Wikipedija mtwiki https://mt.wikipedia.org/wiki/Il-Pa%C4%A1na_prin%C4%8Bipali MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Medja Speċjali Diskussjoni Utent Diskussjoni utent Wikipedija Diskussjoni Wikipedija Stampa Diskussjoni stampa MediaWiki Diskussjoni MediaWiki Mudell Diskussjoni mudell Għajnuna Diskussjoni għajnuna Kategorija Diskussjoni kategorija Portal Diskussjoni portal TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2851 332974 332735 2026-10-20T03:35:51Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 332974 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija|image=[[Stampa:Immanuel mifsud.jpg|Immanuel Mifsud]]}} '''Immanuel Mifsud''' (imwieled fit-12 ta' Settembru 1967 f'Raħal Ġdid) huwa poeta, kittieb u akkademiku Malti. Kiteb poeżija, novelli, rumanzi u xogħlijiet għal-letteratura tat-tfal, kif ukoll xogħlijiet għat-teatru. Huwa professur assoċjat fl-Università ta' Malta, fejn jgħallem u jirriċerka l-letteratura Maltija u t-teorija letterarja.<ref>[https://www.um.edu.mt/profile/immanuelmifsud Profil ta' Immanuel Mifsud, Università ta' Malta]</ref> Fl-2011, Mifsud rebaħ il-Premju tal-Unjoni Ewropea għal-Letteratura għax-xogħol tiegħu ''Fl-Isem tal-Missier (tal-iben)''. B'dan il-premju, sar l-ewwel awtur Malti li ngħata dan ir-rikonoxximent Ewropew.<ref>[https://euprizeliterature.eu/en/prize-author/immanuel-mifsud Immanuel Mifsud, European Union Prize for Literature]</ref> == Ħajja u edukazzjoni == Mifsud twieled Malta fl-1967 u beda jikteb il-poeżija meta kellu sittax-il sena. F'dan il-perjodu kien ukoll wieħed mill-fundaturi tal-grupp letterarju Versarti. Aktar tard ħa sehem fit-twaqqif ta' gruppi teatrali u ħadem fid-direzzjoni ta' produzzjonijiet teatrali.<ref>[https://euprizeliterature.eu/en/prize-author/immanuel-mifsud Bijografija ta' Immanuel Mifsud, European Union Prize for Literature]</ref> Studja fl-Università ta' Malta, fejn kiseb il-lawrji fil-qasam tal-edukazzjoni. Fl-1995 beda jaħdem bħala lettur fil-Kulleġġ tal-Università ta' Malta u, aktar tard, beda jgħallem fil-Fakultà tal-Arti u fil-Fakultà tal-Edukazzjoni. Fl-2012 kiseb id-dottorat mill-Università ta' Malta b'teżi dwar ix-xbihat tal-ġisem fil-poeżija Maltija tas-seklu għoxrin.<ref>[https://www.um.edu.mt/profile/immanuelmifsud Profil akkademiku, Università ta' Malta]</ref> L-interessi akkademiċi tiegħu jinkludu r-rappreżentazzjoni tal-ġisem fil-letteratura u fl-arti viżiva, ir-relazzjoni bejn il-ġeneru u l-letteratura, u l-letteratura Maltija moderna u kontemporanja.<ref>[https://malti.mt/department-members/immanuelmifsud Immanuel Mifsud, Dipartiment tal-Malti]</ref> == Xogħlijiet == === Proża === * ''Stejjer ta' Nies Koroh'', 1991 * ''Il-Ktieb tas-Sibt Filghaxija'', 1993 * ''Il-Ktieb tal-Maħbubin Midruba'', 1999 * ''L-Istejjer Strambi ta' Sara Sue Sammut'', 2002 (rebaħ il-Premju Nazzjonali għal-Letteratura fl-2002) * ''Kimika'', 2005 * ''Happy Weekend'' (bl-Ingliż), 2006 * ''Stejjer li ma kellhomx jinkitbu'', 2008 === Poeżija === * ''Fid-Dar ta' Clara'', 1998 * ''Il-Ktieb tar-Riħ u l-Fjuri'', 2001 * ''Polska-Slovensko'', 2004 * ''km'', 2005 * ''Confidential Reports'', 2005 === Letteratura għat-tfal === * ''Stejjer li Kibru fl-Art'', 2004 == Premjijiet u rikonoxximenti == Mifsud irċieva diversi premjijiet għall-kitba tiegħu. Fost l-aktar importanti hemm: 2002: [[Premju Nazzjonali tal-Ktieb]] għal ''L-Istejjer Strambi ta' Sara Sue Sammut''. 2011: Premju tal-Unjoni Ewropea għal-Letteratura għal ''Fl-Isem tal-Missier (tal-iben)''. 2014: Ingħata l-ġieħ ta' Membru tal-Ordni tal-Mertu tar-Repubblika ta' Malta. 2017: Sar l-ewwel kittieb u akkademiku Malti li ta qari pubbliku fil-Librerija tal-Kungress tal-Istati Uniti f'Washington, D.C. <ref>[https://www.um.edu.mt/profile/immanuelmifsud Università ta' Malta]</ref><ref>{{Ċita web |arkivju-data=2026-10-13 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20261013171956/https://www.immanuelmifsud.com/news.html |data-aċċess=2026-10-12 |titlu=Aħbarijiet u rikonoxximenti, sit uffiċjali tal-awtur |url=https://www.immanuelmifsud.com/news.html |url-status=dead}}</ref> == Referenzi == {{Referenzi}} == Ħoloq esterni == {{Commonscat}} * [http://www.immanuelmifsud.com Sit uffiċjali] * [http://sibtblobb.blogspot.com Blogg tal-kittieb] {{Awtorità}} {{DEFAULTSORT:Mifsud, Immanuel}} [[Kategorija:Twieldu fl-1967]] [[Kategorija:Nies ħajjin]] [[Kategorija:Kittieba Maltin bil-Malti]] [[Kategorija:Kittieba Maltin bl-Ingliż]] [[Kategorija:Poeti Maltin]] [[Kategorija:Poeti bil-Malti]] [[Kategorija:Poeti bl-Ingliż]] [[Kategorija:Novellisti Maltin]] [[Kategorija:Nies minn Raħal Ġdid]] tdq1mp6u5rnddvez2svgp9vkugfjpix 0 2970 332968 332785 2026-10-20T01:40:23Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 332968 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Clare Azzopardi''' (imwielda fil-5 ta' Lulju 1977) hija kittieba, edukatriċi u traduttriċi letterarja Maltija li tikteb kemm għall-adulti kif ukoll għat-tfal u ż-żgħażagħ. Hija magħrufa għan-novelli, ir-rumanzi, id-drammi u l-kotba għat-tfal tagħha. Ix-xogħlijiet tagħha ġew tradotti f'diversi lingwi u rebħu diversi premjijiet letterarji.<ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/lifestyle/question_and_answer/88390/clare_azzopardi_the_most_important_lesson_life_has_taught_me_is_not_to_expect_anything_from_anyone|titlu=Clare Azzopardi: The most important lesson life has taught me is not to expect anything from anyone|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-12}}</ref> == Ħajja == Azzopardi studjat fl-[[Università ta' Malta]] u kompliet l-istudji tagħha fl-Università ta' Sheffield, fejn kisbet master's fil-qasam tal-litteriżmu. Għal 25 sena għallmet il-letteratura Maltija u għal tmien snin serviet bħala kap tad-Dipartiment tal-Malti fil-Junior College, tal-Università ta' Malta. Hija kienet ukoll membru attiv ta' Inizjamed, għaqda mhux governattiva li tippromwovi l-letteratura f'Malta u barra minnha. <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2021-10-03/newspaper-lifestyleculture/Diary-by-CLARE-AZZOPARDI-Writing-is-what-I-do-6736237231|titlu=Diary by CLARE AZZOPARDI: Writing is what I do - Independent Malta}}</ref> == Xogħlijiet == Il-poeżiji u l-istejjer qosra tagħha dehru f'diversi antoloġiji. Il-kitba tagħha nqalbet għall-Ingliż u dehret f'''In Focus'', ''Transcript'', ''Words without Borders'', ''West 47'', ''Lettre International'' (Ungerija) and ''Kulturas Forms''. Fl-2005, Azzopardi ippubblikat ''Others, Across'', żewġ stejjer qosra li nqalbu għall-Ingliż u fl-2006 ippubblikat ġabra ta' novelli'', Il-Linja l-Ħadra'' ("The Green Line"). Kitbet ukoll, fost testi oħrajn, ''In-Nisa Jafu Kif'', ''Pretty Lisa'' u ''L-Interdett Taħt is-Sodda'' li nqaleb għall-Franċiż (Éditions Théatrales) u għall-Għarbi (I-ACT). Ħadet sehem f'diversi festivals letterarji fosthom il-[[:en:Jaipur_Literature_Festival|Jaipur Literature Festival]], l-[[Indja]] u l-Vrisak Festival ġewwa [[:en:Rijeka|Rijeka]], il-[[Kroazja]]. ==Biblijografija== === Kitba għat-tfal === * Meta l-Milied ma Ġiex * Ġużeppina * Hemm dal-post telqulu l-kuluri * Mingu * Il-Qtates ta' max-xatt * Is-Sinjura Klaws * Senduq Kuluri/Buffuri * Senduq Riżorsi għall-Għalliema * Esperimenti tax-xjenza (100 attivita) * Kalejdoskopju 3-6 * 1.MT, 2.MT, 3.MT, 4.MT * Terramaxka * Tikka Malti 1a,1b, 2a, 2b, 3a, 3b, 4a, 4b * Tikka Qari (series) === Proża u poeżija għall-adulti === * Others, across * Il-Linja l-Ħadra * Din Mhix Tazza * Klijenti Antipatici u Kapuccini Kesħin * Għaraq Xort'Oħra * Kulħadd ħalla isem warajh * L-Art tal-Kliem * Castillo === Traduzzjonijiet mill-Franċiż === * Le Loup Qui Voulait Changer de Couleur * Le Loup Qui ne Voulait Plus Marcher * Berlingot est un Superhéros * Zafo Le Petit Pirate * Séraphin, Le Prince Des Dauphins * Rosetta Banana N'est Pas Craca * Crocky Le Crocodile A Mal Aux Dents * Camille Veut Une Nouvelle Famille * Les Bêtises de Manon * Manon est Malade * Le Dent de Manon * L'Anniversaire de Manon * Manon s'Habille Toute Seule * La Grande Fabrique Des Mots * Le Loup qui Avait Peur De Son Ombre * Le Loup Qui S'amait Beaucoup Trop * Le Loup Qui Decouvrait Le Pays Des Contes * Le Loup Qui Encûetait au Musée * P'tit loup va sur le pot * P'tit loup n'aime que les pâtes === Teatru === * L-Esperimenti ta' Fiona * L-Interdett taħt is-Sodda * In-Nisa Maltin Jafu Kif * Pretty Lisa {{DEFAULTSORT:Azzopardi, Clare}} [[Category:Twieldu fl-1977]] [[Kategorija:Kittieba Maltin bil-Malti]] [[Category:Letteratura Kontemporanja Maltija]] [[Kategorija:Azzopardi (kunjom)|Clare]] [[Kategorija:Tradutturi mill-Franċiż għall-Malti]] [[Kategorija:Tradutturi mill-Ingliż għall-Malti]] == Premjijiet u rikonoxximenti == Azzopardi rebħet diversi edizzjonijiet tal[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb|-Premju Nazzjonali tal-Ktieb]] u tal-[[Premju Terramaxka]] għall-kotba tagħha għall-adulti u għat-tfal. Fost ix-xogħlijiet li kisbu premjijiet hemm Il-Linja l-Ħadra, Kulħadd ħalla isem warajh, Mingu u Il-Qtates ta' max-Xatt. <ref>{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/nationalbookprize/?lang=mt |titlu=Premju Nazzjonali tal-Ktieb |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |arkivju-data=2022-01-25 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220125012337/https://ktieb.org.mt/nationalbookprize/?lang=mt |data-aċċess=2026-10-12 |url-status=dead}}</ref> == Referenzi == <references /> eniuorzntjb64mtp3bu01mhr2zybs05 0 6986 332965 298383 2026-10-20T01:16:21Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 332965 wikitext text/x-wiki {{wikifikazzjoni}} {{Infobox city}} '''Bolonja''' hi belt [[Italja|Taljana]] b'xi 375000 abitant, li qiegħda fil-majjistral tal-pajjiż, bejn ix-xmara [[Po]] u l-[[Apennini]]. Hi l-kapitali tal-provinċja tal-istess isem u tar-reġjuni tal-[[Emilia-Romagna]] u waħda mill-bliet prinċipali tal-Italja. L-[[università ta' Bolonja]], li twaqqfet fl-1088, hi l-università l-iżjed antika tal-punent. Minħabba dan tlaqqmet ''La Dotta'' (l-għarfa). Il-belt għandha żewġ laqmijiet oħra ''La Rossa'' (il-ħamra), minħabba s-soqfa ħomor tat-terrakotta u wkoll minħabba l-politika xellugija tagħha, u ''La Grassa'' (il-ħoxna) minħabba l-ikel eċċellenti. L-abitanti tagħha huma l-Bolonjiżi. Huwa kurjuż li l-platt li jissejjaħ [[spaghetti Bolognese]] ma jeżistix fil-kċina Bolonjiża. Kull sena fir-rebbiegħa f'Bolonja ssir fiera magħrufa internazzjonali tal-kotba għat-tfal, ''La Fiera del Libro per Ragazzi''. == Ġeografija == Bolonja tinstab f'żona ta' pjanuri u għoljiet, bejn il-wied tar-Reno u dak tas-Savena. Il-komun jinqasam f'disa' kwartieri: Borgo Panigale, San Donato, San Vitale, Sàvena, Navile, Porto, Saragozza, Santo Stefano, Reno. == Storja == '''Bolonja''' twaqqfet mill-[[Etruski]] bl-isem ta' ''Felsina'' fl-534 QK f'żona abitata mill-qedem mill-poplu ta' Villanova, razza ta' bdiewa u rgħajja. Il-belt Etruska kibret madwar santwarju mibni fuq għolja, li kienet mdawra b'nekropoli. Fir-raba' seklu QK il-belt intrebħet mill-Galli Boj, minn fejn ġej l-isem antik tagħha, ''Bononia'', li taw ir-[[Imperu Ruman|Rumani]] lil din il-kolonja li rebħu fil-191 QK. 3000 familja ta' koloni Rumani mmexxijin mill-Konsli ''Lucius Valerius Flaccus'', ''Marcus Atilius Seranus'' u ''Lucius Valerius Tappo'', ġew joqogħdu f'din il-kolonja ġdida Rumana. Il-bini tal-Via Æmilia fil-187 QK għamlet ‘il Bolonja salib it-toroq importanti, magħquda ma' Arezzo bil-Via Flaminia u ma' Aquileia bil-Via Aemilia Altinate. Fit-88 QK, il-belt saret ''[[municipium]]''. Hi nbniet f'toroq dritti b'sitt ''cardi'' u tmien ''decumani'', li għadhom jagħmlu l-istruttura tagħha s'issa. Il-belt kellha xi 10,000 abitant taħt l-Imperu Ruman, kif ukoll bosta tempji, termi, teatri u arena. Skont Pomponju Mela, Bononia kienet fost il-ħames bliet ''opulentissimae'' ( l-iżjed għonja) tal-[[Italja]]. Il-belt reġgħet inbniet minn [[Neruni]] wara li nħarqet. Wara li marret lura għal żmien twil, Bolonja twieldet mill-ġdid fis-seklu V bil-ħeġġa tal-isqof [[Petronju]], li bena l-knisja ta' San Stiefnu. Wara l-waqgħa tal-[[Imperu Ruman]], Bolonja nbidlet f'fortizza fuq il-fruntiera tal-Esarkat ta' Ravenna fil-Pjanura Padana. Il-belt kienet protetta bis-swar imma dawn ma kinux jipproteġu r-rovini tal-belt antika Rumana. Fis-728 il-belt intrebħet minn Liutprando, Re tal-[[Lombardi]], li għaqqadha mar-renju tal-Lombardi. Fis-seklu XI, Bolonja kellha perijodu ġdid ta' kobor u saret Komun li nagħqdet mal-[[Lega Lombarda]] fl-1164 biex tiġġieled kontra [[Federiku Barbarossa]]. Fl-1088 inħolqot l-[[Università ta' Bolonja]], li hi issa l-eqdem università tal-[[Ewropa]]. Bosta nies famużi kienu jistudjaw hemm fil-[[Medju Evu]] bħal [[Irnerio]], [[Dante Alighieri|Dante]], [[Boccaccio]] u [[Petrarca]]. Fis-seklu XII, l-iżvilupp tal-belt ħtieġ swar ġodda u sar tkabbir ieħor fis-seklu XIV. Fl-1256 Bolonja għaddiet il-''Legge del Paradiso'' ("Liġi tal-Ġenna"), li neħħiet il-jasar fewdali u ħelset l-iskjavi bil-flus tal-belt. Fl-stess żmien il-qalba tal-belt inksiet bit-torrijiet, mibnija mill-familji għonja u qawwija tal-belt biex juru l-qawwa tagħhom, u bil-bini pubbliku, knejjes u abaziji. Dan it-tkabbir u din l-għana fl-1294 għamlu l-belt waħda mill-iżjed popolati tal-Ewropa. [[Stampa:Bologna-Torre degli Asinelli-Dscn4719.jpg|290px|thumb|left|Bolonja "La Rossa"]] Bħall-biċċa kbira tal-komuni tal-epoka, Bolonja kienet maqsuma bil-ġlied intern li wassal għat-tkeċċija tal-familja tal-''Ghibellini'' fl-1274. Wara li tħarbtet fil-''battalja ta' Zappolino'' mill-forzi ta' [[Modena]] fl-1325, Bolonja bdiet tmur lura u talbet il-protezzjoni tal-Papa fil-bidu tas-seklu XIV. Wara s-snin henjin taħt il-gvern ta' Taddeo Pepoli (1337-1347), Bolonja waqgħet f'idejn il-[[Visconti]], imma reġgħet taħt l-awtorità Papali bil-Kardinal Gil de Albornoz fl-1360. Is-snin li missu raw ħafna bdil bejn gvernijiet repubblikani (bħal ta' 1377, li bena l-Bażilika ta' San Petronju u l-Loggia dei Mercanti) u l-ħakma papali jew tal-Visconti. Matul daż-żmien, il-familji qawwijin tal-belt kienu mitlufin fi ġlied fratriċidu għall-kontroll tagħha. F'nofs is-seklu XV, il-familja Bentivoglio kisbet il-poter biż-żewġ membri Sante (1445-1462) u Giovanni II (1462-1506). Dak il-perijodu kien l-iżjed fjorenti tal-belt, bil-preżenza ta' arkitetti u pitturi famużi ġol-ħitan tagħha, li bidlu ‘l Bolonja f'veru belt tar-[[Rinaxximent]]. Ir-renju ta' Giovanni II spiċċa fl-1506 waqt li t-truppi papali ta' Ġulju II kienu qegħdin jassedjaw u jħarbtu l-belt. Minn dik id-data sas-seklu XVIII, Bolonja kienet tagħmel parti mill-istati papali u kienet immexxija minn ''Cardinal legato'' u Senat li kull xahrejn kien jagħżel ''gonfaloniere'' (imħallef), megħjun minn tmien konsli iżjed anzjani. Il-prosperità tal-belt baqgħet tikber, allavolja fit-tmiem tas-seklu XVI il-pesta naqqset il-popolazzjoni minn 72 000 għal 59 000 abitant. Din il-prosperità rriżultat f'ħafna bini importanti, bħal Piazza Nettuno u l-Palazzo dei Banchi fl-1564. Il-ħakma papali rat il-bini ta' ħafna knejjes u stabbilimenti reliġjużi oħra ġodda u r-rinnovazzjoni tal-antiki. B'96 kunvent Bolonja kellha r-rekord tal-Italja. Il-pitturi li kienu jaħdmu Bolonja waqfu l-[[Skola Bolonjiża|Iskola Bolonjiża]] li fosthom kien hemm [[Annibale Carracci]], [[Domenichino]], [[Giovan Francesco Barbieri Guercino|Guercino]] u pitturi oħra famużi. Taħt [[Napuljun I ta' Franza|Napuljun]], Bolonja saret il-kapitali tar-“Repubblica Cispadana”. Wara l-waqgħa ta' Napuljun, Bolonja reġgħet marret taħt il-papa u rribellat kontrih fl-1831 u għal darb'oħra fl-1849. Il-Papa [[Piju IX]] żar il-belt fl-1857. Bolonja vvotat li tingħaqad mar-[[Renju ta' Sardinja]] fit-12 ta' Ġunju 1859, u hekk ħadet parti fir-[[Risorgimento]]. Minn dak iż-żmien ‘l hawn l-istorja ta' Bolonja hi mħallta ma' dik tal-Italja. Matul is-''Snin taċ-Ċomb'', l-''Attentat ta' l-Istazzjon ta' Bolonja'' (magħruf fl-[[Italja]] bħala ''la strage di Bologna'') kien wieħed mill-iżjed attentati terroristiċi importanti li laqtu l-Italja. Dan ġara fit-2 ta' Awwissu, 1980 fl-10.25 ta' filgħodu. Fih mietu 85 ruħ u kien hemm iżjed minn 200 ferut. Xi membri ta' grupp tal-lemin estrem kienu kkundannati għall-attentat. Bolonja llum hi qalba kulturali importanti imma wkoll ċentru kummerċjali, industrijali u tal-komunikazzjoni. Fil-bidu tas-seklu XXI is-swar qodma twaqqgħu biex jinbena vjal u djar ġodda. == Ekonomija == Ekonomikament, Bolonja hi belt prospera ħafna. Hi l-kapitali ta' reġjun għani u dinamiku, minħabba r-riċerka u l-innovazzjoni. Għandha attività industrijali kbira (30% tal-impjegati fl-1998) b'xi gruppi prestiġjużi bħal [[Ducati]] u [[Lamborghini]] fis-settur awtomobilistiku u Borbonese fis-settur tal-moda. Il-belt għandha wieħed mill-ikbar parks għall-wirjiet fl-Ewropa. Bolonja hi wkoll ċentru kulturali u turistiku importanti minħabba l-istorja u l-monumenti sbieħ tagħha. Bolonja għandha wkoll l-vantaġġ tal-pożizzjoni tagħha ta' salib it-toroq Ewropej. Hi fil-qalba tax-xibka tal-awtostradi tat-tramuntana tal-Italja ( A1, A13 u A14 ), imma qiegħda anki fuq il-linja tal-ferrovija l-iżjed importanti tal-Italja. Fl-aħħar mill-ajruport tagħha "G. Marconi", li qiegħed 6 km 'il bogħod mill-belt, hemm titjiriet nazzjonali u internazzjonali. == Kultura == === Il-monumenti tal-belt === [[Stampa:Bologna-SanPetronioPiazzaMaggiore1.jpg|thumb|Panorama: Il-Bażilika ta' San Petronju u l-Piazza Maggiore]] [[Stampa:(Bologna) - Fontana del Nettuno.jpg|thumb|Il-funtana ta' Nettunu]] Bolonja hi waħda mill-bliet medjovali l-iżjed preżervati tal-[[Ewropa]], u għalhekk għandha valur storiku kbir. Minkejja l-ħsara konsiderevoli li saret mill-bumbardamenti tal-1944, iċ-ċentru storiku ta' Bolonja, hu wieħed mill-ikbar ta' Ewropa, u fih hemm rikkezzi sew medjovali, kif ukoll Rinaxximentali u Barokki. * Il-Piazza Maggiore hi l-pjazza prinċipali tal-belt. Il-forma tagħha attwali ġejja mis-seklu XV u fiha l-bini medjovali ewlenin tal-belt. Fil-fatt il-Palazzo d'Accursio, il-Bażilika ta' San Petronju, il-Palazzo dei Notai, il-Palazzo del Podestà u l-Palazzo dei Banchi jagħtu fuq din il-pjazza. Il-pjazza hi maġenb pjazza oħra notevoli tal-belt, il-Piazza Nettuno. * Il-Palazzo d'Accursio, li jgħidulu wkoll ''Palazzo Comunale'', hu s-sede tal-muniċipju ta' Bolonja. Fil-bidu kien ir-reżidenza ta' Francesco d'Accursio, imma ma damx ma sar iċ-ċentru tal-poter Bolonjiż. Il-palazz li ra l-inkoronazzjoni ta' Karlu V, għandu bosta affreski li jirrakkontaw l-istorja tal-belt. * Il-Bażilika ta' San Petronju hi l-ikbar waħda tal-belt u l-ħames waħda fid-dinja. Il-Bażilika, li bdiet tinbena fl-1390, qiegħda fil-Piazza Maggiore. Il-kisi tal-faċċata tagħha bl-irħam qatt ma tkompla. * Il-Palazzo dei Banchi hu palazz tas-sekli XV/XVI li qiegħed ukoll fil-Piazza Maggiore. * Il-Palazzo dei Notai hu palazz li nbena mis-soċjetà tan-Nutara fl-1381. Waħda mill-faċċati tranġat fl-1437, u l-bini sħiħ kien rinnovat fil-bidu tas-seklu X. * Il-Funtana ta' Nettunu ( ''La Fontana del Nettuno'' ) hi skultura monumentali tal-bronż, maħduma mill-iskultur Fjamming manjerista, Jean de Boulogne, imlaqqam Giambologna, bejn l-1563 u l-1537 u ordnata mill-Kardinal Carlo Borromeo. * Il-Palazz tar-Re Enzo ( ''Palazzo Re Enzo'' ) inbena fl-1245, u serva ta' ħabs għar-re Enzo ta' Sardinja sa' mewtu fl-1272. Qiegħed maġenb il-Palazzo del Podestà. == Personalitajiet u Sport == === Nies Famużi === {| border="1" width="100%" ! Artisti u Sportivi!! Politiċi u Xjenzjati |----------------------------- | * [[Filippo Argelati]] (storiku, numismatiku u studjuż) * [[Pupi Avati]] (reġista u xeneġġjatur ċinematografiku) * [[Adriano Banchieri]] (kompożitur) * [[Giovan Francesco Barbieri Guercino|Il Guercino]] (pittur) * [[Stefano Benni]] (kittieb) * [[Annibale Carracci]] (pittur) * [[Lodovico Carracci]] (pittur) * [[Agostino Carracci]] (pittur) * [[Lucio Dalla]] ([[kittieb-kompożitur-kantawtur]]) * [[Umberto Eco]] (kittieb u professur) * [[Francesco Guccini]] ([[kittieb-kompożitur- kantawtur]]) * [[Giorgio Morandi]] (pittur) * [[Gianni Morandi]] (kantant) * [[Pier Paolo Pasolini]] (kittieb, poeta u reġista) * [[Bruno Pulga]] (pittur) * [[Guido Reni]] (pittur) * [[Ottorino Respighi]] (kompożitur) * [[Roberto Regazzi]] (lutjier) * [[Pierluigi Collina]] ([[referee tal-football]]) * [[Alberto Tomba]] (xijatur u attur) * [[Alex Zanardi]] (sewwieq) | * [[Pier Ferdinando Casini]] (politku) * [[Gianfranco Fini]] (politku) * [[Grégoire XIII]] (papa) * [[Romano Prodi]] (politku u professur) * [[Scipione del Ferro]] (matematiku) * [[Guglielmo Marconi]] (fiżiku u inventur) [[Stampa:Guglielmo Marconi.jpg|center|140px|thumb|[[Guglielmo Marconi]], rebbieħ tal-Premju Nobel]] |} === Sport === Għalkemm il-futbol hu r-re tal-isport fl-Italja, Bolonja tispikka fil-Basket-ball. Infatti l-belt hi mlaqqma "''Basket City''" u dan minħabba ż-żewġ klabbs tal-[[Basket-ball]] : [[Virtus Bologna]] u [[Fortitudo Bologna]]. Dawn iż-żewġ timijiet huma fost l-aħjar fl-Italja u wkoll fl-Ewropa b'xi rebħiet fit-Tazza tal-Ewropa. Madankollu l-belt għandha klabb tal-futbol, [[Bologna FC 1909]], imma dan daż-żmien m'għandux suċċess kbir u qiegħed fis-[[Serie B]]. * [[Bologna FC 1909]] ([[Football]]) * [[Virtus Bologna]] ([[Basket-ball]]) * [[Fortitudo Bologna]] ([[Basket-ball]]) * [[Fortitudo Baseball]] ([[Baseball]]) * [[Bologna (volley-ball rġiel)|Zinella Bologna]] ([[Volley-ball]]) == Ħoloq esterni == * [http://www.comune.bologna.it/ Komun ta' Bolonja] * [https://web.archive.org/web/20080105073419/http://www.bolognamagica.com/ Is-seħer tal-belt ta' Bolonja] * [https://web.archive.org/web/20070311055704/http://www.geniuslocibologna.eu/ Genius Loci Bologna] * [https://web.archive.org/web/20071016181657/http://fr.cars.yahoo.com/salon/ Bologna / Salon international automobile de Bologne] [[Kategorija:Bliet tal-Italja]] pao8zbguglcz0kjax38j6mgkndbbw5a 0 16409 332981 331222 2026-10-20T05:20:27Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 332981 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Mary Stevenson Cassatt''' ([[Pittsburgh]], [[22 ta' Mejju]] [[1844]] – [[Pariġi]], [[14 ta' Ġunju]] [[1926]]) kienet [[pittur|pittriċi]] mill-[[Stati Uniti tal-Amerika|Istati Uniti]]. Għexet parti kbira mill-ħajja adulta tagħha fi [[Franza]], fejn wara li saret ħabiba ta' [[Edgar Degas]] esibiet mal-[[Impressjoniżmu|Impressjonisti]]. Cassatt spiss pinġiet xbihat tal-ħajja soċjali u privata tan-nisa, b'enfasi qawwija fuq ir-rabta intima bejn l-omm u uliedha. == Ħajja bikrija == Cassatt twieldet f '[[Allegheny, Pennsylvania|Allegheny City]], [[Pennsylvania]], li issa hi parti minn [[Pittsburgh, Pennsylvania|Pittsburgh]]. Twieldet ġo familja tat-tajjeb: missierha, Robert Simpson Cassat (aktar tard sar Cassatt), kien ''stockbroker'' ta' suċċess u spekulatur tal-artijiet, u ommha, Katherine Kelso Johnston, kienet ġejja minn familja bankarja. Isem l-antenati kien Cossart<ref>Nancy Mowll Mathews, ''Mary Cassatt: A Life'', Villard Books, New York, 1994, p. 5, ISBN 0-394-58497-X.</ref>. Cassatt li kienet tiġi mill-bogħod mill-artista [[Robert Henri]] <ref>Perlman, Bennard B., ''Robert Henri: His Life and Art'', page 1. Dover, 1991</ref>, kienet waħda minn seba' aħwa, li tnejn minnhom mietu fi tfulithom. Il-familja tagħha marru lejn il-lvant tal-pajjiż, l-ewwel lejn [[Lancaster, Pennsylvania]] u mbagħad lejn l-inħawi ta' [[Philadelphia]], fejn bdiet tmur l-iskola meta kellha 6 snin. Cassatt trabbiet f'ambjent fejn l-ivvjaġġar kien meqjus bħala parti integrali mill-edukazzjoni; għaddiet 5 snin l-Ewropa u żaret ħafna mill-bliet kapitali, fosthom Londra, Pariġi, u Berlin. Matul is-safar tagħha tgħallmet il-Ġermaniż u l-Franċiż u kellha l-ewwel lezzjonijiet fis-disinn u l-mużika<ref>Mathews, 1994, p. 11</ref>. X’aktarx iltaqgħet għall-ewwel darba max-xogħol tal-artisti Franċiżi [[Jean Auguste Dominique Ingres|Ingres]], [[Eugène Delacroix|Delacroix]], [[Jean-Baptiste-Camille Corot|Corot]], u [[Gustave Courbet|Courbet]] fil-Fiera Dinjija ta' Pariġi tal-1855. F'din il-wirja kienu esibiti wkoll xi xogħlijiet ta' [[Edgar Degas|Degas]] u [[Camille Pissarro|Pissarro]], li 'l quddiem it-tnejn kellhom ikunu kollegi u menturi tagħha<ref>Robin McKown, ''The World of Mary Cassatt'', Thomas Y. Crowell Co. , New York, 1972, pp. 10–12, ISBN 0-690-90274-3</ref>. Minkejja li l-familja tagħha kienet toġġezzjona li hi ssir artista professjonista, Cassatt bdiet tistudja l-pittura fl-Akkademja tal-Belle Arti ta' Pennsylvania f'Philadelphia, fl-età żgħira ta' 15-il sena<ref>Mathews, 1994, p. 26</ref>. Parti mill-inkwiet tal-ġenituri tagħha setgħet kienet li Cassatt kienet sejra tiġi esposta għal ideat femministi u għall-imġiba antikonformista ta' xi wħud mill-istudenti subien. Għalkemm madwar 20 fil-mija tal-istudenti kienu tfajliet, il-parti l-kbira minn dawn kienu jqisu l-arti bħala sengħa soċjalment siewja u ftit minnhom kienu ddeterminati daqs li kienet Cassatt biex jagħmlu l-arti l-karriera tagħhom.<ref>Mathews, 1994, p. 18</ref>. Hi kompliet l-istudji tagħha matul is-snin tal-[[Gwerra Ċivili Amerikana]]. Fost l-istudenti sħabha kien hemm [[Thomas Eakins]], li wara sar direttur tal-Akkademja diskuss ħafna. Tilfet il-paċenzja bit-tagħlim li kien jimxi bil-mod ħafna u bl-attitudni kondixxenti tal-studenti u l-għalliema rġiel, u għalhekk ddeċidiet li tistudja l-[[Mastri Antiki|mastri antiki]] waħidha. Aktar tard, qalet, "Ma kienx hemm xejn tagħlim" fl-Akkademja. L-istudenti nisa ma setgħux jużaw mudelli ħajjin (sa ftit aktar tard) u t-taħriġ prinċipali kien primarjament it-tpinġija mill-istatwi tal-ġips<ref>McKown, 1974, p. 16</ref>. Cassatt ddeċidiet li temm l-istudji tagħha (dak iż-żmien, l-ebda lawrja ma kienet tingħata). Wara li għelbet l-oġġezzjonijiet ta' missierha, marret Pariġi fl-1866, ma' ommha u l-ħbieb tal-familja bħala ''chaperons''<ref>Mathews, 1994, p. 29</ref>. Billi n-nisa ma setgħux jattendu l-[[École des Beaux-Arts]], applikat biex tistudja privatament taħt xi għalliema minn din l-iskola <ref name="Mathews, 1994, p. 31">Mathews, 1994, p. 31</ref> u ġiet aċċettata biex tistudja ma' [[Jean-Léon Gérôme]], għalliem meqjus ħafna, magħruf għat-teknika iper-realistika tiegħu u għat-tpinġija ta' suġġetti eżotiċi. Ftit xhur wara Gérôme aċċetta wkoll lil Eakins bħala student<ref name="Mathews, 1994, p. 31" />. Cassatt biex iżżid mat-taħriġ artistiku tagħha kienet tmur kuljum il-[[Louvre]] biex tikkopja l-pitturi. Biex tagħmel dan kellha l-permess meħtieġ (dawn il-permessi kienu joħorġu biex jikkontrollaw l-għadd ta' "kopisti", ħafna minnhom nisa mħallsin bil-ftit, li kuljum kienu jimtlew il-mużew biex ipinġu l-kopji għall-bejgħ). Il-mużew kien iservi wkoll bħala post fejn jiltaqgħu soċjalment il-Franċiżi u l-istudenti nisa Amerikani, li bħal Cassatt, ma kinux jitħallew jattendu l-kafejiet fejn il-avangwardja kienu jissoċjalizzaw. B'dan il-mod, l-artista ħabiba tagħha [[Elizabeth Jane Gardner]] iltaqgħet mal-pittur akkademiku famuż [[William-Adolphe Bouguereau]] u u żżewġitu<ref name="Mathews, 1994, p. 32">Mathews, 1994, p. 32</ref>. [[Stampa:Mary Cassatt 002.jpg|thumb|right|275px|''Id-dagħjsa'', żejt fuq it-tila, [[National Gallery of Art, Washington]]]] Lejn it-tmiem tal-1866, ingħaqdet ma' klassi tal-pittura mgħallma minn [[Charles Chaplin Joshua|Charles Chaplin]], artista magħruf għall-pittura tal-ġeneru. Fl-1868, Cassatt studjat ukoll mal-artista [[Thomas Couture]], li s-suġġetti tiegħu kienu l-iżjed romantiċi u urbani<ref>Mathews, 1994, p. 54</ref>. Matul il-vjaġġi fil-kampanja, l-istudenti kienu jpinġu mill-ħajja, b'mod partikolari l-bdiewa jagħmlu xogħlhom ta' kuljum. Fl-1868, waħda mill-pitturi tagħha, ''Il-mandolinista'', ġiet aċċettata għall-ewwel darba mill-ġurija tal-għażla tas-Salon ta' Pariġi. Din il-pittura fl-istil [[Romantiċiżmu|Romantiku]] ta' [[Jean-Baptiste-Camille Corot|Corot]] u Couture<ref>Mathews, 1998, p. 47</ref>, hi waħda miż-żewġ pitturi mill-ewwel għaxar snin tal-karriera tagħha li nafu bihom illum<ref>Mathews, 1998, p. 54</ref>. Id-dinja tal-arti Franċiża kienet fil-proċess ta' bidla, billi artisti radikali bħal Courbet u [[Édouard Manet|Manet]] kienu qegħdin jippruvaw jinqatgħu mit-tradizzjoni Akkademiku aċċettata u l-Impressjonisti kienu fis-snin formattivi tagħhom. Il-ħabiba ta' Cassatt, Eliza Haldeman, kitbet f'ittra tagħha li l-artisti "qegħdin iħallu l-istil tal-Akkademja u kull wieħed qiegħed ijfittex maniera ġdida, u għalhekk bħalissa kollox fil-kaos"<ref name="Mathews, 1994, p. 32" />. Cassatt, min-naħa l-oħra, baqgħet taħdem bil-maniera tradizzjonali, tissottometti x-xogħlijiet lis-Salon għal aktar minn għaxar snin, bi frustrazzjoni dejjem tikber. Meta rritornat lejn l-Istati Uniti tard fis-sajf tal-1870 – kif kienet qiegħda tibda l-[[Gwerra Franko-Prussjana]] – Cassatt marret toqgħod mal-familja tagħha f'Altoona. Missierha baqa' kontra l-karriera li kienet għażlet u kien iħallas biss għall-affarijiet tagħha ta' kuljum, iżda mhux għall-affarijiet tal-arti<ref>Mathews, 1998, p. 75</ref>. Uriet żewġ pitturi tagħha f'gallerija f'New York u waqt li intgħoġbu minn ħafna, ħadd ma xtrahom. Kienet imdejqa wkoll bin-nuqqas ta' pitturi li setgħet tistudjaw waqt li kienet toqgħod fid-dar tal-villeġġjatura. Cassatt bdiet taħseb biex tabbandunaha l-arti, għax kienet determinata li taqla' x'tgħix. F'ittra ta' Lulju, 1871, kitbet hekk "Tlaqtu l-istudju tiegħi u qattajt ir-ritratt ta' missieri, u ili ma mmiss pinzell għal sitt ġimgħat u qatt ma ħa nagħmel hekk iżjed sakemm nara xi prospett li nerġa' mmur l-Ewropa. Nixtieq ħafna li nitlaq lejn il-punent fir-rebbiegħa u nsib xi impjieg hemm, imma għadni ma ddeċidejtx fejn"<ref>Mathews, 1994, p. 74</ref>. Marret tipprova xortiha Chicago imma tilfet xi pitturi tagħha tal-bidu fl-inċendju tal-1871<ref>McKown, 1974, p. 36</ref>. Ftit wara, ix-xogħol tagħha ġibed l-attenzjoni tal-[[Arċisqof]] ta' Pittsburgh, li taha kummissjoni biex tpinġilu żewġ kopji ta' pitturi ta' [[Correggio]] f'[[f'Parma]], l-[[Italja]], u minn qabel taha flus biżżejjed biex tkopri l-ispejjeż tal-vjaġġ u parti mis-soġġorn. Bl-eċċitament kitbet, "O kemm jien miġnuna biex nibda naħdem, idejja jikluni u għajnejha jibku biex jerġgħu jaraw pittura suriet in-nies"<ref>Mathews, 1994, p. 76</ref>. Cassatt reġgħet telqet lejn l-Ewropa ma' Emily Sartain, pittriċi oħra minn familja minn Philadelphia magħrufa għall-arti. == L-impressjoniżmu == [[Stampa:Mary Cassatt - Five O'Clock Tea.jpg|thumb|xellug|300px|''It-te'', 1880, żejt fuq it-tila, [[Museum of Fine Arts, Boston]]]] Ftit xhur wara li marret lura l-Ewropa fil-ħarifa tal-1871, il-prospetti ta' Cassatt kienu marru għall-aħjar sewwa. Il-pittura tagħha ''Żewġ Nisa Jitfgħu il-Fjuri fil-Karnival'' intlaqgħet tajjeb fis-Salon tal-1872, u nxtrat. F'Parma kellha ħafna attenzjoni favorevoli u l-komunità artistika tal-belt appoġġatha u ħeġġitha: "Kullħadd f'Parma qiegħed jitkellem dwar Miss Cassatt u l-pittura tagħha, u kulħadd ħerqan li jsir jafha" Mathews''<ref>Mathews, 1994, p. 79</ref>.'' Wara li lestiet il-kummissjoni għall-Arċisqof, Cassatt msrret [[Madrid]] u [[Sivilja]], fejn pinġiet sensiela ta' pitturi ta' suġġetti Spanjoli, fosthom ''Żeffiena Spanjola Liebsa Mantilla tal-Bizzilla'' (1873, issa fil-[[National Museum of American Art]], [[Smithsonian Institution]]). Fl-1874, iddeċidiet li tmur toqgħod Franza. Hi u oħta Lydia li ġiet toqgħod magħha kienu joqgħodu f'appartament. Cassatt kompliet tikkritika l-pulitka tas-Salon u l-gosti konvenzjonali li kienu jsaltnaw hemm. Ma kinetx iżżomm ruħha lura fil-kummenti tagħha, kif qal Sartain, li kiteb: "hi ħarxa wisq, tirrifjuta l-arti moderna kollha, tistmerr il-pitturi tas-Salon ta' [[Alexandre Cabanel|Cabanel]], [[Léon Bonnat|Bonnat]], u l-ismijiet kollha li drajna nirrispetaw"<ref>Mathews, 1994, p. 87</ref>. Cassatt indunat li x-xogħlijiet ta' artisti nisa kienu spiss jiġu rrefjutati b'disprezz jekk il-pittriċi ma jkolliex ħabib jew protettur fuq il-ġurija, u ma riedet titħabeb ma' ħadd biex il-ġurija tagħtiha preferenza<ref>Mathews, 1998, pp. 104–105</ref>. Iċ-ċiniżmu tagħha kiber meta waħda minn żewġ pitturi li ssottomettiet fl-1875 ma ġietx aċċettata mill-ġurija, u ġiet aċċettata s-sena ta' wara meta kienet skuratilha l-isfond biss. Kella x'tgħid ma' Sartain, li kien jaħseb li Cassatt żbukkata u egoista wisq. Minħabba d-dwejjaq li qabadha u l-kritika tagħha nfisha, Cassatt ddeċidiet li titlaq il-pitturi tal-ġeneru u taħdem fuq suġġetti aktar tal-moda, biex tattira kummissjonijiet għal ritratt mill-Amerikana tas-soċjetà barra l-pajjiż, iżda l-isforzi tagħha taw ftit frott għall-ewwel<ref>Mathews, 1994, p. 96</ref>. [[Stampa:Edgar Germain Hilaire Degas 051.jpg|thumb|upright|[[Edgar Degas]], ''Ritratt tas-Sinjorina Cassatt, bilqiegħda bil-karti tal-logħob f'idejha'', madwar 1876–1878, żejt fuq it-tila]] Fl-1877, iż-żewġ pitturi li ppreżentat għas-Salon ma ġewx aċċettati, u għall-ewwel darba f'seba' snin ma kellha l-ebda xogħol muri fis-Salon<ref>Mathews, 1998, p. 100</ref>. F'dan il-mument ħażin fil-karriera tagħha, Edgar Degas stedinha biex turi x-xogħlijiet tagħha mal-[[Impressjoniżmu|Impressjonisti]], grupp li waħidhom kienu bdew sensiela ta' wirjiet indipendenti fl-1874 li qajmu ħafna storbju. L-Impressjonisti (magħrufa wkoll bħala l-"Indipendenti" jew l-"Intransiġenti") ma' kellhom l-ebda manifest formali u kienu jvarjaw konsiderevolment fis-suġġetti u t-teknika tagħhom. Kellhom it-tendenza li jippreferu li jpinġu barra fil-beraħ u li jużaw kuluri jlelxu imqegħdin b’daqqiet ta' pinzell separati mingħajr taħlit minn qabel, biex l-għajn stess tgħaqqad il-kuluri b'mod "impressjonistiku". Il-kritiċi kienu ilhom iħambqu kontra l-Impressjonisti għal bosta snin. Henry Bacon, ħabib tal-aħwa Cassatt, kien jaħseb li l-Impressjonisti kienu radikali tant li kienu "morda b'xi marda tal-għajnejn li għadha mhux magħrufa"<ref>Mathews, 1994, p. 107</ref>. Fosthom diġà kien hemm membru mara, il-pittriċi [[Berthe Morisot]], li saret ħabiba u kollega ta' Cassatt. Cassatt kienet tammira 'l Degas, li [[pastell]] tiegħu kienu għamlet impressjoni qawwija fuqha meta fl-1875 rathom għall-ewwel darba f'tieqa ta' negozjant tal-arti. "Jiena kont immur u ngħattan imnieħri mat-tieqa u nassorbi kull ma nista' mill-arti tiegħu," qalet aktar tard. "Bidlitli ħajti. L-arti rajtha kif jien ridt naraha." <ref> Mathews, 1998, p. 114 </ref> Allura aċċettat l-istedina ta' Degas bil-ħerqa u bdiet tħejji l-pitturi għall-wirja tal-Impressjonisti li kien imiss, ippjanata għall-1878, li (wara posponiment minħabba l-Fiera Dinjija) saret fl-10 ta' April, 1879. Ħassitha komda mal-Impressjonisti u appoġġat il-kawża tagħhom bl-entużjażmu. Qalet: "aħna qed iwettqu ġlieda ddisprata u neħtieġu l-forzi tagħna kollha”<ref>Mathews, 1994, p. 118</ref>. Ma setitx tiltaqa’ magħhom fil-kafejiet mingħajr ma n-nies jgħidu biha, u għalhek kienet tiltaqa' magħhom privatament u fil-wirjiet. Bdiet tittama li jkollha suċċess fil-bejgħ tal-pitturi lill-Pariġini sofistikati li kienu jippreferu l-''avant-garde''. L-istil tagħha kiseb spontanjetà ġdida matul dawk l-aħħar sentejn. Qabel l-artista kienet dejjem taħdem ġewwa, u issa ħadet id-drawwa li ġġorr fuqha pitazz għall-iskizzi meta tkun barra jew fit-teatru, biex tħażeż ix-xeni li kienet tara quddiem għajnejha<ref>Mathews, 1994, p. 125.</ref>. [[Stampa:Mary Cassatt (1844-1926) - Summertime (c1894).jpg|thumb|xellug|''Is-sajf'', madwar l-1894, żejt fuq it-tila]] Fl-1877, missier u omm Cassat u oħtha Lydia ġew joqgħhodu magħha f 'Pariġi. Mary kienet tapprezza l-kumpanija tagħhom, peress li la hi u lanqas Lydia ma kienu żżewġu. Mary ħadet deċiżjoni minn kmieni f'ħajjitha li ż-żwieġ ma kienx kompatibbli mal-karriera tagħha. Lydia, li oħtha pinġiet ħafna drabi, kienet tbati minn perjodi rikorrenti ta' mard, u wara mewtha fl-1882, Cassatt damet ma setgħet terġa' tibda taħdem<ref>Mathews, 1998, p. 163</ref>. Missier Cassatt kien jinsisti li l-kera tal-istudju fejn kienet taħdem u l-materjali għall-pittura kellhom jitħallsu mill-bejgħ tax-xogħlijiet tagħha, li kien għadu limitat ħafna. Billi kellha l-biżgħa li biex tlaħħaq kien ikollha tpinġi suġġetti poplari, Cassatt intefgħet taħdem fuq pitturi ta' kwalità għall-wirja Impressjonista li kienet tmiss. Tlieta mill-aħjar xogħlijiet tagħha mill-1878 kienu ''Ritratt tal-Artista'' (awto-ritratt),''Tifla Żgħira fuq Pultruna Kaħla'', u ''Il-Qari ta' Le Figaro'' (ritratt ta' ommha).[[Stampa:Mary Cassatt-Selfportrait.jpg|thumb|225px|''Awtoritratt'' minn Mary Cassatt, madwar l-1878, [[gwazz]] fuq il-karta, <br />[[Metropolitan Museum of Art]], [[New York City|New York]]]]Degas kellu influwenza qawwija fuq Cassatt. Hi saret tas-sengħa ħafna fl-użu tal-pastelli u iktar tard pinġiet ħafna mix-xogħlijiet l-aktar importanti tagħha b'dan il-materjal. Degas għalliema wkoll l-[[inċiżjoni]], sengħa li hu kien mgħallem magħruf fiha. It-tnejn kienu jaħdmu flimkien għal xi żmien, u bit-tagħlim tiegħu il-ħila tagħha fid-disinn tqawwiet sewwa. Pinġiha f'sensiela ta' inċiżjonijiet li juru l-mawriet tagħhom lejn il-Louvre. Kellha sentimenti qawwija għalih imma tgħallmet ma tistenniex wisq min-natura kapriċċuża u temperamental tiegħu. Degas li kien sofistikat u dejjem liebes pulit, ta' 45 sena, kien spiss mistieden għall-pranzu għand il-familja Cassatt<ref>McKown, 1974, pp. 63–64</ref>. L-esebizzjoni Impressjonista tal-1879 kellha l-aktar suċċess sa dak iż-żmien, minkejja li ma ħadux sehem fiha [[Pierre Auguste Renoir|Renoir]], [[Alfred Sisley|Sisley]], [[Édouard Manet|Manet]] u [[Paul Cézanne|Cézanne]], li kienu qed jippruvaw għal darb'oħra jiksbu rikonoxximent fis-Salon. Permezz tal-isforzi ta' [[Gustave Caillebotte]], li organizzat u assigura l-wirja, il-grupp għamel profitt u bigħ ħafna xogħlijiet, għalkemm il-kritika baqgħet ħarxa daqs kemm kienet qabel. Ir-''Revue des Deux Mondes'' kitbet, "M. Degas u Mlle. Cassatt biss jispikkaw ... u joffru xi attrazzjoni u xi skuża fil-wirja pretenzjuża mimlija tiżjin u tħażżiż infantili”<ref>McKown, 1974, p. 73</ref>. Cassatt uriet ħdax-il xogħol, fosthom ''Lydia fil-Palk, Liebsa Ġiżirana tal-Ġawhar, (Mara fil-Palk)''. Għalkemm il-kritiċi qalu li l-kuluri ta' Cassatt kienu jgħatu wisq u li r-ritratti tagħha kienu preċiżi wisq biex isebbħu s-suġġetti, ix-xogħol tagħha ma tmaqdarx kif kien ta' [[Claude Monet|Monet]], li ċ-ċirkostanzi tiegħu kienu l-iżjed iddisprati fost l-Impressjonisti kollha ta' dak iż-żmien. Hi użat is-sehem tagħha tal-qligħ biex tixtri xogħol ta' Degas u ieħor ta' Monet<ref>McKown, 1974, pp. 72–73</ref>. Ħadet sehem fil-Wirjiet Impressjonisti li missu fl-1880 u 1881, u baqgħet membru attiv taċ-ċirku Impressjonista sal-1886. Fl-1886, Cassatt daħħlet żewġ pitturi fl-ewwel wirja Impressjonista fl-Istati Uniti, organizzata min-negozjant tal-arti Pawl Durand-Ruel. Ħabibitha Louisine Elder iżżewġet lil Harry Havemeyer fl-1883, u b'Cassatt bħala konsulent, il-koppja bdiet tiġbor kollezzjoni kbira tal-pitturi Impressjonisti. Parti kbira mill-kollezzjoni vasta tagħhom issa qiegħda fil-[[Metropolitan Museum of Art]] fi New York City<ref>Mathews, 1994, p. 167</ref>. Pinġiet ukoll bosta ritratti tal-membri tal-familja matul dak il-perjodu, li fosthom ir-''Ritratt ta' Alexander Cassatt u Ibnu Robert Kelso'' (1885) hu meqjus bħala wieħed mill-aħjar tagħha. Wara, l-istil ta' Cassatt żviluppa, u bidlet mill-Impressjoniżmu għal approċċ aktar dirett. Bdiet ukoll turi x-xogħlijiet tagħha fil-galleriji ta' New York. Wara l-1886, Cassatt ma baqgħetx tiddentifika ruħha ma' l-ebda moviment tal-arti u esperimentat b'varjetà ta' tekniki. == Ħajjitha aktar tard == [[Stampa:cassatt the bath.jpg|thumb|''Tifla fil-Banju (Il-Banju)'' ta' Mary Cassatt, 1893, żejt fuq it-tila, [[Art Istitut ta 'Chicago]]]] Il-popolarità ta' Cassatt hi bbażata fuq sensiela twila ta' pitturi u stampi mpinġijin rigorożament, osservati bil-ħlewwa, iżda il-biċċa l-kbira mingħajr sentimentalità, fuq it-tema tal-omm u tifel jew tifla. Ix-xogħol bid-data l-aktar bikrija dwar dan is-suġġett huwa l-[[puntasekka]] ''Gardner Merfugħ minn Ommu'' (stampa immarkata "Jan/88" qiegħda fin-[[New York Public Library]]),<ref>Mathews, 1998, p. 182 u n-nota, p. 346</ref> għalkemm pinġiet xi xogħlijiet qabel fuq dan is-suġġett. Xi wħud minn dawn ix-xogħlijiet juru l-qraba, il-ħbieb, jew il-klijenti, tagħha għalkemm aktar tard, ġeneralment użat mudelli professjonali fil-komposizzjonijiet li spiss ifakkruna fir-rappreżentazzjoniet tal-[[Madonna bil-Bambin]] tar-[[Rinaxximent Taljan]]. Wara l-1900, ikkonċentrat kważi għal kollox fuq suġġetti ta’ omm u wliedha.<ref>National Museum of American Art, 1985, p. 106</ref>. Is-snin 1890s kienu l-iżjed żmien bieżel u kreattiv għal Cassatt. Kienet kisbet ċertu maturità u saret aktar diplomatika u anqas żbukkata fl-opinjonijiet tagħha. Saret ukoll xempju għal artisti Amerikani żgħażagħ li kienu jitolbuha l-parir tagħha. Fost dawn kien hemm [[Lucy A. Bacon]], li Cassatt introduċiet lil [[Camille Pissarro]]. Għalkemm il-grupp Impressjonista kien xolja, Cassatt xorta kien għad kellha kuntatt ma' wħud mill-membri, fosthom Renoir, Monet u Pissarro.