Wikipedija mtwiki https://mt.wikipedia.org/wiki/Il-Pa%C4%A1na_prin%C4%8Bipali MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Medja Speċjali Diskussjoni Utent Diskussjoni utent Wikipedija Diskussjoni Wikipedija Stampa Diskussjoni stampa MediaWiki Diskussjoni MediaWiki Mudell Diskussjoni mudell Għajnuna Diskussjoni għajnuna Kategorija Diskussjoni kategorija Portal Diskussjoni portal TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2106 333001 332959 2026-10-21T15:29:16Z ToniSant 4257 /* Storja */ post aħjar għal-lista ta' kappillani 333001 wikitext text/x-wiki {{Infobox city}} '''Ħ'Attard''' hu raħal fiċ-ċentru ta' [[Malta]], b'popolazzjoni ta' madwar 12,000 ruħ.<ref>{{Ċita web|url=https://nso.gov.mt/themes_publications/census-of-population-and-housing-2021-final-report-population-migration-and-other-social-characteristics-volume-1|titlu=Ċensiment tal-Popolazzjoni u l-Akkomodazzjoni tal-2021|data=21 November 2021|lingwa=en|data-aċċess=2 August 2025|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20250816005853/https://nso.gov.mt/themes_publications/census-of-population-and-housing-2021-final-report-population-migration-and-other-social-characteristics-volume-1/|arkivju-data=16 August 2025|url-status=dead}}</ref> Flimkien ma' [[Ħal Balzan]] u [[Ħal Lija]], jifforma parti mit-"Tliet Villaġġi". Ħ'Attard sar parroċċa fl-1575 u l-patruna tiegħu hija [[Santa Marija]].<ref>{{Ċita web|url=https://parrocci.knisja.mt/parrocca/attard|titlu=Parroċċa ta' Ħ'Attard|sit=L-Arċidjoċesi ta' Malta|lingwa=mt|data-aċċess=2 August 2025|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20250328161419/https://parrocci.knisja.mt/parrocca/attard/|arkivju-data=28 March 2025|url-status=dead}}</ref> Ħ'Attard huwa raħal arjuż ħafna u jista' jitqies bħala sabiħ, l-aktar li llum fih inbnew bosta djar kbar u vilel ta' min jitgħaxxaq bihom. Il-postijiet ta' ċerta importanza li hemm fih huma l-''[[Palazz ta' Sant'Anton]]'' u l-ġonna tiegħu, l-''Istadju Nazzjonali'' kif ukoll il-''Park Nazzjonali'', u l-''Villaġġ tal-Artiġjanat'' f' ''Ta' Qali''. Ħ'Attard huwa msemmi għall-ward u l-fjuri li jkabbar, kif tixhed il-motto tiegħu: "Florigera rosis halo" ("Infewwaħ l-arja bil-fjur tiegħi").<ref>{{Ċita web|url=https://hattardlc.gov.mt/homepage/geografija-u-storja|titlu=Ġeografija u Storja - Ħ'Attard|sit=Kunsill Lokali Ħ'Attard|lingwa=mt|data-aċċess=2 August 2025}}</ref> L-abitanti ta' Ħ'Attard huma magħrufa bħala 'saraċini'. == Etimoloġija == Ħ'Attard huwa l-uniku raħal f'Malta li ismu jingħad li hu ġej minn isem jew kunjom xi ħadd li forsi seta' kien l-ewwel wieħed li għammar fih jew inkella li kellu xi laqam. Biex Ħ'Attard iġib dan l-isem kien xi ħadd li bdihulu. Hawn min jgħid illi Ħ'Attard seta' nħoloq minn tempju ta' ''Astart'' li kellu seta' kien f'dawk l-inħawi. Minn Astart jieħdok għal Attar u mbagħad Attar(d). L-[[arkeoloġi|arkeoloġiċi]] ma jistgħux jiżguraw li f'dawk l-inħawi ma kienx hemm tempju. Ġieli ġara li xi ħaddiema, waqt li kienu qed iħaffru għas-sisien jew jgħaddu xi kanen, sabu xi oqbra jew fdalijiet f'imkejjen li ħadd ma kien jistenniehom. Teorija oħra ta' minn fejn ġej l-isem 'Attard' huwa minn 'Attar' (عطار), li tfisser dak li jbigħ il-fwieħa.<ref>{{Ċita web|url=https://www.wisdomlib.org/names/attard|titlu=Meaning of the name Attard|sit=Wisdom Library|lingwa=en|data-aċċess=2 August 2025}}</ref> Hemm min jgħid ukoll li hu ġej mir-raħal ta' 'Atti' f'Bologna. == Storja == === Firda minn Birkirkara === Il-Knisja Parrokkjali ta' Ħ'Attard kienet minn żmien bikri mgħaqqda mal-Matriċi ta' [[Birkirkara]]. Fil-bidu din il-knisja kienet immexxija minn għaqda ta' nies sekulari, maħtura mill-Isqof Domenico Cubelles li dan kien ħalla lil din l-għaqda li mhux talli fil-festi jiċċelebraw il-quddies hawn; iżda wkoll li jidfnu l-mejtin fiha, u din ġiet ikkonfermata bil-Bolla Appostolika tal-15 t'Ottubru, fl-1551.<ref name=":10">{{Ċita ktieb|kunjom=Mallia|isem=C.|sena=1975|titlu=Ħ'Attard - 400 sena parroċċa}}</ref> Il-Monsinjur Pietro Dusina waqaf f'Ħ'Attard meta kien għaddej bejn l-Imdina u l-Belt, u hemm l-abitanti talbuh biex il-knisja ewlenija tagħhom tiġi maħtura parroċċa minħabba li għal Birkirkara kien hemm bogħod kważi żewġ mili.<ref name=":0" /> L-imsemmi Viżitatur Appostoliku fis-26 ta' Marzu,1575 fired il-knisja ta' Ħ'Attard mill-matriċi tagħha u għamilha parroċċa għaliha u magħha daħħal iż-żewġt irħula ta' madwarha, Ħal Bordi u Ħal Mann.Żoni f'Ħ'Attard *Misraħ Kola *Ħal-Warda *Ta' Qali **Robbu Tal-Ħemsija **Ta' Ħemsija **Ta' Qali ''Crafts Village'' **Ta' Sagħat **Ta' Vnezja **Tal-Madliena **Tal-Madonna **Tal-Maltija *Ta' Qassati *Il-Ħotob *Il-Ħofor *Santa Katerina *Ta' Fġieni *Ta' l-Idward *Ta' Srina *Ta' Vestru *Tal-Fuklar *Tal-Karri *Tal-Mirakli *Wied il-Ħemsija *Wied Inċita *Wied is-Sewda == Toroq Prinċipali f'Ħ'Attard == *Triq Ħaż-[[Żebbuġ]] *Triq il-[[Malta Railway|Linja]] *Triq il-[[Mosta]] *Triq il-[[Pitkali]] *Triq il-[[Prinjola]] *Triq in-Nutar Zarb *Triq iz-Żagħfran *Triq l-[[Imdina]] *Triq [[Sant'Antnin ta' Padova|Sant'Antnin]] *Triq [[Santa Katerina ta' Siena|Santa Katerina]] *Triq [[Victor Vassallo]] *Vjal [[Antoine de Paule|De Paule]] == Innu ta' Ħ'Attard == [https://web.archive.org/web/20110714164833/http://attardvillage.netfirms.com/attard_anthem.mid Isma l'innu] Ġonna li jfewħu biż-żahar tal-larinġ, djar fl-isqaqien dellija, ġawhra ta' tempju, dehra ta' ġmiel, il-kenn t'Omm għal dawk li bkew. Dak li writna tul is-snin ngħaddu 'l ta' warajna, xhieda ħajja tal-ġrajjiet li taw l-ogħla ġieh lil artna. Bnadar iperpru mal-arbli għoljin, twieqi għad-dawl miftuħa, qniepen ferrieħa, kant taż-żerniq, u l-ħolm sabiħ taż-żmien li ġej. Dak li writna tul is-snin ngħaddu 'l ta' warajna, xhieda ħajja tal-ġrajjiet li taw l-ogħla ġieh lil artna. == Popolazzjoni == [[Stampa:Attarda.jpg|thumb|185x185px|Bieb ta' dar tipika f'Ħ'Attard]] Meta Ħ'Attard infired minn [[Birkirkara]] fl-[[1575]] u sar parroċċa għalih bi knisja indipendenti, kien hemm madwar 665 abitant joqgħodu f'165 dar.<ref>{{Ċita web|url=https://vassallohistory.wordpress.com/malta-in-1575|titlu=Malta in 1575|sit=Vassallo History|lingwa=en|data-aċċess=2 August 2025}}</ref> Ħ'Attard kellu miegħu ukoll żewġt irħula oħra, ''Ħal Bordi'' li kellu 18-il dar u 92 ruħ u ''Ħal Mann'' li kellu bejn wieħed u ieħor l-istess għadd ta' djar u 66 ruħ. Dawn iż-żewġt irħula ma damux ma ngħaqdu ma' [[Ħal Lija]] minħabba li r-residenti xtaqu li ma jibqgħux parti minn Ħ'Attard,<ref>{{Ċita web|url=https://lijalc.gov.mt/en|titlu=Lija Local Council|sit=Lija Local Council|lingwa=en|data-aċċess=2 August 2025}}</ref> u għalhekk il-villaġġ reġa' sab ruħu waħdu flimkien mar-raħal ċkejken ta' ''Ħal Warda''. Fl-[[1646]] Ħ'Attard laħaq mal-200 dar. Fl-[[1655]] insibu li kien fih 260 dar u 1,240 ruħ. Fl-[[1667]] kellu 1,210 abitant u 257 dar. Iżda hawn il-popolazzjoni naqset minħabba l-pesta li laqtet lill-Ħ'Attard l-aktar fl-1676. Din qatlet 104 persuna minn madwar 1,000 abitant.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/23518/1/ATTARD%20-%20The%20Life%20of%20a%20Maltese%20Casale.PDF|titlu=Attard - The Life of a Maltese Casale|kunjom=Frendo|isem=Henry|lingwa=en|data-aċċess=2 August 2025}}</ref> Fl-[[1760]] il-popolazzjoni naqset għal 870 ruħ. Fl-[[1829]] kellha 967 ruħ u 191 dar, u fl-1851, telgħet għal 998 ruħ. Fl-[[1865]] kien fiha 1,239 ruħ u fis-sena [[1890]] reġgħet telgħet għal 1,610 abitant u 240 dar. Fl-1901, il-popolazzjoni laħqet 1,837 abitant, u minn hemm baqgħet tikber għal 2,052 abitant fl-1911 u 2,058 abitant fl-1921. Fil-bidu tas-seklu 19, il-popolazzjoni ta' Ħ'Attard imxiet proporzjonali mal-popolazzjoni ġenerali ta' Malta sa madwar is-sena 1970. Minn hemm, il-popolazzjoni bdiet tiżdied ħafna fi żmien qasir. Fis-sena 1985, il-popolazzjoni ta' Ħ'Attard kważi irdupjat minn 2,874 ruħ għal 5,681 ruħ f'temp ta' sena.<ref name=":0" /> Fl-antik bosta nies kienu jfittxuh fis-[[sajf]] biex iqattgħu fih il-btajjel tagħhom fil-vilel għonja u djar sbieħ, iżda llum għażluh sabiex ikun ir-residenza permanenti tagħhom. Sal-aħħar tas-sena 2024, kien hemm 13,134 persuna jgħixu f'din il-lokalità.<ref>{{Ċita web|url=https://nso.gov.mt/population/world-population-day-11-july-2025/|titlu=World Population Day: 11 July 2025|kunjom=Migliore|isem=Sharon|data=2025-07-10|lingwa=en|data-aċċess=2025-11-19|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20250803152942/https://nso.gov.mt/population/world-population-day-11-july-2025/|arkivju-data=2025-08-03|url-status=dead}}</ref> == Knejjes u Kappelli == === Il-Knisja Parrokkjali ta' Santa Marija === [[Stampa:Parish Church of Saint Mary.jpg|thumb|right|200px| Il-Knisja Parrokkjali ta' Ħ'Attard]] Il-knisja li hemm illum bdiet tinbena fl-1613 u tlestiet fl-1616. Kienet opra tat-tielet kappillan, Dun Stiefnu Buttiġieġ u l-perit kien [[Tumas Dingli]] mill-istess raħal.<ref name=":10" /> Dingli kien ispirat mill-faċċata tal-knisja ta' Sant'Andrija f'Mantua, fl-Italja, li ukoll tinkorpora tliet niċeċ fuq iż-żewġ naħat tal-faċċata. Il-faċċata tal-Knisja Parrokkjali ta' Birkirkara hija wkoll ibbażata fuq din il-knisja.<ref>{{Ċita web|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/31086/1/The%20life%20of%20a%20rural%20village%20–%20Mosta%20pastoral%20visits.pdf|titlu=The Life of a Rural Village - Mosta Pastoral Visits|lingwa=en|data-aċċess=2 August 2025}}</ref> Il-kampnar ġie miżjud fl-1718, li jikkonsisti minn arloġġ magħmul mill-arluġġar [[Michelangelo Sapiano]] fl-1872.<ref name=":1">{{Ċita web|url=https://parrocci.knisja.mt/parrocca/attard|titlu=Parroċċa ta' Ħ'Attard|sit=Arċidjoċesi ta' Malta|lingwa=mt|data-aċċess=2 August 2025|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20250328161419/https://parrocci.knisja.mt/parrocca/attard/|arkivju-data=28 March 2025|url-status=dead}}</ref><ref name=":2">{{Ċita web|url=https://www.researchgate.net/profile/George-Cassar-2/publication/362833980_A_TASTE_OF_THE_HISTORY_CULTURE_AND_ENVIRONMENT_of_the_Central_Region_of_Malta/links/63027326eb7b135a0e5008d5/A-TASTE-OF-THE-HISTORY-CULTURE-AND-ENVIRONMENT-of-the-Central-Region-of-Malta.pdf|titlu=A Taste of the History, Culture and Environment of the Central Region of Malta|kunjom=Cassar|isem=George|data=2019|lingwa=en|data-aċċess=3 August 2025}}</ref> Hemm min jgħid li l-kampnar kien xogħol il-perit Giovanni Barbara. Il-knisja ta' Ħal-Lija li kien ħadem fuqha hu stess tlestiet fl-1700, u l-kappillan ta' dak iż-żmien, Dun Ġużepp Pisani, kien wild Ħ'Attard. Għalhekk hemm ċans kbir li dan il-kappillan għamel kulma seta' biex l-istess perit jieħu f'idejh ix-xogħol tal-knisja ta' raħal twelidu. Barra minn hekk, l-istil tal-kampnar huwa kollu kemm hu ta' Barbara, iżda l-ebda dokument qatt ma nstab li jorbtu ma' din il-knisja.<ref>{{Ċita web|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/100491/1/Il-Kampnar%20tal-Parroċċa.pdf|titlu=Il-Kampnar tal-Parroċċa ta' Ħ'Attard|kunjom=Mallia|isem=C.|data=2006|sit=Università ta' Malta|lingwa=mt|data-aċċess=18 October 2026|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20261018202122/https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/100491/1/Il-Kampnar%20tal-Parro%C4%8B%C4%8Ba.pdf|arkivju-data=18 October 2026}}</ref> Is-sagristija li qiegħda fil-lemin ġiet mibnija fl-1740, filwaqt li l-oħra ttellgħet fl-1856.<ref name=":2" /> L-istatwi ta' ġon-niċeċ huma magħmulin mill-iskultur [[Francesco Saverio Sciortino]] fl-1945.<ref name=":2" /> Il-kappillan ta' Ħ'Attard huwa Dun Joseph Grech.