħha f'Sintra. It-turiżmu huwa sinifikanti wkoll. Pereżempju, il-parks u l-monumenti amministrati minn Parques de Sintra laqgħu 3.2 miljun viżitatur fl-2017. [[File:Sintra_railway_station.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sintra_railway_station.jpg|daqsminuri|L-istazzjon ferrovjarju ta' Sintra.]] == Trasport == In-network ferrovjarju ta' Liżbona (CP Urban Services) jipprovdi servizzi diretti lejn l-Istazzjon ta' Sintra. Il-vjaġġ lejn Liżbona jdum bejn 35 u 45 minuta. Hemm trasport alternattiv, taxis, servizzi ta' qsim tal-karozzi, u karozzi tal-linja li jkopru parti kbira mid-distrett. It-tram ta' Sintra jikkollega lil Sintra mal-kosta Atlantika f'Praia das Maçãs, u jipprovdi vjaġġ xeniku mill-isbaħ fuq distanza ta' xi 11.5-il kilometru (7.1 mili). Mill-2016, il-linja tal-wirt storiku topera mill-Erbgħa sal-Ħadd fix-xhur tas-sajf. == Attrazzjonijiet == Sintra għandha għadd kbir ta' binjiet arkitettoniċi ppreservati jew ikklassifikati. === Preistoriċi === * Il-Kumpless Megalitiku ta' Barreira; * Id-Dolmen ta' Adrenunes (bil-Portugiż: ''Anta de Adrenunes''); * Id-Dolmen ta' Agualva (bil-Portugiż: ''Anta de Agualva/Anta do Carrascal''); * Id-Dolmen ta' Estria (bil-Portugiż: ''Anta da Estria''); * Id-Dolmen ta' Monte Abraão (bil-Portugiż: ''Anta do Monte Abraão''); * Il-Monument Preistoriku ta' Praia das Maçãs (bil-Portugiż: ''Monumento Pré-Histórico de Praia das Maçãs''); * Il-Qabar-Tholos ta' Monge (bil-Portugiż: ''Tholos do Monge''). === Ċiviċi === * L-Akkwedott ta' bejn Aguas Livres u Sintra (bil-Portugiż: ''Aqueduto das Águas Livres-Troço de Sintra''); * Il-Palazz u l-Ġnien tal-Kontessa ta' Edla; * Il-Palazz ta' Penha Verde (bil-Portugiż: ''Quinta de Penha Verde/Quinta da Fonte del Rei''); * Il-Villa ta' Penha Verde (bil-Portugiż: ''Solar da Quinta de Penha Verde''); * Il-Palazz Nazzjonali ta' Pena (bil-Portugiż: ''Palácio Nacional da Pena''); * Il-Palazz Nazzjonali ta' Queluz (bil-Portugiż: ''Palácio Nacional de Queluz''); * Il-Palazz Nazzjonali ta' Sintra (bil-Portugiż: ''Palácio Nacional de Sintra/Palácio da Vila''); * Il-Palazz tal-Kontijiet ta' Almeida-Araújo (bil-Portugiż: ''Palácio Pombal/Palacete dos Condos de Almeida Araújo''); * Il-Forka ta' Colares (bil-Portugiż: ''Pelourinho de Colares''); * Quinta da Regaleira, inkluż il-Palazz u l-Kappella; * Quinta da Ribafria; * Il-Palazz ta' Monserrat; * Il-Palazz ta' Seteais; * Il-Palazz ta' Ramalhão. === Kulturali === * Id-Dar tal-Pupazzi ta' Sintra (bil-Portugiż: ''Casa da Marioneta de Sintra''); * L-Assoċjazzjoni Kulturali ta' Valdevinos (bil-Portugiż: ''Valdevinos Associação Cultural''). === Militari === * Il-Kastell tal-Għarab Iberiċi (bil-Portugiż: ''Castelo dos Mouros''). === Reliġjużi === * Il-Knisja ta' [[Santa Marija]] (bil-Portugiż: ''Igreja Paroquial de Santa Maria''); * Il-Kunvent ta' Penha Longa (bil-Portugiż: ''Convento de Penha Longa''); * Il-Kunvent tal-Kapuċċini. <gallery widths="200px" heights="160px"> File:Jardim Pênsil, Palácio Nacional de Queluz 06.jpg|Il-faċċata u l-funtana tal-Palazz Nazzjonali ta' Queluz. File:Castelo_dos_Mouros,_Sintra,_Portugal,_2019-05-25,_DD_111.jpg|Veduta tal-Palazz Nazzjonali ta' Pena fil-bogħod mill-Kastell tal-Għarab Iberiċi. File:Palácio_de_Monserrate.jpg|Il-Palazz ta' Monserrat, li nbena minn Gerard Devisme, iżda li ngħata l-bixra orjentali tiegħu wara Francis Cook. File:Palacio_Nacional,_Sintra,_Portugal,_2019-05-25,_DD_03.jpg|Il-Palazz Nazzjonali ta' Sintra, l-iżjed palazz irjali Medjevali ppreservat fil-Portugall, li bejn wieħed u ieħor kien abitat b'mod kontinwu mill-bidu tas-seklu 15 sal-aħħar tas-seklu 19. File:Fonte_da_Sabuga,_Sintra,_Portugal.jpg|Fonte da Sabuga, Sintra. </gallery> == Sport == Il-muniċipalità ta' Sintra fiha diversi siti sportivi u firxa wiesgħa ta' faċilitajiet sportivi fejn jiġi pprattikat [[sport]] bħat-tennis, il-golf, l-għawm, is-surf, u l-irkib taż-[[Żiemel|żwiemel]]. L-iżjed klabbs kompetittivi magħrufin tal-muniċipalità ta' Sintra huma: * [[Sport União Sintrense]], klabb stabbilit fis-7 ta' Ottubru 1911 li jikkompeti fil-Campeonato de Portugal, ir-raba' diviżjoni tal-futbol Portugiż; * [[C.A. Queluz]], tim tal-basketball ibbażat f'Queluz; * [[Hockey Club de Sintra]], klabb li jikkompeti fir-roller hockey u fiċ-ċikliżmu, magħruf ukoll fil-qasam tar-roller skating artistiku; * [[Clube Desportivo de Belas]], klabb sportiv ibbażat f'Queluz e Belas; * [[Belas Rugby Clube]], klabb tar-rugby union ibbażat f'Queluz e Belas. == Fil-kultura popolari == * Il-biċċa l-kbira tal-minisensiela ''Gulliver's Travels'' (1996) inġibdet f'Sintra, fejn jintwerew bosta mill-palazzi tal-belt. * L-Opel Sintra, MPV kbira prodotta mid-ditta Ġermaniża tal-[[Karozza|karozzi]] [[Opel]] għas-suq tal-Ewropa, li nbigħet fir-Renju Unit bħala l-Vauxhall Sintra bejn l-1996 u l-1999 minn Vauxhall, kellha isem li kien intgħażel bil-[[kompjuter]] minn lista ta' kliem qosra, li faċli jiġu ppronunzjati, u mhux għar-raħal storiku Portugiż ta' Sintra. * Fl-2018, logħba tal-medja prodotta mid-disinjatur tal-logħob Ġermaniż [[Michael Kiesling]], ''Azul: Stained Glass of Sintra'', ingħatat isem ir-raħal ta' Sintra. == Ġemellaġġ == Sintra hija ġemellata ma': * [[Assilah]], il-[[Marokk]]; * [[Beira]], il-[[Możambik|Mozambique]]; * [[Bissau]], il-[[Ginea Bissaw|Guinea Bissau]]; * [[Fontainebleau]], [[Franza]]; * [[Goussainville]], Franza; * [[Ħavana|Havana]], [[Kuba]]; * [[Honolulu]], l-[[Stati Uniti|Istati Uniti]]; * [[El Jadida]], il-Marokk; * [[Lobito]], l-[[Angola]]; * [[Namaacha]], il-Mozambique; * [[Nova Sintra]], [[Kap Verde|Cabo Verde]]; * [[Omura]], il-[[Ġappun]]; * [[Oviedo]], [[Spanja]]; * [[Petrópolis]], il-[[Brażil]]; * [[Trindade]], [[São Tomé u Príncipe]]. == Nies notevoli == * [[File:Infanta_Maria_Francisca_of_Portugal.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Infanta_Maria_Francisca_of_Portugal.jpg|daqsminuri|183x183px|Infanta Maria Francisca tal-Portugall, għall-ħabta tal-1823.]]Ir-Re [[Afonso V]] (1432-1481), magħruf bħala ''l-Afrikan'', re tal-Portugall; * [[André de Albuquerque Ribafria]] (1621-1659), nobbli u mexxej militari Portugiż; * [[Infanta Maria Francisca]] (twieldet fl-1800 f'Queluz – mietet fl-1834), ''infanta'' (prinċipessa) Portugiża, bint ir-Re Ġwanni VI tal-Portugall; * [[Vasco Gonçalves]] (1921-2005), uffiċjal tal-armata Portugiż, parteċipant fir-[[Rivoluzzjoni tal-Qronfol]], il-104 Prim Ministru tal-Portugall, 1974-1975; * [[Jorge de Brito]] (twieled fl-1927 f'Queluz – miet fl-2006), negozjant u t-28 President tal-[[S.L. Benfica]]; * [[Clotilde Rosa]] (twieldet fl-1930 f'Queluz – mietet fl-2017), arpista, pedagoga u [[Kompożitur|kompożitriċi]] Portugiża; * [[Ruy Belo]] (twieled fl-1933 – miet fl-1978 f'Queluz), poeta, saġġist u eżistenzjalist Portugiż; * [[Vasco Martins]] (twieled fl-1956 f'Queluz), mużiċist u kompożitur minn [[Kap Verde|Cabo Verde]]; * [[Manuela Bravo]] (twieldet fl-1957 f'Queluz), [[Kantant|kantanta]], kantat fil-[[Festival tal-Eurovision]] tal-1979; * [[Isabel Stilwell]] (twieldet fl-1960), [[Ġurnalist|ġurnalista]] u [[Kittieb|kittieba]] Portugiża; * [[Peter Kember]] (twieled fl-1965), bl-isem artistiku ta' ''Sonic Boom'', kantant u produttur mużikali Ingliż; * [[Zé Cabra]] (twieled fl-1965), eks pittur u kantant-kummidjant; * [[Miguel Ribeiro]] (twieled fl-1974), xeneġġatur tal-films u reġista Portugiż. === Sport === * [[Luis Loureiro]] (twieled fl-1976), eks plejer tal-[[futbol]], li lagħab 295 partita tal-klabbs u 6 partiti mal-Portugall; * [[Ricardo Silva]] (twieled fl-1977 f'Agualva-Cacém), eks plejer tal-futbol, li lagħab 293 partita mal-klabbs; * [[Marco Caneira]] (twieled fl-1979), eks plejer tal-futbol, li lagħab 326 partita mal-klabbs u 25 partita mal-Portugall; * [[Bruno Coelho]] (twieled fl-1987), plejer tal-futsal, li lagħab 146 partita mal-klabbs mal-Benfica u 102 partiti mal-Portugall; * [[Dolores Silva]] (twieldet fl-1991 f'Queluz), plejer tal-futbol, li lagħbet 123 partita mat-tim nazzjonali Portugiż tal-futbol tan-nisa. == Referenzi == [[Kategorija:Bliet tal-Portugall]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali]] [[Kategorija:Portugall]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fil-Portugall]] duglrj72jkevp8vt12x4l6ed3i78p83 0 32405 332893 324396 2026-10-15T20:38:18Z Ziv 24637 ([[c:GR|GR]]) [[File:Flag of the Kingdom of Sardinia.svg]] → [[File:War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr. 332893 wikitext text/x-wiki {{Databox}}[[Stampa:Civil_Ensign_of_Italy.svg|daqsminuri|250x250px|</img></img> [[Bandiera (navy)|Bandiera ċivili]] .]] [[Stampa:State ensign of Italy.svg|daqsminuri|250x250px|</img></img> [[Bandiera (navy)|Pavaljun tal-Istat]] .]] [[Stampa:Naval_Ensign_of_Italy.svg|daqsminuri|250x250px|</img></img> [[Bandiera (navy)|Bandiera tal-gwerra]] .]] Il- '''bandiera tal-Italja''' ( ''Bandiera d'Italia'' bit [[Lingwa Taljana|-Taljan]] ) hija l- bandiera nazzjonali tar- [[Italja|Repubblika Taljana]] . Huwa magħmul minn tliet strixxi vertikali, waħda [[Aħdar|ħadra]], waħda [[Abjad|bajda]] u waħda [[Aħmar|ħamra]]. Il-bandiera attwali ġiet adottata għall-ewwel darba mir-Repubblika Cispadan f'Reggio Emilia fis-7 ta' Jannar 1797 meta l-parlament tar-Repubblika, li ltaqa' fis-Sala del tricolore, fuq proposta tad-deputat Giuseppe Compagnoni, iddigrieta li "nagħmlu universali l-istandard cispadan. jew bandiera tat-tliet kuluri, aħdar, abjad, aħmar u li dawn it-tliet kuluri jintużaw ukoll fiċ-ċispadan cockade, li jrid jintlibes minn kulħadd”. It-tricolor Taljan jiġi ċċelebrat kull sena fis-7 ta’ Jannar waqt il-Festival tal-Bandiera (''Festa del Tricolore''). == Storja == Fl-1796, l-Italja kienet qasmet mill-armati rebbieħa ta’ Napuljun Bonaparte u r-repubbliki numerużi li twieldu, ta’ ispirazzjoni Franċiża, fuq l-irmied tal-Ancien Régime, kważi kollha adottaw bnadar ikkaratterizzati minn tliet faxex ta’ dimensjonijiet ugwali, b’kuluri varjati, iżda ispirat b'mod ċar mill-mudell Franċiż tal-1790. Bl-istess mod, ir-reġimenti Taljani li appoġġaw l-armata ta 'Bonaparte wrew dawn it-tliet kuluri (notevolment dawk tal-Leġjun Lombard imbagħad dawk tal-Leġjun