<ref>McKown, 1974, p. 155</ref>. Fl-1891, esibiet sensiela ta' puntasekki kuluriti oriġinali ħafna u [[akwatinta|akwatinti]], fosthom ''Mara tinħasel'' u ''Mara tippettna'', ispirati minn pitturi Ġappuniżi importanti murija f'Pariġi s-sena ta' qabel. Cassatt apprezzat ħafna s-sempliċità u ċ-ċarezza tad-disinn Ġappuniż, u l-użu bis-sengħa ta' blokki ta' kulur. Fl-interpretazzjoni tagħha, hi użat l-iżjed kuluri pastelli delikati ċari u evitat l-iswed (kulur "projbit" fost l-Impressjonisti). A. Breeskin, tal-i''Smithsonian Institution'', jinnota li dawn l-stampi bil-kulur, "issa spikkaw bħala l-kontribut l-aktar oriġinali tagħha ... li żiedu kapitolu ġdid fl-istorja tal-arti grafika ... li teknikament, bħala stampi bil-kulur, qatt ma kien hemm aħjar minnhom"<ref>McKown, 1974, pp. 124–126</ref>. Ukoll fl-1891, in-negozjanta minn Chicago, Bertha Palmer avviċinat lil Cassatt biex tpinġi mural ta' 54 pied × 12 pied bis-suġġett tal-"Mara Moderna" għall-Bini tan-Nisa fil-Wirja Kolombjana Dinjija li kellha ssir fl-1893. Cassatt lestiet il-proġett matul is-sentejn li missu filwaqt li kienet tgħix Franza ma' ommha. Il-mural kien imfassal bħala [[trittiku]]. It-tema ċentrali kellha t-titlu ''Nisa Żgħażagħ Jiġbru l-Frott tal-Għarfien jew tax-Xjenza''. Il-panew tax-xellug kien ''Tfajliet Ifittxu l-Fama'' u l-panew tal-lemin ''Arti, Mużika, Żfin''. Il-mural kien juri komunità ta' nisa apparti mir-relazzjoni tagħhom mal-irġiel, bħala persuni kapaċi fihom infushom. Palmer kienet tqis lil Cassatt bħala teżor Amerikan u ma kinitx taħseb li hemm xi ħadd aħjar minnha biex ipinġi mural għall-espożizzjoni li kienet se tagħmel ħafna biex tiffoka l-attenzjoni tad-dinja fuq l-istat tal-mara<ref>Lunardini, ''What every American Should Know About Women's History'', Adams Media Corporation, 1997, p. 129</ref>. Sfortunatament il-mural intilef meta twaqqa' l-bini wara l-esebizzjoni. Però Cassatt kienet wettqet bosta studji u pitturi fuq temi simili għal dawk fil-mural madwar dak iż-żmien, u għalhekk nistgħu naraw kif iżviluppat dawk l-ideat u xbihat<ref>[https://web.archive.org/web/20030804235012/http://members.cox.net/academia/cassatt.html]K. L. Nichols, ''Mary Cassatt's Lost Mural and Other Exhibits at the 1893 Exposition''</ref>. Cassatt uriet pitturi oħra fl-istess Espożizzjoni. [[Stampa:Under the horse chestnut tree2.jpg|xellug|thumb |"Taħt il-Qastna tal-Indja<ref>Aesculus hippocastanum</ref>", puntasekka u akwatinta, 1898.]] Fil-bidu tas-seklu l-ġdid, Cassatt kienet qiegħda tagħmilha bħala konsulent għall-bosta kollezzjonisti tal-arti importanti u stipulat li dawn fl-aħħar kellhom jagħtu l-pitturi li jixtru lill-mużewijiet tal-arti Amerikani. B'rikonoxximent tal-kontribuzzjoni tagħha għall-arti, Franza tagħtha l-[[Légion d'Honneur]] fl-1904. Għalkemm il-kolletturi Amerikani kienu jimpjegawha ħafna bħala konsulent, l-arti tagħha damet ma ġiet rikonoxxuta fl-Istati Uniti. Anki fost il-membri tal-familja tagħha fl-Amerika, ma tantx kellha rikonoxximent u kienet totalment imdella minn ħuwa li kien famuż<ref>McKown, 1974, p. 182</ref>. Ħu Mary Cassatt, Alexander Cassatt, miet fl-1906. Din kien xokk kbir għaliha billi l-aħwa kienu intimi, iżda madankollu baqgħet produttiva ħafna fis-snin qabel l-1910<ref>Mathews, 1998, p. 281</ref>. Is-sentimentalità fix-xogħol tagħha żdiedet matul is-snin 1900; ix-xogħol tagħha kien popolari fost il-pubbliku u l-kritiċi, iżda, ma baqgħetx inventiva, u l-kollegi Impressjonisti li qabel kienu jpprovdu l-istimulu u l-kritika kienu ftit ftit qed imutu. Hija kienet kontra l-iżviluppi ġodda fl-arti bħall-[[post-Impressjoniżmu]], il-[[Fauviżmu]] u l-[[Kubiżmu]]<ref>Mathews, 1998, p. 284</ref>. Matul vjaġġ fl-[[Eġittu]] fl-1910, Cassatt impressjonat ruħha ħafna bil-sbuħija tal-arti antika tiegħu, iżda wara qabditha kriżi ta' kreattività; mhux biss kien għejiha ħafna l-vjaġġ, imma stqarret li sabet ruħha "umiljata mill-qawwa ta’ din l-Arti" u qalet, "Iġġilidt kontra tagħha iżda għelbitni, hi żgur l-ikbar Arti li writna mill-imgħoddi ... idejja dagħjfin wisq biex inpinġi l-effet tagħha fuqi"<ref>Mathews, 1998, p. 291 </ref>. Minkejja li fl-1911 kienet qiegħda tbati mid-[[dijabete]], ir-[[rewmatiżmu]], in-[[newralġija]], u l-[[katarretti]] ma waqfitx mix-xogħol, iżda wara l-1914 kellha bilfors tieqaf mill-pittura billi kienet kważi għamiet. Minkejja dan bdiet tappoġġa l-kawża tas-[[suffraġju femminili]], u fl-1915, uriet tmintax-il pittura f’wirja biex tgħin il-moviment. Mietet fl-14 ta' Ġunju, 1926 f'[[Château de Beaufresne]], ħdejn Pariġi, u indifnet fil-qabar tal-familja f'[[Le Mesnil-Théribus]], Franza. == Gallerija == <gallery> Stampa:Cassatt Mary Portrait of Madame Sisley 1873.jpg|''Ritratt tas-Sinjura Sisley'' (1873) Stampa:Mary_Cassatt_In_the_box.jpg|''Fil-palk'' (1879) Stampa:Cassatt Mary At the Theater 1879.jpg|''Lydia tistrieħ fuq dirgħaja'' f'palk tat-teatru (1879) Stampa:Miss Mary Ellison.JPG|''Is-sinjorina Mary Ellison'' (1880) Stampa:Cassatt_Mary_Children_on_the_Beach_1884.jpg|''Tfal f’xatt il-baħar'' (1884) Stampa:Child in a Straw Hat by Mary Cassatt c1886.jpg|''Tifla liebsa kappell ta-tiben'' (1886) Stampa:Cassatt Mary Maternite 1890.jpg|''Il-maternità'' (1890) Stampa:Cassatt Mary Nurse Reading to a Little Girl 1895.jpg|''Mara taqra storja lil tifla'' (1895) Stampa:Madame Gaillard and Her Daughter Marie-Thérèse 1899 Mary Cassatt.jpg|''Is-sinjura Gaillard u bintha Marie-Thérèse'' (1899) Stampa:Cassatt Mary Jules Being Dried by His Mother 1900.jpg|''Omm Jules tnixxfu bix-xugaman'' (1900) Stampa:Mother and Child - Cassatt 1905.jpg|''Omm u tifla'' (1905) Stampa:Cassatt Mary Young Woman in Green, Outdoors in the Sun 1914.jpg|''Tfajla liebsa l-aħdar, barra fix-xemx'' (1914) </gallery> == Referenzi == {{referenzi|2}} == Ħoloq esterni == {{commons}} * [https://web.archive.org/web/20190505061403/https://www.marycassatt.org/] Mary Cassat, ix-xogħlijiet kollha * [https://web.archive.org/web/20090825041640/http://www.nga.gov/collection/gallery/ggcassattptg/ggcassattptg-main1.html/ ] Mary Cassatt fin-National Gallery of Art, Washhington * [http://www.museumsyndicate.com/artist.php?artist=108 ] Mary Cassatt Gallery fuq MuseumSyndicate.com * [http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/cassatt/ ] Mary Cassatt fil-WebMuseum. * [https://web.archive.org/web/20120119212330/http://www.hillstead.org/collection/paint_cassatt.html ] Mary Cassatt f'Hill-Stead Museum, Farmington, Connecticut * [https://web.archive.org/web/20070602213118/http://smarthistory.org/blog/14/mary-cassatts-the-cup-of-tea/ ] smARThistory: ''Il-kikkra te'' *[https://web.archive.org/web/20110720233304/http://bibliotheque-numerique.inha.fr/collection/?q=Mary+Cassatt&f=1&navigation=0&x=0&y=0 ] L-istampi ta' Mary Cassatt Fl-Istitut Nazzjonali tal-Istorja tal-Arti (INHA) f'Pariġi *[http://library.metmuseum.org/record=b1698309~S1] Id-dokumenti tal-familja Havemeyer. * [https://web.archive.org/web/20190104152817/http://lesamisdemarycassatt.fr/ ] Il-Fondazzjoni Franċiż għall-memorja ta' Mary Cassatt, ''Association des Amis de Mary Cassatt'' == Bibljografija == *Mathews, Nancy Mowll, ''Mary Cassatt: A Life'', 1998, Yale University Press. ISBN 0-300-07754-8 *McKown, Robin, ''The World of Mary Cassatt'', Thomas Y. Crowell Co. , New York, 1972. ISBN 0-690-90274-3 *National Museum of American Art (U.S.), & Kloss, W. (1985). ''Treasures from the National Museum of American Art''. Washington: National Museum of American Art. ISBN 0-87474-595-0 *Pollock, Griselda, ''Looking back to the Future''. G&B 2001. ISBN 90-5701-132-8 {{DEFAULTSORT:Cassatt, Mary}} [[Kategorija:Twieldu fl-1844]] [[Kategorija:Mietu fl-1926]] [[Kategorija:Pitturi Amerikani]] [[Kategorija:Pitturi Impressjonisti]] [[Kategorija:Pittriċi]] qxnb12snz5e7cl0m1nbnljiqrpjshcw 0 18780 332970 288000 2026-10-20T02:25:38Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 332970 wikitext text/x-wiki {{Infobox Tim tal-Futbol |isem = Admira Wacker Mödling |stampa = [[Stampa:Admira Wacker FC.png|180px]] |ismijiet_oħra = Admiraner<br />Südstädter |isem_sħiħ = FC Admira Wacker Mödling |grawnd = [[Stadju Trenkwalder]], [[Maria Enzersdorf]] |jesa' = 12,000 |fundazzjoni = 1905<br />(bħala ''SK Admira Wien'') |president = |kowċ = |kampjonat = 2. Liga (II) | staġun = 2021/22 | pożizzjoni = 12. (Bundesliga) | sit_elettroniku = http://www.admirawacker.at/ | | pattern_la1 = _galatasaray1516t | pattern_b1 = _galatasaray1516t | pattern_ra1 = _galatasaray1516t | pattern_sh1 = _galatasaray1516t | pattern_so1 = | leftarm1 = FF0000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = FF0000 | socks1 = FF0000 | pattern_la2 = | pattern_b2 = _aachen1112A | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF }} '''FC Admira Wacker Mödling''' (uffiċjali: ''FC [[Trenkwalder]] Admira Wacker Mödling''; fil-qasir: ''Admira'') huwa [[klabb tal-futbol]] [[Awstrija|Awstrijak]] li huwa bbażat ġewwa [[Mödling]], [[Awstrija]]. Il-klabb kien oriġinarjament ġie ffurmat fl-1905 bħala ''SK Admira Wien'' fil-kapitali Awstrijaka. Għaqdiet fl-1971 ma ' ''SC Wacker Wien'', fl-1997 ma ''VfB Mödling'' u fl-2008 ma [[SK Schwadorf]] li wassal għall-isem attwali tal-klabb. Hemm 3 timijiet li jinsabu ġewwa u barra Vjenna Il-klabb kien promoss għall-[[Bundesliga (Awstrija)|Bundesliga Awstrijaka]] għall-istaġun 2011–12 wara li kisbu l-promozzjoni fl-aħħar tal-istaġun 2010–11 u spiċċaw it-tielet fl-ewwel staġun. ==Storja== ===SK Admira Vienna=== ''SK Admira Vienna'' ġew iffurmati fid-distrett ta' [[Vjenna]] bħala għaqda bejn żewġ klabbs tal-futbol jisimhom ''Burschenschaft Einigkeit'' u ''Sportklub Vindobona'' fl-1905. Fl-1919, Admira kienu promossi għall-ogħla kampjonat Awstrijak għall-ewwel darba fl-istorja tagħhom. Il-klabb malajr sar wieħed mill-aħjar timijiet matul il-perjodu tal-gwerra, li kisbu 3 kampjonati nazzjonali Awstrijaċi u 3 titli tat-[[Tazza Awstrijaka]]. Diversi plejers ta' Admira kienu wkoll regolari fit-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Awstrija|Tim nazzjonali tal-Awstrija]] f'dan iż-żmien. Wara l-konnessjoni fl-1938, Admira lagħbu diversi staġuni fil-[[Gauliga Ostmark]], wieħed mill-ogħla kampjonati reġjonali maħluqa permezz tal-organizzazzjoni mill-ġdid tal-futbol Ġermaniż taħt in-[[Nażi tal-Ġermanja]]. Huma rebħu il-kampjonat tal-[[Gauliga Ostmark]] fl-istaġun 1938–39 u ikkwalifikahom għall-kampjonat Ġermaniż, meta Admira għamlu triqthom lejn il-finali kontra [[FC Schalke 04|Schalke 04]], li kien tim tal-futbol dominant Ġermaniż tal-era. Huma tilfu b'maġġoranza kbira minn punteġġ ta' 0–9. Dan l-isforz immarka s-suċċess kbir fi Vjenna qabel it-tmiem tat-[[Tieni Gwerra Dinjija]]. Il-perjodu ta 'wara l-gwerra wasslu bilmod, iżda naqqsu kostanti minħabba nuqqas ta 'fondi biex jixtru aktar plejers kompetittivi. Huma eventwalment wasslu fl-ewwel relegazzjoni mill-ogħla kampjonat wara 40 sena fl-1960. Il-klabb bidel ismu darbtejn f'dak il-perjodu, li lagħbu bħala ''ESV Admira Vienna'' wara għaqda mal-klabb sportiv ''ESV Vienna'' fl-1953 qabel ma inbidlu għal ''ESV Admira-NÖ Energie Vienna'' fl-1960 minħabba ftehim ta 'sponsorizzazzjoni ma' fornituri tal-enerġija reġjonali [[Grupp EVN|NEWAG/NIOGAS]]. Ftit wara, Admira (jew Admira Energie, l-aktar li kien mgħajjat fil-midja matul iż-żmien) reġgħet kisbet ftit mill-qawwa preċedenti tagħha, li rebħu t-[[Tazza Awstrijaka]] fl-1964 u l-famuża ''[[Double (futbol)|Double]]'' tat-titli tal-kampjonat u tat-Tazza fl-1966. Il-rivelazzjoni ta 'skandli finanzjarji fi ħdan ta' NEWAG/NIOGAS, tard fl-1960ijiet wasslu għal tmiem f'daqqa ta' fluss kostanti tal-fondi u ressqet il-klabb fuq ix-xifer tal-amministrazzjoni, li setgħa jiġi evitati b'mod strett. Madankollu, Admira bdew ifittxu tim biex jingħaqdu magħhom, u partikolarment sabu lil [[FK Austria Wien|Austria Vienna]]. Madankollu, wara l-ħolqien ta' ''Admira-Austria'' ma rnexxix darbtejn, Admira eventwalment bdew taħdidiet ma ''SC Wacker Vienna'', li ġew konklużi b'suċċess fl-1971. ===SC Wacker Vienna=== ''Wacker Vienna'' ġew iffurmati fl-1908 fid-distrett ta 'Vjenna, Meidling. Il-klabb laħaq l-ogħla kampjonat għall-ewwel darba fl-1914. Li kienu fin-nofs tal-klassifika sat-tieni taqsima tal-1930, Wacker saru l-aqwa tim fl-1940ijiet u l-1950ijiet, li rebħu d-''[[Double (futbol)|Double]]'' fl-1947 u spiċċaw il-kampjonat bħala runners-up tmiem darbiet oħra bejn l-1940 u l-1956. Matul l-aħħar għaxar snin bħala klabb indipendenti sar ''bona-fide'' fil-[[klabb yo-yo]], bi tmien relegazzjonijiet dritti u promozzjonijiet għall-ogħla kampjonat Awstrijak bejn l-1961 u l-1968. Il-ħames relegazzjoni fl-1971, flimkien ma 'problemi finanzjarji u tal-istadju, eventwalment wasslet għal għaqda ma ' ''Admira'', li iffurmaw ''FC Admira/Wacker Vienna''. ===VfB Mödling=== ''VfB Mödling'' kienu iffurmati fis-17 ta' Ġunju 1911 ġewwa r-raħal li jismu [[Lower Austria]] ġewwa [[Mödling]]. Mill-fondazzjoni tagħhom, Mödling kienu jilagħbu fl-aktar kampjonat bax tal-Awstrija. Bl-introduzzjoni tal-kampjonat nazzjonali Awstrijak fl-1949, il-klabb kienu ikklassifikatu fil-kampjonat tat-tieni livell. Li lagħbu l-aktar l-eżistenza tagħhom fit-tieni u t-tielet kampjonat, il-klabb gawdu 3 snin fl-ogħla diviżjoni qosor matul l-istaġuni 1952–53 u 1987–88 kif ukoll bejn l-1992 u l-1995 qabel m'eventwalment ingħaqdu ma' ''Admira/Wacker'' fl-1997. ===1997 sal-2011 Għaqda ma' VfB Mödling u Inkwiet Finanzjarju=== Fl-1997, wara kriżi finanzjarja, VFB Mödling u Admira Wacker ingħaqdu. Fl-2004, l-Iranjan [[Majid Pishyar]] xtara l-klabb. L-amministrazzjoni tiegħu mal-klabb wassal għal diffikultajiet barra l-qasam u ġewwa l-qasam. Il-klabb kien relegat wara l-istaġun 2005-06. Bl-inkwiet finanzjarju ulterjur, Pishyar biegħ il-klabb lil Richard Trenkwalder fl-2008. Trenkwalder għamel sensiela ta 'bidliet għall-klabb, inkluż il-bidla tal-isem tal-klabb għal FC Trenkwalder Admira. Il-Bidliet tiegħu eventwalment kienu mħallsa, il-klabb kiseb il-promozzjoni lura għall-Ewwel Diviżjoni Awstrijaka fl-istaġun 2010-11. (Majid Pishyar, sadanittant, problemi notevoli wkoll ikkawżaw finanzjarji simili fil-klabb Svizzeru, [[Servette FC]], fl-istaġun 2011-12.) ==Unuri== *'''Ċampjins Awstrijaċi: 9''' ::Admira Vienna (8): 1927, 1928, 1932, 1934, 1936, 1937, 1939, 1966 ::Wacker Vienna (1): 1947 *'''Viċi-ċampjins Awstrijaċi: 12''' ::Admira Vienna (4): 1929, 1930, 1931, 1935 ::Wacker Vienna (7): 1939, 1940, 1941, 1948, 1951, 1953, 1956 ::Admira/Wacker Vienna (1): 1989 *'''[[Tazza Awstrijaka]]: 6''' ::Admira Vienna (5): 1928, 1932, 1934, 1964, 1966 ::Wacker Vienna (1): 1947 *'''[[Supercup Awstrijaka]]: 1''' ::Admira/Wacker Vienna (1): 1989 *Viċi-ċampjins Ġermaniżi: 1939 (Admira Vienna) *'''Finalisti tat-Tazza Mitropa: 2''' ::Admira Vienna (1): 1934 ::Wacker Vienna (1): 1951 ==Parteċipazzjoni fl-Ewropa== {| class="wikitable" |- ! Staġun ! Kompetizzjoni ! Rawnd ! Pajjiż ! Klabb ! Home ! Away ! Aggregat |- |[[European Cup Winners' Cup 1964–65|1964–65]] |[[UEFA Cup Winners' Cup]] |1 |{{Flagicon|POL}} |[[Legia Warszawa]] |1–3 |0–1 |1–4 |- |[[European Cup 1966–67|1966–67]] |[[UEFA Champions League|European Cup]] |1 |{{Flagicon|Jugożlavja}} |[[FK Vojvodina]] |0–1 |0–0 |0–1 |- |[[UEFA Cup 1973–74|1973–74]] |[[UEFA Europa League|UEFA Cup]] |1 |{{Flagicon|ITA}} |[[FC Internazionale Milano|Internazionale]] |1–0 |1-2 |2–2 |- | | |2 |{{Flagicon|GER}} |[[Fortuna Düsseldorf]] |2–1 |0-3 |2–4 |- |[[UEFA Cup 1982–83|1982–83]] |UEFA Cup |1 |{{Flagicon|Ċekoslovakkja}} |[[Bohemians 1905|Bohemians Praha]] |1–2 |0-5 |1–7 |- |[[1987–88 UEFA Cup|1987–88]] |UEFA Cup |1 |{{Flagicon|FIN}} |[[Turun Palloseura|TPS Turku]] |0-2 |1-0 |1–2 |- |[[UEFA Cup Winners' Cup 1989–90|1989–90]] |UEFA Cup Winners' Cup |1 |{{Flagicon|CYP}} |[[AEL Limassol]] |3–0 |1-0 |4–0 |- | | |2 |{{Flagicon|HUN}} |[[Ferencvárosi TC|Ferencváros]] |1–0 |1-0 |2–0 |- | | |1/4 |{{Flagicon|BEL}} |[[RSC Anderlecht]] |1–1 |0-2 |1–3 |- |[[UEFA Cup 1990–91|1990–91]] |[[UEFA Cup]] |1 |{{Flagicon|DEN}} |[[Vejle Boldklub|Velje BK]] |3–0 |1-0 |4–0 |- | | |2R |{{Flagicon|SWI}} |[[FC Luzern]] |1–1 |1-0 |2–1 |- | | |3R |{{Flagicon|ITA}} |[[Bologna FC 1909|Bologna]] |3–0 |0-3 |3–3 (5–6 [[L-għoti tal-penalties|pen]]) |- |[[European Cup Winners' Cup 1992–93|1992–93]] |[[European Cup Winners' Cup]] |1R |{{Flagicon|ENG}} |[[Cardiff City FC|Cardiff City]] |2–0 |1–1 |3–2 |- | | |2R |{{Flagicon|BEL}} |[[Royal Antwerp FC|Royal Antwerp]] |2–4 |4–3 ([[Ħin supplementari|ħs]]) |6–7 |- |[[1993–94 UEFA Cup|1993–94]] |[[UEFA Cup]] |1 |{{Flagicon|UKR}} |[[FC Dnipro Dnipropetrovsk|Dnipro Dnipropetrovsk]] |2–3 |0-1 |2–4 |- |[[UEFA Cup 1994–95|1994–95]] |[[UEFA Cup]] |1R |{{Flagicon|POL}} |[[Górnik Zabrze]] |5–2 |1–1 |6–3 |- | | |2R |{{Flagicon|FRA}} |[[AS Cannes|Cannes]] |1–1 |4-2 |5–3 |- | | |3R |{{Flagicon|ITA}} |[[Juventus FC|Juventus]] |1–3 |1-2 |2–5 |- |[[UEFA Europa League 2012–13|2012–13]] |[[UEFA Europa League]] |2R |{{Flagicon|Litwanja}} |[[VMFD Žalgiris Vilnius|Žalgiris Vilnius]] |5–1 |1–1 |6–2 |- | | |3R |{{flagicon|CZE}} |[[AC Sparta Prague|Sparta Prague]] |0–2 |2–2 |2–4 |} ==Plejers notevoli== {{col-start}} {{col-3}} *{{Flagicon|AUT}} [[Philipp Hosiner]] (2011–12) *{{Flagicon|AUT}} [[Erwin Hoffer]] (2003–06) *{{Flagicon|AUT}} [[Marc Janko]] (2003–05) *{{Flagicon|AUT}} [[Gustav Kral]] (2005, 2007–08) *{{Flagicon|AUT}} [[Ivica Vastić]] (1993) *{{Flagicon|GER}} [[Fred Schaub]] (1980ijiet, Admira u Mödling) {{col-3}} *{{Flagicon|Iran}} [[Khodadad Azizi]] (2005–06) *{{Flagicon|Iran}} [[Ali Latifi]] (2001–02) *{{Flagicon|Iran}} [[Mehdi Pashazadeh]] (2005–07) *{{Flagicon|NIR}} [[Sammy McIlroy]] (1988) *{{flagicon|POL}} [[Marek Świerczewski]] (2002–04) *{{Flagicon|ROM}} [[Nicolae Lupescu]] (1972–77) {{col-3}} *{{Flagicon|ROM}} [[Gheorghe Váczi]] (1946) *{{Flagicon|SCO}} [[Gordon Smith]] (1986–87) *{{Flagicon|RSA}} [[Gordon Igesund]] (1981–84) *{{Flagicon|Serbja}} [[Vladimir Jugović]] (2003–04) *{{Flagicon|TUR}} [[Tolunay Kafkas]] (2004–05) {{col-end}} ==Managers== {{col-start}} {{col-3}} *{{flagicon|AUT}} [[Karl Schlechta]] (1971) *{{flagicon|AUT}} [[Ernst Ocwirk]] (July 1971–Ġun 73) *{{flagicon|AUT}} [[Helmut Senekowitsch]] (1975–76) *{{flagicon|AUT}} [[Franz Pelikan]] (1976) *{{flagicon|AUT}} [[Rudolf Matuschka]] (1977) *{{flagicon|AUT}} [[Stefan Jasiolek]] / {{flagicon|AUT}} [[Franz Pelikan]] (1977) *{{flagicon|POL}} [[Antoni Brzeżańczyk]] (1978) *{{flagicon|HUN}} [[Rudolf Illovszky]] (1978–79) *{{flagicon|AUT}} [[Felix Latzke]] (1979–83) *{{flagicon|AUT}} [[Ernst Dokupil]] (1983–86) *{{flagicon|AUT}} [[August Starek]] (1986–88) *{{flagicon|AUT}} [[Wilhelm Kreuz]] (1988–88) *{{flagicon|AUT}} Ernst Weber (1988–90) {{col-3}} *{{flagicon|AUT}} [[Thomas Parits]] (Lul 1990–Mejju 91) *{{flagicon|GER}} [[Sigfried Held]] (Mejju 1991–Ġun 93) *{{flagicon|AUT}} [[Dietmar Constantini]] (Lul 1993–Mejju 95) *{{flagicon|AUT}} [[Walter Knaller]] (Lul 1995–Ġun 96) *{{flagicon|AUT}} [[Kurt Garger]] (Lul 1996–Ġun 97) *{{flagicon|AUT}} [[Wolfgang Kienast]] (Lul 1997–Aww 97) *{{flagicon|Slovenja}} [[Milan Miklavic]] (Set 1997–Ġun 98) *{{flagicon|AUT}} [[Hannes Weninger]] (Lul 1998–April 99) *{{flagicon|CRO}} [[Ilija Sormaz]] ''(temporanju)'' (April 1999) *{{flagicon|Slovenja}} [[Milan Miklavic]] (April 1999–Aww 00) *{{flagicon|AUT}} [[Hans Krankl]] (Set 2000–Diċ 01) *{{flagicon|AUT}} [[Walter Knaller]] (Jan 2002–Ott 02) *{{flagicon|AUT}} [[Johann Krejcirik]] ''(interim)'' (Ott 2002–Diċ 02) {{col-3}} *{{flagicon|AUT}} [[Alfred Tatar]] (Diċ 2002–Mejju 03) *{{flagicon|Taġikistan}} [[Rashid Rakhimov]] (Diċ 2002–Mejju 04) *{{flagicon|GER}} {{flagicon|AUT}} [[Bernd Krauss]] (Mejju 2004–Set 04) *{{flagicon|AUT}} [[Dominik Thalhammer]] (Set 2004–Aww 05) *{{flagicon|AUT}} [[Robert Pflug]] (Aww 2005–Frar 06) *{{flagicon|AUT}} [[Ernst Baumeister]] (Frar 2006–Diċ 07) *{{flagicon|AUT}} [[Attila Sekerlioglu]] (Diċ 2007–April 08) *{{flagicon|AUT}} [[Ernst Baumeister]] (2008) *{{flagicon|AUT}} [[Heinz Peischl]] (Lul 2008–Aww 08) *{{flagicon|AUT}} [[Walter Schachner]] (Aww 2008–April 10) *{{flagicon|AUT}} [[Dietmar Kühbauer]] (April 2010–) {{col-end}} ==Ħoloq esterni== *[http://de.eufo.de/fussball/kader/fc-admira-wacker Admira Wacker fuq EUFO.DE] *[https://web.archive.org/web/20250120114132/https://mlt.worldfootball.net/teams/fc-admira-wacker/ Admira Wacker fuq Weltfussball.de] *[http://www.transfermarkt.de/de/fc-admira-wacker-moedling/startseite/verein_503.html Admira Wacker fuq Transfermarkt.de] *[http://www.football-lineups.com/team/FC_Admira/Austria_Bundesliga_2012-2013 Football-Lineups.com] {{Bundesliga (Awstrija)}} [[Kategorija:Klabbs tal-futbol Awstrijaċi|Admira Wacker Mödling]] [[Kategorija:Klabbs tal-futbol stabbiliti fl-1905]] [[Kategorija:FC Admira Wacker Mödling]] 9yhreegqj172q5m1cvtaebw8mcx3lw8 0 19630 332978 299208 2026-10-20T04:56:04Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 332978 wikitext text/x-wiki Din hija '''lista ta' staġuni''' li [[RSC Anderlecht]] lagħbu fil-futbol Belġjan u Ewropew minn meta lagħbu l-ewwel fil-kompetizzjonijiet uffiċjali fl-1909.<ref>{{ċita ktieb|isem1=Marcel|kunjom1=Gallez|isem2=Johan|kunjom2=Serkijn|sena=2008|titlu=Le dictionnaire du RSC Anderlecht (tome 2)|pubblikatur=Magnad|isbn=978-2-9600723-3-4|lingwa=fr}}</ref><ref>{{ċita web |url=http://bel.worldfootball.net/teams/rsc-anderlecht/10/ |titlu=RSC Anderlecht Players from A-Z |sit=worldfootball.net |data-aċċess=2010-10-24 |lingwa=en |arkivju-data=2011-07-24 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110724135102/http://bel.worldfootball.net/teams/rsc-anderlecht/10/ |url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center" |- !Staġun !Kampjonat ![[Tazza Belġjana|Tazza]] ![[UEFA|Ewropa]] !L-aqwa skorer{{nota|Il-gowls tal-kampjonat domestiku biss jingħaddu.}} |- |1909–10 || it-3et fil-[[Brabant Division Three]] (promossi) || || || [[Gaston Versé]] (34)<ref>{{ċita web |url=http://www.rsca.be/go/fr/page/clubhistory |titlu=Histoire 1908-2005 |sit=rsca.be |data-aċċess=2010-10-24 |lingwa=fr |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20100902151348/http://www.rsca.be/go/fr/page/clubhistory |arkivju-data=2010-09-02 |url-status=dead }}</ref> |- |1910–11 ||bgcolor="silver"| it-2ni fil-[[Brabant Division Two]] || || || |- |1911–12 || it-3et fil-[[Brabant Division Two]] || || || |- |1912–13 ||bgcolor="gold"| l-1el fil-[[Brabant Division Two]] (promossi) || || || |- |1913–14 || ir-4 fil-[[It-Tieni Diviżjoni Belġjana|Promozzjoni]] || || || [[Jacques Sterckval]] u [[Joseph Moulart]] (11) |- |1919–20 || it-3et [[It-Tieni Diviżjoni Belġjana|Promozzjoni]] || || || [[Maurice Versé]] (13) |- |1920–21 || it-3et [[It-Tieni Diviżjoni Belġjana|Promozzjoni]] (promossi) || || || [[Ferdinand Adams]] (30) |- |1921–22 || it-12 fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || || || [[Joseph Moulart]] (8) |- |1922–23 || it-13 fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] (relegati) || || || [[Ferdinand Adams]] (13) |- |1923–24 ||bgcolor="gold"| l-1el fil-[[It-Tieni Diviżjoni Belġjana|Promozzjoni A]] (promossi) || || || [[Ferdinand Adams]] (34) |- |1924–25 || id-9 fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || || || [[Ferdinand Adams]] (17) |- |1925–26 || it-12 fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] (relegati) || || || [[Ferdinand Adams]] (17) |- |1926–27 ||bgcolor="silver"| it-2ni fit-[[It-Tieni Diviżjoni Belġjana|Tieni Diviżjoni]] (promossi) || Kwarti tal-Finali || || [[Ferdinand Adams]] (36) |- |1927–28 || l-14 fil-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] (relegati) || || || [[Ferdinand Adams]] (19) |- |1928–29 ||bgcolor="silver"| it-2ni f'[[It-Tieni Diviżjoni Belġjana|Diviżjoni I]] (promossi) || || || [[Ferdinand Adams]] (38) |- |1929–30 || il-5es fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || || || [[Adolphe Ramburg]] (14) |- |1930–31 || l-14 fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] (relegati) || || || [[André De Wael]] u [[Albert Mettens]] (10) |- |1931–32 || it-2ni f'[[It-Tieni Diviżjoni Belġjana|Diviżjoni I A]] || || || [[Georges Van Calenberg]] (17) |- |1932–33 || il-5es f'[[It-Tieni Diviżjoni Belġjana|Diviżjoni I A]] || || || [[Joseph Luxen]] (11) |- |1933–34 || ir-4 f'[[It-Tieni Diviżjoni Belġjana|Diviżjoni I A]] || || || [[Robert Vermaelen]] (14) |- |1934–35 ||bgcolor="gold"| l-1el f'[[It-Tieni Diviżjoni Belġjana|Diviżjoni I B]] (promossi) || || || [[Robert Vermaelen]] (13) |- |1935–36 || it-8 fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || || || [[François Gets]] (17) |- |1936–37 || il-11 fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || || || [[Michel Vanvarenbergh]] (9) |- |1937–38 || it-8 fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || || || [[Florimond De Roeck]] (11) |- |1938–39 || il-5es fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || || || [[Michel Vanvarenbergh]] (13) |- |1941–42 || is-6 fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || || || [[Michel Vanvarenbergh]] (12) |- |1942–43 || is-6 fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || || || [[Joseph Mermans]] (22) |- |1943–44 ||bgcolor="silver"| it-2ni fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || Kwarti tal-Finali|| || [[Joseph Mermans]] (33) |- |1945–46 || it-3et fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || || || [[Joseph Mermans]] (32) |- |1946–47 ||bgcolor="gold"| l-1el fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || || || [[Joseph Mermans]] (38) |- |1947–48 ||bgcolor="silver"| it-2ni fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || || || [[Joseph Mermans]] (23) |- |1948–49 ||bgcolor="gold"| l-1el fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || || || [[François De Wael]] (18) |- |1949–50 ||bgcolor="gold"| l-1el fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || || || [[Joseph Mermans]] (37) |- |1950–51 ||bgcolor="gold"| l-1el fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || || || [[Joseph Mermans]] (16) |- |1951–52 || is-6 fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || || || [[Joseph Mermans]] (19) |- |1952–53 ||bgcolor="silver"| it-2ni fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || || || [[Joseph Mermans]] (24) |- |1953–54 ||bgcolor="gold"| l-1el fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || L-ewwel rawnd || || [[Hippolyte Van Den Bosch]] (29) |- |1954–55 ||bgcolor="gold"| l-1el fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || L-ewwel rawnd || || [[Hippolyte Van Den Bosch]] (25) |- |1955–56 ||bgcolor="gold"| l-1el fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || It-tieni rawnd || L-ewwel rawnd fit-[[UEFA Champions League|Tazza Ewropea]] || [[Hippolyte Van Den Bosch]] (21) |- |1956–57 ||bgcolor="silver"| it-2ni fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || || L-ewwel rawnd fit-[[UEFA Champions League|Tazza Ewropea]] || [[Gaston De Wael]] (21) |- |1957–58 || il-5es fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || || || [[Jacques Stockman]] (13) |- |1958–59 ||bgcolor="gold"| l-1el fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || || || [[Godfried van den Boer]] (22) |- |1959–60 ||bgcolor="silver"| it-2ni fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || || L-ewwel rawnd fit-[[UEFA Champions League|Tazza Ewropea]] || [[Godfried van den Boer]] (17) |- |1960–61 || it-3et fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || || || [[Paul Van Himst]] (13) |- |1961–62 ||bgcolor="gold"| l-1el fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || || || [[Jacques Stockman]] (29) |- |1962–63 || it-3et fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || || Kwarti tal-Finali fit-[[UEFA Champions League|Tazza Ewropea]] || [[Jacques Stockman]] (17) |- |1963–64 ||bgcolor="gold"| l-1el fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || L-aħħar 16 || || [[Paul Van Himst]] (26) |- |1964–65 ||bgcolor="gold"| l-1el fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] ||bgcolor="gold"| Rebbieħa || L-ewwel rawnd fit-[[UEFA Champions League|Tazza Ewropea]] || [[Paul Van Himst]] (24) |- |1965–66 ||bgcolor="gold"| l-1el fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] ||bgcolor="silver"| It-tieni post || Kwarti tal-Finali fit-[[UEFA Champions League|Tazza Ewropea]] || [[Paul Van Himst]] (26) |- |1966–67 ||bgcolor="gold"| l-1el fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || Semifinali || It-tieni rawnd fit-[[UEFA Champions League|Tazza Ewropea]] || [[Jan Mulder (futboler)|Jan Mulder]] (20) |- |1967–68 ||bgcolor="gold"| l-1el fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || L-aħħar 16 || It-tieni rawnd fit-[[UEFA Champions League|Tazza Ewropea]] || [[Paul Van Himst]] (20) |- |1968–69 || ir-4 fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || It-tieni rawnd || It-tieni rawnd fit-[[UEFA Champions League|Tazza Ewropea]] || [[Johan Devrindt]] (14) |- |1969–70 || ir-4 fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || Kwarti tal-Finali ||bgcolor="silver"| It-tieni post fl-[[Inter-Cities Fairs Cup]] || [[Paul Van Himst]] (15) |- |1970–71 || it-3et fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || Semifinali || It-tielet rawnd fl-[[Inter-Cities Fairs Cup]] || [[Paul Van Himst]] (16) |- |1971–72 ||bgcolor="gold"| l-1el fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] ||bgcolor="gold"| Rebbieħa || L-ewwel rawnd fit-[[UEFA Europa League|Tazza UEFA]] || [[Jan Mulder (futboler)|Jan Mulder]] (16) |- |1972–73 || is-6 fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] ||bgcolor="gold"| Rebbieħa || It-tieni rawnd fit-[[UEFA Champions League|Tazza Ewropea]] || [[Rob Rensenbrink]] (16) |- |1973–74 ||bgcolor="gold"| l-1el fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || L-aħħar 16 || L-ewwel rawnd fil-[[European Cup Winners' Cup]] || [[Attila Ladinsky]] (22) |- |[[1974–75 in Belgian football|1974–75]] || it-3et fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] ||bgcolor="gold"| Rebbieħa || Kwarti tal-Finali fit-[[UEFA Champions League|Tazza Ewropea]] || [[Rob Rensenbrink]] (19) |- |[[1975–76 in Belgian football|1975–76]] ||bgcolor="silver"| it-2ni fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] ||bgcolor="gold"| Rebbieħa ||bgcolor="gold"| Rebbieħa tal-[[European Cup Winners' Cup]] || [[Rob Rensenbrink]] (23) |- |1976–77 ||bgcolor="silver"| it-2ni fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] ||bgcolor="silver"| It-tieni post ||bgcolor="silver"| It-tieni post fil-[[European Cup Winners' Cup]] || [[François Van Der Elst]] (21) |- |1977–78 ||bgcolor="silver"| it-2ni fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || L-aħħar 16 ||bgcolor="gold"| Rebbieħa tal-[[European Cup Winners' Cup]] || [[Rob Rensenbrink]] (18) |- |1978–79 ||bgcolor="silver"| it-2ni fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || Semifinali || It-tieni rawnd fil-[[European Cup Winners' Cup]] || [[Gertrudus Geels]] (25) |- |1979–80 || il-5es fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || Kwarti tal-Finali|| L-ewwel rawnd fit-[[UEFA Europa League|Tazza UEFA]] || [[Ronny Martens]] (12) |- |1980–81 ||bgcolor="gold"| l-1el fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || It-tieni rawnd || L-ewwel rawnd fit-[[UEFA Europa League|Tazza UEFA]] || [[Kenneth Brylle]] (22) |- |1981–82 ||bgcolor="silver"| it-2ni fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || L-aħħar 16 || Semifinali fit-[[UEFA Champions League|Tazza Ewropea]] || [[Willy Geurts]] (12) |- |1982–83 ||bgcolor="silver"| it-2ni fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || L-aħħar 16 ||bgcolor="gold"| Rebbieħa tat-[[UEFA Europa League|Tazza UEFA]] || [[Erwin Vandenbergh]] (20) |- |1983–84 ||bgcolor="silver"| it-2ni fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || It-tieni rawnd ||bgcolor="silver"| It-tieni post fit-[[UEFA Europa League|Tazza UEFA]] || [[Erwin Vandenbergh]] (20) |- |1984–85 ||bgcolor="gold"| l-1el fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || Kwarti tal-Finali || It-tielet rawnd fit-[[UEFA Europa League|Tazza UEFA]] || [[Alex Czerniatynski]] (22) |- |1985–86 ||bgcolor="gold"| l-1el fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || It-tieni rawnd || Semifinali fit-[[UEFA Champions League|Tazza Ewropea]] || [[Erwin Vandenbergh]] (27) |- |1986–87 ||bgcolor="gold"| l-1el fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || Kwarti tal-Finali || Kwarti tal-Finali fit-[[UEFA Champions League|Tazza Ewropea]] || [[Arnor Gudjohnsen]] (19) |- |[[1987–88 in Belgian football|1987–88]] || ir-4 fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] ||bgcolor="gold"| Rebbieħa || Kwarti tal-Finali fit-[[UEFA Champions League|Tazza Ewropea]] || [[Luc Nilis]] (14) |- |[[1988–89 in Belgian football|1988–89]] ||bgcolor="silver"| it-2ni fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] ||bgcolor="gold"| Rebbieħa || It-tieni rawnd fil-[[European Cup Winners' Cup]] || [[Eddie Krncevic]] (23) |- |[[1989–90 in Belgian football|1989–90]] ||bgcolor="silver"| it-2ni fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || Kwarti tal-Finali ||bgcolor="silver"| It-tieni post fil-[[European Cup Winners' Cup]] || [[Marc Degryse]] (18) |- |[[1990–91 in Belgian football|1990–91]] ||bgcolor="gold"| l-1el fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || L-aħħar 16 || Kwarti tal-Finali tal-[[UEFA Europa League|UEFA Cup]] || [[Luc Nilis]] (19) |- |1991–92 ||bgcolor="silver"| it-2ni fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || It-tieni rawnd || Fażi tal-gruppi fit-[[UEFA Champions League|Tazza Ewropea]] || [[Johnny Bosman]] (17) |- |1992–93 ||bgcolor="gold"| l-1el fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || Semifinali || It-tielet rawnd fit-[[UEFA Europa League|Tazza UEFA]] || [[Luc Nilis]] (19) |- |1993–94 ||bgcolor="gold"| l-1el fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] ||bgcolor="gold"| Rebbieħa || Fażi tal-gruppi fil-[[UEFA Champions League]] || [[Luc Nilis]] (25) |- |1994–95 ||bgcolor="gold"| l-1el fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || Semifinali || Fażi tal-gruppi fil-[[UEFA Champions League]] || [[Josip Weber]] (14) |- |1995–96 ||bgcolor="silver"| it-2ni fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || Kwarti tal-Finali || Rawnd ta' kwalifika tal-[[UEFA Champions League]] || [[Johnny Bosman]] u [[Gilles De Bilde]] (15) |- |1996–97 || ir-4 fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] ||bgcolor="silver"| It-tieni post || Kwarti tal-Finali fit-[[UEFA Champions League|Tazza Ewropea]] || [[Pär Zetterberg]] (12) |- |1997–98 || ir-4 fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || L-aħħar 16 || It-tieni rawnd fit-[[UEFA Europa League|Tazza UEFA]] || [[Ole Martin Årst]] (10) |- |1998–99 || it-3et fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || L-ewwel rawnd || L-ewwel rawnd fit-[[UEFA Europa League|Tazza UEFA]] || [[Tomasz Radzinski]] (15) |- |1999–2000 ||bgcolor="gold"| l-1el fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || L-ewwel rawnd || It-tieni rawnd fit-[[UEFA Europa League|Tazza UEFA]] || [[Jan Koller]] (20) |- |2000–01 ||bgcolor="gold"| l-1el fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || Kwarti tal-Finali || It-tieni fażi tal-gruppi fil-[[UEFA Champions League]] || [[Tomasz Radzinski]] (23) |- |2001–02 || it-3et fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || L-ewwel rawnd || Fażi tal-gruppi fil-[[UEFA Champions League]] || [[Gilles De Bilde]] (11) |- |2002–03 ||bgcolor="silver"| it-2ni fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || Kwarti tal-Finali || Ir-raba rawnd fit-[[UEFA Europa League|Tazza UEFA]] || [[Nenad Jestrovic]] (20) |- |2003–04 ||bgcolor="gold"| l-1el fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || Semifinali || Fażi tal-gruppi fil-[[UEFA Champions League]] || [[Aruna Dindane]] (15) |- |2004–05 ||bgcolor="silver"| it-2ni fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || L-aħħar 16 || Fażi tal-gruppi fil-[[UEFA Champions League]] || [[Nenad Jestrovic]] (18) |- |2005–06 ||bgcolor="gold"| l-1el fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || L-ewwel rawnd || Fażi tal-gruppi fil-[[UEFA Champions League]] || [[Mbo Mpenza]] (11) |- |2006–07 ||bgcolor="gold"| l-1el fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || Semifinali || Fażi tal-gruppi fil-[[UEFA Champions League]] || [[Mohammed Tchité]] (20) |- |2007–08 ||bgcolor="silver"| it-2ni fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] ||bgcolor="gold"| Rebbieħa || L-aħħar 16 fit-[[UEFA Europa League|Tazza UEFA]]{{nota|Oriġinarjament, Anderlecht daħlu fil-[[UEFA Champions League]] iżda imbagħad tilfu r-rawnd tal-''play-off''; madanakollu, kienu ġew mogħtija post fit-Tazza UEFA taħt ir-regoli tal-kampjonat fil-ħin.|name=clpo}} || [[Nicolas Frutos]] u [[Ahmed Hassan]] (8) |- |2008–09 ||bgcolor="silver"| it-2ni fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || L-aħħar 16 || It-tieni rawnd ta' kwalifikazzjoni fil-[[UEFA Champions League]] || [[Mbark Boussoufa]] (11) |- |2009–10 ||bgcolor="gold"| l-1el fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || Kwarti tal-Finali || L-aħħar 16 fil-[[UEFA Europa League]]{{nota|name=clpo}} || [[Romelu Lukaku]] (14) |- |2010–11 || it-3et fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Ewwel Diviżjoni]] || L-aħħar 16 || L-aħħar 32 fil-[[UEFA Europa League]]{{nota|name=clpo}} || [[Romelu Lukaku]] (16) |} == Noti == {{noti}} == Referenzi == {{referenzi}} [[Kategorija:RSC Anderlecht|Staġuni]] [[Kategorija:Listi tal-futbol]] im1tt92k25b6xn87ej9zn03epmdzmo2 1 23033 332960 242148 2026-10-19T12:25:12Z Joe Gatt 9805 /* Forsi hemm zball grammatiku ? */ Tweġiba 332960 wikitext text/x-wiki == Forsi hemm zball grammatiku ? == Nixtieq nigbed l-attenzjoni, li l-kelma "pr'''ei'''storja" tmur kontra r-regola tal-grammatika Maltija, ghax mhux suppost li jkun hemm giex vokali hdejn xulxin, apparti mill-"'''ie'''". U infatti, il-Professur Bonanno semmgha l-ktieb tieghu, li kien gie ppublikat fis-sena 2001, "Il-pr'''e'''storja". --[[Utent:Joe Gatt|Joe Gatt]] ([[Diskussjoni utent:Joe Gatt|d]]) 11:16, 18 Marzu 2015 (UTC) :Wara li għamilt stħarriġ fuq dan il-punt, qed jirreżultali li "preistorja" hija, fil-fatt, l-forma korretta (ġejja mill-prefiss "pre-" u "istorja"). [[Utent:Joe Gatt|Joe Gatt]] ([[Diskussjoni utent:Joe Gatt|d]]) 12:25, 19 Ottubru 2026 (UTC) f8wuq5wqli4jjradza95dzvzdlc8t7j 0 23092 332975 328907 2026-10-20T03:58:21Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 332975 wikitext text/x-wiki {{L-ewwel bil-Malti}}{{Infobox bijografija}} '''James Aaron Ellul''' (3 ta' Lulju, 1995) huwa [[politiku]], [[ġurnalist]] u [[kittieb]]. Huwa Viċi Sindku fil-lokalità tal-[[Furjana]]. <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2024/07/12/se-nahdmu-bsahha-favuur-il-furjanizi/|titlu=“Se naħdmu b'saħħa favur il-Furjaniżi” - James Aaron Ellul|kunjom=Bonavia|isem=Sarah|data=2024-07-12|sit=NETnews|lingwa=mt-MT|data-aċċess=2024-07-17}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2024-07-11/local-news/Independent-councillor-appointed-Floriana-mayor-with-PN-councillor-as-deputy-mayor-6736262630|titlu=Independent councillor appointed Floriana mayor, with PN councillor as deputy mayor - The Malta Independent|kunjom=Admin|sit=www.independent.com.mt|lingwa=En|data-aċċess=2024-07-17}}</ref> Ellul huwa l-iżgħar Kunsillier li qatt ġie elett fil-Floriana, dan hekk kif kien elett meta kellu 19-il sena u dak iż-żmien il-liġi tal-kontestanzjoni kienet tippermeti biss persuni minn 18-il sena 'l fuq. James Aaron Ellul okkupa wkoll l-irwol ta' Direttur Komunikazzjoni fi ħdan il-Partit Nazzjonalista bejn l-2023-24, fis-sena li saret l-Elezzjoni tal-Parlament Ewropew u l-Kunsill Lokali. Matul din l-Elezzjoni l-Partit Nazzjonalista naqqas id-distakk u rebaħ lura għadd ta' lokalitajiet<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/malta-2024-mep-european-parliament-elections-live-blog-results.1093707|titlu=As it happened: Labour's majority evaporates as PN reclaims third MEP seat|data=2024-06-09|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-09-20}}</ref>. Fid-9 ta' Settembru 2024 huwa beda jokkupa l-irwol ta' Direttur Librerija Informa fi ħdan il-Partit Nazzjonalista wara li rriżenja minn Direttur Komunikazzjoni bil-ħsieb li jikkontesta l-Elezzjoni Ġenerali <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2024-09-03/local/PN-s-Director-of-Communications-steps-down-declares-intention-to-contest-general-election-6736263919|titlu=PN’s Director of Communications steps down, declares intention to contest general election - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2024-09-20}}</ref> == Studju, Ħajja Personali u Familja == Ellul studja fil-Kulleġġ Santu Wistin f'[[Tal-Pietà]], Ġ.F. Abela Junior College, u ggradwa fil-Baċellerat tal-Arti bl-Unuri fil-Malti mill-[[Università ta' Malta|Università ta’ Malta]]. It-teżi tiegħu kienet titratta l-użu tat-termini letterarji użati fid-diskorsi li għamel l-Eks Prim Ministru ta’ Malta [[Eddie Fenech Adami]].<ref>{{ċita web |url=https://www.um.edu.mt/media/um/docs/faculties/arts/malti/tezijiet_letteratura.pdf |titlu=Lista tat-teżijiet li saru fid-Dipartiment tal-Malti|pubblikatur=Università ta' Malta|data-aċċess=2009-04-04}}</ref> In-negozju tal-familja ta' Ellul fil-Floriana twaqqaf fl-1881 mill-buż-buż-nannu ta' James Aaron Ellul, Lorenzo. Il-laqam tal-familja huwa dak ta' "Ta' Quattromani".<ref>{{ċita web |url=https://www.facebook.com/thepeopleofmalta/posts/512023157610168|titlu=Rakkont dwar il-familja ta' Ellul|pubblikatur=The People of Malta|}}</ref> Huwa miżżewweġ lil Sarah u għandhom iben<ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2022/04/30/awguri-sarah-u-james-jizzewweg-il-gurnalist-james-aaron-ellul/|titlu=Awguri Sarah u James! Jiżżewweġ il-ġurnalist James Aaron Ellul|kunjom=Newsroom|isem=N. E. T.|data=2022-04-30|sit=NETnews|lingwa=mt-MT|data-aċċess=2024-09-20}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/en/pn-communications-director-and-wife-welcome-firstborn/|titlu=PN communications director and wife welcome firstborn|kunjom=Staff Reporter|data=5/7/2023|sit=Newsbook.com.mt|lingwa=En}}</ref>. == Ġurnaliżmu == Ellul beda jaħdem bħala ġurnalist ma’ Net News fl-2014.<ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/author/jamesaaronellul/|titlu=James Aaron Ellul, Awtur NETnews|lingwa=mt-MT|data-aċċess=2023-02-01}}</ref> Huwa jaħdem ukoll bħala xandar tal-aħbarijiet għal Net News, kif ukoll bħala producer ta’ programm fuq Net TV bl-isem PROFILI. Qabel PROFILI kien jipproduċi u jippreżenta l-programm Magħkom. PROFILI huwa programm ta’ intervisti, li jiltaqa’ ma’ xi uċuħ familjari li ħallew impatt fuq il-ħajja ta’ ħafna madwar l-arċipelagu u lil hinn.<ref>{{ċita web |url=https://www.youtube.com/playlist?list=PLI8U7li71jQp4YOkhF0XHGuPKvUyNnJHO|titlu=PROFILI - Programm imxandar fuq NET Television|pubblikatur=You Tube|}}</ref><ref>{{ċita web|url=https://netondemand.mt/series/216|titlu=PROFILI - Programm imxandar fuq NET Television|pubblikatur=Net on Demand|4=|data-aċċess=2023-12-23|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230129144135/https://netondemand.mt/series/216|arkivju-data=2023-01-29|url-status=dead}}</ref> Fl-2019 Ellul ifforma wkoll parti minn programm li kien janalizza l-futbol lokali.<ref>https://netnews.com.mt/2019/08/21/replay-20-sena-ta-produzzjoni/</ref> Il-Partit Nazzjonalista ħatru fil-kariga ta' direttur tal-komunikazzjoni fi ħdanu f'April tal-2023, minflok Simon Vella Gregory.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/articles/view/journalist-appointed-pn-communications-director.1027723|titlu=Journalist appointed PN communications director|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2023-04-26}}</ref> === Ilment Kontra l-Ministru Clint Camilleri === F’Jannar 2021, James Aaron Ellul, li dak iż-żmien kien jaħdem bħala ġurnalist, ippreżenta lment formali dwar kumment denigranti li sarlu mill-Ministru Clint Camilleri. L-inċident, dokumentat f’rapport mill-Istitut tal-Ġurnalisti Maltin (IGM), qajjem tħassib dwar il-libertà tal-istampa u r-rispett lejn il-ġurnalisti f’Malta. Ir-rapport enfasizza l-bżonn ta' mġieba xierqa mill-uffiċjali pubbliċi meta jikkomunikaw mal-ġurnalisti <ref>{{Ċita web|url=https://igm.mt/2021/01/14/report-on-complaint-refering-to-a-denigrating-comment-made-by-minister-clint-camilleri-to-a-journalist/|titlu=Report on complaint refering to a denigrating comment made by Minister Clint Camilleri to a journalist – Istitut tal-Ġurnalisti Maltin|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-10-25}}</ref>. == Politika == Fis-snin meta kien student, James Aaron Ellul kien pjuttost attiv f'organizzazzjoni studenteski, bħal pereżempju fl-SDM (Studenti Demokristjani Maltin) huwa wkoll kien attiv fil-fergħa taż-żgħażagħ tal-PN, l-MŻPN (Moviment Żgħażagħ Partit Nazzjonalista). Bejn l-2018 u l-2021 huwa serva bħala Uffiċjal tal-Politika Soċjali<ref>{{ċita web|url=https://issuu.com/elluljamesaaron/docs/il-floriana__9_|titlu=Pubblikazzjoni dwar Ellul|pubblikatur=issuu|4=|data-aċċess=2023-02-01|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230129144133/https://issuu.com/elluljamesaaron/docs/il-floriana__9_|arkivju-data=2023-01-29|url-status=dead}}</ref><ref>{{ċita web |url=https://netnews.com.mt/2018/02/26/il-partit-nazzjonalista-jrid-isir-zaghzugh-il-kap-tal-pn-adrian-delia/|titlu=“Il-Partit Nazzjonalista jrid isir żagħżugħ” – Il-Kap tal-PN Adrian Delia|pubblikatur=Net News|}}</ref> Ta’ 17-il sena, Ellul involva ruħu wkoll fil-politika lokali fejn ingħaqad mal-kumitat lokali tal-Partit Nazzjonalista fil-Furjana. Fl-età biss ta’ 18-il sena Ellul ġie elett fil-kariga ta’ President.<ref>{{Ċita web|url=https://issuu.com/jamesaaronellul/docs/james_260315_leafletmalti_v5_issuu|titlu=James Aaron Ellul - Leħnek fil-Floriana by James Aaron Ellul - Issuu|data=2015-04-03|sit=issuu.com|lingwa=en|data-aċċess=2024-09-20|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240920214400/https://issuu.com/jamesaaronellul/docs/james_260315_leafletmalti_v5_issuu|arkivju-data=2024-09-20|url-status=dead}}</ref> Huwa għadu l-iżgħar President li qatt ġie elett f’kumitat lokali fil-fergħat lokali tal-PN. James Aaron Ellul serva f'dan l-irwol għal kważi 8 snin qabel ma r-riżenja sabiex jikkontesta l-elezzjoni ġenerali fl-2022. ===Kunsilli Lokali=== Fil-11 ta’ April 2015, Ellul ġie elett bħala Kunsillier Lokali għal-lokalità tal-Floriana, u sar l-iżgħar Kunsillier Lokali elett f’din il-lokalità<ref>{{ċita web |url=https://electoral.gov.mt/ElectionResults/LocalCouncil?year=215&v=629|titlu=Ir-riżultat tal-elezzjoni|pubblikatur=Kummissjoni Elettorali|}}</ref>. Erba' snin wara, fil-25 ta’ Mejju 2019, Ellul reġa’ ġie elett fil-Kunsill Lokali tal-Furjana <ref>{{ċita web |url=https://electoral.gov.mt/ElectionResults/LocalCouncil?year=246&v=811|titlu=Ir-riżultat tal-elezzjoni|pubblikatur=Kummissjoni Elettorali|}}</ref> wara li kiseb l-aktar voti mill-kandidati tal-PN u kiseb ukoll 88% tal-voti mitfugħa lill-PN. Huwa serva t-tieni mandat tiegħu bħala Kap tal-Minoranza hekk kif il-Partit Nazzjonalista ma rnexxilux jikseb il-maġġoranza tas-siġġijiet fil-Kunsill Lokali tal-Furjana. Ix-xogħol tiegħu fil-Furjana huwa ffukat prinċipalment fuq il-ħidma ta' riġenerazzjoni tal-lokalità<ref>{{ċita web |url=https://timesofmalta.com/articles/view/The-quest-for-regeneration.562898|titlu=Kitba dwar l-importanza ta' riġenerazzjoni fil-lokal|pubblikatur=Times of Malta|}}</ref>. Ilu jaħdem fuq investiment xieraq fil-Furjana, u li l-Gvern għandu jiddiskuti dak kollu li jikkonċerna lill-Furjaniżi u lill-Furjana mal-Kunsill Lokali, speċjalment fuq kwistjonijiet Nazzjonali li jolqtu lir-residenti, bħal pereżempju l-investiment fi Triq Sant’Anna fil-Furjana<ref>{{ċita web |url=https://netnews.com.mt/2022/08/07/azzjoni-issa-qabel-ikun-tard-wisq-james-aaron-ellul/|titlu=“Azzjoni issa qabel ikun tard wisq” – James Aaron Ellul|pubblikatur=Net News|}}</ref>. Sal-2022 huwa ressaq aktar minn 55 mozzjoni fil-Kunsill. Waħda minnhom kienet dwar investiment u ''upkeep'' xieraq fil-Masġar tal-Ġublew fil-Furjana<ref>{{ċita web |url=https://newsbook.com.mt/jipproponi-park-tal-familja-fil-furjana/|titlu=Jipproponi park tal-familja fil-Furjana|pubblikatur=Newsbook|}}</ref>. Fl-2024, James Aaron Ellul kiseb l-akbar ammont ta' voti fl-Elezzjoni tal-Kunsill Lokali tal-Floriana u kien elett mill-ġdid biex iservi fit-tielet leġiżlatura tiegħu. <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/en/news/floriana-2-pl-2-pn-u-1-independent-councillor-elected/|titlu=Floriana: 2 PL, 2 PN u 1 Independent councillor elected|kunjom=Newsroom|isem=T. V. M.|data=2024-06-14|lingwa=en-GB|data-aċċess=2024-06-18}}</ref> F'Lulju huwa nħatar Viċi Sindku, b'vot ta' 4-1 hekk kif ġab anki l-appoġġ ta' Kunsillier mill-Partit Laburista <ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/news/he-deserved-it-pl-floriana-councillor-justin-haber-votes-in-favour-of-pn-vice-mayor/|titlu=‘He Deserved It’: PL Floriana Councillor Justin Haber Votes In Favour Of PN Vice Mayor|kunjom=Diacono|isem=Tim|data=2024-07-11|lingwa=en-GB|data-aċċess=2024-07-17}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/jinthalaq-ftehim-biex-nigel-holland-isir-sindku-tal-furjana/|titlu=Il-Kunsilliera Laburisti jivvotaw differenti dwar in-nomina ta' James Aaron Ellul bħala Viċi Sindku|kunjom=Gavin|isem=Muscat|data=|sit=Newsbook.com.mt|lingwa=Mlt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2024/07/11/jintlahaq-ftehim-dwar-hatra-ta-sindku-u-vici-sindku-tal-floriana/|titlu=Jintlaħaq ftehim dwar ħatra ta' Sindku u Viċi Sindku tal-Floriana|kunjom=Cremona|isem=Robert|data=2024-07-11|sit=NETnews|lingwa=mt-MT|data-aċċess=2024-10-28}}</ref>. === Triq Sant'Anna === Ellul tkellem għal numru ta' drabi dwar in-nuqqas ta' konsultazzjoni għall-proġett ta' Triq Sant'Anna. F'Ottubru 2024, il-Gvern ħabbar proġett pilota li jagħlaq parti minn din it-Triq. Dan kollu ġie mħabbar mingħajr konsultazzjoni mal-Kunsill Lokali. Infatti dan l-atteġġjament sforza lill-Kunsill Lokali joħroġ stqarrija dwar dan il-proġett u n-nuqqas ta' konsultazzjoni <ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/131917/floriana_mayor_irked_at_carfree_day_for_triq_sant_anna_traffic_plan_is_shelved|titlu=Floriana council irked at car-free day after Triq Sant’ Anna traffic plan is shelved|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2024-10-24}}</ref>. James Aaron Ellul sostna wkoll li l-Kunsill Lokali talab biex ikun hemm laqgħa mal-Ministru konċernat dwar Triq Sant'Anna, u l-Furjaniżi baqgħu bla tweġiba. Għalhekk il-Kunsill kien kostrett li joħroġ stqarrija iebsa fir-rigward ta' dan il-każ <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2024/10/23/il-kunsill-lokali-tal-floriana-jikkundanna-n-nuqqas-ta-konsultazzjoni-dwar-il-progett-pilota-ta-triq-santanna-fil-furjana/|titlu=Il-Kunsill Lokali tal-Floriana jikkundanna n-nuqqas ta' konsultazzjoni dwar il-proġett pilota ta' Triq Sant'Anna|kunjom=Newsroom|isem=N. E. T.|data=2024-10-23|sit=NETnews|lingwa=mt-MT|data-aċċess=2024-10-24}}</ref>. === Il-Ħarsien tal-Fosos === James Aaron Ellul, ilu għal żmien twil jaħdem biex jipproteġi u jikkonserva l-Fosos, sit storiku u kulturali ta’ importanza kbira f’Malta. Il-Fosos, mibnija fi żmien il-Kavallieri ta’ San Ġwann, mhumiex biss monument arkitettoniku iżda wkoll spazju għal avvenimenti kbar, fosthom kunċerti, laqgħat politiċi u żjarat papali. Minkejja l-istatus tagħhom bħala proprjetà tal-Kategorija 1, bħal postijiet bħall-Kon-Katidral ta’ San Ġwann, il-Fosos ilhom isofru minn negliġenza, subsidenza, u nuqqas ta’ manutenzjoni kostanti<ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/122148/who_takes_care_of_florianas_fosos_councillor_wants_action_on_upkeep|titlu=Who takes care of Floriana’s ‘fosos’? Councillor wants action on upkeep|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2024-11-27}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/councillor-calls-protection-floriana-granaries.1052009|titlu=Councillor calls for protection of Floriana granaries|data=2023-08-30|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-11-27}}</ref>. Ellul enfasizza problemi serji, inkluż il-wiċċ mhux livellat minħabba s-subsidenza, it-telf ta’ żewġ lampieri storiċi, u n-nuqqas ta’ responsabbiltà ċara fost l-entitajiet governattivi għall-manutenzjoni tas-sit. Huwa kkritika n-nuqqas ta’ awtorità li tieħu ħsieb dan is-sit u n-nuqqas ta’ ftehimijiet ta’ konservazzjoni effettivi, u saħaq li ma saritx ebda restawr komprensiv għal aktar minn 60 sena. Barra minn hekk, Ellul semma l-falliment li titwettaq valutazzjoni indipendenti tar-riskju, li jemmen li hija kruċjali għall-preservazzjoni tas-sit<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/floriana-councillors-want-real-protection-granaries.1096501|titlu=Floriana councillors want ‘real protection’ for the Granaries|data=2024-08-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-11-27}}</ref>. B’reazzjoni għal dawn l-isfidi, Ellul nieda petizzjoni fl-2023, li ġabret aktar minn 1,100 firma, biex titlob azzjoni immedjata għas-salvagwardja tal-Fosos<ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2023/09/10/il-fuq-minn-1100-persuna-jiffirmaw-il-petizzjoni-ghall-protezzjoni-tal-fosos/|titlu='Il fuq minn 1,100 persuna jiffirmaw il-petizzjoni għall-protezzjoni tal-Fosos|kunjom=DeBono|isem=Ruth Zammit|data=2023-09-10|sit=NETnews|lingwa=mt-MT|data-aċċess=2024-11-27}}</ref>. Huwa esprima wkoll frustrazzjoni għan-nuqqas ta’ rispett lejn il-kunsilli lokali, u saħaq li d-deċiżjonijiet relatati mas-sit spiss jittieħdu mingħajr konsultazzjoni adegwata jew konsiderazzjoni għall-kontribut tal-kunsill<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/floriana-council-signed-mou-granaries-taking-vote-pn-councillors-say.1093384|titlu=Floriana council signed MOU on Granaries without taking vote, PN councillors say|data=2024-06-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-11-27}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2024/05/31/tohrog-aktar-fil-berah-kemm-ghal-dan-il-gvern-il-kunsilli-lokali-huma-biss-rubber-stamp-pn/|titlu="Toħroġ aktar fil-beraħ kemm għal dan il-Gvern, il-Kunsilli Lokali huma biss ‘rubber stamp’" - PN|kunjom=Newsroom|isem=N. E. T.