<ref name=":1" /> Il-knisja fiha diversi kwadri mpittrin minn pitturi differenti. Fosthom hemm il-kwadru tal-Assunta tal-pittur [[Pasquale Buhagiar]].<ref>{{Ċita web|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/50949/1/Pasquale%20Buhagiar%20u%20x-xogħlijiet%20tiegħu.pdf|titlu=Pasquale Buhagiar u x-Xogħlijiet Tiegħu|kunjom=Borg|isem=J. P.|data=2012|sit=Università ta' Malta|lingwa=mt|data-aċċess=17 October 2026|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20261017085232/https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/50949/1/Pasquale%20Buhagiar%20u%20x-xogħlijiet%20tiegħu.pdf|arkivju-data=17 October 2026}}</ref> Il-kwadri tar-Rużarju, taċ-Ċintura u tad-Duluri huma ta' [[Francesco Zahra]]. Ta' Zahra hemm ukoll ħmistax-il kwadru ovali li jirrappreżentaw il-misteri tar-Rużarju li qabel kienu mdawrin madwar il-kwadru tar-Rużarju iżda issa jinsabu fil-mużew tal-arti sagra tal-parroċċa, kif ukoll kwadru tal-Anġlu Kustodju li jinsab fis-sagristija. [[Giuseppe Calleja]] ħadem il-kwadru tal-Martirju ta' San Pietru u San Pawl fuq disinn ta' [[Giuseppe Hyzler]]. Il-kwadru tal-Kunċizzjoni huwa tal-kavallier-artist Franċiż Fra [[Luca Garnier]]. Il-pittura tal-Kurċifissjoni sar minn [[Francesco Xerri]].<ref name=":10" /><ref>{{Ċita web|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/61414/1/San%20Gejtanu%20fil-Parroċċa%20ta_%20Santa%20Mairia%20ta_%20Ħ_Attard.pdf|titlu=San Gejtanu fil-Parroċċa ta' Santa Mairia ta' Ħ'Attard|kunjom=Micallef|isem=John|data=2019|sit=Università ta' Malta|lingwa=mt|data-aċċess=17 October 2026|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20261017101330/https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/61414/1/San%20Gejtanu%20fil-Parro%C4%8B%C4%8Ba%20ta_%20Santa%20Mairia%20ta_%20%C4%A6_Attard.pdf|arkivju-data=17 October 2026}}</ref> === Kappella ta' Sant'Anna === [[File:KappellaSantAnna.png|thumb|150px|Il-Kappella ta' Sant'Anna]] Il-kappella ta' Sant'Anna tinsab ġo sqaq li tidħol għaliha minn Triq San Duminku. Fil-pesta ta' bejn l-1675 u l-1676, madwar 104 persuna minn Ħ'Attard inqatlu. Qabel dan, fejn issa tinsab il-kappella, kien hemm kappella oħra żgħira ddedikata lil [[San Nikola|San Nikola ta' Bari]], imma din ġiet dikonsakrata minħabba l-istat li kienet qiegħda fiha. Minflokha, in-nies ta' Ħ'Attard bnew kappella ddedikata lil [[Santu Rokku]] bejn l-1677 u l-1680 u difnu 'l dawk li kienu mietu bil-pesta.<ref>{{Ċita web|url=https://kappelli.net/attard/chapel-of-st-anne-attard/st-anne-attard-full-history|titlu=St. Anne Attard - Full History|sit=Missio|lingwa=en|data-aċċess=3 August 2025}}</ref> Il-qasam tal-MUSEUM ta' Ħ'Attard l-ewwel uża din il-kappella ftit snin wara li sar il-qasam, u li kien tahom il-kappillan ta' dak iż-żmien. Hemmhekk damu għal madwar sena. Huma mxew għal 38, Triq il-Kbira, fejn damu sal-1974.<ref name=":7">{{Ċita web|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/100486/1/PROFESSJONISTI%20F_Ħ_ATTARD.pdf|titlu=Professjonisti f'Ħ'Attard|kunjom=Mallia|isem=Carmel|data=1998|sit=Università ta' Malta|lingwa=mt|data-aċċess=29 March 2026|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20260329065605/https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/100486/1/PROFESSJONISTI%20F_Ħ_ATTARD.pdf|arkivju-data=29 March 2026}}</ref> Waqt il-gwerra, minħabba li din id-dar bdiet tintuża minflok il-Liċeo, għad-duttrina bdew jiltaqgħu fid-dar tas-superjur ta' dak iż-żmien, Francis Zammit, li kienet tinsab f'60/61 Triq Sant'Antnin. Meta reġgħu marru lura, beda jinħass il-bżonn ta' post akbar, allura beda jsir ix-xogħol fuq il-kappella. L-ewwel ġebla tqiegħdet fit-13 ta' Settembru 1970, u ġiet imbierka mill-Kappillan Ġużeppi Dalmas. Fil-bidu, kien hemm intopp, għaliex xi nies kienu talbu li tinbena triq eżatt wara s-sagristija tal-kappella, u li kieku nbniet kienet taqsam il-MUSEUM f'żewġ partijiet, iżda bl-interċessjoni tal-Kappillan, din ma saritx. Il-membri tal-MUSEUM imxew lura għall-kappella fl-1974, fejn għadhom sal-lum.<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=MUSEUM Ħ'Attard|sena=1989|kapitlu=Bidu|titlu=Il-MUSEUM f'Ħ'Attard 1919-1989 - 70 sena|paġni=8}}</ref> {| class="wikitable" |+Lista' ta' kappillani ta' Ħ'Attard<ref name=":10" /><ref name=":0" /> !Isem !Perjodu !Noti |- |Leonardu Micallef |1579 – 1594 |Sar 4 snin wara li saret il-parroċċa |- |Marku Tabone |1594 – 1609 |Kuġin ta' [[Tumas Dingli]] |- |Stiefnu Buttigieg |1609 – 1635 |Inbniet il-knisja |- |Ġorġ Gauci |1635 – 1663 | |- |Pawlus Bartolo |1664 – 1681 | |- |Silvio Pace |1684 – 1699 | |- |Alessandru Fiteni |1699 – 1712 | |- |Ark Anġlu Debono |1713 – 1759 |Ġiet ikkonsagrata l-knisja |- |Francesco Felice |1759 – 1774 | |- |Pietru Delikata |1774 – 1794 | |- |Ġużeppi Attard |1795 – 1799 |Membru tal-Muniċipju fi żmien il-Franċiżi |- |Gejtan Buttigieg |1801 – 1802 | |- |Martinu Zerafa |1803 – 1820 | |- |Salvatore Zammit |1820 – 1834 | |- |Lwigi Mizzi |1835 – 1846 | |- |Antonio Vassallo |1846 – 1869 | |- |Ġwann Ebejer |1869 – 1876 |Ġab l-Istatwa ta' Santa Marija |- |Ġwann Bonnici |1876 – 1887 | |- |Carmelo Azzopardi |1887 – 1903 | |- |Pier Battista Agius |1904 – 1924 | |- |Girgor Borg |1924 – 1925 |Viċi Kurat |- |Carmelo Bondin |1925 – 1930 | |- |Carmelo Sciberras |1930 – 1932 |Viċi Kurat |- |Mikiel Balzan |1932 – 1957 | |- |Ġużeppi Dalmas |1957 – 1986 | |- |Anton Portelli |1986 – 1993 | |- |Dione Cutajar |1993 – 2006 | |- |Noel Vassallo |2006 – 2019 | |- |Joseph Grech |2019 – | |} == Palazz ta' Sant'Anton == :''Artiklu prinċipali: [[Palazz ta' Sant'Anton]]'' [[Stampa:Malta 2001 035.jpg|thumb|right|200px|Il-funtana fiċ-ċentru tal-ġonna ta' Sant'Anton]] Dan il-palazz maestuż, li llum iservi bħala r-residenza tal-President ta' [[Malta]], ġie mibni madwar l-1620 mill-Gran Mastru [[Antoine de Paule]] li kien joqgħod fih qabel ma ġie maħtur [[Gran Mastru]]. L-istoriku [[Pietru Pawl Castagna]] jgħid li l-palazz sar madwar l-1625, jiġifieri sentejn wara t-tlugħ ta' De Paule bħala Gran Mastru. Calleja jgħid li nbena fl-1635. Fil-bidu tiegħu, dan il-palazz kien iżgħar milli hu llum għax kien inbena bħala villa, iżda meta sar Gran Mastru, de Paule kabbru għal palazz.<ref>{{Ċita web|url=https://president.gov.mt/santanton-palace|titlu=Sant'Anton Palace|sit=President|lingwa=en|data-aċċess=2 August 2025}}</ref> Il-palazz jieħu ismu minn [[Sant'Antnin ta' Padova]], il-patrun tal-Gran Mastru de Paule. Fl-1798, fir-rewwixta kontra l-Franċiżi, il-palazz kien il-bażi tal-partit kontrihom. Wara dan, il-palazz sar ir-residenza tal-Gvernatur Ingliż [[Alexander Ball]] u baqa' hekk għal gvernaturi ta' warajh. Meta Malta saret repubblika fl-1974, sar ir-residenza tal-President.<ref name=":0" /> == Monumenti u Siti ta' Interess == === Il-Monument tal-Papa Ġwanni Pawlu II === [[Stampa:MonumentPapaGwanniPawluII.jpg|thumb|120px|Il-monument li jinsab quddiem Santa Katerina.]] Sabiex jiġu mfakkra ż-żewġt iljieli li l-Papa [[Ġwanni Pawlu II]] qatta' ġo dar f'Ħ'Attard, ir-residenti ta' dan il-lokal waqqfu monument f'ġieħu, li jinsab sewwasew quddiem l-Isptar ta' Santa Katerina.<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/papal-monument.94275|titlu=Papal monument|kunjom=Ross|isem=Victor|data=6 April 2005|sit=Times of Malta|lingwa=en|data-aċċess=3 August 2025}}</ref> Matul il-vista tiegħu, il-Papa raqad fin-Nunzjatura Appostolika ġo Ħ'Attard. Il-kitba tgħid hekk: {{Kwotazzjoni|Biex infakkru li <br /> il-Papa Ġwanni Pawlu II <br /> qagħad fostna <br /> 25-27·V·1990}} Il-monument, xogħol l-iskrultur [[Joseph Casha]] huwa miksi bil-bronż.<ref>{{Ċita web|url=https://josephcasha.com/about-the-artist|titlu=About the Artist - Joseph Casha|sit=Joseph Casha|lingwa=en|data-aċċess=3 August 2025}}</ref><ref name=":3">{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/100065083599045/posts/1097692165743560/?_rdr|titlu=35 Year Anniversary|kunjom=Casha|isem=Joseph|data=25 May 2025|sit=Facebook|lingwa=en|data-aċċess=3 August 2025}}</ref> Il-monument huwa kemm astratt, stil li kien jintuża ħafna minn Casha, kif ukoll realistiku.<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/hes-got-the-world-in-his-hands.875005|titlu=He's got the world in his hands|kunjom=Muscat|isem=Joseph|data=1 November 2009|sit=Times of Malta|lingwa=en|data-aċċess=3 August 2025}}</ref> Kixfu n-Nunzju Appostoliku, Arċisqof [[Pier Luigi Celata]] fl-1 ta' Ġunju, 1991,<ref name=":3" /> fil-preżenza tal-kappillan ta' Ħ'Attard, Dun Anton Portelli, u bosta personalitajiet oħra. Għal din l-okkażjoni tkellmu wkoll is-Sur [[Joseph Sciberras]] u l-Professur [[Oliver Friggieri]].‎ === Central View Cottage === Central View Cottage, magħrufa wkoll bħala ''The'' ''Butler's House'' jew ''Axis Art Gallery'' hija propjetà mibnija fl-1903 li kienet tintuża bħala r-residenza tas-sewwieq u l-maġġordom ta' [[Gerald Strickland]] flimkien mal-familji tagħhom.<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/a-track-in-time.917761|titlu=A track in time|data=28 November 2021|sit=Times of Malta|lingwa=en|data-aċċess=2 May 2026|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20260502210903/https://timesofmalta.com/article/a-track-in-time.917761|arkivju-data=2 May 2026}}</ref> Il-binja tinsab faċċata Ġnien l-Istazzjon u minn maġenbha kienet tgħaddi l-ferrovija. Waqt it-Tieni Gwerra Dinjija, kien hemm diversi suldati mqegħdin f'postijiet strateġiċi sabiex jipprovdu appoġġ f'sitwazzjonijiet ta' kriżi. Wieħed minn dawn il-postijiet kien ħdejn Central View Cottage, fejn stakkament ta' suldati tas-'Signals' tqiegħdu hemmhekk.<ref>{{Ċita web|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/43540/1/Pages%20from%20Attard_Socjeta%20muzikali%20la%20stella%20levantina_Is-seracina_2017-3.pdf|titlu=Ħ'Attard fi żmien it-tieni gwerra dinjija 1939-1943|kunjom=Mallia|isem=Carmel|data=2017|sit=L-Università ta' Malta|lingwa=mt|data-aċċess=3 May 2026|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20260503082000/https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/43540/1/Pages%20from%20Attard_Socjeta%20muzikali%20la%20stella%20levantina_Is-seracina_2017-3.pdf|arkivju-data=3 May 2026}}</ref> Il-binja damet tintuża mill-familji tas-sewwieq u l-maġġordom sas-snin 60, u damet abbandunata għal ħafna snin wara. Fl-2023, id-dar inbiegħet bil-pjan li tinbidel għal 120 metru kwadru ta' spazju miftuħ għall-wirja tal-arti.<ref name=":9">{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/station-master-home-butler-quarters-now-art-gallery.1127493|titlu=From station master’s home to butler’s quarters – and now an art gallery|kunjom=Galea Debono|isem=Fiona|data=27 April 2026|sit=Times of Malta|lingwa=en|data-aċċess=2 May 2026|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20260428085251/https://timesofmalta.com/article/station-master-home-butler-quarters-now-art-gallery.1127493|arkivju-data=28 April 2026}}</ref> It-tliet ko-fundaturi Marie Cassar, Mario Cassar u Maria McKenna ffinanzjaw il-proġett b'mod privat sabiex ir-riabilitazzjoni tad-dar issir b'mod xieraq u kif mixtieq. Fost il-manutenzjoni li kellu jsir, kien hemm pajpijiet esposti, soqfa jqattru u xorok imkissra. Apparti wirja tal-arti, il-binja kellha wkoll tintuża bħala uffiċini għal de Valier, kumpanija li tiffoka fuq ir-restawr tal-patrimonju u arkitettura Maltija. Peress li ħadu d-deċiżjoni li jipparteċipaw fil-Malta Biennale 2026, ix-xogħlijiet kellhom jitlestew f'sitt xhur sabiex tintlaħaq id-data tat-tlestija. L-ewwel esebizzjoni, bl-isem ta' ''Nothing is Clear'', infetħet għall-pubbliku fl-10 ta' April 2026 u ppreżentat xogħlijiet ta' diversi artisti bħal Mario Abela, Justin Falzon, u Laura Besançon, fost oħrajn.