Taljan li rekluta fl-Emilia-Romagna). Huwa possibbli li Napuljun innifsu għażel dan it-tricolor (hu pprefera l-aħdar għall-blu). Il-bandiera ta’ Cispadania hija b’faxex orizzontali u ttimbrata, fiċ-ċentru, bl-emblema tar-repubblika (quiver li fih erba’ vleġeġ, imdawwar bir-rand u mżejna b’trofew tal-armi). Il-meded isiru vertikali meta Cispadania tiġi inkorporata fir-Repubblika Cisalpine. Matul l-era Napoleonika, twieldu stati effimeri, bħar-Repubblika tal-Ligurja, ir-Repubblika Rumana, ir-Repubblika Partenopea jew ir-Repubblika Ankonita. Iżda dawn ir-repubbliki ma baqgħux ħajjin mill-kontro-offensiva Awstro-Russa tal-1799 u spiċċaw ingħaqdu ftit ftit fl-ewwel Repubblika Taljana (1802-1805) li saret ir-Renju tal-Italja (1805-1814). Dawn ir-repubbliki jirrappreżentaw ukoll l-ewwel espressjoni ta’ l-ideali ta’ indipendenza li qajmu r-Risorgimento. U kien matul dawn is-snin li l-bandiera bħala simbolu dinastiku jew militari saret simbolu popolari tal-libertajiet mirbuħa u għalhekk tan-nazzjon il-ġdid, għalkemm Napuljun ipprefera, għar-renju li ddawwar il-kuruna tiegħu, arranġament differenti tat-tliet kuluri. Matul l-għexieren ta’ snin ta’ wara l-Kungress ta’ Vjenna, il-bandiera tricolor kienet ipprojbita mir-Restawr, iżda ttellgħet mir-ribelli tal-movimenti u l-irvellijiet tal-1831. Goffredo Mameli kkompona fil-Canto degli Italiani tiegħu (li kien se jsir l-innu nazzjonali) fl-1847. : "jalla niġbru bandiera waħda, tama". U fit-23 ta’ Marzu 1848, Charles-Albert ta’ Sardinja indirizza lill-popolazzjonijiet tal-Lombardija-Venezja, il-proklama famuża li ħabbret l-ewwel gwerra ta’ indipendenza u li spiċċat bi kliemu: “biex juri aħjar, b’sinjali esterni, is-sentiment ta’ Unjoni Taljana, nixtiequ li t-truppi tagħna […] jilbsu t-tarka ta’ Savoy imqiegħda fuq it-tricolor Taljan.” Ma’ din it-tarka tas-Savoy ġie miżjud xifer blu biex jipprevjeni li s-salib, abjad u aħmar, jitħalltu ma’ l-abjad u l-aħmar tal-bandiera. Il-forma attwali tal-bandiera ilha tintuża mid-19 ta 'Ġunju, 1946 (irtirar tal-armi rjali), u uffiċjalment mill-1 ta' Jannar, 1948, id-data tal-adozzjoni tal-Kostituzzjoni tal-Italja. == Kostruzzjoni == [[Stampa:Flag_of_Italy_(2003-2006).svg|daqsminuri| Il-bandiera Taljana mill-2003 sal-2006.]] Il-bandiera għandha proporzjon ta' 2:3. Huwa l-artikolu 12 tal-kostituzzjoni li jipprovdi fil-prinċipji fundamentali tiegħu li “ l-emblema tar-Repubblika hija l-bandiera tricolor Taljana, ħadra, bajda, ħamra, bi tliet faxex vertikali ta’ dimensjonijiet ugwali ". L-aħdar jinsab ħdejn l-arblu. Fl-2003, wara 206 sena ta’ użu, il-gvern ta’ Silvio Berlusconi iddeċieda li jispeċifika b’mod preċiż il-kuluri tal-bandiera tricolor <ref>Circolare del sottosegretario alla Presidenza del Consiglio dei Ministri [[Gianni Letta]] del 18 settembre 2002 e circolare del segretario generale alla Presidenza del Consiglio dei Ministri Antonio Catricalà del 17 gennaio 2003</ref> iżda l-oppożizzjoni opponiet dan il-proġett <ref>{{En}} [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2982411.stm Italian opposition in flap over flag] BBC News, 28 April 2003 14:40 BST</ref> meta tqabbel il-metodu ma’ “ kolp ta' stat kromatiku ". Għalihom, " L-aħdar, jgħidu, issa huwa aktar profond, l-aħmar ħa sfumaturi rubin u l-abjad inbidel għall-avorju ". [[Stampa:Flag_of_Italy_(Pantone,_2006).svg|daqsminuri| Bandiera Taljana b'definizzjoni Pantone.]] Fl-2006, il-kuluri Pantone uffiċjali ġew stabbiliti bil-liġi <ref>Circolare della Presidenza del Consiglio dei Ministri n. UCE 3.3.1/14545/1 del 2 giugno 2004</ref> , <ref name="DPCM">''Disposizioni generali in materia di cerimoniale e di precedenza tra le cariche pubbliche'' Art. 31 (Definizione cromatica dei colori della bandiera della Repubblica) [http://www.governo.it/Presidenza/cerimoniale/ufficio_cerimoniale/normativa/dpcm_20060414_precedenze.pdf Decreto del Presidente della Repubblica del 14 aprile 2006] (GU 174 del 28 luglio 2006)</ref> . {| class="wikitable center" style="text-align:center;" |+ !Kuluri ! style="background:#009246; width:150px" | <span style="color:white;">Felċi aħdar</span> ! style="background:#F1F2F1; width:150px" | <span style="color:black;">Abjad qawwi</span> ! style="background:#CE2B37; width:150px" | <span style="color:white;">Aħmar Crimson</span> |- style="background:#F2F2F2; text-align:center" | RGB | <code>0, 146, 70</code> | <code>241, 242, 241</code> | <code>206, 43, 55</code> |- style="background:#F2F2F2; text-align:center" | Pantone | <code>17-6153 TC</code> | <code>11-0601 TC</code> | <code>18-1662 TC</code> |} == Simbolu == Teoriji kontradittorji jridu jispjegaw id-disinn : * Wara l-kampanja Taljana ta’ Napuljun, it-Taljani ġew ispirati mill-bandiera Franċiża biex jiddisinjaw il-bandiera nazzjonali tagħhom ibbażata fuq il-kuluri tal-uniformijiet tal-Lombardi (u b’mod aktar speċjali tal-gwardja ċivili ta’ Milan) miġbura ma’ Napuljun – l-aħdar huwa wkoll il-kulur favorit tal-imperatur ; * It-30 kanto tal-Purgatorju ta’ Dante jiddeskrivi l-ilbies ta’ Beatrice billi juża l-kuluri tat-tliet virtujiet teoloġiċi (abjad għall-fidi, aħdar għat-tama, u aħmar għall-karità). Il-bandiera kienet tuża dawn il-kuluri biex tindika dan in-nazzjon Kattoliku ; * Hemm ukoll tifsira simbolika oħra li t-tfal jiġu mgħallma fl-iskejjel: aħdar għall-għoljiet tal-Muntanji Appennini, abjad għall-borra tal-Alpi u aħmar għad-demm tal-martri tat-tliet gwerer tal-Indipendenza tas-seklu dsatax. == Pavaljuni == Il-pavaljuni huma mibnija f'format 2:3.<nowiki></br></nowiki> Sabiex tiġi evitata l-konfużjoni fuq il-baħar mal- bandiera tal-Messiku, il-bandiera ċivili ġġorr l-istemma tar- repubbliki marittimi Taljani ( Venezja, Ġenova, Amalfi u Pisa ). Il-bandiera tal-istat iġorr l-arma tar [[Italja|-Repubblika Taljana]] . == Varjanti == <gallery> Stampa:Flag_of_the_President_of_Italy.svg|ħolqa=Fichier:Flag_of_the_President_of_Italy.svg|alt=Pavillon particulier du président de la République italienne.|Pavaljun privat tal-President tar-Repubblika Taljana. Stampa:Flag_of_the_Prime_Minister_of_Italy.svg|ħolqa=Fichier:Flag_of_the_Prime_Minister_of_Italy.svg|alt=Pavillon particulier du président du Conseil des ministres.|Pavaljun privat tal-President Tal-Kunsill Tal-Ministri. </gallery> == Bnadar storiċi == <gallery> Stampa:Flag_of_the_Duchy_of_Modena.svg|ħolqa=Fichier:Flag_of_the_Duchy_of_Modena.svg|alt=Drapeau du duché de Modène et Reggio (1452-1859).|Bandiera tad-Dukat ta' Modena u Reggio(1452-1859). Stampa:Flag_of_the_Duchy_of_Parma.svg|ħolqa=Fichier:Flag_of_the_Duchy_of_Parma.svg|alt=Drapeau du duché de Parme et Plaisance (1545-1731).|Bandiera tad-Dukat ta' Parma u Piacenza(1545-1731). Stampa:State_flag_simple_of_the_Grand_Duchy_of_Tuscany.svg|ħolqa=Fichier:State_flag_simple_of_the_Grand_Duchy_of_Tuscany.svg|alt=Drapeau du grand-duché de Toscane (1569-1801, 1815-1859).|Faxxa tal-metall-Gran Dukat tat-Toskana(1569-1801, 1815-1859). Stampa:War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg|ħolqa=Fichier:War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg|alt=Drapeau du royaume de Sardaigne (1720-1848).|Bandieratar-Renju ta' Sardinja(1720-1848). Stampa:Flag_of_the_Kingdom_of_the_Two_Sicilies_(1738).svg|ħolqa=Fichier:Flag_of_the_Kingdom_of_the_Two_Sicilies_(1738).svg|alt=Drapeau du royaume des Deux-Siciles (1738-1806, 1816-1848).|Bandieratar-Renju taż-Żewġ Sqalliji(1738-1806, 1816-1848). Stampa:Flag_of_the_Repubblica_Anconitana.svg|ħolqa=Fichier:Flag_of_the_Repubblica_Anconitana.svg|alt=Drapeau de la République ancônitaine (1797-1798).|Bandiera tar-Repubblika Ankonita(1797-1798). Stampa:Flag_of_the_Repubblica_Cisalpina.svg|ħolqa=Fichier:Flag_of_the_Repubblica_Cisalpina.svg|alt=Drapeau de la République cisalpine (1797-1799, 1800-1802).|Bandiera tar-Repubblika Ċisalpina(1797-1799, 1800-1802). Stampa:Flag_of_the_Cispadane_Republic.svg|ħolqa=Fichier:Flag_of_the_Cispadane_Republic.svg|alt=Drapeau de la République cispadane (1796-1797).|Bandieratar-Repubblika Cispadane(1796-1797). Stampa:Flag_of_the_Parthenopaean_Republic.svg|ħolqa=Fichier:Flag_of_the_Parthenopaean_Republic.svg|alt=Drapeau de la République parthénopéenne (1799).|Bandieratar-Repubblika Partenopea(1799). Stampa:Flag_of_the_Italian_Republic_(1802).svg|ħolqa=Fichier:Flag_of_the_Italian_Republic_(1802).svg|alt=Drapeau de la République italienne (1802-1805, anciennement République cisalpine).|Bandiera tar-Repubblika Taljana (1802-1805, qabel ir-Repubblika Ċisalpina). Stampa:Flag_of_the_Napoleonic_Kingdom_of_Italy.svg|ħolqa=Fichier:Flag_of_the_Napoleonic_Kingdom_of_Italy.svg|alt=Drapeau du royaume d'Italie (1805-1814).|Bandiera tar-Renju tal-Italja(1805-1814). Stampa:Flag_of_Genoa.svg|ħolqa=Fichier:Flag_of_Genoa.svg|alt=Drapeau de la république de Gênes (1814-1815) et de la République ligurienne (1814).|Bandiera tar-Repubblika ta' Ġenova(1814-1815) u tar-Repubblika tal-Ligurja(1814). Stampa:Bandiera_del_ducato_di_Parma,_Piacenza_e_Guastalla.gif|ħolqa=Fichier:Bandiera_del_ducato_di_Parma,_Piacenza_e_Guastalla.gif|alt=Drapeau du duché de Parme et Plaisance (1814-1847).|Bandiera tad-Dukat ta' Parma u Piacenza(1814-1847). Stampa:Flag_of_Sicilian_Kingdom_1848.svg|ħolqa=Fichier:Flag_of_Sicilian_Kingdom_1848.svg|alt=Drapeau du gouvernement indépendantiste de Sicile (révolutions de 1848).|Bandiera tal-gvern ta 'indipendenza ta'[[Sqallija]](rivoluzzjonijiet ta '1848). Stampa:Flag_of_the_Republic_of_Venice_1848–49.svg|ħolqa=Fichier:Flag_of_the_Republic_of_Venice_1848–49.svg|alt=Drapeau du gouvernement de Venise (révolutions de 1848).|Faxxa tal-metall-gvern ta 'Venezja(rivoluzzjonijiet ta' 1848). Stampa:Flag_of_the_Roman_Republic_(19th_century).svg|ħolqa=Fichier:Flag_of_the_Roman_Republic_(19th_century).svg|alt=Drapeau de la République romaine (révolutions de 1848).|Bandiera tar-Repubblika Rumana(rivoluzzjonijiet tal-1848). Stampa:Military_flag_of_the_Roman_Republic_(19th_century).svg|ħolqa=Fichier:Military_flag_of_the_Roman_Republic_(19th_century).svg|alt=Drapeau militaire de la République romaine (révolutions de 1848).