|data=2024-05-31|sit=NETnews|lingwa=mt-MT|data-aċċess=2024-11-27}}</ref>. Ellul u sħabu ressqu proposti għal miżuri ta’ konservazzjoni aktar b’saħħithom u ħeġġew lill-entitajiet governattivi, bħal Heritage Malta, biex jieħdu responsabbiltà għal dan is-sit kruċjali<ref>{{Ċita web|url=https://gazzettadimalta.com/malta/il-consiglio-della-floriana-ha-firmato-il-mou-sui-granai-senza-votare-dicono-i-consiglieri-pn/|titlu=Il Consiglio della Floriana ha firmato il MOU sui Granai senza votare, dicono i consiglieri PN - Gazzetta di Malta|kunjom=AI|isem=Redazione|data=2024-06-02|lingwa=it-IT|data-aċċess=2024-11-27|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240613232805/https://gazzettadimalta.com/malta/il-consiglio-della-floriana-ha-firmato-il-mou-sui-granai-senza-votare-dicono-i-consiglieri-pn/|arkivju-data=2024-06-13|url-status=dead}}</ref>. Huwa tenna li l-preservazzjoni għandha tkun prijorità matul is-sena kollha, mhux biss f’inizjattivi pre-elettorali<ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2024-06-01/local-news/Agreement-signed-to-safeguard-Floriana-Granaries-was-in-violation-of-Local-Councils-Act-PN-6736261619|titlu=Agreement signed to safeguard Floriana Granaries was ‘in violation of Local Councils Act’ - PN - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2024-11-27}}</ref>. ==Unuri== James Aaron Ellul kien wieħed mill-10 żgħażagħ l-aktar li jispikkaw għall-2020. Ellul rebaħ l-unur: Il-Politika Legali u/jew Governattiva.<ref>{{Ċita web|url=https://maltabusinessweekly.com/jci-malta-awards-the-ten-most-outstanding-young-people-for-2020/11307/|titlu=JCI Malta awards the ten most outstanding young people for 2020 {{!}} The Malta Business Weekly|kunjom=Weekly|isem=The Malta Business|data=2020-12-10|lingwa=en-GB|data-aċċess=2024-06-18}}</ref> * {{Flag|Malta}}: Il-Politika Legali u/jew Governattiva: JCI Awards 2020 Fl-2024 James Aaron Ellul kien finalist fil-premju Nazzjonali tal-Ktieb, fil-kategorija Studju u Riċerka, permezz tal-ktieb, il-Kelma ta' Eddie Fenech Adami.<ref>{{Ċita web|url=https://ktieb.org.mt/news/niccelebraw-l-eccellenza-letterarja-il-finalisti-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb-u-l-premju-terramaxka-2024/|titlu=Niċċelebraw l-Eċċellenza Letterarja: Il-Finalisti tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb u l-Premju Terramaxka 2024 {{!}} Kunsill Nazzjonali Tal-Ktieb|data=2024-08-27|lingwa=mt|data-aċċess=2024-09-20|arkivju-data=2024-09-19|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240919203019/https://ktieb.org.mt/news/niccelebraw-l-eccellenza-letterarja-il-finalisti-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb-u-l-premju-terramaxka-2024/|url-status=dead}}</ref> Fl-2025, James Aaron Ellul rebaħ l-unur għall-aħjar użu tal-Malti mitkellem għax-xogħol tiegħu fil-ġurnaliżmu<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/times-malta-sweeps-journalism-awards.1118115|titlu=Times of Malta sweeps journalism awards|kunjom=Malta|isem=Times of|data=2025-10-18|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2025-10-20}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2025/10/19/net-media-tirbah-zewg-unuri-waqt-il-malta-journalism-awards/|titlu=Net Media tirbaħ żewġ unuri waqt il-Malta Journalism Awards|kunjom=Polidano|isem=Matthew|data=2025-10-19|lingwa=en-US|data-aċċess=2025-10-20}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://igm.mt/2025/10/18/mja-2025-full-list-of-awardees/|titlu=MJA 2025 – Full list of awardees – Istitut tal-Ġurnalisti Maltin|lingwa=en-US|data-aċċess=2025-11-10}}</ref>. Premju li ingħata mill-Istitut tal-Ġurnalisti Maltin. Huwa wkoll ġie t-tielet permezz ta' "PROFILI ma' Fabio Spiteri" fil-kategorija fil-ġurnaliżmu tal-isport u kif ukoll permezz ta' "PROFILI ma' Keith Marshall" għall-aqwa podcast. * {{Flag|Malta}}: L-aqwa Malti Mitkellem fix-Xandir: IĠM Awards 2025 ==Pubblikazzjonijiet== Fl-2022, Ellul ippubblika studju dwar is-Sistema Elettorali ta' Malta, bit-tema prinċipali tkun ir-Riżultat Elettorali tal-2008.<ref name=":1">{{Ċita rivista|kunjom1=Ellul|isem1=James Aaron|data=2022-01-01|titlu=A Study of Malta’s Electoral System with a Focus On the 2008 Electoral Result|url=https://www.academia.edu/83710689/A_Study_of_Malta_s_Electoral_System_with_a_Focus_On_the_2008_Electoral_Result|rivista=Pioneers of Democracy}}</ref> Matul il-bidu tal-2023, James Aaron Ellul ħabbar li se jiġi ppubblikat studju dwar [[Eddie Fenech Adami]].<ref>{{Ċita web|url=https://maltadaily.mt/a-first-of-its-kind-il-kelma-ta-eddie-fenech-adami-soon-to-be-published/|titlu=A first of its kind - 'Il-Kelma ta' Eddie Fenech Adami' soon to be published|kunjom=MaltaDaily|data=2023-01-13|lingwa=en-GB|data-aċċess=2024-06-18}}</ref> Fl-2025 huwa ppubblika l-ktieb IL-KARIKATURA TAL-MUMENT<ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/en/il-mument-cartoons-published-in-book/|titlu=Il-Mument cartoons published in book|kunjom=Newsbook Malta|data=15.12.2025|sit=Newsbook.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=Il-Mument cartoons published in book|arkivju-url=https://newsbook.com.mt/en/il-mument-cartoons-published-in-book/|arkivju-data=https://newsbook.com.mt/en/il-mument-cartoons-published-in-book/}}</ref>, ktieb li jitratta s-satira ta' natura politika. ===Biblijografija=== *2022 – ''Pioneers of Democracy: A Study of Malta’s Electoral System with a Focus On the 2008 Electoral Result''<ref name=":1" /> *2023 - ''Il-Kelma ta' Eddie Fenech Adami'' <ref>{{Ċita web|url=https://www.midseabooks.com/shop/language-literature/studju-dwar-il-malti/il-kelma-ta-eddie-fenech-adami/|titlu=Il-kelma ta' Eddie Fenech Adami|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-06-18}}</ref> *2025 - IL-''KARIKATURA TAL-MUMENT'' <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2025/12/15/il-karikatura-tal-mument-ktieb-gdid-minn-informa-blenti-satirika-fuq-grajjiet-politici-kurrenti/|titlu=IL-KARIKATURA TAL-MUMENT – ktieb ġdid minn INFORMA b’lenti satirika fuq ġrajjiet politiċi kurrenti|kunjom=Newsroom|isem=N. E. T.|data=2025-12-15|lingwa=en-US|data-aċċess=2025-12-15}}</ref> == Ħoloq esterni == * [https://twitter.com/JamesAaronEllul James Aaron Ellul fuq Twitter] == Referenzi == {{DEFAULTSORT:Ellul, James Aaron}} [[Kategorija:Nies ħajjin]] [[Kategorija:Twieldu fl-1995]] [[Kategorija:Politiċi tal-Partit Nazzjonalista (Malta)]] [[Kategorija:Nies mill-Furjana]] [[Kategorija:Kittieba Maltin bil-Malti]] [[Kategorija:Xandara Maltin]] [[Kategorija:Ġurnalisti Maltin]] n7z1pk3z0yuh0bmi6gweeyssmcir23v 0 25676 332972 314733 2026-10-20T03:14:37Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 332972 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Galapagos+map.jpg|daqsminuri|Mappa tal-Gżejjer Galapagos]] Il-'''Gżejjer Galapagos''' jew '''il-Galapagos''' (magħrufa wkoll bħala ''Archipiélago de Colón'' jew ''Las Islas Galápagos)'', parti mir-Repubblika tal-[[Ekwador]], huma [[arċipelagu]] ta’ gżejjer vulkaniċi mferrxin fuq iż-żewġ naħat tal-[[ekwatur]] fl-[[Oċean Paċifiku]] qrib iċ-ċentru tal-Emisferu tal-Punent. Il-gżejjer jinsabu 906 kilometru fil-Punent tal-Ekwador kontinentali u huma magħrufa għan-numru kbir ta’ speċijiet endemiċi li ġew studjati minn [[Charles Darwin]] matul it-tieni vjaġġ tiegħu bl-[[HMS Beagle|''HMS'' ''Beagle'']]. L-osservazzjonijiet u l-kollezzjonijiet tiegħu kkontribwew għat-teorija tal-[[evoluzzjoni]] ta’ Darwin permezz tas-selezzjoni naturali. Il-Gżejjer Galapagos u l-baħar ta’ madwarhom jiffurmaw il-Provinċja tal-Galapagos tal-Ekwador, il-Park Nazzjonali tal-Galapagos, u r-Riżerva tal-Baħar tal-Galapagos. Il-lingwa prinċipali fuq il-gżejjer hija l-[[Lingwa Spanjola|Ispanjol]]. Il-popolazzjoni tal-gżejjer hija kemxejn iktar minn 25,000 ruħ.<ref>{{Ċita web|url=http://www.inec.gov.ec/estadisticas/|titlu="Censo 2010". Instituto Nacional de Estadística y Censos. 2010. Arkivjat 11-12-2011.|aċċess=14-01-2021|kunjom=|isem=|koawturi=|data-aċċess=2021-02-14|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20111211190111/http://www.inec.gov.ec/estadisticas/|arkivju-data=2011-12-11|url-status=bot: unknown}}</ref> [[Stampa:Lobo marino (Zalophus californianus wollebaeki), Punta Pitt, isla de San Cristóbal, islas Galápagos, Ecuador, 2015-07-24, DD 11.JPG|xellug|daqsminuri|265x265px|Iljun tal-baħar tal-Galapagos f’Punta Pitt, San Cristóbal]] L-ewwel żjara li qatt ma ġiet irreġistrata seħħet b’ċikka fl-1535, meta [[Fray Tomás de Berlanga]], l-Isqof tal-[[Panama]], waqt vjaġġ tiegħu lejn il-[[Perù]] biex jaqdi r-rwol ta’ arbitru f’diżgwid bejn [[Francisco Pizarro]] u [[Diego de Almagro]], baqa’ sorpiż b’din l-art li kienet għadha ma ġietx skoperta. De Berlanga eventwalment irritorna fl-Imperu Spanjol u ddeskriva l-kundizzjonijiet tal-gżejjer u l-annimali li kienu jgħixu fuqhom. Il-grupp ta’ gżejjer intwerew bl-isem ta’ "Insulae de los Galopegos" (Gżejjer tal-Fkieren tal-Art) fl-atlas ta’ [[Abraham Ortelius]] li ġie ppubblikat fl-1570. L-ewwel [[mappa]] approssimattiva tal-gżejjer saret fl-1684 mill-furban [[Ambrose Cowley]], li semma l-gżejjer individwali f’isem sħabu l-pirati jew f’isem xi [[Renju Unit|Brittaniċi]] rjali u nobbli. Dawn l-ismijiet intużaw fil-mapep awtoritattivi tan-navigazzjoni tal-gżejjer li tħejjew matul l-isħarriġ tal-''Beagle'' taħt il-kaptan [[Robert FitzRoy]], u fil-ktieb popolari ta’ Darwin ''The Voyage of the Beagle'' (Il-Vjaġġ tal-Beagle). Ir-Repubblika tal-Ekwador, li kienet għadha kemm kisbet l-[[indipendenza]], ħadet il-gżejjer mis-sjieda tal-[[Spanja|Ispanjoli]] fl-1832, u sussegwentement tathom ismijiet Spanjoli uffiċjali.<ref>{{Ċita web|url=http://www.geo.cornell.edu/geology/GalapagosWWW/Discovery.html|titlu=“Discovery, Pirates, and Whalers” - Galapagos Geologyon The Web.|aċċess=14-01-2021|kunjom=|isem=|koawturi=|arkivju-data=2020-08-08|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200808023342/http://www.geo.cornell.edu/geology/GalapagosWWW/Discovery.html|data-aċċess=2021-02-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ċita web|url=http://www.geo.cornell.edu/geology/GalapagosWWW/Darwin.html|titlu=“Darwin and Evolution” - Galapagos Geologyon The Web.|aċċess=14-02-2021|kunjom=|isem=|koawturi=|arkivju-data=2016-04-12|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160412194538/http://www.geo.cornell.edu/geology/GalapagosWWW/Discovery.html|data-aċċess=2021-02-14|url-status=dead}}</ref> L-ismijiet antiki baqgħu jintużaw fil-pubblikazzjonijiet bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]], inkluż f’''The Encantadas'' ta’ [[Herman Melville]] fl-1854. Amministrattivament, il-Galapagos jikkostitwixxu waħda mill-provinċji tal-Ekwador. Il-provinċja hija maqsuma fi tlieta bl-ismijiet tal-iktar gżejjer li jgħixu nies fuqhom, jiġifieri [[San Cristóbal]], [[Santa Cruz]] u [[Isabela]]. == Ġeoloġija == [[Stampa:La-Cumbre--w.jpg|daqsminuri|Id-depressjoni vulkanika (caldera) tal-vulkan Fernandina]] L-attività vulkanika jew [[vulkaniżmu]] fil-Gżejjer Galapagos ilha għaddejja kontinwament għal mill-inqas 20 miljun sena u x’aktarx anke iktar minn hekk. Il-konvezzjoni vulkanika taħt il-qoxra tal-[[Plakka ta’ Nazca]] li miexja lejn il-Lvant (51 km/myr) wasslet biex tinħoloq pjattaforma ħoxna tliet kilometri taħt il-katina ta’ gżejjer u l-għoljiet f’qiegħ il-baħar. Apparti l-Arċipelagu tal-Galapagos, karatteristiċi tettoniċi ewlenin oħra fir-reġjun jinkludu l-Provinċja Vulkanika tat-Tramuntana tal-Galapagos bejn l-arċipelagu u ċ-[[Ċentru tat-Tifrix tal-Galapagos]] (GSC) xi 200 kilometru fit-Tramuntana lejn il-konfini tal-Plakka ta’ Nazca u tal-[[Plakka tal-Gżejjer Cocos]]. Dan iċ-ċentru tat-tifrix jieqaf ħesrem fit-[[Tlugħ tal-Paċifiku tal-Lvant]] fil-Punent u huwa kkonfinat bil-[[Quċċata tal-Cocos|Quċċata ta’ Taħt il-Gżejjer Cocos]] u bil-[[Quċċata ta’ Carnegie]] fil-Lvant. Barra minn hekk, il-Hotspot tal-Galapagos jinsab fil-konfini tat-Tramuntana tal-[[Provinċja l-Kbira tal-Paċifiku tal-Mewġ Trasversali Baxx]] (magħrufa wkoll bħala ''superplume'') filwaqt li l-Hotspot tal-[[Gżira tal-Għid]] jew ta’ [[Rapa Nui]] tinsab fil-konfini tan-Nofsinhar.<ref>Mittlestaedt, Eric; d'Ozouville, Noemi; Harpp, Karen; Graham, David (2014). Harpp, Karen; Mittelstaedt, Eric; d'Ozouville, Noemi; Graham, David (eds.). ''Introduction, in The Galapagos: A Natural Laboratory for the Earth Sciences''. Hoboken: John Wiley & Sons, Inc. pp. 1–3, 42. ISBN <bdi>9781118852415</bdi>.</ref><ref>Harpp, Karen; Hall, Paul; Jackson, Matthew (2014). Harpp, Karen; Mittelstaedt, Eric; d'Ozouville, Noemi; Graham, David (eds.). ''Galapagos and Easter: A Tale of Two Hotspots, in The Galapagos: A Natural Laboratory for the Earth Sciences''. Hoboken: John Wiley & Sons, Inc. pp. 27–29. ISBN <bdi>9781118852415</bdi>.</ref><ref>Geist, Dennis; Bergantz, George; Chadwick, William (2014). Harpp, Karen; Mittelstaedt, Eric; d'Ozouville, Noemi; Graham, David (eds.). ''Galapagos Magma Chambers, in The Galapagos: A Natural Laboratory for the Earth Sciences''. Hoboken: John Wiley & Sons, Inc. pp. 56–57. ISBN <bdi>9781118852415</bdi>.</ref> L-Arċipelagu tal-Galapagos huwa kkaratterizzat minn diversi [[Vulkan (diżambigwazzjoni)|vulkani]] kontemporanji, uħud b’sorsi tal-[[magma]] b’konvezzjoni vulkanika minn taħt il-qoxra, oħrajn mill-[[astenosfera]], possibbilment minħabba l-qoxra oċeanika rqiqa u pjuttost reċenti. Il-GSC ikkawża dgħufijiet strutturali f’din il-[[litosfera]] rqiqa li jwasslu għall-iżbruffar li fforma l-Pjattaforma tal-Galapagos. Il-gżejjer [[Fernandina]] u Isabela b’mod partikolari huma allinjati tul dawn id-dgħufijiet. Minħabba n-nuqqas ta’ żona definita sew b’qasma kkaġunata minn ċediment fil-qoxra tad-[[Id-Dinja|Dinja]], il-gżejjer għandhom rata għolja ta’ inflazzjoni qabel ma jseħħ xi żbruffar. [[Stampa:Blue-footed booby (47945217236).jpg|xellug|daqsminuri|Sula ta’ saqajh blu]] Il-vulkan [[Sierra Negra]] fuq Isabela ġie olzat b’240 cm bejn l-1992 u l-1998, u l-iżjed żbruffar reċenti seħħ fl-2005, filwaqt li l-vulkan Fernandina fuq il-gżira ta’ Fernandina ġie olzat b’90 cm, u l-iżjed żbruffar reċenti seħħ fl-2009. Il-vulkan Alcedo fuq il-gżira ta’ Isabela ġie olzat b’iktar minn 90 cm, u l-iżjed żbruffar reċenti seħħ fl-1993. Karatteristiċi oħra tal-Arċipelagu tal-Galapagos huma l-ispazjar iktar qrib tal-vulkani, id-daqsijiet iżgħar tal-vulkani, u d-depressjonijiet vulkaniċi (''calderas'') ikbar mis-soltu. Pereżempju, il-gżira ta’ Isabela fiha 6 vulkani kbar: Ekwador, [[Wolf]], Darwin, Alcedo, Sierra Negra u [[Cerro Azul]], u l-iktar żbruffar reċenti seħħ bejn l-1813 u l-2008. Il-gżejjer ġirien ta’ [[Santiago]] u Fernandina żbruffaw l-aħħar fl-1906 u fl-2009, rispettivament. B’mod kumplessiv, id-disa’ vulkani attivi fl-arċipelagu żbruffaw 24 darba bejn l-1961 u l-2011. L-għamla ta’ dawn il-vulkani qisha “skutella tas-soppa bil-kontra” meta mqabbla mal-għamla ta’ “plattina bil-kontra” tal-Gżejjer ta’ [[Hawaii]]. L-għamla tal-Gżejjer Galapagos hija hekk minħabba kif inhuma x-xquq radjali u ċirkonferenzjali tagħhom; jiġifieri radjali fil-ġnub, iżda ċirkonferenzjali qrib il-qċaċet tal-calderas. Minħabba dawn ix-xquq ċirkonferenzjali, xi kultant ifeġġu qishom munzelli li jiffurmaw minn flussi qosra tal-lava.<ref>Poland, Michael (2014). Harpp, Karen; Mittelstaedt, Eric; d'Ozouville, Noemi; Graham, David (eds.). ''Contrasting Volcanism in Hawai'i and the Galapagos, in The Galapagos: A Natural Laboratory for the Earth Sciences''. Hoboken: John Wiley & Sons, Inc. pp. 5–21. ISBN <bdi>9781118852415</bdi>.</ref> [[Stampa:Grapsus grapsus Galapagos Islands.jpg|daqsminuri|Il-[[granċ]] ikkulurit ''Grapsus grapsus'' tal-Galapagos]] Il-vulkani fit-tarf nett tal-Punent tal-arċipelagu, inġenerali huma itwal, iffurmaw iktar reċentement, għandhom calderas żviluppati sew, u huma komposti l-iktar mill-[[bażalt]] tolejitiku, filwaqt li dawk lejn il-Lvant huma iqsar, iktar antiki, m’għandhomx calderas, u għandhom kompożizzjoni iktar varjata. L-etajiet tal-gżejjer, mill-Punent għal-Lvant huma 0.05 Ma għal Fernandina, 0.65 Ma għal Isabela, 1.10 Ma għal Santiago, 1.7 Ma għal Santa Cruz, 2.90 Ma għal Santa Fe, u 3.2 Ma għal San Cristobal. Il-calderas tal-vulkani Sierra Negra u Alcedo għandhom sistemi ta’ qsim attivi. Il-qasma ta’ Sierra Negra fault hija assoċjata ma’ qisu ħoġor xi żewġ kilometri taħt il-caldera. Fil-caldera tal-vulkan Fernandina seħħ l-ikbar kollass vulkaniku bażaltiku fl-istorja, bl-iżbruffar freatomagmatiku tal-1968. Il-vulkan Fernandina kien ukoll l-iktar vulkan attiv mill-1790 ’l hawn, bi żbruffar reċenti fl-1991, fl-1995, fl-2005, u fl-2009, u s-superfiċe kollha ġiet mgħottija b’diversi flussi minn 4.3 Ka. Il-vulkani tal-Punent għandhom ukoll diversi koni vulkaniċi tat-[[tufu]].<ref>Merlen, Godfrey (2014). Harpp, Karen; Mittelstaedt, Eric; d'Ozouville, Noemi; Graham, David (eds.). ''Plate Tectonics, Evolution, and the Survival of Species: A Modern Day Hotspot, in The Galapagos: A Natural Laboratory for the Earth Sciences''. Hoboken: John Wiley & Sons, Inc. p. 122. ISBN <bdi>9781118852415</bdi>.</ref><ref>Kurz, Mark; Rowland, Scott; Curtice, Joshua; Saal, Alberto; Naumann, Terry (2014). Harpp, Karen; Mittelstaedt, Eric; d'Ozouville, Noemi; Graham, David (eds.). ''Eruption Rates for Fernandina Volcano: A New Chronology at the Galapagos Hotspot Center, in The Galapagos: A Natural Laboratory for the Earth Sciences''. Hoboken: John Wiley & Sons, Inc. pp. 41–44, 49. ISBN <bdi>9781118852415</bdi>.</ref> == Ġeografija fiżika == Il-Gżejjer Galapagos jinsabu fil-Lvant tal-Oċean Paċifiku, 973 kilometru lil hinn mill-kosta tal-Punent tal-[[L-Amerika t'Isfel|Amerka t’Isfel]]. L-iktar massa ta’ art fil-qrib hija dik tal-Ekwador kontinentali. Il-gżejjer jinsabu fil-koordinati 1°40'N–1°36'S, 89°16'–92°01'W. Il-gżejjer tal-arċipelagu jinsabu tul l-ekwatur fiż-żewġ emisferi, u l-vulkani Wolf u Ekwador fuq il-gżira Isabela jinsabu eżatt fuq l-ekwatur. Il-gżira ta’ [[Española]], l-iktar gżejra fin-Nofsinhar tal-arċipelagu, u Darwin, l-iktar waħda fit-Tramuntana, huma mifruxa fuq distanza ta’ 220 kilometru. Madankollu, l-Organizzazzjoni Idrografika Internazzjonali (IHO) tikkunsidrahom kollha kemm huma fin-Nofsinhar tal-Oċean Paċifiku.<ref>{{Ċita web|url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf|titlu="Limits of Oceans and Seas, 3rd edition" (PDF). International Hydrographic Organization. 1953.|aċċess=14-02-2021|kunjom=|isem=|koawturi=}}</ref> L-arċipelagu tal-Galapagos fih 7,880 km² ta’ art mifruxa fuq 45,000 km² ta’ oċean. L-ikbar gżira tal-arċipelagu, Isabela, għandha erja ta’ 5,800 km²<ref>{{Ċita web|url=https://www.encyclopedia.com/places/australia-and-oceania/pacific-islands-political-geography/galapagos-islands|titlu="Galápagos Islands." The Columbia Encyclopedia. New York: Columbia University Press, 2015.|aċċess=14-02-2021|kunjom=|isem=|koawturi=}}</ref> u tirrappreżenta kważi tliet kwarti tal-erja totali ta’ art tal-Galapagos. L-ogħla punt huwa l-vulkan Wolf fuq il-gżira Isabela, b’elevazzjoni ta’ 1,707 metru ’l fuq mil-livell tal-baħar. [[Stampa:Galapagos-satellite-esislandnames.jpg|daqsminuri|Ritratt satellitari tal-Gżejjer Galapagos bl-ismijiet tagħhom fuqu]] L-arċipelagu huwa magħmul minn 18-il gżira prinċipali, tliet gżejjer iżgħar, kif ukoll 107 blatiet u gżejriet. Il-gżejjer jinsabu fil-punt fejn jiltaqgħu tliet plakek tettoniċi (magħruf bħala Galapagos Triple Junction). L-arċipelagu jinsab fuq il-Plakka ta’ Nazca, li qed timxi lejn il-Lvant/ix-Xlokk, u li qed togħdos taħt il-Plakka tal-Amerka t’Isfel b’rata ta’ madwar 2.5 pulzieri (6.4 cm) fis-sena.<ref>Pearson, David L.; David W. Middleton (1999). ''The New Key to Ecuador and the Galápagos'' (3rd ed.). Berkeley: Ulysses Press.</ref> L-arċipelagu jinsab fuq il-Hotspot tal-Galapagos, li huwa post fejn il-qoxra tad-Dinja qed iddub minn taħt, minħabba l-fenomenu ta’ konvezzjoni vulkanika taħt il-qoxra (magħruf bħala mantle plume), u li l-ħin kollu qed joħloq vulkani ġodda. L-ewwel gżejjer iffurmat hawnhekk mill-inqas tmien miljun sena ilu u possibbilment sa 90 miljun sena ilu.<ref>{{Ċita web|url=http://www.geo.cornell.edu/geology/GalapagosWWW/GalapagosGeology.html|titlu=“The Galapagos Mantle Plume” - Galapagos Geologyon The Web.|aċċess=14-02-2021|kunjom=|isem=|koawturi=|arkivju-data=2003-10-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20031004070225/http://www.geo.cornell.edu/geology/GalapagosWWW/GalapagosGeology.html|data-aċċess=2021-02-14|url-status=dead}}</ref> Filwaqt li l-gżejjer iktar antiki għebu taħt il-baħar hekk kif imxew lil hinn mill-konvezzjoni vulkanika taħt il-qoxra, l-iżgħar gżejjer f’termini ta’ età, Isabela u Fernandina, għadhom qed jiffurmaw. F’April 2009, il-lava mill-gżira vulkanika ta’ Fernandina bdiet tiżbroffa kemm lejn il-kosta tal-gżira kif ukoll fil-caldera ċentrali. Fl-aħħar ta’ Ġunju 2018, Sierra Negra, wieħed mill-ħames vulkani fuq il-gżira ta’ Isabela u wieħed mill-iktar attivi fl-arċipelagu, beda jiżbroffa għall-ewwel darba fl-2005. Il-flussi tal-lava waslu sal-kosta, u għalhekk xi ħamsin resident li kienu jgħixu fil-qrib kellhom jiġu evakwati u l-aċċess tat-turisti kellu jiġi ristrett.<ref>{{Ċita web|url=https://www.forbes.com/sites/ericmack/2018/07/02/galapagos-sierra-negra-volcano-erupting-in-ecuador/?sh=709e86bf2db3|titlu=Mack, Eric. "Galapagos Volcanoes Keep Erupting Around One Of The World's Most Incredible Islands". Forbes.|aċċess=14-02-2021|kunjom=|isem=|koawturi=}}</ref> == Gżejjer prinċipali == Dawn huma t-18-il gżira prinċipali<ref>Miller, B.; Breckheimer, I.; McCleary, A.; Guzmán-Ramirez, L.; Caplow, S.; Jones-Smith, J. & Walsh, S. (2010). "Using stylized agent-based models for population–environment research: a case study from the Galápagos Islands". ''Population & Environment''. '''31''' (4): 279–287.</ref> (u kull gżira b’erja tal-art ta’ mill-inqas 1 km²) tal-arċipelagu (bl-ismijiet bl-Ingliż li kienu ngħataw fi żmien Darwin fil-parentesi): * '''[[Baltra]]''' (South Seymour/Seymour ta’ Fuq) – il-gżira ta’ Baltra hija gżira żgħira ċatta li tinsab fiċ-ċentru tal-Galapagos. Inħolqot permezz ta’ olzar ġeoloġiċi. Il-gżira hija arida ħafna, u l-veġetazzjoni tikkonsisti minn arbuxelli marittimi, [[bajtar tax-xewk]] u s-siġar magħrufa bħala ''palo santo''. Sal-1986, l-Ajruport ta’ Baltra (Seymour) kien l-uniku ajruport li kien qed jaqdi lill-Gżejjer Galapagos. Illum il-ġurnata, hemm żewġ ajruporti li jirċievu titjiriet mill-kontinent; l-ajruport l-ieħor jinsab fuq San Cristóbal. L-ajruplani privati li jtiru lejn il-Galapagos iridu jużaw l-ajruport ta’ Baltra, għaliex huwa l-uniku ajruport b’faċilitajiet għalihom lejl u nhar. Malli l-viżitaturi jaslu Baltra, jiġu ttrasportati minnufih b’xarabank lejn wieħed miż-żewġ mollijiet. L-ewwel moll jinsab f’bajja żgħira, fejn id-dgħajjes tat-turisti jistennew lill-passiġġieri jaslu. Mit-tieni moll, jitilqu wkoll il-laneċ li jikkollegaw il-gżejjer ta’ Baltra u Santa Cruz. Matul is-snin 40 tas-seklu 20, ix-xjentisti ddeċidew li jċaqilqu 70 [[igwana tal-art]] ta’ Baltra għal fuq il-gżira ta’ Seymour ta’ Fuq bħala parti minn esperiment. Din il-mossa inzertat kienet waħda f’utli għaliex wara ftit l-igwani nattivi li kien għad fadal fuq Baltra saru estinti, b’riżultat tal-okkupazzjoni militari tal-gżira fit-[[It-Tieni Gwerra Dinjija|Tieni Gwerra Dinjija]]. Matul is-snin 80 tas-seklu 20, l-igwani minn Seymour ta’ Fuq ittieħdu fl-Istazzjon tar-Riċerka Charles Darwin bħala parti minn proġett ta’ tnissil u ta’ ripopolazzjoni, u fid-disgħinijiet tas-seklu 20, l-igwani tal-art reġgħu ġew introdotti fuq Baltra. Mill-1997 ’l hawn, ix-xjentisti sabu li hemm 97 igwana tal-art jgħixu fuq Baltra; 13 minnhom kienu faqqsu fuq il-gżira stess. * [[Bartolomé|'''Bartolomé''']] (Bartholomew) – il-gżira ta’ Bartolomé hija gżejra vulkanika tefgħa ta’ ġebla bogħod mill-kosta tal-Lvant tal-gżira ta’ Santiago. Hija waħda mill-gżejjer l-inqas antiki fl-arċipelagu. Din il-gżira u l-[[Bajja Sullivan|Bajja Sulivan]] f’Santiago, issemmew wara l-ħabib kbir ta’ Charles Darwin, Sir [[Bartholomew James Sulivan]], li kien logutenent abbord l-''HMS'' ''Beagle''.<ref>Grant, K. Thalia and Estes, Gregory B. (2009). ''Darwin in Galápagos: Footsteps to a New World.'' Princeton: Princeton University Press.</ref> Illum il-ġurnata, isem il-bajja Sulivan spiss jiġi spellut ħażin, b’s doppja minflok waħda. Din il-gżira hija waħda mill-ftit li fuqhom jgħix il-[[pingwin]] tal-Galapagos, li huwa l-uniku speċi ta’ pingwin fis-selvaġġ li jgħix fl-ekwatur. Il-[[fekruna tal-baħar]] ħadra hija annimal ieħor li jgħix qrib il-kosta ta’ din il-gżira. * '''Darwin''' (Culpepper) – din il-gżira hija msemmija għal Charles Darwin u għandha erja ta’ 1.1 km² u altitudni massima ta’ 168 metru. Hawnhekk jgħixu l-[[Foka|foki]] tal-Galapagos, il-[[Frigata|frigati]] (''Fregatidae'') tal-Galapagos, l-[[Igwana tal-baħar|igwani tal-baħar]], il-[[Gawwija|gawwijiet]] ta’ denbhom wiesa’ (''Creagrus furcatus''), l-iljuni tal-baħar, il-[[Baliena|balieni]], il-fkieren tal-baħar, is-[[suli]] ta’ saqajhom ħomor (''Sula sula'') u s-suli ta’ Nazca (''Sula granti''). * '''Española''' (Hood) – il-gżira ssemmiet hekk biex tagħti ġieħ lil Spanja. L-isem bl-Ingliż ''Hood'', ingħata f’isem il-Viskonti [[Samuel Hood]]. Għandha erja ta’ 60 km² u altitudni massima ta’ 206 metri. Española hija l-iktar ġżira antika u għandha madwar 3.5 miljun sena, u hija l-iktar waħda fin-Nofsinhar. Minħabba l-pożizzjoni remota tagħha, Española għandha għadd kbir ta’ speċijiet endemiċi, fosthom [[gremxula]] tal-lava, l-[[għasfur]] ''Mimus macdonaldi'', u sottospeċi endemika tal-[[fekruna tal-art tal-Galapagos]]. L-igwani tal-baħar ta’ Española jibdlu l-kulur ta’ ġisimhom għal aħmar partikolari bejn staġun tat-tnissil u ieħor. Española hija l-unika gżira li fuqha jbejjet l-[[albatru]] tal-Galapagos (''Phoebastria irrorata''). Xi pari ppruvaw jitnisslu fuq il-gżira ta’ Genovesa iżda mingħajr suċċess. L-albatru tal-Galapagos jużaw l-irdumijiet wieqfa ta’ Española bħala mitjar perfett minn fejn itiru lejn l-oċean biex isibu l-ikel qrib l-art kontinentali tal-Ekwador u tal-Perù. Española għandha żewġ punti li jilqgħu lill-viżitaturi. Il-[[Bajja ta’ Gardner]] hija bajja bir-ramel li hi perfetta għall-għawm u għall-isnorkelling. [[Punta Suarez]] għandha organiżmi selvaġġi migranti, residenti, u endemiċi, inkluż igwani tal-baħar b’kuluri tassew jgħajtu, gremxul tal-lava, għasafar ''Mimus macdonaldi'', gawwijiet ta’ denbhom wiesa’, [[suli ta’ saqajhom blu]](''Sula nebouxii''), suli ta’ Nazca, [[fetonti]] tal-munqar aħmar (''Phaethon aethereus''), isqra tal-Galapagos, tliet speċijiet ta’ [[Sponsun|sponsuni]] ta’ Darwin, u l-albatru tal-Galapagos. * '''Fernandina''' (Narborough) – isem il-gżira ngħata biex jagħti ġieħ lir-Re Ferdinandu II ta’ Aragona, li sponsorja l-vjaġġ ta’ [[Kristofru Kolombu|Kristoforu Kolombu]]. Fernandina għandha erja ta’ 642 km² u altitudni massima ta’ 1,494 metru. Din hija l-iktar gżira fil-Punent u l-iktar gżira reċenti. Fit-13 ta’ Mejju 2005, beda proċess ta’ żbruffar qawwi ħafna fil-gżira, li ġġenerat sħaba ta’ [[rmied]] u ta’ fwar tal-ilma li laħqet għoli ta’ seba’ kilometri u l-lava gelglet mill-quċċata tal-vulkan sal-baħar. [[Punta Espinosa]] hija biċċa art dejqa bi blat tal-lava fejn jinġabru mijiet ta’ igwani tal-baħar. Il-marguni tant famużi li ma jtirux jgħixu fuq din il-gżira, flimkien mal-pingwini tal-Galapagos, il-[[Pellikan|pellikani]], l-iljuni tal-baħar u l-foki tal-Galapagos. Il-gżira fiha tipi differenti ta’ flussi tal-lava kif ukoll [[Foresta|foresti]] ta’ [[Mangrovja|mangrovji]]. * '''Floreana''' (Charles jew Santa María) – isem il-gżira ngħata biex jagħti ġieħ lil [[Juan José Flores]], l-ewwel President tal-Ekwador, li taħt l-amministrazzjoni tiegħu, il-gvern tal-Ekwador ħa l-arċipelagu bħala parti mill-pajjiż. L-isem Santa Maria ngħata wara wieħed mill-karavelli ta’ Kolombu. Il-gżira għandha erja ta’ 173 km² u elevazzjoni massima ta’ 640 metru. Din hija waħda mill-gżejjer bl-iktar storja umana interessanti, u l-ewwel waħda li bdew jgħixu nies fiha. Fuq din il-gżira jbejtu l-fjamingi u l-fkieren tal-baħar ħodor (minn Diċembru sa Mejju). Il-''patapegada'' jew il-kanġu tal-Galapagos huwa għasfur tal-baħar li jbejjet fuq din il-gżira għalkemm iqatta’ l-biċċa l-kbira ta’ ħajtu fuq il-baħar. Fil-[[Bajja tal-Uffiċċju Postali]], il-kaċċaturi tal-balieni tas-seklu 19 kienu kkonvertew bettija tal-injam f’uffiċċju postali, minn fejn il-posta kienet tinġabar u tintbagħat lejn id-destinazzjonijiet mixtieqa, l-iktar fl-[[Ewropa]] u fl-[[Stati Uniti|Istati Uniti]], mill-vapuri fi triqithom lura minn fejn ġew. Fil-“[[Kuruna tax-Xitan]]”, hemm konu vulkaniku taħt il-baħar b’ħafna formazzjonijiet ta’ [[qroll]]. * '''Genovesa''' (Tower) – isem il-gżira ġej minn [[Genova]], l-[[Italja]], il-belt fejn twieled Kristoforu Kolombu. Għandha erja ta’ 14 km² u altitudni massima ta’ 76 metru. Din il-gżira ffurmat mit-tarf li kien fadal ta’ caldera kbira li kienet tinsab taħt il-baħar. Għandha l-laqam tal-“gżira tal-għasafar” li huwa tassew iġġustifikat. Fil-Bajja ta’ Darwin, wieħed jista’ jara l-frigati u l-gawwijiet ta’ denbhom wiesa’, l-unika speċi ta’ gawwijiet fid-dinja li jkunu attivi billejl. Is-suli ta’ saqajhom ħomor, iċ-[[Ċirlewwa|ċirlewwi]] tal-Galapagos, il-gawwijiet tal-lava, il-fetonti, il-[[Ħamiema|ħamiem]] tal-Galapagos, il-kanġu tal-Galapagos u l-isponsuni ta’ Darwin. Wieħed mill-aqwa punti biex wieħed josserva l-għasafar tal-gżira huwa magħruf bħala t-[[Taraġ tal-Prinċep Filippu]] fejn jgħixu ħafna suli ta’ saqajhom ħomor u suli ta’ Nazca. Barra minn hekk, hemm foresta tas-siġar magħrufa bħala palo santo. * '''Isabela''' (Albemarle) – isem il-gżira ngħata biex jagħti ġieħ lir-Reġina [[Isabella I]] ta’ Kastilja.<ref>{{Ċita web|url=https://galapagosconservation.org.uk/island-profile-isabela/|titlu="Isabela Island". Galapagos Conservation Trust.|aċċess=14-02-2021|kunjom=|isem=|koawturi=}}</ref> B’erja ta’ 4,640 km², din hija l-ikbar gżira tal-Galapagos. L-ogħla punt tagħha huwa l-vulkan Wolf, b’altitudni ta’ 1,707 metru. L-għamla tal-gżira qisha ta’ [[żiemel il-baħar]] hija l-prodott tal-fużjoni ta’ sitt vulkani kbar f’massa unika ta’ art. Fuq din il-gżira, jgħixu ħafna pingwini tal-Galapagos, marguni li ma jtirux, igwani tal-baħar, pellikani u granċijiet ikkuluriti. Fit-truf u fil-calderas tal-vulkani ta’ Isabela, jgħixu igwani tal-art u fkieren tal-art tal-Galapagos, kif ukoll sponsuni ta’ Darwin, isqra tal-Galapagos, ħamiem tal-Galapagos u veġetazzjoni interessanti ħafna fil-pjanura. It-tielet l-ikbar raħal tal-arċipelagu, [[Puerto Villamil]], jinsab fix-Xlokk tal-gżira. * '''Marchena''' (Bindloe) – il-gżira hija msemmija għal Fray Antonio Marchena. Għandha erja ta’ 130 km² u altitudni massima ta’ 343 metru. Fuq il-gżira jgħixu l-isqra tal-Galapagos, l-iljuni tal-baħar u l-gremxul tal-lava endemiċi ta’ Marchena. * '''Seymour ta’ Fuq''' (North Seymour) – isem il-gżira oriġina minn isem nobbli Brittaniku, [[Lord Hugh Seymour]]. Il-gżira għandha area ta’ 1.9 km² u altitudni massima ta’ 28 metru. Din il-gżira għandha popolazzjoni kbira ta’ suli ta’ saqajhom blu u ta’ gawwijiet ta’ denbhom wiesa’. Tospita wkoll waħda mill-ikbar popolazzjonijiet ta’ frigati. Il-gżira ffurmat minn olzar ġeoloġiku. * '''Pinzón''' (Duncan) – isem il-gżira ngħata f’isem l-aħwa Pinzón, il-kaptana tal-karavelli Pinta u Niña. Il-gżira għandha erja ta’ 18 km² u altitudni massima ta’ 458 metru. * '''Pinta''' (Louis) – l-isem ġej mill-karavell Pinta. Il-gżira għandha erja ta’ 60 km² u altitudni massima ta’ 777 metru. Hawnhekk wieħed jista’ jara l-iljuni tal-baħar, l-isqra tal-Galapagos, il-fkieren tal-art tal-Galapagos, l-igwani tal-baħar u d-dniefel. Il-gżira kellha speċi endemika ta’ fkieren tal-art li issa hija estinta. Din l-ispeċi hija l-istess waħda tal-aħħar fekruna tal-art ta’ din l-ispeċi mlaqqam ''Lonesome George''. Kien ġie mċaqlaq lejn l-Istazzjoni tar-Riċerka Charles Darwin f’Santa Cruz, fejn ix-xjentisti ppruvaw inisslu fkieren oħra tal-istess speċi minnu. Madankollu, Lonesome George miet f’Ġunju 2012 mingħajr nisel ġdid. * '''Rábida''' (Jervis) – l-isem tal-gżira joriġina minn isem il-kunvent ta’ Rábida, fejn Kolombu ħalla lil ibnu matul il-vjaġġ tiegħu lejn l-Amerki. Il-gżira għandha erja ta’ 4.95 km² u altitudni massima ta’ 367 metru. L-ammont kbir ta’ [[ħadid]] fil-lava ta’ Rábida jagħti l-kulur ħamrani lill-gżira. Qrib il-bajja hemm laguna bl-ilma baħar fejn jgħixu u jbejtu [[Silfjun|silfjuni]] tal-Galapagos (''Anas bahamensis galapagensis''), pellikani kannella u suli. Sa ftit żmien ilu, kien ikun hemm fjamingi wkoll fil-laguna, iżda dan l-aħħar iċċaqilqu lejn gżejjer oħra, x’aktarx minħabba nuqqas ta’ ikel f’Rábida. F’din il-gżira ġew irrappurtati li hemm saħansitra disa’ sponsuni. * '''San Cristóbal''' (Chatham) – isem il-gżira joriġina minn isem San Kristoforu, il-qaddis patrun tal-baħħara. L-isem bl-Ingliż ingħata għal [[William Pitt]], l-Earl ta’ Chatham. Il-gżira għandha erja ta’ 558 km² u altitudni massima ta’ 730 metru. Din kienet l-ewwel gżira fl-arċipelagu tal-Galapagos li żar Charles Darwin matul il-vjaġġ tiegħu abbord il-''Beagle''. Il-gżira tospita l-frigati, l-iljuni tal-baħar, il-fkieren tal-art tal-Galapagos, is-suli ta’ saqajhom ħomor jew blu, il-fetonti, l-igwani tal-baħar, id-dniefel u l-gawwijiet ta’ denbhom wiesa’. Il-veġetazzjoni l-iktar interessanti tal-gżira tinkludi l-''Calandrinia galapagos'', il-''Lecocarpus darwinii'', u s-siġar bħal-''Lignum vitae''. L-ikbar lag tal-ilma ħelu fl-arċipelagu, [[Laguna El Junco]], tinsab fil-partijiet għoljin tal-gżira. Il-kapitali tal-provinċja tal-Galapagos hija [[Puerto Baquerizo Moreno]], li tinsab fin-Nofsinhar tal-gżira, qrib l-Ajruport ta’ San Cristóbal. * '''Santa Cruz''' (Indefatigable) – il-gżira ngħatat l-isem tal-Kurċifiss Imqaddes bl-Ispanjol. Oriġinarjament Cowley kien semmiha l-gżira ta’ Norfolk, iżda mbagħad il-gżira ngħata isem il-frigata Brittanika ''HMS'' ''Indefatigable'' li żaret il-gżira fl-1812.<ref>McEwen, Alec (July 1988). "The English Place-Names of the Galápagos". ''The Geographical Journal''. The Royal Geographical Society. '''154''' (2): 234–242.</ref> Santa Cruz għandha erja ta’ 986 km² u altitudni massima ta’ 864.5 metru. Il-gżira tospita l-ikbar popolazzjoni umana fl-arċipelagu fil-belt ta’ Puerto Ayora. L-Istazzjon tar-Riċerka Charles Darwin u l-kwartieri ġenerali tas-Servizz tal-Park Nazzjonali tal-Galapagos jinsabu hawnhekk. Dawn joperaw ċentru tat-tnissil, fejn fkieren tal-art żgħar ifaqqsu, jiġu mitmugħa, u jitħejjew biex jiġu introdotti mill-ġdid fil-ħabitat naturali tagħhom. L-artijiet b’altitudni għolja ta’ Santa Cruz għandhom flora eżuberanti, u huma famużi għall-mini tal-lava u għall-popolazzjonijiet kbar ta’ fkieren tal-art tal-Galapagos li jinsabu hemmhekk. Il-Qala s-Sewda tal-Fkieren hija mdawra bil-mangrovji, li l-fkieren tal-baħar, ir-raj u l-klieb il-baħar żgħar xi kultant jużaw bħala post tat-tgħammir. Cerro Dragón hija laguna famuża għall-fjamingi u hemm mogħdija fejn wieħed faċilment jinzerta l-igwani tal-art ifittxu għall-ikel. * '''Santa Fe''' (Barrington) – Named after a city in Spain, it has an area of 24 km² (9.3 sq mi) and a maximum altitude of 259 m (850 ft). Santa Fe hosts a forest of Opuntia cactus, which are the largest of the archipelago, and Palo Santo. Weathered cliffs provide a haven for swallow-tailed gulls, red-billed tropic birds and shearwater petrels. Santa Fe species of land iguanas are often seen, as well as lava lizards. * '''Santiago''' (San Salvador, James) – l-isem huwa l-ekwivalenti Spanjol ta’ San Ġakbu. Il-gżira hija magħrufa wkoll bħala San Salvador, għal isem l-ewwel gżira skoperta minn Kolombu fil-[[Baħar Karibew]]. Il-gżira għandha erja ta’ 585 km² u altitudni massima ta’ 907 metru. Hawnhekk jgħixu igwani tal-baħar, iljuni tal-baħar, foki tal-Galapagos, fkieren tal-art u tal-baħar, fjamingi, dniefel u [[Kelb il-baħar|klieb il-baħar]]. Il-[[Ħanżir|ħnieżer]] u l-[[Mogħża|mogħoż]] li kienu ġew introdotti mill-bniedem ikkawżaw ħafna ħsara lill-ispeċijiet endemiċi u tneħħew għalkollox (il-ħnieżer fl-2002; il-mogħoż fl-aħħar tal-2006). Xi kultant jiġu osservati sponsuni ta’ Darwin u isqra tal-Galapagos, kif ukoll kolonja ta’ foki tal-Galapagos. Fil-Bajja Sulivan, wieħed jista’ josserva fluss tal-lava tat-tip ''pahoehoe'' ta’ xi 100 sena ilu. * '''Wolf''' (Wenman) – din il-gżira hija msemmija għall-ġeologu Ġermaniż Theodor Wolf. Għandha erja ta’ 1.3 km² u altitudni massima ta’ 253 metru. Hawnhekk jgħixu foki tal-Galapagos, frigati, suli ta’ Nazca u ta’ saqajhom ħomor, igwani tal-baħar, klieb il-baħar, balieni, dniefel u gawwijiet ta’ denbhom wiesa’. L-iktar speċi endemika famuża huwa l-isponsun vampir, li jgħix parzjalment bis-saħħa tad-demm ta’ għasafar oħra li jnaqqar b’munqaru. == Gżejjer minuri == * '''Daphne Major''' – gżira żgħira fit-Tramuntana ta’ Santa Cruz u fil-Punent ta’ Baltra. Din il-gżira tassew inaċċessibbli tidher fuq il-mappa tan-navigazzjoni ta’ Ambrose Cowley tal-1684, għalkemm bla isem. Hija importanti bħala l-post fejn għal għexieren ta’ snin saru studji fuq il-popolazzjonijiet ta’ sponsuni minn Peter u Rosemary Grant. * '''Plaza t’Isfel/South Plaza''' (Plaza Sur) – isem il-gżira ngħata biex jagħti ġieħ lill-eks President tal-Ekwador, il-Ġeneral [[Leónidas Plaza]]. Il-gżira għandha erja ta’ 0.13 km² u altitudni massima ta’ 23 m. Il-flora tal-Plaza t’Isfel tinkludi l-kaktus ''Opuntia'' u l-pjanti ''Sesuvium'', li jiffurmaw qisu tapit ħamrani li jiksi l-formazzjonijiet tal-lava. Hemm popoplazzjonijiet abbundanti ta’ igwani (tal-art, tal-baħar u xi ibridi taż-żewġ speċijiet), u għadd kbir ta’ għasafar speċjalment fl-irdumijiet fin-naħa tan-Nofsinhar tal-gżira, fosthom il-fetonti u l-gawwijiet ta’ denbhom wiesa’. * '''Gżira Bla Isem'''/Nameless Island – gżejra żgħira li tintuża l-iktar għall-għadis biċ-ċilindri tal-arja. * '''Roca Redonda''' – gżejra ta’ madwar 25 km fil-Majjistral ta’ Isabela. Herman Melville jiddedika t-tielet u r-raba’ abbozzi ta’ ''The Encantadas'' biex jiddeskrivi din il-gżera (li hu jsejjaħ “Rock Rodondo”) u l-veduta minnha. == Sit ta’ Wirt Dinji == Il-Gżejjer Galapagos ġew iddeżinjati fost l-ewwel [[Sit ta’ Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fil-1978 u fl-2001 iż-żona marittima ta’ lqugħ tagħhom ġiet estiża. [[Stampa:Bartolome Island (49353124561).jpg|daqsminuri|271x271px|Veduta tal-gżira ta’ Bartolomé]] Il-valur naturali universali straordinarju tagħhom ġie rrikonoxxut mill-UNESCO abbażi ta’ erba’ kriterji tal-għażla: il-kriterju (vii) “Post fejn iseħħu fenomeni naturali tal-għaġeb jew fejn hemm żoni ta’ ġmiel naturali u ta’ importanza estetika eċċezzjonali”; il-kriterju (viii) “Eżempju straordinarju li jirrappreżenta stadji importanti tal-istorja tad-dinja, inkluż it-trapass tal-ħajja, il-proċessi ġeoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-iżvilupp tat-tipi differenti ta’ art, jew il-karatteristiċi ġeomorfiċi jew fiżjografiċi sinifikanti”; il-kriterju (ix) “Eżempju straordinarju li jirrappreżenta proċessi ekoloġiċi u bijoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-evoluzzjoni u fl-iżvilupp ta’ ekosistemi u ta’ komunitajiet ta’ pjanti u ta’ annimali terrestri, tal-ilma ħelu, kostali u tal-baħar”; u l-kriterju (x) “Post fejn hemm l-iktar ħabitats naturali importanti u sinifikanti għall-konservazzjoni fil-post tad-diversità bijoloġika, inkluż fejn hemm speċijiet mhedda ta’ valur universali straordinarju mill-perspettiva tax-xjenza jew tal-konservazzjoni”.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1/|titlu=“Galápagos Islands” - UNESCO.|aċċess=14-02-2021|kunjom=|isem=|koawturi=}}</ref> == Referenzi == [[Kategorija:Amerika t'Isfel]] [[Kategorija:Gżejjer]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Naturali]] [[Kategorija:Ekwador]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fl-Ekwador]] 1r8c0n9lansciz6d9ql7ckr560p6xm5 0 27669 332979 326413 2026-10-20T05:00:52Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 332979 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} {{L-ewwel bil-Malti}}'''Marlon Chircop''' (Twieled fil-5 t'Awwissu tal-1991) magħruf bħala '''Lon Kirkop''' hu awtur, dramaturgu u artist viżiv Malti. Rebaħ il-Konkors ta' Kitba Letteratura għaż-Żgħażagħ 2020<ref>{{Ċita web|url=https://ktieb.org.mt/the-literary-contest-for-novels-of-youth/|titlu=The Literary Contest of Novels for Youth {{!}} Kunsill Nazzjonali Tal-Ktieb|data=2014-06-29|data-aċċess=2021-12-13|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20211110152214/https://ktieb.org.mt/the-literary-contest-for-novels-of-youth/|arkivju-data=2021-11-10|url-status=dead}}</ref> organizzat mill-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb u Agenzija Żgħażagħ, bir-rumanz debutt tiegħu ''Mitt Elf Isem Ieħor: HappyVeganGirlJules''<ref>{{Ċita web|url=https://ktieb.org.mt/news/the-novels-for-youth-literary-contest/|titlu=The Novels for Youth Literary Contest {{!}} Kunsill Nazzjonali Tal-Ktieb|data=2021-01-12|data-aċċess=2021-12-13|arkivju-data=2021-11-25|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20211125022353/https://ktieb.org.mt/news/the-novels-for-youth-literary-contest/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.um.edu.mt/newspoint/notices/opportunities/2021/01/literary-contest-youth|titlu=Literary Contest of Novels for Youth|sit=University of Malta|data-aċċess=2021-12-13}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.pressreader.com/malta/the-malta-independent-on-sunday/20210117/281994675138790|titlu=PressReader.com - Digital Newspaper & Magazine Subscriptions|sit=www.pressreader.com|data-aċċess=2021-12-13}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/en/literary-contest-of-novels-for-youth-winner-announced/|titlu=Literary Contest of Novels for Youth winner announced|kunjom=Reporter|isem=Staff|data=2021-01-14|lingwa=en-US|data-aċċess=2021-12-13}}</ref> aktar tard ippublikat minn Merlin Publishers.<ref>{{Ċita web|url=https://merlinpublishers.com/author-book/lon-kirkop/|titlu=Lon Kirkop|lingwa=en-US|data-aċċess=2021-12-13}}</ref> == Xogħlijiet == === Pubblikazzjonijiet === * Fil- Ħajja Li Jmiss u Drammi Oħra tat-Triq, (Settembru 2022) - Ġabra ta' drammi qosra<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/articles/view/a-work-of-fiction-explores-the-very-real-rise-of-social-media.924841|titlu=A work of fiction explores the very real rise of social media influencers|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2022-05-29}}</ref> * ''Mitt Elf Isem Ieħor: HappyVeganGirlJules'', 2021 - Rumanz għaż-żgħażagħ === Drammi === * ''Fil-Ħajja li Jmiss'', 2019 - dramm qasir<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/articles/view/cospicua-streets-to-showcase-local-talent.731347|titlu=Cospicua streets to showcase local talent|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2021-12-13}}</ref> * ''Limbu, 2019 - dramm qasir''<ref name=":0" /> * ''Elektra, 2019 - dramm qasir''<ref name=":0" /> * ''Liżar Roża, 2021 - dramm qasir''<ref name=":1">{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/articles/view/short-play-festival-explores-social-themes.897325|titlu=Short play festival explores social themes|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2021-12-13}}</ref> * 'l Alla ta' Wara l-Ħġieġa, 2021 - dramm qasir<ref name=":1" /> * Passi mill-Kuritur, 2021<ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/passi-mill-kuritur-raprezentazzjoni-fil-belt-valletta/|titlu=Passi mill-kuritur: rappreżentazzjoni fil-Belt Valletta - ONE|data=2021-09-30|lingwa=en-US|data-aċċess=2021-12-13|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20211110153226/https://one.com.mt/passi-mill-kuritur-raprezentazzjoni-fil-belt-valletta/|arkivju-data=2021-11-10|url-status=dead}}</ref> === Kanzunetti === * Fil-Kexxun, finalista waqt l-[[Għanja tal-Poplu]] 2022 - lirika u mużika <ref>{{Ċita web|url=https://www.ghanjatalpoplu.org/|titlu=HOME|kunjom=ghtp|lingwa=en-US|data-aċċess=2022-05-29}}</ref> * Fittixni, finalista waqt Mużika Mużika 2022 - lirika<ref>{{Ċita web|url=https://www.muzikamuzika.org/post/mm2022-semifinalisti|titlu=Jitħabbru s-Semifinalisti Għal Mużika Mużika 2022|kunjom=Mużika|isem=Mużika|data=2021-11-15|sit=Muzika_Muzika|lingwa=en|data-aċċess=2021-12-13|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20211209081807/https://www.muzikamuzika.org/post/mm2022-semifinalisti|arkivju-data=2021-12-09|url-status=dead}}</ref> == Ħoloq esterni == * [https://lonkirkop.com/ Personal website] == Referenzi == {{Referenzi}} [[Kategorija:Nies ħajjin]] [[Kategorija:Twieldu fl-1991]] [[Kategorija:Kittieba Maltin]] [[Kategorija:Letteratura bil-Malti]] [[Kategorija:Letteratura Kontemporanja Maltija]] {{DEFAULTSORT:Kirkop, Lon}} 8dkf0vbay0bes0cljdd06cjuaueam1s 0 28918 332982 324068 2026-10-20T06:27:39Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 332982 wikitext text/x-wiki {{Infobox ġeneriku|name=Palazz ta' Versailles<Br> ''Château de Versailles (fr)''|color=#B5954B|img1=2017 Cour de Marbre du Château de Versailles P24.jpg|width1=300px|cap1=Marble Courtyard of the Palace of Versailles|hdr1=Informazzjoni ġenerali|row1=[[Klassiċiżmu]] u [[Barokk]]|lbl1='''Stil arkitettoniku'''|row2=[[Versailles]] ({{Flagicon|FRA}} [[Franza]])|lbl2='''Post'''|row3=1661|lbl3='''Il-kostruzzjoni bdiet'''|row4=[[Gvern ta' Franza]]|lbl4='''Sid'''|row5=https://en.chateauversailles.fr/|lbl5='''Websajt'''|hdr2=Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO|lbl21='''Isem uffiċjali'''|row21=Il-Kastell u l-Park ta' Versailles|row22=1979|lbl22='''Reġistrazzjoni'''|row23=800 ha|lbl23='''Erja'''|row24=9,467 ha|lbl24='''Żona ta' lqugħ'''|img2=Chateau Versailles Galerie des Glaces.jpg|width2=300px|cap2=Sala tal-Mirja}} Il-'''Palazz ta' Versailles''' (pronunzja: /vɛərˈsaɪ, vɜːrˈsaɪ/ ''vair-SY, vur-SY'';<ref>{{Ċita web|url=https://www.dictionary.com/browse/versailles|titlu=Definition of Versailles {{!