<ref name=":9" /> == Il-Ferrovija == === L-istorja tal-ferrovija f'Ħ'Attard === [[Stampa:StazzjonĦAttard.jpg|thumb|200px| L-istazzjon ta' Ħ'Attard.]] Il-ferrovija kienet tgħaddi mit-toroq ta' Ħ'Attard. Meta titlaq l-istazzjon ta' [[Birkirkara]], u taqbad triqitha 'l fuq mit-triq illum magħrufa bħala "il-Linja", naturalment b'referenza għal-linji tal-ħadid, il-ferrovija kienet timmira lejn l-istazzjon l-ieħor li kien hemm f'Ħ'Attard, biex imbagħad tiġbed lejn is-Salvatur fi triqitha, u din tkun l-itwal triq li huwa l-istazzjon tar-Rabat, b'tul ta' 2.7km. Meta nfetħet il-ferrovija fl-1883,<ref name=":4">{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2023-02-02/local-news/PA-funds-new-educational-centre-on-footprint-of-former-Attard-railway-station-6736249330|titlu=PA funds new educational centre on footprint of former Attard railway station|data=2 February 2023|sit=The Malta Independent|lingwa=en|data-aċċess=9 August 2025}}</ref> l-istazzjon ta’ Ħ’Attard kien ipprovdut b’binja żgħira kif ukoll pjattaforma, li kienu jinsabu fuq in-naħa t’isfel tal-linja.<ref name=":5">{{Ċita web|url=https://maltarailway.net/discover/stations/attard-2|titlu=Attard - A garden station|sit=The Malta Railway|lingwa=en|data-aċċess=9 August 2025}}</ref> F’dan iż-żmien, ħafna nies fl-ogħla livell tas-soċjetà bdew isibu lil Ħ’Attard bħala post tajjeb biex jibnu l-vilel tagħhom, u l-linja probabbli għenet f’dan l-iżvilupp. Il-problema kienet li l-ammont ta’ nies li bdew jużaw il-linja kien wisq għall-istazzjon żgħir ta’ Ħ’Attard. [[Stampa:Ferrovijaattard1.JPG|thumb|right|200px| Il-pont tal-ferrovija f'Ħ'Attard. Illum għad baqa' fdalijiet.]] Fl-1897, biex ikun hemm aktar dell għall-passiġġieri li kienu qed jistennew il-ferrovija, xi siġar tal-ħarrub kienu mħawlin fl-istazzjon.<ref name=":5" /> Dawn is-siġar kienu l-idea tal-eżekuttiv tal-ferrovija, Nicola Buhagiar, biex l-istazzjonijiet jidhru isbaħ. Huwa kien ispirat mill-ferroviji Ingliżi, fejn kienet drawwa li jagħmlu kompetizzjonijiet fuq l-isbaħ stazzjon.<ref>{{Ċita web|url=https://maltarailway.net/in-government-hands|titlu=In Government Hands|sit=The Malta Railway|lingwa=en|data-aċċess=9 August 2025}}</ref> Fil-5 ta’ Settembru 1900, għassies bl-isem ta’ L. Mercieca waqa’ minn fuq l-''embankment'' tal-ferrovija u kien miġbur mejjet mit-triq.<ref>{{Ċita web|url=https://www.google.com/maps/d/u/2/viewer?mid=1mVFVqu8sUkvJocFOBoYJkPobT0zYOLw&ll=35.89273019104326%2C14.444387736903845&z=18|titlu=Daily Malta Chronicle and Garrison Gazette - Death of L. Mercieca|data=7 September 1900|sit=The British Library Board|lingwa=en|data-aċċess=9 August 2025}}</ref> Fl-1904, ġiet proposta għal stazzjon kbir għal Ħ’Attard, wieħed li kien jikkompeti mal-istazzjon tal-Belt fil-kobor tiegħu. Sfortunatament, din il-proposta qatt ma seħħet, u kellu jgħaddi numru ta’ snin qabel ma jittieħed azzjoni fuq iċ-ċokon tal-istazzjon ta’ Ħ’Attard.<ref name=":5" /> Eventwalment, bdew isiru xi xogħlijiet fuq l-istazzjon fl-1909. Il-bini tal-istazzjon il-ġdid ma kienx faċli. Kien jinsab wara waħda mill-ogħla partijiet tal-linja,<ref name=":4" /> u biex ikun hemm biżżejjed spazju għax-xogħol li kellu jsir, kellhom isiru xi pilastri biex iserraħ fuqhom il-pjattaforma. Inbnew ukoll kolonni tal-ġebel kif ukoll balavostri biex jimmarkaw il-limiti tal-istazzjon. In-nies li kienu qegħdin jistennew il-ferrovija issa kellhom binja ġdida b’soqfa għoljin u biċċa żgħira fuq barra li tibblokka x-xemx. Din il-binja kienet tinsab fuq in-naħa ta’ fuq tal-linja. L-uffiċju tal-biljetti kien qiegħed ħdejn l-intrata għall-pjattaforma, u magħha kellha xi latrini u akkomodazzjoni għall-uffiċjal.<ref name=":5" /> Il-pjattaforma ġdida issa kienet ħafna akbar, u kellha post għal ammont kbir ta’ nies, ankè fil-ġranet tal-festi. Bħall-istazzjon ta’ Birkirkara, li inbena madwar l-istess żmien, is-siġar u ġonna żgħar kienu inkorporati mal-istazzjon bħala post għad-dell biex jiżdiedu l-ammont ta’ nies li jiġu l-istazzjon. L-istazzjon il-ġdid baqa’ jservi sew minkejja li l-ammont ta’ nies kien qed inaqqas fis-snin 20. Xelter tal-metall kien miżjud madwar it-tieqa tal-uffiċju tal-biljetti, u blokka ġdida tal-latrini kienet mibnija fuq in-naħa ta’ wara tal-pjattaforma. Wara dan, ftit inbidel qabel ma ngħalqet il-ferrovija f’Marzu tal-1931.<ref name=":5" /> Il-binja baqgħet taħt il-kontroll tal-gvern u reġa’ beda jintuża fit-Tieni Gwerra Dinjija. L-istazzjon sar ''Victory Kitchen'' taħt il-''Communal Feeding Department'' biex inaqqas l-ammont ta’ ġuħ fil-popolazzjoni ta’ Ħ’Attard f’dak iż-żmien.<ref>{{Ċita web|url=https://arkivji.org.mt/plan-showing-in-red-the-old-railway-station-formerly-acting-as-victory-kitchen-in-attard-in-red-also-permit-number-7-dated-29-02-1944|titlu=Plan showing in red the old railway station formerly acting as the Victory Kitchen in Attard|data=29 February 1944|sit=Arkivji Nazzjonali|lingwa=en|data-aċċess=9 August 2025}}</ref> Din il-binja m'għadhiex teżisti aktar għaliex laqtitha bomba fl-20 ta’ Marzu 1942 u twaqqgħet ftit wara. Xi strutturi oħra li kienu jagħmlu parti mill-istazzjon baqgħu hemm; l-uffiċju tal-biljetti baqa’ sas-snin 60, u l-latrini saru sotto-stazzjon.<ref name=":5" /> === Tifkiriet u restawr === [[File:AttardRailwayEmbankmentPresent.png|thumb|right|200px|Kif jidher il-pont tal-ferrovija f'Ħ'Attard illum.]] Fid-23 ta’ Diċembru 2019, ġie inawgurat ix-xogħol ta’ tisbiħ u restawr fl-''embankment'' li kien jintuża mill-ferrovija l-qadima f’Ħ’Attard. Il-flus għax-xogħol ġew minn fondi Ewropej, minn fondi mill-Awtorità tal-Ippjanar u b’investiment minn Infrastructure Malta. L-applikazzjonijiet għall-fondi saru mis-Sindku Stefan Cordina għaliex ħass li din il-parti tal-istorja tal-pajjiż tiġi restawrata.<ref name=":6">{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/ara-x-xoghol-li-sar-fuq-l-embankment-li-kien-jintuza-mill-ferrovija-fhattard|titlu=Ara x-xogħol li sar fuq l-embankment li kien jintuża mill-ferrovija f’Ħ’Attard|kunjom=Galea|isem=Owen|data=23 December 2019|sit=TVM News|lingwa=mt|data-aċċess=9 August 2025}}</ref> Skont il-perit Edward Said, ir-restawr kien jikkonsisti f’bidliet ta’ xi ftit ġebel imfarrak, u t-tneħħija tal-ħaxix li kien qed jagħmel ħsara lill-istruttura. L-''embankment'' kienet saret minħabba l-għamla tal-art, l-istess raġuni li kellhom jittellgħu il-pilastri meta bnew l-istazzjon il-ġdid fl-1909. Il-Ministru għall-Affarijiet Ewropej Edward Zammit Lewis, qal li dan kien proġett sar b’investiment ta’ €420,000 u minbarra r-restawr tal-embankment sar ukoll ċentru ta’ informazzjoni dwar l-istorja tal-ferrovija fil-Ġnien l-istazzjon. Is-Segretarju Parlamentari Chris Agius ħeġġeġ lill-kunsilli lokali oħrajn biex jieħdu l-eżempju tal-kunsill ta’ Ħ’Attard u japplikaw għall-iskema maħsuba biex tgħin lill-kunsilli jsebbħu l-lokalitajiet tagħhom.<ref name=":6" /> Fit-2 ta’ Frar 2023, l-Awtorità tal-Ippjanar ikkontribwixxiet €200,000 liċ-Ċentru Edukattiv li kellu jinfetaħ f’Ħ’Attard. Dan iċ-ċentru kellu jikkonsisti minn librerija, post tal-qari, u latrini. Is-sit tal-binja kellu jkun fuq fejn kien jinsab l-istazzjon ta’ Ħ’Attard fil-passat. Il-binja kellha wkoll tkun iddisinjata u ispirata mill-binja tal-istazzjon l-antika.<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/new-building-former-attard-railway-station-house-library.1011042|titlu=New building at former Attard railway station to house library|data=2 February 2023|sit=Times of Malta|lingwa=en|data-aċċess=9 August 2025}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/centru-edukattiv-se-jinbena-fuq-li-kien-stazzjon-tal-ferrovija-fhattard|titlu=Ċentru edukattiv minflok l-istazzjon tal-ferrovija f'Ħ'Attard|kunjom=Muscat|isem=Gavin|data=2 February 2023|sit=Newsbook|lingwa=mt|data-aċċess=9 August 2025}}</ref> Il-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi Stefan Zrinzo Azzopardi qal li dan il-proġett kien eżempju ta’ kif il-fondi mid-''Development Planning Fund'' (DPF) qegħdin jiġu użati biex isebbħu l-ispazju. Is-Segretarju Parlamentari għall-Fondi Ewropew Chris Bonett qal li dan il-proġett sar b’investiment ta’ €747,000, li minn dawk, €514,000 ġejjin mill-fondi Ewropew.<ref name=":4" /> Iċ-ċentru l-ġdid kien inawgurat fis-16 ta’ April 2024, u miegħu ġie inawgurat ukoll mudell ta’ wieħed mill-ferroviji magħmul mill-kartonċina. Dan il-mudell kien ix-xogħol ta’ Stephen Bonello, u bnieh minn ''blueprint'' ipprovdut minn Paul Galea mill-Fondazzjoni tal-Ferrovija Maltija. Il-ħidma ta’ Bonello bdiet fl-2016, u l-mudell inbena f’partijiet. Dawn il-partijiet inġarru mill-kumpanija Multi Packaging Limited għal Ġnien l-Istazzjon fis-6 ta’ April biex jiġu mgħaqqdin. Wara li tlesta, kien mgħotti b’kaxxa tal-ħġieġ.<ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/stephen.bonello.585/videos/7501894859854072|titlu=Ringrazzjament minn Stephen Bonello|kunjom=Bonello|isem=Stephen|data=6 April 2024|sit=Facebook|lingwa=mt|data-aċċess=9 August 2025}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/replica-locomotive-centrepiece-newlyrestored-attard-railway-station.1091082|titlu=Replica locomotive is centerpiece of newly-restored Attard railway station|data=16 April 2024|sit=Times of Malta|lingwa=en|data-aċċess=9 August 2025}}</ref> == Edukazzjoni == === Storja === Fi żmien l-Ingliżi, infetħet skola primarja f'Ħal Lija, li kienet taċċetti studenti ġejjin minn Ħ'Attard u Ħal Balzan. Skola oħra kienet l-iskola tal-gvern f'Ħal Lija ta' dak iż-żmien li kienet tinqasam f'żewġ partijiet prinċipali: parti għall-istudenti żgħar tas-''Stage I'' u ''Stage II'' flimkien mal-bniet li kienet tinsab fejn issa nsibu l-Kunsill Lokali ta' Ħal Balzan, kif ukoll parti għall-istudenti subien li kienet tinsab fi Triq Sant'Anton, maġenb il-ġonna. Studenti tal-''Kindergarten'' kienu jattendu l-iskola tal-gvern f'Birkirkara. Fi Triq il-Mosta, Ċensina Schembri waqqfet skola tan-Nuna, skola għat-tfal iż-żgħar fejn kienu jitgħallmu l-istejjer, it-talb, u l-kanzunetti imma xejn iżjed.<ref name=":7" /><ref name=":8">{{Ċita web|url=https://www.researchgate.net/publication/333903472_A_study_in_local_history_since_1800_Attard|titlu=A study in local history since 1800: Attard|kunjom=Buttigieg|isem=Nathan|data=2017|sit=ResearchGate|lingwa=en|data-aċċess=29 March 2026}}</ref> Studenti tas-sekondarja kienu jattendu jew il-Liċeo li dak iż-żmien kien jinsab fil-Belt, jew is-Seminarju tal-Furjana, jew l-Istitut Teknoloġiku fir-Rabat. Fl-1911, il-Missjunarji Franġiskani ta' Santa Marija (is-Sorijiet il-Bojod) waqqfu skola għat-tfajliet fejn kienu jitgħallmu l-ħjata u r-rakkmu f'Villa Bologna. Minħabba raġunijiet finanzjarji, l-iskola ngħalqet fil-11 ta' Ġunju 1917, u dawn is-sorijiet imxew Ħal Balzan fejn waqqfu skola primarja hemmhekk.<ref name=":7" /> Fil-11 ta' Ġunju 1940, bdew l-attakki mill-ajru fuq Malta. Kien ta' tiġrib għat-tfal ta' Ħ'Attard li joqogħdu jitilgħu u jinżlu erba' darbiet kuljum u jqiegħdu ruħhom fil-periklu sakemm jaslu Ħal Lija u lura. Għalhekk infetħet skola temporanja fil-Każin ''La Stella Levantina'' li bdiet taċċetta l-istudenti tal-primarja sabiex jevitaw il-mixja sa Ħal Lija. L-istudenti li kienu jattendu l-Liċeo bdew jiltaqgħu fil-MUSEUM tas-subien f'38, Triq il-Kbira. Wara l-gwerra, avolja ma kienx għad hemm il-periklu tal-mewt, l-iskola fil-każin ma ngħalqitx. Il-membri tal-każin ilmentaw lid-Direttur tal-Edukazzjoni, u rrisponda billi qalilhom li l-iskola ma kinitx ser terġa' timxi għal Ħal Lija, iżda post alternattiv kellu jinstab. Fl-1946, rifuġjati tal-gwerra li kienu joqogħdu fil-Villa Caruana Gatto telqu u għalhekk l-iskola tmexxiet hemmhekk.