|Banda militari-Repubblika Rumana(rivoluzzjonijiet tal-1848). Stampa:State_Flag_of_the_Grand_Duchy_of_Tuscany_(1848-1849).svg|ħolqa=Fichier:State_Flag_of_the_Grand_Duchy_of_Tuscany_(1848-1849).svg|alt=Drapeau du grand-duché de Toscane de 1848.|Faxxa tal-metall-Gran Dukat tat-Toskanamitħna-1848. Stampa:Flag_of_the_Kingdom_of_Sardinia_(1848-1851).svg|ħolqa=Fichier:Flag_of_the_Kingdom_of_Sardinia_(1848-1851).svg|alt=Drapeau du royaume de Sardaigne (1848-1851).|Bandieratar-Renju ta' Sardinja(1848-1851). Stampa:Flag_of_Italy_(1861-1946).svg|ħolqa=Fichier:Flag_of_Italy_(1861-1946).svg|alt=Drapeau du royaume de Sardaigne (1851-1861), puis du royaume d'Italie (1861-1946).|Bandiera tar-Renju ta' Sardinja(1851-1861), wara tar-Renju tal-Italja (1861-1946). Stampa:Flag_of_Italy_(1861-1946)_crowned.svg|ħolqa=Fichier:Flag_of_Italy_(1861-1946)_crowned.svg|alt=Drapeau du royaume d'Italie, version couronnée utilisée lors des cérémonies gouvernementales et par la marine militaire.|Bandiera tar-Renju tal-Italja, verżjoni nkurunata użata waqt iċ-ċerimonji tal-gvern u mill-flotta militari. Stampa:Flag_of_the_Kingdom_of_the_Two_Sicilies_(1848).svg|ħolqa=Fichier:Flag_of_the_Kingdom_of_the_Two_Sicilies_(1848).svg|alt=Drapeau du royaume des Deux-Siciles (1848-1860).|Bandiera tar-Renju taż-Żewġ Sqalliji(1848-1860). Stampa:Flag_of_the_Kingdom_of_the_Two_Sicilies_(1860).svg|ħolqa=Fichier:Flag_of_the_Kingdom_of_the_Two_Sicilies_(1860).svg|alt=Drapeau du royaume des Deux-Siciles (1860-1861).|Bandiera tar-Renju taż-Żewġ Sqalliji(1860-1861). Stampa:War_flag_of_the_Italian_Social_Republic.svg|ħolqa=Fichier:War_flag_of_the_Italian_Social_Republic.svg|alt=Drapeau militaire de la République sociale italienne (RSI) (1943-1945).|Bandiera militari tar-Repubblika Soċjali Taljana(RSI) (1943-1945). </gallery> == Referenzi == 95lnwcaiux4n18125tl0intk7bwsb3a 0 34707 332896 2026-10-16T10:51:11Z EnriqueTabone 15661 Paġna ġdida: '''Charles Gauci''' huwa ornitologu Malti u wieħed mill-pijunieri tat-tisfir tal-għasafar f’Malta. Huwa ħadem għal bosta snin mal-Malta Ornithological Society, li llum hija magħrufa bħala BirdLife Malta, u kkontribwixxa għall-istudju tal-għasafar migratorji fil-Gżejjer Maltin.<ref name="intervista">{{Ċita web |url=https://birdlifemalta.org/wp-content/uploads/2018/01/No46_Oct-2015.pdf |titlu=Bird’s Eye View, ħarġa 46: intervista ma’ Charles u Mark Gauci |pubb... 332896 wikitext text/x-wiki '''Charles Gauci''' huwa ornitologu Malti u wieħed mill-pijunieri tat-tisfir tal-għasafar f’Malta. Huwa ħadem għal bosta snin mal-Malta Ornithological Society, li llum hija magħrufa bħala BirdLife Malta, u kkontribwixxa għall-istudju tal-għasafar migratorji fil-Gżejjer Maltin.<ref name="intervista">{{Ċita web |url=https://birdlifemalta.org/wp-content/uploads/2018/01/No46_Oct-2015.pdf |titlu=Bird’s Eye View, ħarġa 46: intervista ma’ Charles u Mark Gauci |pubblikatur=BirdLife Malta |data=Ottubru 2015}}</ref> kf610uyvbqbmrvy1rdb535n875h8z5k 332897 332896 2026-10-16T10:51:54Z EnriqueTabone 15661 332897 wikitext text/x-wiki '''Charles Gauci''' huwa ornitologu Malti u wieħed mill-pijunieri tat-tisfir tal-għasafar f’Malta. Huwa ħadem għal bosta snin mal-Malta Ornithological Society, li llum hija magħrufa bħala BirdLife Malta, u kkontribwixxa għall-istudju tal-għasafar migratorji fil-Gżejjer Maltin.<ref name="intervista">{{Ċita web |url=https://birdlifemalta.org/wp-content/uploads/2018/01/No46_Oct-2015.pdf |titlu=Bird’s Eye View, ħarġa 46: intervista ma’ Charles u Mark Gauci |pubblikatur=BirdLife Malta |data=Ottubru 2015}}</ref> == Ħidma ornitoloġika == Gauci beda jtisfir l-għasafar fl-1967. Din il-prattika tinvolvi t-tqegħid ta’ ċirku identifikattiv fuq għasfur sabiex ikun jista’ jiġi identifikat jekk jerġa’ jinqabad jew jinstab f’post ieħor. Din id-dejta tgħin lir-riċerkaturi jistudjaw il-migrazzjoni, il-movimenti u l-ekoloġija tal-għasafar.<ref name="intervista" /> Huwa ħadem fir-riċerka tal-Malta Ornithological Society u kellu rwol fit-tisfir tal-għasafar u fl-analiżi tad-dejta miġbura. Fl-aħħar tas-snin disgħin kien is-segretarju responsabbli mit-tisfir tal-għasafar fi ħdan il-grupp ta’ riċerka u kien il-gwardjan maniġerjali tar-Riżerva Naturali tal-Għadira.<ref name="bev2001">{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/35534/1/BEV-19_2001.pdf |titlu=Bird’s Eye View 2001: BirdLife Malta Research Group |pubblikatur=BirdLife Malta}}</ref> 2muujgcv6y7vwx22cvleyvv14mem3rj 332898 332897 2026-10-16T10:52:15Z EnriqueTabone 15661 == Referenzi == {{Referenzi}} 332898 wikitext text/x-wiki '''Charles Gauci''' huwa ornitologu Malti u wieħed mill-pijunieri tat-tisfir tal-għasafar f’Malta. Huwa ħadem għal bosta snin mal-Malta Ornithological Society, li llum hija magħrufa bħala BirdLife Malta, u kkontribwixxa għall-istudju tal-għasafar migratorji fil-Gżejjer Maltin.<ref name="intervista">{{Ċita web |url=https://birdlifemalta.org/wp-content/uploads/2018/01/No46_Oct-2015.pdf |titlu=Bird’s Eye View, ħarġa 46: intervista ma’ Charles u Mark Gauci |pubblikatur=BirdLife Malta |data=Ottubru 2015}}</ref> == Ħidma ornitoloġika == Gauci beda jtisfir l-għasafar fl-1967. Din il-prattika tinvolvi t-tqegħid ta’ ċirku identifikattiv fuq għasfur sabiex ikun jista’ jiġi identifikat jekk jerġa’ jinqabad jew jinstab f’post ieħor. Din id-dejta tgħin lir-riċerkaturi jistudjaw il-migrazzjoni, il-movimenti u l-ekoloġija tal-għasafar.<ref name="intervista" /> Huwa ħadem fir-riċerka tal-Malta Ornithological Society u kellu rwol fit-tisfir tal-għasafar u fl-analiżi tad-dejta miġbura. Fl-aħħar tas-snin disgħin kien is-segretarju responsabbli mit-tisfir tal-għasafar fi ħdan il-grupp ta’ riċerka u kien il-gwardjan maniġerjali tar-Riżerva Naturali tal-Għadira.<ref name="bev2001">{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/35534/1/BEV-19_2001.pdf |titlu=Bird’s Eye View 2001: BirdLife Malta Research Group |pubblikatur=BirdLife Malta}}</ref> == Referenzi == {{Referenzi}} 28gzacf6jowh1pnsua8h7zcsub5wwia 332899 332898 2026-10-16T10:52:58Z EnriqueTabone 15661 /* Ħidma ornitoloġika */ typo 332899 wikitext text/x-wiki '''Charles Gauci''' huwa ornitologu Malti u wieħed mill-pijunieri tat-tisfir tal-għasafar f’Malta. Huwa ħadem għal bosta snin mal-Malta Ornithological Society, li llum hija magħrufa bħala BirdLife Malta, u kkontribwixxa għall-istudju tal-għasafar migratorji fil-Gżejjer Maltin.<ref name="intervista">{{Ċita web |url=https://birdlifemalta.org/wp-content/uploads/2018/01/No46_Oct-2015.pdf |titlu=Bird’s Eye View, ħarġa 46: intervista ma’ Charles u Mark Gauci |pubblikatur=BirdLife Malta |data=Ottubru 2015}}</ref> == Ħidma ornitoloġika == Gauci beda tisfir l-għasafar fl-1967. Din il-prattika tinvolvi t-tqegħid ta’ ċirku identifikattiv fuq għasfur sabiex ikun jista’ jiġi identifikat jekk jerġa’ jinqabad jew jinstab f’post ieħor. Din id-dejta tgħin lir-riċerkaturi jistudjaw il-migrazzjoni, il-movimenti u l-ekoloġija tal-għasafar.<ref name="intervista" /> Huwa ħadem fir-riċerka tal-Malta Ornithological Society u kellu rwol fit-tisfir tal-għasafar u fl-analiżi tad-dejta miġbura. Fl-aħħar tas-snin disgħin kien is-segretarju responsabbli mit-tisfir tal-għasafar fi ħdan il-grupp ta’ riċerka u kien il-gwardjan maniġerjali tar-Riżerva Naturali tal-Għadira.<ref name="bev2001">{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/35534/1/BEV-19_2001.pdf |titlu=Bird’s Eye View 2001: BirdLife Malta Research Group |pubblikatur=BirdLife Malta}}</ref> == Referenzi == {{Referenzi}} pl8l9wfsaqsvnz4ncye5hrkkfi7u2h8 332900 332899 2026-10-16T10:57:35Z EnriqueTabone 15661 bird ringing - not sure if there is a Maltese terminology for this scientific word 332900 wikitext text/x-wiki '''Charles Gauci''' huwa ornitologu Malti u wieħed mill-pijunieri tal-''bird ringing'' f’Malta. Huwa ħadem għal bosta snin mal-Malta Ornithological Society, li llum hija magħrufa bħala BirdLife Malta, u kkontribwixxa għall-istudju tal-għasafar migratorji fil-Gżejjer Maltin.<ref name="intervista">{{Ċita web |url=https://birdlifemalta.org/wp-content/uploads/2018/01/No46_Oct-2015.pdf |titlu=Bird’s Eye View, ħarġa 46: intervista ma’ Charles u Mark Gauci |pubblikatur=BirdLife Malta |data=Ottubru 2015}}</ref> == Ħidma ornitoloġika == Gauci beda ''bird ringing'' fl-1967. Din il-prattika tinvolvi t-tqegħid ta’ ċirku identifikattiv fuq għasfur sabiex ikun jista’ jiġi identifikat jekk jerġa’ jinqabad jew jinstab f’post ieħor. Din id-dejta tgħin lir-riċerkaturi jistudjaw il-migrazzjoni, il-movimenti u l-ekoloġija tal-għasafar.<ref name="intervista" /> Huwa ħadem fir-riċerka tal-Malta Ornithological Society u kellu rwol fit-tisfir tal-għasafar u fl-analiżi tad-dejta miġbura. Fl-aħħar tas-snin disgħin kien is-segretarju responsabbli mil-''bird ringing'' fi ħdan il-grupp ta’ riċerka u kien il-gwardjan maniġerjali tar-Riżerva Naturali tal-Għadira.<ref name="bev2001">{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/35534/1/BEV-19_2001.pdf |titlu=Bird’s Eye View 2001: BirdLife Malta Research Group |pubblikatur=BirdLife Malta}}</ref> == Referenzi == {{Referenzi}} iqu82sjeeqdr6az2ecxcfpg2hng75rd 332901 332900 2026-10-16T10:58:43Z EnriqueTabone 15661 bird ringing? 332901 wikitext text/x-wiki '''Charles Gauci''' huwa ornitologu Malti u wieħed mill-pijunieri tal-''bird ringing'' f’Malta. Huwa ħadem għal bosta snin mal-Malta Ornithological Society, li llum hija magħrufa bħala BirdLife Malta, u kkontribwixxa għall-istudju tal-għasafar migratorji fil-Gżejjer Maltin.<ref name="intervista">{{Ċita web |url=https://birdlifemalta.org/wp-content/uploads/2018/01/No46_Oct-2015.pdf |titlu=Bird’s Eye View, ħarġa 46: intervista ma’ Charles u Mark Gauci |pubblikatur=BirdLife Malta |data=Ottubru 2015}}</ref> == Ħidma ornitoloġika == Gauci beda ''bird ringing'' fl-1967. Din il-prattika tinvolvi t-tqegħid ta’ ċirku identifikattiv fuq għasfur sabiex ikun jista’ jiġi identifikat jekk jerġa’ jinqabad jew jinstab f’post ieħor. Din id-dejta tgħin lir-riċerkaturi jistudjaw il-migrazzjoni, il-movimenti u l-ekoloġija tal-għasafar.<ref name="intervista" /> Huwa ħadem fir-riċerka tal-Malta Ornithological Society u kellu rwol fi''l-bird ringing'' u fl-analiżi tad-dejta miġbura. Fl-aħħar tas-snin disgħin kien is-segretarju responsabbli mil-''bird ringing'' fi ħdan il-grupp ta’ riċerka u kien il-gwardjan maniġerjali tar-Riżerva Naturali tal-Għadira.