}} Dictionary.com|sit=www.dictionary.com|lingwa=en|data-aċċess=2022-08-25}}</ref> bil-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]]: ''Château de Versailles'' [ʃɑto d(ə) vɛʁsɑj]) huwa eks residenza rjali li nbena mir-Re [[Lwiġi XIV ta' Franza|Lwiġi XIV]] u li jinsab f'[[Versailles]], madwar 12-il mil (19-il kilometru) fil-Punent ta' [[Pariġi]], [[Franza]]. Is-sjieda tal-palazz hija tar-Repubblika Franċiża u mill-1995 ġie ġestit, taħt it-tmexxija tal-Ministeru Franċiż għall-[[Kultura]], mill-Istabbiliment Pubbliku tal-Palazz tal-[[Mużew]] u l-Proprjetà Nazzjonali ta' Versailles.<ref>{{Ċita web|url=https://en.chateauversailles.fr/public-establishment|titlu=The Public Establishment|data=2016-10-31|sit=Palace of Versailles|lingwa=en|data-aċċess=2022-08-25|arkivju-data=2024-12-03|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20241203101436/https://en.chateauversailles.fr/public-establishment|url-status=dead}}</ref> Kull sena, bħala medja, 15,000,000 ruħ iżuru l-palazz, il-park jew il-ġonna ta' Versailles, għaldaqstant huwa wieħed mill-iżjed attrazzjonijiet turistiċi li jżuruh nies fid-[[Id-Dinja|dinja]].<ref>{{Ċita web|url=https://us.france.fr/en/paris/article/palace-versailles-chateau-versailles|titlu=Palace of Versailles (Château de Versailles)|sit=us.france.fr|lingwa=en|data-aċċess=2022-08-25|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20221218123944/https://us.france.fr/en/paris/article/palace-versailles-chateau-versailles|arkivju-data=2022-12-18|url-status=dead}}</ref> Minħabba l-[[pandemija tal-COVID-19]], l-għadd ta' viżitaturi li ħallsu l-biljett biex iżuru l-Palazz ta' Versailles naqas b'75 % minn tmien miljuni fl-2019 għal żewġ miljuni fl-2020. It-tnaqqis kien partikolarment qawwi fost il-viżitaturi barranin, li jirrappreżentaw tmenin fil-mija tal-viżitaturi li jħallsu l-biljett.<ref>{{Ċita web|url=https://chroniques.amisdeversailles.com/le-rapport-dactivite-2020-du-chateau-est-en-ligne/|titlu=Le rapport d'activité 2020 du château est en ligne|kunjom=benedicte|data=2021-07-24|lingwa=fr-FR|data-aċċess=2022-08-25}}</ref> [[Lwiġi XIII]] bena loġġa tal-kaċċa sempliċi fis-sit tal-Palazz ta' Versailles fl-1623 u ssostitwieh b'palazz żgħir fl-1631-1634. Lwiġi XIV kabbar il-palazz f'diversi fażijiet mill-1661 sal-1715. Kien residenza favorita taż-żewġ rejiet, u fl-1682, Lwiġi XIV ttrasferixxa s-sede tal-qorti u tal-gvern tiegħu lejn Versailles, u b'hekk il-palazz ''de facto'' sar il-[[belt kapitali]] ta' Franza u baqa' hekk anke taħt ir-Rejiet [[Lwiġi XV ta’ Franza|Lwiġi XV]] u [[Lwiġi XVI ta' Franza|Lwiġi XVI]], li primarjament għamlu alterazzjonijiet fuq ġewwa tal-palazz, iżda fl-1789 il-familja rjali u l-belt kapitali ta' Franza reġgħu lura lejn Pariġi. Għall-kumplament tar-[[Rivoluzzjoni Franċiża]], il-Palazz ta' Versailles ġie abbandunat għalkollox u żvujtat mill-kontenuti tiegħu, u l-popolazzjoni tal-belt u tal-inħawi naqset ferm. [[Napuljun I ta' Franza|Napuljun Bonaparte]], wara li ħa lil Franza f'idejh, uża l-Palazz ta' Versailles bħala r-residenza tas-sajf tiegħu mill-1810 sal-1814, iżda ma rrestawrahx. Meta l-Monarkija Franċiża rrestawratu, xorta waħda baqgħet f'Pariġi, u qabel is-snin 30 tas-seklu 19 ma sarux tiswijiet kbar fil-palazz. Il-Mużew tal-[[Storja|Istorja]] ta' Franza ġie installat ġo fih minflok l-appartamenti tas-sezzjoni tan-Nofsinhar tal-palazz. Il-palazz u l-park tniżżlu fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1979 għall-importanza tagħhom bħala ċentru tal-poter, tal-[[arti]] u tax-[[xjenza]] fi Franza matul is-[[Seklu 17|sekli 17]] u 18.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/83/|titlu=Palace and Park of Versailles|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-08-25}}</ref> Il-Ministeru Franċiż għall-Kultura elenka l-palazz, il-ġonna u xi strutturi sussidjarji tiegħu fil-lista tiegħu ta' [[Monument|monumenti]] sinifikanti kulturalment. == Storja == [[Stampa:Versailles on the 1652 map of Paris by Gomboust - Gallica 2012.jpg|daqsminuri|Inċiżjoni ta' [[Jacques Gomboust]] tal-Palazz ta' Versailles għall-ħabta tal-1652.]] Fl-1623<ref>Spaworth, Anthony (2008). ''Versailles: A Biography of a Palace''. Macmillan Publishers. ISBN <bdi>978-0-3123-5785-6</bdi>. p. 2.</ref><ref>Ayers, Andrew (2004). ''The Architecture of Paris: An Architectural Guide''. Edition Axel Menges. ISBN <bdi>9783930698967</bdi>. p. 333.</ref>, Lwiġi XIII, ir-Re ta' Franza, bena loġġa tal-kaċċa fuq għolja f'art tal-kaċċa li kienet għal qalbu, 12-il mil (19-il kilometru) fil-Punent ta' Pariġi, u 10 mili (16-il kilometru) mir-residenza primarja tiegħu, il-[[Palazz ta' Saint-Germain-en-Laye]].<ref>Spaworth, Anthony (2008). ''Versailles: A Biography of a Palace''. Macmillan Publishers. ISBN <bdi>978-0-3123-5785-6</bdi>. pp. 1-2.</ref><ref>Hoog, Simone (1996). "Versailles". In Turner, Jane (ed.). ''The Dictionary of Art''. Vol. 32. New York: Grove. pp. 369–374. ISBN <bdi>9781884446009</bdi>. p. 369.</ref> Is-sit, qrib villaġġ imsejjaħ Versailles, kien art mistagħdra b'żoni bil-boskijiet li l-qorti ta' Lwiġi XIII ddeskriviet bħala post li ma jistħoqlux li jmur fih ir-re;<ref>Jones, Colin (2018). ''Versailles''. Basic Books. ISBN <bdi>978-1-5416-7338-0</bdi>. p. 15.</ref> wieħed mill-membri tal-qorti tiegħu, [[François de Bassompierre]], kiteb li l-loġġa "ma tispirax il-vanità lanqas fl-iktar ġentlom sempliċi".<ref>Walton, Guy (1986). ''Louis XIV's Versailles''. University of Chicago Press. ISBN <bdi>978-0-2268-7254-4</bdi>. p. 53.</ref> Mill-1631 sal-1634, l-[[arkitett]] [[Philibert Le Roy]] issostitwixxa l-loġġa b'palazz għal Lwiġi XIII<ref>Jones, Colin (2018). ''Versailles''. Basic Books. ISBN <bdi>978-1-5416-7338-0</bdi>. pp. 15-16.</ref><ref>Berger, Robert W. (1994). ''A Royal Passion: Louis XIV as Patron of Architecture''. Cambridge University Press. ISBN <bdi>0-521-44029-7</bdi>. p. 53.</ref>, li pprojbixxa lir-reġina tiegħu, Anna tal-[[Awstrija]], milli torqod fih,<ref>Jones, Colin (2018). ''Versailles''. Basic Books. ISBN <bdi>978-1-5416-7338-0</bdi>. p. 16.</ref><ref>Spaworth, Anthony (2008). ''Versailles: A Biography of a Palace''. Macmillan Publishers. ISBN <bdi>978-0-3123-5785-6</bdi>. p. 3.</ref> anke meta kien hemm tifqigħa ta' ġidri f'Saint-Germain-en-Laye fl-1641 li obbligat lil Lwiġi XIII jmur f'Versailles flimkien mal-eredi tiegħu li kellu tliet snin, u li mbagħad sar Lwiġi XIV.<ref name=":1">{{Ċita web|url=https://en.chateauversailles.fr/discover/history|titlu=History|data=2016-03-27|sit=Palace of Versailles|lingwa=en|data-aċċess=2022-08-25}}</ref> Meta Lwiġi XIII [[Mewt|miet]] fl-1643, Anna saret ir-reġġenti ta' Lwiġi XIV<ref>Bohanan, Donna (2001). ''Crown and Nobility in Early Modern France''. European History in Perspective. Palgrave Macmillan. ISBN <bdi>978-0-333-71694-6</bdi>. p. 58.</ref>, u l-palazz ta' Lwiġi XIII ġie abbandunat għal deċennju sħiħ. Anna ttrasferiet il-qorti lura f'Pariġi<ref>Jones, Colin (2018). ''Versailles''. Basic Books. ISBN <bdi>978-1-5416-7338-0</bdi>. p. 17.</ref>, fejn hi u l-ministru ewlieni tagħha, il-[[Kardinal Mazarin]], komplew il-prattiki monetarji xejn popolari ta' Lwiġi XIII. Dan wassal għall-''Fronde'', sensiela ta' rewwixti kontra l-awtorità rjali mill-1648 sal-1653 u li b'mod parallel wasslet għal taqbida bejn Mazarin u l-prinċpijiet b'[[demm]] irjali, il-familja estiża ta' Lwiġi XIV, għal influwenza fuqu.<ref>Bohanan, Donna (2001). ''Crown and Nobility in Early Modern France''. European History in Perspective. Palgrave Macmillan. ISBN <bdi>978-0-333-71694-6</bdi>. pp. 58, 60 u 66.</ref> Wara l-Fronde, Lwiġi XIV kien iddeterminat li jirrenja waħdu.<ref>Spaworth, Anthony (2008). ''Versailles: A Biography of a Palace''. Macmillan Publishers. ISBN <bdi>978-0-3123-5785-6</bdi>. p. 26.</ref><ref>Bohanan, Donna (2001). ''Crown and Nobility in Early Modern France''. European History in Perspective. Palgrave Macmillan. ISBN <bdi>978-0-333-71694-6</bdi>. p. 66.</ref> Wara l-mewt ta' Mazarin fl-1661<ref>Berger, Robert W. (1994). ''A Royal Passion: Louis XIV as Patron of Architecture''. Cambridge University Press. ISBN <bdi>0-521-44029-7</bdi>. p. 18.</ref>, Lwiġi XIV rriforma l-gvern tiegħu biex jeskludi lil ommu u lill-prinċpijiet b'demm irjali, ittrasferixxa l-qorti lura lejn Saint-Germain-en-Laye<ref>Jones, Colin (2018). Versailles. Basic Books. <nowiki>ISBN 978-1-5416-7338-0</nowiki>. p. 25.</ref>, u ordna l-espansjoni tal-palazz ta' missieru għall-Palazz ta' Versailles kif inhu llum il-ġurnata.<ref>Hoog, Simone (1996). "Versailles". In Turner, Jane (ed.). ''The Dictionary of Art''. Vol. 32. New York: Grove. pp. 369–374. ISBN <bdi>9781884446009</bdi>. pp. 369-370.</ref> Lwiġi XIV kien ikkaċċja f'Versailles fis-snin 50 tas-seklu 17, iżda ma kellux xi interess speċjali f'Versailles qabel l-1661.<ref>Spaworth, Anthony (2008). ''Versailles: A Biography of a Palace''. Macmillan Publishers. ISBN <bdi>978-0-3123-5785-6</bdi>. pp. 4-5.</ref> Fis-17 ta' Awwissu 1661<ref>Bonney, Richard (2007). "Vindication of the Fronde? The cost of Louis XIV's Versailles building programme". ''French History''. Oxford University Press. '''21''' (2): 205–22. p. 223.</ref>, Lwiġi XIV kien mistieden f'festival lussuż ospitat minn [[Nicolas Fouquet]], is-Sovraintendent tal-Finanzi, fir-residenza tal-palazz tiegħu, il-[[Palazz ta' Vaux-le-Vicomte]].<ref>Blanning, T. C. W. (2002). ''The Culture of Power and the Power of Culture: Old Regime Europe 1660–1789''. Oxford University Press. doi:10.1093/acprof:oso/9780198227458.001.0001. ISBN <bdi>978-0-1982-2745-8</bdi>. p. 33.</ref> Lwiġi XIV baqa' impressjonat bil-palazz u l-ġonna tiegħu<ref>Jones, Colin (2018). ''Versailles''. Basic Books. ISBN <bdi>978-1-5416-7338-0</bdi>. p. 19.</ref>, li kienu xogħol [[Louis Le Vau]], l-arkitett tal-qorti mill-1654, [[André Le Nôtre]], il-[[ġardinar]] irjali mill-1657, u [[Charles Le Brun]], pittur għas-servizz irjali mill-1647.<ref>{{Ċita web|url=https://en.chateauversailles.fr/discover/history/great-characters/charles-brun|titlu=Charles Le Brun|data=2016-11-02|sit=Palace of Versailles|lingwa=en|data-aċċess=2022-08-25}}</ref> L-iskala u l-opulenza tal-Palazz ta' Vaux-le-Vicomte ispiraw is-sens estetiku ta' Lwiġi XIV, iżda wassluh ukoll biex f'Settembru ta' dik is-sena jitfa' lil Fouquet il-ħabs, għaliex kien bena wkoll fortizza fuq gżira u armata privata.<ref>Berger, Robert W. (1994). ''A Royal Passion: Louis XIV as Patron of Architecture''. Cambridge University Press. ISBN <bdi>0-521-44029-7</bdi>. pp. 18-19.</ref> Lwiġi XIV kien ispirat ukoll minn Vaux-le-Vicomte<ref>Walton, Guy (1986). ''Louis XIV's Versailles''. University of Chicago Press. ISBN <bdi>978-0-2268-7254-4</bdi>. p. 41.</ref>, u qabbad l-awturi ta' dik l-opra biex jaħdmu fuq il-proġetti tiegħu.<ref>Blanning, T. C. W. (2002). ''The Culture of Power and the Power of Culture: Old Regime Europe 1660–1789''. Oxford University Press. doi:10.1093/acprof:oso/9780198227458.001.0001. ISBN <bdi>978-0-1982-2745-8</bdi>. p. 40.</ref><ref>Walton, Guy (1986). ''Louis XIV's Versailles''. University of Chicago Press. ISBN <bdi>978-0-2268-7254-4</bdi>. p. 42.</ref> Lwiġi XIV ssostitwixxa lil Fouquet b'[[Jean-Baptiste Colbert]], li kien jappoġġa lil Mazarin u kien għadu ta' Fouquet, u qabbdu jġestixxi l-korp ta' [[Artiġjan|artiġjani]] tas-servizz irjali.<ref>Bonney, Richard (2007). "Vindication of the Fronde? The cost of Louis XIV's Versailles building programme". ''French History''. Oxford University Press. '''21''' (2): 205–22. pp. 208-210.</ref><ref>Spaworth, Anthony (2008). ''Versailles: A Biography of a Palace''. Macmillan Publishers. ISBN <bdi>978-0-3123-5785-6</bdi>. p. 5.</ref><ref>Blanning, T. C. W. (2002). ''The Culture of Power and the Power of Culture: Old Regime Europe 1660–1789''. Oxford University Press. doi:10.1093/acprof:oso/9780198227458.001.0001. ISBN <bdi>978-0-1982-2745-8</bdi>. p. 36.</ref> Colbert għamilha ta' intermedjarju bejnhom u Lwiġi XIV<ref>Berger, Robert W. (1994). ''A Royal Passion: Louis XIV as Patron of Architecture''. Cambridge University Press. ISBN <bdi>0-521-44029-7</bdi>. p. 20.</ref>, li ddirieġa u spezzjona personalment l-ippjanar u l-kostruzzjoni tal-Palazz ta' Versailles.<ref>Spaworth, Anthony (2008). ''Versailles: A Biography of a Palace''. Macmillan Publishers. ISBN <bdi>978-0-3123-5785-6</bdi>. p. 9.</ref><ref>Walton, Guy (1986). ''Louis XIV's Versailles''. University of Chicago Press. ISBN <bdi>978-0-2268-7254-4</bdi>. p. 35.</ref><ref>Berger, Robert W. (1994). ''A Royal Passion: Louis XIV as Patron of Architecture''. Cambridge University Press. ISBN <bdi>0-521-44029-7</bdi>. p. 25.</ref> === Kostruzzjoni === [[Stampa:Chateau de Versailles 1668 Pierre Patel.jpg|xellug|daqsminuri|Il-Palazz ta' Versailles fl-1668, [[pittura]] ta' [[Pierre Patel]].]] Għall-ewwel ix-xogħol f'Versailles ikkonċentra fuq il-park u l-ġonna tal-palazz<ref>Walton, Guy (1986). ''Louis XIV's Versailles''. University of Chicago Press. ISBN <bdi>978-0-2268-7254-4</bdi>. pp. 55-63.</ref><ref>Spaworth, Anthony (2008). ''Versailles: A Biography of a Palace''. Macmillan Publishers. ISBN <bdi>978-0-3123-5785-6</bdi>. p. 4.</ref>, u fis-snin 60 tas-seklu 17, Le Vau żied biss żewġ sezzjonijiet distakkati tas-servizz u binja ta' riċeviment quddiem il-palazz.<ref>Ayers, Andrew (2004). ''The Architecture of Paris: An Architectural Guide''. Edition Axel Menges. ISBN <bdi>9783930698967</bdi>. p. 334.</ref><ref>Berger, Robert W. (1994). ''A Royal Passion: Louis XIV as Patron of Architecture''. Cambridge University Press. ISBN <bdi>0-521-44029-7</bdi>. p. 54.</ref> Iżda fl-1668-1669<ref>Spaworth, Anthony (2008). ''Versailles: A Biography of a Palace''. Macmillan Publishers. ISBN <bdi>978-0-3123-5785-6</bdi>. p. 6.</ref><ref>Walton, Guy (1986). ''Louis XIV's Versailles''. University of Chicago Press. ISBN <bdi>978-0-2268-7254-4</bdi>. p. 67.</ref>, bħala rispons għat-tkabbir tal-ġonna<ref>Walton, Guy (1986). ''Louis XIV's Versailles''. University of Chicago Press. ISBN <bdi>978-0-2268-7254-4</bdi>. pp. 62-63, 69.</ref>, u r-rebħa kontra [[Spanja]] fil-Gwerra tad-Devoluzzjoni, Lwiġi XIV ddeċieda li l-Palazz ta' Versailles isir residenza rjali fuq skala kbira.<ref>Ayers, Andrew (2004). ''The Architecture of Paris: An Architectural Guide''. Edition Axel Menges. ISBN <bdi>9783930698967</bdi>. p. 334.</ref><ref>Berger, Robert W. (1994). ''A Royal Passion: Louis XIV as Patron of Architecture''. Cambridge University Press. ISBN <bdi>0-521-44029-7</bdi>. p. 61.</ref> Għall-ewwel kien indeċiż bejn is-sostituzzjoni jew l-inkorporazzjoni tal-palazz ta' missieru, iżda għażel din tal-aħħar sa tmiem id-deċennju<ref>Berger, Robert W. (1994). ''A Royal Passion: Louis XIV as Patron of Architecture''. Cambridge University Press. ISBN <bdi>0-521-44029-7</bdi>. pp. 61, 64.</ref>, u mill-1668 sal-1671<ref>Ayers, Andrew (2004). ''The Architecture of Paris: An Architectural Guide''. Edition Axel Menges. ISBN <bdi>9783930698967</bdi>. pp. 334-335.</ref>, il-palazz ta' Lwiġi XIII ġie inkorporat fuq tliet naħat b'teknika mlaqqma l-''enveloppe''.<ref>Berger, Robert W. (1994). ''A Royal Passion: Louis XIV as Patron of Architecture''. Cambridge University Press. ISBN <bdi>0-521-44029-7</bdi>. p. 64.</ref> B'hekk, il-palazz ingħata faċċata ġdida [[Italja|Taljanizzata]] li tħares lejn il-ġonna, iżda l-faċċata tal-bitħa ġiet ippreservata.<ref>Hoog, Simone (1996). "Versailles". In Turner, Jane (ed.). ''The Dictionary of Art''. Vol. 32. New York: Grove. pp. 369–374. ISBN <bdi>9781884446009</bdi>. p. 370.</ref><ref>Spaworth, Anthony (2008). ''Versailles: A Biography of a Palace''. Macmillan Publishers. ISBN <bdi>978-0-3123-5785-6</bdi>. p. 7.</ref> Dan irriżulta f'taħlita ta' stili u ta' materjali li ssorprendew lil Lwiġi XIV u li Colbert iddeskriva bħala "ħallata ballata".<ref>Jones, Colin (2018). ''Versailles''. Basic Books. ISBN <bdi>978-1-5416-7338-0</bdi>. p. 24.</ref> It-tentattivi ta' omoġenizzazzjoni taż-żewġ faċċati ma rnexxewx, u fl-1670 Le Vau miet<ref>Spaworth, Anthony (2008). ''Versailles: A Biography of a Palace''. Macmillan Publishers. ISBN <bdi>978-0-3123-5785-6</bdi>. pp. 7-8.</ref>, u l-kariga tiegħu bħala l-Ewwel Arkitett tar-Re baqgħet battala għas-seba' snin ta' wara.<ref>Berger, Robert W. (1994). ''A Royal Passion: Louis XIV as Patron of Architecture''. Cambridge University Press. ISBN <bdi>0-521-44029-7</bdi>. p. 22.</ref> [[Stampa:Chateau de Versailles 1675FXD.jpg|daqsminuri|258x258px|Il-faċċata ta' Le Vau li tagħti fuq il-ġonna għall-ħabta tal-1675.]] Minflok Le Vau laħaq f'Versailles l-assistent tiegħu, l-arkitett [[François d'Orbay]].<ref>Berger, Robert W. (1985). ''Versailles: The Château of Louis XIV''. Penn State University Press. ISBN <bdi>0-271-00412-6</bdi>. p. 22.</ref> Ix-xogħol fuq il-palazz matul is-snin 70 tas-seklu 17 iffoka fuq ġewwa tal-palazz, peress li l-palazz minn barra kien kważi tlesta<ref>Walton, Guy (1986). ''Louis XIV's Versailles''. University of Chicago Press. ISBN <bdi>978-0-2268-7254-4</bdi>. p. 91.</ref>, għalkemm d'Orbay kabbar is-sezzjonijiet tas-servizz ta' Le Vau u kkollegahom mal-palazz, u bena żewġ paviljuni għall-impjegati tal-gvern fil-binja quddiem il-palazz.<ref>Jones, Colin (2018). ''Versailles''. Basic Books. ISBN <bdi>978-1-5416-7338-0</bdi>. p. 22.</ref> Fl-1670, d'Orbay tqabbad minn Lwiġi XIV biex jiddisinja belt, imsejħa Versailles, sabiex jipprovdi l-akkomodazzjoni u s-servizzi għall-gvern u għall-qorti ta' Lwiġi XIV li kulma jmur baqgħu jikbru.<ref>Walton, Guy (1986). ''Louis XIV's Versailles''. University of Chicago Press. ISBN <bdi>978-0-2268-7254-4</bdi>. p. 38.</ref> L-għoti tal-art lill-membri tal-qorti għall-kostruzzjoni ta' djar fil-kampanja li kienu qishom il-palazz beda fl-1671.<ref>Jones, Colin (2018). ''Versailles''. Basic Books. ISBN <bdi>978-1-5416-7338-0</bdi>. pp. 27-28.</ref> Is-sena ta' wara faqqgħet il-Gwerra bejn Franza u n-[[Pajjiżi l-Baxxi|Netherlands]] u l-finanzjament għal Versailles intemm sal-1674<ref>Walton, Guy (1986). ''Louis XIV's Versailles''. University of Chicago Press. ISBN <bdi>978-0-2268-7254-4</bdi>. pp. 50-51.</ref>, meta Lwiġi XIV ordna li jibda x-xogħol fuq it-Taraġ tal-Ambaxxaturi, taraġ grandjuż għar-riċeviment tal-mistednin, u waqqa' l-aħħar villaġġ ta' Versailles.<ref>Spaworth, Anthony (2008). ''Versailles: A Biography of a Palace''. Macmillan Publishers. ISBN <bdi>978-0-3123-5785-6</bdi>. pp. 9, 11.</ref> [[Stampa:General view of Versailles in circa 1682 by Adam Perelle.png|xellug|daqsminuri|274x274px|Il-Palazz ta' Versailles għall-ħabta tal-1682, inċiżjoni ta' [[Adam Perelle]].]] Wara li ntemmet il-Gwerra bejn Franza u n-Netherlands bir-rebħa ta' Franza fl-1678, Lwiġi XIV ħatar bħala l-Ewwel Arkitett lil [[Jules Hardouin-Mansart]]<ref>Walton, Guy (1986). ''Louis XIV's Versailles''. University of Chicago Press. ISBN <bdi>978-0-2268-7254-4</bdi>. p. 93.</ref>, arkitett bl-esperjenza li kien igawdi l-fiduċja tiegħu<ref>Berger, Robert W. (1994). ''A Royal Passion: Louis XIV as Patron of Architecture''. Cambridge University Press. ISBN <bdi>0-521-44029-7</bdi>. pp. 86-87, 113.</ref>, li bbenefika minn baġit ġdid u forza tax-xogħol kbira magħmula minn eks suldati.<ref>Spaworth, Anthony (2008). ''Versailles: A Biography of a Palace''. Macmillan Publishers. ISBN <bdi>978-0-3123-5785-6</bdi>. p. 18.</ref> Mansart beda x-xogħol tiegħu billi bejn l-1678 u l-1681 żied is-Sala tal-Mirja, wettaq rinnovazzjoni tal-faċċata tal-bitħa tal-palazz ta' Lwiġi XIII, u kabbar il-paviljuni ta' d'Orbay biex joħloq is-Sezzjonijiet tal-Ministri fl-1678-1679.<ref>{{Ċita web|url=https://en.chateauversailles.fr/discover/history/key-dates/versailles-capital-kingdom-1682|titlu=Versailles, “capital” of the kingdom, 1682|data=2016-11-22|sit=Palace of Versailles|lingwa=en|data-aċċess=2022-08-25}}</ref> Biswit il-palazz, Mansart bena żewġ stalel imsejħa l-Grande u l-Petite Écuries mill-1679 sal-1682,<ref>Berger, Robert W. (1994). ''A Royal Passion: Louis XIV as Patron of Architecture''. Cambridge University Press. ISBN <bdi>0-521-44029-7</bdi>. p. 114.</ref><ref>{{Ċita web|url=https://en.chateauversailles.fr/discover/estate/royal-stables|titlu=The Royal Stables|data=2016-10-17|sit=Palace of Versailles|lingwa=en|data-aċċess=2022-08-25}}</ref> kif ukoll il-Grand Commun, li kien jospita l-qaddejja u l-kċejjen ġenerali tal-palazz, mill-1682 sal-1684.<ref>{{Ċita web|url=https://en.chateauversailles.fr/discover/estate/palace/grand-commun|titlu=The Grand Commun|data=2019-08-02|sit=Palace of Versailles|lingwa=en|data-aċċess=2022-08-25}}</ref> Mansart żied ukoll żewġ sezzjonijiet ġodda għalkollox bl-istil Taljanizzat ta' Le Vau sabiex jospitaw il-qorti<ref>Spaworth, Anthony (2008). ''Versailles: A Biography of a Palace''. Macmillan Publishers. ISBN <bdi>978-0-3123-5785-6</bdi>. pp. 10-11.</ref>, l-ewwel fin-naħa tan-Nofsinhar tal-palazz mill-1679 sal-1681, u mbagħad fin-naħa tat-Tramuntana mill-1685 sal-1689.<ref>Jones, Colin (2018). ''Versailles''. Basic Books. ISBN <bdi>978-1-5416-7338-0</bdi>. p. 43.</ref> Il-gwerra u l-finanzjament imnaqqas minħabba fiha wasslu biex il-kostruzzjoni ssir ferm iktar bil-mod f'Versailles għall-bqija tas-seklu 17. Il-Gwerra ta' Disa' Snin, li bdiet fl-1688, waqqfet ix-xogħol għalkollox sal-1698. Tliet snin wara, madankollu, bdiet il-Gwerra tas-Suċċessjoni Spanjola<ref>Walton, Guy (1986). ''Louis XIV's Versailles''. University of Chicago Press. ISBN <bdi>978-0-2268-7254-4</bdi>. p. 51.</ref> li swiet ferm iktar flus, u flimkien mal-ħsad batut fl-1693-1694 u fl-1709-1710<ref>Jones, Colin (2018). ''Versailles''. Basic Books. ISBN <bdi>978-1-5416-7338-0</bdi>. p. 52.</ref><ref>Doyle, William, ed. (2001). ''Old Regime France''. Short Oxford History of France. Oxford University Press. ISBN <bdi>0-19-873129-9</bdi>. p. 190.</ref>, dawn wasslu biex Franza tidħol fi kriżi.<ref>Walton, Guy (1986). ''Louis XIV's Versailles''. University of Chicago Press. ISBN <bdi>978-0-2268-7254-4</bdi>. pp. 51-52.</ref> B'hekk, Lwiġi XIV naqqas il-finanzjament u kkanċella wħud mix-xogħlijiet li Mansart kien ippjana għas-snin 80 tas-seklu 17, bħall-immudellar mill-ġdid tal-faċċata tal-bitħa bl-istil Taljanizzat. Lwiġi XIV u Mansart iffukaw fuq [[kappella]] permanenti għall-palazz<ref>Spaworth, Anthony (2008). ''Versailles: A Biography of a Palace''. Macmillan Publishers. ISBN <bdi>978-0-3123-5785-6</bdi>. pp. 17-19.</ref>, u l-kostruzzjoni tagħha damet mill-1699 sal-1710.<ref>Jones, Colin (2018). ''Versailles''. Basic Books. ISBN <bdi>978-1-5416-7338-0</bdi>. p. 53.</ref> [[Stampa:Nicolas Cochin Masked Ball 1745FXD.jpg|daqsminuri|276x276px|Ballu bil-maskri fis-Sala tal-Mirja (1745), pittura ta' [[Charles-Nicolas Cochin]].]] Is-suċċessuri ta' Lwiġi XIV, Lwiġi XV u Lwiġi XVI, inġenerali ħallew il-Palazz ta' Versailles kif wirtuh u ffukaw fuq ġewwa tal-palazz. Il-modifiki ta' Lwiġi XV bdew fis-snin 30 tas-seklu 18, bit-tlestija tas-Sala ta' [[Erkole]], kamra tal-ballu fis-sezzjoni tat-Tramuntana, u t-tkabbir tal-appartament privat tar-re<ref>Jones, Colin (2018). ''Versailles''. Basic Books. ISBN <bdi>978-1-5416-7338-0</bdi>. pp. 59-60, 65.</ref><ref>Spaworth, Anthony (2008). ''Versailles: A Biography of a Palace''. Macmillan Publishers. ISBN <bdi>978-0-3123-5785-6</bdi>. pp. 20-21.</ref>, li kien jeħtieġ it-tiġrif tat-Taraġ tal-Ambaxxaturi. Fl-1748, Lwiġi XV beda l-kostruzzjoni ta' teatru tal-palazz, it-Teatru Rjali tal-Opri ta' Versailles fl-iktar sezzjoni tat-Tramuntana tal-palazz<ref>Spaworth, Anthony (2008). ''Versailles: A Biography of a Palace''. Macmillan Publishers. ISBN <bdi>978-0-3123-5785-6</bdi>. p. 21.</ref><ref>{{Ċita web|url=https://en.chateauversailles.fr/discover/estate/palace/royal-opera|titlu=The Royal Opera|data=2016-03-27|sit=Palace of Versailles|lingwa=en|data-aċċess=2022-08-25}}</ref>, iżda t-tlestija ġiet imdewma sal-1770;<ref>Jones, Colin (2018). ''Versailles''. Basic Books. ISBN <bdi>978-1-5416-7338-0</bdi>. p. 61.</ref> il-kostruzzjoni ġiet interrotta fis-snin 40 tas-seklu 18 minħabba l-Gwerra tas-Suċċessjoni [[Awstrija|Awstrijaka]] u mill-ġdid fl-1756 meta faqqgħet il-Gwerra ta' Seba' Snin. Dawn il-gwerer żvujtaw it-teżor irjali u minn hemm 'il quddiem il-kostruzzjoni ġiet iffinanzjata l-ikbar mis-[[Sinjura du Barry]], il-maħbuba favorita ta' Lwiġi XV. Fl-1771, Lwiġi XV ordna li s-Sezzjoni tal-Ministri tinbena mill-ġdid bi stil Neoklassiku minn [[Ange-Jacques Gabriel]], l-arkitett tal-qorti, peress li kienet waslet biex taqa'. Dak ix-xogħol twaqqaf ukoll minħabba diffikultajiet finanzjarji, u baqa' ma tlestiex meta miet Lwiġi XV fl-1774. Fl-1784, Lwiġi XVI għal żmien qasir ittrasferixxa l-familja rjali lejn il-[[Palazz ta' Saint-Cloud]] sakemm saru iktar rinnovazzjonijiet fil-Palazz ta' Versailles, iżda l-kostruzzjoni ma setgħetx tibda minħabba diffikultajiet finanzjarji u minħabba kriżi [[politika]].<ref>Spaworth, Anthony (2008). ''Versailles: A Biography of a Palace''. Macmillan Publishers. ISBN <bdi>978-0-3123-5785-6</bdi>. pp. 21-24.</ref> Fl-1789, ir-Rivoluzzjoni Franċiża temmet il-perjodu tal-familja u tal-gvern irjali f'Versailles għal dejjem.<ref>Spaworth, Anthony (2008). ''Versailles: A Biography of a Palace''. Macmillan Publishers. ISBN <bdi>978-0-3123-5785-6</bdi>. p. 24.</ref> === Rwol fil-politika === [[Stampa:Réception du Grand Condé à Versailles (Jean-Léon Gérôme, 1878).png|daqsminuri|253x253px|''Ir-Riċeviment tal-Grand Condé f'Versailles'', pittura ta' Jean-Léon Gérôme.]] Il-Palazz ta' Versailles kien ċentrali fil-politika ta' Lwiġi XIV, bħala espressjoni u konċentrazzjoni tal-arti u tal-kultura Franċiża, u għaċ-ċentralizzazzjoni tal-poter irjali.<ref>Blanning, T. C. W. (2002). ''The Culture of Power and the Power of Culture: Old Regime Europe 1660–1789''. Oxford University Press. doi:10.1093/acprof:oso/9780198227458.001.0001. ISBN <bdi>978-0-1982-2745-8</bdi>. pp. 33-40.</ref><ref>Bohanan, Donna (2001). ''Crown and Nobility in Early Modern France''. European History in Perspective. Palgrave Macmillan. ISBN <bdi>978-0-333-71694-6</bdi>. pp. 61-64.</ref> Lwiġi XIV użda l-Palazz ta' Versailles għall-ewwel darba biex jippromwovi lilu nnifsu permezz ta' sensiela ta' festivals billejl fil-ġonna tal-palazz fl-1664, fl-1668 u fl-1674, u dawn ġew imxerda mal-[[Ewropa]] kollha permezz ta' litografiji u inċiżjonijiet.<ref>Blanning, T. C. W. (2002). ''The Culture of Power and the Power of Culture: Old Regime Europe 1660–1789''. Oxford University Press. doi:10.1093/acprof:oso/9780198227458.001.0001. ISBN <bdi>978-0-1982-2745-8</bdi>. p. 49. </ref><ref>Walton, Guy (1986). ''Louis XIV's Versailles''. University of Chicago Press. ISBN <bdi>978-0-2268-7254-4</bdi>. pp. 57, 59.</ref> Saħansitra fl-1669, iżda speċjalement mill-1678<ref>Jones, Colin (2018). ''Versailles''. Basic Books. ISBN <bdi>978-1-5416-7338-0</bdi>. p. 26.</ref>, Lwiġi XIV għamel ħiltu biex Versailles issir is-sede tal-gvern tiegħu, u kabbar il-palazz sabiex jistabbilixxi l-qorti fih.<ref>Bohanan, Donna (2001). ''Crown and Nobility in Early Modern France''. European History in Perspective. Palgrave Macmillan. ISBN <bdi>978-0-333-71694-6</bdi>. p. 62.</ref><ref>Jones, Colin (2018). ''Versailles''. Basic Books. ISBN <bdi>978-1-5416-7338-0</bdi>. p. 42.</ref><ref>Doyle, William, ed. (2001). ''Old Regime France''. Short Oxford History of France. Oxford University Press. ISBN <bdi>0-19-873129-9</bdi>. p. 173.</ref> Madankollu, it-trasferiment tal-qorti lejn Versailles ma seħħx qabel l-1682, u mhux uffiċjalment, għaliex l-opinjoni rigward Versailles kienet imħallta fost in-nobbiltà ta' Franza.<ref>Spaworth, Anthony (2008). ''Versailles: A Biography of a Palace''. Macmillan Publishers. ISBN <bdi>978-0-3123-5785-6</bdi>. p. 14.</ref> Minkejja dan, sal-1687 kien evidenti għal kulħadd li Versailles ''de facto'' kienet il-belt kapitali ta' Franza<ref>Spaworth, Anthony (2008). ''Versailles: A Biography of a Palace''. Macmillan Publishers. ISBN <bdi>978-0-3123-5785-6</bdi>. p. 15.</ref>, u Lwiġi XIV rnexxielu jattira n-nobbiltà lejn Versailles għall-prestiġju u għall-patrunaġġ irjali fi ħdan etikett strett tal-qorti<ref>Blanning, T. C. W. (2002). ''The Culture of Power and the Power of Culture: Old Regime Europe 1660–1789''. Oxford University Press. doi:10.1093/acprof:oso/9780198227458.001.0001. ISBN <bdi>978-0-1982-2745-8</bdi>. pp. 31-34, 40.</ref>, u b'hekk nawwar il-bażijiet provinċjali tradizzjonali tagħhom tal-poter.<ref>Swann, Julian. "Politics: Louis XV". ''Old Regime France''. pp. 195–222. p. 143, 145.</ref> Kien fil-Palazz ta' Versailles li Lwiġi XIV laqa' lid-''Doge'' ta' [[Genova: It-Toroq Ġodda u s-Sistema tal-Palazzi tal-Listi|Genova]] fl-1685<ref>{{Ċita web|url=https://en.chateauversailles.fr/discover/history/key-dates/reception-doge-genoa-1685|titlu=Reception of the Doge of Genoa, 1685|data=2016-11-22|sit=Palace of Versailles|lingwa=en|data-aċċess=2022-08-25}}</ref>, ambaxxata mir-Renju ta' [[Park Storiku ta' Ayutthaya|Ayutthaya]], it-[[Tajlandja]] (dak iż-żmien is-Siam)<ref>{{Ċita web|url=https://en.chateauversailles.fr/discover/history/key-dates/reception-ambassador-siam-1686|titlu=Reception of the Ambassador of Siam, 1686|data=2016-11-22|sit=Palace of Versailles|lingwa=en|data-aċċess=2022-08-25}}</ref>, fl-1686, u ambaxxata mill-[[Iran]] tas-[[Safavidi]] fl-1715.<ref>{{Ċita web|url=https://en.chateauversailles.fr/discover/history/key-dates/reception-ambassadors-persia-1715|titlu=Reception of the Ambassadors of Persia, 1715|data=2016-11-22|sit=Palace of Versailles|lingwa=en|data-aċċess=2022-08-25}}</ref> Lwiġi XIV miet f'Versailles fl-1 ta' Settembru 1715 u s-suċċessur tiegħu kien il-proneputi tiegħu li kellu ħames snin, Lwiġi XV<ref>{{Ċita web|url=https://en.chateauversailles.fr/discover/history/key-dates/death-louis-xiv-1715|titlu=Death of Louis XIV, 1715|data=2016-11-23|sit=Palace of Versailles|lingwa=en|data-aċċess=2022-08-25}}</ref>, id-Duka ta' [[Anjou]]<ref>Jones, Colin (2018). ''Versailles''. Basic Books. ISBN <bdi>978-1-5416-7338-0</bdi>. p. 57.</ref>, li ġie ttrasferit lejn [[Vincennes]] u mbagħad lejn Pariġi mir-reġġent tiegħu, [[Filippu II]], id-Duka ta' [[Orléans]]. Il-Palazz ta' Versailles ġie ttraskurat sal-1722, meta Filippu II ttrasferixxa l-qorti lejn Versailles sabiex jaħrab min-nuqqas ta' popolarità tar-reġġenza tiegħu<ref>Spaworth, Anthony (2008). ''Versailles: A Biography of a Palace''. Macmillan Publishers. ISBN <bdi>978-0-3123-5785-6</bdi>. p. 20.</ref><ref>Jones, Colin (2018). ''Versailles''. Basic Books. ISBN <bdi>978-1-5416-7338-0</bdi>. p. 58.</ref>, u meta Lwiġi XV kiber.<ref>Swann, Julian. "Politics: Louis XV". ''Old Regime France''. pp. 195–222. p. 201.</ref> Madankollu, it-trasferiment tal-1722, kisser il-poter kulturali ta' Versailles<ref>Doyle, William, ed. (2001). ''Old Regime France''. Short Oxford History of France. Oxford University Press. ISBN <bdi>0-19-873129-9</bdi>. p. 91.</ref>, u matul ir-renju ta' Lwiġi XVI, il-membri tal-qorti kienu jqattgħu l-ħin liberu tagħhom għad-divertiment f'Pariġi u mhux f'Versailles.<ref name=":1" /> [[Stampa:L'Opéra-visite de la reine Victoria 1855.jpg|xellug|daqsminuri|291x291px|Bankett għar-Reġina Vitorja ospitata f'Awwissu 1855 minn [[Napuljun III]] fit-Teatru Rjali tal-Opri ta' Versailles, pittura ta' [[Eugene Lami]].]] Fl-1783, il-Palazz ta' Versailles kien is-sit fejn ġew iffirmati l-aħħar tnejn mit-tliet Trattati tal-Paċi ta' Pariġi (1783), li temmew il-Gwerra Rivoluzzjonarja [[Stati Uniti|Amerikana]]. Fit-3 ta' Settembru, id-delegati Brittaniċi u Amerikani, immexxija minn [[Benjamin Franklin]], iffirmaw it-Trattat ta' Pariġi fl-Hôtel d'York (issa 56 Rue Jacob) f'Pariġi, li wassal għall-indipendenza tal-Istati Uniti. Fl-4 ta' Settembru, Spanja u Franza ffirmaw trattati separati mal-Ingilterra fil-Palazz ta' Versailles, li formalment temmew il-gwerra.<ref>{{Ċita web|url=https://www.constitutionfacts.com/us-declaration-of-independence/treaty-of-paris/|titlu=The Treaty of Paris|sit=www.constitutionfacts.com|data-aċċess=2022-08-25}}</ref> Ir-Re u r-Reġina saru jafu bl-attakk ta' [[Bastilja]] f'Pariġi fl-14 ta' Lulju 1789, meta kienu fil-palazz, u baqgħu iżolati hemmhekk filwaqt li r-Rivoluzzjoni f'Pariġi nfirxet. Il-korla dejjem tiżdied f'Pariġi wasslet għall-Marċ tan-Nisa f'Versailles fil-5 ta' Ottubru 1789. Folla ta' diversi eluf ta' rġiel u nisa, li ħarġu jipprotestaw kontra l-prezz għoli u l-iskarsezza tal-ħobż, għamlu marċ mis-swieq ta' Pariġi sa Versailles. Magħhom ħadu l-armi mill-armerija tal-belt, assedjaw il-palazz, u obbligaw lir-Re u lill-familja rjali, flimkien mal-membri tal-Assemblea Nazzjonali, jirritornaw magħhom lejn Pariġi l-għada.<ref>Lacaille, Frédéric (2012). ''Versailles – 400 ans d'histoire''. Paris: Gallimard. ISBN <bdi>978-2-07-044430-4</bdi>. pp. 16-17.</ref> Malli l-familja rjali telqet, il-palazz ingħalaq. Fl-1792, il-Konvenzjoni Nazzjonali, il-gvern rivoluzzjonarju l-ġdid, ordna t-trasferiment tal-pitturi u tal-[[Skultura|iskulturi]] kollha mill-Palazz għal-[[Louvre]]. Fl-1793, il-Konvenzjoni ddikjarat l-abolizzjoni tal-monarkija u ordnat li l-proprjetà rjali kollha fil-palazz tinbigħ f'irkant. L-irkant seħħ bejn il-25 ta' Awwissu 1793 u l-11 ta' Awwissu 1794. L-arredamenti u l-arti tal-Palazz, inkluż l-għamara, il-mirja, il-banjijiet u t-tagħmir tal-kċejjen, inbigħu f'lottijiet ta' 17,000 oġġett. Il-ġilji u l-emblemi rjali kollha mal-binjiet tneħħew. Il-binjiet vojta ntużaw bħala maħżen għall-għamara, għall-arti u għal-libreriji kkonfiskati min-nobbiltà. L-appartamenti grandjużi vojta nfetħu għaż-żjarat mill-bidu tal-1793, u mużew żgħir ta' pitturi Franċiżi u skola tal-arti nfetħu f'uħud mill-kmamar vojta.<ref>Lacaille, Frédéric (2012). ''Versailles – 400 ans d'histoire''. Paris: Gallimard. ISBN <bdi>978-2-07-044430-4</bdi>. p. 18.</ref> === Seklu 19 – mużew tal-istorja u sit tal-gvern === [[Stampa:A v Werner - Kaiserproklamation am 18 Januar 1871 (3. Fassung 1885).jpg|daqsminuri|242x242px|''Proklamazzjoni tal-Imperu Ġermaniż, it-18 ta' Jannar 1871'', pittura tal-1877 ta' [[Anton von Werner]].]] Meta Napuljun Bonaparte sar Imperatur tal-Franċiżi fl-1804, huwa kkunsidra li jagħmel il-Palazz ta' Versailles bħala r-residenza tiegħu iżda abbanduna l-idea minħabba kemm kienet se tiswa r-rinnovazzjoni. Qabel ma żżewweġ lil Marie-Louise fl-1810, huwa ordna li jiġi rrestawrat il-Grand Trianon u li jiġi mgħammar bħala residenza tas-sajf għalih u għall-familja tiegħu, bl-istil ta' għamara kif għadu sa llum il-ġurnata.<ref>Lacaille, Frédéric (2012). ''Versailles – 400 ans d'histoire''. Paris: Gallimard. ISBN <bdi>978-2-07-044430-4</bdi>. p. 19.</ref> Fl-1815, bil-waqgħa finali ta' Napuljun, Lwiġi XVIII, ħu ż-żgħir ta' Lwiġi XVI, sar ir-Re, u kkunsidra li jirritorna r-residenza rjali f'Versailles, fejn kien twieled. Huwa ordna r-restawr tal-appartamenti rjali, iżda l-kompitu u l-ispejjeż kienu kbar wisq. Lwiġi XVIII ordna li s-sezzjoni l-iktar fin-Nofsinhar tal-''Cour Royale'' titwaqqa' u tiġi rikostruwita (1814-1824) sabiex tiġi pariġġ is-sezzjoni ta' Gabriel tal-1780 fin-naħa opposta, u dan wassal għal iktar uniformità fid-dehra tad-daħla ta' quddiem. La hu u lanqas is-suċċessur tiegħu [[Karlu X]] ma għexu f'Versailles.<ref>Spaworth, Anthony (2008). ''Versailles: A Biography of a Palace''. Macmillan Publishers. ISBN <bdi>978-0-3123-5785-6</bdi>. p. 244.</ref> Ir-Rivoluzzjoni Franċiża tal-1830 wasslet monarka ġdid, Lwiġi-Filippu għall-poter, u ambizzjoni ġdida għal Versailles. Huwa ma rresjediex f'Versailles iżda beda l-ħolqien tal-Mużew tal-Istorja ta' Franza, iddedikat lill-"glorji kollha ta' Franza", li kien intuża biex jiġu ospitati xi membri tal-familja rjali. Il-kostruzzjoni tal-mużew inbdiet fl-1833 u l-mużew ġie inawgurat fit-30 ta' Ġunju 1837. L-iżjed kamra famuża tiegħu hija l-Galerie des Batailles (Sala tal-Battalji), li tokkupa l-biċċa l-kbira tat-tul tat-tieni sular tas-sezzjoni tan-Nofsinhar tal-palazz.<ref>Hoog, Simone (1996). "Versailles". In Turner, Jane (ed.). ''The Dictionary of Art''. Vol. 32. New York: Grove. pp. 369–374. ISBN <bdi>9781884446009</bdi>. pp. 369-374.</ref> Il-proġett tal-mużew inġenerali waqaf ħesrem meta Lwiġi-Filippu tilef il-poter fl-1848, għalkemm il-pitturi tal-eroj Franċiżi u tal-battalji l-kbar għadhom fis-sezzjoni tan-Nofsinhar sa llum il-ġurnata. L-Imperatur Napuljun III uża l-palazz xi kultant bħala post għal ċerimonji grandjużi. Waħda mill-iżjed lussużi kienet il-bankett li ospita għar-Reġina Vitorja fit-Teatru Rjali tal-Opri ta' Versailles fil-25 ta' Awwissu 1855.<ref>{{Ċita web|url=https://en.chateauversailles.fr/discover/history/key-dates/visit-queen-victoria-1855|titlu=Visit of Queen Victoria, 1855|data=2016-11-22|sit=Palace of Versailles|lingwa=en|data-aċċess=2022-08-25}}</ref> Matul il-Gwerra bejn Franza u l-[[Prussja]] tal-1870-1871, il-Palazz ta' Versailles ġie okkupat mill-persunal ġenerali tal-Armata [[Ġermanja|Ġermaniża]] rebbieħa. Partijiet mill-palazz, inkluż is-Sala tal-Mirja, ġew ikkonvertiti fi sptar militari. Il-ħolqien tal-Imperu Ġermaniż, li kkombina l-Prussja u l-istati Ġermaniżi tal-madwar taħt [[William I]], ġie pproklamat formalment fis-Sala tal-Mirja fit-18 ta' Jannar 1871. Il-Ġermaniżi baqgħu fil-Palazz ta' Versailles sal-iffirmar tal-armistizju f'Marzu 1871. F'dak ix-xahar, il-gvern tat-Tielet Repubblika Franċiża l-ġdida, li kien telaq minn Pariġi matul il-gwerra u mar f'[[Tours]] u mbagħad f'[[Bordeaux]], ittrasferixxa ruħu fil-Palazz ta' Versailles. L-Assemblea Nazzjonali organizzat il-laqgħat tagħha fit-Teatru tal-Opri.<ref>Lacaille, Frédéric (2012). ''Versailles – 400 ans d'histoire''. Paris: Gallimard. ISBN <bdi>978-2-07-044430-4</bdi>. p. 12.</ref> Ir-rewwixta tal-Komun ta' Pariġi f'Marzu 1871, ipprevjena lill-gvern Franċiż, taħt [[Adolphe Thiers]], milli jirritorna minnufih lejn Pariġi. L-operazzjoni militari li ħonqot il-Komun fl-aħħar ta' Mejju tmexxiet minn Versailles, u l-priġunieri tal-Komun tressqu hemmhekk u għaddew ġuri fil-qrati militari. Fl-1875 inħoloq it-tieni korp parlamentari, is-Senat Franċiż, u dan għamel il-laqgħat tiegħu għall-elezzjoni tal-President tar-Repubblika f'sala ġdida maħluqa fl-1876 fis-sezzjoni tan-Nofsinhar tal-Palazz ta' Versailles. Is-Senat Franċiż għadu sa issa jiltaqa' fil-Palazz ta' Versailles f'okkażjonijiet speċjali, bħall-emendar tal-Kostituzzjoni Franċiża.<ref>Lacaille, Frédéric (2012). ''Versailles – 400 ans d'histoire''. Paris: Gallimard. ISBN <bdi>978-2-07-044430-4</bdi>. p. 20.</ref> === Seklu 20 === [[Stampa:William Orpen - The Signing of Peace in the Hall of Mirrors, Versailles.jpg|xellug|daqsminuri|''L-Iffirmar tal-Paċi fis-Sala tal-Mirja, Versailles, it-28 ta' Ġunju 1919,'' pittura ta' [[William Orpen]].]] Fl-aħħar tas-seklu 19 u fil-bidu tas-seklu 20 bdew isiru l-ewwel sforzi ta' restawr fil-Palazz ta' Versailles, l-ewwel immexxija minn [[Pierre de Nolhac]], [[poeta]] u studjuż u l-ewwel konservatur, li beda x-xogħol tiegħu fl-1892. Il-konservazzjoni u r-restawr ġew interrotti minn żewġ gwerer dinjin iżda baqgħu għaddejjin sa llum il-ġurnata.<ref>Lacaille, Frédéric (2012). ''Versailles – 400 ans d'histoire''. Paris: Gallimard. ISBN <bdi>978-2-07-044430-4</bdi>. p. 13.</ref> Il-Palazz ta' Versailles reġa' lura fix-xena dinjija f'Ġunju 1919, meta, wara sitt xhur ta' negozjati, it-Trattat ta' Versailles, li formalment temm [[l-Ewwel Gwerra Dinjija]], ġie ffirmat fis-Sala tal-Mirja. Bejn l-1925 u l-1928, il-filantropu Amerikan u l-multimiljunarju [[John D. Rockefeller]] ta $2,166,000, l-ekwivalenti ta' madwar tletin miljun dollaru llum, għar-restawr u għar-rinnovazzjoni tal-palazz.<ref>Iverson, Jeffrey, ''France Today'', id-19 ta' Lulju 2014.</ref> Iktar xogħol sar wara [[It-Tieni Gwerra Dinjija|t-Tieni Gwerra Dinjija]], permezz tar-restawr tat-Teatru Rjali tal-Opri ta' Versailles. It-teatru reġa' nfetaħ fl-1957, fil-preżenza tar-[[Eliżabetta II|Reġina Eliżabetta II]] tar-[[Renju Unit]].<ref>{{Ċita web|url=http://www.versailles3d.com/en/over-the-centuries/xxe/1957.html|titlu=1957 - XXth century - Over the centuries - Versailles 3d|sit=www.versailles3d.com|data-aċċess=2022-08-25|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220518110316/http://www.versailles3d.com/en/over-the-centuries/xxe/1957.html|arkivju-data=2022-05-18|url-status=dead}}</ref> Fl-1978, partijiet mill-Palazz ta' Versailles ġarrbu ħsarat estensivi minħabba bomba mpoġġija minn terroristi Bretoni.<ref>{{Ċita aħbar|data=1978-06-26|titlu=VERSAILLES PALACE IS DAMAGED BY BOMB|url=https://www.nytimes.com/1978/06/26/archives/versailles-palace-is-damaged-by-bomb-heavy-explosion-wrecks-three.html|lingwa=en-US|data-aċċess=2022-08-25}}</ref> Mis-snin 50 tas-seklu 20, meta l-mużew ta' Versailles kien taħt it-tmexxija ta' [[Gérald van der Kemp]], l-objettiv kien li l-palazz jiġi rrestawrat għal kif kien fl-1789 – jew qrib kemm jista' jkun – meta l-familja rjali telqet mill-palazz. Fost il-proġetti bikrin kien hemm it-tiswija tas-saqaf tas-Sala tal-Mirja; il-kampanja ta' reklamar xeħtet l-attenzjoni internazzjonali fuq il-karba ta' Versailles wara l-gwerra u kisbet ħafna flus minn barra l-pajjiż, inkluż għotja finanzjarja mill-Fondazzjoni Rockefeller. Wieħed mill-iżjed proġetti li swew flus lill-mużew u lill-Ħames Repubblika ta' Franza kien ix-xiri mill-ġdid tal-ikbar ammont possibbli ta' arredamenti oriġinali. B'konsegwenza ta' dan, peress li l-għamara rjali – u speċjalment l-għamara tal-Palazz ta' Versailles – jiswew ħafna flus minħabba d-domanda għaliha fis-suq internazzjonali, il-mużew nefaq fondi konsiderevoli biex jipprova jikseb kemm seta' mill-arredamenti oriġinali tal-palazz.<ref>Kemp, Gerard van der (1976). "Remeubler Versailles". ''Revue du Louvre''. pp. 135-137.</ref> === Seklu 21 === [[Stampa:Versailles Queen's Chamber.jpg|xellug|daqsminuri|251x251px|Il-Kamra tas-Sodda tar-Reġina.]] In 2003, a new restoration initiative – the "Grand Versailles" project – was started, which began with the replanting of the gardens, which had lost over 10,000 trees during Cyclone Lothar on 26 December 1999. One part of the initiative, the restoration of the Hall of Mirrors, was completed in 2006. Another major project was the further restoration of the backstage areas of the Royal Opera of Versailles in 2007 to 2009.<ref>{{Ċita web|url=http://www.lexpress.fr/mag/arts/dossier/patrimoine/dossier.asp?ida=451314|titlu=Versailles en grande toilette - L'Express|data=2008-02-15|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-08-25|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20080215140113/http://www.lexpress.fr/mag/arts/dossier/patrimoine/dossier.asp?ida=451314|arkivju-data=2008-02-15|url-status=bot: unknown}}</ref> Attwalment is-sjieda tal-Palazz ta' Versailles hija f'idejn l-Istat Franċiż. It-titlu formali tiegħu huwa l-Istabbiliment Pubbliku tal-Palazz, il-Mużew u l-Proprjetà Nazzjonali ta' Versailles. Mill-1995 ġie ġestit bħala Proprjetà Pubblika, b'amministrazzjoni u b'ġestjoni indipendenti ssorveljati mill-Ministeru Franċiż għall-Kultura.<ref>{{Ċita web|url=https://en.chateauversailles.fr/public-establishment|titlu=The Public Establishment|data=2016-10-31|sit=Palace of Versailles|lingwa=en|data-aċċess=2022-08-25|arkivju-data=2024-12-03|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20241203101436/https://en.chateauversailles.fr/public-establishment|url-status=dead}}</ref> L-artijiet tal-Palazz ta' Versailles se jospitaw il-kompetizzjoni [[Żiemel|ekwestri]] matul il-[[Logħob Olimpiku tas-sajf]] tal-2024.<ref>{{Ċita web|url=https://www.paris2024.org/en/venue/chateau-de-versailles/|titlu=Château de Versailles|sit=Paris 2024|lingwa=en|data-aċċess=2022-08-25|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240402235012/https://www.paris2024.org/en/venue/chateau-de-versailles/|arkivju-data=2024-04-02|url-status=dead}}</ref> == Sit ta' Wirt Dinji == [[Stampa:Vue aérienne du domaine de Versailles par ToucanWings - Creative Commons By Sa 3.0 - 073.jpg|daqsminuri|239x239px|Veduta mill-ajru tal-palazz u l-park ta' Versailles.]] Il-Palazz u l-Park ta' Versailles ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1979. Saret modifika minuri fiż-żona ta' lqugħ tas-sit fl-2007.<ref name=":0" /> Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-'''kriterju (i)''' "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; il-'''kriterju (ii)''' "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-'''kriterju (vi)''' "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".<ref name=":0" /> == Referenzi == [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali]] [[Kategorija:Palazzi]] [[Kategorija:Franza]] [[Kategorija:Monarkija Franċiża]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fi Franza]] c7wpifuapujm0pzrjib1bvds4xvledi 0 30541 332977 330610 2026-10-20T04:08:23Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 332977 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''François Élie Jules Lemaître''' (27 ta' April 1853 – 4 ta' Awwissu 1914) kien [[Kritika|kritiku letterarju]] u [[drammaturgu]] Franċiż. == Bijografija == Lemaître twieled fi Vennecy, Loiret. Laħaq professur fl-[[Università ta' Grenoble|Università ta’ Grenoble]] fl-1883, meta kien diġà magħruf sew għall- kritika letterarja tiegħu. Sena wara, fl-1884 irriżenja mill-università biex jiddedika ħinu għal-letteratura. Lemaître ħa post [[Jean-Jacques Weiss]] bħala kritiku tad-drama tal-''Journal des Débats'', u sussegwentement ħadem l-istess rwol fuq ir-''Revue des Deux Mondes''. L-istudji letterarji tiegħu nġabru taħt it-titlu ta' ''Les Contemporains'' (7 serje, 1886–99), u l-''feuilletons'' drammatiċi tiegħu bħala ''Impressions de Théàtre'' (10 serje, 1888–98).{{Sfn|Chisholm|1911}} L-iskizzi ta’ Lemaître dwar awturi moderni jagħtu għarfien kbir u ġudizzju mhux mistenni, b'oriġinalità tal-espressjoni tal-kelma. Huwa ġie ammess fl-[[Akkademja Franċiża]] fis-16 ta’ Jannar 1896. Il-fehmiet politiċi ta' Lemaître kien ddikjarati f'La ''Campagne Nationaliste'' (1902), lekċers mogħtija fil-provinċji minnu u minn Godefroy Cavaignac.{{Sfn|Chisholm|1911}} Lemaître mexxa kampanja nazzjonalista fl-''Écho de Paris'', u għal xi żmien kien president tal-Ligue de la Patrie Française.