<ref>{{Ċita web|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/100488/1/H_%20Attard.pdf|titlu=Ħ'Attard: xi tifkiriet minn tiegħi|kunjom=Borg|isem=Norman J.|data=2006|sit=Università ta' Malta|lingwa=mt|data-aċċess=29 March 2026|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20260329085641/https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/100488/1/H_%20Attard.pdf|arkivju-data=29 March 2026}}</ref> Fl-1958 il-[[Gvern ta' Malta |Gvern]] ta' dak iż-żmien ħejja pjanta għal skola primarja fuq id-disinn tas-Sur Ġużeppi A. Tonna. Din kellha tinbena fi Triq il-Mosta int u dieħel lejn l-isptar ta' [[Santa Katerina ta' Siena]]. L-iskola bdiet tinbena fl-1959, u fl-1962 l-iskola fil-Villa Caruana Gatto tbattlet u beda t-tagħlim fil-post il-ġdid. L-iskola ġiet imsemmija għal [[Tumas Dingli]], wieħed mill-iktar periti li għamel isem kbir għalih u għal pajjiżu.<ref name=":0" /> Ftit taż-żmien wara, l-iskola ngħatat l-isem ta' San Nikola, iżda l-isem Tumas Dingli xortawaħda baqa' jintuża inuffiċjalment.<ref name=":8" /> == L-Isptar tad-Dumnikani == L-Isptar ta' [[Santa Katerina ta' Siena]] qiegħed fi Triq il-Mosta u hu magħruf l-aktar bħala l-isptar tas-Sorijiet Dumikani. Huwa ġie mqiegħed taħt il-patroċinju ta' din il-qaddisa li hija l-omm u l-mudella ta' dawn is-sorijiet. Ftit snin wara li l-Għaqda ta' Santa Katerina ġiet imwaqqfa fl-[[1916]], is-Sorijiet Dumnikani waqqfu kunvent f'Lija bi klinika miegħu. Kienet hekk bir-reqqa l-kura li ġiet mogħdija lill-morda mis-sorijiet illi t-talbiet min-nies biex jidħlu hemm u l-professuri biex jaqdu f'din il-klinika, li nħasset il-ħtieġa li jibnu sptar ikbar u modern. Illum saret dar għall-anzjani. == L-Isptar Monte Karmeli == Bl-ordinanza ta' l-[[24 ta' Settembru]] [[1852]], il-kunsill talab li jintressqu pjanti għall-bini ta' sptar tal-mard tal-moħħ u li kellu jinbena fi ''Fleur-de-Lys''. Fost il-pjanti, li l-arkitett tal-pjanta għażel u li matul is-sena 1852 kienu ppreżentati minn diversi arkitetti intgħażlet mill-[[Gvernatur Reid]] dik ta' l- [[Sqallija|Isqalli]] Gaetano Francesco Cianciolo, [[emigrant]] f' [[Malta]] u kien joqgħod f'[[Birkirkara]]. Beda jinbena fl-[[1853]] f' Wied Inċita u mhux fejn kien maħsub qabel, jiġifieri fi ''Fluer-de-Lys''. == Feniċi f'Ħ'Attard == Fil-[[21 ta' Settembru]], [[1946]], filwaqt li kien għaddej it-tħaffir tal-gandoti fil-blat għat-tqegħid tal-katusi f'Misraħ Palma ġo Ħ'Attard, grupp ta' ħaddiema, daħlu aċċidentalment ġo midfna ta' qabar imħaffra fil-blat. Id-daħla għall-qabar kienet minn spiera ta' ħames piedi fonda, erba' piedi twila u tliet piedi wiesgħa. Id-dħul għall-midfna kien minn fetħa rettangulari, żewġ piedi u seba' pulzieri għolja == Referenzi == {{Referenzi}} == Ħoloq esterni == * [https://web.archive.org/web/20100301221810/http://www.attard.gov.mt/ Kunsill Lokali Attard] * [http://www.centralfmradio.com/ 93.3 Central FM] * [https://web.archive.org/web/20080307175914/http://www.maltachurch.org.mt/Parish/Attard.htm Informazjoni fuq il-Parroċċa] * [http://www.maplandia.com/malta/attard/ Mappa] * [http://www.attardparish.org/ Parroċċa Ħ'Attard] {{Kunsilli lokali ta' Malta u Għawdex}} [[Kategorija:Bliet ta' Malta]] [[Kategorija:Ħ'Attard| ]] 05q1816a4yy17o5krl24o37bfwivw5l 0 13694 332990 332020 2026-10-21T14:57:08Z Ziv 24637 ([[c:GR|GR]]) [[File:Coat of arms of Burkina Faso (1984-2025).svg]] → [[File:Coat of arms of Burkina Faso (1997–2025).svg]] → The file was renamed on Commons, but the filename in the language versions was not changed ([[c:c:GR]]) 332990 wikitext text/x-wiki {{Infobox Pajjiż |isem_nattiv = Burkina Faso |isem_komuni = Burkina Faso |stampa_bandiera = Flag of Burkina Faso.svg |stampa_emblema = Coat of arms of Burkina Faso (1997–2025).svg |stampa_mappa = Location Burkina Faso AU Africa.svg |deskrizzjoni_mappa = |ħolqa_bandiera = Bandiera tal-Benin |ħolqa_emblema = Emblema tal-Benin |ħolqa_demografija = Demografija tal-Benin |mottu_nazzjonali = "Unité&ndash;Progrès&ndash;Justice" <small>[[lingwa Franċiża|Franċiż]] |innu_nazzjonali = {{fr}} "''"Unité&ndash;Progrès&ndash;Justice"''"<br />{{en}} "''"One Single Night "'' <br />(traduzzjoni: ""Lejl Wieħed Uniku"") |lingwi_uffiċjali = [[lingwa Franċiża|Franċiż]] |gruppi_etniċi = |kapitali = [[Ouagadougou]] |latd=12 |latm=20 |latNS=N |lonġd=1 |lonġm=40 |lonġEW=W |l-ikbar_belt = [[Ouagadougou]] |tip_gvern = {{nowrap|[[Sistema Semi-presidenzjali|Semi-presidenzjali]] [[Repubblika]]}} |titlu_kap1 = [[President tal-Burkina Faso|President]] |titlu_kap2 = [[Prim Ministru tal-Burkina Faso|Prim Ministru]] |isem_kap1 = [[Ibrahim Traoré]] |isem_kap2 =[[Jean Emmanuel Ouédraogo]] |poż_erja = 74 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss--> |erja_km2 = 274,200 |erja_mi_kw = 105,869 |perċentwal_ilma = 0.146 |sena_stima_popolazzjoni = 2010 |stima_popolazzjoni = 15,730,977 |ċensiment_popolazzjoni = 14,017,262 |sena_ċensiment_popolazzjoni = 2006 |poż_stima_popolazzjoni = 64 |poż_ċensiment_popolazzjoni = <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss--> |densità_popolazzjoni_km2 = 57.4 |densità_popolazzjoni_mi_kw = 148.9 |poż_densità_popolazzjoni = 145 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss--> |sena_PGD_PSX = 2011 |PGD_PSX = $22.042 biljun |poż_PGD_PSX = |PGD_PSX_per_capita = $1,466 |poż_PGD_PSX_per_capita = |sena_IŻU = 2011 |IŻU = {{profitt}} 0.389 |poż_IŻU = 177 |kategorija_IŻU = <span style="color:#e0584e;white-space:nowrap;">bax</span> |tip_sovranità = [[Indipendenza]] |avveniment_stabbilit1 = minn [[Franza]] |data_stabbilit1 = 5 t'Awissu, 1960 |valuta = [[Franc tal-Afrika tal-Punent|Franc]] |kodiċi_valuta = XOF |żona_ħin = |differenza_ħku = +0 |żona_ħin_legali = mhux osservati |differenza_żona_ħin_legali = |cctld = [[.bf]] |kodiċi_telefoniku = 226 |sena_PGD_nominali = 2011 |PGD_nominali = $9.981 biljun |poż_PGD_nominali = |PGD_nominali_per_capita = $664 |poż_PGD_nominali_per_capita = |noti = }} Il-'''Burkina Faso''' huwa [[pajjiż interkjuż]] li jinsab fl-[[Afrika tal-Punent]]. Huwa pajjiż mingħajr żblokk lejn il-baħar u hu mdawwar minn sitt pajjiżi: il-[[Mali]] fit-tramuntana, in-[[Niġer]] fil-lvant, il-[[Benin]] fix-xlokk, it-[[Togo]] u l-[[Gana]] fin-nofsinhar, u l-[[Kosta tal-Avorju]] fil-lbiċ. Id-daqs tagħha huwa ta' 274,200 kilometru kwadru (105,900 mili kwadri) u huwa stmat li jgħixu 'l fuq minn 15,757,000 ruħ. Preċedentament, il-pajjiż kien magħruf bħala r-'''Repubblika tal-Volta ta' Fuq''', qabel ma fl-4 ta' Awwissu 1984 il-President [[Thomas Sankara]] biddel l-isem għal Burkina Faso li tfisser "l-art tan-nies onesti" fil-[[lingwa Mora]] u [[Lingwa Dioula|Dioula]], l-ikbar lingwi prattikati fil-pajjiż. Il-[[belt kapitali]] tal-Burkina Faso hija [[Ouagadougou]] u l-format tal-gvern huwa [[repubblika semipresidenzjali]], bil-president ikun [[Blaise Compaoré]]. Burkina Faso Fronetars totali: 3,611 km, pajjiżi tal-fruntiera (6): Benin 386 km; Il-Kosta tal-Avorju 545 km; Gana 602 km; Mali 1325 km; Niġer 622 km; Togo 131 km. {{Afrika}} [[Kategorija:Burkina Faso]] [[Kategorija:Repubbliki]] [[Kategorija:Pajjiżi interkjużi]] [[Kategorija:Pajjiżi tal-Afrika]] 5a15qtp85qlcrsz3o6e2o1kct07lhob 2 22562 332997 331350 2026-10-21T15:18:32Z ToniSant 4257 /* Għodda utli */ grazzi lil Utent:Joe Gatt li qalli li ħolqa mietet! 332997 wikitext text/x-wiki {{Babel|mt|en|it-2|es-1|de-1}} '''Merħba fuq il-paġna tiegħi bħala utent tal-Wikipedija!''' Wara xi 10 snin attiv primarjament fuq il-Wikipedija Ingliża, u aktar minn nofs dak iż-żmien bi rwoli f'komunitajiet affiljati direttament mal-Moviment Globali tal-Wikimedia, fl-2020 inħtart amministratur u burokrata fuq mt.wikipedia. Jekk tixtieq tkun taf aktar dwari nissuġġerilek tara l-paġna tiegħi bħala utent fuq il-Wikipedija Ingliża. Jekk tixtieq tara aktar dwar l-attivitajiet tal-komunità f'Malta jew madwar l-użu tal-Malti fil-proġetti marbuta ma' Wikipedija żur lil [http://www.wikimalta.org Wikimedia Community Malta] (WCM). Minn żmien għal żmien ikollna attivitajiet varji, inkluż diskussjonijiet dwar dak li jkun għaddej fid-dinja tal-Wikipedija. Id-dettalji fuq is-sit webb ta' WCM. Ara ukoll tagħrif dwar is-sensiela għar-radju [[Wikipedija:Vjaġġi Enċiklopediċi|Vjaġġi Enċiklopediċi]] li jiena pproduċejt u ppreżentajt fuq Campus FM ta' l-[[Università ta' Malta]] bejn Ottubru 2020 u Marzu 2021. {{Utent SUL|en|w}} {{softredirect|w:en:User:ToniSant}} == Amministrazzjoni == * [[:Kategorija:Proposti_għat-tħassir_minnufih|Proposti għat-tħassir]] * [[:Kategorija:Bżonn_ta'_kategorija|Kategorija meħtieġa]] *[[:Kategorija:Artikli li jeħtieġu aġġornament|Artikli li jeħtieġu aġġornament]] *[[:Kategorija:Artikli b'sezzjonijiet għall-espansjoni|Artikli b'sezzjonijiet għall-espansjoni]] *[[:Kategorija:Artikli fi bżonn ta' analiżi grammatikali|Artikli fi bżonn ta' analiżi grammatikali]] *[[:Kategorija:Artikli li għandhom bżonn ta' ġeneralizzazzjoni|Artikli li għandhom bżonn ta' ġeneralizzazzjoni]] *[[:Kategorija:Għall-wikifikazzjoni|Għall-wikifikazzjoni]] *[[:Kategorija:Għall-kontroll|Għall-kontroll]] *[[Speċjali:TrackingCategories|Kategoriji ta' monitoraġġ]] **[[:Kategorija:Pages with script errors]] **[[:Kategorija:Paġni b'ħoloq lejn fajls miksura]] *[[Speċjali:BlockedExternalDomains]] *[[:Kategorija:Pages with unreviewed translations]] == Traduzzjoni == * [[:Kategorija:Artikli li jeħtieġu traduzzjoni|Kategorija:Artikli li jeħtieġu traduzzjoni]] - <nowiki>{{Mhux bil-Malti}}</nowiki> * [[:Kategorija:Artikli fi traduzzjoni|Kategorija:Artikli fi traduzzjoni]] - <nowiki>{{traduzzjoni|isem l-artiklu|FLSC=en|lingwa=Ingliża}}</nowiki> === Għodda utli === * [https://webgate.ec.europa.eu/etranslation eTranslation] * [https://iate.europa.eu IATE] * [https://mlrs.research.um.edu.mt/resources/gabra/ Ġabra] * [https://www.linguee.com/ Linguee] * [http://dizzjunarju.mt dizzjunarju.mt] [https://web.archive.org/web/20160331232714/http://www.maltesedictionary.org.mt/ (qabel kien Dizzjunarju Malti)] * [https://mt.glosbe.com/ Glosbe - MT] * [http://www.ilmiklem.com Il-Miklem] - Vokabularju Tematiku, Enċiklopedija tal-Kliem, Tagħrif Kulturali. * [http://www.kunsilltalmalti.gov.mt/filebank/documents/Decizjonijiet1_25.07.08.pdf Deċizjonijiet tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti] (2008) ==== Kif ukoll... ==== * [https://citationhunt.toolforge.org Citation Hunt] - għal #1lib1ref * [https://petscan.wmflabs.org/ Petscan] - għal WPWP * [https://maps.wikilovesmonuments.org/ WLM Maps] == Bżonn tal-attenzjoni == * [[:Kategorija:Bioloġija]] vs [[:Kategorija:Bijoloġija]] * [[/trad]] * [[Speċjali:Kontribuzzjonijiet/Milana.jav|Kontribuzzjonijiet ta' utenti]] 57roo5g8yo7d0418i71vn2kfg9pfeyp 3 22563 332995 332953 2026-10-21T15:09:53Z ToniSant 4257 /* Ħolqa li m'għadiex tiffunzjona */ Tweġiba 332995 wikitext text/x-wiki '''''L-aħjar mod biex tagħmel kuntatt miegħi dwar dak li għandu x'jaqsam ma' mt.wikipedia huwa billi tħalli messaġġ hawn.''''' ''If you prefer to communicate in English, please feel free to leave a message on [[en:User_talk:ToniSant|my en.wikipedia talk page]] instead.'' <hr> Biex tipproponi paġna għat-tħassir minni bħala amministratur tal-Wikipedija bil-Malti uża l-mudell '''<nowiki>{{Ħassar}}</nowiki>''' jew '''<nowiki>{{Ħassar minnufih}}</nowiki>''' u l-paġna tidher [[:Kategorija:Proposti għat-tħassir minnufih|hawn]] minn fejn titħassar skont il-bżonn. Grazzi! {{Arkivju_tad-diskussjoni}} <hr> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:06, 28 