<ref name="bev2001">{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/35534/1/BEV-19_2001.pdf |titlu=Bird’s Eye View 2001: BirdLife Malta Research Group |pubblikatur=BirdLife Malta}}</ref> == Referenzi == {{Referenzi}} ksel9fuoqqy883ek3i1lz2ebbtm1841 332902 332901 2026-10-16T10:59:50Z EnriqueTabone 15661 kitba u riċerka 332902 wikitext text/x-wiki '''Charles Gauci''' huwa ornitologu Malti u wieħed mill-pijunieri tal-''bird ringing'' f’Malta. Huwa ħadem għal bosta snin mal-Malta Ornithological Society, li llum hija magħrufa bħala BirdLife Malta, u kkontribwixxa għall-istudju tal-għasafar migratorji fil-Gżejjer Maltin.<ref name="intervista">{{Ċita web |url=https://birdlifemalta.org/wp-content/uploads/2018/01/No46_Oct-2015.pdf |titlu=Bird’s Eye View, ħarġa 46: intervista ma’ Charles u Mark Gauci |pubblikatur=BirdLife Malta |data=Ottubru 2015}}</ref> == Ħidma ornitoloġika == Gauci beda ''bird ringing'' fl-1967. Din il-prattika tinvolvi t-tqegħid ta’ ċirku identifikattiv fuq għasfur sabiex ikun jista’ jiġi identifikat jekk jerġa’ jinqabad jew jinstab f’post ieħor. Din id-dejta tgħin lir-riċerkaturi jistudjaw il-migrazzjoni, il-movimenti u l-ekoloġija tal-għasafar.<ref name="intervista" /> Huwa ħadem fir-riċerka tal-Malta Ornithological Society u kellu rwol fi''l-bird ringing'' u fl-analiżi tad-dejta miġbura. Fl-aħħar tas-snin disgħin kien is-segretarju responsabbli mil-''bird ringing'' fi ħdan il-grupp ta’ riċerka u kien il-gwardjan maniġerjali tar-Riżerva Naturali tal-Għadira.<ref name="bev2001">{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/35534/1/BEV-19_2001.pdf |titlu=Bird’s Eye View 2001: BirdLife Malta Research Group |pubblikatur=BirdLife Malta}}</ref> Gauci kien koawtur ta’ diversi rapporti u studji dwar l-għasafar Maltin u t-tisfir tagħhom. Fost dawn hemm rapporti dwar l-għasafar li ġew issiġillati b’ċrieki bejn l-1967 u l-1970, kif ukoll rapporti dwar l-attivitajiet tat-tisfir fis-snin sebgħin u d-disgħinijiet.<ref name="ringing1971">{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/40532 |titlu=Ringing report 1967–70 and recoveries in Malta of birds ringed abroad |pubblikatur=Università ta’ Malta, OAR |data=1971}}</ref><ref name="ringing1999">{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/37113 |titlu=Ringing report 1994–1996 |pubblikatur=BirdLife Malta |data=1999}}</ref> Fl-2011, huwa kien wieħed mill-awturi tal-ktieb ''The Breeding Birds of Malta'', flimkien ma’ Joe Sultana, John J. Borg u Victor Falzon. Il-ktieb jiġbor riċerka dwar l-għasafar li jbejtu fil-Gżejjer Maltin, id-distribuzzjoni tagħhom, l-abitati u l-isfidi ta’ konservazzjoni li jiffaċċjaw.<ref name="breeding">{{Ċita web |url=https://timesofmalta.com/articles/view/20111012/environment/Definitive-guide-to-Malta-s-breeding-birds.388767 |titlu=Definitive guide to Malta’s breeding birds |pubblikatur=Times of Malta |data=12 ta’ Ottubru 2011}}</ref> == Referenzi == {{Referenzi}} bv74i5wjqlyqr4jvvbaezqezov3sdti 332903 332902 2026-10-16T11:00:40Z EnriqueTabone 15661 kotba 332903 wikitext text/x-wiki '''Charles Gauci''' huwa ornitologu Malti u wieħed mill-pijunieri tal-''bird ringing'' f’Malta. Huwa ħadem għal bosta snin mal-Malta Ornithological Society, li llum hija magħrufa bħala BirdLife Malta, u kkontribwixxa għall-istudju tal-għasafar migratorji fil-Gżejjer Maltin.<ref name="intervista">{{Ċita web |url=https://birdlifemalta.org/wp-content/uploads/2018/01/No46_Oct-2015.pdf |titlu=Bird’s Eye View, ħarġa 46: intervista ma’ Charles u Mark Gauci |pubblikatur=BirdLife Malta |data=Ottubru 2015}}</ref> == Ħidma ornitoloġika == Gauci beda ''bird ringing'' fl-1967. Din il-prattika tinvolvi t-tqegħid ta’ ċirku identifikattiv fuq għasfur sabiex ikun jista’ jiġi identifikat jekk jerġa’ jinqabad jew jinstab f’post ieħor. Din id-dejta tgħin lir-riċerkaturi jistudjaw il-migrazzjoni, il-movimenti u l-ekoloġija tal-għasafar.<ref name="intervista" /> Huwa ħadem fir-riċerka tal-Malta Ornithological Society u kellu rwol fi''l-bird ringing'' u fl-analiżi tad-dejta miġbura. Fl-aħħar tas-snin disgħin kien is-segretarju responsabbli mil-''bird ringing'' fi ħdan il-grupp ta’ riċerka u kien il-gwardjan maniġerjali tar-Riżerva Naturali tal-Għadira.<ref name="bev2001">{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/35534/1/BEV-19_2001.pdf |titlu=Bird’s Eye View 2001: BirdLife Malta Research Group |pubblikatur=BirdLife Malta}}</ref> Gauci kien koawtur ta’ diversi rapporti u studji dwar l-għasafar Maltin u t-tisfir tagħhom. Fost dawn hemm rapporti dwar l-għasafar li ġew issiġillati b’ċrieki bejn l-1967 u l-1970, kif ukoll rapporti dwar l-attivitajiet tat-tisfir fis-snin sebgħin u d-disgħinijiet.<ref name="ringing1971">{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/40532 |titlu=Ringing report 1967–70 and recoveries in Malta of birds ringed abroad |pubblikatur=Università ta’ Malta, OAR |data=1971}}</ref><ref name="ringing1999">{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/37113 |titlu=Ringing report 1994–1996 |pubblikatur=BirdLife Malta |data=1999}}</ref> Fl-2011, huwa kien wieħed mill-awturi tal-ktieb ''The Breeding Birds of Malta'', flimkien ma’ Joe Sultana, John J. Borg u Victor Falzon. Il-ktieb jiġbor riċerka dwar l-għasafar li jbejtu fil-Gżejjer Maltin, id-distribuzzjoni tagħhom, l-abitati u l-isfidi ta’ konservazzjoni li jiffaċċjaw.<ref name="breeding">{{Ċita web |url=https://timesofmalta.com/articles/view/20111012/environment/Definitive-guide-to-Malta-s-breeding-birds.388767 |titlu=Definitive guide to Malta’s breeding birds |pubblikatur=Times of Malta |data=12 ta’ Ottubru 2011}}</ref> Fl-1980, Charles Gauci u Joe Sultana kisbu l-ewwel post fil-Premju Nazzjonali tal-Ktieb għall-ktieb tagħhom ''L-Għasafar'', ippubblikat mis-Soċjetà Ornitoloġika ta’ Malta.<ref>{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/national-book-prize/ |titlu=Il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb}}</ref> Fl-2012, il-ktieb ''The Breeding Birds of Malta'', li tiegħu Gauci kien wieħed mill-koawturi flimkien ma’ Joe Sultana, John J. Borg u Victor Falzon, kiseb it-tieni post fil-kategorija tar-Riċerka Ġenerali tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb.<ref>{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/nationalbookprize/?lang=mt |titlu=Il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb: lista tar-rebbieħa |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb}}</ref> == Referenzi == {{Referenzi}} p26pz65ui8v7wor5iiyuakyl1r44f8z 332904 332903 2026-10-16T11:03:21Z EnriqueTabone 15661 fix text 332904 wikitext text/x-wiki '''Charles Gauci''' huwa ornitologu Malti u wieħed mill-pijunieri tal-''bird ringing'' f’Malta. Huwa ħadem għal bosta snin mal-Malta Ornithological Society, li llum hija magħrufa bħala [[BirdLife Malta]], u kkontribwixxa għall-istudju tal-għasafar migratorji fil-Gżejjer Maltin.<ref name="intervista">{{Ċita web |url=https://birdlifemalta.org/wp-content/uploads/2018/01/No46_Oct-2015.pdf |titlu=Bird’s Eye View, ħarġa 46: intervista ma’ Charles u Mark Gauci |pubblikatur=BirdLife Malta |data=Ottubru 2015}}</ref> == Ħidma ornitoloġika == Gauci beda ''bird ringing'' fl-1967. Din il-prattika tinvolvi t-tqegħid ta’ ċirku identifikattiv fuq għasfur sabiex ikun jista’ jiġi identifikat jekk jerġa’ jinqabad jew jinstab f’post ieħor. Din id-dejta tgħin lir-riċerkaturi jistudjaw il-migrazzjoni, il-movimenti u l-ekoloġija tal-għasafar.<ref name="intervista" /> Huwa ħadem fir-riċerka tal-Malta Ornithological Society u kellu rwol fi''l-bird ringing'' u fl-analiżi tad-dejta miġbura. Fl-aħħar tas-snin disgħin kien is-segretarju responsabbli mil-''bird ringing'' fi ħdan il-grupp ta’ riċerka u kien il-gwardjan maniġerjali tar-Riżerva Naturali tal-Għadira.<ref name="bev2001">{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/35534/1/BEV-19_2001.pdf |titlu=Bird’s Eye View 2001: BirdLife Malta Research Group |pubblikatur=BirdLife Malta}}</ref> Gauci kien koawtur ta’ diversi rapporti u studji dwar l-għasafar Maltin u t-tisfir tagħhom. Fost dawn hemm rapporti dwar l-għasafar li ġew issiġillati b’ċrieki bejn l-1967 u l-1970, kif ukoll rapporti dwar l-attivitajiet tat-tisfir fis-snin sebgħin u d-disgħinijiet.<ref name="ringing1971">{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/40532 |titlu=Ringing report 1967–70 and recoveries in Malta of birds ringed abroad |pubblikatur=Università ta’ Malta, OAR |data=1971}}</ref><ref name="ringing1999">{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/37113 |titlu=Ringing report 1994–1996 |pubblikatur=BirdLife Malta |data=1999}}</ref> Fl-1980, Charles Gauci u Joe Sultana kisbu l-ewwel post fil-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb]] għall-ktieb tagħhom ''L-Għasafar'', ippubblikat mis-[[Soċjetà Ornitoloġika ta’ Malta]].<ref>{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/national-book-prize/ |titlu=Il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb}}</ref> Fl-2012, il-ktieb ''The Breeding Birds of Malta'', li tiegħu Gauci kien wieħed mill-koawturi flimkien ma’ [[Joe Sultana]], [[John J. Borg]] u [[Victor Falzon]], kiseb it-tieni post fil-kategorija tar-Riċerka Ġenerali tal[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb|-Premju Nazzjonali tal-Ktieb]].<ref>{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/nationalbookprize/?lang=mt |titlu=Il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb: lista tar-rebbieħa |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb}}</ref>Il-ktieb jiġbor riċerka dwar l-għasafar li jbejtu fil-Gżejjer Maltin, id-distribuzzjoni tagħhom, l-abitati u l-isfidi ta’ konservazzjoni li jiffaċċjaw.