{{Sfn|Chisholm|1911}} Il-Ligue oriġinat fl-1898 bi tliet akkademiċi żgħażagħ, Louis Dausset, Gabriel Syveton u Henri Vaugeois, li riedu juru li d-Dreyfusism ma kienx aċċettat minn kulħadd fl-Università. {{Sfn|Pierrard|1998}} Nedew petizzjoni li attakkat [[Émile Zola|lil Émile Zola]] u dak li ħafna raw bħala konfoffa xellugija internazzjonalista u paċifista. {{Sfn|Conner|2014}} Charles Maurras kiseb l-interess tal-kittieb Maurice Barrès, u l-moviment kiseb l-appoġġ ta’ tliet personalitajiet eminenti: il-ġeografiku Marcel Dubois, il-poeta François Coppée u l-kritiku u Jules Lemaître. {{Sfn|Pierrard|1998}} Lemaître irriżenja mil-Ligue de la Patrie Française 1904, u ddedika l-bqija ta’ ħajtu għall-kitba.{{Sfn|Chisholm|1911}} Miet f'Tavers, ta’ 61 sena. == Pubblikazzjonijiet == {{Div col|small=yes|colwidth=22em}} '''Kritika letterarja''' * ''La Comédie après Molière et le Théâtre de Dancourt'' (1882). * ''Quomodo Cornelius Noster Aristotelis Poeticam sit Interpretatus'' (1882). * ''Les Contemporains. Études et Portraits Littéraires'' (7 vols., 1886–1899; 8th vol. posthumous). * ''Corneille et la Poétique d'Aristote'' (1888). * ''Impressions de Théâtre'' (10 vols., 1888–1898). * ''L'Imagier, Études et Portraits Contemporains'' (1892). * ''Jean-Jacques Rousseau'' (1907). * ''Jean Racine'' (1908). * ''Fénelon'' (1910). * ''Châteaubriand'' (1912). * ''Les Péchés de Sainte-Beuve'' (1913). '''Teatru''' * ''Révoltée'' (1889). * ''Le Député Leveau'' (1890). * ''Mariage Blanc'' (1891). * ''Flipote'' (1893). * ''Le Pardon'' (1895). * ''L'Âge Difficile'' (1895). * ''La Bonne Hélène'' (1896). * ''L'Aînée'' (1898). * ''Bertrade'' (1905). * ''La Massière'' (1905). * ''Le Mariage de Télémaque'' (1910). * ''Kismet'' (1912). * ''Un Salon'' (1924, posthumous). '''Poeżiji''' * ''Les Médaillons'' (1880). * ''Petites Orientales'' (1883). '''Kitbiet oħra''' * ''Sérénus, Histoire d'un Martyr. Contes d'Autrefois et d'Aujourd'hui'' (1886). * ''Dix Contes'' (1890). * ''Les Rois'' (1893). * ''Myrrha, Vierge et Martyre'' (1894). * ''La Franc-maçonnerie'' (1899). * ''Contes Blancs: la Cloche; la Chapelle Blanche; Mariage Blanc'' (1900). * ''En Marge des Vieux Livres'' (1905–1907). * ''Discours Royalistes, 1908–1911'' (1911). * ''La Vieillesse d'Hélène. Nouveaux Contes en Marge'' (1914). '''Xogħolijiet tradotti għall-Ingliż''' * ''The Eldest: Comedy in Four Acts'' (189–?). * [https://web.archive.org/web/20160303233848/http://digital.library.cornell.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=livn&cc=livn&idno=livn0212-1&node=livn0212-1:2&view=image&seq=65&size=100 "A Modern 'Morality',"] ''The Living Age'' (1897). * "The Snobs." In: '' The Universal Anthology'' (1899). * [https://archive.org/stream/jeanjacquesrouss00lema#page/n5/mode/2up ''Jean Jacques Rousseau''] (1907). * ''Their Majesties the Kings'' (1909). * [http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015008442421;view=1up;seq=7 ''Forgiveness: A Play in Three Acts''] (1913). * [https://archive.org/stream/threemodernplays00laveiala#page/130/mode/2up "The Pardon."] In: ''Three Modern Plays from the French'' (1914). * ''A Modern Book of Criticism'' (1919). ** [http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.$b256371;view=1up;seq=37 "The Criticism of Contemporaries,"] pp.&nbsp;15–19. ** [http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.$b256371;view=1up;seq=42 "Personality in Criticism,"] pp.&nbsp;20–23. ** [http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.$b256371;view=1up;seq=45 "Tradition and Love,"] pp.&nbsp;23–25. * [https://archive.org/stream/serenusotherstor00lemaiala#page/n7/mode/2up ''Serenus and Other Stories of the Past and Present''] (1920). * [https://archive.org/stream/literaryimpressi00lemauoft#page/n5/mode/2up ''Literary Impressions''] (1921). * "Princess Mimi," ''The Living Age'' (1921). * ''Theatrical Impressions'' (1924). * ''On the Margins of Old Books'' (1929). {{div col end}} == Kwotazzjonijiet == * "Hemm elf mod kif tara l-istess oġġett." <ref>Pène du Bois, Henri (1894). [https://archive.org/stream/frenchfollyinmax01pene#page/n7/mode/2up ''French Folly in Maxims.''] New York: Brentano's, p. 10.</ref> * "Il-ġisem għandu karattru kumpless u diffiċli biex jinftiehem daqs il-karattru morali li tiegħu huwa t-traduzzjoni u s-simbolu." <ref>Pène du Bois (1894), p. 10.</ref> * “Il-kuntentizza hija tant fraġli li wieħed jirriskja li jitlifha billi jitkellem dwarha. <ref>Pène du Bois, Henri (1897). [https://archive.org/stream/wittywisewickedm00peneiala#page/n3/mode/2up ''Witty, Wise and Wicked Maxims.''] New York: Brentano's, p. 16.</ref> == Aktar qari == * Blaze de Bury, Yetta (1898). [https://web.archive.org/web/20210831190649/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc2.ark%3A%2F13960%2Ft46q21j0b;view=1up;seq=197 "Jules Lemaître."] Fi: ''Letteratura Franċiża tal-lum.'' Boston u New York, Houghton, Mifflin and Company, pp.&nbsp;183–210. * Clark, Barrett H. (1916). [http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015053610872;view=1up;seq=157 "Jules Lemaître."] Fi: ''Drammaturisti Franċiżi Kontemporanji.'' Cincinnati: Stewart & Kidd Co., pp.&nbsp;121–136. * Donoso, Armando (1914). ''Lemaitre, Crítico Literario.'' Santiago de Chile: Empresa "Zig-zag". * Henry, Stuart Oliver (1897). [http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044086989233;view=1up;seq=103 "Jules Lemaître"] . Fi: ''Sigħat ma Pariġini Famużi.'' Chicago: Way u Williams, pp.&nbsp;97–109. * Lewisohn, Ludwig (1915). [http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.$b276062;view=1up;seq=106 "L-Umanisti."] Fi: Id ''-Drama Moderna.'' New York, BW Huebsch, pp.&nbsp;90–99. * Matthews, Brander (1895). [http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89041243270;view=1up;seq=133 "Jules Lemaître."] Fi: ''Kotba u Play-books.'' Londra: Osgood, McIlvaine & co., pp.&nbsp;117–137. * Morice, Henri (1924). ''Jules Lemaître.'' Pariġi: Perrin et Cie. * Schinz, A. (1907). "Jules Lemaitre Versus Demokrazija," ''The Bookman,'' pp.&nbsp;85–88. == Referenzi == {{Referenzi}} == Ħoloq esterni == * Xogħolijiet ta' Jules Lemaître fuq Project Gutenberg * Xogħolijiet ta' jew dwar Jules Lemaître fuq l-Internet Archive * Xogħolijiet ta' Jules Lemaître fuq LibriVox (public domain audiobooks) * [http://catalog.hathitrust.org/Search/Home?lookfor=%22Lema%C3%AEtre,%20Jules,%201853-1914.%22&type=author&inst= Xogħolijiiet ta' Jules Lemaître], fuq Hathi Trust {{Awtorità}} {{DEFAULTSORT:Lemaître, François}} [[Kategorija:Mietu fl-1914]] [[Kategorija:Twieldu fl-1853]] [[Kategorija:Drammaturgi Franċiżi]] [[Kategorija:Kittieba Franċiżi]] a8ba91rz9g5e4pna41v71ipv5bwr1da 0 32852 332984 332769 2026-10-20T06:56:02Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 332984 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Malta National Book Prize trophy.jpg|daqsminuri|It-trofew tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb]] Il-'''Premju Nazzjonal tal-Ktieb''' (bl-Ingliż: ''National Book Prize'') Il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb huwa premju letterarju Malti li jingħata kull sena lil awturi, tradutturi u professjonisti oħra fil-qasam tal-pubblikazzjoni għall-kotba li jispikkaw fil-kategoriji rispettivi tagħhom. Il-premju huwa organizzat mill-[[Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb]] u għandu l-għan li jirrikonoxxi l-kisbiet fil-letteratura u fil-pubblikazzjoni f'Malta.<ref>{{Ċita web |arkivju-data=2026-10-13 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20261013014742/https://ktieb.org.mt/mt/national-book-prize/ |data-aċċess=2026-10-12 |titlu=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb – Premju Nazzjonali tal-Ktieb |url=https://ktieb.org.mt/mt/national-book-prize/ |url-status=dead}}</ref> Il-premju kien stabbilit fl-1971 u oriġinarjament kien magħruf bħala l-Premju Letterarju. Fl-1988 bdew jiġu premjati tliet kotba kull sena f'ordni ta' mertu, filwaqt li fl-1998 bdew jiżdiedu diversi kategoriji kull tant żmien. Fl-2014 tneħħa l-ordni tal-mertu u s-sena ta' wara kien introdott il-[[Premju Terramaxka]] b'diversi kategoriji ta' kotba għal tfal taħt is-sittax-il sena.<ref>{{Ċita web|url=https://ktieb.org.mt/premju-nazzjonali-tal-ktieb/history-of-the-national-book-prize/|titlu=L-Istorja Tal-Premju Nazzjonali Tal-Ktieb {{!}} Kunsill Nazzjonali Tal-Ktieb|data=2022-04-22|lingwa=mt|data-aċċess=2024-10-07}}</ref> == Storja == Il-premju twaqqaf fl-1971 bl-isem ta' Premju Letterarju, fuq inizjattiva tal-Gvern Malti, bil-għan li jinkoraġġixxi l-produzzjoni letterarja bil-Malti u jirrikonoxxi l-kisbiet tal-awturi. L-ewwel edizzjoni kienet tinkludi kotba ppubblikati fl-1970.<ref>{{Ċita rivista|kunjom1=Grech|isem1=Sergio|data=2018-01-01|titlu=Il-Moviment Qawmien Letterarju: Kontinwazzjoni mal-Għaqdiet Letterarji ta' Qablu?|url=https://www.academia.edu/40550696/Il_Moviment_Qawmien_Letterarju_Kontinwazzjoni_mal_G%C4%A7aqdiet_Letterarji_ta_Qablu|rivista=Mill-Petali ta' Hajtek - Kitbiet f'Gieh Oliver Friggieri}}</ref> Meta tnieda l-Premju Letterarju fl-1971, [[Agatha Barbara]] kienet qed isservi bħala Ministru tal-Edukazzjoni u l-Kultura fil-gvern Malti. Barbara kellha rwol importanti fl-iżvilupp tal-edukazzjoni f'Malta, fosthom permezz ta' riformi li kabbru l-aċċess għall-edukazzjoni obbligatorja. Il-premju tnieda fuq inizjattiva tal-Gvern bil-għan li jinkoraġġixxi l-letteratura Maltija u jirrikonoxxi l-kisbiet tal-awturi.<ref>[https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/ L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb, Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb]</ref><ref>[https://www.gov.mt/mt/Government/Government%20of%20Malta/Presidents%20of%20Malta/Pages/Ms-Agatha-Barbara.aspx Agatha Barbara, il-Presidenti ta' Malta]</ref> L-ewwel rebbieħa kienu [[Anton Buttigieg]], għall-ġabra ta' poeżiji ''Fl-Arena'', u [[Francis Ebejer]], għal ''Id-Drammi Vol. 2'', li kien jiġbor fih tliet drammi tiegħu: ''Vaganzi tas-Sajf'', ''Boulevard'' u ''Menz''. Kull rebbieħ ingħata premju ta' 80 lira Maltija. Fl-ewwel edizzjoni pparteċipaw tnax-il ktieb, u l-ġurija kienet tinkludi lil A. V. Depasquale, [[Ġużè Aquilina]], [[Ġużè Galea]], [[Erin Serracino Inglott]] u [[Charles Coleiro]].<ref>[https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/ ''L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb'', Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb]</ref> Matul is-snin, il-premju għadda minn diversi bidliet fl-isem, fl-istruttura, fil-kategoriji u fil-premjijiet mogħtija. Bejn l-1983 u l-1987 ma sarx minħabba nuqqas ta' fondi governattivi. Fl-1988 reġa' ġie organizzat għal kotba ppubblikati fl-1987, u minn dak iż-żmien 'il quddiem baqa' jsir kull sena.<ref>[https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/127116 ''L-istorja tal-premju nazzjonali tal-ktieb'', Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb, 2023]</ref> == It-twaqqif tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb == Fl-2001 twaqqaf il-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb (KNK), u l-organizzazzjoni tal-Premju Letterarju għaddiet kompletament f'idejh. Il-Kunsill ħa f'idejh ukoll l-organizzazzjoni tal-Fiera Nazzjonali tal-Ktieb. Din il-bidla ġabet magħha ġestjoni aktar ċentralizzata tal-premju u ħolqot il-bażi għal reviżjonijiet kontinwi tar-regolamenti, tal-kategoriji u tal-proċess ta' ġudizzju.<ref>{{Ċita web|url=https://legislation.mt/eli/sl/605.12/20260901/mlt/portalpdf|titlu=LEĠIŻLAZZJONI MALTA|sit=legislation.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-12}}</ref> Fl-2005 il-premju ngħata l-isem uffiċjali ta' Premju Nazzjonali tal-Ktieb. Il-bidla fl-isem kienet parti mill-iżvilupp tiegħu minn premju li fil-bidu kien iffukat prinċipalment fuq il-letteratura Maltija għal inizjattiva li tirrikonoxxi firxa usa' ta' xogħlijiet u aspetti tal-industrija tal-kotba.<ref>{{Ċita teżi|kunjom1=Spiteri|isem1=Caroline|data=2014|titlu=Il-kunsill nazzjonali tal-ktieb 2001-2013 : stħarriġ kritiku tal-ewwel tnax-il sena ta’ ħidma b’risq il-qari|tip=bachelorThesis|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/1989|data-aċċess=2026-10-12|lingwa=mt}}</ref> Taħt il-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb, il-premju kompla jiġi rivedut sabiex jirrifletti l-iżvilupp tal-pubblikazzjoni u tal-qari f'Malta. Matul is-snin żdiedu kategoriji ġodda, filwaqt li oħrajn ġew riveduti jew organizzati mill-ġdid. Sar ukoll xogħol fuq ir-regolamenti u l-proċess tal-aġġudikazzjoni, bil-għan li l-għażla tar-rebbieħa tkun aktar trasparenti. Fl-2015 ġie introdott il-Premju Terramaxka, inizjattiva ddedikata għall-kotba għat-tfal u ż-żgħażagħ. Dan kompla jespandi l-ambitu tal-premjijiet organizzati mill-Kunsill u r-rikonoxximent mogħti lil kotba maħsuba għal qarrejja ta' etajiet differenti. Dan twaqqaf fl-2026.<ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/jifthu-l-applikazzjonijiet-ghall-premju-nazzjonali-tal-ktieb-2015/|titlu=Jiftħu l-applikazzjonijiet għall-Premju Nazzjonali tal-Ktieb 2015|kunjom=Galea|isem=minn Owen|data=2015-04-23|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-10-12}}</ref> Fl-2014, il-Fiera Nazzjonali tal-Ktieb ingħatat l-isem ta' Festival Nazzjonali tal-Ktieb, bħala parti mill-iżvilupp usa' tal-attivitajiet tal-Kunsill għall-promozzjoni tal-kotba u l-qari.<ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/event/festival-nazzjonali-tal-ktieb-2014/|titlu=Festival Nazzjonali tal-Ktieb 2014|kunjom=Caligari|isem=minn Rodianne|data=2014-10-07|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-10-12}}</ref> == Lista ta' rebbieħa tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb == === 1971–1982 === {| class="wikitable mw-collapsible" |+ !Sena !Titlu !Awtur !Pubblikatur !Ġurija |- ! rowspan="2" | 1971 |Fl-Arena |[[Anton Buttigieg]] |[[Union Print]] | rowspan="2" |[[A.V. Depasquale]], [[Ġużè Aquilina]], [[Ġużè Galea]], [[Erin Serracino Inglott]] u [[Charles Coleiro]] |- |Drammi Vol. 2 |[[Francis Ebejer]] |Francis Ebejer |- ! rowspan="2" | 1972 |L-Isqaq |[[Ġużè Chetcuti]] |[[Klabb Kotba Maltin]] | |- |Nixxiegħa, it-tieni ġabra: Raħbi l-Għarib |Patri V. Sammut |[[A. & C. Aquilina]] | |- ! rowspan="2" | 1973 || Wara Ibsen || [[Ġużè Diacono]]|| Melitensia Publications || |- || Tlikki Tlikki ma' Wenzu || Michael Spiteri ([[Mikiel Spiteri|Kilin]]) || Klabb Kotba Maltin || |- ! rowspan="2" | 1974 || Drammi Vol. 3 || Francis Ebejer || Francis Ebejer || |- || Il-ħidma letterarja ta' Ninu Cremona || A.M. Previ || Klabb Kotba Maltin || |- ! rowspan="2" | 1975 || Aquilina u l-Malti || [[Ġużè Cassar Pullicino]]|| Klabb Kotba Maltin || |- || Il-Poeżiji Miġbura || [[Wallace Philip Gulia]]|| [[Lux Press]]|| |- ! rowspan="2" | 1976 || Ħal Luqa: Niesha u Ġrajjietha || G. Micallef || G. Micallef || |- || Il-Mara li Għexet || G. Scicluna || Klabb Kotba Maltin || |- ! 1977 || It-Tfajla bil-Fjur fuq Sidirha || [[Albert Cassola]]|| Klabb Kotba Maltin || |- ! 1978 || Manwel Magri || S. Mallia || [[Istitut Kommunikazzjoni Soċjali]]|| |- ! rowspan="2" | 1980 || L-Għasafar || [[Joe Sultana]] u [[Charles Gauci]]|| [[Soċjeta Ornitoloġika]] (MOS) || |- | Ġarġir mal-Ħerża|| [[Marjanu Vella]]|| [[Veritas Press]]|| |- ! rowspan="2" | 1981 || Maż-Żewġ Naħat tas-Swar || [[Carmelo Testa]]|| Klabb Kotba Maltin || |- | Għaxar Snin Wara|| G. Micallef || G. Micallef || |- ! 1982 || Ma' Mewġiet il-Ħsieb || [[Alfred Degabriele]]|| [[Vexillina]]|| |} Il-premju ma kienx organizzat fl-1979 u bejn l-1983 u l-1987. === 1988–1997 === {| class="wikitable" |+ !Sena !Ordni !Titlu !Awtur !Pubblikatur !Ġurija |- ! rowspan="4" |1988 |1 |Il-Ktieb tal-Poeżija Maltija Vol. 1 & 2 |[[Oliver Friggieri]] |[[Klabb Kotba Maltin]] | |- |2 |Tbissima u Tagħlima |E. Camilleri |E. Camilleri | |- |2 |Ħolm u Fantasija |P. Cini |[[Interprint]] | |- |3 |Ħolm tal-Milied |[[Trevor Żahra|Trevor Zahra]] |[[Pubblikazzjonijiet Bugelli]] |- ! rowspan="3" | 1989 || 1 || Ħajt li Jifred || [[Peter A. Caruana]]|| Klabb Kotba Maltin || |- | 2 || Ilsienna: Studji Grammatikali || [[Albert Borg]]|| Ħas-Sajjied || |- | 3 || colspan="3" | Il-premju ma ngħatax || |- ! rowspan="3" | 1991 || 1 || Il-Girna || [[Mikiel Fsadni]]|| Pubblikazzjonijiet Dumnikani || |- | 2 || L-Odissea || [[Victor Xuereb]]|| [[Ministeru tal-Edukazzjoni]]|| |- | 3 || Storja tal-Inkwiżizzjoni ta' Malta, Vol. I || [[Alexander Bonnici]]|| Franġiskani Konventwali || |- ! rowspan="3" | 1992 || 1 || Paceville || [[Frans Sammut]]|| [[Merlin Library]]|| |- | 2 || Divina Commedia || [[Alfred Palma]]|| Alfred Palma || |- | 3 || Għeluq || [[Paul P. Borg]]|| [[Dipartiment Tat-Tagħrif Partit tal-Ħaddiema]]|| |- ! rowspan="3" | 1993 || 1 || Kadenzi || [[Joe Friggieri]]|| Filprint || |- | 2 || Ilma, Blat u Ħajja || [[Alfred Baldacchino]], [[Patrick J. Schembri]]|| [[Malta University Services]]|| |- | 3 || Il-Kitba ta' Santa Tereża tal-Bambin Ġesù Vol. 3 || [[Anġeliku Busuttil|Fr Anġeliku Busuttil]]|| Pubblikazzjonijiet Karmelitani Tereżjani || |- ! rowspan="3" | 1994 || 1 || Poeżiji || [[Achille Mizzi]]|| [[Mireva]]|| |- | 2 || Fjur tal-Ilma || [[Ġorġ Borg]]|| Pubblikazzjoni [[Akkademja tal-Malti]]|| |- | 3 || Preludji || [[Alfred Palma]]|| Palprint || |- ! rowspan="3" | 1995 || 1 || Is-Seba' Tronġiet Mewwija || Trevor Żahra || Merlin Library || |- | 2 || Il-Ħolma Maltija || Frans Sammut || Dipartiment Tat-Tagħrif Partit tal-Ħaddiema || |- | 3 || Fid-Dell tal-Katidral u Drammi Oħra || [[Alfred Sant]]|| [[Publishers Enterprises Group|P.E.G.]]|| |- ! rowspan="3" | 1996 || 1 || L-Istudji Kritiċi Miġbura || [[Oliver Friggieri]]|| Tal-Qroqq University || |- | 2 || Noti mis-Sanatorju tal-Mistiċi || [[Mario Azzopardi (poeta)|Mario Azzopardi]]|| [[Pubblikazzjonijiet Indipendenza]]|| |- | 3 || It-Tapit Imsaħħar || Michael Spiteri ([[Mikiel Spiteri|Kilin]]) || [[Media Centre]]|| |- ! rowspan="5" | 1997 || 1 || It-Tnax il-Lejl/Macbeth/ Il-Kummiedja ta' l-Iżbalji/It-Tempesta || Alfred Palma || Alfred Palma || |- | 1 || Il-Ħolma ta' Lejla f'nofs is-Sajf/L-Imqarba Mmansata/Ir-Re Lear || Alfred Palma || Alfred Palma || |- | 2 || Lubien || Trevor Żahra || Merlin Library || |- | 3 || Fejn Jixrob il-Qasab tas-Sajf || [[Lino Spiteri]]|| P.E.G. || |- | Premju Speċjali || Dizzjunarju ta’ Termini Letterarji || Oliver Friggieri|| || |} Il-premju ma kienx organizzat fl-1990. === 1998–2000 === {| class="wikitable" |+ !Sena !Kategorija !Titlu !Awtur !Pubblikatur !Ġurija |- ! rowspan="8" |1998 |Letteratura fittizja | colspan="3" |Ma ngħatax | rowspan="8" | |- |Letteratura mhux fittizja |Ugo P. Mifsud: Prim Ministru u Patrijott (1889-1942) |J. Camilleri |[[Pubblikazzjonijiet Indipendenza]] |- |Poeżiji |L-Aħħar Rimi: poeżiji, poeproża 1987-97 |[[Victor Fenech]] |Pubblikazzjonijiet Indipendenza |- |Drama | colspan="3" |Ma ngħatax |- |Letteratura għat-tfal |L-Għaxar Anniversarju: il-Klabb |[[Charles Casha]] |[[Merlin Library]] |- |Riċerka |L-Estitika Maltija |J. Attard |[[Mireva Publications]] |- |Traduzzjoni |Santa Tereża tal-Bambin Ġesù: l-ittri |A. Busuttil |Pubb. Karmelitana Tereżjana |- |Premju speċjali |Makbett |Ġ. Bartolo | |- ! rowspan="11" |1999 |Letteratura fittizja |Ċikku Fenech: Il-Qtil, il-Ħarba, il-Bidwi |[[Paul P. Borg]] |Paul P. Borg | rowspan="11" | |- |Letteratura mhux fittizja |Ħbiebi l-Awturi Maltin: Ġrajja Awtobijografika |[[Ġużè Chetcuti|Ġuże' Chetcuti]] |P.E.G. |- |Poeżiji |Vetrati Milwiena |[[Achille Mizzi]] |P.E.G. |- |Drama |Mid-Djarju ta' Sara |[[Joe Friggieri]] |Merlin Library |- |Letteratura għat-tfal |Tużżana: Stejjer għat-tfal minn 12-il kittieba |Trevor Zahra u [[Ġorġ Mallia]] (edituri) |Merlin Library |- |Riċerka |It-Trejdjoniżmu f'Malta Vol. 3 |[[Karmenu Ellul Galea]] |Pubblikazzjonijiet Indipendenza |- |Traduzzjoni |Santa Tereża tal-Bambin Ġesu |[[Anġeliku Busuttil|Fr Anġeliku Busuttil]] |Pubb. Karmelitana Tereżjana |- |Premju speċjali |L-Orħos Offerta |Michael Falzon | |- |Premju speċjali |Poeżiji |[[Oliver Friggieri]] | |- |Premju speċjali |L-Imqabba mal-Medda taż-Żmien |[[Charles Farrugia]] | |- |Premju pubblikatur |Sensiela Mireva Kittieba Maltin |— |Mireva |- ! rowspan="12" |2000 |Letteratura fittizja |Rabta Ċoff |[[Alfie Guillaumier]] | | rowspan="12" | |- |Letteratura mhux fittizja |Il-Kaċċa |[[Aldo Azzopardi]] | |- |Poeżiji |Iżda mhux biss |[[Maria Grech Ganado]] | |- |Drama |Qabel tiftaħ l-Inkjesta u drammi oħra |[[Alfred Sant]] | |- |Letteratura għat-tfal |Il-Ġnien u l-Arka |[[Carmel S. Aquilina]] | |- |Riċerka |In-Novella Maltija |[[Charles Briffa]] | |- |Traduzzjoni |L-Iljade |[[Victor Xuereb]] | |- |Melitensia |The Dgħajsa and other traditional Maltese boats |[[Joseph Muscat (storiku)|Joseph Muscat]] | |- |Premju għall-Aħjar Produzzjoni ta' Ktieb bl-Isbaħ Dehra |Kullana Kulturali |— |[[Media Link Communications]] |- |Premju speċjali |Il-Ħajja ta' Kelb |[[Ġorġ Peresso]] | |- |Premju speċjali |Żiffa u Stejjer Oħra |[[Vincent Vella]] | |- |Premju speċjali |L-Istorja tat-Trasport f'Malta |Guido Lanfranco | |} === 2001–2013 === {| class="wikitable" |+ !Sena !Kategorija !Ordni !Titlu !Awtur !Pubblikatur !Ġurija |- ! rowspan="18" |2001 |Letteratura fittizja |1 |Provenz |[[Trevor Zahra]] |[[Merlin Library]] | |- | |2 |Nbid ta' Kuljum |[[Ġużè Stagno]] |[[Minima Publishers]] | |- || Letteratura mhux fittizja || 1 || John F. Marks 1894-1954: ħajtu u ħidmietu || [[Edwin Camilleri]]|| [[P.E.G.]]|| |- | || 2 || L-Istituti ta' Ħajja Kkonsagrata || [[Alexander Bonnici]]|| [[Pubblikazzjonijiet Indipendenza]] (PIN) || |- | Poeżiji || 1 || Marjanu Vella (Poeżiji) || [[Fr. Paul Galea]]|| [[Mireva Publications]]|| |- | || 2 || Alfa || [[Rena Balzan]], [[Charles Caruana]], [[Ġorġ Peresso]], [[Salv Sammut]]|| [[Union Print]]|| |- | Letteratura għat-tfal || 1 || Ġummienu || [[Charles Casha]]|| [[Klabb Kotba Maltin]]|| |- | || 2 || Bongi Wongi u Versi Oħra għat-Tfal || [[Jesmond Grech]]|| Klabb Kotba Maltin || |- | Riċerka || 1 || Il-Mużika ta' Malta sa l-aħħar tas-Seklu Tmintax || [[Joseph Vella Bondin]]|| Pubblikazzjonijiet Indipendenza (PIN) || |- | || 2 || Qxur, Biċċiet u Opri tal-Baħar || [[Carmel Pulè]]|| Pubblikazzjonijiet Indipendenza (PIN) || |- | Traduzzjoni || 1 || [[Koran|Il-Qur'an]]|| [[Edmund Teuma|Patri Edmund Teuma]]|| Provinċja OFM Konv. || |- | || 2 || Kollox għal Alla Waħdu: l-ewwel Volum || [[Anġeliku Busuttil|Fr Anġeliku Busuttil]]|| Pubblikazzjonijiet Karmelitani Tereżjani || |- | Ktieb b’lingwa oħra || 1 || Histories of Malta - Deceptions & Perceptions Vol.I || [[Giovanni Bonello]]|| [[Fondazzjoni Patrimonju Malti]]|| |- | || 2 || The Origins of Maltese Statehood: A Case Study of Decolonization in the Mediterranean || [[Henry Frendo]]|| P.E.G. || |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Produzzjoni ta' Ktieb bl-Isbaħ Dehra | Bongi Wongi u Versi Oħra għat-Tfal || || Klabb Kotba Maltin|| |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Produzzjoni ta' Ktieb bl-Isbaħ Dehra u f’lingwa oħra || Histories of Malta - Deceptions & Perceptions Vol.I || || Fondazzjoni Patrimonju Malti || |- | colspan="2" | Premju Speċjali || Poeżiji - Ġorġ Pisani || [[Paul George Pisani]]|| || |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Illustratur ta’ Kotba għat-Tfal || Ġummienu || [[Frank Schembri]]|| || |- ! rowspan="18" | 2002 | rowspan="2"| Letteratura fittizja || 1 || colspan="3" rowspan="2" | Il-premju ma ngħatax || |- | 2 || |- | Letteratura mhux fittizja || 1 || Kif Għedtlek Wenz || Mikiel Spiteri ([[Mikiel Spiteri|Kilin]]) || Publikazzjonijiet Indipendenza (PIN) || |- | || 2 || Dun Ġorġ: ġrajjiet minn ħajtu || [[Ġorġ Borg]]|| [[Librerija Preca]]|| |- | Poeżiji || 1 || colspan="3" | Il-premju ma ngħatax || |- | || 2 || Il-Ktieb tar-Riħ u l-Fjuri || [[Immanuel Mifsud]]|| Immanuel Mifsud || |- | Drama || 1 || colspan="3" rowspan="2" | Il-premju ma ngħatax || |- | || 2 || |- | Letteratura għat-tfal || 1 || Puttinu u Toninu || [[Philip Farrugia Randon]]|| [[HSBC Malta]]|| |- | || 2 || L-Avventuri ta' Roderick u Gridoro || [[Carmel G. Cauchi]]|| Merlin Library || |- | Riċerka || 1 || Il-Preistorja || [[Anthony Bonanno]]|| Publikazzjonijiet Indipendenza (PIN) || |- | || 2 || L-Għasafar ta' Malta || [[Joe Sultana]]|| Publikazzjonijiet Indipendenza (PIN) || |- | Ktieb b’lingwa oħra || 1 || Histories of Malta - Figments & Fragments Vol.II || Giovanni Bonello || Fondazzjoni Patrimonju Malti (FPM) || |- | || 2 || Palace of the Grand Masters in Valletta || [[John Manduca]]|| Fondazzjoni Patrimonju Malti (FPM) || |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Produzzjoni ta' Ktieb bl-Isbaħ Dehra || L-Għasafar ta’ Malta || || PIN|| |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Produzzjoni ta' Ktieb bl-Isbaħ Dehra u f’lingwa oħra || Palace of the Grand Masters in Valletta || || Fondazzjoni Patrimonju Malti || |- | colspan="2" | Premju Speċjali || Ċensu Tabone: The Man and His Century || Henry Frendo|| || |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Illustratur ta’ Kotba għat-Tfal || Jien Kamra Kerha || [[Marisa Attard]]|| || |- ! rowspan="18" | 2003 || Letteratura fittizja || 1 || L-Istejjer Strambi ta' Sara Sue Sammut || Immanuel Mifsud || Minima Publishers || |- | || 2 || Demgħat || [[Paul P. Borg]]|| Klabb Kotba Maltin || |- | Letteratura mhux fittizja || 1 || Kittieba Ħbiebi || [[Ġużè Chetcuti]]|| [[Sensiela Kotba Soċjalisti|Sensiela Kotba Soċjalisti (SKS)]]|| |- | || 2 || Xogħol, Ġaħġiħ u Snajja’ li Spiċċaw || [[Guido Lanfranco]]|| [[Bieb Bieb Enterprises]]|| |- | Poeżiji || 1 || colspan="3" | Il-premju ma ngħatax || |- | || 2 || Mewġiet tal-Ħemda || [[Charles Bezzina]]|| Charles Bezzina || |- | Drama || 1 || Il-Festa tal-Bandieri || [[Oreste Calleja]]|| Oreste Calleja || |- | || 2 || colspan="3" | Il-premju ma ngħatax || |- | Letteratura għat-tfal || 1 || X'tixtiequ jagħmel il-fenek? || Trevor Żahra || Merlin Library || |- | || 2 || Meta nkun waħdi || [[Joanna Cassar]]|| Klabb Kotba Maltin || |- | Riċerka || 1 || L-Astronomija f'Malta || [[Frank Ventura]]|| Publikazzjonijiet Indipendenza (PIN) || |- | || 2 || Lexicon || [[Frans Sammut]]|| Sensiela Kotba Soċjalisti (SKS) || |- | Traduzzjoni || || colspan="3" | Il-premju ma ngħatax || |- | Ktieb b’lingwa oħra || 1 || Histories of Malta - Versions & Diversions III || Giovanni Bonello || Fondazzjoni Patrimonju Malti (FPM) || |- | || 2 || Antique Furniture in Malta || John Manduca || P.E.G. || |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Produzzjoni ta' Ktieb bl-Isbaħ Dehra || Graffiti Marittimi Maltin || || PIN|| |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Produzzjoni ta' Ktieb bl-Isbaħ Dehra u f’lingwa oħra || Histories of Malta - Versions & Diversions III || || Fondazzjoni Patrimonju Malti|| |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Illustratur ta’ Kotba għat-Tfal || Din l-art u kull ma fiha || Trevor Żahra|| || |- ! rowspan="19" | 2004 || Letteratura fittizja || 1 || colspan="3" | Il-premju ma ngħatax || |- | || 2 || Xemx Wisq Sabiħa || Ġużè Stagno || Minima Publishers || |- | Letteratura mhux fittizja || 1 || Kelinu Vella Haber - ħidmietu u l-Moviment tal-Malti || Paul P. Borg || Paul P. Borg || |- | || 2 || Ġużè Chetcuti: ħajti mill-Bidu sa Qrib it-Tmiem || Ġużè Chetcuti || Union Print Limited || |- | Poeżiji || 1 || Arpeġġi || [[Therese Pace]]|| Therese Pace || |- | || 2 || Samsara || [[Josette Attard]]|| Mireva Publications || |- | Drama || 1 || Żewġ Drammi || [[Joe Friggieri]]|| Filprint Publications || |- | || 2 || www.ġużeppimattewcallus.com / forka bla tmiem || [[Evarist Bartolo]]|| Sensiela Kotba Soċjalisti (SKS) || |- | Letteratura għat-tfal || 1 || colspan="3" | Il-premju ma ngħatax || |- | || 2 || Il-Ħarba taż-żrinġijiet || [[Rita Antoinette Borg]]|| Enchanted Grove Publications || |- | Riċerka || 1 || Il-Kwadri ex-voto marittimi Maltin || [[Joseph Muscat (storiku)|Joseph Muscat]]|| Publikazzjonijiet Indipendenza (PIN) || |- | || 2 || Il-Ktieb Malti || [[Victor Fenech]]|| Publikazzjonijiet Indipendenza (PIN) || |- | Traduzzjoni || 1 || colspan="3" | Il-premju ma ngħatax || |- | || 2 || Stejjer mill-Bibbja || [[Pierre J. Mejlak]]|| Merlin Library || |- | Ktieb b’lingwa oħra || 1 || Valletta Citta Nuova: A Map History (1566-1600) || [[Albert Ganado]]|| P.E.G. || |- | || 2 || Histories of Malta - Convictions and Conjectures IV || Giovanni Bonello || Fondazzjoni Patrimonju Malti (FPM) || |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Produzzjoni ta' Ktieb bl-Isbaħ Dehra || Il-Kuntrarju bl-Istampi || || Klabb Kotba Maltin || |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Disinn ta' Ktieb bl-Isbaħ Dehra u f’lingwa oħra || Valletta Città Nuova: a Map History (1566-1600) || || Fondazzjoni Patrimonju Malt|| |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Illustratur ta’ Kotba għat-Tfal || Il-kuntrarju bl-istampi || Marisa Attard|| || |- ! rowspan="19" | 2005 || Letteratura fittizja || 1 || Tliet Nisa u Mara || [[Mariella Pisani Bencini]]|| Klabb Kotba Maltin || |- | || 2 || L-Appartament fir-raba' sular || [[Charles Casha]]|| Klabb Kotba Maltin || |- | Letteratura mhux fittizja || 1 || Sireni u Serenati || [[Lina Brockdorff]]|| Klabb Kotba Maltin || |- | || 2 || Folklor || Guido Lanfranco || Klabb Kotba Maltin || |- | Poeżiji || 1 || colspan="3" | Il-premju ma ngħatax || |- | || 2 || Mas-Sebħ Għasafar || [[John Cremona]]|| Klabb Kotba Maltin || |- | Drama || 1 || Pawlu Redux || Oreste Calleja || Oreste Calleja || |- | || 2 || Ċella Numru 5/ il-Borg Pisani || [[Anthony Portelli]]|| Anthony Portelli || |- | Letteratura għat-tfal || 1 || colspan="3" | Il-premju ma ngħatax || |- | || 2 || Stejjer li Kibru fl-Art || Immanuel Mifsud || Klabb Kotba Maltin || |- | Riċerka || 1 || Is-Sorijiet Ġerosolimitani, il-Knisja u l-Monasteru ta' Sant'Ursola Valletta || [[Ġorġ Aquilina]]|| P.E.G. || |- | || 2 || Storja ta' Malta: 'Żmien l-Ingliżi - is-Seklu Dsatax' || Henry Frendo || Klabb Kotba Maltin || |- | Traduzzjoni || 1 || L-Enejde || [[Victor Xuereb]]|| Publikazzjonijiet Indipendenza (PIN) || |- | || 2 || colspan="3" | Il-premju ma ngħatax || |- | Ktieb b’lingwa oħra || 1 || Antoine Favray (1706-1798): A French Artist in Rome, Malta and Constantinople || [[Emmanuel Fiorentino]] u [[Stephen Degiorgio]]|| Fondazzjoni Patrimonju Malti (FPM) || |- | || 2 || Roman Baroque Sculpture for the Knights of Malta || [[Keith Sciberras]]|| Fondazzjoni Patrimonju Malti (FPM) || |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Produzzjoni ta' Ktieb bl-Isbaħ Dehra || Is-Sorijiet Ġerosolimitani, il-Knisja u l-Monasteru ta' Sant'Ursola Valletta || || P.E.G.|| |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Disinn ta' Ktieb bl-Isbaħ Dehra u f’lingwa oħra || Caravaggio Knight of Malta || || [[AVC Publications]]|| |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Illustratur ta’ Kotba għat-Tfal || Għasafar Madwarna || [[Victor Falzon]]|| || |- ! rowspan="27" | 2006 || Rumanzi u Novelli bil-Malti || 1 || Meta Jdellel il-Qamar || Lino Spiteri || P.E.G. || |- | || 2 || Kimika || Immanuel Mifsud || Klabb Kotba Maltin || |- | Rumanzi u Novelli b’lingwa oħra || 1 || The Cassandra Curse || [[Fiorella de Maria]]|| Progress Press Co. Ltd. || |- | Proża letterarja tradotta || 1 || La Symphonie Pastorale-Is-Sinfonija Pastorali || [[Toni Aquilina]]|| [[Agenda Books|Agenda]]|| |- | Letteratura mhux fittizja || 1 || colspan="3" | Il-premju ma ngħatax || |- | || 2 || Drawwiet u Ħajja mill-Istorja ta' Malta || Guido Lanfranco || [[Wise Owl Publications]]|| |- | Kotba Reliġjużi || 1 || Mulej, Mexxi l-Erwieħ lejn il-Ġenna || [[Anton Gauci]]|| || |- | Letteratura mhux fittizja (Lifestyle Books) || 1 || Malta in World War II || [[Albert Ganado]]|| P.E.G. || |- | Letteratura mhux fittizja tradotta || 1 || Fonti għall-Ħajja ta' San Franġisk t'Assisi || [[Noel Muscat]]|| TAU || |- | Letteratura mhux fittizja b’lingwa oħra || 1 || The Watercolours || [[John Martin Borg]]|| [[Midsea Books]]|| |- | Kotba tal-Iskola || 1 || Klikk 3 || M.Montebello, C. Tabone || Klabb Kotba Maltin || |- | Poeżija bił-Malti || 1 || Mill-Blat Insawwar ħolma || [[Ġorġ Borg]]|| Ġorġ Borg || |- | || 2 || Għeluq || Victor Fenech || [[MUT Publications]]|| |- | Poeżija b’lingwa oħra || 1 || Cracked Canvas || [[Maria Grech Ganado]]|| Maria Grech Ganado || |- | Drama || 1 || Bagalja Ħolm || [[Vincent Vella]]|| [[APS Bank]]|| |- | || 2 || Il-premju ma ngħatax || || || |- | Riċerka || 1 || Paintings of the Cathedral Museum Mdina || [[Antonio Espinosa Rodriguez]]|| [[Progress Press Co. Ltd.]]|| |- | || 2 || The Human Form in Neolithic Malta || [[Isabelle Vella Gregory]]|| Midsea Books || |- | Letteratura għat-tfal || 1 || Jien ma Nħobbx Naqra || Joanna Cassar || Klabb Kotba Maltin || |- | || 2 || Kieku Kieku || Trevor Żahra || Merlin Library || |- | Letteratura għall-Adolexxenti || 1 || Il-premju ma ngħatax || || || |- | || 2 || Sfidi || Trevor Żahra || Merlin Library || |- | Letteratura għall-Adolexxenti tradotta || 1 || Enċiklopedija għat-Tfal || Pierre J. Meilaq || Merlin Library || |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Produzzjoni ta' Ktieb bl-Isbaħ Dehra || L-Album ta' L-Istorja: Partit Nazzjonalista 125 Sena Servizz || || PIN|| |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Produzzjoni ta' Ktieb bl-Isbaħ Dehra u f’lingwa oħra || Cronologia dei Gran Maestri dello Spedale della Sacra Religione Militare di S.Gio. Gerosolimitano e dell'Ordine del Santo Sepolcro oggi detti di Malta || || Midsea Books|| |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Illustratur ta’ Kotba għat-Tfal || Jien ma Nħobbx Naqra || [[Greta Borg Carbott]]|| || |- | Premju Speċjali || || Premju għall-Kontribut Siewi fil-Letteratura mogħti lil Mikiel Spiteri (Kilin) || || || |- ! rowspan="26" | 2007 || Rumanzi u Novelli bil-Malti || 1 || Il-Linja l-Ħadra || [[Clare Azzopardi]]|| Merlin Library || |- | || 2 || Storja Tinkiteb || [[Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti]]|| Klabb Kotba Maltin || |- | Rumanzi u Novelli b’lingwa oħra || 1 || Of Craft and Honour and a Templar's Chronicles || [[George Gregory Buttigieg]]|| [[Miller Publications]]|| |- | Proża letterarja tradotta || 1 || Ir-Ritratt ta' Dorian Gray || Alfred Palma || Wise Owl Publications || |- | Letteratura mhux fittizja || 1 || Logħob, Taqbil u Ġugarelli tat-Tfal Maltin || Guido Lanfranco || Wise Owl Publications || |- | || 2 || Kassjopea || [[Maurice Mifsud Bonnici]]|| P.E.G. || |- | Kotba Reliġjużi || 1 || Passaġġi Vol. 1 u 2 || [[Tony Sciberras]]|| Librerija Preca || |- | Letteratura mhux fittizja tradotta || 1 || Verġni għal Kristu: L-Ordo Virginum Ħajja Kkonsagrata Dejjem ġdida || Edmund Teuma || [[ĊAK]]|| |- | Letteratura mhux fittizja b’lingwa oħra || 1 || Beautiful Creations with Ganutell || [[Catherine Balzan]]|| Catherine Balzan || |- | Kotba tal-Iskola || 1 || Il-Ġaħan ta' Madwarna || [[Doris Vella Camilleri]]|| Colour Image || |- | Poeżija bił-Malti || 1 || Bil-Varloppa || [[Louis Briffa]]|| P.E.G. || |- | || 2 || Siegħa Vjola: Poeżija 1993-2005 || [[Joseph Buttigieg]]|| Joseph Buttigieg || |- | Drama bil-Malti || 1 || Is-Sejħa taż-Żmien - żewġ drammi || [[Joseph Vella Bondin]]|| Klabb Kotba Maltin || |- | || 2 || Mhux Skond iz-Zokk || [[Tony C. Cutajar]]|| Michael Deguara || |- | Drama tradotta || 1 || Sa ma Jasal Godot || Toni Aquilina || APS Bank || |- | Riċerka || 1 || Melchiorre Gafà || Keith Sciberras || Midsea Books || |- | || 2 || Malta the Medieval Millennium || [[Charles Dalli]]|| Midsea Books || |- | Letteratura għat-tfal || 1 || Id-Drawwiet: Kullana għat-Tfal || Tony C. Cutajar || Publikazzjonijiet Indipendenza (PIN) || |- | || 2 || Trasport || Charles Casha || Publikazzjonijiet Indipendenza (PIN) || |- | Letteratura għall-Adolexxenti || 1 || Sħab || Trevor Żahra || Merlin Library || |- | || 2 || Realtà || [[Charles Daniel Saliba]]|| Wise Owl Publications || |- | Poeżija għat-Tfal u l-Adolexxenti || 1 || Laqt u Xiber || [[Carmel G. Cauchi]]|| Carmel G. Cauchi || |- | Letteratura għat-Tfal u l-Adolexxenti tradotta || 1 || Old Folk Tales of the Maltese Islands || Victor Fenech || Kotba Merill || |- | Letteratura għat-Tfal u l-Adolexxenti b’lingwa oħra || 1 || The Frogs and the Fish || [[Rosanne Caruana Buttigieg]]|| Wise Owl Publications || |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Illustratur ta’ Kotba għat-Tfal || Kullana għat-Tfal || [[Manuel Zammit]]|| || |- | colspan="3" | Premju Speċjali għall-Kontribut Siewi fil-Letteratura || [[Michael Schiavone]]|| || |- ! rowspan="30" | 2008 || Rumanzi u Novelli bil-Malti || 1 || Ġużè Bonnici: in-Novelli || [[Ġużè Bonnici]]|| Mark A. Sammut (ed) / Għaqda tal-Malti || |- | || 2 || Sepja || Trevor Żahra || Merlin Library Ltd. || |- | Rumanzi u Novelli bl-Ingliż || 1 || In Search of Carmen Caruana || [[Lou Drofenik]]|| Lou Drofenik || |- | Proża letterarja tradotta || 1 || La Malta Revo || Carmel Mallia || Ulrich Becker || |- | Letteratura mhux fittizja || 1 || The Politics of Persuasion || [[Guido de Marco|Guido De Marco]]|| Allied Publications || |- | || 1 || Richard Ellis: The Photography Collection || [[Natalino Fenech]]|| BDL || |- | Kotba Reliġjużi || 1 || Jiem tad-Deheb: San Ġorġ Preca: minn Twelidu sa Sena wara l-Kanonizazzjoni || [[Joe Micallef]]|| Publikazzjonijiet Indipendenza (PIN) || |- | Letteratura mhux fittizja tradotta || 1 || Il-Vjaġġ tal-Beagle || [[Paul Sammut]]|| Wise Owl Publications || |- | Kotba tal-Iskola || 1 || Sixth Form College Physics || [[Alfred C. Xuereb]]|| Allied Publications || |- | Poeżija bił-Malti || 1 || Eklissi Perpetwi || Achille Mizzi || Klabb Kotba Maltin || |- | || 2 || O Għatx Imkebbes Fjamma || Joe P. Galea || Joe P. Galea || |- | Poeżija b’lingwa oħra u Poeżija tradotta || 1 || Voices from the Land of Trees || [[Abigail Ardelle Zammit]]|| Smokestack Publishers || |- | Drama bil-Malti || 1 || Caravaggio: l-Inkjesta || Joe Friggieri || Klabb Kotba Maltin || |- | || 2 || colspan="3" | Il-premju ma ngħatax || |- | Riċerka Bijografika u Storjiografika || 1 || Carmelo Mangion: His Life and Works - 1905-1997 || [[Joseph Paul Cassar]]|| Midsea Books || |- | || 1 || Charles Frederick de Brockhorff: watercolours of Malta at the National Library, Valletta || [[Bernardine Scicluna]]|| [[Malta National Library]]|| |- | Riċerka Ġenerali || 1 || L-Għasafar li Jbejtu fl-Ambjenti Naturali tal-Gżejjer Maltin || [[Alfred E. Baldacchino]]|| [[MUP Ltd.]]|| |- | || 2 || L-Ikona, il-Vanġelu bil-Kulur || [[Thomas Calleja]]|| [[Reliġjon u Ħajja]]|| |- | Letteratura fittizja għat-tfal || 1 || Dun Ġorġ || [[Emanuel Curmi]]|| [[Preca Publications]]|| |- | || 2 || Senduq Kuluri Aħmar || Clare Azzopardi || Merlin Library || |- | Letteratura fittizja għall-Adolexxenti || 1 || Riħ Isfel || Pierre J. Mejlak || Merlin Library || |- | || 2 || Alicia Titkellem mill-Imwiet || Mario Azzopardi || Merlin Library || |- | Letteratura mhux fittizja għat-Tfal u l-Adolexxenti || 1 || Daqq, Għana u Zfin Malti || [[Anna Borg Cardona]]|| P.E.G. || |- | Letteratura għat-Tfal u l-Adolexxenti tradotta jew b’lingwa oħra || 1 || Ir-rakkont il-kbir tal-Bibbja: it-Testment il-Ġdid || [[Thomas Calleja]]|| Reliġjon u Ħajja || |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Produzzjoni ta' Ktieb bl-Isbaħ Dehra || Sqaq l-Infern || || Merlin Library|| |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Disinn ta' Ktieb bl-Isbaħ Dehra u f’lingwa oħra || Richard Ellis: The Photography Collection || || Book Distributors Ltd. || |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Disinjatur ta’ Ktieb bil-Malti || Is-serje Kullana għat-Tfal || Michael J. Schiavone|| || |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Disinjatur ta’ Ktieb b’lingwa oħra || Gorgeous Gozo || [[Michael Joseph Mizzi]]|| || |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Illustratur ta’ Kotba għat-Tfal || Is-Sigriet ta' Għajnejn il-Kobra || [[Frank Zammit]]|| || |- | colspan="3" | Premju Speċjali għall-Kontribut Siewi fil-Letteratura || Guido Lanfranco|| || |- ! rowspan="24" | 2009 || Rumanzi u Novelli bil-Malti || 1 || Xandru Miżżewweġ u Gay || [[Javier Vella Sammut]]|| [[Benny Casha]] /[[Bronk Productions Ltd.]]