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 --> == [[Lingwa Latvjana]] == Hello Toni. I have moved the article to [[Lingwa Latvjana]] and added [[Kategorija:Latvja]]. Could you please confirm which language category would be most appropriate for the article, or add the locally preferred category when convenient? Thank you. [[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]] ([[Diskussjoni utent:MargaritaPLV|d]]) 13:30, 13 Lulju 2026 (UTC) :@[[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]]: Għażilt [[:Kategorija:Lingwi Indo-Ewropej]] għalissa, għalkemm naħseb li [[:Kategorija:Lingwi Baltiċi]] tkun aħjar, la darba noħolquha, bħala sotto-kategorija ta' dik il-kategorija. X'taħseb? Grazzi. -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 16:08, 14 Lulju 2026 (UTC) ::Naqbel miegħek. Kategorija:Lingwi Baltiċi bħala sotto-kategorija ta’ Kategorija:Lingwi Indo-Ewropej tkun għażla tajba. Grazzi! [[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]] ([[Diskussjoni utent:MargaritaPLV|d]]) 16:19, 14 Lulju 2026 (UTC) :::Intant ħloqt [[:Kategorija:Lingwi Baltiċi]] u fiha eventwalment jidħlu wkoll artikli oħra relevanti, bħal [[Lingwa Litwana]] u oħrajn, la darba jinħolqu. Forsi anke artiklu dwar il-[[Lingwi Baltiċi|lingwi Baltiċi]] li bħala [[lv:Baltu_valodas]] jidher tajjeb u faċli biex jinqaleb għall-Malti. ;) -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 16:21, 14 Lulju 2026 (UTC) ::::Grazzi ħafna tal-għajnuna u tas-suġġeriment! Se nikkunsidra li nikteb artiklu dwar il-lingwi Baltiċi. Skont kemm ikolli ħin fix-xhur li ġejjin, aktarx inkun nista’ naħdem fuqu f’Settembru jew Ottubru [[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]] ([[Diskussjoni utent:MargaritaPLV|d]]) 18:01, 14 Lulju 2026 (UTC) :::::Tajjeb ħafna @[[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]]! Meta jkollok bżonn tiddejjaqx tħallili nota hawn. Grazzi u prosit mill-ġdid. -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 13:08, 15 Lulju 2026 (UTC) == Ħolqa li m'għadiex tiffunzjona == Kemm niġbidlek l-attenzjoni tiegħek, jekk jgħoġbok, li fil-paġna tal-utent tiegħek, fit-taqsima "Għodda utli", għandek ħolqa imsejjha "Dizzjunarju Malti", li sfortunatament m'għadhiex tiffunzjona. —[[Utent:Joe Gatt|Joe Gatt]] ([[Diskussjoni utent:Joe Gatt|d]]) 22:03, 17 Ottubru 2026 (UTC) :Xi mument irrid innaddaf il-paġni tiegħi bħala utent. :) Grazzi @[[Utent:Joe Gatt|Joe Gatt]]! [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 15:09, 21 Ottubru 2026 (UTC) 618b0vt4qok3qncq0myj00rr1jmt993 1 23033 332993 332960 2026-10-21T15:05:05Z ToniSant 4257 /* Forsi hemm zball grammatiku ? */ Tweġiba 332993 wikitext text/x-wiki == Forsi hemm zball grammatiku ? == Nixtieq nigbed l-attenzjoni, li l-kelma "pr'''ei'''storja" tmur kontra r-regola tal-grammatika Maltija, ghax mhux suppost li jkun hemm giex vokali hdejn xulxin, apparti mill-"'''ie'''". U infatti, il-Professur Bonanno semmgha l-ktieb tieghu, li kien gie ppublikat fis-sena 2001, "Il-pr'''e'''storja". --[[Utent:Joe Gatt|Joe Gatt]] ([[Diskussjoni utent:Joe Gatt|d]]) 11:16, 18 Marzu 2015 (UTC) :Wara li għamilt stħarriġ fuq dan il-punt, qed jirreżultali li "preistorja" hija, fil-fatt, l-forma korretta (ġejja mill-prefiss "pre-" u "istorja"). [[Utent:Joe Gatt|Joe Gatt]] ([[Diskussjoni utent:Joe Gatt|d]]) 12:25, 19 Ottubru 2026 (UTC) ::Tajjeb @[[Utent:Joe Gatt|Joe Gatt]]. Kif nafha jien, però jaf li għandi żball, preistorja u prestorja huma t-tnejn aċċettati, b'waħda bħala varjant tal-oħra. Jaf hemm lok ta' rindirizz. X'taħseb? Grazzi! -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 15:05, 21 Ottubru 2026 (UTC) jf3ghejl66u4cwvgyu2o1jv79tvt2br 0 29997 332998 332950 2026-10-21T15:23:05Z ToniSant 4257 Modifiki annullati ta' [[Speċjali:Kontribuzzjonijiet/MalteseFalconnfirn|MalteseFalconnfirn]] ([[Diskussjoni utent:MalteseFalconnfirn|diskussjoni]]) għall-aħħar verżjoni ta' [[Utent:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] 299367 wikitext text/x-wiki {{Infobox city}}{{Nebbieta|ġeografija}} '''Munich''' (/ˈmjuːnɪk / ''MEW-nik''; [[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]]: München [ˈmʏnçn̩] hija l-[[belt kapitali]] u l-aktar popolata tal-[[Bavarja|Istat Ħieles tal-Bavarja]]. B'popolazzjoni ta' 1,558,395 abitant fil-31 ta' Lulju 2020,<ref>{{Ċita web|url=https://stadt.muenchen.de/infos/statistik-bevoelkerung.html|titlu=Bevölkerung|kunjom=Stadtverwaltung|isem=Landeshauptstadt München|sit=stadt.muenchen.de|lingwa=de|data-aċċess=2023-04-10}}</ref> hija t-tielet l-akbar belt fil-[[Ġermanja]], wara [[Berlin]] u [[Amburgu|Hamburg]], u għalhekk l-akbar li ma tikkostitwixxix l-istat tagħha stess, kif ukoll il-11-il l-akbar belt fl-[[Unjoni Ewropea]]. Fir-reġjun metropolitan tal-belt jgħixu madwar 6 miljun ruħ.<ref name="mmr_official_site">{{Ċita web|url=https://www.metropolregion-muenchen.eu/metropolregion-muenchen/|titlu=Metropolregion München|data=2019-07-01|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-04-10|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20190701130738/https://www.metropolregion-muenchen.eu/metropolregion-muenchen/|arkivju-data=2019-07-01|url-status=dead}}</ref> F'nofs ix-xtut tax-xmara Isar fit-Tramuntana tal-Alpi, Munich hija s-sede tar-reġjun amministrattiv tal-Bavarja ta' Fuq, filwaqt li hija l-muniċipalità l-aktar popolata fil-Ġermanja b'4,500 ruħ kull km². Munich hija t-tieni l-akbar belt fiż-żona tad-[[djalett]] tal-Bavarja, wara l-kapitali [[Awstrija|Awstrijaka]], [[Vjenna]]. Il-belt issemmiet għall-ewwel darba fl-1158. Munich [[Knisja Kattolika|Kattolika]] irreżistiet bil-qawwa r-[[Riforma Protestanta|Riforma]] u dan kien punt [[Politika|politiku]] ta' diverġenza matul il-Gwerra ta' Tletin Sena li rriżultat minn dan id-diżgwid. Madankollu baqgħet fiżikament mhux mittiefsa minkejja okkupazzjoni mill-[[Protestantiżmu|Protestanti]] [[Żvezja|Żvediżi]]. Meta l-Bavarja ġiet stabbilita bħala r-Renju tal-Bavarja fl-1806, Munich saret ċentru [[Ewropa|Ewropew]] ewlieni ta[[L-Arti|l-arti]], l-arkitettura, il-[[kultura]] u x-[[xjenza]]. Fis-snin għoxrin, Munich rat fiha diversi fazzjonijiet politiċi, fosthom il-Partit Nazista. Wara li n-Nazi telgħu fil-poter, Munich ġiet iddikjarata bħala l-"Kapitali tal-Moviment". Il-belt kienet ibbumbardjata ħafna matul [[it-Tieni Gwerra Dinjija]], iżda ħafna mill-belt il-qadima tagħha kienet rrestawrata wara l-gwerra. Wara t-tmiem tal-okkupazzjoni [[Stati Uniti|Amerikana]] ta' wara l-gwerra fl-1949, kien hemm żieda kbira fil-popolazzjoni u s-setgħa ekonomika matul is-snin tal-''Wirtschaftswunder'' (tkabbir ekonomiku kbir). Il-belt ospitat l-[[Logħob Olimpiku tas-sajf|Olimpjadi tas-Sajf]] tal-1972. Illum, Munich hija ċentru globali tax-xjenza, it-teknoloġija, il-finanzi, l-innovazzjoni, in-negozju u t-turiżmu. Munich tgawdi minn standard u kwalità ta' għajxien għoljin ħafna, u laħqet l-ewwel fil-Ġermanja u t-tielet madwar id-dinja skont l-istħarriġ tal-Mercer tal-2018,<ref>{{Ċita web|url=https://www.businessinsider.com/best-cities-in-the-world-mercer-2018-quality-of-living-index-2018-3|titlu=The 21 cities with the best quality of life in the world|kunjom=Martin|isem=Will|sit=Business Insider|lingwa=en-US|data-aċċess=2023-04-10}}</ref> u hija kklassifikata bħala l-aktar belt abitabbli fid-dinja mill-Istħarriġ tal-Kwalità tal-Ħajja tal-Monocle tal-2018.<ref>{{Ċita web|url=https://www.forbes.com/sites/bishopjordan/2018/06/25/monocle-most-livable-city-quality-life-survey-2018-munich/|titlu=Munich Named The Most Livable City In The World|kunjom=Bishop|isem=Jordan|sit=Forbes|lingwa=en|data-aċċess=2023-04-10}}</ref> Munich hija kklassifikata b'mod konsistenti bħala waħda mill-ibliet l-aktar għaljin fil-Ġermanja f'termini ta' prezzijiet tal-proprjetà immobbli u spejjeż tal-kiri.<ref>{{Ċita web|url=https://www.businessinsider.de/wirtschaft/immobilien-das-sind-die-10-teuersten-staedte-in-deutschland/|titlu=Immobilien: Das sind die 10 teuersten Städte in Deutschland|kunjom=Orosz|isem=Marta|data=2021-07-15|sit=Business Insider|lingwa=de-DE|data-aċċess=2023-04-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.haus.de/geld-recht/teuerste-stadt-deutschland-29992|titlu=Die 10 teuersten Städte Deutschlands 2020|sit=DAS HAUS|lingwa=de|data-aċċess=2023-04-10}}</ref> == Referenzi == [[Kategorija:Sorsi CS1 bil-Ġermaniż (de)]] [[Kategorija:Bliet tal-Ġermanja]] [[Kategorija:Bavarja]] [[Kategorija:Bliet Ewropej]] fjek5u3lvjlorhlrodcwpb3nlpv1s48 332999 332998 2026-10-21T15:24:08Z ToniSant 4257 ToniSant mexxa l-paġna [[Muniku]] għal [[Munich]] fuq rindrizz: Titlu korrett 299367 wikitext text/x-wiki {{Infobox city}}{{Nebbieta|ġeografija}} '''Munich''' (/ˈmjuːnɪk / ''MEW-nik''; [[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]]: München [ˈmʏnçn̩] hija l-[[belt kapitali]] u l-aktar popolata tal-[[Bavarja|Istat Ħieles tal-Bavarja]]. B'popolazzjoni ta' 1,558,395 abitant fil-31 ta' Lulju 2020,<ref>{{Ċita web|url=https://stadt.muenchen.de/infos/statistik-bevoelkerung.html|titlu=Bevölkerung|kunjom=Stadtverwaltung|isem=Landeshauptstadt München|sit=stadt.muenchen.de|lingwa=de|data-aċċess=2023-04-10}}</ref> hija t-tielet l-akbar belt fil-[[Ġermanja]], wara [[Berlin]] u [[Amburgu|Hamburg]], u għalhekk l-akbar li ma tikkostitwixxix l-istat tagħha stess, kif ukoll il-11-il l-akbar belt fl-[[Unjoni Ewropea]]. Fir-reġjun metropolitan tal-belt jgħixu madwar 6 miljun ruħ.<ref name="mmr_official_site">{{Ċita web|url=https://www.metropolregion-muenchen.eu/metropolregion-muenchen/|titlu=Metropolregion München|data=2019-07-01|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-04-10|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20190701130738/https://www.metropolregion-muenchen.eu/metropolregion-muenchen/|arkivju-data=2019-07-01|url-status=dead}}</ref> F'nofs ix-xtut tax-xmara Isar fit-Tramuntana tal-Alpi, Munich hija s-sede tar-reġjun amministrattiv tal-Bavarja ta' Fuq, filwaqt li hija l-muniċipalità l-aktar popolata fil-Ġermanja b'4,500 ruħ kull km². Munich hija t-tieni l-akbar belt fiż-żona tad-[[djalett]] tal-Bavarja, wara l-kapitali [[Awstrija|Awstrijaka]], [[Vjenna]]. Il-belt issemmiet għall-ewwel darba fl-1158. Munich [[Knisja Kattolika|Kattolika]] irreżistiet bil-qawwa r-[[Riforma Protestanta|Riforma]] u dan kien punt [[Politika|politiku]] ta' diverġenza matul il-Gwerra ta' Tletin Sena li rriżultat minn dan id-diżgwid. Madankollu baqgħet fiżikament mhux mittiefsa minkejja okkupazzjoni mill-[[Protestantiżmu|Protestanti]] [[Żvezja|Żvediżi]]. Meta l-Bavarja ġiet stabbilita bħala r-Renju tal-Bavarja fl-1806, Munich saret ċentru [[Ewropa|Ewropew]] ewlieni ta[[L-Arti|l-arti]], l-arkitettura, il-[[kultura]] u x-[[xjenza]]. Fis-snin għoxrin, Munich rat fiha diversi fazzjonijiet politiċi, fosthom il-Partit Nazista. Wara li n-Nazi telgħu fil-poter, Munich ġiet iddikjarata bħala l-"Kapitali tal-Moviment". Il-belt kienet ibbumbardjata ħafna matul [[it-Tieni Gwerra Dinjija]], iżda ħafna mill-belt il-qadima tagħha kienet rrestawrata wara l-gwerra. Wara t-tmiem tal-okkupazzjoni [[Stati Uniti|Amerikana]] ta' wara l-gwerra fl-1949, kien hemm żieda kbira fil-popolazzjoni u s-setgħa ekonomika matul is-snin tal-''Wirtschaftswunder'' (tkabbir ekonomiku kbir). Il-belt ospitat l-[[Logħob Olimpiku tas-sajf|Olimpjadi tas-Sajf]] tal-1972. Illum, Munich hija ċentru globali tax-xjenza, it-teknoloġija, il-finanzi, l-innovazzjoni, in-negozju u t-turiżmu. Munich tgawdi minn standard u kwalità ta' għajxien għoljin ħafna, u laħqet l-ewwel fil-Ġermanja u t-tielet madwar id-dinja skont l-istħarriġ tal-Mercer tal-2018,<ref>{{Ċita web|url=https://www.businessinsider.com/best-cities-in-the-world-mercer-2018-quality-of-living-index-2018-3|titlu=The 21 cities with the best quality of life in the world|kunjom=Martin|isem=Will|sit=Business Insider|lingwa=en-US|data-aċċess=2023-04-10}}</ref> u hija kklassifikata bħala l-aktar belt abitabbli fid-dinja mill-Istħarriġ tal-Kwalità tal-Ħajja tal-Monocle tal-2018.