<ref name="breeding">{{Ċita web |url=https://timesofmalta.com/articles/view/20111012/environment/Definitive-guide-to-Malta-s-breeding-birds.388767 |titlu=Definitive guide to Malta’s breeding birds |pubblikatur=Times of Malta |data=12 ta’ Ottubru 2011}}</ref> == Referenzi == {{Referenzi}} b8g5o5eiys8r6xe904r6cglaiamu17o 332905 332904 2026-10-16T11:05:09Z EnriqueTabone 15661 {{Infobox bijografija}} 332905 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Charles Gauci''' huwa ornitologu Malti u wieħed mill-pijunieri tal-''bird ringing'' f’Malta. Huwa ħadem għal bosta snin mal-Malta Ornithological Society, li llum hija magħrufa bħala [[BirdLife Malta]], u kkontribwixxa għall-istudju tal-għasafar migratorji fil-Gżejjer Maltin.<ref name="intervista">{{Ċita web |url=https://birdlifemalta.org/wp-content/uploads/2018/01/No46_Oct-2015.pdf |titlu=Bird’s Eye View, ħarġa 46: intervista ma’ Charles u Mark Gauci |pubblikatur=BirdLife Malta |data=Ottubru 2015}}</ref> == Ħidma ornitoloġika == Gauci beda ''bird ringing'' fl-1967. Din il-prattika tinvolvi t-tqegħid ta’ ċirku identifikattiv fuq għasfur sabiex ikun jista’ jiġi identifikat jekk jerġa’ jinqabad jew jinstab f’post ieħor. Din id-dejta tgħin lir-riċerkaturi jistudjaw il-migrazzjoni, il-movimenti u l-ekoloġija tal-għasafar.<ref name="intervista" /> Huwa ħadem fir-riċerka tal-Malta Ornithological Society u kellu rwol fi''l-bird ringing'' u fl-analiżi tad-dejta miġbura. Fl-aħħar tas-snin disgħin kien is-segretarju responsabbli mil-''bird ringing'' fi ħdan il-grupp ta’ riċerka u kien il-gwardjan maniġerjali tar-Riżerva Naturali tal-Għadira.<ref name="bev2001">{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/35534/1/BEV-19_2001.pdf |titlu=Bird’s Eye View 2001: BirdLife Malta Research Group |pubblikatur=BirdLife Malta}}</ref> Gauci kien koawtur ta’ diversi rapporti u studji dwar l-għasafar Maltin u t-tisfir tagħhom. Fost dawn hemm rapporti dwar l-għasafar li ġew issiġillati b’ċrieki bejn l-1967 u l-1970, kif ukoll rapporti dwar l-attivitajiet tat-tisfir fis-snin sebgħin u d-disgħinijiet.<ref name="ringing1971">{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/40532 |titlu=Ringing report 1967–70 and recoveries in Malta of birds ringed abroad |pubblikatur=Università ta’ Malta, OAR |data=1971}}</ref><ref name="ringing1999">{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/37113 |titlu=Ringing report 1994–1996 |pubblikatur=BirdLife Malta |data=1999}}</ref> Fl-1980, Charles Gauci u Joe Sultana kisbu l-ewwel post fil-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb]] għall-ktieb tagħhom ''L-Għasafar'', ippubblikat mis-[[Soċjetà Ornitoloġika ta’ Malta]].<ref>{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/national-book-prize/ |titlu=Il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb}}</ref> Fl-2012, il-ktieb ''The Breeding Birds of Malta'', li tiegħu Gauci kien wieħed mill-koawturi flimkien ma’ [[Joe Sultana]], [[John J. Borg]] u [[Victor Falzon]], kiseb it-tieni post fil-kategorija tar-Riċerka Ġenerali tal[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb|-Premju Nazzjonali tal-Ktieb]].<ref>{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/nationalbookprize/?lang=mt |titlu=Il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb: lista tar-rebbieħa |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb}}</ref>Il-ktieb jiġbor riċerka dwar l-għasafar li jbejtu fil-Gżejjer Maltin, id-distribuzzjoni tagħhom, l-abitati u l-isfidi ta’ konservazzjoni li jiffaċċjaw.<ref name="breeding">{{Ċita web |url=https://timesofmalta.com/articles/view/20111012/environment/Definitive-guide-to-Malta-s-breeding-birds.388767 |titlu=Definitive guide to Malta’s breeding birds |pubblikatur=Times of Malta |data=12 ta’ Ottubru 2011}}</ref> == Referenzi == {{Referenzi}} tru8idzqasxh6bumeyuewcl0h7jos8m 0 34708 332906 2026-10-16T11:11:42Z EnriqueTabone 15661 Paġna ġdida: '''Victor Fenech''' (imwieled fl-1935) huwa poeta, kittieb u għalliem Malti. Huwa magħruf għall-kontribut tiegħu fil-letteratura Maltija kontemporanja, għall-esperimentazzjoni fil-forom poetiċi u għall-kitbiet tiegħu dwar temi soċjali, politiċi u ambjentali. 332906 wikitext text/x-wiki '''Victor Fenech''' (imwieled fl-1935) huwa poeta, kittieb u għalliem Malti. Huwa magħruf għall-kontribut tiegħu fil-letteratura Maltija kontemporanja, għall-esperimentazzjoni fil-forom poetiċi u għall-kitbiet tiegħu dwar temi soċjali, politiċi u ambjentali. h8pbdjkgnnsy1t2catcd7ycmrn2qlug 332907 332906 2026-10-16T11:12:53Z EnriqueTabone 15661 +cite 332907 wikitext text/x-wiki '''Victor Fenech''' (imwieled fl-1935) huwa poeta, kittieb u għalliem Malti. Huwa magħruf għall-kontribut tiegħu fil-letteratura Maltija kontemporanja, għall-esperimentazzjoni fil-forom poetiċi u għall-kitbiet tiegħu dwar temi soċjali, politiċi u ambjentali.<ref>{{Ċita web|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/51475/1/Humanitas1A8.pdf|titlu=IN SEARCH OF A PERSONAL AND NATIONAL IDENTITY : THE ENGLISH POEMS OF VICTOR FENECH|kunjom=CASSOLA|isem=ARNOLD}}</ref> gmacmzffr7jwdosh1l8t4dtlhwdo5jd 332908 332907 2026-10-16T11:13:46Z EnriqueTabone 15661 +Ħajja 332908 wikitext text/x-wiki '''Victor Fenech''' (imwieled fl-1935) huwa poeta, kittieb u għalliem Malti. Huwa magħruf għall-kontribut tiegħu fil-letteratura Maltija kontemporanja, għall-esperimentazzjoni fil-forom poetiċi u għall-kitbiet tiegħu dwar temi soċjali, politiċi u ambjentali.<ref>{{Ċita web|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/51475/1/Humanitas1A8.pdf|titlu=IN SEARCH OF A PERSONAL AND NATIONAL IDENTITY : THE ENGLISH POEMS OF VICTOR FENECH|kunjom=CASSOLA|isem=ARNOLD}}</ref> == Ħajja == Fenech twieled il-Ħamrun fl-1935. Studja fil-Liċeo u fl-Università ta’ Malta, fejn iggradwa fl-Ingliż, fl-Istorja u fil-Malti. Kompla l-istudji tiegħu fl-Università ta’ Londra, fejn speċjalizza fil-kitba u fil-produzzjoni tal-kotba. Għamel parti kbira mill-karriera tiegħu fis-settur edukattiv u kien ukoll editur tar-rivista tal-istudenti ''Sagħtar''. fqce3bk895ju5ovxb1rutnbfzmw73vn 332909 332908 2026-10-16T11:13:57Z EnriqueTabone 15661 == Referenzi == {{Referenzi}} 332909 wikitext text/x-wiki '''Victor Fenech''' (imwieled fl-1935) huwa poeta, kittieb u għalliem Malti. Huwa magħruf għall-kontribut tiegħu fil-letteratura Maltija kontemporanja, għall-esperimentazzjoni fil-forom poetiċi u għall-kitbiet tiegħu dwar temi soċjali, politiċi u ambjentali.<ref>{{Ċita web|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/51475/1/Humanitas1A8.pdf|titlu=IN SEARCH OF A PERSONAL AND NATIONAL IDENTITY : THE ENGLISH POEMS OF VICTOR FENECH|kunjom=CASSOLA|isem=ARNOLD}}</ref> == Ħajja == Fenech twieled il-Ħamrun fl-1935. Studja fil-Liċeo u fl-Università ta’ Malta, fejn iggradwa fl-Ingliż, fl-Istorja u fil-Malti. Kompla l-istudji tiegħu fl-Università ta’ Londra, fejn speċjalizza fil-kitba u fil-produzzjoni tal-kotba. Għamel parti kbira mill-karriera tiegħu fis-settur edukattiv u kien ukoll editur tar-rivista tal-istudenti ''Sagħtar''. == Referenzi == {{Referenzi}} nxu46i3rzinsh21a7p12mx4w1y8rjmm 332910 332909 2026-10-16T11:15:45Z EnriqueTabone 15661 +cite 332910 wikitext text/x-wiki '''Victor Fenech''' (imwieled fl-1935) huwa poeta, kittieb u għalliem Malti. Huwa magħruf għall-kontribut tiegħu fil-letteratura Maltija kontemporanja, għall-esperimentazzjoni fil-forom poetiċi u għall-kitbiet tiegħu dwar temi soċjali, politiċi u ambjentali.<ref>{{Ċita web|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/51475/1/Humanitas1A8.pdf|titlu=IN SEARCH OF A PERSONAL AND NATIONAL IDENTITY : THE ENGLISH POEMS OF VICTOR FENECH|kunjom=CASSOLA|isem=ARNOLD}}</ref> == Ħajja == Fenech twieled il-Ħamrun fl-1935. Studja fil-Liċeo u fl-Università ta’ Malta, fejn iggradwa fl-Ingliż, fl-Istorja u fil-Malti. Kompla l-istudji tiegħu fl-Università ta’ Londra, fejn speċjalizza fil-kitba u fil-produzzjoni tal-kotba. Għamel parti kbira mill-karriera tiegħu fis-settur edukattiv u kien ukoll editur tar-rivista tal-istudenti ''Sagħtar''.<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/victor-fenech-poet-adventurer.706082|titlu=Victor Fenech: Poet adventurer|kunjom=Contributors|data=2019-03-31|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-16}}</ref> == Referenzi == {{Referenzi}} cxz1rb0y0ge9u3ejywy2g1p7el57nbi 332911 332910 2026-10-16T11:16:33Z EnriqueTabone 15661 {{Infobox bijografija}} 332911 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Victor Fenech''' (imwieled fl-1935) huwa poeta, kittieb u għalliem Malti. Huwa magħruf għall-kontribut tiegħu fil-letteratura Maltija kontemporanja, għall-esperimentazzjoni fil-forom poetiċi u għall-kitbiet tiegħu dwar temi soċjali, politiċi u ambjentali.<ref>{{Ċita web|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/51475/1/Humanitas1A8.pdf|titlu=IN SEARCH OF A PERSONAL AND NATIONAL IDENTITY : THE ENGLISH POEMS OF VICTOR FENECH|kunjom=CASSOLA|isem=ARNOLD}}</ref> == Ħajja == Fenech twieled il-Ħamrun fl-1935. Studja fil-Liċeo u fl-Università ta’ Malta, fejn iggradwa fl-Ingliż, fl-Istorja u fil-Malti. Kompla l-istudji tiegħu fl-Università ta’ Londra, fejn speċjalizza fil-kitba u fil-produzzjoni tal-kotba. Għamel parti kbira mill-karriera tiegħu fis-settur edukattiv u kien ukoll editur tar-rivista tal-istudenti ''Sagħtar''.<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/victor-fenech-poet-adventurer.706082|titlu=Victor Fenech: Poet adventurer|kunjom=Contributors|data=2019-03-31|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-16}}</ref> == Referenzi == {{Referenzi}} cq4033penj99n7owvbl4izfj37phsh6 332912 332911 2026-10-16T11:18:01Z EnriqueTabone 15661 karriera 332912 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Victor Fenech''' (imwieled fl-1935) huwa poeta, kittieb u għalliem Malti. Huwa magħruf għall-kontribut tiegħu fil-letteratura Maltija kontemporanja, għall-esperimentazzjoni fil-forom poetiċi u għall-kitbiet tiegħu dwar temi soċjali, politiċi u ambjentali.<ref>{{Ċita web|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/51475/1/Humanitas1A8.pdf|titlu=IN SEARCH OF A PERSONAL AND NATIONAL IDENTITY : THE ENGLISH POEMS OF VICTOR FENECH|kunjom=CASSOLA|isem=ARNOLD}}</ref> == Ħajja == Fenech twieled il-Ħamrun fl-1935. Studja fil-Liċeo u fl-Università ta’ Malta, fejn iggradwa fl-Ingliż, fl-Istorja u fil-Malti. Kompla l-istudji tiegħu fl-Università ta’ Londra, fejn speċjalizza fil-kitba u fil-produzzjoni tal-kotba. Għamel parti kbira mill-karriera tiegħu fis-settur edukattiv u kien ukoll editur tar-rivista tal-istudenti ''Sagħtar''.