|| |- | || 2 || Il-ħajja sigrieta tan-Nanna Ġenoveffa || Trevor Żahra || Merlin Library || |- | Rumanzi u Novelli b'lingwa oħra || 1 || Dead End || [[Paul Grech]]|| [[Allied Publications]]|| |- | Letteratura mhux fittizja || 1 || Fjuri li ma Jinxfux || Oliver Friggieri || Klabb Kotba Maltin || |- | || 2 || Il-Ġenn li Jżommni f'Sikti || Trevor Żahra || Merlin Library || |- | Kotba Reliġjużi || 1 || Santa Liena Imperatriċi Awgusta || [[Albert Sammut]]|| Rev. Kan. Pawl Gauci || |- | Kotba tal-Iskola || 1 || A Miracol Mostrare || [[Mario Vella]]|| Merlin Library || |- | Poeżija bił-Malti || 1 || Ġabra ta' Leġġendi || [[Joseph Sciberras]]|| Publikazzjonijiet Indipendenza (PIN) || |- | || 2 || Meta Siket il-Baħar || [[Charles Bezzina]]|| Charles Bezzina || |- | Riċerka Bijografika u Storjiografika || 1 || Sails around Malta: Types of Sea Vessels 1600BC - 1900AD || Joseph Muscat || Publikazzjonijiet Indipendenza (PIN) || |- | || 2 || Printing in Malta 1642-1839 || [[William Zammit]]|| [[Gutenberg (Malta)|Gutenberg]]|| |- | Riċerka Ġenerali || 1 || Il-Letteratura Maltija: L-Istorja tar-Narrattiva || [[Charles Briffa]]|| [[Malta University Publishing|Malta University Publishing (MUP)]]|| |- | || 2 || Cross-Currents: Critical Essays on Art and Culture in Malta || [[Raphael Vella]]|| Allied Publications || |- | Letteratura għat-Tfal || 1 || Meta l-Milied ma ġiex || Clare Azzopardi || Merlin Library || |- | || 2 || Lilla Mormijja Barra || [[Natalie Portelli]]|| Wise Owl Publications || |- | Letteratura għall-Adolexxenti || 1 || Wied Wirdien || [[Simon Bartolo]], [[Loranne Vella]]|| Merlin Library || |- | || 2 || Xi Mkien Ieħor || [[Lisa Falzon]]|| Merlin Library || |- | Letteratura mhux fittizja għat-Tfal u l-Adolexxenti || 1 || Il-Fjuri || [[Arthur Sammut]]|| Publikazzjonijiet Indipendenza (PIN) || |- | Letteratura għat-Tfal u l-Adolexxenti tradotta jew b’lingwa oħra || 1 || Milly, Molly u l-Bandli || [[Frans A. Attard]]|| Uptrend Publishing || |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Produzzjoni ta' Ktieb bl-Isbaħ Dehra u bil-Malti || X'imkien Ieħor || || Merlin Library|| |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Disinn ta' Ktieb bl-Isbaħ Dehra u f’lingwa oħra || Antique Collecting in Malta || || Midsea Books|| |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aktar Ktieb Kreattiv || Riħ min-Nofsinhar || [[Adrian Grima]] u [[Immanuel Mifsud]]|| || |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Illustratur ta’ Kotba għat-Tfal || Meta l-Milied ma ġiex || [[Mark Scicluna]]|| || |- | colspan="3" | Premju Speċjali għall-Kontribut Siewi fil-Letteratura || [[Pawlu Mizzi]]|| || |- ! rowspan="28" | 2010 || Rumanzi u Novelli bil-Malti || 1 || Qed Nistenniek Nieżla max-Xita || Pierre J. Mejlak || Merlin Library || |- | || 2 || Żewġ || [[Alex Vella Gera]]|| Alex Vella Gera || |- | || 2 || 45 || Chris Gruppetta (ed.) || Merlin Library || |- | Letteratura mhux fittizja || 1 || Panoramic Malta and Gozo || [[Daniel Cilia]]|| BDL || |- | || 2 || It-Tifel tan-Nanna || Ġorġ Peresso || Horizons || |- | Kotba tal-Iskola || 1 || Il-Qari tal-Letteratura: Bejn Esperjenza u Kritika || Terence Portelli || Allied Publications || |- | Poeżija bił-Malti || 1 || Weraq Sfajjar fix-Xagħri || Maurice Mifsud Bonnici || Maurice Mifsud Bonnici || |- | || 2 || Id-Demm Nieżel Bħax-Xita || Adrian Grima, Karl Schembri (edi) || Edizzjoni Skarta || |- | || 2 || Bliet || [[Norbert Bugeja]]|| Edizzjonijiet Emma Delezio || |- | Poeżija b’lingwa oħra || 1 || Poesie, Poems, Poeżija || [[John Cremona|John J. Cremona]]|| Klabb Kotba Maltin || |- | Drama bil-Malti || 1 || Ħitan bil-Moffa || Joseph Vella Bondin || Bronk Productions || |- | || 2 || Ippermettili Nitlaq || [[Alfred Buttigieg]]|| Klabb Kotba Maltin || |- | Riċerka Bijografika u Storjiografika || 1 || Jewellery in Malta || [[Francesca Balzan]]|| Fondazzjoni Patrimonju Malti (FPM) || |- | || 2 || Baroque Painting Malta || Keith Sciberras || Midsea Books || |- | Riċerka Ġenerali || 1 || Dan Hu l-Islam: Taħriġ ta' Tifsir || Edmund Teuma || ĊAK || |- | || 2 || Exploring the Maltese Media Landscape || [[Fr. Joe Borg|Joseph Borg]], [[Adrian Hillman]], [[Mary Anne Lauri]]|| Allied Publications || |- | Letteratura għat-Tfal || 1 || Il-Każ Kważi Kollu tal-Aħwa Demolizz || Clare Azzopardi || Merlin Library || |- | || 2 || Ir-Re Pankrazju Jagħlaq mitt Sena || Clare Azzopardi || Merlin Library || |- | || 2 || Id-dar ta' Sqaq il-Forka || [[Ivan De Battista]]|| Klabb Kotba Maltin || |- | Letteratura għall-Adolexxenti || 1 || Il-Ġnien tad-Dmugħ || Simon Bartolo, Loranne Vella || Merlin Library || |- | || 2 || L-Aħħar ġranet ta' Ciorni u Stejjer Oħra || Mario Azzopardi || Merlin Library || |- | Drama jew Poeżija għat-Tfal u l-Adolexxenti || 1 || Paroli || Trevor Żahra || Malta Union of Teachers (MUT) || |- | Letteratura għat-Tfal u l-Adolexxenti tradotta jew b’lingwa oħra || 1 || Don't Cross the Road, Holly! /Taqsamx it-Triq Fuxa! || Rita Antoinette Borg || Enchanted Grove Publications || |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Produzzjoni ta' Ktieb bl-Isbaħ Dehra u bil-Malti || Inservi: Ħidma Politika 1969-2009 || [[Mario Schiavone]]|| || |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Disinn ta' Ktieb bl-Isbaħ Dehra u f’lingwa oħra || Baroque Paintings in Malta || [[Joseph Mizzi]]|| || |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Traduzzjoni lejn il-Malti jew lingwa oħra || Il-Politika tal-Persważjoni || [[Charles Abela Mizzi]]|| || |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Illustratur ta’ Kotba għat-Tfal || Il-Każ Kważi Kollu tal-Aħwa Demolizz; Ir-Re Pankrazju Jagħlaq mitt Sena u Jake Cassar Isalva r-Renju ta' Re Pankrazju || Mark Scicluna|| || |- | colspan="3" | Premju Speċjali għall-Kontribut Siewi fil-Letteratura || Alfred Palma|| || |- ! rowspan="23" | 2011 || Rumanzi u Novelli bil-Malti || 1 || Ix-Xitwa ta' Wara s-Sjuf || Victor Fenech || Horizons || |- | || 1 || Penumbra || Trevor Zahra || Merlin Publishers || |- | Rumanzi u Novelli b'lingwa oħra || 1 || Cast the Long Shadow || Lou Drofenik || National Biographic, Australia || |- | Letteratura mhux fittizja || 1 || Seasonal and Sustainable Cooking for Healthy Living || [[Karen Mugliett]]|| Allied Publications || |- | || 2 || Irrid Ngħix || [[Annabelle Vassallo]]|| Klabb Kotba Maltin || |- | Kotba Reliġjużi || 1 || Salmi Responsorjali u Mużika || [[Anton Briffa]]|| Prov. Patrijiet Kappuċċini Malta || |- | Kotba tal-Iskola || 1 || Iċ-Ċavetta || [[David Muscat]], [[Carmen Mamo]]|| L-Istitut Paulo Freire || |- | Poeżija bił-Malti || 1 || Leħnek il-Libsa Tiegħi || [[John Aquilina]]|| Edizzjoni Skarta || |- | || 2 || Skizzi tal-Karnival || Mario Azzopardi || Horizons || |- | Traduzzjoni || 1 || Beowulf || Charles Briffa || Publikazzjonijiet Indipendenza (PIN) || |- | Riċerka Bijografika u Storjiografika || 1 || Francesco Zahra || Keith Sciberras || Midsea Books || |- | || 1 || Pioneers of Modern Art in Malta Vol.1: The Birth of a Maltese Modern Artistic Aesthetic || Joseph Paul Cassar || Publikazzjonijiet Indipendenza (PIN) || |- | Riċerka Ġenerali || 1 || A Complete Guide to the Birds of Malta || [[Natalino Fenech]]|| Midsea Books || |- | || 2 || The Way We Ate || [[Matty Cremona]]|| Midsea Books || |- | Letteratura għat-Tfal || 1 || Buġi Miki u Jake || [[Tricia Fenech Fabri]]|| Merlin Publishers || |- | || 1 || Ħadd ma Jista' Jidħak || Trevor Żahra || Merlin Publishers || |- | Letteratura għall-Adolexxenti || 1 || L-Aħħar ħolma || John A. Bonello || Merlin Publishers || |- | || 2 || Tik Tok is-Sagħtejn || [[Edgar Formosa]]|| Horizons || |- | Letteratura mhux fittizja għat-Tfal u l-Adolexxenti || 1 || Il-Lingwa || Charles Briffa || Publikazzjonijiet Indipendenza (PIN) || |- | Letteratura għat-Tfal u l-Adolexxenti tradotta jew b’lingwa oħra || 1 || Milly u Molly Jikkampjaw || [[Frans A. Attard]]|| Uptrend Publishing || |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Disinn ta' Ktieb bl-Isbaħ Dehra u bil-Malti || Strada Stretta: it-Triq li Darba Xegħlet il-Belt || || Media Maker Ltd. u Allied Publications|| |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Disinn ta' Ktieb bl-Isbaħ Dehra u f’lingwa oħra || Edward Caruana Dingli (1876-1965): Portraits, Views and Folkloristic Scenes || [[Michael Lowell]] u Joseph Mizzi || || |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Illustratur ta’ Kotba għat-Tfal || Buġi, Miki u Jake || [[Derek Fenech]]|| || |- ! rowspan="24" | 2012 || Rumanzi u Novelli bil-Malti || 1 || Dak il-Lejl Iħallik Tgħid || Pierre J. Mejlak || Merlin Publishers || |- | || 2 || Bħal f'Dizzjunarju || Alfred Sant || Sensiela Kotba Soċjalisti (SKS) || |- | Rumanzi u Novelli b'lingwa oħra || 1 || Slippery Steps || Vincent Vella || Horizons || |- | Letteratura mhux fittizja || 1 || Ilwien il-Festi Maltin Vol. 1 || [[Andrew Borg]]|| Deer Publications || |- | || 2 || The Times Picture Annual 2011 || [[Darrin Zammit Lupi]]|| Allied Publications || |- | Kotba tal-Iskola || 1 || 2 MT || Clare Azzopardi || Merlin Publishers || |- | Poeżija bił-Malti || 1 || Jumping Puddles || [[Albert Marshall]]|| Outlook Coop || |- | || 2 || Spiral || [[Joe Saliba (1957)|Joe Saliba]]|| Klabb Kotba Maltin || |- | Drama bil-Malti || 1 || L-Interdett taħt is-Sodda || Clare Azzopardi || Merlin Publishers || |- | || 2 || Għasir il-Bniedem || Joseph Vella Bondin || Bronk Productions || |- | Traduzzjoni || 1 || Dawl id-Dinja || [[Joe Debono]]|| Reliġjon u Ħajja || |- | Riċerka Bijografika u Storjiografika || 1 || The Maritime History of Malta || [[Charles Cini]]|| Charles Cini || |- | || 2 || Malta's Philosophy and Philosophers || [[Mark Montebello]]|| Pubblikazzjonijiet Indipendenza (PIN) || |- | Riċerka Ġenerali || 1 || Il-Franġiskani Maltin (Ta' Ġieżu) 1482c-1965c || [[Ġorġ Aquilina]]|| Midsea Books || |- | || 2 || The Breeding Birds of Malta || [[Joe Sultana]], [[John J. Borg]], [[Charles Gauci]], [[Victor Falzon]]|| [[Birdlife Malta|Birdlife]]/BDL || |- | Letteratura għat-Tfal || 1 || Ħadd ma Jista' Jkanta jew Idoqq Strumenti tal-Banda || Trevor Żahra || Merlin Publishers || |- | || 2 || Il-Milied tal-Anġli || Ivan De Battista || Klabb Kotba Maltin || |- | || 2 || Metamorfosi tal-Mamà || [[Simone Galea]]|| Klabb Kotba Maltin || |- | Letteratura għall-Adolexxenti || 1 || Kulħadd bl-Istorja Tiegħu || Carmel G. Cauchi || Pubblikazzjoni Preca || |- | || 2 || Magna TM Mater || Loranne Vella || Merlin Publishers || |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Produzzjoni ta' Ktieb bl-Isbaħ Dehra u bil-Malti || Meta l-Mkunga Twelled || Julia Farrugia|| || |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Disinn ta' Ktieb bl-Isbaħ Dehra u f’lingwa oħra || Paintings of Malta & Gozo || [[Doris Micallef]]|| || |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Illustratur ta’ Kotba għat-Tfal || Il-Ħbieb tagħna l-Annimali || [[Davida Flores]]|| || |- | colspan="3" | Premju Speċjali għall-Kontribut Siewi fil-Letteratura || Oliver Friggieri|| || |- ! rowspan="26" | 2013 || Rumanzi u Novelli bil-Malti || 1 || Is-Sriep Reġgħu Saru Velenużi || Alex Vella Gera || Merlin Publishers || |- | || 2 || Ir-Raġel ta' Waħdu || Ġorġ Peresso || Horizons || |- | Letteratura mhux fittizja || 1 || Joseph Vella Bondin: Drammaturgu || Charles Briffa || Klabb Kotba Maltin || |- | || 2 || Ilwien il-Festi Maltin: Vol. 2 || [[Andrew Borg]], [[Mark Micallef]]|| Deer Publications || |- | Kotba Reliġjużi || 1 || Kristoterapija: Fejqan Sħiħ || [[Elias Vella]]|| Reliġjon u Ħajja || |- | Kotba tal-Iskola || 1 || 3. MT || Clare Azzopardi || Merlin Publishers || |- | Letteratura mhux fittizja (Lifestyle Books) || 1 || My Favourites || [[Peter Dacoutros]]|| Midsea Books || |- | Poeżija bił-Malti || 1 || Il-Fabbrikant tal-Marjunetti: Poeżiji u Poesaġġ 2012 || Mario Azzopardi || Horizons || |- | || 2 || Sekonda Qabel Tqum / A Second before Waking || [[Claudia Gauci]]|| [[Edizzjoni Skarta]]|| |- | Poeżija b’lingwa oħra || 1 || Spring Rain / Winter Blues || Victor Fenech || Horizons || |- | Drama bil-Malti || 1 || L-Għanja taċ-Ċinju u il-Ġnien ta' Esopu || Joe Friggieri || Horizons || |- | || 2 || Dwar Menopawsi, Minorenni u Muturi High Speed || Alfred Buttigieg || Klabb Kotba Maltin || |- | Traduzzjoni || 1 || [[Bibbja|Il-Bibbja]]: Ir-Raba' Edizzjoni || Għaqda Biblika Maltija || [[Għaqda Biblika Maltija]]|| |- | Riċerka Bijografika u Storjiografika || 1 || Mintoff: Il-Bniedem u l-Istorja || [[Mario Cutajar]]|| Sensiela Kotba Soċjalisti (SKS) || |- | || 2 || Sicut Lilium: Devozzjoni u Ritwal tul is-Sekli || [[Charles J. Farrugia]]|| [[Soċjetà Mużikali tal-Ġilju]]|| |- | Riċerka Ġenerali || 1 || Speakers' Rulings in the Parliament of Malta: The Legislative Assembly 1921-1924, first volume, parts one and two || [[Raymond Mangion]]|| [[Parlament ta' Malta]]|| |- | || 2 || Aphorisms: Wisdom of a Philosopher in Exile || Mark Montebello/[[Francis Galea]]|| Sensiela Kotba Soċjalisti (SKS) || |- | Letteratura għat-Tfal || 1 || Kidane || Clare Azzopardi || Jesuit Refugee Service Malta (JRS) || |- | || 2 || Kif Jaħsibhom Mastru Gerfex || Carmel G. Cauchi || Merlin Publishers || |- | Letteratura għall-Adolexxenti || 1 || Is-Sitt Aħwa || John A. Bonello || Merlin Publishers || |- | || 2 || Din Mhux Logħba || Adrian Grima || Klabb Kotba Maltin || |- | Letteratura għat-Tfal u l-Adolexxenti tradotta jew b’lingwa oħra || 1 || Deformity || Simon Bartolo || Merlin Publishers || |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Produzzjoni ta' Ktieb bl-Isbaħ Dehra u bil-Malti || Is-Sitt Aħwa || || Merlin Publishers || |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Disinn ta' Ktieb bl-Isbaħ Dehra u f’lingwa oħra || Victoria: a Portrait of a City || Daniel Cilia || || |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Illustratur ta’ Kotba għat-Tfal || Kif jaħsibhom Mastru Gerfex || [[Frank Schembri]]|| || |- | colspan="3" | Premju Speċjali għall-Kontribut Siewi fil-Letteratura || [[Anton Cassar]]|| || |} === 2014– === {| class="wikitable" |+ !Sena !Kategorija !Titlu !Awtur !Pubblikatur !Ġurija |- ! rowspan="10" |2014 |Rumanzi bil-Malti |L-Eżodu taċ-Ċikonji |[[Walid Nabhan]] |[[Klabb Kotba Maltin]] | |- |Novelli bil-Malti |Ċpar: Aktar Rakkonti u Divertimenti |[[Alfred Sant]] |[[SKS]] | |- |Poeżiji bil-Malti |Penelopi Tistenna |[[Immanuel Mifsud]] |Klabb Kotba Maltin | |- |Traduzzjoni |L-Alla tal-Ħerba ta' Yasmin Reza |[[Toni Aquilina]] |[[Faraxa Publishing]] | |- |Riċerka bil-Malti jew bl-Ingliż |Verġni Sagri, Demonji u Boloh għal Alla |[[Mario Azzopardi (poeta)|Mario Azzopardi]] |[[Horizons]] | |- |Letteratura għat-tfal (età: 8–12) |Vleġġa Kkargata |[[Adrian Grima]] |Klabb Kotba Maltin | |- |Premju għall-Aqwa Disinn ta' Ktieb bil-Malti |What Happens in Brussels Stays in Brussels |[[Ġużè Stagno]] |[[Merlin Publishers]] | |- |Premju għall-Aqwa Disinn ta' Ktieb b'lingwa oħra |Late Medieval Malta (1091-1500) |[[Charlene Vella]] |[[Midsea Books]] | |- |Premju għall-Aħjar Illustratur ta' Kotba għat-Tfal |Tqasqis |[[Trevor Żahra]] | | |- | colspan="2" |Premju għall-Kontribut Siewi fil-Qasam tal-Kotba u Letteratura Maltija |[[Godfrey Wettinger]] | |- ! rowspan="7" | 2015 || Rumanzi bil-Malti u bl-Ingliż || Jutta Heim || [[Immanuel Mifsud]]|| Klabb Kotba Maltin || rowspan="7" | [[Clare Vassallo]], [[Marco Galea]], [[Norbert Buġeja|Norbert Bugeja]], [[Victor Mallia Milanes]], [[Alex Farrugia]], [[Mario Ellul]], [[Charles Mifsud]], [[Andrè Vella Laurent]]<nowiki/>i u [[David Muscat Azzopardi]]. [[Cheryl Falzon]] u [[Joanne Sciberras]] ikkonfermaw il-klassifikazzjoni tal-kotba fil-kategoriji rispettivi. |- | Novelli bil-Malti bil-Malti u bl-Ingliż || Kulħadd ħalla Isem Warajh || [[Clare Azzopardi]]|| Merlin Publishers |- | Poeżiji bil-Malti u bl-Ingliż || Taħt il-Kpiepel t'Għajnejja || [[Maria Grech Ganado]]|| Klabb Kotba Maltin |- | Traduzzjoni || Salammbò || [[Paul Zahra]]|| Paul Zahra |- | Riċerka Ġenerali || The Maltese 19th Century Notary and his Archives || [[Michael Refalo]]|| [[Book Distributors Limited]] |- | Riċerka Storjografika || The Social and Religious History of a Maltese Parish: St Mary's Qrendi in the 18th Century || [[Frans Ciappara]]|| [[Malta University Press|Malta University Press (MUP)]] |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Kontribut Siewi fil-Letteratura Maltija |Maria Grech Ganado|| |- ! rowspan="11" | 2016 || Rumanzi bil-Malti u bl-Ingliż || Trojan || [[Alex Vella Gera]]|| Klabb Kotba Maltin || rowspan="11" | Clare Vassallo, Mario Ellul, Victor Mallia Milanes, Andrè Vella Laurenti, [[Caldon Mercieca]], [[Josette Attard]], [[Justin Somerville]], [[Kristy Borg]] u [[Ruth Ancilleri]]. Cheryl Falzon u Joanne Sciberras evalwaw il-kotba fil-kategoriji rispettivi. |- | Novelli bil-Malti bil-Malti u bl-Ingliż || Vespri || Trevor Żahra || Merlin Publishers |- | Poeżiji bil-Malti u bl-Ingliż || Kantuniera 'l Bogħod || [[Nadia Mifsud]]|| [[Edizzjoni Skarta]] |- | Traduzzjoni || L-Iljieli Għarbin || [[Edmund Teuma]]|| Book Distributors Limited |- | Riċerka Ġenerali || Antonio Sciortino, The Lost Album || [[Gerald Bugeja]]|| [[Kite Group]] |- | rowspan="2" | Riċerka Storjografika || Caravaggio to Mattia Preti: Baroque Painting in Malta || [[Keith Sciberras]]|| Midsea Books |- | The Battle of Lepanto: An Unpublished Hospitaller Account || [[Paul Borg Pisani]]|| [[Salesians of Don Bosco]] |- | Premju Speċjali għall-Aħjar Produzzjoni ta’ Ktieb bl-Isbaħ Dehra || History of Ornithology in Malta || || [[Birdlife Malta]] |- | Nomina Speċjali fil-Kategorija ‘Poeżiji bil-Malti u bl-Ingliż’ || Doreen Micallef: il-Poeżija, il-Konferenza || [[Victor Fenech]]|| |- | colspan="2" | Premju għall-Aħjar Awtur Emerġenti |[[Leanne Ellul]]|| |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Kontribut Siewi fil-Letteratura Maltija |[[Mario Azzopardi (poeta)|Mario Azzopardi]]|| |- ! rowspan="9" |2017 | Rumanzi bil-Malti u bl-Ingliż || The Confectioner's Daughter || Lou Drofenik || Horizons | rowspan="9" |Yosanne Vella, Mario Ellul, Godfrey Baldacchino, Andrè Vella Laurenti, Rueben Zammit, u Claudine Borg |- | Novelli bil-Malti bil-Malti u bl-Ingliż || Western: Bejn Rakkonti, Bejn Divertimenti || Alfred Sant || Sensiela Kotba Soċjalisti (SKS) |- | Poeżiji bil-Malti u bl-Ingliż || Ħuta || Immanuel Mifsud || Klabb Kotba Maltin |- | Traduzzjoni || Marcel Proust: Għat-Tfittxija taż-Żmien Mitluf || Paul Zahra || Paul Zahra |- | Riċerka Ġenerali || The Maltese Village Festa || Patrick J. Fenech || Book Distributors Ltd. |- | Riċerka Storjografika || The Great Maltese Composers || Joseph Vella Bondin || APS Bank Ltd. |- | Premju Speċjali għall-Aħjar Produzzjoni ta’ Ktieb bl-Isbaħ Dehra || Photography in Malta: The History and the Protagonists || || Kevin Casha |- | colspan="2" | Premju għall-Aħjar Awtur Emerġenti |Roberta Bajada|| |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Kontribut Siewi fil-Qasam tal-Kotba u Letteratura |Victor Fenech|| |- ! rowspan="8" | 2018 || Rumanzi bil-Malti u bl-Ingliż || Rokit || Loranne Vella || Merlin Publishers || rowspan="8" | Anthony Aquilina, Mario Ellul, Henry Frendo, Andrè Vella Laurenti, Emmanuel Psaila, u Claudine Borg |- | Poeżiji bil-Malti u bl-Ingliż || Erbgħin Jum || Antoine Cassar || EDE Books |- | Riċerka Ġenerali || Curtain Up! || Paul Xuereb || Midsea Books |- | Riċerka Bijografika u Storjografika || Kollni Kemm Jien Għalikom'': Il-ħajja Mqanqla ta' Mikiel Gonzi u żminjietna (1885-1984) ''|| Louis Cilia || Klabb Kotba Maltin |- | || Sal-Quċċata tal-Everest || Marco Cremona, Glen Calleja || Merlin Publishers |- | Premju Speċjali għall-Aħjar Produzzjoni ta’ Ktieb bl-Isbaħ Dehra || A Visual Guide to the Fortifications of Malta || || BDL |- | colspan="2" | Premju għall-Aħjar Awtur Emerġenti || Antoinette Borg|| |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Kontribut Siewi fil-Qasam tal-Kotba u Letteratura || Lillian Sciberras|| |- ! rowspan="11" | 2019 || Rumanzi bil-Malti u bl-Ingliż || colspan="3" | Il-premju ma ngħatax || rowspan="11" | Yosanne Vella, Mario Ellul, Maria Giuliana Fenech, Kevin Saliba, Slavomir Ceplo, David Hudson, Justine Sommerville, Kristy Borg, Ruth Ancillary. Margaret Zammit u Joanne Sciberras evalwaw il-kotba fil-kategoriji rispettivi. |- | Poeżiji bil-Malti u bl-Ingliż || Framed || Maria Grech Ganado || Merlin Publishers |- | Novelli bil-Malti bil-Malti u bl-Ingliż || 365 || Trevor Żahra || Merlin Publishers |- | Letteratura mhux fittizja || No Man’s Land: People, Place and Pollution || Marie Briguglio & Steve Bonello || Kite Group |- | Traduzzjoni || Antigona || Toni Aquilina || Faraxa Publishing |- | Riċerka Ġenerali || Il-Maltin: Għemilhom, Drawwiehom, Ġrajjiethom - it-Tieni Volum || Steve Borg || Klabb Kotba Maltin |- | Riċerka Bijografika u Storjografika || Fortress Colony: The Final Act 1945-1964; Vol 4 1961-1964 || Joseph M. Pirotta || Midsea Books |- | Premju Speċjali għall-Aħjar Produzzjoni ta’ Ktieb bl-Isbaħ Dehra || Parallel Existencies - The Notarial Archives: A Photographer’s Inspiration || || Kite Group |- | colspan="2" | Premju għall-Aħjar Awtur Emerġenti |Gioele Galea|| |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Kontribut Siewi fil-Qasam tal-Kotba u Letteratura || Alfred Sant|| |- | colspan="2" | Premju Poeta Lawreat |Maria Grech Ganado<ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/en/news/maria-grech-ganado-awarded-title-of-maltas-laureate-poet/|titlu=Maria Grech Ganado awarded title of Malta's Laureate Poet|kunjom=|isem=|data=2023-07-14|sit=TVM|lingwa=en-GB|data-aċċess=2024-10-26}}</ref>|| |- ! rowspan="13" | 2020 || Rumanzi bil-Malti u bl-Ingliż || Il-Wiċċ l-Ieħor || Ġorġ Peresso || Horizons || rowspan="13" | Carmen Depasquale, Mario Ellul, Maria Giuliana Fenech, Kevin Salba, Josette Attard, Mark Vella, Justine Sommerville, Kristy Borg, u Ruth Ancilleri. Joanne Sciberras minn Malta Libraries ħadet ħsieb tara li kull ktieb ikun ikklassifikat fil-kategorija t-tajba. |- | Poeżiji bil-Malti || Tluq || John Aquilina || Edizzjoni Skarta |- | Poeżija bl-Ingliż || Il-premju ma ngħatax || || |- | Novelli bil-Malti bil-Malti u bl-Ingliż || Għall-Glorja tal-Patrija!: Kapriċċi Patrijottiċi || Aleks Farrugia || Sensiela Kotba Soċjalisti (SKS) |- | Traduzzjoni || Il-premju ma ngħatax || || |- | Drama bil-Malti u bl-Ingliż || Żewġ Drammi: Appuntamenti / Repubblika Immakulata || Simone Spiteri || Simone Spiteri |- | Letteratura mhux fittizja || Murder on the Malta Express: Who Killed Daphne Caruana Galizia? || Carlo Bonini, Manuel Delia, John Sweeney || Midsea Books Ltd. |- | Riċerka Ġenerali || The Joannes Gennadius Maltese Treasure Trove in Athens || Arnold Cassola || Malta University Press (MUP) |- | Riċerka Bijografika u Storjografika || Ir-Redentur: History, Art and Cult of the Miraculous Effigy of Christ the Redeemer at Senglea, Malta || Jonathan Farrugia (ed.) || Midsea Books Ltd., Senglea Collegiate Chapter |- | Premju Speċjali għall-Aħjar Produzzjoni ta’ Ktieb bl-Isbaħ Dehra || The Unreality of Realism: An Insular Perspective on the Development of Modern Art || || Horizons |- | colspan="2" | Premju għall-Aħjar Awtur Emerġenti || Lara Calleja|| |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Kontribut Siewi fil-Qasam tal-Kotba u Letteratura || Trevor Żahra|| |- | colspan="2" | Premju Poeta Lawreat || John Aquilina|| |- ! rowspan="10" | 2021 || Rumanzi bil-Malti u bl-Ingliż || In-Nar Għandu Isem: Noti minn Paġna Intima || Gioele Galea || Horizons || rowspan="10" | William Zammit, Mario Ellul, Maria Giuliana Fenech, John Grech, Stephen Bonanno, Rowna Baldacchino, Nicole Bugeja, Kristy Borg u Ruth Ancilleri. Il-Kap Eżekuttiv ta’ Malta Libraries, Cheryl Falzon, ikkonfermat il-klassifikazzjoni tal-kotba. |- | Novelli bil-Malti bil-Malti u bl-Ingliż || Kissirtu Kullimkien || Lara Calleja || Merlin Publishers |- | Poeżiji bil-Malti u bl-Ingliż || L-Ambjent li Qeridna: Poeżiji (2017-2020) || Carmel Scicluna || Horizons |- | Traduzzjoni || Mix-Xaqliba ta’ Dar Swann - Ismijiet ta’ Pajjiżi: l-Isem || Paul Zahra || Paul Zahra |- | Letteratura mhux fittizja || Jien - Noti - Jien: Ħsejjes u Stejjer || Immanuel Mifsud, Toni Sant || Klabb Kotba Maltin |- | Riċerka Ġenerali || The Beheading of Ignez: Katabasis, Ezra Pound, and Three Maltese Artists || Giuseppe Schembri-Bonaci || Horizons |- | Riċerka Bijografika u Storjografika || Crux Invicta: Il-Kurċifiss Mirakuluż u l-Kapuċċini f’Għawdex || Martin Micallef (ed.) || Midsea Books Ltd. |- | Premju Speċjali għall-Aħjar Produzzjoni ta’ Ktieb bl-Isbaħ Dehra || The Addolorata Cemetery || || Midsea Books Ltd. |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Awtur Emerġenti |Stephen Lughermo|| |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Kontribut Siewi fil-Qasam tal-Kotba |Rena Balzan|| |- ! rowspan="12" | 2022 || Rumanzi bil-Malti u bl-Ingliż || Frammenti || Tyrone Grima || Merlin Publishers || rowspan="12" | Kristy Borg, Nicole Bugeja, Giuliana Fenech, Mario Ellul, Rachel Baldacchino, Carmel Borg, Maria Theuma, Robert Pisani u Caldon Mercieca. Margareth Callus minn Malta Libraries iċċekkjat li l-kotba kienu sottomessi fil-kategorija t-tajba. |- | Novelli bil-Malti bil-Malti u bl-Ingliż || Il-Ħamsin: 24 Awtur, 24 Storja, in-Numru 50 || Ġorġ Mallia (ed.) || Klabb Kotba Maltin |- | Poeżiji bil-Malti u bl-Ingliż || Varjazzjonijiet tas-Skiet || Nadia Mifsud || EDE Books |- | Drama || L-Interrogazzjoni || Alfred Buttigieg || Teatru Malta |- | Letteratura mhux fittizja || Confessions of a European Maltese: The Middle Years, 1975-1992 || Alfred Sant || SKS Publishers |- | Traduzzjoni || Anne Frank: Id-Djarju ta' Tfajla - Edizzjoni Definittiva || Mary Rose Mifsud || Faraxa Publishing |- | Riċerka Ġenerali || Art Nouveau To Modernism : Architecture in Malta 1910-1950 || Conrad Thake || Kite Group |- | Riċerka Bijografika u Storjografika || The Darmanin Artists: Decorative Marble Production for the British Empire || Jessica Muscat || Kite Group |- | Premju Speċjali għall-Aħjar Produzzjoni ta’ Ktieb bl-Isbaħ Dehra || The Darmanin Artists || || Kite Group |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Awtur Emerġenti || Matthew Schembri|| |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Kontribut Siewi fil-Qasam tal-Kotba u Letteratura |Henry Frendo|| |- | colspan="2" | Premju Poeta Lawreat |Nadia Mifsud|| |- ! rowspan="11" | 2023 || Rumanzi bil-Malti u bl-Ingliż || Marta Marta || Loranne Vella || Ede Books || rowspan="11" | Omar Seguna, Robert Pisani, Simone Spiteri, Rachel Baldacchino, Liam Gauci, Joseph M Brincat, Sandra Hili Vassallo, Kristy Borg u Charmaine Bonello. Margareth Callus minn Malta Libraries iċċekkjat li l-kotba kienu sottomessi fil-kategorija t-tajba. |- | Novelli bil-Malti bil-Malti u bl-Ingliż || Tbajja' tax-Xemx u Stejjer Oħra għad-Dell || Rita Saliba || Klabb Kotba Maltin |- | Poeżiji bil-Malti u bl-Ingliż || Imbagħad il-Qiegħ || Murad Shubert || Klabb Kotba Maltin |- | Drama || Fil-Ħajja li Jmiss u Drammi Oħra tat-Triq || Lon Kirkop || Merlin Publishers |- | Letteratura mhux fittizja || colspan="3" | Il-premju ma ngħatax |- | Traduzzjoni || Mur Ġibek... Eżerċizzji ta' Tortura u Seduzzjoni || Mark Vella || Horizons |- | Riċerka Ġenerali || The Art of Dying Well: Visual Cultures in Times of Piety and Plague Malta 1675-1814 || Christian Attard || Kite Group |- | Riċerka Bijografika u Storjografika || Slavery, Treason and Blood: The 1749 Plot of the Slaves in Malta || William Zammit || Heritage Malta Publishing |- | Premju Speċjali għall-Aħjar Produzzjoni ta’ Ktieb bl-Isbaħ Dehra || Society Fashion in Malta: The Portrait Photography of Leandro Preziosi 1830-1869 || || Fondazzjoni Patrimonju Malti |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Awtur Emerġenti |Lon Kirkop|| |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Kontribut Siewi fil-Qasam tal-Kotba |Daniel Massa|| |- ! rowspan="11" | 2024 || Rumanzi bil-Malti u bl-Ingliż || colspan="3" | Ma ntgħażlux finalisti || rowspan="11" | Ruth Ancilleri, Robert Attard, Nicole Bugeja, Roderick Mallia, Omar ’N’ Shea, Maria Theuma, Mario Thomas Vassallo, Sherise Zammit u William Zammit. Ħajr ukoll lil Margaret Callus minn Malta Libraries li evalwat il-klassifikazzjoni tal-kotba fil-kategorija rispettivi. |- | Novelli bil-Malti bil-Malti u bl-Ingliż || colspan="3" | Il-premju ma ngħatax |- | Poeżiji bil-Malti u bl-Ingliż || Għażiż Ġismi || Immanuel Mifsud || Klabb Kotba Maltin |- | Drama || colspan="3" | Ma kienx hemm sottomissjonijiet |- | Letteratura mhux fittizja || Fejjaqtni Int: Rużar Briffa - U Jien || Paul P. Borg || Paul P. Borg |- | Traduzzjoni || Il-Frammenti ta’ Saffo || Warren Bartolo || EDE Books |- | Riċerka || Vincenzo Bonello: His Legacy in Heritage || Therese Vella (ed.) || Kite Group |- | Riċerka Storjografika || Jacques François de Chambray: The Order He Served, the Island He Loved, and the Fort He Built || Joseph Scicluna || Kite Group |- | Premju Speċjali għall-Aħjar Produzzjoni ta' Ktieb bl-Isbaħ Dehra || Il-Frammenti ta' Saffo || Warren Bartolo (traduttur)|| EDE Books |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Aħjar Awtur Emerġenti || Ryan Falzon|| |- | colspan="2" | Premju Speċjali għall-Kontribut Siewi fil-Qasam tal-Kotba u Letteratura || Giovanni Bonello|| |} == Referenzi == [[Kategorija:Listi relatati ma' Malta]] [[Kategorija:Kotba]] [[Kategorija:Premjijiet]] [[Kategorija:Letteratura Maltija]] fiwxfc8jjo4z8b6ukrc4qazgz9d9450 0 32929 332973 330880 2026-10-20T03:19:52Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 332973 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Hasanpaşa tal-Gass''' (bit-Tork: ''Hasanpaşa Gazhanes''i u magħrufa wkoll bħala ''Kadıköy Gazhanesi'' jew ''Kurbağalıdere Gazhanesi''), illum magħrufa bħala l-'''[[Mużew]] tal-Gass''' (''Müze Gazhane''), kienet fabbrika [[Xogħlijiet tal-gass|tal-gass]] biex tipproduċi [[gass tal-faħam]] [[Istanbul|f'Istanbul]], it-[[Turkija]]. Mibnija fl-1892, ġiet żviluppata mill-ġdid f'mużew tal-[[arti]], ċentru kulturali u ċentru tat-teknoloġija fl-2021. == Storja == [[Stampa:Müze_Gazhane_(7).jpg|daqsminuri| Forn industrijali tal-kokk fil-Hasanpaşa tal-Gass (Settembru 2021)]] Hasanpaşa tal-Gass, illum Mużew tal-Gass (bit-Tork: ''Müze Gazhane'') tinsab f'Triq Kurbağalıdere 125 fil-viċinat ta' Hasanpaşa tad-distrett ta' [[Kadıköy]] f'Istanbul, it-Turkija. Inbniet fl-1892 matul l-[[Imperu Ottoman]] biex tissodisfa l-ħtieġa ta' gass tal-faħam u enerġija elettrika fil-parti [[Anatolja|Anatoljana]] ta' Istanbul. F'dak iż-żmien, kienet wieħed mill-erba' mħażen tal-gass f'Istanbul, l-oħrajn kienu f'Dolmabahçe, f'Yedikule u f'Kuzguncuk. Id-dawl tan-naħa Anatoljana ta' Istanbul ilu jitwassal mis-snin 60 tas-seklu 19 permezz tal-gass fornut mill-fabriki tal-gass ta' Kuzguncuk. Peress li ma kienx jista' jservi gass biżżejjed minn hawn, il-bini ta' fabbrika tal-gass ġdida kien ipproġettat. Fit-28 ta' Lulju 1891, ingħatat konċessjoni ta' 50 sena lill-kumpanija inkorporata Ottomana għad-"Dawl bil-Gass u Elettriku" biex isservi lid-distretti Kadıköy, Üsküdar u n-naħa Anatoljana bid-dawl u t-tisħin bl-użu tal-gass tal-faħam. Il-ftehim ġie ffirmat bejn l-inġinier Anatoli Barcil li jirrappreżenta lill-industrijalist tal-[[ħadid]] ibbażat [[Pariġi|f'Pariġi]] Charles Georges u s-Sindku Rıdvan Pasha li kien jirrappreżenta l-Istat Ottoman.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://www.gazetekadikoy.com.tr/yazi-dizisi/kadiky-kronolojisi-4|titlu=Kadıköy Kronolojisi (4){{!}} Haberler|kunjom=Müdürlüğü|isem=Kadıköy Belediyesi Bilgi İşlem|sit=www.gazetekadikoy.com.tr|data-aċċess=2024-10-14}}</ref> Il-[[Arkitett|perit]]-kuntrattur Guglielmo Semprini beda l-bini tal-fabbrika tal-gass fl-1 ta' Awwissu 1891.<ref name=":0" /> Il-fabbrika tal-gass daħlet fis-servizz fl-1892 immexxija minn "Üsküdar-Kadıköy Gaz Şirket-i Tenviriyesi" ("Kumpanija tad-Dawl tal-Gass Üsküdar-kadıköy"). Tinsab qrib in-nixxiegħa ta' Kurbağalıdere f'Kadıköy, il-faħam inġieb fuq il-ilma, ittrasportat lejn l-impjanti tal-gass bil-ferrovija, u pproċessat għall-gass tal-faħam. Il-fabbrika tal-gass, imsejħa "Kurbağalıdere Gazhanesi" jew "Kadıköy Gazhanesi", issejħet aktar tard bħala "Hasanpaşa Gazhanesi" minħabba l-post fejn tinsab.<ref name=":1">{{Ċita web|url=https://birartibir.org/gazhane-den-musterek-haneye/|titlu=Gazhane’den müşterek haneye|data=2021-05-12|sit=1+1 Express|lingwa=tr-TR|data-aċċess=2024-10-14}}</ref> Il-fabbrika tal-gass ħadmet kontinwament sal-[[L-Ewwel Gwerra Dinjija|Ewwel Gwerra Dinjija]]. Il-produzzjoni tal-gass tagħha waqfet ftit minn żmien għal żmien matul u wara l-gwerra. Matul iż-żminijiet ta' nuqqas ta' faħam, kien jinħaraq l-għadam taż-żebbuġ biex jevitaw l-interruzzjoni fil-provvista tal-gass. Hija kompliet tiffunzjona matul l-era Repubblikana. F'Ottubru 1924, sena wara l-fondazzjoni tar-Repubblika, il-gvern Tork estenda l-konċessjoni mal-Kumpanija tal-Gass Üsküdar-Kadıköy għal 50 sena oħra. Il-ftehim ġie ffirmat mis-Sindku Emin għall-gvern u l-membru tal-bord tal-kumpanija Arif Hilmet. Il-kumpanija, li tmexxi l-Yedikule Gazhanesi, xtrat il-kumpanija tal-gass Üsküdar-Kadıköy fl-1926, u kompliet bħala "İstanbul Havagazı ve Elektrik Teşebbüsatı Sanaiye Türk Anonim Şirketi" ("Istanbul Gas and Electricity Industrial Enterprise Turkish Inc. Co."). Bejn l-1938 u l-1944, Kadıköy Gazhanesi kompliet teżisti b'mod indipendenti. Operat taħt is-saqaf tal-kumpanija "Istanbul Elektrik, Tramvay ve Tüne Şirketi, IETT" ("Istanbul Electricity, Tram and Funicular Co.") bejn l-1945 u l-1993. It-tħaddim tal-fabbrika tal-gass waqaf fit-13 ta' Ġunju 1993 minħabba t-tnaqqis fid-domanda għall-gass wara li beda jintuża [[Gass naturali|l-gass naturali]].<ref>{{Ċita web|url=https://muzegazhane.istanbul/hasanpasa-gazhanesi/|titlu=Hasanpaşa Gazhanesi – Gazhane İstanbul|lingwa=tr|data-aċċess=2024-10-14}}</ref> == Proġett ta' żvilupp mill-ġdid == Wara li l-fabbrika tal-gass għalqet, l-art tagħha ntużat mill-İETT bħala maħżen, garaxx, miżbla, u maħżen tal-faħam. Fl-1994, ġie deċiż li jiġu żarmati l-bqija tal-partijiet tal-istruttura. It-twaqqigħ ġie evitat b'riżultat tar-reżistenza tar-residenti u l-appoġġ ta' għaqdiet mhux governattivi. Il-fabbrika tal-gass ġiet iddikjarata żona protetta.<ref name=":1" /><ref>{{Ċita web|url=https://yesilgazete.org/gazhane-mahalleyi-kirleten-fabrikadan-iklim-muzesine/|titlu=Gazhane: Mahalleyi kirleten fabrikadan iklim müzesine - Yeşil Gazete|data=2021-05-18|lingwa=tr|data-aċċess=2024-10-14|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20221006154427/https://yesilgazete.org/gazhane-mahalleyi-kirleten-fabrikadan-iklim-muzesine/|arkivju-data=2022-10-06|url-status=dead}}</ref> L-organizzazzjoni mingħajr skop ta' qligħ "Gazhane Çevre Gönüllüleri" ("Voluntiera Ambjentali tax-Xogħlijiet tal-Gass") bdiet torganizza ruħha fl-1996, u nbidlet f'kooperattiva fl-1998. Il-voluntiera talbu biex jibdlu l-fabbrika tal-gass f'ċentru kulturali. Saru tmien festivals fis-sit sal-2009. Il-festivals bla ħlas kienu jikkonsistu f'wirjiet, f'kunċerti ta' mużika, fi spettakli taż-[[żfin]] u f'teatru.<ref>{{Ċita web|url=https://www.hurriyet.com.tr/kelebek/gazhanede-senlik-var-38733696|titlu=Gazhane'de şenlik var|data=2005-05-27|sit=www.hurriyet.com.tr|lingwa=tr|data-aċċess=2024-10-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://kentvedemiryolu.com/8-hasanpasa-gazhane-senligi/|titlu=8.Hasanpaşa Gazhane Şenliği {{!}} Kent ve Demiryolu|lingwa=tr-TR|data-aċċess=2024-10-14|arkivju-data=2024-10-07|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20241007095313/http://kentvedemiryolu.com/8-hasanpasa-gazhane-senligi/|url-status=dead}}</ref> Ġie ppreparat proġett ta' restawr mill-[[Università Teknika ta' Istanbul]] (İTÜ) bejn l-1998 u l-2001. Wara l-approvazzjoni tal-proġett mill-Bord tal-Konservazzjoni fl-2014, il-Muniċipalità Metropolitana ta' Istanbul ħarġet sejħiet għall-offerti fit-8 ta' Jannar tal-istess sena. Id-Dipartiment tal-[[Storja|Istorja]] tal-Arkitettura u tar-Restawr fil-Fakultà tal-Arkitettura ta' İTÜ kien responsabbli għas-superviżjoni u d-direzzjoni tal-proġett.<ref>{{Ċita web|url=https://v3.arkitera.com/v1/haberler/2002/03/07/hasanpasa.htm|titlu=Hasanpaşa Gazhanesi Projesi: Kentli bilinciyle yaratılan örnek...|sit=v3.arkitera.com|data-aċċess=2024-10-14}}</ref> Ix-xogħlijiet ta' rinnovazzjoni bdew fis-7 ta' Marzu 2014 u tlestew fl-2021 b'dewmien ta' sentejn.<ref name=":2">{{Ċita web|url=https://www.birgun.net/haber/gazhane-30-sene-sonra-hayata-dondu-351016|titlu=Gazhane 30 sene sonra hayata döndü|sit=birgun.net|lingwa=Turkish|data-aċċess=2024-10-14}}</ref> == Mużew tal-Gass == Il-bini nfetaħ bħala ċ-ċentru ġdid ta' Istanbul għall-kultura u l-arti fid-9 ta' Lulju 2021, taħt l-isem ta' "Müze Gazhane". Huwa mużew tax-[[xjenza]] u t-teknoloġija b'sezzjoni ta' wirja tal-cartoons.<ref name=":2" /> Il-mużew ikopri erja ta 30,000 m².<ref name=":1" /> Jikkonsisti f'librerija li għandha madwar 10,000 ktieb, imsemmija għall-Professur Afife Batur, il-mexxej tal-proġett ta' restawr, żewġ swali tat-teatru, waħda bi 300 siġġu u l-oħra b'130 siġġu, kafetterija, ristorant u żoni soċjali.<ref>{{Ċita web|url=https://www.birgun.net/haber/gazhane-sanat-ve-lezzet-duragi-oldu-352774|titlu=Gazhane sanat ve lezzet durağı oldu|sit=birgun.net|lingwa=Turkish|data-aċċess=2024-10-14}}</ref> == Gallerija == <gallery> Stampa:Müze_Gazhane_(11).jpg|alt=Site of the Gasworks|Sit tal-fabbrika tal-gass Stampa:Gazhane.jpg|alt=Open air concert inside the complex|Kunċert fil-miftuħ ġewwa l-kumpless kulturali Stampa:Müze_Gazhane_2021_(3).jpg|alt=Site of the Gasworks|Sit tal-fabbrika tal-gass Stampa:Müze_Gazhane_2021_(1).jpg|alt=A view from the museum's interior.|Veduta tal-intern tal-mużew Stampa:Afife_Batur_Kütüphanesi_(2).jpg|alt=Afife Batur Library at the museum.|Librerija Afife Batur fil-mużew </gallery> == Referenzi == {{Referenzi}} [[Kategorija:Turkija]] [[Kategorija:Mużewijiet]] [[Kategorija:Industrija]] [[Kategorija:Sorsi CS1 bit-Tork (tr)]] [[Kategorija:Istanbul]] 25av97uvlncxlmtgnp9pzu1pz9nyfvu 0 33229 332964 319907 2026-10-20T00:59:00Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 332964 wikitext text/x-wiki '''Il-Bażilika ta’ San Ġorġ''' jew il '''-Knisja Parrokkjali Bażilika u Kolleġġjata ta’ San Ġorġ''', magħrufa wkoll bħala '''San Ġorġ''' bil-Malti ({{IPA-mt|sɐn ˈd͡ʒɔrd͡ʒ}}{{IPA-mt|sɐn ˈd͡ʒɔrd͡ʒ}}), is a historic Baroque church situated in the middle of Gozo, the second largest island in the [[Ġeografija ta' Malta|Maltese archipelago]], and is surrounded by a maze of old narrow streets and alleys. Il-knisja kienet inbniet bosta drabi matul il-Medju Evu. Il-bażilika tal-lum inbniet bejn l-1672 u l-1678. Din m’għandhiex titħallat ma’ knisja oħra bl-istess isem, li tinsab f’Ħal Qormi fil-gżira ewlenija, Malta<ref>{{Ċita web|url=https://www.quddies.com.mt/churches/478/San-Gorg/Victoria|titlu=San Gorg - Basilica - Victoria, Gozo|sit=www.quddies.com.mt|data-aċċess=2025-01-09}}</ref>. == Storja == '''<big>Oriġini</big>''' Il-parroċċa oriġinat fi żmien Biżantin minn żmien l-Imperatur Teodosju I fis-seklu 4. Il-knisja oriġinali kienet it-tempju pagan Ruman ewlieni ta’ [[Għawdex]] li kien ikkonvertit minn missjunarju Grieg fi knisja Nisranija ddedikata lil [[San Ġorġ]]. It-tempju Ruman kien fuq il-post tal-knisja preżenti. Il-knisja hija dokumentata wkoll f’sorsi manuskritti f’ċ. 1250, meta hija rreġistrata taħdem bħala knisja parrokkjali. [[San Ġorġ]] kienet imniżżla wkoll bħala waħda mill-parroċċi f’[[Għawdex]] fejn setgħu jinkisbu indulġenzi fuq bol papali mill-Papa [[Nikola V]] għas-Sena Mqaddsa tal-1450. Meta wieħed iqis il-fatt li l-knisja parrokkjali oriġinat fi żmien il-perjodu Biżantin, sal-1575, il-liturġija. fil-knisja parrokkjali ta’ [[San Ġorġ]] kien iċċelebrat bir-Rit Biżantin aktar milli bir-Rit Latin. Kienet l-aħħar knisja li ċċelebrat il-liturġija Biżantina fil-gżira sat-tranżizzjoni għar-rit Ruman. Il-knisja kienet inbniet mill-ġdid bosta drabi matul il-Medju Evu minħabba ż-żieda fil-popolazzjoni tal-gżira. Fl-1511 ''scriptura apostolica'' ddikjarat li l-knisja ta’ [[San Ġorġ]] kienet il-[[knisja parrokkjali ta’ Għawdex]], u b’hekk kienet tkopri l-popolazzjoni kollha ta’ [[Għawdex]]. Huwa rrekordjat ukoll li l-kappillan tal-knisja ta’ San Ġorġ matul nofs is-seklu 16, ir-Reverendu [[Lorenzo De Apapis]] (1501–1586), kien meħud priġunier flimkien mal-biċċa l-kbira tal-abitanti tal-gżira mill-Ottomani li invadew fl-1551 lejn Kostantinopli. Reverendu De Apapis irnexxielu jixtri l-libertà tiegħu xi snin wara u mar lura Għawdex u reġa’ bena l-knisja ta’ San Ġorġ li kienet saritilha ħsarat kbar. Bl-istess mod il-knisja reġgħet reġgħet ġiet rikostruzzjoni fl-1583 u fl-1598. [[Stampa:Interior of the Basilica of St George Gozo 1930s.jpg|nofs|daqsminuri|Intern ta’ San Ġorġ fis-snin tletin]] '''<big>Knisja preżenti</big>''' Il-knisja preżenti kienet ippjanata minn [[Vittorio Cassar]] meta waqqa’ wkoll il-binjiet li setgħu jservu biex ikopru attakk tal-għadu fuq il-belt ta’ [[Għawdex]] illum imsejħa ċ-Ċittadella. L-ewwel ġebla tal-knisja preżenti tpoġġiet fis-7 ta' Awwissu 1672. Il-kostruzzjoni tal-knisja tlestiet fl-1678 u ġiet ikkonsagrata fil-21 ta' Settembru 1755 mill-Isqof [[Paul Alphéran de Bussan]]. '''<big>L-għaqda taż-żewġ parroċċi</big>''' Fl-1630 il-vigarju ġenerali tad-[[Djoċesi ta’ Malta]], Pier Francesco Pontremoli, ippropona l-għaqda taż-żewġ parroċċi ta’ Għawdex – dik tal-Assunta fiċ-Ċittadella u dik ta’ San Ġorġ – minħabba kunflitti u kompetizzjonijiet li ż-żewġ kappillani tal- parroċċi rispettivi fejn jinbeda. Sadanittant il-knisja parrokkjali ta’ [[San Ġorġ]] reġgħet inbniet u tlestiet fl-1678. Kien fit-28 ta’ April 1688, li l-Isqof Davide Cocco Palmieri ħoloq mill-knisja Matriċi ddedikata lil Marija Assunta fil-belt il-qadima ta’ [[Għawdex]] erba’ parroċċi ġodda f[[Għawdex|’Għawdex]]. u ngħaqad mal-parroċċa ta’ San Ġorġ mal-knisja tagħha tal-Matriċi. Din l-għaqda baqgħet għaddejja għall-266 sena ta’ wara sal-1 ta’ Awwissu 1955, meta l-Isqof ta’ Għawdex Giuseppe Pace xolji din l-għaqda bejn iż-żewġ parroċċi billi ffirma d-digriet Cum hodiernis temporibus li fih waqqaf lil San Ġorġ bħala parroċċa ġdida indipendenti minnha. knisja omm, il-Katidral ta’ Għawdex. B’hekk San Ġorġ beda jwettaq għal darb’oħra l-attivitajiet pastorali tiegħu. [[Stampa:Basílica de San Jorge, Victoria, isla de Gozo, Malta, 2021-08-22, DD 05-07 HDR.jpg|nofs|daqsminuri|L-intern tal-bażilika]] '''<big>Faċċata ġdida</big>''' L-ewwel modifika arkitettonika kbira fil-knisja, wara li nbniet mill-ġdid, saret fl-1818 meta l-faċċata tal-knisja reġgħet inbniet minħabba ħsarat li ġarrab terremot li ħabat lil Għawdex fl-1 ta’ Frar 1697, 20 sena wara li tlestiet il-knisja. Id-disinjati għall-faċċata saru minn [[Salvatore Bondi]]. '''<big>Ordni Reliġjuż</big>''' Fl-1880 is-saċerdot assoċjat hawn kien Ġużeppi Diacono u taħt it-tmexxija tiegħu ġew iffurmati hawn is-Sorijiet Franġiskani tal-Qalb ta’ Ġesù. Maż-żmien, Diacono ried itemm l-organizzazzjoni iżda r-Reliġjuża lokali Virginia De Brincat ma qablitx u saret is-Superjura Ġenerali. Issa hija l-Venerabbli [[Madre Margerita De Brincat]]<ref>{{Ċita web|url=https://gozo.news/43552/pope-francis-decrees-madre-margerita-de-brincat-as-venerable/|titlu=Pope Francis decrees Madre Margerita De Brincat as Venerable|kunjom=News|isem=Gozo|data=2014-01-28|sit=Gozo News|lingwa=en|data-aċċess=2025-01-09|arkivju-data=2025-01-14|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20250114132407/https://gozo.news/43552/pope-francis-decrees-madre-margerita-de-brincat-as-venerable/|url-status=dead}}</ref>. '''<big>Tkabbir</big>''' Fis-snin tletinijiet il-knisja tkabbar biż-żieda tan-navi u l-kappelli tal-ġenb. Bejn l-1939 u l-1940 inbniet mill-ġdid il-koppla tal-knisja minħabba ħsarat li saru fit-terremoti tal-1693 u l-1789. Is-saqaf inbena mill-ġdid ukoll fl-arkata fuq stil Ruman bejn l-1938 u l-1939. L-inawgurazzjoni tal-knisja mkabbra saret fit-28. Lulju 1940, mill-Isqof [[Mikiel Gonzi]]. '''<big>Bażilika minuri</big>''' Fis-6 ta’ Settembru 1958 l-Arċipriet Cefai ħabbar lill-ġemgħa miġbura li l-knisja ġiet onorata bit-titlu ta’ Bażilika. Id-digriet, Merito dilaudatur templum, datat 6 ta’ Settembru 1958, ikkonferma d-deċiżjoni tal-Papa [[Piju XII]] li l-knisja parrokkjali issa kienet Bażilika. B’dan it-titlu l-knisja rċeviet ċerti privileġġi bħal preċedenza quddiem knejjes oħra, id-dritt tal-Umbraculum u t-Tintinnabulum. [[Stampa:Tintinnabulum of St George's Basilica Victoria.jpg|xellug|daqsminuri|It-Tintinnabulum tal-bażilika (1958) u l-Krosier tal-Isqof li huwa wkoll id-dekan tal-kapitlu kolleġġjali.]] Dawn l-oġġetti jinġarru f'kull purċissjoni li l-kapitlu kolleġġjat jieħu sehem fiha. Il-knisja wkoll kisbet id-dritt li tinkludi s-simbolu papali taċ-ċwievet imqassma fuq bandalori, għamara u siġill ta' bażilika. '''<big>Knisja Kolleġġjata</big>''' Fit-8 ta’ Diċembru 1975, l-Isqof [[Nikol Joseph Cauchi]] waqqaf l-ewwel kapitlu kolleġġjali tal-Kolleġġjata Pontifikali l-ġdida. Huwa ddigrieta li l-knisja Kolleġġjata tkun aggregata mal-Katidral Arċibażilika ta’ San Ġwann Lateran ta’ Ruma. B’kollox Għawdex għandu ħames kapitli kolleġġjali kollha bil-privileġġi u l-insinji partikolari tagħhom. Il-partikolarità ta’ din il-Kolleġġjata tikkonsisti li hija l-uniku Kapitlu Kolleġġjata li għadu ma ġiex ikkonfermat mis-Santa Sede. Il-bini tal-knisja huwa mniżżel fl-[[Inventarju Nazzjonali tal-Proprjetà Kulturali tal-Gżejjer Maltin]]<ref>{{Ċita web|url=https://culture.gov.mt/en/culturalheritage/NICPMI_Database/00898.pdf|titlu=|data-aċċess=2025-01-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180529113318/https://culture.gov.mt/en/culturalheritage/NICPMI_Database/00898.pdf|arkivju-data=2018-05-29|url-status=dead}}</ref>. == Xogħlijiet ta' l-arti == L-ewwel dehra ta 'ġewwa tal-bażilika hija proporzjon arkitettoniku wieħed exquisite u armonija. Din il-knisja parrokkjali tissejjaħ “il-knisja tad-deheb” ta’ Għawdex. Huwa kompletament miksi bl-irħam u stokk tad-deheb. Il-knisja fiha żewġ opri tal-arti tal-pittur famuż Mattia Preti. Dawn huma l-artal maġġur li jirrappreżenta lil San Ġorġ bid-dragun u l-oħra f’kappella tal-ġenb li tirrappreżenta l-Erwieħ Qaddisa. '''<big>Artali titolari</big>''' Fl-1678 il-gvernatur ta’ Għawdex Dun Francesco de Corduba ikkummissjona altar ġdid għall-knisja parrokkjali ta’ San Ġorġ mingħand Mattia Preti. Din il-pittura hija meqjusa bħala waħda mill-aktar pittura importanti ta’ Għawdex. Il-pittura turi lil San Ġorġ trijonfanti fuq id-dragun. L-arma tad-donatur tidher fir-rokna t'isfel tax-xellug tal-pittura. '''<big>Kappelli tal-ġenb</big>''' Il-bażilika għandha total ta’ 11-il kappella tal-ġenb. Nibda min-naħa tax-xellug tal-bażilika meta jidħol fil-bieb prinċipali wieħed isib il-kappella ta’ San Pawl b’artal barokk u pittura li turi lil San Pawl u l-Immakulata Kunċizzjoni ta’ Stefano Erardi (1699). Sussegwentement, hemm il-kappella tad-daħla tal-ġenb ta’ Sant’Alfons Maria de’ Liguori li ma fihax artal għalkemm għandha tila ovali taż-żejt li turi l-qaddis mill-pittur Malti Ramiro Cali ikkummissjonat fl-1925. Sussegwentement, hemm il-kappella ta’ San Mikiel Arkanġlu li huwa muri f’mużajk li sar f’Ruma fl-1963 ibbażat fuq pittura antik li issa tinsab fil-mużew tal-bażilika. Il-kappella li jmiss fiha artal barokk iddisinjat minn Francesco Zahra u magħmul bejn l-1759 u l-1761 minn Giovanni Antonio Durante. Il-kappella hija ddedikata lill-Erwieħ Qaddisa fil-purgatorju u għandha pittura magħmula minn Mattia Preti. L-aħħar kappella fuq ix-xellug hija ddedikata lil Ġesù u Marija. Fih pittura ta’ Alession Erardi li turi lil Kristu Salvatur u l-Verġni ma’ Sant’Injazju ta’ Loyola u San Franġisk Saverju (1723). Din il-kappella fiha wkoll statwa tal-injam ta’ Ġesù u Marija magħmula minn Sigismondo Dimech bejn l-1802 u l-1807. Fuq in-naħa l-oħra li tibda min-naħa tal-lemin tal-kor hemm il-kappella Neo-Biżantina tas-Salib Imqaddes u s-Santissimu Sagrament. Wara hemm il-kappella ta’ San Gejtanu li, sa xi snin ilu, qabel il-bini tal-kappella Neo-Biżantina, kien fiha l-artal tas-Salib Imqaddes. Din il-kappella fiha wkoll l-istatwa titulari ta’ San Ġorġ (1839) u l-istatwa ta’ Kristu Rxoxt (1996). Il-pittura li turi lil San Gejtanu tneħħiet u issa tinsab fil-mużew tal-bażilika. Wara hemm il-kappella ta’ San Lazzru li fiha pittura tal-qawmien ta’ Lazzru ta’ Giuseppe D’Arena u artal barokk li fih il-katavru ta’ San Klement. Il-kappella li ġejja hija ddedikata lil San Ġużepp u fiha artal barokk u pittura ta’ Giuseppe Cali li turi s-Sagra Familja (1899). Il-kappella li jmiss hija kappella tad-daħla mingħajr l-artal u hija ddedikata lil Santa Teresa ta’ Lisieux u fiha tila żgħira taż-żejt ovali li turi l-qaddis minn Ramiro Cali. L-aħħar kappella hija ddedikata lil Santa Katarina ta' Lixandra u fiha artal barokk b'pittura li turi ż-Żwieġ Mistiku ta' Santa Katarina ta' Giuseppe D'Arena. '''<big>Rinnovament ta' ġewwa</big>''' Bejn l-1945 u l-1954 il-knisja għaddiet minn bidliet kbar li bidlu d-dehra interna tagħha. Fl-1945 beda x-xogħol fuq it-tiżjin tal-kupola tal-knisja. Il-pitturi fil-kupola jirrappreżentaw it-tema tar-rebħa mill-Ktieb tal-Apokalissi. Ġew miżbugħa minn Giovanni Battista Conti filwaqt li d-dekorazzjoni tal-istukk saret minn Giuseppe Galea. Conti iddisinja wkoll 8 twieqi tal-ħġieġ imtebba’ li jżejnu l-koppla. Il-koppla ġiet inawgurata fl-1949. F’dik l-istess sena ġew inawgurati sett ġdid ta’ Stazzjonijiet tas-Salib, minquxin mill-irħam u miġjuba minn Ruma. Ġew iddisinjati minn Carlo Pisi u skolpiti minn Henreaux ta’ Lucca. Fl-1952 beda x-xogħol fuq it-tiżjin tan-navi filwaqt li tlestiet il-gallerija tal-orgni li għadha kif ġiet imżejna mill-ġdid. '''<big>Artal maġġur Barokk</big>''' L-artal maġġur barokk li kien ilu jġorr lil San Ġorġ mill-1755 ġie żarmat u mibdul fl-1960. Wara l-elevazzjoni tal-knisja għal bażilika minuri li wasslet għad-deċiżjoni li l-artal barokk jinbidel b’artal papali ġdid. L-artal barokk kien ġie skolpit minn Claudio Durante tal-Belt fuq disinni ta’ Francesco Zahra (1710–1773). L-artal kien fih sitt tipi ta’ irħam kollha miġbura minn Sqallija. Meta l-artal ġie żarmat, il-partijiet tiegħu għebu sakemm reġgħu skoprew mill-ġdid fl-1999. L-artal ġie restawrat għal kollox fl-2011 u ġie inawgurat formalment u esebit fil-Belt Valletta fl-Istituto Italiano di Cultura. 6dzc4z92ru8oam7kbh5afd0evw655co 0 33353 332971 332943 2026-10-20T02:33:01Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 332971 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Paharpur Buddhist Bihar.jpg|daqsminuri|Veduta mill-ajru tas-santwarju ċentrali.]] Il-'''Fdalijiet tal-Vihara Buddista f'Paharpur''' (bil-[[Lingwa Bengali|Bengali]]: পাহাড়পুর বৌদ্ধ বিহার, b'ittri Rumani: ''Pāhāṛpur baud'dha bihār''), magħrufa wkoll bħala '''Somapura Mahavihara''' (bil-[[Lingwa Bengali|Bengali]]: সোমপুর মহাবিহার, b'ittri Rumani: ''Shompur Môhabihar'') jinsabu f'Paharpur, Badalgachhi, Naogaon, il-[[Bangladexx|Bangladesh]] u jirrappreżentaw uħud mill-aqwa fdalijiet ta' ''vihara'' jew monasteri Buddisti magħrufa fis-subkontinent [[Indja|Indjan]] u huma wieħed mill-iżjed siti [[Arkeoloġija|arkeoloġiċi]] importanti fil-pajjiż. Is-sit tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1985.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/322|titlu=Ruins of the Buddhist Vihara Aloo at Paharpur - UNESCO|sit=whc.unesco.org|data-aċċess=2025-02-22}}</ref> Il-fdalijiet huma wieħed mill-iżjed eżempji famużi ta' arkitettura fil-Bangladesh pre-[[Iżlam|Iżlamiku]]. Imorru lura għal perjodu tal-Vihara ta' Halud fil-qrib u tal-Vihara ta' Sitakot f'Nawabganj Upazila tad-Distrett ta' Dinajpur.<ref>{{Ċita web|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sitakot_Vihara|titlu=Sitakot Vihara - Banglapedia|sit=en.banglapedia.org|lingwa=en|data-aċċess=2025-02-22|arkivju-data=2023-01-27|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230127164236/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Sitakot_Vihara|url-status=dead}}</ref> == [[Storja]] == [[File:পাহাড়পুর_বৌদ্ধ_বিহার_22.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%A1%E0%A6%BC%E0%A6%AA%E0%A7%81%E0%A6%B0_%E0%A6%AC%E0%A7%8C%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%A7_%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%B0_22.jpg|xellug|daqsminuri| L-istupa ċentrali bir-rifless fl-ilma tax-xita.]] Għadd ta' monasteri nbnew matul il-perjodu tal-Pāla tal-Indja tal-qedem fir-reġjuni tal-Lvant tas-subkontinent Indjan, li kienu jinkludu Bengal u Magadha. Skont sorsi [[Tibet|Tibetani]], ħames ''Mahavihara'' (universitajiet) kbar spikkaw: Vikramashila, l-università ewlenija ta' dak iż-żmien; [[Nalanda]], li ma kinitx għadha fl-aqwa tagħha iżda xorta waħda kienet notevoli; Somapura Mahavihara; Odantapurā; u Jaggadala.<ref>English, Elizabeth (2002). ''Vajrayogini: Her Visualization, Rituals, and Forms''. Wisdom Publications. p. 15. ISBN <bdi>0-86171-329-X</bdi>.</ref> Il-''mahavihara'' ffurmaw network; "kollha kemm huma kienu taħt superviżjoni statali" u kienet teżisti "sistema ta' koordinazzjoni bejniethom... mill-evidenza jidher li s-sedi differenti tat-tagħlim [[Buddiżmu|Buddist]] li kienu jiffunzjonaw fil-Lvant tal-Indja taħt il-Pāla kienu meqjusin flimkien bħala network jew grupp interkonness ta' istituzzjonijiet", u kienet xi ħaġa komuni li l-istudjużi l-kbar jgħaddu faċilment minn kariga għall-oħra fihom.<ref>Dutt, Sukumar (1988) [First published 1962]. ''Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture''. Delhi: Motilal Banarsidass. pp. 352–353. ISBN <bdi>978-81-208-0498-2</bdi>.