<ref>{{Ċita web|url=https://www.forbes.com/sites/bishopjordan/2018/06/25/monocle-most-livable-city-quality-life-survey-2018-munich/|titlu=Munich Named The Most Livable City In The World|kunjom=Bishop|isem=Jordan|sit=Forbes|lingwa=en|data-aċċess=2023-04-10}}</ref> Munich hija kklassifikata b'mod konsistenti bħala waħda mill-ibliet l-aktar għaljin fil-Ġermanja f'termini ta' prezzijiet tal-proprjetà immobbli u spejjeż tal-kiri.<ref>{{Ċita web|url=https://www.businessinsider.de/wirtschaft/immobilien-das-sind-die-10-teuersten-staedte-in-deutschland/|titlu=Immobilien: Das sind die 10 teuersten Städte in Deutschland|kunjom=Orosz|isem=Marta|data=2021-07-15|sit=Business Insider|lingwa=de-DE|data-aċċess=2023-04-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.haus.de/geld-recht/teuerste-stadt-deutschland-29992|titlu=Die 10 teuersten Städte Deutschlands 2020|sit=DAS HAUS|lingwa=de|data-aċċess=2023-04-10}}</ref> == Referenzi == [[Kategorija:Sorsi CS1 bil-Ġermaniż (de)]] [[Kategorija:Bliet tal-Ġermanja]] [[Kategorija:Bavarja]] [[Kategorija:Bliet Ewropej]] fjek5u3lvjlorhlrodcwpb3nlpv1s48 0 30729 333010 330456 2026-10-22T08:23:15Z JovalQC 21720 /* */ Bidla fil-Prim Ministru 333010 wikitext text/x-wiki {{Infobox|title=Quebec (Provinċja)|image=[[File:Flag of Quebec.svg|175px|left]] [[File:Coat of arms of Quebec (without crown).svg|100px|right]]|header1=Amministrazzjoni|label2=Pajjiż|data2={{Flagicon|CAN}} [[Kanada]]|label3=Kapital|data3=[[Québec (belt)|Québec]]|label4=L-akbar belt|data4=[[Montréal]]|label5=Dħul fil-Konfederazzjoni|data5=1 ta’ Lulju, 1867|label6=Logutenent Gvernatur|data6=[[Manon Jeannotte]]|label7=Prim Ministru|data7=[[Paul Saint-Pierre Plamondon]]|label8=Awtorità leġislattiva|data8=[[Assemblea Nazzjonali tal-Quebec]]|header9=Demografija|label10=Popolazzjoni|data10=8,501,833 abitant (2021)|label11=Densità|data11=5.5 abitant/km2|label12=Lingwi uffiċjali|data12=[[Lingwa Franċiża|Franċiż]]|label13=Nizza|data13=Quebecois|header14=Ġeografija|label15=Żona|data15=1,542,056 km2|header16=Mixxellanji|label17=Mottu|data17="''Je me souviens ''" ("Niftakar")|label18=Festa nazzjonali|data18=Fête nationale du Québec (24 ta’ Ġunju)|header19=Mappa|header20=[[File:Quebec in Canada 2.svg|245px]]|label21=Websajt|data21=https://www.quebec.ca/en|headerstyle=background-color: #ccffcc|titlestyle=background-color: #ccffcc}} '''Quebec''' hija provinċja tal[[Kanada|-Kanada]] li l-fruntieri tagħha jikkorrispondu mat-territorju tan-nazzjon tal-Quebec. Ħdax-il nazzjon indiġenu jgħixu wkoll fit-territorju tal-Quebec. Il-[[Belt kapitali|kapitali]] tal-Quebec hija [[Québec (belt)|Quebec City]], u l-metropoli tagħha hija [[Montréal|Montreal]]. Il-[[lingwa uffiċjali]] tal-Quebec hija [[Lingwa Franċiża|l-Franċiż]]. Jinsabu fir - reġjun ċentrali tal-pajjiż, bejn Ontario - punent, Newfoundland u Labrador fil - grigal, u New Brunswick fil- lvant, jaqsam ukoll fruntiera tax-Xlokk mal- [[Stati Uniti|Istati Uniti]] . It-tieni provinċja l-aktar popolata fil-Kanada, wara Ontario, Quebec għandha popolazzjoni ta 'aktar minn {{nombre|8600000|habitants}} fl-2021, magħmula minn maġġoranza kbira ta' kelliema Franċiżi b'minoranzi li jitkellmu bl-Ingliż u allofoni kif ukoll ħdax-il nazzjon indiġenu . Hija l-unika provinċja Kanadiża li għandha l-Franċiż bħala l-unika lingwa uffiċjali tagħha, mitkellma minn 93.7 % tal-popolazzjoni fl-2021 <ref>{{Ċita web|url=http://www.oqlf.gouv.qc.ca/ressources/sociolinguistique/2022/Feuillet_Car-ling-pop-Quebec-2021.pdf|titlu=Caractéristiques linguistiques de la population du Québec en 2021|sit=oqlf.gouv.qc.ca|lingwa=fr|format=pdf|data-aċċess=19 février 2023}}</ref> . F'dik l-istess sena, il-popolazzjoni totali ta' Quebecers bil- [[Lingwa Franċiża|Franċiż]] bħala lsien matern tagħhom kienet ta' 77.8 %, filwaqt li kien 10.0 % għall [[Lingwa Ingliża|-Ingliż]] <ref>{{Ċita web|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/dv-vd/language-langue/index-fr.html|titlu=Langues maternelles selon la géographie, Recensement de 2021|data=17 août 2022|sit=statcan.gc.ca|lingwa=fr|data-aċċess=19 février 2023}}</ref> . Il-maġġoranza tal-popolazzjoni tagħha tgħix f'reġjuni urbani tul ix-Xmara San Lawrenz, bejn l-aktar belt popolata, [[Montréal|Montreal]], u l-kapitali provinċjali, [[Québec (belt)|Quebec]] . B'erja ta ' {{unité|1542056|km|2}} , hija l-akbar provinċja u t-tieni l-akbar subdiviżjoni territorjali fil-Kanada, wara Nunavut . Mill- 1534 sal- 1763, Quebec kienet, taħt l-isem tal -Kanada, l-aktar kolonja żviluppata ta' Franza Ġdida . Wara l- Gwerra tas-Seba' Snin, Quebec saret kolonja Brittanika bejn l-1763 u l-1867, l-ewwel bħala l- Provinċja ta' Quebec (1763–1791), imbagħad bħala l-Provinċja tal -Kanada t'Isfel (1791–1841) qabel ma saret il-Kanada tal-Lvant (1841–1867) . Fl-aħħar ingħaqdet mal -Kanada tal-Punent, New Brunswick u Nova Scotia fl-1867, biex jiffurmaw id- Dominju tal-Kanada. Sal-bidu tas-snin sittin, il- Knisja Kattolika kellha rwol ewlieni fl-iżvilupp tal-istituzzjonijiet soċjali u kulturali tal-Quebec. Matul is-snin sittin, ir- Rivoluzzjoni Kkwieta żiedet b'mod konsiderevoli r-rwol tal- gvern tal-Quebec fil-kontroll tal-futur politiku, soċjali u ekonomiku tal- istat tal-Quebec . Fl-istess ħin, il-ħajja politika tal-Quebec saret animata minn dibattitu dwar l-istatus politiku tal-provinċja fi ħdan il- Konfederazzjoni Kanadiża . Moviment sovranist jippromwovi l- indipendenza tal-provinċja, filwaqt li moviment federalista jippromwovi ż-żamma tiegħu fil-Konfederazzjoni. Id-dibattiti dwar ir-riformi kostituzzjonali jew l-indipendenza kellhom rwol importanti fil-politika mis-sittinijiet. L-ekonomija tal-Quebec hija appoġġata prinċipalment mis-settur tas-servizzi kbir tagħha u l-industrija varjata tagħha. L-ajruspazju, l-ajrunawtika, il-bijoteknoloġija, l- industrija farmaċewtika, l-industrija kulturali u t-teknoloġiji tal-informazzjoni u l-komunikazzjoni huma fost is-setturi ewlenin tal-ekonomija tagħha. Id-disponibbiltà għolja ħafna ta' riżorsi naturali, b'mod partikolari l-foresti, l- industrija tal-minjieri u l-idroelettriku, tikkostitwixxi wkoll fattur importanti fil-ħolqien tal-ġid. Quebec huwa magħruf għall-produzzjoni tiegħu ta ' ġulepp ta' l-aġġru, għall -umoriżmu tiegħu u biex jagħmel il-hockey fuq is-silġ wieħed mill-aktar sports popolari fil-Kanada. Hija wkoll magħrufa għall -kultura tagħha li tikkostitwixxi d-dar tal -Kanada Franċiża, notevolment permezz tal-letteratura, mużika, ċinema, wirjiet televiżivi u festivals. == Toponimija == It-terminu Quebec — li jfisser “fejn ix-xmara tidjieq” fil-lingwa Algonkin — intuża mill-Algonquins, il-Crees u l-Micmacs biex jindikaw it-tidjiq ta’ San Lawrenz fl-għoli ta’ Cape Diamant, post tat-twaqqif tal-belt ta’ Quebec (3 ta’ Lulju, 1608) u “il-bidu tad-dinja u l-provinċja tal-[[Kanada]]” (7 ta’ Settembru, 1535). Fl-1632, [[Samuel de Champlain]] iddeskriva l-post kif ġej: “[…] istrett fix-xmara, kif jgħidu l-Indjani […]. » L-isem huwa attestat b’ortografiji differenti: Qvebecq fl-1601; ''Quebeck'', ''Kébec'' fl-1609; Quebec fl-1613 u ''Kebbek''. == Ġeografija == Li tkopri erja ta '1,542,056 km2, il-provinċja ta' Quebec hija l-akbar fil-Kanada; iż-żewġ provinċji l-oħra komparabbli ma' Quebec huma Ontario u British Columbia. Quebec huwa jaqsam mix-Xmara San Lawrenz, li tgħaqqad il-Lagi l-Kbar mal-Oċean Atlantiku. Jinsabu fil-Grigal tal-Amerika ta’ Fuq, it-territorju ta’ Quebec jestendi, min-nofsinhar għat-tramuntana, fuq aktar minn 2,000 km, mill-45 parallel fit-tramuntana (il-fruntiera bejn il-Kanada u l-Istati Uniti) sa f’Cape Wolstenholme u, mil-lvant għall-punent, fuq 1,500 km, minn Sablon Cove sal-bokka tax-Xmara Rupert. Iż-żewġ żoni tal-ħin tal-Quebec jikkorrispondu għall-Ħin tal-Lvant, il-Ħin Standard u l-Ħin tas-Sajf, kif ukoll il-Ħin tal-Atlantiku (jew Marittimu). Il-linja diviżorja hija l-meridjan ta' 63 grad lonġitudni tal-punent. It-territorju ta 'Quebec huwa suddiviż fi tlettax-il provinċja naturali, kif ukoll tliet żoni ta' veġetazzjoni u għaxar oqsma bijoklimatiċi. It-territorju tal-Quebec huwa akbar minn dak tal-Mongolja, iżda iżgħar fid-daqs minn dak tal-Messiku, komparabbli ma 'erja ta' 1,667,926 km2. == Klima == Erba’ staġuni jsegwu lil xulxin fil-Quebec: ir-rebbiegħa, is-sajf, il-ħarifa u x-xitwa, li l-kundizzjonijiet tagħhom ivarjaw skont ir-reġjun. Imbagħad jiġu differenzjati skont il-luminożità, it-temperatura u l-preċipitazzjoni tal-borra u x-xita. Fin-Nofsinhar tal-Quebec, it-tul ta 'xemx ta' kuljum huwa ta 'tmien sigħat f'Diċembru, iż-żmien tas-sena meta jkun l-iqsar. Minn żoni moderati għat-territorji tat-Tramuntana tat-Tramuntana Imbiegħda, il-luminożità tvarja skont il-latitudni, kif jagħmlu d-Dwal tat-Tramuntana u x-xemx ta 'nofs il-lejl. Quebec huwa maqsum f'erba 'żoni klimatiċi: artiku, subartiku, kontinentali umdi u marittimi tal-Lvant. Minn nofsinhar għat-tramuntana, it-temperaturi medji jvarjaw, fis-sajf, bejn 5°C u 25°C u, fix-xitwa, bejn -10°C u -25°C iżda f’ċerti reġjuni tal-Quebec bħal James Bay jew Bay of In Ungava it-temperatura tax-xitwa tista 'tilħaq -50 °C. Matul perjodi ta 'sħana u kesħa intensa, it-temperaturi jistgħu jilħqu punti ta' 35 ° C fis-sajf u -40 ° C matul ix-xitwa tal-Quebec, skont l-indiċi humidex jew ir-riħ tar-riħ. == Storja == '''<big>Popli indiġeni u spedizzjonijiet Ewropej (qabel l-1608)</big>''' Franċiż Il-Paleo-Indjani, li huwa maħsub li emigraw mill-Asja lejn l-Amerika bejn 20,000 u 14,000 sena ilu, kienu l-ewwel nies li stabbilixxew fuq l-artijiet tal-Quebec, li waslu wara t-tidwib mill-kappa tas-silġ Laurentide madwar 11,000 sena ilu. Minn hemm ġejjin bosta gruppi etnokulturali. Matul l-esplorazzjonijiet Ewropej tal-1500s, kien hemm ħdax-il poplu indiġenu: l-Inuit u għaxar Nazzjonijiet tal-Ewwel: l-Abenaki, l-Algonquin (jew Anishinabe), l-Atikamekw, il-Cree, il-Huron-Wyandot, il-Maliseet, il-Miꞌkmaq, l-Iroquois. l-Innu u n-Naskapis. L-Algonkwini organizzaw lilhom infushom f'seba' entitajiet politiċi u wasslu għal ħajja nomadika bbażata fuq il-kaċċa, il-ġbir u s-sajd. L-Inuit stadu u kkaċċjaw il-balieni u l-foki tul il-kosti ta’ Hudson u Ungava Bays. Fis-seklu 15, il-waqgħa tal-Imperu Biżantin imbuttat lill-Ewropej tal-Punent biex ifittxu rotot marittimi ġodda lejn il-Lvant Imbiegħed. Madwar l-1522-1523, Giovanni da Verrazzano ikkonvinċa lir-Re Franġisku I ta’ Franza biex iniedi spedizzjoni biex issib rotta tal-punent lejn Cathay (iċ-Ċina) permezz ta’ Passaġġ tal-Majjistral. Għalkemm din l-ispedizzjoni falliet, stabbilixxiet l-isem New France għall-grigal tal-Amerika ta 'Fuq. Waqt l-ewwel spedizzjoni tiegħu ordnata mir-Renju ta’ Franza, Jacques Cartier sar l-ewwel esploratur Ewropew li skopra u mmappja Quebec meta niżel f’Gaspé fl-24 ta’ Lulju 1534. Matul it-tieni spedizzjoni, fl-1535, Cartier esplora l-artijiet ta’ Stadacona u semmieh ir-raħal u t-territorji tal-madwar tiegħu Kanada (minn kanata, "raħal" f'Iroquois). Cartier irritorna Franza b'madwar 10 Irokwajani ta' San Lawrenz, inkluż il-Kap Donnacona. Fl-1540, Donnacona qalet lir-re il-leġġenda tar-renju ta’ Saguenay, li ispiratu biex jordna t-tielet spedizzjoni, din id-darba