<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/victor-fenech-poet-adventurer.706082|titlu=Victor Fenech: Poet adventurer|kunjom=Contributors|data=2019-03-31|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-16}}</ref> == Karriera letterarja == Fenech kien membru attiv tal-Moviment Qawmien Letterarju, moviment ta’ kittieba li kkontribwixxa għall-iżvilupp tal-letteratura Maltija moderna fis-sittinijiet u fis-snin sebgħin.<ref name="Times">{{Ċita web |url=https://timesofmalta.com/article/victor-fenech-poet-adventurer.706082 |titlu=Victor Fenech: Poet adventurer |pubblikatur=Times of Malta |data=31 ta’ Marzu 2019}}</ref> L-ewwel pubblikazzjoni tiegħu bħala koawtur kienet ''Kwartett'' (1965). Tul il-karriera tiegħu kiteb kemm bil-Malti kif ukoll bl-Ingliż, u esperimenta b’forom differenti ta’ poeżija, fosthom il-poeproża, il-vers projettiv u l-poeżija viżiva. Fil-kitbiet tiegħu spiss jittratta l-protesta soċjali, il-politika, il-ħarsien tal-ambjent, l-identità nazzjonali, ir-reliġjon u l-imħabba.<ref name="HELA" /><ref name="Independent">{{Ċita web |url=https://www.independent.com.mt/articles/2012-05-12/local-news/A-Book-of-poetry-309992 |titlu=A Book of poetry |pubblikatur=The Malta Independent |data=12 ta’ Mejju 2012}}</ref> Fost il-ġabriet poetiċi tiegħu hemm ''Sangraal'', ''L-Aħħar Rimi'', ''Sajonara'', ''Għeluq'' u ''PS – Muża Mħallta''. Fl-2012, il-poeżiji tiegħu nġabru fil-pubblikazzjoni ''Il-Poeżiji'', li tippermetti li wieħed isegwi l-iżvilupp tal-kitba tiegħu tul diversi deċennji.<ref name="Independent" /> Fenech kiteb ukoll kotba għat-tfal u xogħlijiet oħra dwar il-letteratura u l-kultura Maltija. == Referenzi == {{Referenzi}} d5h9kx7ga6cjuo1mvqhirnui6ow2hfp 332913 332912 2026-10-16T11:18:47Z EnriqueTabone 15661 +rikonoxximenti 332913 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Victor Fenech''' (imwieled fl-1935) huwa poeta, kittieb u għalliem Malti. Huwa magħruf għall-kontribut tiegħu fil-letteratura Maltija kontemporanja, għall-esperimentazzjoni fil-forom poetiċi u għall-kitbiet tiegħu dwar temi soċjali, politiċi u ambjentali.<ref>{{Ċita web|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/51475/1/Humanitas1A8.pdf|titlu=IN SEARCH OF A PERSONAL AND NATIONAL IDENTITY : THE ENGLISH POEMS OF VICTOR FENECH|kunjom=CASSOLA|isem=ARNOLD}}</ref> == Ħajja == Fenech twieled il-Ħamrun fl-1935. Studja fil-Liċeo u fl-Università ta’ Malta, fejn iggradwa fl-Ingliż, fl-Istorja u fil-Malti. Kompla l-istudji tiegħu fl-Università ta’ Londra, fejn speċjalizza fil-kitba u fil-produzzjoni tal-kotba. Għamel parti kbira mill-karriera tiegħu fis-settur edukattiv u kien ukoll editur tar-rivista tal-istudenti ''Sagħtar''.<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/victor-fenech-poet-adventurer.706082|titlu=Victor Fenech: Poet adventurer|kunjom=Contributors|data=2019-03-31|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-16}}</ref> == Karriera letterarja == Fenech kien membru attiv tal-Moviment Qawmien Letterarju, moviment ta’ kittieba li kkontribwixxa għall-iżvilupp tal-letteratura Maltija moderna fis-sittinijiet u fis-snin sebgħin.<ref name="Times">{{Ċita web |url=https://timesofmalta.com/article/victor-fenech-poet-adventurer.706082 |titlu=Victor Fenech: Poet adventurer |pubblikatur=Times of Malta |data=31 ta’ Marzu 2019}}</ref> L-ewwel pubblikazzjoni tiegħu bħala koawtur kienet ''Kwartett'' (1965). Tul il-karriera tiegħu kiteb kemm bil-Malti kif ukoll bl-Ingliż, u esperimenta b’forom differenti ta’ poeżija, fosthom il-poeproża, il-vers projettiv u l-poeżija viżiva. Fil-kitbiet tiegħu spiss jittratta l-protesta soċjali, il-politika, il-ħarsien tal-ambjent, l-identità nazzjonali, ir-reliġjon u l-imħabba.<ref name="HELA" /><ref name="Independent">{{Ċita web |url=https://www.independent.com.mt/articles/2012-05-12/local-news/A-Book-of-poetry-309992 |titlu=A Book of poetry |pubblikatur=The Malta Independent |data=12 ta’ Mejju 2012}}</ref> Fost il-ġabriet poetiċi tiegħu hemm ''Sangraal'', ''L-Aħħar Rimi'', ''Sajonara'', ''Għeluq'' u ''PS – Muża Mħallta''. Fl-2012, il-poeżiji tiegħu nġabru fil-pubblikazzjoni ''Il-Poeżiji'', li tippermetti li wieħed isegwi l-iżvilupp tal-kitba tiegħu tul diversi deċennji.<ref name="Independent" /> Fenech kiteb ukoll kotba għat-tfal u xogħlijiet oħra dwar il-letteratura u l-kultura Maltija. == Rikonoxximenti == Fl-2017, Fenech ingħata l-Premju għall-Kisba tul il-Ħajja mill-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb bħala rikonoxximent għall-kontribut tiegħu fil-letteratura Fl-2019 ingħata l-midalja tad-deheb ''Ġieħ l-Akkademja tal-Malti'' għall-ħidma tiegħu tul ħajtu kollha favur il-lingwa u l-letteratura Maltija.<ref name="Akkademja">{{Ċita web |url=https://akkademjatalmalti.org/2019-victor-fenech/ |titlu=2019 – Victor Fenech |pubblikatur=L-Akkademja tal-Malti}}</ref> Fl-2025 inħatar Membru tal-Ordni Nazzjonali tal-Mertu. == Referenzi == {{Referenzi}} dhqwhyuu8h0vzbd61rt54l083muje1z 332914 332913 2026-10-16T11:20:25Z EnriqueTabone 15661 Citation 332914 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Victor Fenech''' (imwieled fl-1935) huwa poeta, kittieb u għalliem Malti. Huwa magħruf għall-kontribut tiegħu fil-letteratura Maltija kontemporanja, għall-esperimentazzjoni fil-forom poetiċi u għall-kitbiet tiegħu dwar temi soċjali, politiċi u ambjentali.<ref>{{Ċita web|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/51475/1/Humanitas1A8.pdf|titlu=IN SEARCH OF A PERSONAL AND NATIONAL IDENTITY : THE ENGLISH POEMS OF VICTOR FENECH|kunjom=CASSOLA|isem=ARNOLD}}</ref> == Ħajja == Fenech twieled il-Ħamrun fl-1935. Studja fil-Liċeo u fl-Università ta’ Malta, fejn iggradwa fl-Ingliż, fl-Istorja u fil-Malti. Kompla l-istudji tiegħu fl-Università ta’ Londra, fejn speċjalizza fil-kitba u fil-produzzjoni tal-kotba. Għamel parti kbira mill-karriera tiegħu fis-settur edukattiv u kien ukoll editur tar-rivista tal-istudenti ''Sagħtar''.<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/victor-fenech-poet-adventurer.706082|titlu=Victor Fenech: Poet adventurer|kunjom=Contributors|data=2019-03-31|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-16}}</ref><ref name=":1">{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/en/news/author-penned-his-first-poem-aged-13-after-his-mothers-death/|titlu=Author penned his first poem aged 13, after his mother's death|data=2017-12-08|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-10-16}}</ref> == Karriera letterarja == Fenech kien membru attiv tal-Moviment Qawmien Letterarju, moviment ta’ kittieba li kkontribwixxa għall-iżvilupp tal-letteratura Maltija moderna fis-sittinijiet u fis-snin sebgħin.<ref name="Times">{{Ċita web |url=https://timesofmalta.com/article/victor-fenech-poet-adventurer.706082 |titlu=Victor Fenech: Poet adventurer |pubblikatur=Times of Malta |data=31 ta’ Marzu 2019}}</ref> L-ewwel pubblikazzjoni tiegħu bħala koawtur kienet ''Kwartett'' (1965). Tul il-karriera tiegħu kiteb kemm bil-Malti kif ukoll bl-Ingliż, u esperimenta b’forom differenti ta’ poeżija, fosthom il-poeproża, il-vers projettiv u l-poeżija viżiva. Fil-kitbiet tiegħu spiss jittratta l-protesta soċjali, il-politika, il-ħarsien tal-ambjent, l-identità nazzjonali, ir-reliġjon u l-imħabba.<ref name="HELA" /><ref name="Independent">{{Ċita web |url=https://www.independent.com.mt/articles/2012-05-12/local-news/A-Book-of-poetry-309992 |titlu=A Book of poetry |pubblikatur=The Malta Independent |data=12 ta’ Mejju 2012}}</ref> Fost il-ġabriet poetiċi tiegħu hemm ''Sangraal'', ''L-Aħħar Rimi'', ''Sajonara'', ''Għeluq'' u ''PS – Muża Mħallta''. Fl-2012, il-poeżiji tiegħu nġabru fil-pubblikazzjoni ''Il-Poeżiji'', li tippermetti li wieħed isegwi l-iżvilupp tal-kitba tiegħu tul diversi deċennji.<ref name="Independent" /> Fenech kiteb ukoll kotba għat-tfal u xogħlijiet oħra dwar il-letteratura u l-kultura Maltija.<ref name=":1" /> == Rikonoxximenti == Fl-2017, Fenech ingħata l-Premju għall-Kisba tul il-Ħajja mill-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb bħala rikonoxximent għall-kontribut tiegħu fil-letteratura.<ref name=":1" /> Fl-2019 ingħata l-midalja tad-deheb ''Ġieħ l-Akkademja tal-Malti'' għall-ħidma tiegħu tul ħajtu kollha favur il-lingwa u l-letteratura Maltija.<ref name="Akkademja">{{Ċita web |url=https://akkademjatalmalti.org/2019-victor-fenech/ |titlu=2019 – Victor Fenech |pubblikatur=L-Akkademja tal-Malti}}</ref> Fl-2025 inħatar Membru tal-Ordni Nazzjonali tal-Mertu. == Referenzi == {{Referenzi}} qtie83j70djbq6i8ml5rxypg33074hz 332915 332914 2026-10-16T11:21:20Z EnriqueTabone 15661 /* Rikonoxximenti */ +cite 332915 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Victor Fenech''' (imwieled fl-1935) huwa poeta, kittieb u għalliem Malti. Huwa magħruf għall-kontribut tiegħu fil-letteratura Maltija kontemporanja, għall-esperimentazzjoni fil-forom poetiċi u għall-kitbiet tiegħu dwar temi soċjali, politiċi u ambjentali.<ref>{{Ċita web|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/51475/1/Humanitas1A8.pdf|titlu=IN SEARCH OF A PERSONAL AND NATIONAL IDENTITY : THE ENGLISH POEMS OF VICTOR FENECH|kunjom=CASSOLA|isem=ARNOLD}}</ref> == Ħajja == Fenech twieled il-Ħamrun fl-1935. Studja fil-Liċeo u fl-Università ta’ Malta, fejn iggradwa fl-Ingliż, fl-Istorja u fil-Malti. Kompla l-istudji tiegħu fl-Università ta’ Londra, fejn speċjalizza fil-kitba u fil-produzzjoni tal-kotba. Għamel parti kbira mill-karriera tiegħu fis-settur edukattiv u kien ukoll editur tar-rivista tal-istudenti ''Sagħtar''.<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/victor-fenech-poet-adventurer.706082|titlu=Victor Fenech: Poet adventurer|kunjom=Contributors|data=2019-03-31|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-16}}</ref><ref name=":1">{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/en/news/author-penned-his-first-poem-aged-13-after-his-mothers-death/|titlu=Author penned his first poem aged 13, after his mother's death|data=2017-12-08|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-10-16}}</ref> == Karriera letterarja == Fenech kien membru attiv tal-Moviment Qawmien Letterarju, moviment ta’ kittieba li kkontribwixxa għall-iżvilupp tal-letteratura Maltija moderna fis-sittinijiet u fis-snin sebgħin.