</ref> Atisa, li kien jirresjedi fis- Somapura Mahavihara (l-ikbar università fl-Indja tal-qedem f'dak iż-żmien), ivvjaġġa minn Bengal għat-Tibet biex jipprietka l-Buddiżmu. L-iżjed forma bikrija tal-lingwa Bengali bdiet tfeġġ matul is-seklu 8 [[WK|W.K]]. L-iskavi f'Paharpur, u s-sejba ta' siġilli bl-inċiżjoni ''Shri-Somapure-Shri-Dharmapaladeva-Mahavihariyarya-bhiksu-sangghasya'', identifikaw is-Somapura Mahavihara bħala struttura li nbniet mit-tieni re tad-dinastija Dharmapala tad-dinastija Pāla (għall-ħabta tas-781 sat-821). Sorsi Tibetani, inkluż [[Traduzzjoni|traduzzjonijiet]] Tibetani ta' ''Dharmakayavidhi'' u ''Madhyamaka Ratnapradipa'', l-istorja ta' Taranatha u ''Pag-Sam-Jon-Zang'', isemmu li s-suċċessur ta' Dharmapala, Devapala (għall-ħabta tat-810–850) bniha wara l-ħakma ta' Varendra. Fuq il-pilastru ta' Paharpur hemm inċiżjoni li ssemmi l-ħames sena tar-renju tas-suċċessur ta' Devapala, Mahendrapala (għall-ħabta tat-850–854) flimkien ma' isem Bhiksu Ajayagarbha. F'''Pag Sam Jon Zang'' ta' Taranatha jissemma li l-monasteru sarulu tiswijiet matul ir-renju ta' Mahipala (għall-ħabta tad-995 sal-1043 W.K.).<ref>{{Ċita web|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Somapura_Mahavihara|titlu=Somapura Mahavihara - Banglapedia|sit=en.banglapedia.org|lingwa=en|data-aċċess=2025-02-22|arkivju-data=2026-08-26|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20260826060510/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Somapura_Mahavihara|url-status=dead}}</ref> Jatvarma tad-dinastija Varman attakka Varendra fis-seklu 11 b'ostilità lejn ir-re tal-Kaivarta, Divya, u l-Buddiżmu. Għalkemm ir-reġim tal-Kaivarta milli jidher ma ġarrab l-ebda telfa, parti mill-''Mahavihara'' nqerdet minn nirien imqabbdin mill-armata ta' Jatvarma.<ref>Ray, Niharranjan (1994). ''History of the Bengali People (Ancient Period)''. Translated by Hood, John W. Orient Longman. pp. 185, 331, 353. ISBN <bdi>978-0-86311-378-9</bdi>.</ref> Maż-żmien, il-preċettur spiritwali ta' Atisha, Ratnākaraśānti, serva bħala ''sthavira'' tal-''vihara'', Mahapanditacharya Bodhibhadra serva bħala patri residenti, u studjużi oħra qattgħu parti minn ħajjithom fil-monasteru, inkluż Kalamahapada, Viryendra u Karunashrimitra. Bosta patrijiet Tibetani żaru s-Somapura bejn is-sekli 9 u 12. Matul ir-renju tad-dinastija Sena fit-tieni nofs tas-seklu 12, il-''vihara'' qabdet it-triq tan-niżla għall-aħħar darba. Studjuż partikolari jikteb, "Il-fdalijiet tat-tempju u l-monasteri f'Pāhāpur ma fihomx marki evidenti ta' qerda fuq skala kbira. Id-deklin tal-istabbiliment, minħabba l-abbandun jew il-qerda, x'aktarx li seħħ qalb l-irvelli u l-ispostamenti mifruxa tal-popolazzjoni wara l-invażjoni [[Iżlam|Musulmana]]".<ref>Dutt, Sukumar (1988) [First published 1962]. ''Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture''. Delhi: Motilal Banarsidass. p. 376. ISBN <bdi>978-81-208-0498-2</bdi>.</ref> Plakka tar-ram li tmur lura għall-159 tal-era Gupta (479 W.K.) u li ġiet skoperta fl-1927 fil-Grigal tal-monasteru, issemmi donazzjoni ta' koppja Braħmina lil Jain Acharya Guhanandi għall-istupa ta' Pancha Nikaya f'Vata Gohli,<ref>Asher, Frederick M. (1980). ''The Art of Eastern India: 300 – 800''. University of Minnesota Press. p. 15. ISBN <bdi>978-1-4529-1225-7</bdi>.</ref> identifikabbli bħala l-villaġġ fil-qrib ta' Goalapara.<ref>Dutt, Sukumar (1988) [First published 1962]. ''Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture''. Delhi: Motilal Banarsidass. p. 371. ISBN <bdi>978-81-208-0498-2</bdi>.</ref> == Arkitettura == [[File:Somapura.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Somapura.JPG|daqsminuri|300x300px|Pjanta tas-sit.]] L-istruttura kwadrangolari tikkonsisti minn 177 ċella u stupa Buddista tradizzjonali fin-nofs. Iċ-ċelel kienu jintużaw mill-patrijiet għall-akkomodazzjoni u għall-meditazzjoni. Minbarra l-għadd kbir ta' stupi u ta' santwarji b'daqsijiet u b'għamliet differenti, ġew skoperti wkoll plakek tat-terrakotta, [[Skultura|skulturi]] tal-ġebel, inċiżjonijiet, muniti, bċejjeċ taċ-ċeramika, eċċ. f'dan is-sit. Is-sit jospita l-fdalijiet arkitettoniċi ta' monasteru Buddist enormi, magħrufa bħala Somapura Mahavihara, li jkopri 11-il ettaru (27 akru). Dan kien ċentru intellettwali importanti għat-tradizzjonijiet tad-Dharma bħall-Buddisti, il-Ġain u l-[[Ħinduiżmu|Induisti]].<ref>Singh, Sheo Kumar (1982). ''History and Philosophy of Buddhism''. Delhi: Associated Book Agency. p. 44. OCLC 59043590.</ref> Il-kumpless ta' 8.5 ettari (21 akru) fih 177 ċella, ''viharas'', bosta stupi, tempji u għadd ta' binjiet anċillari oħra.<ref>Alam, A. K. M. Masud; Xie, Shucheng; Saha, Dilip Kumar; Chowdhury, Sifatul Quader (2007). "Clay mineralogy of archaeological soil: an approach to paleoclimatic and environmental reconstruction of the archaeological sites of the Paharpur area, Badalgacchi upazila, Naogaon district, Bangladesh". ''Environmental Geology''. '''53''' (8). Springer: 1639–1650. doi:10.1007/s00254-007-0771-1. S2CID 129426067.</ref> Il-ħitan esterni bi plakek ornamentali tat-terrakotta għadhom juru l-influwenza ta' dawn it-tliet [[Reliġjon|reliġjonijiet]]. Bħala akri, Somapura kienet l-ikbar fost il-''mahavihara''.<ref>Dutt, Sukumar (1988) [First published 1962]. ''Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture''. Delhi: Motilal Banarsidass. p. 375. ISBN <bdi>978-81-208-0498-2</bdi>.</ref> Skont Sukumar Dutt, il-kumpless kien iddominat minn tempju, li kien jixbaħ ħafna lit-tempji Induisti-Buddisti ta' [[Burma]], Ġava u l-[[Kambodja]], b'pedamenti b'għamla ta' salib, u bi struttura mtarrġa b'kompartimenti interni li gradwalment jieħdu s-sura ta' piramida.... matul l-era tad-dinastija Pala kienet teżisti taħlita ta' stili mil-Lvant tal-Indja u x-Xlokk tal-[[Asja]]". Hemm ukoll min ikkumenta li "ma hemm l-ebda dubju li dan l-istil arkitettoniku influwenza ferm l-istil ta' Burma, Ġava u l-Kambodja. L-iżjed xebħ fir-rigward tal-pjanta u s-sovrastruttura tat-tempju ta' Paharpur huwa dak tat-tempji magħrufa bħala Chandi Loro Jongrang u Chandi Sevu ta' [[Prambanan]] f'Ġava Ċentrali".<ref>Dutt, Sukumar (1988) [First published 1962]. ''Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture''. Delhi: Motilal Banarsidass. p. 373. ISBN <bdi>978-81-208-0498-2</bdi>.</ref> === Tempju ċentrali === [[File:Aerial_view_of_Somapura_Mahavihara.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Aerial_view_of_Somapura_Mahavihara.jpg|daqsminuri|Veduta mill-ajru.]] L-iskop ta' din l-istruttura ċentrali f'nofs l-ispazju fil-beraħ għadu mhux magħruf minn żmien l-iskoperta tagħha. B'hekk, il-biċċa l-kbira tad-dibattiti ġġenerati dwar l-arkitettura tas-Sompur Mahavihara huma ċċentrati fuq l-identifikazzjoni tas-sovrastruttura nieqsa tagħha. Hemm diversi ipoteżijiet, iżda l-iżjed waħda importanti hija n-nuqqas ta' disponibbiltà ta' ammont sostanzjali ta' dokumentazzjoni arkitettonika komprensiva għad-dispożizzjoni tar-riċerkaturi. Hemm diversi ipoteżijiet ukoll rigward il-quċċata tal-istruttura ċentrali tas-Sompur Mahavihara. B'hekk, il-biċċa l-kbira tax-xogħlijiet li saru sa issa huma bbażati l-iktar fuq is-sejbiet tal-iskavi arkeoloġiċi u l-istudji tal-artefatti mill-perspettiva arkeoloġika. L-ewwel studju ta' dan il-monument b'dokumentazzjoni kien tal-arkeologu [[K. N. Dikhshit]] permezz tax-xogħol tiegħu ''Paharpur, Memoirs of Archaeological Survey in India'' (1938). Dikshit ried jiddokumenta s-sejbiet arkeoloġiċi u kkonċentra fuq l-interpretazzjoni u l-analiżi tagħhom. Huwa pprova jissuġġerixxi trattament arkitettoniku probabbli tal-partijiet neqsin tal-istruttura permezz tal-istudju tal-fdalijiet arkeoloġiċi. Sal-lum, dan l-istudju jitqies bħala l-iżjed dokumentazzjoni awtentika tas-Sompur Mahavihara. [[Prudence R. Myer]] ippubblikat l-ewwel ta' dawn l-istudji fl-1969 bħala saġġ f'ġurnal, fejn ipproponiet li s-sovrastruttura nieqsa kienet stupa u wriet l-għamla tridimensjonali probabbli tagħha. Myer ressqet il-proposta tagħha permezz ta' studju dijakroniku tal-istupi u tas-santwarji bl-istupi fl-Indja. Hija ħadet lil Sompura Mahavihara bħala eżempju biex telabora l-istudju tagħha u pproduċiet mudell ta' restawr tal-istruttura ċentrali biex tappoġġa l-analiżi tagħha.<ref>Myer, Prudence R. (1961). "Stupas and Stupa-Shrines". ''Artibus Asiae''. '''24''' (1): 25–34. doi:10.2307/3249181. JSTOR 3249181.</ref> It-tieni xogħol ġie ppubblikat madwar 30 sena wara l-proposta ta' Myer. Tim ta' [[Arkitett|arkitetti]] mill-Università ta' Khulna mmexxi minn [[Mohammed Ali Naqi]] ppropona rikostruzzjoni teorika oħra tal-istruttura ċentrali kif ukoll ta' xi wħud mill-partijiet tal-blokka periferika (l-iktar id-daħla) fl-1999. Dan ix-xogħol ġie ppreżentat ukoll fis-"Seminar Internazzjonali dwar l-Elaborazzjoni ta' Strateġija tar-Riċerka Arkeoloġika għas-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO f'Paharpur u għall-Ambjent tiegħu", organizzat b'mod konġunt mill-UNESCO u mid-Dipartiment tal-Arkeoloġija tal-Bangladesh fl-2004. Muhammad Ali Naqi ppropona pinnaklu bħal ta' tempji oħra fil-quċċata tat-tumbata ċentrali bħallikieku l-istruttura kienet "Santwarju bi Stupa" tat-tip "Shikhara" fir-rikostruzzjoni tiegħu.<ref>Naqi, Md. Ali; Islam, Ziaul; Bhuyan, Md. Shoeb; Gomes, Catherine Daisy (1999), "The virtual reconstruction of Paharpur vihara", ''Khulna University Studies'', '''1''' (1): 187–204, doi:10.53808/KUS.1999.1.2.187-204-se, ISSN 1563-0897, S2CID 253543061.</ref> Fl-2012 [[Mohammad Habib Reza]] permezz ta' analiżi kuntestwali tal-arkitettura Buddista bikrija ta' Bengal fit-teżi tad-dottorat tiegħu jipproponi: "il-qalba tal-''vihara'' ta' Pahāŗpur kienet qisha l-quċċata ta' tempju tat-tip pañcharatna u kellu erba' "kuruni" oħra fuq il-maņdapas, u b'hekk x'aktarx li t-tempju kien qisu t-tempju ta' Ānanda f'[[Bagan]]; madankollu, minħabba l-perjodu bikri ta' kostruzzjoni tiegħu, it-tempju għandu dehra iktar ċatta mit-tempju ta' Ānanda''.''<ref>Reza, Mohammad Habib (2012). ''Early Buddhist Architecture of Bengal: Morphological study on the vihāras of c. 3rd to 8th centuries'' (PhD). Nottingham Trent University.</ref> == Sit ta' Wirt Dinji == [[File:Somapura_Mahavihara_2024_33.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Somapura_Mahavihara_2024_33.jpg|daqsminuri|Tlugħ ix-[[xemx]] fis-Somapura Mahavihar (Paharpur).]] Il-Fdalijiet tal-Vihara Buddista f'Paharpur ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1985.<ref name=":0" /> Minn dak iż-żmien 'l hawn, sensiela ta' missjonijiet tal-UNESCO żaru s-sit regolarment u għenu fil-protezzjoni tiegħu. Barra minn hekk, l-UNESCO ħejjet pjan direzzjonali b'investiment ta' US$5.6 miljun.<ref>{{Ċita web|url=http://www.unescodhaka.org/culture/|titlu=UNESCO Dhaka {{!}} culture|sit=www.unescodhaka.org|lingwa=en-gb|data-aċċess=2025-02-22|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20070927104939/http://www.unescodhaka.org/culture/|arkivju-data=2007-09-27|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.britannica.com/topic/Somapura-Mahavira|titlu=Somapura Mahavira {{!}} Ancient, Ruins, Monastery {{!}} Britannica|sit=www.britannica.com|lingwa=en|data-aċċess=2025-02-22}}</ref> L-opri tal-arti tat-terrakotta fis-sit ġarrbu ħsarat estensivi minħabba n-nuqqas ta' manutenzjoni xierqa, l-iskarsezza ta' ħaddiema, in-nuqqas ta' fondi u x-xita qliel, kif ukoll minħabba l-problema ewlenija tal-korruzzjoni fil-Bangladesh. Barra minn hekk, id-drenaġġ batut tal-ilma flimkien mal-livelli għoljin ta' salinità fil-ħamrija wasslu għad-deterjorament tal-iskulturi tat-terrakotta. Theddidiet oħra jinkludu l-ħaxix ħażin, il-vandaliżmu, il-kundizzjonijiet klimatiċi u t-traskuraġni tal-pubbliku li jżur is-sit. Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-'''kriterju (i)''' "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-[[bniedem]]"; il-'''kriterju (ii)''' "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-'''kriterju (iv)''' "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".<ref name=":0" /> == Gallerija == <gallery widths="180px" heights="120px"> File:Naogaon_Paharpur_11Oct12_IMG_3696.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Naogaon_Paharpur_11Oct12_IMG_3696.jpg|Structures in Somapura Mahavihara complex File:Somapura_Mahavihara_08.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Somapura_Mahavihara_08.jpg|Paharpur with green grass File:Sompur_Mahavihara_(Paharpur).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sompur_Mahavihara_(Paharpur).jpg|Sompur Mahavihara (Paharpur) File:Naogaon_Paharpur_11Oct12_IMG_3683.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Naogaon_Paharpur_11Oct12_IMG_3683.jpg|Bottom of Central Shrine File:Mayer_model_01.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mayer_model_01.jpg|Model by Mohammed Ali Naqi File:A_wall_of_Paharpur.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:A_wall_of_Paharpur.jpg|Ineer part of the vihar File:Sompura_Mahavihar_2024_16.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sompura_Mahavihar_2024_16.jpg|Panels (replica) File:Sompura_Mahavihara_2024_17.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sompura_Mahavihara_2024_17.jpg|Panels (original) </gallery> == Referenzi == [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fil-Bangladesh]] [[Kategorija:Monasteri]] [[Kategorija:Buddiżmu]] [[Kategorija:Bangladexx]] [[Kategorija:Tempji Buddisti]] ri0pvbr888dnuzzi6oiicvexv681u3n 0 33499 332980 324926 2026-10-20T05:07:44Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 332980 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Loranne Vella''' (imwielda fl-10 ta’ Lulju tal-1972) hi kittieba, traduttriċi u artista bbażata fi [[Brussell]].<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/loranne-vella-explained-going-home-a-winner.732181|titlu=Loranne Vella explained: going home a winner|data=September 2019|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-04-18}}</ref> Hi rebħet il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb għall-Aħjar Rumanz bil-Malti jew bl-Ingliż kemm għal ''Rokit'' (2018)<ref name=":1">{{Ċita web|url=https://ktieb.org.mt/en/news/national-book-prize-2018-award-ceremony/|titlu=National Book Prize 2018 Award Ceremony|data=29 November 2018|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-04-18|arkivju-data=2024-04-18|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240418160544/https://ktieb.org.mt/en/news/national-book-prize-2018-award-ceremony/|url-status=dead}}</ref> kif ukoll għal ''Marta Marta'' (2023).<ref>{{Ċita web|url=https://ktieb.org.mt/en/news/winners-of-the-2023-national-book-prize-announced/|titlu=Winners Of The 2023 National Book Prize Announced|data=24 November 2023|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-04-18|arkivju-data=2024-04-18|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240418160544/https://ktieb.org.mt/en/news/winners-of-the-2023-national-book-prize-announced/|url-status=dead}}</ref> Vella sservi wkoll bħala l-koeditur tal-ġurnal letterarju bil-Malti ''Aphroconfuso.''<ref>{{Ċita web|url=https://aphroconfuso.mt/kolofon/|titlu=Kolofon · Aphroconfuso|lingwa=mt|data-aċċess=2024-04-18}}</ref> == Bijografija == Loranne Vella twieldet ir-[[Rabat (Għawdex)|Rabat, Għawdex]], [[Malta (gżira)|Malta]]. Hija bdiet il-karriera professjonali tagħha bħala għalliema tal-Ingliż u tad-Drama fil-[[Kulleġġ San Alwiġi (Malta)|Kulleġġ San Alwiġi]], B'Kara (1995–2005). Telqet minn Malta fl-2005 u ħadmet bħala traduttriċi fil-[[Parlament Ewropew]] fil-Lussemburgu (2005–2008) u fil-[[Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew|Kumitat Ekonomiku u Soċjali]] fi Brussell (2009–preżenti).<ref>{{Ċita web|url=https://www.tvm.com.mt/mt/news/l-istudenti-ghandhom-ikunu-esposti-wkoll-ghal-letteratura-moderna-loranne-vella/|titlu=L-istudenti għandhom ikunu esposti wkoll għal-letteratura moderna – Loranne Vella – TVM|data=8 December 2018|sit=TVM Maltese|lingwa=en-US|data-aċċess=2020-02-08}}</ref> === Edukazzjoni === Matul is-snin formattivi tagħha, hi rċiviet l-edukazzjoni tagħha f’diversi istituzzjonijiet, inklużi: Thi Lakin School, Ħ’Attard (1975–1976), St. Joseph School, Blata l-Bajda (1976–77), St. Joseph School, Raħal Ġdid (1977–1984), Sandhurst School (magħrufa bħala Sir Adrian School), Pembroke (minn Settembru sa Diċembru tal-1984), Maria Regina Junior Lyceum, Blata l-Bajda (1984–88), Ġan Franġisk Abela Sixth Form, Imsida (1988–1989), l-[[Università ta' Malta|Università ta’ Malta]]: Foundation Course (1989–90), Baċċelerat fl-Istudji Teatrali bl-Unuri u l-Ingliż bħala suġġett sekondarju (1995–2000), u M.A. fl-Istudji Teatrali.<ref>{{Ċita web|url=https://www.um.edu.mt/think/a-multidisciplinary-life/|titlu=A multi-disciplinary life|awtur=Arts|data=2019-03-22|sit=Think Magazine|lingwa=en-GB|data-aċċess=2020-02-08}}</ref> === Ħajja personali === Kienet miżżewġa lil Simon Bartolo (1996–2011).<ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2005-03-27/news/60-second-interview-simon-bartolo-73582/|titlu=60 Second interview – Simon Bartolo – The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2019-11-16}}</ref> == Xogħlijiet u Kollaborazzjonijiet == Karriera artistika: Waqqfet l-Aleateia Group Theatre fl-1992 flimkien ma’ Simon Bartolo, Victor Debono u Russell Muscat. Barra minn hekk, hi ħadet sehem fi produzzjonijiet teatrali mal-Valletta Campus Theatre (dak iż-żmien magħruf bħala t-Teatru MITP – Il-Programm Teatrali tal-Istitut tal-Mediterran) sal-2005. Il-grupp twaqqaf meta studenti universitarji ħassew il-bżonn li mhux biss japplikaw it-teoriji u d-dixxiplini li ltaqgħu magħhom waqt l-istudji tagħhom, iżda wkoll li jiskopru l-metodoloġija personali tagħhom.<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/drama-group-for-egyptian-festival.168566|titlu=Drama group for Egyptian festival|data=23 August 2002|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-04-18}}</ref> Fl-2013, hi kkollaborat mal-fotografu Ritty Tacsum <ref>{{Ċita web|url=https://www.rittytacsum.com/rittytacsum|titlu=Ritty Tacsum|sit=Ritty Tacsum – Visual Artist based in Malta|lingwa=en|data-aċċess=2019-11-16}}</ref> fil-wirja tagħha 4 Rooms.<ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2013-10-09/arts-and-culture/four-rooms-a-visual-journey-by-ritty-tacsum-2842886144/|titlu=Four Rooms – a visual journey by Ritty Tacsum – The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2019-11-16}}</ref> Din kienet l-ewwel darba li Vella għaqdet flimkien il-letteratura, il-fotografija u t-teatru f’avveniment wieħed, eżerċizzju li rrepetiet fi tnedijiet oħrajn li kellha għall-kotba li ġew ippubblikati sussegwentament. Il-prinċipju li jinħolqu avvenimenti artistiċi f’kollaborazzjoni ma’ artisti li jużaw forom ta’ arti differenti, ispira lil Vella sabiex fl-2017 flimkien ma’ Sephora Gauci twaqqaf il-kollettiv tal-arti performattiva imsejjaħ Barumba Collective'''.''' <ref name=":0">{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/articles/view/looking-behind-closed-doors.696063|titlu=Looking behind closed doors|data=7 December 2018|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2019-11-16}}</ref> Bejn l-2014 u l-2017, Vella traduċiet diversi stejjer tat-tfal mill-Franċiż għall-Malti (magħrufin bħala rumanzini) u storja waħda mill-Ispanjol għall-Malti, ''Vjoletta'', li rebħet il-Premju Terramaxka fil-kategorija tar-Rumanzi tal-2016. <ref>{{Ċita web|url=https://ktieb.org.mt/en/news/winners-of-the-terramaxka-book-prize-2016/|titlu=Winners of the Terramaxka Book Prize 2016 {{!}} Kunsill Nazzjonali Tal-Ktieb|data=2016-11-07|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-04-18|arkivju-data=2024-04-18|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240418165153/https://ktieb.org.mt/en/news/winners-of-the-terramaxka-book-prize-2016/|url-status=dead}}</ref> Fl-2019, ikkollaborat mal-artist [[Trevor Borg]] <ref>{{Ċita web|url=https://www.um.edu.mt/profile/trevorborg|titlu=Dr Trevor Borg|isem=L.-Università ta'|awtur=Malta|sit=L-Università ta' Malta|lingwa=en|data-aċċess=2019-11-16}}</ref> u kitbet storja għat-tfal ispirata mix-xogħol li ppreżenta waqt waqt il-Biennale ta’ Venezja bħala parti mill-Padiljun ta’ Malta. L-istorja bit-titlu Smajna Isimna Taħt l-Art kienet ippubblikata fl-2019. <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2019-11-07/books/Launch-of-storybook-for-children-based-on-Venice-Biennale-Maltese-Pavilion-6736215841|titlu=Launch of storybook for children based on 'Venice Biennale' Maltese Pavilion – The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2019-11-16}}</ref> Ir-rumanz tagħha ''Rokit,'' ippublikat minn Merlin Publishers fl-2017, rebaħ il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb għall-Aħjar Rumanz bil-Malti jew bl-Ingliż.<ref>{{Ċita web|url=http://www.maltatoday.com.mt/arts/books/75954/traipsing_through_space_and_time__loranne_vella|titlu=Traipsing through space and time {{!}} Loranne Vella|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2019-11-16}}</ref><ref name=":1" /> Imbagħad fl-2024, il-ktieb tradott għall-Ingliż minn Kat Storace rebaħ premju tal-English PEN Translates. Ir-rumanz rebaħ il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb ta’ Malta għall-Aħjar Rumanz bil-Malti jew bl-Ingliż is-sena ta’ wara.<ref name=":1" /> Il-ġabra ta’ novelli bit-titlu ''mill-bieb 'il ġewwa'' kienet finalista għall-Premju Nazzjonali tal-Ktieb fl-2020. <ref>{{Ċita web|url=https://ktieb.org.mt/en/news/the-national-book-prize-and-terramaxka-prize-2020-the-shortlist/|titlu=The National Book Prize And Terramaxka Prize 2020 – The Shortlist|data=19 July 2020|arkivju-data=14 January 2025|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20250114173620/https://ktieb.org.mt/en/news/the-national-book-prize-and-terramaxka-prize-2020-the-shortlist/|data-aċċess=27 March 2025|url-status=dead}}</ref> It-traduzzjoni ta’ din il-ġabra għall-Ingliż miinn Kat Storace, ''what will it take for me to leave,'' kienet ippublikata minn Praspar Press fl-2021. Din it-traduzzjoni kienet finalista għat-TA First Translation Prize tas-Society of Authors għas-sena 2022. <ref>{{Ċita web|url=https://www2.societyofauthors.org/2022/12/01/announcing-the-translation-prizes-2022-shortlists-a-diverse-impressive-list/|titlu=Announcing the Translation Prizes 2022 shortlists – a 'diverse, impressive list' - The Society of Authors|data=2022-12-01|lingwa=en-GB|data-aċċess=2024-04-18|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240418165156/https://www2.societyofauthors.org/2022/12/01/announcing-the-translation-prizes-2022-shortlists-a-diverse-impressive-list/|arkivju-data=2024-04-18|url-status=dead}}</ref> Fl-2022, ir-rumanz tagħha ''Marta Marta'' kien ippublikat minn EDE Books u rebaħ il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb għall-Aħjar Rumanz bil-Malti jew bl-Ingliż. <ref>{{Ċita web|url=https://ktieb.org.mt/en/news/winners-of-the-2023-national-book-prize-announced/|titlu=Winners Of The 2023 National Book Prize Announced {{!}} Kunsill Nazzjonali Tal-Ktieb|data=2023-11-24|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-04-18|arkivju-data=2024-04-18|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240418160544/https://ktieb.org.mt/en/news/winners-of-the-2023-national-book-prize-announced/|url-status=dead}}</ref> Parti minn dan ir-rumanz, tradott minn Kat Storace, deher fir-''Writing in Translation Anthology'' (2024) fir-rivista letterarja ''The White Review.'' Fl-2023, Vella nediet il-ġurnal letterarju bil-lingwa Maltija Aphroconfuso flimkien ma’ Joe Gatt.<ref>{{Ċita web|url=https://aphroconfuso.mt/|titlu=Aphroconfuso|sit=aphroconfuso.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2024-04-18}}</ref> == Referenzi == {{Referenzi}}{{Awtorità}} [[Kategorija:Tradutturi mill-Franċiż għall-Malti]] [[Kategorija:Tradutturi Maltin]] [[Kategorija:Nies ħajjin]] [[Kategorija:Twieldu fl-1972]] iktae02deoon98y6aoqz9xx4idcs647 0 33951 332961 325925 2026-10-20T00:04:38Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 332961 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} Abigail Ardelle Zammit (imwielda Ħ'[[Ħ'Attard|Attard]] fl-1976) hi kittieba, poetessa, edukatriċi u traduttriċi Maltija.<ref>{{Ċita web|url=https://www.helamalta.com/writers/abigail-ardelle-zammit|titlu=Abigail Ardelle Zammit|sit=HELA|lingwa=en|data-aċċess=2025-09-29}}</ref> Zammit hija magħrufa l-aktar għall-kollezzjonijiet tagħha ta’ poeżiji bl-Ingliż, li ħafna drabi jesploraw temi politiċi, storiċi, soċjali, u dawk marbuta mal-ġeografija u l-esperjenza femminili. Hija għandha dottorat fil-Kitba Kreattiva (Creative Writing) mill-Università ta’ Lancaster, kif ukoll Masters fl-Ingliż u fil-Kitba Kreattiva. Zammit hija Lettur Anzjan fl-Ingliż fil-[[Ġ.F. Abela Junior College]] u kienet l-ewwel persuna li għallmet il-kitba kreattiva fid-Dipartiment tal-Ingliż fl-Università ta' Malta.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://abigailardellezammit.net/abigail-ardelle-zammit-poet-3-functionisogramigoogleanalyticsobjectririrfunction-ir-qir-q-pushargumentsir-l1new-dateas-createelemento-ms/|titlu=About|data=2016-04-05|lingwa=en|data-aċċess=2025-09-29}}</ref> == Xogħlijiet Prinċipali == Ix-xogħlijiet ta’ poeżija tagħha jinkludu<ref name=":0" />: * ''Voices from the Land of Trees'' (2007, Smokestack) — li hu ispirat mill-gwerra ċivili fil-Gwatemala. * ''Portrait of a Woman with Sea Urchin'' (2015, SPM) — li rebaħ it-tieni premju fil-Sentinel Poetry Book Competition. * ''Leaves Borrowed from Human Flesh'' (2025, Etruscan Press). Kitbet ukoll gwida għall-istudenti post-sekondarji, ''The Poetry Buddy: A Seamus Heaney Guide for Advanced Level Students'' (2020), u kitbet fuljetti bilingwi (bl-Ingliż u l-Malti) ma' poeti oħra.<ref name=":0" /> Fl-2008, Zammit rebħet ukoll il-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb]] ta' Malta fil-kategorija ta' Poeżija b’lingwa oħra u Poeżija tradotta bit-titlu "''Voices from the Land of Trees".''<ref>{{Ċita web|url=https://ktieb.org.mt/nationalbookprize/|titlu=National Book Prize - Ktieb.org.mt|data=2024-10-29|lingwa=en-US|data-aċċess=2025-09-29|arkivju-data=2026-02-06|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20260206181952/https://ktieb.org.mt/nationalbookprize/|url-status=dead}}</ref> == Referenzi == {{Referenzi}} {{Awtorità}} {{DEFAULTSORT:Zammit, Abigail Ardelle}} [[Kategorija:Kittieba Maltin]] 08u072lzpczylowvbwrlbfi2f8hxpjf 0 34483 332985 330536 2026-10-20T08:02:38Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 332985 wikitext text/x-wiki {{Infobox Série télévisée|titre=The Chosen|langue du titre=en|image=The Chosen - logo.jpg|upright=280|légende=Logo de la série|type=[[Série télévisée]]|titre original={{Langue|en|The Chosen}}|autres titres francophones=''Les Élus''|genre=[[Biographie]]<br />[[Drame (cinéma)|Drame]] [[Film historique|historique]]|créateur=[[Dallas Jenkins]]|producteur=Out of Order Studios|acteur=[[Jonathan Roumie]]<br />[[Shahar Isaac]]|musique={{Lien|langue=en|fr=Dan Haseltine}}<br />Matthew S. Nelson|pays={{États-Unis}}|chaîne=|nb saisons=5|nb épisodes=40|format=|durée=30-100 minutes|début={{date|24|décembre|2017|à la télévision}}|fin=en production|site web=https://www.thechosen.fr|précédente=|suivante=}}'''''{{Lang|en|The Chosen}}''''' (bil-Franċiż, ''L'Élu'' jew ''Les Élus'' ) hija serje televiżiva [[Stati Uniti|Amerikana]] li xxandret mill-{{Data|24|décembre|2017|à la télévision}} u t-traċċar mill-ġdid tal-ħajja ta’ [[Ġesù|Ġesù Kristu]] skont l- Evanġelji filwaqt li jadatta n-narrattiva, u joffri approċċ uman u aċċessibbli għall-ħajja ta’ Kristu . Waħda mill-karatteristiċi notevoli ta’ din is-sensiela hija li l-finanzjament tagħha nkiseb permezz ta’ kampanja ta’ crowdfunding li ppermettiet li tiġbor aktar minn $ 10 miljun <ref name="Ecran-large">{{Ċita web|url=https://www.ecranlarge.com/series/news/the-chosen-univers-etendu-moise-jesus-serie|titlu=Un univers étendu autour de Jésus : après la série The Chosen, c’est le projet|awtur=Jacques Laurent Techer|data=24 septembre 2024|data-aċċess=25 mars 2026}}</ref> . Is-serje tixxandar fi [[Franza]] minn{{Data|décembre 2021}} fuq C8 u fuq il-pjattaforma MyCanal . Tibda minn{{Data|février 2023}} L-ewwel staġun kien disponibbli wkoll fuq [[Netflix]] . Fl-Istati Uniti, is-serje ilha tixxandar minn...{{Data|16|juillet|2023|à la télévision}} fuq in-netwerk The CW <ref>{{Ċita web|url=https://deadline.com/2023/06/the-chosen-cw-picks-up-three-seasons-jesus-drama-1235413044/|titlu=''The Chosen'': CW Picks Up First Three Seasons Of Drama About Jesus|awtur=Lynette Rice|data=9 juin 2023|sit=[[Deadline.com]]|lingwa=en}}</ref> . Aktar minn 280 miljun ruħ f'175 pajjiż raw ''The Chosen'', li bbenefika minn premieres prestiġjużi, rilaxxi teatrali limitati u komunità kbira ta' fannijiet affaxxinati mill-istorja ta' Ġesù. [[Stampa:Dallas_Jenkins.jpeg|lemin|daqsminuri|Dallas Jenkins waqt il-produzzjoni tal- episodju 3 tal-ewwel staġun ta' ''The Chosen'' .]] Il-proġett tal-kreatur Dallas Jenkins huwa li jieħu vantaġġ mill-format tas-serje, li jippermetti żvilupp ferm aktar estensiv minn film, biex iġib fuq l-iskrin siltiet mill- Evanġelji li ftit li xejn ġew esplorati jew li ma ġewx esplorati xejn. Madankollu, minħabba n-nuqqas tal-finanzjament meħtieġ għal proġett bħal dan, Jenkins dar għall -crowdfunding . Sa kmieni fl-2019, dan l-appell għal donazzjonijiet kien diġà ġabar $ 10,3 millions mill-mira ppjanata tiegħu ta’ $13-il miljun, u b’hekk, dak iż-żmien, kien l-aktar kampanja ta’ crowdfunding ta’ suċċess għal serje televiżiva, kif ukoll l-akbar proġett ta’ film fl-istorja ffinanzjat minn donazzjonijiet <ref>{{Ċita web|url=https://www.lejdd.fr/Culture/Series/the-chosen-hero-corp-veronica-mars-quand-les-fans-financent-leurs-series-4083243|titlu=''The Chosen, Hero Corp, Veronica Mars'' : quand les fans financent leurs séries|sit=lejdd.fr|data-aċċess=2022-01-11}}</ref> , <ref name="A Modern Day Five Loaves and Two Fish Story">{{Ċita pubblikazzjoni |last=Carpenter |first=Chris |year=2019 |title=New TV Series ''The Chosen'' a Modern Day “Five Loaves and Two Fish” Story |url=https://www1.cbn.com/television/new-tv-series-chosen-modern-day-five-loaves-and-two-fish-story |journal=Christian Broadcasting Network |language=en |page= |access-date=17 décembre 2021}}.</ref> , <ref name="Largest crowdfunded entertainment project in history"> {{Ċita pubblikazzjoni |last=Parke |first=Caleb |year=2019 |title=Story about life of Jesus emerges as largest crowdfunded entertainment project in history |url=https://www.foxnews.com/entertainment/story-about-the-life-of-jesus-largest-ever-crowdfunding-campaign-for-a-tv-show |journal=Fox News |language=en |page= |access-date=17 décembre 2021}}.</ref> , <ref name="Frere-Paul-Adrien"> {{Ċita web|url=https://www.famillechretienne.fr/37482/article/pourquoi-il-faut-regarder-la-serie-chosen-sur-jesus-ce-soir-sur-c8?error=bad_credential&redirect_uri=https://www.famillechretienne.fr/dpi-oauth-callback.php&scope=email&error_uri=https://www.famillechretienne.fr/37482/article/pourquoi-il-faut-regarder-la-serie-chosen-sur-jesus-ce-soir-sur-c8|titlu=Pourquoi il faut regarder la série The Chosen sur Jésus ce soir sur C8|awtur=[[Paul-Adrien d'Hardemare|Frère Paul-Adrien d'Hardemare]]|data=20 décembre 2021|lingwa=fr|data-aċċess=25 mars 2026}}.</ref> . Dan jippermetti lill-kreaturi tas-serje jibqgħu indipendenti minn Hollywood u jkollhom aktar libertà fir-rakkont tal-istejjer tagħhom. Mill-2017, ġabru aktar minn $30 miljun minn 150,000 donatur, inklużi $10 miljun fl-2019 biss.{{Data|novembre 2020}} biex tniedi t-tieni staġun <ref name="Frere-Paul-Adrien" /> . Fi{{Data|octobre 2024}} Il- Fondazzjoni ''Come and See'' tħabbar li l-ħames staġun huwa ffinanzjat kompletament grazzi għal 104,000 donatur minn 151 pajjiż, li għenu biex jinġabru $48 miljun, appoġġ li juri l-imħabba tal-pubbliku għas-serje <ref name="BMSRadio"> {{Ċita web|url=https://www.bluemelodyschoolradio.com/news/the-chosen-une-saison-5-est-dans-les-clous-176|titlu=The Chosen : une saison 5 est dans les clous|awtur=BMS Radio|data=3 octobre 2024|lingwa=fr|data-aċċess=25 mars 2026}}.</ref> . == Produzzjoni == Is-serje hija mqassma minn VidAngel (ġo) <ref name="Largest-Ever Crowdfunding Campaign for a TV Show">{{Ċita pubblikazzjoni |last=Parke |first=Caleb |year=2019 |title=Largest-Ever Crowdfunding Campaign for a TV Show Issues Equity to Investors |url=https://www.hollywoodreporter.com/business/business-news/largest-ever-tv-crowdfunding-campaign-issues-equity-investors-1173422/ |journal=The Hollywood Reporter |language=en |page= |issn=0018-3660 |access-date=17 décembre 2021}}.</ref> u fi Franza minn Saje Distribution u Première partie. == Sinopsi == [[Stampa:The_Chosen_-_Simon_and_Andrew_on_Galilee.jpg|daqsminuri|Xmun Pietru u Indrì ħdejn il-Baħar tal-Galilija (episodju 4).]] [[Stampa:The_Chosen_-_Nicodemus_and_Jesus.jpg|lemin|daqsminuri|Ġesù u Nikodemu .]] [[Stampa:The_Chosen_-_Jesus_touches_the_leper.jpg|daqsminuri|''L-Magħżulin'' – Ġesù jfejjaq lebbruż fl-episodju 6 tal-ewwel staġun.]] L-ewwel staġun iseħħ fil- Galilija tal er ewwel seklu, fejn [[Ġesù]] jibda jibni grupp għall-ministeru tiegħu, billi jistieden diversi nies minn sfondi differenti <ref name="TDU52621">{{Ċita pubblikazzjoni |last=Wixom |first=Cassidy |date=May 26, 2021 |title='The Chosen' resonates with believers who see authenticity in its characters |url=https://universe.byu.edu/2021/05/26/the-chosen-tv-show-resonates-with-believers/ |journal=The Daily Universe |access-date=10 juin 2022}}</ref> . Hekk kif iwettaq l-ewwel mirakli tiegħu, Ġesù jsejjaħ lill-mara mifdija Marija Maddalena. Taddew il-bennej Jacques il-minatur, membru tal-kor is-sajjieda Simon, André, [[Ġakbu l-Kbir|Jacques il-Kbir]] u [[San Ġwann Appostlu u Evanġelista|Jean]] Thomas il-caterer u Ramah il-produttur tal-inbid ; u l-kollettur tat-taxxa [[San Mattew|Mattew]] biex isegwih. Hekk kif il-grupp jivvjaġġa mis-Samarija u wara l-laqgħa tiegħu ma’ Nikodemu, Ġesù jibda l-ministeru pubbliku tiegħu wara li jirrivela lilu nnifsu lil Fotina, mara Samaritana . It-tieni staġun jibda fis -Samarija, u jimxi lejn reġjuni ġirien bħas -Sirja u l-Lhudija, fejn Ġesù jkompli jibni l-grupp ta’ studenti tiegħu. <ref name="TDU52621"/> Hekk kif ikompli jwettaq il-mirakli waqt li jipprepara għal priedka importanti, Ġesù jsejjaħ ukoll lil Filippu, id-dixxiplu ta’ [[Ġwanni l-Battista]], lill [[Arkitett|-perit]] Natanael, u liż-Żelota Xmun il-Kangħani . Hekk kif l-aħbar ta’ Ġesù tkompli tinfirex madwar ir-reġjun, hu jiltaqa’ kemm ma’ opportunitajiet kif ukoll ma’ diffikultajiet. <ref>{{Ċita pubblikazzjoni |last=Carr |first=Kimberly |date=July 24, 2020 |title='The Chosen' Officially Greenlights Production of Season Two |url=https://www1.cbn.com/hollywoodinsight/chosen-greenlights-season-two |journal=[[Christian Broadcasting Network|CBN News]] |access-date=10 juin 2022}}</ref> L-istaġun jilħaq il-qofol tiegħu bit-tħejjijiet għall- Priedka fuq il-Muntanja, bl-għajnuna tal-apprendist tas-sengħa Ġuda l-Iskarjota . Il-grupp jirritorna lejn Kafarnahum fit-tielet staġun, bil-popolarità dejjem tikber ta’ Ġesù tinkwieta diversi gruppi soċjali u politiċi, inklużi r-Rumani u [[Fariżej|l-Fariżej]] . <ref name="EN83121">{{Ċita pubblikazzjoni |last=Beach |first=Kylie |date=August 31, 2021 |title=Dallas Jenkins gives us a sneak peek at The Chosen Season Three |url=https://www.eternitynews.com.au/culture/dallas-jenkins-gives-us-a-sneak-peek-at-the-chosen-season-three/ |journal=Eternity News |access-date=27 juin 2022}}</ref> , <ref name="DN101822">{{Ċita pubblikazzjoni |last=Toone |first=Trent |date=October 18, 2022 |title='The Chosen': Watch the gripping new trailer for Season 3 with a message from show's creator |url=https://www.deseret.com/faith/2022/10/17/23410332/new-the-chosen-season-3-trailer-theaters |journal=Deseret News |access-date=26 octobre 2022}}</ref> Wara l- Priedka fuq il-Muntanja, Ġesù jibgħat lit-tnax-il appostlu tiegħu, tnejn tnejn, biex jippridkaw u jwettqu mirakli mingħajru, u dan wassal lid-dixxipli biex jiffaċċjaw l-akbar sfida tagħhom s’issa. Ġesù mbagħad jirritorna lejn il-belt twelidu ta’ Nazaret, u dan irriżulta f’bidla fil-ministeru tiegħu matul is-sena tal-popolarità tiegħu. Fi tmiem l-istaġun, fid- Dekapoli u fuq il- Baħar tal-Galilija, Ġesù jitma’ eluf ta’ nies bil-ħobż u l-ħut, u mbagħad jimxi fuq l-ilma. Ir-raba’ staġun jiffoka fuq il-konsegwenzi tal-popolarità dejjem tikber ta’ Ġesù u t-tensjonijiet interni u esterni li toħloq. Hekk kif il-messaġġ tiegħu jiġbed folol dejjem akbar, Ġesù u d-dixxipli tiegħu jiffaċċjaw oppożizzjoni dejjem tikber mill-awtoritajiet reliġjużi u Rumani. L-istaġun jidħol aktar fil-fond fid-dubji, il-kunflitti u l-aspettattivi messjaniċi fi ħdan il-grupp, filwaqt li juri wkoll diversi tagħlim u mirakli ewlenin. Jikkonkludi b’avvenimenti kruċjali li jaggravaw il-firda bejn Ġesù u l-mexxejja reliġjużi, u jwittu t-triq għall-iżviluppi drammatiċi li ġejjin. Il-ħames staġun, deskritt bħala wieħed li jiffoka fuq kunflitti li qed jeskalaw, primarjament ikopri l-ġrajjiet li wasslu għad-dħul trijonfanti ta’ Ġesù f’Ġerusalemm . Filwaqt li d-dixxipli tiegħu qed jistennew dejjem aktar liberazzjoni politika ta’ Iżrael, Ġesù jkompli jgħallem b’modi li jisfidaw dawn l-aspettattivi. L-istaġun jenfasizza t-tensjonijiet dejjem jikbru bejn Ġesù u l-awtoritajiet, kif ukoll in-nuqqas ta’ ftehim u t-taqbid intern tad-dixxipli tiegħu, partikolarment rigward il-kunċetti ta’ poter, sagrifiċċju, u fidi.<gallery mode="packed"> Stampa:The_Chosen_-_Simon_fishes_at_night.jpg|ħolqa=Fichier:The_Chosen_-_Simon_fishes_at_night.jpg|alt=Simon Pierre dans le 4e épisode.| Simon Pierre fl- e 4. Stampa:The_Chosen_-_Nicodemus_talks_with_Mary.jpg|ħolqa=Fichier:The_Chosen_-_Nicodemus_talks_with_Mary.jpg|alt=Nicodème discutant avec Marie.| Nikodemu jitkellem ma’ Marija. Stampa:The_Chosen_-_Jesus_at_wedding_with_kids.jpg|ħolqa=Fichier:The_Chosen_-_Jesus_at_wedding_with_kids.jpg|alt=Jésus aux noces de Cana avec les enfants.| Ġesù fit -tieġ ta’ Kana mat- [[Tifel|tfal]] . Stampa:The_Chosen_-_A_toast_at_the_wedding_banquet.jpg|ħolqa=Fichier:The_Chosen_-_A_toast_at_the_wedding_banquet.jpg|alt=Scène des noces de Cana » de l'épisode 5.| Xena mit-tieġ ta’ Kana » mill-episodju 5. Stampa:The_Chosen_-_Disciples_at_the_wedding_banquet.jpg|ħolqa=Fichier:The_Chosen_-_Disciples_at_the_wedding_banquet.jpg|alt=Les disciples aux noces de Cana dans l'épisode 5.| Id-dixxipli fit-tieġ ta' Kana fl-episodju 5. </gallery> == Speċifikazzjonijiet tekniċi == * Titlu oriġinali ''{{Lang|en|The Chosen}}'' <small>(litteratura trad.) (L-Magħżul)</small> * Titoli oħra ''{{Lang|en|The Sheperd}}'' <small>(trad. litterali) (Ir-Ragħaj)</small> * Kreaturi Dallas Jenkins * Kumpanija tal-produzzjoni Studios barra mill-ordni * Kumpaniji tad-distribuzzjoni (għat-televiżjoni u d-DVD ) : (L-ISTATI UNITI) BYutv, {{Interlanguage link|VidAngel|en}} * Fotografija Akis Konstantakopoulos * Assemblea Ġanni Quinn * Mużika {{Interlanguage link|Dan Haseltine|en}}<br /><br /><br /><br /> Matthew S. Nelson * Direzzjoni artistika William Matthews * Adattament tad-djalogi : * Format : kulur - 2.00<nowiki><span typeof="mw:DisplaySpace" id="mwAQc">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>: 1 - tiegħu<nowiki><span typeof="mw:DisplaySpace" id="mwAQk">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>stereo * [[Pajjiż|Pajjiż tal-oriġini]] L- [[Stati Uniti|ISTATI UNITI]] * Lingwa Ingliż * Sess Bijografija, drama storika * Tul ta' żmien 54 minuta * Dati tax-xandir : ** L-ISTATI UNITI :{{Data|25 décembre 2017|à la télévision}} ** Franza :{{Data|20 décembre 2021}} ( [[Internet]] ) == Distribuzzjoni == === Karattri ewlenin === * Jonathan Roumie Ġesù ta’ Nazaret * Shahar Isaac Simon Pierre * Elizabeth Tabish Marija Maddalena * Paras Patel [[San Mattew|Mattew]] * Noah James  [[Indrì l-Appostlu|André]] * George Harrison Xanthis [[San Ġwann Appostlu u Evanġelista|Ġwanni]], bin Żebedew * Jordan Walker Ross Jacques l-Inqas * Abe Bueno-Jallad [[Ġakbu l-Kbir]] {{Small|(saisons 2–4)}} * Joey Vahedi Thomas, eks caterer {{Small|(saisons 2–4, invité saison 1)}} * Janis Dardaris Zohara, mart Nikodemu {{Small|(saison 1)}} * Giavani Cairo Taddew, eks bennej minn Betsajda * Alaa Safi Xmun il-Kangħani {{Small|(saisons 2–4)}} * Austin Reed Alleman Nathanaël {{Small|(saisons 2–4)}} * Luke Dimyan Ġuda l-Iskarjota {{Small|(saisons 3–4, invité saison 2)}} * Yoshi Barrigas Philippe {{Small|(saisons 2–3)}} * Reża Diako Philippe {{Small|(saison 4)}} * Shayan Sobhian [[Ġakbu l-Kbir|James il-Kbir]] {{Small|(saison 1, épisodes 1–4)}} * Kian Kavousi  [[Ġakbu l-Kbir|James il-Kbir]] {{Small|(saison 1, épisodes 5–8)}} * Vanessa Benavente  [[Santa Marija|Marija]], omm [[Ġesù]] {{Small|(saisons 2–4, invitée saison 1)}} === Karattri rikorrenti === * Erick Avari Nikodemu {{Small|(saison 1)}} * Nick Shakoour Żebede * Lara Silva : Simon Pierre {{Small|(saisons 1, 3 et 4, invitée saison 2)}} * Shaan Sharma Samwel, [[Fariżej|Fariżew]] minn Kafarnahum u wieħed mill-istudenti ta’ Nikodemu * Aalok Mehta Barnaba * Anne Beyer Shula * {{Interlanguage link|Kirk B. R. Woller}} Gajus, ċenturjun Ruman u assoċjat ta' [[San Mattew|Mattew]] {{Small|(saisons 1, 3 et 4, récurrent saison 2)}} * Yasmine Al-Bustami Ramah, produttur tal-inbid {{Small|(saisons 2–4, invitée saison 1)}} * {{Interlanguage link|Brandon Potter}} Quintus, maġistrat Ruman minn Kafarnahum u Pretur tal -Galilija {{Small|(saisons 1, 3 et 4, récurrent saison 2)}} * Ivan Jasso Yussif {{Small|(saisons 3–4, récurrent saisons 1–2)}} * Amber Shana Williams Tamar {{Small|(saisons 3–4, récurrente saison 2, invitée saison 1)}} * Elijah Alexander : Atticus Aemilius Pulcher {{Small|(saisons 3–4, récurrent saison 2)}} * David Amito [[Ġwanni l-Battista]] {{Small|(saison 4, récurrent saisons 1–3)}} * Vanessa DeSilvio Fotina, il-mara Samaritana * {{Interlanguage link|Amy Bailey (actrice)}} Ġwanna === Postijiet tal-iffilmjar === [[Stampa:The_Chosen_-_Dallas_Jenkins_on_set.jpg|daqsminuri|Id-direttur Dallas Jenkins fuq is- sett ta' ''The Chosen'' .]] [[Stampa:The_Chosen_-_BTS_Roman_Authority.jpg|lemin|daqsminuri|Wara l-kwinti tal-ambjent tal-awtorità Rumana f'The ''Chosen'' .]] [[Stampa:The_Chosen_-_Dallas_and_Akis_on_set.jpg|daqsminuri|Dallas Jenkins u ċ-ċinematografu Akis Konstantakopoulos qed jippreparaw għal ġbid fuq is-sett ta' ''The Chosen'' .]] Is-serje ''Chosen'' hija ffilmjata f'Texas u Utah, żewġ [[Stati tal-Istati Uniti|stati]] selvaġġi u ġeografikament diversi li jixbħu l- Lvant Nofsani . It-timijiet tal-produzzjoni rrikreaw b'mod realistiku rħula tal -Lhudija u l-Galilija fl -Art Imqaddsa matul żmien Ġesù, b'settijiet metikolużi u attenzjoni għad-dettall arkeoloġiku, u b'hekk taw kwalità immersiva lid-diversi xeni. Dallas Jenkins ried jagħmel is-serje awtentika kemm jista' jkun sabiex l-istorja ta' Ġesù tkun aċċessibbli u vera għar-realtà <ref name="Regards-protestants"/> , <ref name="Nelson University"/> , <ref name="Deseret-News"/> , <ref name="Indie-Wire"/> , <ref name="KLTV"/> , <ref name="Meridia-Magazine-Latter-Day-Saints-Mag"/> , <ref name="Salvationist"> {{Ċita web|url=https://www.salvationist.org.uk/articles/record-breaking-tv-series-filmed-salvation-army-camp|titlu=The record-breaking TV series filmed at a Salvation Army camp|awtur=Emily Bright|data=28 décembre 2022|lingwa=en|data-aċċess=25 mars 2026}}.</ref> . L-Ewwel Staġun ġie ffilmjat fi studio żgħir ''imsejjaħ Kafarnahum'' (replika ċkejkna ta’ parti minn Kafarnahum ) f’Poolville, belt mhux inkorporata f’Weatherford ħdejn Fort Worth, Texas, fil-lvant ta’ [[Dallas]] . L-ambjent tal-istudjo huwa partikolarment adattat għal produzzjonijiet ambjentati fl- ewwel seklu . Billi jispeċjalizza f’settijiet storiċi u reliġjużi, l-istudjo joffri spazju u privatezza abbundanti, kif ukoll postijiet kemm interni kif ukoll esterni. Il-klima sħuna u niexfa ta’ Texas tirrifletti b’mod preċiż il-kundizzjonijiet klimatiċi ta’ żmien Ġesù, u b’hekk ittejjeb ir-realiżmu. <ref name="Regards-protestants"/> , <ref name="Nelson University"/> , <ref name="Deseret-News"/> , <ref name="Indie-Wire"/> , <ref name="KLTV"/> , <ref name="Meridia-Magazine-Latter-Day-Saints-Mag"/> , <ref name="Salvationist"/> Anke meta jintużaw sal-massimu tal-potenzjal tagħhom, is-settijiet ''ta' Kafarnahum'' ma jistgħux iżommu dehra konsistentement differenti għal dejjem, u dan wassal lill-ekwipaġġ biex jivvjaġġa lejn Elberta, ħdejn Goshen, Utah, biex juża sett misluf ġenerożament mill- [[Il-Knisja ta’ Ġesù Kristu tal-Qaddisin tal-Aħħar Jiem|Knisja ta' Ġesù Kristu tal-Qaddisin tal-Aħħar Jiem]] . Dan is-sett huwa replika rurali fidila ta' [[Ġerusalemm]] tal-qedem, b'soundstage ta' 1.2 ettaru li fih pajsaġġ deżert li jixbah il-Pjanuri tal-Lhudija, duni tar-ramel, post simili għall- Pixxina ta' Betesda, xmara li tevoka l- Ġordan, u żona ddisinjata biex tevoka l- Ġnien tal-Ġetsemani . Dawn il-postijiet varji huma sinifikanti fil-ħajja ta' Ġesù . F'Utah, is-sett kollu huwa oerhört realistiku, dettaljat ħafna, u kumpless, tant li l-atturi u l-ekwipaġġ jinsew li fil-fatt mhumiex fil-Lvant Nofsani tal-ewwel seklu. Mill-ewwel staġun 'il quddiem, ''The Chosen'' huwa għalhekk iffilmjat f'Goshen f'bosta okkażjonijiet. Għas-sitt staġun, 600 ekstras volontarji pparteċipaw fil-iffilmjar għal tliet ġimgħat <ref name="Regards-protestants"> {{Ċita web|url=https://regardsprotestants.com/culture/the-chosen-le-tournage-de-la-saison-4-est-lance/|titlu=The Chosen : le tournage de la saison 4 est lancé|awtur=Évangeliques.info|data=8 avril 2023|lingwa=fr|data-aċċess=25 mars 2026}}.</ref> , <ref name="Nelson University"> {{Ċita web|url=https://www.nelson.edu/news/campus-news/the-chosen-ellis-county-set/|titlu=Globally Acclaimed TV Series ” The Chosen” Builds Permanent Set Structures in Ellis County|awtur=Nelson University|data=-|lingwa=en-us|data-aċċess=25 mars 2026}}.</ref> , <ref name="Deseret-News"> {{Ċita web|url=https://www.deseret.com/faith/2022/10/7/23321656/the-chosen-texas-biblical-village-set-soundstage-television/|titlu=‘The Chosen’: See 30 photos from a tour and learn about the show’s new Texas set|awtur=Deseret News|data=7 octobre 2022|lingwa=en-us|data-aċċess=25 mars 2026}}.</ref> , <ref name="Indie-Wire"> {{Ċita web|url=https://www.indiewire.com/features/craft/the-chosen-series-where-does-it-film-1234999540/|titlu=‘The Chosen’ Needed to Recreate Jerusalem — So It Called The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints|awtur=Mark Blankenship|data=31 mai 2024|lingwa=en-us|data-aċċess=25 mars 2026}}.</ref> , <ref name="KLTV"> {{Ċita web|url=https://www.kltv.com/2025/08/14/chosen-begins-filming-season-6-north-texas/|titlu=‘The Chosen’ filming season 6 in North Texas|awtur=Andrew Culver|data=14 août 2025|lingwa=en-us|data-aċċess=25 mars 2026}}.</ref> , <ref name="Meridia-Magazine-Latter-Day-Saints-Mag"> {{Ċita web|url=https://latterdaysaintmag.com/on-the-set-of-the-chosen-as-they-film-in-utah/|titlu=On the Set of Season 6 of “The Chosen” as They Film in Utah|awtur=Scot et Maurine Proctor|data=30 mai 2025|lingwa=en-us|data-aċċess=25 mars 2026}}.