mmexxija minn Jean-François de La Rocque de Roberval; falliet fl-għan tagħha li terġa’ tikseb is-saltna. Wara dawn l-ispedizzjonijiet, Franza abbandunat l-Amerika ta’ Fuq għal 50 sena minħabba l-kriżi finanzjarja tagħha; Franza kienet involuta fil-gwerer Taljani u l-gwerer tar-reliġjon. Madwar l-1580, iż-żieda fil-kummerċ tal-pil qajmet l-interess Franċiż; Franza Ġdida saret post tal-kummerċ kolonjali. Fl-1603, Samuel de Champlain mar ix-Xmara San Lawrenz u, f’Ponte Saint-Mathieu, ikkonkluda patt ta’ difiża ma’ l-Innu, il-Maliseet u l-Mikmac, li kien ikun “fattur deċiżiv fiż-żamma ta’ intrapriża kolonjali Franċiża fl-Amerika. minkejja żvantaġġ numeriku enormi vis-à-vis l-Ingliżi.” Hekk beda wkoll l-appoġġ militari Franċiż għall-popli Algonquian u Huron kontra l-attakki Iroquois; dawn saru magħrufa bħala l-Gwerer Iroquois u damu mill-bidu tas-snin 1600 sal-bidu tas-snin 1700. '''<big>Franza Ġdida (1608–1763)</big>''' Fl-1608, Samuel de Champlain irritorna fir-reġjun fil-kap ta 'grupp ta' esplorazzjoni. Fit-3 ta’ Lulju, 1608, bl-appoġġ tar-Re Henri IV, waqqaf l-Abitazzjoni ta’ Quebec (illum Quebec City) u għamilha l-kapitali ta’ Franza Ġdida u r-reġjuni tagħha. Il-kolonja nbniet bħala post permanenti għall-kummerċ tal-pil, fejn l-Ewwel Nazzjonijiet innegozjaw il-pil għal oġġetti Franċiżi, bħal xogħol tal-metall, pistoli, alkoħol, u ħwejjeġ. Gruppi taʼ missjunarji waslu fi Franza Ġdida wara t-twaqqif taʼ Quebec City. Coureurs des bois u missjunarji Kattoliċi użaw kenuri tax-xmara biex jesploraw l-intern u jistabbilixxu fortizzi għall-kummerċ tal-pil. [[Stampa:Three chiefs of the Huron.jpg|alt=Tliet kapijiet Huron-Wyandot minn Wendake. Franza Ġdida żammet relazzjonijiet relattivament paċifiċi mal-popli indiġeni, partikolarment mal-alleati tagħhom l-Hurons. Wara t-telfa tal-Hurons kontra l-għadu komuni tagħhom, l-Iroquois, bosta minnhom ħarbu minn Ontario lejn Quebec.|nofs|daqsminuri|Tliet kapijiet Huron-Wyandot minn Wendake. [[Franza Ġdida]] żammet relazzjonijiet relattivament paċifiċi mal-popli indiġeni, partikolarment mal-alleati tagħhom l-Hurons. Wara t-telfa tal-Hurons kontra l-għadu komuni tagħhom, l-Iroquois, bosta minnhom ħarbu minn [[Ontario]] lejn Quebec.]] Il-Kumpannija tal-Mit Soċju, li r-re kien tahom fl-1627 mandat biex tamministra Franza Ġdida, introduċiet id-Dwana ta’ Pariġi u s-sistema seigneurial, u pprojbixxa l-kolonizzazzjoni minn xi ħadd għajr Kattoliku. Fl-1629, il-belt ta 'Quebec kapitulat mingħajr ġlieda lill-privaters Ingliżi matul il-Gwerra Anglo-Franċiża; fl-1632, ir-Re tal-Ingilterra qabel li jirritornaha bit-Trattat ta’ Saint-Germain-en-Laye. Trois-Rivières twaqqfet fuq talba ta’ Champlain fl-1634. Paul de Chomedey de Maisonneuve waqqaf Ville-Marie (illum Montreal) fl-1642. Fl-1663, il-Kumpanija ta’ Franza Ġdida ċediet il-Kanada lir-Re Louis XIV, li għamel Franza Ġdida provinċja rjali ta’ Franza. Franza Ġdida issa hija kolonja vera amministrata mill-Kunsill Sovran ta 'Franza Ġdida mill-Belt ta' Quebec. Gvernatur ġenerali jirregola l-Kanada u d-dipendenzi amministrattivi tagħha: Acadia, Louisiana u Plaisance. Is-settlers Franċiżi kienu primarjament bdiewa u kienu magħrufa bħala "Kanadiżi" jew "Abitanti". Għalkemm ftit kien hemm immigrazzjoni, il-kolonja kibret minħabba r-rata għolja tat-twelid tal-Abitanti. Fl-1665, ir-reġiment Carignan-Salières żviluppa l-katina ta’ fortifikazzjonijiet magħrufa bħala l-“Vallée des Forts” biex tipproteġi ruħha mill-invażjonijiet Iroquois u ġab miegħu 1,200 raġel ġdid. Biex jikkoreġi l-iżbilanċ bejn is-sessi u jistimula t-tkabbir tal-popolazzjoni, ir-Re Louis XIV ffinanzja l-passaġġ ta 'madwar 800 mara Franċiża (il-Filles du Roi) lejn il-kolonja. Fl-1666, l-intendent Jean Talon organizza l-ewwel ċensiment u għadd 3,215 abitant. Talon implimenta politiki biex jiddiversifika l-agrikoltura u jinkoraġġixxi t-twelid, li sal-1672 kien żied il-popolazzjoni għal 6,700. [[Stampa:Montcalm leading his troops at the Plains of Abraham.jpg|alt=Montcalm imexxi t-truppi tiegħu fil-battalja.|nofs|daqsminuri|Montcalm imexxi t-truppi tiegħu fil-battalja.]] L-aħħar mill-erba 'Gwerer Franċiż-Indjan kienet il-Gwerra tas-Seba' Snin ("il-Gwerra tal-Konkwista" fil-Quebec) u damet mill-1754 sal-1763. Fl-1754, it-tensjonijiet intensifikaw għall-kontroll tal-Wied ta 'Ohio, hekk kif l-awtoritajiet ta' Franza Ġdida saru. aktar aggressivi fl-isforzi tagħhom biex ikeċċu kummerċjanti u settlers Brittaniċi. Fl-1754, George Washington nieda attakk sorpriża fuq grupp ta 'suldati Kanadiżi rieqda, magħrufa bħala l-Battalja ta' Jumonville Glen, l-ewwel battalja tal-gwerra. Fl-1755, il-Gvernatur Charles Lawrence u l-uffiċjal Robert Monckton ordnaw it-tkeċċija sfurzata tal-Akkadjani. Fl-1758, fuq Île-Royale, il-Ġeneral Brittaniku James Wolfe assedja u ħataf il-Fortizza ta' Louisbourg. Dan ippermettilu jikkontrolla l-aċċess għall-Golf ta’ San Lawrenz mill-Istrett ta’ Cabot. Fl-1759, assedja lil Quebec għal tliet xhur minn Île d'Orléans. Imbagħad, Wolfe daħlu f’Quebec u ġġieldu kontra Montcalm għall-kontroll tal-belt fil-Battalja tal-Pjanuri ta’ Abraham. Wara rebħa Brittanika, il-logutenent tar-re u s-sinjur ta' Ramezay ikkonkluda l-Artikoli tal-Kapitulazzjoni ta' Quebec. Fir-rebbiegħa tal-1760, il-Kavallier ta’ Lévis assedja l-belt ta’ Quebec u ġiegħel lill-Ingliżi jsaħħu lilhom infushom waqt il-Battalja ta’ Sainte-Foy. Madankollu, it-telf ta’ vapuri Franċiżi mibgħuta biex jerġgħu jipprovdu lil Franza Ġdida wara l-waqgħa ta’ Quebec fil-Battalja ta’ Restigouche immarka t-tmiem tal-isforzi ta’ Franza biex terġa’ tieħu l-kolonja. Il-Gvernatur Pierre de Rigaud, il-Markiż de Vaudreuil-Cavagnial iffirma l-Artikoli tal-Kapitulazzjoni ta’ Montreal fit-8 ta’ Settembru, 1760. '''<big>Amerika ta' Fuq Brittanika (1763–1867)</big>''' [[Stampa:Province of Quebec 1763, 1774, 1784.gif|nofs|daqsminuri]] Wara li l-Ingliżi akkwistaw il-Kanada fl-1763, il-gvern Brittaniku stabbilixxa kostituzzjoni għat-territorju akkwistat il-ġdid, taħt il-Proklama Rjali. Il-Kanadiżi kienu subordinati għall-gvern tal-Imperu Brittaniku u ċirkoskritti għal reġjun tal-Wied ta 'San Lawrenz u l-Gżira Anticosti imsejjaħ il-Provinċja ta' Quebec. Bl-inkwiet li qed jikber fil-kolonji tan-Nofsinhar tagħhom, l-Ingliżi beżgħu li l-Kanadiżi kienu se jappoġġjaw dik li kienet se ssir ir-Rivoluzzjoni Amerikana. Biex tiġi żgurata lealtà lejn il-kuruna Brittanika, il-Gvernatur James Murray u aktar tard il-Gvernatur Guy Carleton argumentaw għall-ħtieġa ta' akkomodazzjoni, li rriżultat fil-promulgazzjoni tal-Att tal-Quebec tal-1774. Din il-liġi ppermettiet lill-Kanadiżi jerġgħu jiksbu d-dwana ċivili tagħhom, biex jirritornaw għas-sistema seigneurial. , biex jirkupraw ċerti drittijiet, inkluż l-użu tal-Franċiż, u biex jerġgħu jiġu approprjati t-territorji preċedenti tagħhom: Labrador, il-Lagi l-Kbar, il-Wied ta’ Ohio, il-pajjiż Illinois u t-Territorju Indjan. Sa mill-1774, il-Kungress Kontinentali tat-Tlettax-il kolonja separatista pprova jgħaqqad lill-Kanadiżi għall-kawża tiegħu. It-truppi militari tagħha, madankollu, naqsu milli jiġġieldu l-kontro-offensiva Ingliża matul l-invażjoni ta 'Quebec fl-1775. Ħafna mill-Kanadiżi baqgħu newtrali, għalkemm xi reġimenti alleati mal-Amerikani matul il-kampanja ta' Saratoga fl-1777. Meta l-Ingliżi għarfu l-indipendenza tar-ribelli kolonji meta ffirmaw it-Trattat ta 'Pariġi tal-1783, huma kkonċedew Illinois u l-Wied Ohio lill-Istati Uniti li għadhom kif ġew iffurmati u ddeżinjaw il-45 parallel bħala l-fruntiera, u b'hekk naqqsu b'mod sinifikanti ż-żona tal-Quebec. [[Stampa:Saint-Eustache-Patriotes.jpg|alt=Il-Battalja ta’ Saint-Eustache kienet il-battalja finali tar-Ribelljoni ta’ Lower Canada.|nofs|daqsminuri|Il-Battalja ta’ Saint-Eustache kienet il-battalja finali tar-Ribelljoni ta’ Lower Canada.]] Gradwalment, l-Assemblea Leġiżlattiva tal-Kanada t'Isfel, li rrappreżentat lill-poplu, daħlet f'kunflitt mal-awtorità ogħla tal-Kuruna u r-rappreżentanti maħtura tagħha. Mill-1791, il-gvern tal-Kanada t'Isfel kien ikkritikat u kkontestat mill-Partit Kanadiż. Fl-1834, il-Partit Kanadiż ippreżenta t-92 riżoluzzjoni tiegħu, talbiet politiċi li esprimew it-telf tal-fiduċja fil-monarkija Brittanika. Is-skuntentizza kiber matul l-assemblej pubbliċi tal-1837, u r-Ribelljoni tal-Kanada t'isfel bdiet fl-1837. Fl-1837, Louis-Joseph Papineau u Robert Nelson wasslu lir-residenti tal-Kanada t'isfel biex jiffurmaw grupp armat imsejjaħ il-Patriots. Huma għamlu Dikjarazzjoni ta’ Indipendenza fl-1838, li jiggarantixxu d-drittijiet u l-ugwaljanza taċ-ċittadini kollha mingħajr diskriminazzjoni. L-azzjonijiet tagħhom wasslu għal ribelljonijiet fil-Kanada ta' Fuq u l-Kanada ta' Fuq. Il-Patrijotti kienu rebbieħa fl-ewwel battalja tagħhom, il-Battalja ta’ Saint-Denis. Madankollu, kienu diżorganizzati u mgħammra ħażin, li wasslu għat-telfa tagħhom mill-Armata Ingliża fil-Battalja ta 'Saint-Charles u t-telfa tagħhom fil-Battalja ta' Saint-Eustache. Bl-aċċess għall-artijiet il-ġodda baqa’ problematiku, peress li kienu għadhom monopolizzati mill-klikka tal-Kastell, beda eżodu ta’ Kanadiżi lejn New England u kompla għall-mitt sena ta’ wara. Dan il-fenomenu, magħruf bħala l-Emorraġija l-Kbira, hedded is-sopravivenza tan-nazzjon Kanadiż. L-immigrazzjoni massiva tan-nies Brittaniċi, ordnata minn Londra, li segwiet il-falliment tar-ribelljoni, aggravat dan il-fenomenu. Biex tiġġieledha, il-Knisja adottat il-politika ta’ vendetta tal-benniena. Fl-1844, il-kapitali tal-Provinċja tal-Kanada ġiet imċaqalqa minn Kingston għal Montreal. L-inkwiet politiku wasal fl-1849, meta rvellijiet Ingliżi-Kanadiżi taw in-nar lill-bini tal-Parlament f'Montreal wara l-passaġġ tal-Abbozz ta' Liġi dwar it-Telf tar-Rebellion, li kellu l-għan li jikkumpensa lill-Kanadiżi Franċiżi li l-proprjetajiet tagħhom kienu nqerdu matul ir-ribelli tal-1837-1838 . Dan l-abbozz, li rriżulta mill-koalizzjoni Baldwin - La Fontaine u l-parir ta’ Lord Elgin, kien importanti għax stabbilixxa l-kunċett ta’ gvern responsabbli. Fl-1854, is-sistema seigneurial ġiet abolita, inbniet il-Grand Trunk Railway, u ġie implimentat it-Trattat ta' Reċiproċità bejn il-Kanada u l-Istati Uniti. Fl-1866, ġie adottat il-Kodiċi Ċivili tal-Kanada t'Isfel. '''<big>Provinċja Kanadiża (1867 sal-preżent)</big>''' [[Stampa:George-Etienne Cartier.jpg|alt=George-Étienne Cartier, ko-Prim Ministru tal-Lvant tal-Kanada u Missier il-Konfederazzjoni|nofs|daqsminuri|George-Étienne Cartier, ko-Prim Ministru tal-Lvant tal-Kanada u Missier il-Konfederazzjoni]] Fl-1864, in-negozjati għall-Konfederazzjoni Kanadiża bdew bejn [[il-Provinċja tal-Kanada]], [[New Brunswick]] u [[Nova Scotia]] matul il-Konferenza ta '[[Charlottetown]] u l-Konferenza ta' Quebec. Wara li ġġieled bħala patrijott, George-Étienne Cartier daħal fil-politika fil-Provinċja tal-Kanada, u sar wieħed mill-ko-prim ministri u difensur tal-unjoni tal-provinċji tal-Amerika ta 'Fuq Brittanika. Sar figura ewlenija fil-Konferenza tal-Quebec, li pproduċiet ir-Riżoluzzjonijiet tal-Quebec, il-pedament tal-Konfederazzjoni Kanadiża. Rikonoxxut bħala wieħed mill-Missirijiet tal-Konfederazzjoni, huwa favur il-ħolqien tal-provinċja ta 'Quebec, inizjalment komposta mill-qalba storika tat-territorju tan-nazzjon Franċiż-Kanadiż u fejn Kanadiżi Franċiżi x'aktarx se jżommu status ta' maġġoranza. Mill-Konfederazzjoni sal-[[L-Ewwel Gwerra Dinjija|Ewwel Gwerra Dinjija]], il-Knisja Kattolika kienet fl-aqwa tagħha. L-għan tan-nazzjonalisti klerikali huwa li jippromwovi l-valuri tas-soċjetà tradizzjonali: il-familja, il-Franċiż, il-Knisja