<ref name="Times">{{Ċita web |url=https://timesofmalta.com/article/victor-fenech-poet-adventurer.706082 |titlu=Victor Fenech: Poet adventurer |pubblikatur=Times of Malta |data=31 ta’ Marzu 2019}}</ref> L-ewwel pubblikazzjoni tiegħu bħala koawtur kienet ''Kwartett'' (1965). Tul il-karriera tiegħu kiteb kemm bil-Malti kif ukoll bl-Ingliż, u esperimenta b’forom differenti ta’ poeżija, fosthom il-poeproża, il-vers projettiv u l-poeżija viżiva. Fil-kitbiet tiegħu spiss jittratta l-protesta soċjali, il-politika, il-ħarsien tal-ambjent, l-identità nazzjonali, ir-reliġjon u l-imħabba.<ref name="HELA" /><ref name="Independent">{{Ċita web |url=https://www.independent.com.mt/articles/2012-05-12/local-news/A-Book-of-poetry-309992 |titlu=A Book of poetry |pubblikatur=The Malta Independent |data=12 ta’ Mejju 2012}}</ref> Fost il-ġabriet poetiċi tiegħu hemm ''Sangraal'', ''L-Aħħar Rimi'', ''Sajonara'', ''Għeluq'' u ''PS – Muża Mħallta''. Fl-2012, il-poeżiji tiegħu nġabru fil-pubblikazzjoni ''Il-Poeżiji'', li tippermetti li wieħed isegwi l-iżvilupp tal-kitba tiegħu tul diversi deċennji.<ref name="Independent" /> Fenech kiteb ukoll kotba għat-tfal u xogħlijiet oħra dwar il-letteratura u l-kultura Maltija.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/en/news/gieh-l-akkademja-tal-malti-gold-medal-for-victor-fenech/|titlu=Ġieħ l-Akkademja tal-Malti Gold Medal for Victor Fenech|data=2019-11-16|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-10-16}}</ref> == Rikonoxximenti == Fl-2017, Fenech ingħata l-Premju għall-Kisba tul il-Ħajja mill-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb bħala rikonoxximent għall-kontribut tiegħu fil-letteratura.<ref name=":1" /> Fl-2019 ingħata l-midalja tad-deheb ''Ġieħ l-Akkademja tal-Malti'' għall-ħidma tiegħu tul ħajtu kollha favur il-lingwa u l-letteratura Maltija.<ref name="Akkademja">{{Ċita web |url=https://akkademjatalmalti.org/2019-victor-fenech/ |titlu=2019 – Victor Fenech |pubblikatur=L-Akkademja tal-Malti}}</ref> Fl-2025 inħatar Membru tal-Ordni Nazzjonali tal-Mertu.<ref name=":2" /> == Referenzi == {{Referenzi}} 99tfeoohzisuvdejhd7pvj5rm39yrr6 332916 332915 2026-10-16T11:22:02Z EnriqueTabone 15661 332916 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Victor Fenech''' (imwieled fl-1935) huwa poeta, kittieb u għalliem Malti. Huwa magħruf għall-kontribut tiegħu fil-letteratura Maltija kontemporanja, għall-esperimentazzjoni fil-forom poetiċi u għall-kitbiet tiegħu dwar temi soċjali, politiċi u ambjentali.<ref>{{Ċita web|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/51475/1/Humanitas1A8.pdf|titlu=IN SEARCH OF A PERSONAL AND NATIONAL IDENTITY : THE ENGLISH POEMS OF VICTOR FENECH|kunjom=CASSOLA|isem=ARNOLD}}</ref> == Ħajja == Fenech twieled il-Ħamrun fl-1935. Studja fil-Liċeo u fl-Università ta’ Malta, fejn iggradwa fl-Ingliż, fl-Istorja u fil-Malti. Kompla l-istudji tiegħu fl-Università ta’ Londra, fejn speċjalizza fil-kitba u fil-produzzjoni tal-kotba. Għamel parti kbira mill-karriera tiegħu fis-settur edukattiv u kien ukoll editur tar-rivista tal-istudenti ''Sagħtar''.<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/victor-fenech-poet-adventurer.706082|titlu=Victor Fenech: Poet adventurer|kunjom=Contributors|data=2019-03-31|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-16}}</ref><ref name=":1">{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/en/news/author-penned-his-first-poem-aged-13-after-his-mothers-death/|titlu=Author penned his first poem aged 13, after his mother's death|data=2017-12-08|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-10-16}}</ref> == Karriera letterarja == Fenech kien membru attiv tal-Moviment Qawmien Letterarju, moviment ta’ kittieba li kkontribwixxa għall-iżvilupp tal-letteratura Maltija moderna fis-sittinijiet u fis-snin sebgħin.<ref name="Times">{{Ċita web |url=https://timesofmalta.com/article/victor-fenech-poet-adventurer.706082 |titlu=Victor Fenech: Poet adventurer |pubblikatur=Times of Malta |data=31 ta’ Marzu 2019}}</ref> L-ewwel pubblikazzjoni tiegħu bħala koawtur kienet ''Kwartett'' (1965). Tul il-karriera tiegħu kiteb kemm bil-Malti kif ukoll bl-Ingliż, u esperimenta b’forom differenti ta’ poeżija, fosthom il-poeproża, il-vers projettiv u l-poeżija viżiva. Fil-kitbiet tiegħu spiss jittratta l-protesta soċjali, il-politika, il-ħarsien tal-ambjent, l-identità nazzjonali, ir-reliġjon u l-imħabba.><ref name="Independent">{{Ċita web |url=https://www.independent.com.mt/articles/2012-05-12/local-news/A-Book-of-poetry-309992 |titlu=A Book of poetry |pubblikatur=The Malta Independent |data=12 ta’ Mejju 2012}}</ref> Fost il-ġabriet poetiċi tiegħu hemm ''Sangraal'', ''L-Aħħar Rimi'', ''Sajonara'', ''Għeluq'' u ''PS – Muża Mħallta''. Fl-2012, il-poeżiji tiegħu nġabru fil-pubblikazzjoni ''Il-Poeżiji'', li tippermetti li wieħed isegwi l-iżvilupp tal-kitba tiegħu tul diversi deċennji.<ref name="Independent" /> Fenech kiteb ukoll kotba għat-tfal u xogħlijiet oħra dwar il-letteratura u l-kultura Maltija.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/en/news/gieh-l-akkademja-tal-malti-gold-medal-for-victor-fenech/|titlu=Ġieħ l-Akkademja tal-Malti Gold Medal for Victor Fenech|data=2019-11-16|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-10-16}}</ref> == Rikonoxximenti == Fl-2017, Fenech ingħata l-Premju għall-Kisba tul il-Ħajja mill-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb bħala rikonoxximent għall-kontribut tiegħu fil-letteratura.<ref name=":1" /> Fl-2019 ingħata l-midalja tad-deheb ''Ġieħ l-Akkademja tal-Malti'' għall-ħidma tiegħu tul ħajtu kollha favur il-lingwa u l-letteratura Maltija.<ref name="Akkademja">{{Ċita web |url=https://akkademjatalmalti.org/2019-victor-fenech/ |titlu=2019 – Victor Fenech |pubblikatur=L-Akkademja tal-Malti}}</ref> Fl-2025 inħatar Membru tal-Ordni Nazzjonali tal-Mertu.<ref name=":2" /> == Referenzi == {{Referenzi}} f9fgj8xif8oj4sjary31816uzzw1p6z 0 34709 332917 2026-10-16T11:25:18Z EnriqueTabone 15661 Intro 332917 wikitext text/x-wiki '''Isabelle Vella Gregory''' hija arkeologa u riċerkatriċi Maltija li tispeċjalizza fl-arkeoloġija preistorika tal-Mediterran, b’mod partikolari fil-preistorja tal-Gżejjer Maltin. Ir-riċerka tagħha tiffoka fuq il-kultura materjali, il-figurini preistoriċi, il-ġisem u l-identità fis-soċjetajiet tal-qedem.<ref name="Cambridge">{{Ċita web |url=https://www.ice.cam.ac.uk/about-us/staff-profiles/tutor/dr-isabelle-vella-gregory |titlu=Dr Isabelle Vella Gregory |pubblikatur=University of Cambridge}}</ref> 01vpnxpdt4b7whn4k0takw1nobmkjs0 332918 332917 2026-10-16T11:25:40Z EnriqueTabone 15661 {{Infobox bijografija}} 332918 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Isabelle Vella Gregory''' hija arkeologa u riċerkatriċi Maltija li tispeċjalizza fl-arkeoloġija preistorika tal-Mediterran, b’mod partikolari fil-preistorja tal-Gżejjer Maltin. Ir-riċerka tagħha tiffoka fuq il-kultura materjali, il-figurini preistoriċi, il-ġisem u l-identità fis-soċjetajiet tal-qedem.<ref name="Cambridge">{{Ċita web |url=https://www.ice.cam.ac.uk/about-us/staff-profiles/tutor/dr-isabelle-vella-gregory |titlu=Dr Isabelle Vella Gregory |pubblikatur=University of Cambridge}}</ref> sf4gnj60x6a8rtm1mayau3m6crb7gs9 332919 332918 2026-10-16T11:26:42Z EnriqueTabone 15661 == Referenzi == {{Referenzi}} 332919 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Isabelle Vella Gregory''' hija arkeologa u riċerkatriċi Maltija li tispeċjalizza fl-arkeoloġija preistorika tal-Mediterran, b’mod partikolari fil-preistorja tal-Gżejjer Maltin. Ir-riċerka tagħha tiffoka fuq il-kultura materjali, il-figurini preistoriċi, il-ġisem u l-identità fis-soċjetajiet tal-qedem.<ref name="Cambridge">{{Ċita web |url=https://www.ice.cam.ac.uk/about-us/staff-profiles/tutor/dr-isabelle-vella-gregory |titlu=Dr Isabelle Vella Gregory |pubblikatur=University of Cambridge}}</ref> == Referenzi == {{Referenzi}} g68nnif88rd1fitmzkqylhrs6e0gds7 332920 332919 2026-10-16T11:28:23Z EnriqueTabone 15661 +edukazzjoni 332920 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Isabelle Vella Gregory''' hija arkeologa u riċerkatriċi Maltija li tispeċjalizza fl-arkeoloġija preistorika tal-Mediterran, b’mod partikolari fil-preistorja tal-Gżejjer Maltin. Ir-riċerka tagħha tiffoka fuq il-kultura materjali, il-figurini preistoriċi, il-ġisem u l-identità fis-soċjetajiet tal-qedem.<ref name="Cambridge">{{Ċita web |url=https://www.ice.cam.ac.uk/about-us/staff-profiles/tutor/dr-isabelle-vella-gregory |titlu=Dr Isabelle Vella Gregory |pubblikatur=University of Cambridge}}</ref> == Edukazzjoni u karriera akkademika == Vella Gregory twieldet Malta u bdiet l-istudji tagħha fl-arkeoloġija fl-Università ta’ Malta. Aktar tard kompliet l-istudji postgraduate tagħha fl-Università ta’ Cambridge, fejn kisbet il-lawrji tal-Master u d-dottorat. Fl-2011 ġiet eletta Junior Research Fellow f’Christ’s College, Cambridge, u sussegwentement kienet studjuża affiljata mal-McDonald Institute for Archaeological Research.<ref name="Cambridge" /><ref name="Christ">{{Ċita web |url=https://www.christs.cam.ac.uk/sites/default/files/2025-02/2012%20Magazine.pdf |titlu=Christ's College Magazine 2012: Rediscovering the Neolithic Temple of Mnajdra, Malta |pubblikatur=Christ's College, University of Cambridge}}</ref> Hija wettqet xogħol fuq il-post f’Malta u fl-Italja, kif ukoll riċerka f’mużewijiet f’Sardinja. Il-ħidma akkademika tagħha tgħaqqad l-istudju tal-materjal arkeoloġiku ma’ approċċi teoretiċi dwar is-soċjetà, ir-rappreżentazzjoni u l-identità.<ref name="Cambridge" /> == Referenzi == {{Referenzi}} eyeq1pk6ypmekb97dtxz5r92eh7932j 332921 332920 2026-10-16T11:29:16Z EnriqueTabone 15661 kitba u riċerka 332921 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Isabelle Vella Gregory''' hija arkeologa u riċerkatriċi Maltija li tispeċjalizza fl-arkeoloġija preistorika tal-Mediterran, b’mod partikolari fil-preistorja tal-Gżejjer Maltin. Ir-riċerka tagħha tiffoka fuq il-kultura materjali, il-figurini preistoriċi, il-ġisem u l-identità fis-soċjetajiet tal-qedem.