</ref> , <ref name="Salvationist"/> . Madankollu, is-suċċess tal-ispettaklu kien jeħtieġ aktar spazju u postijiet ġodda għall-iffilmjar. Fl-aqwa tal-pandemija tal-COVID-19, il-kreaturi tal-ispettaklu ngħaqdu ma’ Camp Hoblitzelle tal-Armata tas-Salvazzjoni f’Midlothian, Texas. Is-sit, li jinsab fin-nofsinhar ta’ Dallas u Fort Worth, ikopri 485 ettaru. Il-kreaturi tal-ispettaklu ffirmaw kiri pluriennali għal 364 ettaru, u wara dan it-tim tal-produzzjoni qatta’ disa’ xhur jibni sett ta’ raħal bibliku massiv, dettaljat u ta’ diversi miljuni ta’ dollari, inkluż studio ta’ 2,800 metru kwadru u belt tal-ewwel seklu li tkopri aktar minn 8,000 metru kwadru. Is-sit jinkludi kafetterija-ħanut tal-laħam tal-ewwel seklu, ir-residenza tal-gvernatur, repliki ta’ djar Lhud minn dak il-perjodu, siġar tal-palm artifiċjali, sezzjoni Rumana bil-kwartieri tas-suldati, simbolu miżbugħ u riproduzzjonijiet ta’ graffiti ta’ Pompej, kif ukoll mużajk kbir li juri lil Nettunu, l-alla Ruman tal-ilma u l-baħar. Aktar tard se jitħawlu siġar taż-żebbuġ biex jinħoloq il-Ġnien tal-Ġetsemani. Minbarra r-raħal bibliku nnifsu, is-sit huwa mgħammar b'24 bungalow u spazju ta' 18.5 metru kwadru fejn l-ekwipaġġ għandu kamra bl-arja kkundizzjonata b'sufan, kamra tal-banju, skrivanija, u mera. "Camp Hoblitzelle" imbagħad isir il-post permanenti tal-iffilmjar għas-sensiela. Sadanittant, is-sett ta' Goshen ikompli jintuża għal xi episodji, u dan jirrikjedi li l-ekwipaġġ jivvjaġġa 'l quddiem u lura mit-tielet staġun 'il quddiem. Fl-aħħar nett, ix-xena tal-Passjoni biss ġiet iffilmjata barra l- [[Stati Uniti|Istati Uniti]] fuq tliet ġimgħat, f'Matera fil- Basilicata fin-nofsinhar [[Italja|tal-Italja]], l-istess post użat għal ''The Passion of the Christ'' ta' Mel Gibson <ref name="tournage-eprouvant"> {{Ċita web|url=https://fr.aleteia.org/2025/06/24/the-chosen-le-tournage-tres-eprouvant-de-la-crucifixion/|titlu=The Chosen : le tournage très éprouvant de la crucifixion|awtur=Camille Dalmas|data=24 juin 25|lingwa=fr|data-aċċess=25 mars 2026}}.</ref> . Il- iffilmjar tal- kruċifissjoni hemmhekk kien ukoll diffiċli ħafna għall-atturi <ref name="tournage-eprouvant" /> , <ref name="tournage-difficile"> {{Ċita web|url=https://toutelatele.ouest-france.fr/the-chosen-saison-6-les-conditions-de-tournage-difficiles-en-italie-182262|titlu=The Chosen (saison 6) : les conditions de tournage difficiles en Italie|awtur=Emmanuel Lassabe|data=29 décembre 25|lingwa=fr|data-aċċess=25 mars 2026}}.</ref> .   == Xandir == === Streaming === Inizjalment disponibbli permezz ta' abbonament ta' VidAngel jew permezz tax-xiri ta' DVD, is-serje kellha udjenza relattivament żgħira. Matul il- [[Pandemija tal-COVID-19|pandemija tal-Covid-19]], is-serje saret disponibbli b'xejn permezz tal-app VidAngel, li żiedet b'mod sinifikanti l-udjenza u d-dħul <ref>{{Ċita web|url=https://www.wsj.com/articles/fans-pour-fundingand-faithinto-a-hit-drama-about-jesus-11637989204|titlu=Fans Pour Funding—and Faith—Into a Hit Drama About Jesus|awtur=John Jurgensen|data=27 novembre 2021|sit=[[The Wall Street Journal]]|lingwa=en|data-aċċess=2023-03-25}}</ref> . Konsegwentement, il-finanzjament kollettiv sar is-sors primarju ta' finanzjament għas-serje. Filwaqt li hija disponibbli b'xejn permezz tas-servizzi ta' VidAngel, id-distribuzzjoni tas-serje tiddependi wkoll fuq pjattaformi bħal [[Facebook]] u [[YouTube]] għax-xandiriet inizjali <ref>{{Ċita web|url=https://religionnews.com/2022/12/09/the-chosen-has-a-new-home-and-funding-model/|titlu=''The Chosen'' has a new home and funding model|data=2022-12-09|sit=Religion News Service|lingwa=en|data-aċċess=2023-03-25}}</ref> . === Internazzjonalment === Bil-għan li tinkiseb distribuzzjoni internazzjonali wiesgħa, organizzazzjoni mingħajr skop ta' qligħ, ''{{Lang|en|The Come and See Foundation}}'', hija involuta fit-traduzzjoni u s-sottotitoli tas-serje <ref>{{Ċita web|url=https://gazette.com/life/come-and-see-foundation-hopes-to-reach-a-billion-people-with-the-chosen/article_ddf4e114-74e2-11ed-8945-ff3212661d9f.html|titlu=Come and See Foundation hopes to reach a billion people with ''The Chosen''|awtur=Steve Rabey|data=11 décembre 2022|sit=Colorado Springs Gazette|lingwa=en|data-aċċess=2023-03-25}}</ref> . Bħalissa, l-ewwel staġun huwa disponibbli fi tnax-il lingwa differenti u sottotitolat fi tnejn u sittin lingwa <ref>{{Ċita web|url=https://www.christianheadlines.com/contributors/michael-foust/the-chosen-to-be-translated-into-600-languages-under-new-partnership.html|titlu=''The Chosen'' to Be Translated into 600 Languages under New Partnership|data=5 décembre 2022|sit=ChristianHeadlines.com|lingwa=en|data-aċċess=2023-03-25}}</ref> . == Premjijiet == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" style="width:5%;" |Sena ! scope="col" style="width:31%;" | Organizzazzjoni ! scope="col" style="width:34%;" | Premju ! scope="col" style="width:8%;" | Riżultat ! class="unsortable" scope="col" style="width:4%;" | {{Deskrizzjoni kmand|Réf(s)|Références}} |- | rowspan="2" | 2020 | rowspan="2" | [[Movieguide Awards|Premjijiet tal-Movieguide]] | Premju tal-Epifanija (Staġun 1 Episodju 8) | style="text-align:center; background-color:#f8d7da;" | Maħtur | <ref name="movieguide_2020">{{Ċita web|url=https://www.ccmmagazine.com/news/the-chosen-earns-2-movieguide-award-nominations/|titlu='The Chosen' reçoit 2 nominations aux Movieguide Awards|data=13 janvier 2020|sit=[[CCM Magazine]]|data-aċċess=18 avril 2020}}</ref> |- | Premju tal-Grazzja (Jonathan Roumie) | style="text-align:center; background-color:#d4edda;" | Rebaħ | <ref>{{Ċita web|url=https://movieguideawards.com/tag/2020/|titlu=2020 Movieguide Award Winners|sit=[[Movieguide Awards]]|data-aċċess=12 septembre 2024}}</ref> |- | 2021 | Premjijiet tal-Fannijiet ta' K-Love | Impatt tal-Films u t-Televiżjoni | style="text-align:center; background-color:#d4edda;" | Rebaħ | <ref>{{Ċita web|url=https://www.klove.com/Music/Blog/music-news/2021-k-love-fan-awards-film-and-television-impact-nominees-1772|titlu=2021 K-Love Fan Awards: Film & Television Impact Nominees|sit=[[K-Love]]|data-aċċess=3 janvier 2023}}</ref> |- | rowspan="5" | 2022 | Premjijiet tal-GMA Dove | Film ispiranti tas-sena | style="text-align:center; background-color:#d4edda;" | Rebaħ | <ref>{{Ċita web|url=https://doveawards.com/2022-winners/|titlu=2022 Winners {{!}} The 53rd Annual GMA Dove Awards|data-aċċess=13 décembre 2022|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20221213062758/https://doveawards.com/2022-winners/|arkivju-data=13 décembre 2022}}</ref> , <ref>{{Ċita web|url=https://www.newson6.com/story/6398ac4ac2a21f0720c58d6c/watch:-the-chosen-producer-discusses-funding-for-the-series-|titlu=Regardez : le producteur de 'The Chosen' parle du financement de la série|kunjom=Griffin|isem=David|sit=[[KOTV-DT]]|data-aċċess=3 janvier 2023}}</ref> |- | rowspan="3" | [[Movieguide Awards|Premjijiet tal-Movieguide]] | Premju tal-Epifanija Film (Milied mal-Magħżula: Il-Messaġġiera) | style="text-align:center; background-color:#f8d7da;" | Maħtur | <ref name="movieguide_2022_nom">{{Ċita web|url=https://movieguideawards.com/2022-movieguide-awards-nominations/|titlu=2022 Movieguide Award Nominations|data=15 février 2022|sit=[[Movieguide Awards]]|data-aċċess=18 avril 2024}}</ref> |- | Premju tal-Epifanija Televiżjoni (staġun 2, episodju 8) | style="text-align:center; background-color:#f8d7da;" | Maħtur | <ref name="movieguide_2022_nom" /> |- | Premju tal-Grazzja (Jonathan Roumie) | style="text-align:center; background-color:#f8d7da;" | Maħtur | <ref name="movieguide_2022_nom" /> |- | [[Museum of the Bible|Mużew tal-Bibbja]] | Premju tal-Pilastru | style="text-align:center; background-color:#d4edda;" | Rebaħ | <ref>{{Ċita web|url=https://chvnradio.com/articles/museum-of-the-bible-gives-the-chosen-prestigious-pillar-award|titlu=Le Museum of the Bible décerne le prestigieux Pillar Award à 'The Chosen'|kunjom=St. Cyr|isem=Sylvia|data=5 novembre 2022|sit=[[CHVN-FM]]|data-aċċess=5 janvier 2023}}</ref> |- | rowspan="5" | 2023 | Premjijiet tal-Fannijiet ta' K-Love | Impatt tal-Films u t-Televiżjoni | style="text-align:center; background-color:#d4edda;" | Rebaħ | <ref>{{Ċita web|url=https://www.klove.com/music/blog/music-news/all-things-10th-annual-k-love-fan-awards-recap-winners-performances-and-more-5628|titlu=Récapitulatif des 10e K-Love Fan Awards : gagnants et performances|kunjom=Williams|isem=Lindsay|data=3 juin 2023|sit=[[K-Love]]|lingwa=en|data-aċċess=18 avril 2024}}</ref> |- | Premjijiet tal-GMA Dove | Is-serje televiżiva tas-sena | style="text-align:center; background-color:#d4edda;" | Rebaħ | <ref>{{Ċita web|url=https://doveawards.com/awards/2023-winners|titlu=2023 GMA Dove Award Winners|sit=[[GMA Dove Awards]]|lingwa=en|data-aċċess=18 avril 2024|arkivju-data=2023-10-21|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20231021033807/https://doveawards.com/awards/2023-winners|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="3" | [[Movieguide Awards|Premjijiet tal-Movieguide]] | Premju tal-Epifanija (staġun 3, episodji 1 u 2) | style="text-align:center; background-color:#d4edda;" | Rebaħ | <ref>{{Ċita web|url=https://movieguideawards.com/tag/2023/|titlu=2023 Movieguide Award Winners|sit=[[Movieguide Awards]]|data-aċċess=18 avril 2024}}</ref> |- | Premju tal-Grazzja (Jonathan Roumie) | style="text-align:center; background-color:#f8d7da;" | Maħtur | <ref name="movieguide_2023_nom">{{Ċita web|url=https://movieguideawards.com/2023-movieguide-awards-nominations/|titlu=2023 Movieguide Award Nominations|data=13 janvier 2023|sit=[[Movieguide Awards]]|data-aċċess=18 avril 2024}}</ref> |- | L-aqwa serje televiżiva għall-familji | style="text-align:center; background-color:#f8d7da;" | Maħtur | <ref name="movieguide_2023_nom" /> |- | rowspan="5" | 2025 | Premjijiet tal-Fannijiet ta' K-Love | Impatt tal-Film | style="text-align:center; background-color:#d4edda;" | Rebaħ | <ref>{{Ċita web|url=https://www.klove.com/music/blog/music-news/the-chosen-wins-film-impact-for-season-5-theatrical-release-at-2025-k-love-fan-awards-10494|titlu='The Chosen' remporte le Film Impact pour la sortie théâtrale de la saison 5 aux K-Love Fan Awards 2025|pubblikatur=klove.com|data-aċċess=4 octobre 2025}}</ref> |- | Premjijiet tal-GMA Dove | Is-serje televiżiva tas-sena | style="text-align:center; background-color:#d4edda;" | Rebaħ | <ref>{{Ċita web|url=https://www.ccmmagazine.com/news/2025-dove-award-nominees-released/|titlu=Annonce : les nominations aux Dove Awards 2025|pubblikatur=ccm magazine|data-aċċess=4 octobre 2025}}</ref> , <ref>{{Ċita web|url=https://www.thechristianbeat.org/56th-annual-gma-dove-awards-winners-list/|titlu=Liste des gagnants des 56e GMA Dove Awards|data-aċċess=12 octobre 2025}}</ref> |} == Noti u referenzi == {{Referenzi}} [[Kategorija:Pages with unreviewed translations]] i14oe08g4sban4t2eph6dcszomfbn4i 0 34695 332966 332790 2026-10-20T01:25:22Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 332966 wikitext text/x-wiki '''Carmelo Testa''' (1929 – 2007) kien avukat, ġurnalist, editur u storiku Malti. Serva bħala Avukat Ġenerali ta' Malta bejn l-1988 u l-1989 u kiteb diversi kotba dwar l-istorja Maltija, b'mod partikolari dwar il-ħakma Franċiża ta' Malta. Huwa magħruf l-aktar għax-xogħol tiegħu fi tliet volumi Maż-Żewġ Naħat tas-Swar, ippubblikat minn Klabb Kotba Maltin.<ref name="Times">{{Ċita web |url=https://timesofmalta.com/article/carmelo-testa-passes-away.34127 |titlu=Carmelo Testa passes away |pubblikatur=Times of Malta}}</ref> == Ħajja u karriera == Testa twieled il-Belt Valletta fl-1929 u ggradwa fil-liġi fl-1952. Fl-1962 beda jaħdem bħala korrispondent parlamentari mal-kumpanija Allied Newspapers Ltd. Aktar tard serva bħala editur tal-gazzetta bil-Malti Il-Berqa.<ref name="Times" /> Fl-1971 ingħaqad mal-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali, u fl-1988 inħatar Avukat Ġenerali ta' Malta. Irtira mill-kariga fl-1989.<ref name="Times" /> == Kitba == Testa kiteb diversi kotba dwar l-istorja ta' Malta, b'attenzjoni partikolari għall-perjodu tal-ħakma Franċiża. L-aktar xogħol magħruf tiegħu huwa Maż-Żewġ Naħat tas-Swar, studju storiku fi tliet volumi li jittratta l-avvenimenti u l-ħajja f'Malta matul dak il-perjodu. L-ewwel volum deher fl-1979, filwaqt li volumi oħra ġew ippubblikati madwar l-1980–1982.<ref name="Times" /><ref name="UM">{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/77638 |titlu=It-8 ta' Diċembru 1798 |pubblikatur=Università ta' Malta}}</ref> Fl-1997 ippubblika The French in Malta, xogħol ieħor dwar il-perjodu tal-ħakma Franċiża. Kiteb ukoll The Life and Times of Grand Master Pinto 1741–1773, dwar il-Gran Mastru Manuel Pinto da Fonseca, u bijografija tal-kavallier Romegas, li kienet l-aħħar pubblikazzjoni tiegħu fl-2003.<ref name="Times" /> Ix-xogħlijiet tiegħu ntużaw minn riċerkaturi u kittieba oħra li studjaw il-perjodu Franċiż f'Malta u l-imblokk tal-1798–1800.<ref name="UM" /> Fl-1981, Carmelo Testa rebaħ il-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb|Premju Letterarju Nazzjonali]] għall-ktieb tiegħu Maż-Żewġ Naħat tas-Swar, ippubblikat minn Klabb Kotba Maltin. <ref>{{Ċita web|url=https://ktieb.org.mt/mt/national-book-prize/|titlu=National Book Prize|arkivju-data=2026-10-13|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20261013014742/https://ktieb.org.mt/mt/national-book-prize/|data-aċċess=2026-10-13|url-status=dead}}</ref> == Mewt == Carmelo Testa miet fl-2007, fl-età ta' 77 sena. Kien jgħix f'Ħal Qormi u kien miżżewweġ lil Mary, li magħha kellu tlett itfal.<ref name="Times" /> == Referenzi == <references /> lzgods0qjagr2tnjyj25jig6qffua4m 0 34696 332963 332799 2026-10-20T00:25:34Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 332963 wikitext text/x-wiki '''Alfred Degabriele''' huwa kittieb, poeta, kritiku letterarju u edukatur Malti. Huwa kien involut fil-[[Moviment Qawmien Letterarju]], moviment li kellu rwol importanti fl-iżvilupp tal-letteratura Maltija fis-sittinijiet. Fl-1982 rebaħ il-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb|Premju Letterarju Nazzjonali]] għall-ġabra ta' poeżiji tiegħu Ma' Mewġiet il-Ħsieb.<ref name="KNK">{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/national-book-prize/ |titlu=Il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |arkivju-data=2026-10-13 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20261013014742/https://ktieb.org.mt/mt/national-book-prize/ |data-aċċess=2026-10-13 |url-status=dead}}</ref> == Ħajja u karriera == Degabriele ħadem bħala edukatur u għallem il-Malti u l-letteratura Maltija. Matul il-karriera tiegħu fis-servizz pubbliku serva f'diversi dipartimenti u ministeri tal-gvern, fosthom fil-qasam tax-xogħol, tas-servizzi soċjali, tal-kultura, tat-taxxi interni u tat-teżor.<ref name="KNKintervista">{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/news-en/taht-il-qoxra-alfred-degabriele/ |titlu=Taħt il-Qoxra: Alfred Degabriele |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |arkivju-data=2026-04-21 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20260421174952/https://ktieb.org.mt/news-en/taht-il-qoxra-alfred-degabriele/ |data-aċċess=2026-10-13 |url-status=dead }}</ref> Huwa kien membru tal-[[Akkademja tal-Malti]] u għal xi żmien serva bħala viċi president tal-[[Għaqda tal-Malti – Università|Għaqda tal-Malti]] – Università. Il-poeżiji tiegħu dehru f'antoloġiji u pubblikazzjonijiet letterarji, filwaqt li l-kitbiet tiegħu ta' kritika letterarja ġew ippubblikati f'gazzetti u rivisti Maltin.<ref name="KNKintervista" /> '''Il-Moviment Qawmien Letterarju''' Degabriele kien involut fil-[[Moviment Qawmien Letterarju]], li ħareġ mill-ambjent letterarju u kulturali Malti tas-sittinijiet. Il-moviment fittex li jġedded il-letteratura Maltija u jorbotha aktar mal-ħajja soċjali u politika ta' dak iż-żmien. Degabriele tkellem dwar dan il-moviment u r-rwol tiegħu fix-xena lokali f'intervista tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb fl-2019.<ref name="KNKintervista" /> == Kitba u poeżija == Degabriele kiteb poeżija u kritika letterarja, u ħadem ukoll fuq edizzjonijiet kritiċi ta' xogħlijiet ta' poeti Maltin. Fost il-pubblikazzjonijiet marbuta ma' ismu hemm Ma' Mewġiet il-Ħsieb, li rebħet il-Premju Letterarju Nazzjonali fl-1982, u Il-Poeta tal-Madonna u l-Kelma Maltija, edizzjoni kritika tal-poeżiji ta' Patri Anastasju Cuschieri li ħejja flimkien ma' Joseph Aquilina.<ref name="KNK" /><ref>{{Ċita web |url=https://akkademjatalmalti.org/ilsien-malti/l-istorja-tieghu/ |titlu=L-istorja tal-ilsien Malti |pubblikatur=Akkademja tal-Malti}}</ref> Poeżija tiegħu bl-isem Xenqet il-bieraħ dehret fir-rivista Leħen il-Malti fl-1968.<ref>{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/141297 |titlu=Xenqet il-bieraħ |pubblikatur=Università ta' Malta |data=1968}}</ref> Fl-2018 ismu deher ukoll fost l-edituri u l-kontributuri ta' Siparju: Ġabra ta' Kitbiet-Tifkiriet f'Għeluq il-50 Sena mit-Twaqqif tal-Moviment Qawmien Letterarju, ippubblikat minn Horizons Publications.<ref>{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/news-en/national-book-prize-and-terramaxka-2018/ |titlu=National Book Prize and Terramaxka 2018 |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |arkivju-data=2026-01-14 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20260114020311/https://ktieb.org.mt/news-en/national-book-prize-and-terramaxka-2018/ |data-aċċess=2026-10-13 |url-status=dead}}</ref> '''Premjijiet u rikonoxximenti''' Fl-1982 Degabriele rebaħ il-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb|Premju Letterarju Nazzjonali]] għall-ktieb Ma' Mewġiet il-Ħsieb, ippubblikat minn Vexillina.<ref name="KNK" /> Fl-2004 ingħata l-Medalja Mertu San Ġwann bħala rikonoxximent għall-ħidma tiegħu.<ref name="KNKintervista" /> == Referenzi == <references /> oyztsjn4izmtjfrsy5goedyv8befp3x 0 34698 332962 332808 2026-10-20T00:20:37Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 332962 wikitext text/x-wiki '''Alex Vella Gera''' (imwieled fl-1973) huwa kittieb, rumanzier u traduttur Malti. Huwa magħruf għar-rumanzi L-Antipodi, Is-Sriep Reġgħu Saru Velenużi u Trojan, kif ukoll għall-istorja qasira kontroversjali Li Tkisser Sewwi, li qanqlet dibattitu dwar iċ-ċensura u l-libertà tal-espressjoni f'Malta. Ix-xogħlijiet tiegħu rebħu diversi premjijiet letterarji u ġew tradotti f'lingwi oħra.<ref name="MT2011">{{Ċita web |url=https://www.maltatoday.com.mt/news/interview/8232/the-people-versus-alex-vella-gera |titlu=The people versus... Alex Vella Gera |pubblikatur=MaltaToday |data=25 Jannar 2011}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/interview/55043/flirting_with_conservative_rebellion__alex_vella_gera|titlu=Flirting with conservative rebellion {{!}} Alex Vella Gera|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-13}}</ref> == Ħajja u karriera == Vella Gera twieled fl-1973. Wara l-istudji universitarji, ħadem f'oqsma differenti, fosthom il-ġurnaliżmu u l-libreriji. Għamel ukoll żmien jgħix fi [[Praga]]. Fl-2005 mar il-[[Lussemburgu]] biex jaħdem bħala traduttur għall-istituzzjonijiet tal-[[Unjoni Ewropea]], u aktar tard mar joqgħod Brussell, fejn kompla jaħdem fit-traduzzjoni.<ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/interview/8232/the-people-versus-alex-vella-gera|titlu=The people versus... {{!}} Alex Vella Gera|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-13}}</ref> Minbarra l-kitba, Vella Gera kien involut fil-mużika bħala membru tal-grupp indie rock Hunters Palace.<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/Inside-the-Hunters-Palace.380415|titlu=Inside the Hunters’ Palace|kunjom=Bugeja|isem=Michael|data=2011-08-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-13}}</ref> == Kitba == Vella Gera beda jippubblika xogħlijiet letterarji b'mod indipendenti. Fl-2007 ħareġ il-ġabra kollettiva ta' poeżija Ħbula Stirati, flimkien ma' awturi oħra. Wara ppubblika żewġ ġabriet ta' stejjer qosra, Lil Hinn mill-Jien u Żewġ, it-tnejn fl-2009. Żewġ kiseb it-tieni post fil-kategorija tal-proża letterarja fil-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb]] għall-pubblikazzjonijiet tal-2009.<ref name="MT2011" /><ref name="Prize">{{Ċita web |url=https://timesofmalta.com/article/controversial-writer-alex-vella-gera-wins-prize-at-book-awards.346355 |titlu=Controversial writer Alex Vella Gera wins prize at Book Awards |pubblikatur=Times of Malta}}</ref> Fl-2010 ippubblika l-ewwel rumanz tiegħu, L-Antipodi. Dan kien xogħol li ppubblika hu stess, qabel ma beda joħroġ kotba ma' pubblikaturi stabbiliti.<ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/arts/books/4522/new-novel-from-censored-author-hits-the-bookshelves|titlu=New novel from censored author hits the bookshelves|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-13}}</ref> Fl-2012 ippubblika Is-Sriep Reġgħu Saru Velenużi, rumanz li jittratta l-wirt politiku u soċjali tas-snin tmenin u l-konsegwenzi tiegħu fis-soċjetà Maltija ta' wara s-sħubija fl-Unjoni Ewropea. Il-ġrajja tinkludi attentat fittizju ta' qtil ta' [[Dom Mintoff|Dom Mintoff.]] Il-ktieb rebaħ il-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb]] fl-2013 u ġie adattat għal film li ħareġ fl-2021. Fl-2015 ippubblika Trojan, rumanz li rebaħ il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb fl-2016. Il-ktieb ġie tradott f'lingwi oħra, fosthom l-Għarbi u l-Ispanjol.<ref name="Kunsill">{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/wp-content/uploads/2017/02/english-book-report-2016-digital.pdf |titlu=The Winners of the National Book Prize 2016 |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |arkivju-data=2021-09-23 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210923022552/https://ktieb.org.mt/wp-content/uploads/2017/02/english-book-report-2016-digital.pdf |data-aċċess=2026-10-13 |url-status=dead}}</ref> Fl-2023 ippubblika L-għalhawn, xogħol ieħor fil-proża bil-Malti.<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/controversial-writer-alex-vella-gera-wins-prize-at-book-awards.346355|titlu=Controversial writer Alex Vella Gera wins prize at Book Awards|kunjom=Malta|isem=Times of|data=2011-01-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-13}}</ref> '''Il-każ ta' Li Tkisser Sewwi'''. Fl-2009, l-istorja qasira Li Tkisser Sewwi ġiet ippubblikata fil-gazzetta tal-istudenti Ir-Realtà, editjata minn [[Mark Camilleri]]. L-istorja, li tittratta l-ħsibijiet u l-imġiba ta' xufier tal-karozzi tal-linja b'atteġġjament misoġinistiku, wasslet għal proċeduri legali dwar l-oxxenità. <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/pl-welcomes-plans-to.402859|titlu=PL welcomes plans to revamp censorship laws but says more needs to be done|kunjom=Malta|isem=Times of|data=2012-01-18|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-13}}</ref> Vella Gera u Camilleri ġew akkużati skont il-liġijiet Maltin ta' dak iż-żmien.<ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/15845/camilleri-and-vella-gera-win-realta-case-appeal-20120208|titlu=Updated {{!}} Camilleri and Vella Gera win Realtà case appeal|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-13}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/writer-to-face-charges-for-ir-realta-story.298517|titlu=Writer to face charges for Ir-Realta story|kunjom=Contributors|data=2010-03-17|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-13}}</ref> Il-każ qajjem dibattitu pubbliku dwar il-limiti taċ-ċensura, il-libertà artistika u l-libertà tal-espressjoni. Fi Frar tal-2012, iż-żewġt irġiel ġew illiberati mill-akkużi. Il-każ sar wieħed mill-episodji li ngħataw attenzjoni fid-dibattitu dwar ir-riforma tal-liġijiet Maltin dwar iċ-ċensura u l-oxxenità.<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/pl-welcomes-plans-to.402859|titlu=PL welcomes plans to revamp censorship laws but says more needs to be done|kunjom=Malta|isem=Times of|data=2012-01-18|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-13}}</ref> == Referenzi == <references /> amydrjd0m0062p837xs73nc81gb8891 0 34700 332986 332827 2026-10-20T08:37:03Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 332986 wikitext text/x-wiki '''Walid Nabhan''' (imwieled fl-1966 f’Amman, il-[[Ġordan]]) huwa kittieb u traduttur Malti ta’ oriġini Palestinjana. Huwa magħruf għall-kitbiet tiegħu bil-Malti u għar-rumanz L-Eżodu taċ-Ċikonji (2013), li rebaħ il-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb]] fl-2014 u l-Premju tal-Unjoni Ewropea għal-Letteratura fl-2017.<ref name="EUPL">{{Ċita web |url=https://euprizeliterature.eu/sites/default/files/2022-01/EUPL2017MTWalidNabhan.pdf |titlu=Walid Nabhan – Malta, 2017 |pubblikatur=European Union Prize for Literature |lingwa=Ingliż}}</ref><ref name="NBC">{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/nationalbookprize/ |titlu=National Book Prize |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |lingwa=Malti u Ingliż |arkivju-data=2026-02-06 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20260206181952/https://ktieb.org.mt/nationalbookprize/ |data-aċċess=2026-10-13 |url-status=dead}}</ref> == Bijografija == Nabhan twieled f’Amman, il-Ġordan, fl-1966, f’familja Palestinjana li kienet ġejja mir-raħal ta’ Al-Qbeybeh, fil-periferija ta’ Ħebron, fil-Palestina. Il-familja tiegħu kienet telqet minn art twelidha wara l-gwerra tal-1948 u l-ispostament tal-Palestinjani li seħħ f’dak il-perjodu.<ref name="EUPL" /> Huwa rċieva l-edukazzjoni primarja tiegħu fi skejjel tan-Nazzjonijiet Uniti f’Amman. Fl-1990, mar Malta, fejn studja t-teknoloġija tal-laboratorju. Fl-1998, iggradwa fix-xjenzi bijomediċi mill-Università ta’ Bristol, fl-Ingilterra. Fl-2003, kiseb master’s degree fid-drittijiet tal-bniedem u d-demokratizzazzjoni mill-[[Università ta' Malta|Università ta’ Malta]].<ref name="EUPL" /><ref name="NBC2017">{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/news-en/maltas-highlight-at-london-book-fair-2017/ |titlu=Malta’s Highlight at London Book Fair 2017 |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb|lingwa=Ingliż}}</ref> Wara li stabbilixxa ruħu Malta, Nabhan beda jikteb bil-Malti. Il-kitbiet tiegħu jirriflettu, fost temi oħra, l-esperjenza tal-eżilju, l-identità, l-appartenenza u r-relazzjoni bejn il-passat u l-preżent.<ref>{{Ċita web|url=https://www.illum.com.mt/kultura/arti/75915/likrah_ma_jistax_isir_normali_1|titlu=Jekk il-ktieb akkademiku jibni d-dar, ir-rumanz jibni l-bejta|sit=Illum.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-13}}</ref> == Kitbiet == Nabhan ippubblika xogħlijiet ta’ proża u poeżija bil-Malti, u ħadem ukoll fuq it-traduzzjoni ta’ xogħlijiet letterarji Maltin għall-Għarbi.<ref name="EUPL" /> Fl-2009 ippubblika Lura d-Dar u Ġrajjiet Oħra li ma Ġrawx, ġabra ta’ stejjer qosra. Fl-2011 ippubblika Leħen tal-Fuħħar u Stejjer Oħra, ġabra oħra ta’ stejjer qosra. Fl-2013 ħareġ l-ewwel rumanz tiegħu, L-Eżodu taċ-Ċikonji, u fl-2014 ippubblika l-ġabra ta’ poeżiji Fi Triqti Lejha.<ref name="EUPL" /><ref name="NBC2017" /> L-Eżodu taċ-Ċikonji, ippubblikat fl-2013 minn [[Klabb Kotba Maltin]], huwa rumanz li jittratta l-esperjenza ta’ Nabil, raġel Palestinjan li trabba fil-Ġordan u li aktar tard mar jgħix Malta. Permezz tal-istorja tiegħu, ir-rumanz jesplora l-identità, l-eżilju, l-ispostament, il-familja u l-effetti tal-ġrajjiet politiċi u soċjali fuq il-ħajja individwali.<ref name="EUPL" /> Fl-2014, ir-rumanz rebaħ il-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb]] fil-kategorija tar-rumanzi bil-Malti. Ir-rebbieħa u t-titli tal-kotba ta’ dik is-sena huma dokumentati mill-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb.<ref name="NBC" /> Fl-2017, Nabhan rebaħ il-Premju tal-Unjoni Ewropea għal-Letteratura għall-istess rumanz. Dan il-premju ta rikonoxximent Ewropew lix-xogħol tiegħu u għen biex il-letteratura tiegħu tilħaq qarrejja barra minn Malta.<ref name="EUPL" /><ref name="NBC2017" /> It-traduzzjoni bl-Ingliż tar-rumanz ġiet ippubblikata fl-2021 bit-titlu Exodus of Storks, u għenet biex ix-xogħol isir aċċessibbli għal udjenza internazzjonali usa’.<ref>{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/app/uploads/2022/01/0374-%E2%80%93-double-page-Annual-Report-2021-final-ENG.pdf |titlu=Annual Report 2021 |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |lingwa=Ingliż}}</ref> Traduzzjoni Minbarra x-xogħol tiegħu bħala kittieb, Nabhan jittraduċi xogħlijiet letterarji kontemporanji mill-Malti għall-Għarbi. Dan ix-xogħol jikkontribwixxi għall-promozzjoni tal-letteratura Maltija fost qarrejja li jitkellmu bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]. '''Premjijiet''' 2014: Premju Nazzjonali tal-Ktieb fil-kategorija tar-rumanzi bil-Malti għal L-Eżodu taċ-Ċikonji.<ref name="NBC" /> 2017: Premju tal-Unjoni Ewropea għal-Letteratura għal L-Eżodu taċ-Ċikonji.<ref name="EUPL" /> == Referenzi == <references /> pb31scpm919kugb9k7rf275c8zsfmtq 0 34704 332969 332872 2026-10-20T01:45:58Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 332969 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Daniel Cilia''' (imwieled fl-1963) huwa [[fotografu]] u disinjatur editorjali [[Għawdex|Għawdxi]], magħruf għall-pubblikazzjonijiet fotografiċi tiegħu dwar il-pajsaġġ, l-istorja u l-wirt kulturali tal-Gżejjer Maltin.<ref name="UM">D’Anastas, Noel, u Daniel Cilia. [https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/137523 “Mill-Arkivji: Programme 97: Daniel Cilia”]. NET FM, 27 ta’ April 2025, Arkivju tal-Università ta’ Malta.</ref><ref name="Biennale">[https://maltabiennale.art/event-item/daniel-cilia/ “Daniel Cilia”]. Malta Biennale.</ref> == Ħajja u karriera == Cilia twieled fl-1963 u beda jieħu interess fil-fotografija meta kellu tlettax-il sena. Fil-bidu tal-karriera tiegħu kien jaħdem fil-qasam tal-infermiera, iżda aktar tard iddeċieda li jiddedika ruħu għall-fotografija.<ref name="UM" /><ref name="Times2010">[https://timesofmalta.com/article/gozo-at-its-best.333752 “Gozo at its best”]. Times of Malta, 30 ta’ Ottubru 2010.</ref> Fl-1986, organizza wirja fil-[[MUŻA|Mużew tal-Arti]] fil-Belt Valletta u kiseb il-Liċenzjat tar-Royal Photographic Society.<ref name="UM" /><ref name="Biennale" /> Fl-1988, mar [[Firenze]], l-[[Italja]], biex ikompli l-karriera tiegħu fil-fotografija. Fl-1989, għallem il-fotografija f’Oslo, in-Norveġja, u bejn l-1990 u l-1995 kien responsabbli mid-Dipartiment tal-Fotografija fl-I[[stitut tal-Arti Lorenzo de’ Medici f’Firenze.]]<ref name="Biennale" /><ref name="Times2010" /> '''Xogħol u pubblikazzjonijiet''' Cilia jispeċjalizza fil-fotografija editorjali u fid-disinn tal-kotba, b’enfasi fuq il-pajsaġġi, il-monumenti u l-wirt storiku u kulturali ta’ Malta u Għawdex.<ref name="Biennale" /><ref name="Times2023">Fenech, Iggy. [https://x2.timesofmalta.com/20230325/sunday-circle/people/if-i-have-a-deadline-ill-be-up-by-5-30am “‘If I have a deadline, I’ll be up by 5.30AM’”]. Times², 25 ta’ Marzu 2023.</ref> Fost il-kotba tiegħu hemm ''Gorgeous Gozo'' u ''Panoramic Malta & Gozo''. Fl-2008, ''Gorgeous Gozo'' rebaħ premju tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb għall-fotografija u d-disinn. Fl-2010, ''Panoramic Malta & Gozo'' ingħata premju fil-kategorija tal-aħjar ktieb f’lingwa barranija.<ref name="UM" /> Matul il-karriera tiegħu, Cilia ħadem fuq aktar minn 150 pubblikazzjoni u pparteċipa f’aktar minn ħamsin wirja f’Malta u barra minn Malta.<ref name="UM" /><ref name="Biennale" /> Fl-2025, ġiet ippubblikata ''150 Stowed Away'', ktieb li jħares lejn ix-xogħol fotografiku u l-pubblikazzjonijiet tiegħu matul il-karriera tiegħu.<ref name="Times2025">Lafferty, Esther. [https://x2.timesofmalta.com/20250713/sunday-circle/150-stowed-away-a-photographic-journey-through-malta/ “‘150 Stowed Away’: A photographic journey through Malta”]. Times², 13 ta’ Lulju 2025.</ref> Fl-2010, Daniel Cilia rebaħ il-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb]] fil-kategorija tal-letteratura mhux fittizja għall-ktieb fotografiku ''Panoramic Malta and Gozo'', ippubblikat minn BDL.<ref>{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/nationalbookprize/ |titlu=National Book Prize |pubblikatur=National Book Council |lingwa=Ingliż |arkivju-data=2026-02-06 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20260206181952/https://ktieb.org.mt/nationalbookprize/ |data-aċċess=2026-10-15 |url-status=dead}}</ref> Fl-2010, Cilia ngħata l-premju [[Ġieħ Għawdex]] bħala rikonoxximent tal-kontribut tiegħu lil [[Għawdex]] permezz tal-kotba u l-pubblikazzjonijiet tiegħu.<ref name="UM" /> Fl-2024, ingħata l-grad ta’ Uffiċjal tal-Ordni pro Merito Melitensi mill-Ordni Sovran Militari ta’ Malta.<ref name="UM" /> == Referenzi == {{Reflist}} 0h5whu95lxdxaiz5nc6bhrnjjh0je9r 0 34706 332976 332890 2026-10-20T04:04:46Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 332976 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Joseph (Joe) Sultana''' ([[Xagħra]], [[Għawdex]], Novembru 1939 – 11 ta’ Settembru 2018) kien ornitologu, ambjentalist u awtur Għawdxi, magħruf għall-kontribut tiegħu fl-istudju tal-għasafar tal-Gżejjer Maltin u fil-konservazzjoni tan-natura. Huwa serva bħala president tas-Soċjetà Maltija għall-Istudju tal-[[Għasfur|Għasafar]], li aktar tard saret [[BirdLife Malta]], u okkupa diversi karigi f’organizzazzjonijiet internazzjonali marbuta mal-protezzjoni tal-għasafar u tal-ambjent.<ref name="ERA">[https://era.org.mt/joe-sultana/ “Joe Sultana”]. Environment and Resources Authority (ERA).</ref><ref name="Times">[https://timesofmalta.com/articles/view/veteran-environmental-activist-joe-sultana-passes-away.688921 “Veteran environmental activist Joe Sultana passes away”]. ''Times of Malta'', 11 ta’ Settembru 2018.</ref> == Ħajja u karriera == Sultana twieled fix-Xagħra, Għawdex, fl-1939. Studja fil-Liċeo ta’ Għawdex u fil-Kulleġġ ta’ San Mikiel għat-taħriġ tal-għalliema. Fl-1957, beda jaħdem bħala għalliem fid-Dipartiment tal-Edukazzjoni.<ref name="ERA" /><ref name="Independent">[https://www.independent.com.mt/articles/2018-09-11/local-news/Environmentalist-Joe-Sultana-passes-away-6736196203 “Environmentalist Joe Sultana passes away”]. ''The Malta Independent'', 11 ta’ Settembru 2018.</ref> Wara li ħadem bħala għalliem, daħal jaħdem fil-qasam tal-ambjent. Fl-1977, inħatar maniġer tal-Villa Psaigon Field Study Centre. Matul il-karriera tiegħu fid-Dipartiment tal-Ambjent, serva f’diversi karigi marbuta mal-konservazzjoni tan-natura u mal-ġestjoni tar-riżervi naturali. Fl-2000, irtira mill-kariga ta’ uffiċjal prinċipali għall-ambjent.<ref name="ERA" /> Bejn l-1992 u l-1997, serva fuq il-bord tad-diretturi tal-[[Awtorità tal-Ippjanar]], u bejn l-2001 u l-2002 kien konsulent fil-Ministeru għall-Ambjent. Bejn l-2003 u l-2006, kien ukoll konsulent tekniku u president tal-Kumitat Ornis, li jittratta kwistjonijiet relatati mal-għasafar selvaġġi.<ref name="ERA" /> Joe Sultana miet fil-11 ta’ Settembru 2018, fl-età ta’ 78 sena.<ref name="ERA" /><ref name="Times" /> '''Ornitoloġija u konservazzjoni''' Sultana kien involut fis-Soċjetà Maltija għall-Istudju tal-Għasafar sa mit-twaqqif tagħha fl-1962. Bejn l-1967 u l-1975 serva bħala segretarju tas-soċjetà, u bejn l-1976 u l-1987 bħala president tagħha. Bejn l-1971 u l-2002, mexxa wkoll l-iskema Maltija tat-tiswir tal-għasafar, li permezz tagħha l-għasafar jiġu mmarkati biex ikunu jistgħu jiġu studjati l-movimenti u l-migrazzjoni tagħhom.<ref name="ERA" /><ref name="Borg">Borg, John J. [https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/75346 “Remembering Joe Sultana”]. ''Il-Merill'', 34, 2020, pp. 1–4. Arkivju tal-Università ta’ Malta.</ref> Huwa kellu rwol importanti fit-twaqqif tar-riżervi naturali tal-[[Għadira]], fl-1980, u tal-Is-[[Simar]], fl-1993. Għal aktar minn 45 sena organizza u mexxa żjarat ta’ riċerka u tiswir tal-għasafar fil-gżira ta’ [[Filfla]], fejn ħadem ukoll favur il-protezzjoni tagħha.<ref name="Borg" /> Ir-riċerka tiegħu kienet tiffoka b’mod partikolari fuq l-għasafar li jbejtu fil-Gżejjer Maltin u fuq l-għasafar tal-baħar. Huwa ġabar informazzjoni dwar il-kolonji tat-tgħammir tagħhom u kkontribwixxa għall-għarfien xjentifiku dwar l-avifauna lokali.<ref name="ERA" /><ref name="Borg" /> Fuq livell internazzjonali, bejn l-1985 u l-1992 kien president tas-sezzjoni Ewropea tal-[[International Council for Bird Preservation]]. Bejn l-1994 u l-1999 serva bħala membru tal-Kunsill Dinji ta’ [[BirdLife International]], u bejn l-1995 u l-2011 kien president tal-kunsill ta’ [[MEDMARAVIS]], organizzazzjoni ddedikata għall-istudju u l-konservazzjoni tal-għasafar tal-baħar u tal-ambjent tal-Mediterran.<ref name="ERA" /> Huwa serva wkoll f’kumitati u gruppi ta’ ħidma tal-Kunsill tal-Ewropa dwar il-konservazzjoni tal-ambjent naturali u ż-żoni protetti.<ref name="ERA" /> '''Pubblikazzjonijiet''' Sultana kien awtur u koawtur ta’ bosta kotba u studji xjentifiċi dwar l-għasafar u l-ambjent tal-Gżejjer Maltin. Fost il-pubblikazzjonijiet tiegħu hemm ''A Guide to the Birds of Malta'' (1975), miktub flimkien ma’ Charles Gauci u Mark Beaman, u ''The Breeding Birds of Malta'' (2011), miktub flimkien ma’ [[Charles Gauci]] u [[Victor Falzon]].<ref name="Borg" /> Fl-2015, ippubblika flimkien ma’ kollaboraturi oħra ''History of Ornithology in Malta'', studju dwar l-iżvilupp tal-istudju tal-għasafar u tal-letteratura ornitoloġika f’Malta.<ref name="Borg" /> Fl-2018, BirdLife Malta ppubblikat ġabra ta’ artikli tiegħu dwar l-ambjent naturali ta’ Għawdex taħt it-titlu ''Il-Wirt Naturali t’Għawdex''.<ref name="Borg" /> '''Premjijiet u rikonoxximenti''' Matul ħajtu, Sultana rċieva diversi premjijiet u rikonoxximenti għall-ħidma tiegħu fil-qasam tal-ornitoloġija u l-konservazzjoni. Fost dawn kien hemm il-midalja tar-Royal Society for the Protection of Birds fl-1996, il-Gouden Lepelaar mogħti minn Vogelbescherming Nederland fl-1993, u s-sħubija onorarja tal-British Ornithologists’ Union fl-1999. Fl-1999, ingħata wkoll ir-rikonoxximent ta’ Membru tal-Unur ta’ BirdLife International.<ref name="ERA" /><ref name="Borg" /> Fl-1980, il-ktieb ''L-Għasafar'', miktub minn Joe Sultana u [[Charles Gauci]] u ppubblikat mis-[[Soċjetà Ornitoloġika Maltija]], ingħata l-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb]].<ref>{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/national-book-prize/ |titlu=Il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |lingwa=Malti |arkivju-data=2026-10-13 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20261013014742/https://ktieb.org.mt/mt/national-book-prize/ |data-aċċess=2026-10-15 |url-status=dead}}</ref> == Referenzi == {{Reflist}} 8zf0siqxn88w633dh1hgyb9wlcuay1l 0 34707 332967 332905 2026-10-20T01:34:45Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 332967 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Charles Gauci''' huwa ornitologu Malti u wieħed mill-pijunieri tal-''bird ringing'' f’Malta. Huwa ħadem għal bosta snin mal-Malta Ornithological Society, li llum hija magħrufa bħala [[BirdLife Malta]], u kkontribwixxa għall-istudju tal-għasafar migratorji fil-Gżejjer Maltin.<ref name="intervista">{{Ċita web |url=https://birdlifemalta.org/wp-content/uploads/2018/01/No46_Oct-2015.pdf |titlu=Bird’s Eye View, ħarġa 46: intervista ma’ Charles u Mark Gauci |pubblikatur=BirdLife Malta |data=Ottubru 2015}}</ref> == Ħidma ornitoloġika == Gauci beda ''bird ringing'' fl-1967. Din il-prattika tinvolvi t-tqegħid ta’ ċirku identifikattiv fuq għasfur sabiex ikun jista’ jiġi identifikat jekk jerġa’ jinqabad jew jinstab f’post ieħor. Din id-dejta tgħin lir-riċerkaturi jistudjaw il-migrazzjoni, il-movimenti u l-ekoloġija tal-għasafar.<ref name="intervista" /> Huwa ħadem fir-riċerka tal-Malta Ornithological Society u kellu rwol fi''l-bird ringing'' u fl-analiżi tad-dejta miġbura. Fl-aħħar tas-snin disgħin kien is-segretarju responsabbli mil-''bird ringing'' fi ħdan il-grupp ta’ riċerka u kien il-gwardjan maniġerjali tar-Riżerva Naturali tal-Għadira.<ref name="bev2001">{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/35534/1/BEV-19_2001.pdf |titlu=Bird’s Eye View 2001: BirdLife Malta Research Group |pubblikatur=BirdLife Malta}}</ref> Gauci kien koawtur ta’ diversi rapporti u studji dwar l-għasafar Maltin u t-tisfir tagħhom. Fost dawn hemm rapporti dwar l-għasafar li ġew issiġillati b’ċrieki bejn l-1967 u l-1970, kif ukoll rapporti dwar l-attivitajiet tat-tisfir fis-snin sebgħin u d-disgħinijiet.<ref name="ringing1971">{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/40532 |titlu=Ringing report 1967–70 and recoveries in Malta of birds ringed abroad |pubblikatur=Università ta’ Malta, OAR |data=1971}}</ref><ref name="ringing1999">{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/37113 |titlu=Ringing report 1994–1996 |pubblikatur=BirdLife Malta |data=1999}}</ref> Fl-1980, Charles Gauci u Joe Sultana kisbu l-ewwel post fil-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb]] għall-ktieb tagħhom ''L-Għasafar'', ippubblikat mis-[[Soċjetà Ornitoloġika ta’ Malta]].<ref>{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/national-book-prize/ |titlu=Il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |arkivju-data=2026-10-13 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20261013014742/https://ktieb.org.mt/mt/national-book-prize/ |data-aċċess=2026-10-16 |url-status=dead}}</ref> Fl-2012, il-ktieb ''The Breeding Birds of Malta'', li tiegħu Gauci kien wieħed mill-koawturi flimkien ma’ [[Joe Sultana]], [[John J. Borg]] u [[Victor Falzon]], kiseb it-tieni post fil-kategorija tar-Riċerka Ġenerali tal[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb|-Premju Nazzjonali tal-Ktieb]].<ref>{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/nationalbookprize/?lang=mt |titlu=Il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb: lista tar-rebbieħa |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |arkivju-data=2022-01-25 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220125012337/https://ktieb.org.mt/nationalbookprize/?lang=mt |data-aċċess=2026-10-16 |url-status=dead}}</ref>Il-ktieb jiġbor riċerka dwar l-għasafar li jbejtu fil-Gżejjer Maltin, id-distribuzzjoni tagħhom, l-abitati u l-isfidi ta’ konservazzjoni li jiffaċċjaw.<ref name="breeding">{{Ċita web |url=https://timesofmalta.com/articles/view/20111012/environment/Definitive-guide-to-Malta-s-breeding-birds.388767 |titlu=Definitive guide to Malta’s breeding birds |pubblikatur=Times of Malta |data=12 ta’ Ottubru 2011}}</ref> == Referenzi == {{Referenzi}} d2q7r7yjq4s1svlknefjzfruq0weqos 0 34710 332983 332932 2026-10-20T06:43:27Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 332983 wikitext text/x-wiki '''Peter A. Caruana''' (1937–2012) kien kittieb, poeta u xandar Malti. Twieled f’Ħal Tarxien u kien magħruf għall-kitbiet tiegħu bil-Malti, fosthom rumanzi, novelli u poeżiji, kif ukoll għall-pubblikazzjonijiet tiegħu dwar l-agrikoltura u l-ortikultura.<ref name="Sammut">{{Ċita web |url=https://patrickjsammut.blogspot.com/2010/08/intervista-mal-kittieb-u-poeta-peter.html |titlu=Intervista mal-kittieb u poeta Peter A. Caruana |awtur=Patrick J. Sammut |data=6 Awwissu 2010}}</ref> == Ħajja u karriera == Caruana twieled f’Ħal Tarxien fl-1937. Huwa beda jistudja l-mediċina fl-Università ta’ Malta, iżda abbanduna l-kors wara tliet snin. Aktar tard ħadem fil-qasam tax-xandir u fl-1962 waqqaf l-Għaqda Kittieba Żgħażagħ. Bejn l-1959 u l-1973 kien editur letterarju tal-ġurnal ''Leħen is-Sewwa'', fejn ħadem għal diversi snin fil-qasam tal-kitba u l-letteratura Maltija. Kiteb ukoll radjudrammi u kkontribwixxa f’ġurnali lokali.<ref name="Sammut" /> '''Kitbiet''' Fl-1970 ippubblika ''Żewġ Ilħna'', ġabra ta’ ħmistax-il novella. Fl-1972 ħareġ ir-rumanz ''Dar Imġarrfa'', u fl-1981 ippubblika ''Bukkett Vjoli'', ġabra ta’ poeżiji. Fl-1988 ġie ppubblikat ir-rumanz ''Ħajt li Jifred'', li rebaħ l-ewwel post fil-Premju Letterarju Nazzjonali fl-1989. Fl-2004 ippubblika ''Qanfudinu'', storja għat-tfal b’tagħlima.<ref name="Sammut" /><ref name="Premju">{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/national-book-prize/ |titlu=Il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |arkivju-data=2026-10-13 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20261013014742/https://ktieb.org.mt/mt/national-book-prize/ |data-aċċess=2026-10-16 |url-status=dead}}</ref> Caruana kien magħruf ukoll għall-imħabba tiegħu lejn il-lingwa Maltija u għall-poeżija miktuba bil-prosodija tradizzjonali. Fil-kitbiet tiegħu spiss insista fuq l-importanza tal-użu korrett tal-Malti u fuq il-ħtieġa li l-kittieba jkomplu jtejbu l-ħakma tagħhom tal-lingwa.<ref name="Sammut" /> Caruana kien miżżewweġ lil Mary Grace, li wkoll kienet tikteb il-poeżija. Huwa kien Membru Onorarju tal-Għaqda Poeti Maltin u kien jipparteċipa f’lejliet ta’ poeżija organizzati mill-għaqda. Miet fl-2012.<ref name="Mewt">{{Ċita web |url=https://patrickjsammut.blogspot.com/2012_02_26_archive.html |titlu=It-tħabbira tal-mewt ta’ Peter A. Caruana |awtur=Patrick J. Sammut |data=1 Marzu 2012}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/Announcements.409319|titlu=Announcements|kunjom=Malta|isem=Times Of|data=2012-03-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-16}}</ref> == Referenzi == {{Referenzi}} aum3rsjs3au7egz7iclnshwmn5hpbou 0 34711 332987 332938 2026-10-20T08:52:58Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 332987 wikitext text/x-wiki '''Ġorġ Borg''' huwa awtur [[Maltin|Malti]] magħruf għall-[[poeżija]] bil-Malti. Fost il-pubblikazzjonijiet tiegħu hemm ''Fjur tal-Ilma, Poeżiji 1979–1992'', ġabra ta’ poeżiji ppubblikata mill-[[Akkademja tal-Malti]] fl-1993.<ref name="Akkademja">Akkademja tal-Malti, [https://akkademjatalmalti.org/wp-content/uploads/2022/09/matul-is-snin-sal-1999.pdf Matul is-snin sal-1999].</ref> == Xogħol letterarju == Fl-1993, l-Akkademja tal-Malti ppubblikat ''Fjur tal-Ilma ,Poeżiji 1979–1992'', ġabra li tinkludi poeżiji miktuba bejn l-1979 u l-1992.<ref name="Akkademja" /> Il-ktieb kien ippubblikat bħala parti mill-ħidma tal-Akkademja fil-qasam tal-letteratura Maltija. Fost ix-xogħlijiet l-oħra ta’ Borg hemm ''Mill-Blat Insawwar Ħolma'', ġabra ta’ poeżiji li dehret fil-lista tal-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb]] fil-kategorija tal-poeżija bil-Malti.<ref name="Premju">Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb, [https://web.archive.org/web/20261013014742/https://ktieb.org.mt/mt/national-book-prize/ Il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb].</ref> Fl-edizzjoni tal-1994 tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb, ''Fjur tal-Ilma'' ġie kklassifikat fit-tieni post. L-ewwel post ingħata lil ''Poeżiji'' ta’ [[Achille Mizzi]], filwaqt li t-tielet post ingħata lil ''Preludji'' ta’ [[Alfred Palma]].<ref name="Premju" /> == Referenzi == <references /> jyyajcvy2xtshgnpwdlpvzjnip0k3s3