<ref name="Cambridge">{{Ċita web |url=https://www.ice.cam.ac.uk/about-us/staff-profiles/tutor/dr-isabelle-vella-gregory |titlu=Dr Isabelle Vella Gregory |pubblikatur=University of Cambridge}}</ref> == Edukazzjoni u karriera akkademika == Vella Gregory twieldet Malta u bdiet l-istudji tagħha fl-arkeoloġija fl-Università ta’ Malta. Aktar tard kompliet l-istudji postgraduate tagħha fl-Università ta’ Cambridge, fejn kisbet il-lawrji tal-Master u d-dottorat. Fl-2011 ġiet eletta Junior Research Fellow f’Christ’s College, Cambridge, u sussegwentement kienet studjuża affiljata mal-McDonald Institute for Archaeological Research.<ref name="Cambridge" /><ref name="Christ">{{Ċita web |url=https://www.christs.cam.ac.uk/sites/default/files/2025-02/2012%20Magazine.pdf |titlu=Christ's College Magazine 2012: Rediscovering the Neolithic Temple of Mnajdra, Malta |pubblikatur=Christ's College, University of Cambridge}}</ref> Hija wettqet xogħol fuq il-post f’Malta u fl-Italja, kif ukoll riċerka f’mużewijiet f’Sardinja. Il-ħidma akkademika tagħha tgħaqqad l-istudju tal-materjal arkeoloġiku ma’ approċċi teoretiċi dwar is-soċjetà, ir-rappreżentazzjoni u l-identità.<ref name="Cambridge" /> == Riċerka u pubblikazzjonijiet == Fl-2005 ippubblikat il-ktieb ''The Human Form in Neolithic Malta'', studju dwar l-arti figurattiva u l-figurini li nstabu fit-tempji megalitiċi u fis-siti funerarji taħt l-art ta’ Malta. Il-ktieb jiġbor u jiddokumenta dawn l-oġġetti arkeoloġiċi u jeżamina r-rappreżentazzjoni tal-figura umana fis-soċjetajiet preistoriċi tal-gżejjer.<ref name="Cambridge" /> Fost il-pubblikazzjonijiet akkademiċi tagħha hemm studji dwar il-fuħħar Neolitiku u t-tekniki ta’ dekorazzjoni tiegħu, ir-rwol tal-figurini fis-soċjetajiet preistoriċi u l-esperjenza tal-ispazju fit-tempji megalitiċi Maltin. Fl-2016 ippubblikat l-istudju ''Immensity and Miniaturism: The Interplay of Scale and Sensory Experience in the Late Neolithic of the Maltese Islands'' fil-ġurnal ''Oxford Journal of Archaeology''.<ref name="MAR">{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/50499/1/MAR_11.pdf |titlu=Malta Archaeological Review, Issue 11 |pubblikatur=Università ta’ Malta}}</ref> Vella Gregory ħadmet ukoll fuq ir-riċerka arkeoloġika f’Jebel Moya fis-Sudan, sit importanti għall-istudju tal-komunitajiet antiki u tal-attivitajiet tagħhom. Din il-ħidma testendi l-interessi tagħha lil hinn mill-Mediterran u tinkludi studji dwar il-fuħħar, il-pastoraliżmu u l-kuntest soċjali tal-kultura materjali.<ref name="ResearchGate">{{Ċita web |url=https://www.researchgate.net/profile/Isabelle-Vella-Gregory |titlu=Isabelle Vella Gregory — Publications |pubblikatur=ResearchGate}}</ref> == Referenzi == {{Referenzi}} 0x5jy84fdju58cwpvjf3sq40zab2loe 332922 332921 2026-10-16T11:32:56Z EnriqueTabone 15661 + national book prize 332922 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Isabelle Vella Gregory''' hija arkeologa u riċerkatriċi Maltija li tispeċjalizza fl-arkeoloġija preistorika tal-Mediterran, b’mod partikolari fil-preistorja tal-Gżejjer Maltin. Ir-riċerka tagħha tiffoka fuq il-kultura materjali, il-figurini preistoriċi, il-ġisem u l-identità fis-soċjetajiet tal-qedem.<ref name="Cambridge">{{Ċita web |url=https://www.ice.cam.ac.uk/about-us/staff-profiles/tutor/dr-isabelle-vella-gregory |titlu=Dr Isabelle Vella Gregory |pubblikatur=University of Cambridge}}</ref> == Edukazzjoni u karriera akkademika == Vella Gregory twieldet Malta u bdiet l-istudji tagħha fl-arkeoloġija fl-Università ta’ Malta. Aktar tard kompliet l-istudji postgraduate tagħha fl-Università ta’ Cambridge, fejn kisbet il-lawrji tal-Master u d-dottorat. Fl-2011 ġiet eletta Junior Research Fellow f’Christ’s College, Cambridge, u sussegwentement kienet studjuża affiljata mal-McDonald Institute for Archaeological Research.<ref name="Cambridge" /><ref name="Christ">{{Ċita web |url=https://www.christs.cam.ac.uk/sites/default/files/2025-02/2012%20Magazine.pdf |titlu=Christ's College Magazine 2012: Rediscovering the Neolithic Temple of Mnajdra, Malta |pubblikatur=Christ's College, University of Cambridge}}</ref> Hija wettqet xogħol fuq il-post f’Malta u fl-Italja, kif ukoll riċerka f’mużewijiet f’Sardinja. Il-ħidma akkademika tagħha tgħaqqad l-istudju tal-materjal arkeoloġiku ma’ approċċi teoretiċi dwar is-soċjetà, ir-rappreżentazzjoni u l-identità.<ref name="Cambridge" /> == Riċerka u pubblikazzjonijiet == Fl-2005 ippubblikat il-ktieb ''The Human Form in Neolithic Malta'', studju dwar l-arti figurattiva u l-figurini li nstabu fit-tempji megalitiċi u fis-siti funerarji taħt l-art ta’ Malta. Il-ktieb jiġbor u jiddokumenta dawn l-oġġetti arkeoloġiċi u jeżamina r-rappreżentazzjoni tal-figura umana fis-soċjetajiet preistoriċi tal-gżejjer.<ref name="Cambridge" /> Dan il-ktieb b’ritratti ta’ Daniel Cilia, kiseb it-tieni post fil-kategorija tar-Riċerka fil-Premju Nazzjonali tal-Ktieb.<ref>{{Ċita aħbar |url=https://timesofmalta.com/article/plethora-of-prizes-for-maltese-publications.35028 |titlu=Plethora of prizes for Maltese publications |pubblikatur=Times of Malta}}</ref> Fost il-pubblikazzjonijiet akkademiċi tagħha hemm studji dwar il-fuħħar Neolitiku u t-tekniki ta’ dekorazzjoni tiegħu, ir-rwol tal-figurini fis-soċjetajiet preistoriċi u l-esperjenza tal-ispazju fit-tempji megalitiċi Maltin. Fl-2016 ippubblikat l-istudju ''Immensity and Miniaturism: The Interplay of Scale and Sensory Experience in the Late Neolithic of the Maltese Islands'' fil-ġurnal ''Oxford Journal of Archaeology''.<ref name="MAR">{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/50499/1/MAR_11.pdf |titlu=Malta Archaeological Review, Issue 11 |pubblikatur=Università ta’ Malta}}</ref> Vella Gregory ħadmet ukoll fuq ir-riċerka arkeoloġika f’Jebel Moya fis-Sudan, sit importanti għall-istudju tal-komunitajiet antiki u tal-attivitajiet tagħhom. Din il-ħidma testendi l-interessi tagħha lil hinn mill-Mediterran u tinkludi studji dwar il-fuħħar, il-pastoraliżmu u l-kuntest soċjali tal-kultura materjali.<ref name="ResearchGate">{{Ċita web |url=https://www.researchgate.net/profile/Isabelle-Vella-Gregory |titlu=Isabelle Vella Gregory — Publications |pubblikatur=ResearchGate}}</ref> == Referenzi == {{Referenzi}} 0cigjljre5aqhoioxdt2lpg41a1tmhf 332923 332922 2026-10-16T11:35:58Z EnriqueTabone 15661 links 332923 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Isabelle Vella Gregory''' hija arkeologa u riċerkatriċi [[Malta|Maltija]] li tispeċjalizza fl-[[arkeoloġija]] [[Preistorja|preistorika]] tal-[[Mediterran]], b’mod partikolari fil-preistorja tal-[[Gżejjer Maltin]]. Ir-riċerka tagħha tiffoka fuq il-kultura materjali, il-figurini preistoriċi, il-[[ġisem]] u l-identità fis-soċjetajiet tal-qedem.<ref name="Cambridge">{{Ċita web |url=https://www.ice.cam.ac.uk/about-us/staff-profiles/tutor/dr-isabelle-vella-gregory |titlu=Dr Isabelle Vella Gregory |pubblikatur=University of Cambridge}}</ref> == Edukazzjoni u karriera akkademika == Vella Gregory twieldet Malta u bdiet l-istudji tagħha fl-arkeoloġija fl-[[Università ta' Malta|Università ta’ Malta]]. Aktar tard kompliet l-istudji postgraduate tagħha fl-[[Università ta’ Cambridge]], fejn kisbet il-lawrji tal-Master u d-dottorat. Fl-2011 ġiet eletta Junior Research Fellow f’Christ’s College, [[Cambridge]], u sussegwentement kienet studjuża affiljata mal-McDonald Institute for Archaeological Research.<ref name="Cambridge" /><ref name="Christ">{{Ċita web |url=https://www.christs.cam.ac.uk/sites/default/files/2025-02/2012%20Magazine.pdf |titlu=Christ's College Magazine 2012: Rediscovering the Neolithic Temple of Mnajdra, Malta |pubblikatur=Christ's College, University of Cambridge}}</ref> Hija wettqet xogħol fuq il-post f’[[Malta]] u fl-[[Italja]], kif ukoll riċerka f’mużewijiet f’Sardinja. Il-ħidma akkademika tagħha tgħaqqad l-istudju tal-materjal arkeoloġiku ma’ approċċi teoretiċi dwar is-soċjetà, ir-rappreżentazzjoni u l-identità.<ref name="Cambridge" /> == Riċerka u pubblikazzjonijiet == Fl-2005 ippubblikat il-ktieb ''The Human Form in Neolithic Malta'', studju dwar l-arti figurattiva u l-figurini li nstabu fit-tempji megalitiċi u fis-siti funerarji taħt l-art ta’ Malta. Il-ktieb jiġbor u jiddokumenta dawn l-oġġetti arkeoloġiċi u jeżamina r-rappreżentazzjoni tal-figura umana fis-soċjetajiet preistoriċi tal-gżejjer.<ref name="Cambridge" /> Dan il-ktieb b’ritratti ta’ [[Daniel Cilia]], kiseb it-tieni post fil-kategorija tar-Riċerka fil-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb]].<ref>{{Ċita aħbar |url=https://timesofmalta.com/article/plethora-of-prizes-for-maltese-publications.35028 |titlu=Plethora of prizes for Maltese publications |pubblikatur=Times of Malta}}</ref> Fost il-pubblikazzjonijiet akkademiċi tagħha hemm studji dwar il-fuħħar Neolitiku u t-tekniki ta’ dekorazzjoni tiegħu, ir-rwol tal-figurini fis-soċjetajiet preistoriċi u l-esperjenza tal-ispazju fit-tempji megalitiċi Maltin. Fl-2016 ippubblikat l-istudju ''Immensity and Miniaturism: The Interplay of Scale and Sensory Experience in the Late Neolithic of the Maltese Islands'' fil-ġurnal ''Oxford Journal of Archaeology''.<ref name="MAR">{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/50499/1/MAR_11.pdf |titlu=Malta Archaeological Review, Issue 11 |pubblikatur=Università ta’ Malta}}</ref> Vella Gregory ħadmet ukoll fuq ir-riċerka [[Arkeoloġija|arkeoloġika]] f’Jebel Moya fis-[[Sudan]], sit importanti għall-istudju tal-komunitajiet antiki u tal-attivitajiet tagħhom. Din il-ħidma testendi l-interessi tagħha lil hinn mill-Mediterran u tinkludi studji dwar il-fuħħar, il-pastoraliżmu u l-kuntest soċjali tal-kultura materjali.<ref name="ResearchGate">{{Ċita web |url=https://www.researchgate.net/profile/Isabelle-Vella-Gregory |titlu=Isabelle Vella Gregory — Publications |pubblikatur=ResearchGate}}</ref> == Referenzi == {{Referenzi}} 7p385tbu06h65237ncrckkw6p1gnate