Kattolika u l-ħajja rurali Avvenimenti bħar-Ribelljoni tal-Majjistral, il-Kwistjoni tal-Iskejjel [[Manitoba]] u s-Settlement 17 tal-[[Ontario]]. promozzjoni u difiża tad-drittijiet tal-Kanadiżi Franċiżi tħassib importanti. Taħt il-patroċinju tal-Knisja Kattolika u l-azzjoni politika ta 'Henri Bourassa, ġew żviluppati simboli ta' kburija nazzjonali, bħall-bandiera Carillon u "[[O Kanada]]", kanzunetta patrijottika komposta għal Jum San Ġwann. Bosta organizzazzjonijiet imbagħad iddedikaw l-affermazzjoni tal-poplu Franċiż Kanadiż, inklużi l-għaqdiet ta 'kreditu Desjardins fl-1900, il-Klabb tal-Hockey Kanadiż fl-1909, ''Le Devoir'' fl-1910, il-Kungress dwar il-lingwa Franċiża fil-Kanada fl-1912 u L'Action nationale fl-1917. Fl-1885, deputati Liberali u Konservattivi ffurmaw il-Partit Nazzjonali minħabba rabja kontra l-gvern preċedenti talli ma intervjenax fl-eżekuzzjoni ta’ Louis Riel. Meta faqqgħet [[l-Ewwel Gwerra Dinjija]], il-[[Kanada]] kienet involuta awtomatikament u ħafna Kanadiżi Ingliżi offrew volontarjat. Madankollu, peress li ma ħassewx l-istess konnessjoni mal-Imperu Brittaniku u ma kien hemm l-ebda theddida diretta għall-Kanada, [[il-Kanadiżi Franċiżi]] ma raw l-ebda raġuni biex jiġġieldu. Fl-aħħar tal-1916, it-telf beda joħloq problemi għat-tisħiħ. Wara diffikultajiet enormi fi ħdan il-gvern federali, minħabba li kważi l-MP kollha li jitkellmu bil-Franċiż opponew ir-reskrizzjoni filwaqt li kważi l-MP kollha li jitkellmu bl-Ingliż appoġġjawha, l-Att dwar is-Servizz Militari daħal fis-seħħ fid-29 ta’ Awwissu 1917. Il-Kanadiżi nies Franċiżi pprotestaw matul dak li issa jissejjaħ il- kriżi tal-konskrizzjoni tal-1917, li wasslet għall-irvell ta’ Quebec. [[Stampa:Maurice Duplessis.jpg|alt=Maurice Duplessis, Prim Ministru tal-Quebec mill-1936 sal-1939 u matul id-Dlam il-Kbir|nofs|daqsminuri|Maurice Duplessis, Prim Ministru tal-Quebec mill-1936 sal-1939 u matul id-Dlam il-Kbir]] [[Il-Kanadiżi Franċiżi]] baqgħu jopponu l-iskrizzjoni matul [[it-Tieni Gwerra Dinjija]]. Meta l-Kanada ddikjarat gwerra f'Settembru 1939, il-gvern federali wiegħed li ma jingaġġax suldati għal servizz barra mill-pajjiż. Hekk kif il-gwerra mxiet 'il quddiem, aktar u aktar Kanadiżi Ingliżi esprimew appoġġ għall-rekluta, minkejja oppożizzjoni qawwija mill-Kanada Franċiża. Wara stħarriġ tal-1942 li żvela li 73% tar-residenti tal-Quebec kienu kontra l-iskrizzjoni, filwaqt li 80% jew aktar kienu favur il-konskrizzjoni fil-provinċji l-oħra kollha, il-gvern federali għadda l-Att dwar is-Servizz Barrani 80. -baħar. Il-protesti splodew u tfaċċa l-Blokk Popolari biex jiġġieled kontra l-iskrizzjoni. Id-differenzi notevoli bejn il-valuri tal-[[Kanada Franċiża]] u l-[[Kanada Ingliża]] popolarizzaw l-espressjoni "iż-żewġ solitudini." Wara l-kriżi tal-konskrizzjoni, Maurice Duplessis tal-Union nationale tela’ għall-poter u implimenta politiki konservattivi magħrufa bħala l-Grande Noirceur. Huwa jiffoka fuq id-difiża tal-awtonomija provinċjali, il-wirt Kattoliku u Franċiż tal-Quebec, u l-liberaliżmu tal-laissez-faire aktar milli l-emerġenza tal-istat soċjali. Madankollu, mill-1948, is-soċjetà Franċiża-Kanadiża bdiet tiżviluppa ideoloġiji ġodda u xewqat ġodda b’reazzjoni għal bidliet fis-soċjetà bħat-televiżjoni, il-baby boom, il-kunflitti tax-xogħol, l-elettrifikazzjoni tal-kampanja, il-ħolqien ta’ klassi tan-nofs, l-eżodu rurali u l-urbanizzazzjoni. , l-espansjoni tal-universitajiet u l-burokraziji, il-ħolqien ta 'awtostradi, il-qawmien mill-ġdid tal-letteratura u l-poeżija, eċċ. '''<big>Quebec Modern (1960-preżent)</big>''' [[Stampa:Maitres chez nous 1962.jpg|alt=“Masters of our own” kien is-slogan elettorali tal-Partit Liberali matul l-elezzjonijiet tal-1962.|nofs|daqsminuri|“Masters of our own” kien is-slogan elettorali tal-Partit Liberali matul l-elezzjonijiet tal-1962.]] Ir-Rivoluzzjoni Kkwieta kienet perjodu ta 'modernizzazzjoni, sekularizzazzjoni, u riforma soċjali, fejn Kanadiżi Franċiżi esprimew tħassib u skuntentizza bil-pożizzjoni soċjoekonomika aktar baxxa tagħhom u l-assimilazzjoni kulturali tal-minoranzi li jitkellmu bil-Franċiż fil-provinċji b'maġġoranza Ingliża. Irriżulta fil-formazzjoni ta 'identità moderna Quebec u nazzjonaliżmu Quebec<ref>{{Ċita web|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/fr/article/relations-francophones-anglophones|titlu=Relations francophones-anglophones|sit=www.thecanadianencyclopedia.ca|lingwa=fr|data-aċċess=2024-08-14}}</ref>. Fl-1960, il-Partit Liberali tal-Quebec tela' fil-poter b'maġġoranza ta' żewġ siġġijiet, wara li kkampanja bl-islogan "Wasal iż-żmien li l-affarijiet jinbidlu." Dan il-gvern qed iwettaq riformi fil-politika soċjali, l-edukazzjoni, is-saħħa u l-iżvilupp ekonomiku. Ħoloq il-Caisse de dépôt et placement du Québec, il-Kodiċi tax-Xogħol, il-Ministeru tal-Affarijiet Soċjali, il-Ministeru tal-Edukazzjoni, l-Uffiċċju québécois de la langue française, ir-Régie des rentes u s-Société Générale de Financing. Fl-1962, il-gvern tal-Quebec żarma l-unjonijiet finanzjarji f'rue Saint-Jacques<ref>{{Ċita web|url=http://collections.musee-mccord.qc.ca/scripts/explore.php?Lang=2&tableid=11&tablename=theme&elementid=108__true&contentlong|titlu=Les relations Québec-Canada {{!}} Ensembles thématiques {{!}} Musée McCord Museum|data=2019-03-28|sit=web.archive.org|data-aċċess=2024-08-14|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20190328214905/http://collections.musee-mccord.qc.ca/scripts/explore.php?Lang=2&tableid=11&tablename=theme&elementid=108__true&contentlong|arkivju-data=2019-03-28|url-status=dead}}</ref>. Quebec qed jimpenja ruħu li jinnazzjonalizza l-elettriku tiegħu. Sabiex jixtru l-kumpaniji privati kollha tal-elettriku u jibnu digi ġodda minn Hydro-Québec, Quebec irċieva self ta '$ 300 miljun mill-Istati Uniti fl-1962, u $ 100 miljun mill-[[Kolumbja Brittanika|British Columbia]] fl-1964<ref>{{Ċita web|url=https://perspective.usherbrooke.ca/bilan/quebec/biographies/131|titlu=Perspective Monde|sit=perspective.usherbrooke.ca|data-aċċess=2024-08-14}}</ref>. [[Stampa:De Gaule 13a 19670624 3543 2383.jpg|alt=Charles De Gaulle, (1890-1970), fl-okkażjoni tal-Expo 1967, Chemin du Roy, Sainte-Anne-de-la-Pérade.|nofs|daqsminuri|[[Charles de Gaulle|Charles De Gaulle]], (1890-1970), fl-okkażjoni tal-Expo 1967, Chemin du Roy, Sainte-Anne-de-la-Pérade.]] Fl-1967, il-President Franċiż [[Charles de Gaulle]] vvjaġġa lejn Quebec biex jattendi l-Expo 67. Huwa għamel diskors lil folla ta 'aktar minn 100,000 ruħ, u spiċċa bl-exclamation: "Viva Quebec ħielsa." Din id-dikjarazzjoni kellha impatt profond fuq il-Quebec billi saħħet il-moviment sovranist modern tal-Quebec li kien qed jitfaċċa u pprovokat kriżi politika bejn [[Franza]] u l-[[Kanada]]. Sussegwentement, żviluppaw diversi gruppi ċivili, xi kultant iħabbtu wiċċhom ma’ awtoritajiet pubbliċi, pereżempju matul il-Kriżi ta’ Ottubru tal-1970. Il-laqgħat tal-Estates Ġenerali tal-Kanada Franċiża fl-1967 immarkaw punt ta’ qlib fejn ir-relazzjonijiet bejn il-kelliema Franċiżi fl-Amerika, u speċjalment il-Franċiż- nies li jitkellmu tal-Kanada, kissru. Dan il-qsim affettwa l-evoluzzjoni tas-soċjetà tal-Quebec. [[Stampa:René Lévesque BAnQ P243S1D865.jpg|alt=René Lévesque (1922-1987), wieħed mill-periti tar-Rivoluzzjoni Kkwieta u l-ewwel ministru tal-Quebec biex ifforma gvern sovranista modern|nofs|daqsminuri|René Lévesque (1922-1987), wieħed mill-periti tar-Rivoluzzjoni Kkwieta u l-ewwel ministru tal-Quebec biex ifforma gvern sovranista modern]] L-ewwel gvern sovranista modern tal-Quebec, immexxi minn [[René Lévesque]], seħħ meta l-Parti Québécois ġie miknus għall-poter fl-elezzjoni ġenerali tal-1976 Il-Karta tal-Ilsien Franċiż daħlet fis-seħħ is-sena ta 'wara, li żiedet l-użu mill-Franċiż. Bejn l-1966 u l-1969, l-Istati Ġenerali tal-[[Kanada Franċiża]] kkonfermaw li l-Istat tal-Quebec kien l-ambjent politiku fundamentali tan-nazzjon u li kellu d-dritt għall-awtodeterminazzjoni. Fir-referendum tal-1980 dwar is-sovranità, 60% tal-votanti kienu kontra. Wara r-referendum, Lévesque mar lura f'[[Ottawa]] biex jibda jinnegozja bidliet kostituzzjonali. Fl-4 ta’ Novembru, 1981, sar il-Kitċina Accord. Delegazzjonijiet mid-disa' provinċji l-oħra u l-gvern federali laħqu ftehim fin-nuqqas tad-delegazzjoni tal-Quebec, li kienet telqet għal-lejl. Għal din ir-raġuni, l-Assemblea Nazzjonali rrifjutat li tirrikonoxxi l-Att Kostituzzjonali l-ġdid tal-1982, li rripatrijat il-kostituzzjoni Kanadiża u għamel bidliet fiha. L-emendi tal-1982 japplikaw għall-Quebec anki jekk qatt ma ta l-kunsens tagħhom. Bejn l-1982 u l-1992, l-attitudni tal-gvern tal-Quebec inbidlet u ngħatat prijorità lir-riforma tal-federazzjoni. Tentattivi ta' emendi kostituzzjonali mill-gvernijiet ta' Mulroney u Bourassa spiċċaw f'falliment bil-Meech Lake Accord tal-1987 u l-Ftehim ta' [[Charlottetown]] tal-1992, li welldet il-Blokk Québécois. Fl-1995, Jacques Parizeau sejjaħ referendum dwar l-indipendenza tal-Quebec mill-Kanada. Din il-konsultazzjoni spiċċat f'falliment għas-sovranisti, anke jekk ir-riżultat kien viċin ħafna: 50.6% "le" u 49.4% "iva"<ref>{{Ċita web|url=https://www.hugedomains.com/domain_profile.cfm?d=quebecpolitique.com|titlu=}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lactualite.com/actualites/referendum-de-1995-le-love-in-du-camp-du-non-naurait-pas-servi-a-grand-chose/|titlu=Référendum de 1995: le «love-in» du camp du Non n'aurait pas servi à grand-chose|kunjom=canadienne|isem=Catherine Lévesque, La Presse|data=2020-03-03|sit=L’actualité|lingwa=fr-CA|data-aċċess=2024-08-14}}</ref>. [[Stampa:Évolution territoriale du Québec.gif|alt=Quebec mill-1867 sal-1927.|nofs|daqsminuri|Quebec mill-1867 sal-1927.]] == Gvern == '''<big>Monarkija Kanadiża</big>''' Imwaqqfa fuq is-sistema ta' Westminster, Quebec hija kemm demokrazija liberali kif ukoll monarkija kostituzzjonali b'sistema parlamentari. Stat Membru tal-federazzjoni Kanadiża, il-mexxej tagħha huwa Charles III li huwa l-inkarnazzjoni tal-Kuruna tal-Kanada u detentur tal-gvern u s-setgħa eżekuttiva fil-provinċja ta 'Quebec. [[Stampa:Assemblée nationale du Québec, Canada.jpg|alt=Il-Parlament tal-Quebec huwa s-sede tas-setgħa leġiżlattiva fil-Quebec.|nofs|daqsminuri|Il-Parlament tal-Quebec huwa s-sede tas-setgħa leġiżlattiva fil-Quebec.]] '''<big>Parlament Provinċjali</big>''' Il-Parlament tal-Quebec huwa l-korp leġiżlattiv tal-Quebec. Huwa magħmul mill-Logotenent gvernatur (rappreżentant tal-Kuruna) u kamra elettiva msejħa l-Assemblea Nazzjonali (rappreżentant tal-poplu). Kull leġiżlatura għandha tul massimu ta 'ħames snin law 27, madankollu, ħlief eċċezzjonijiet, Quebec issa jorganizza elezzjonijiet f'data fissa f'Ottubru kull erba' snin law 28. '''<big>Prim Ministru u Kunsill Eżekuttiv</big>''' Ppresedut mill-Prim Ministru, il-Kunsill Eżekuttiv (jew il-Kunsill tal-Ministri) huwa l-korp li jirregola l-Att tal-Gvern 29 peress li l-membri tiegħu huma l-konsulenti prinċipali tal-Logotenent Gvernatur fl-eżerċizzju tas-setgħa eżekuttiva. Ġeneralment huwa magħmul minn deputati eletti għall-Assemblea Nazzjonali. '''<big>Logutenent Gvernatur</big>''' [[Stampa:Flag of the Lieutenant-Governor of Quebec.svg|alt=Bandiera tal-Logotenent Gvernatur tal-Quebec.|nofs|daqsminuri|Bandiera tal-Logotenent Gvernatur tal-Quebec.]] Il-Logotenent gvernatur tal-Quebec huwa r-rappreżentant tar-re fi ħdan l-istat fil-Quebec. Hija għandha setgħat speċifiċi u/jew simboliċi. == Edukazzjoni == Is-sistema edukattiva tal-Quebec, amministrata mill-Ministeru tal-Edukazzjoni u l-Edukazzjoni Għolja tal-Quebec, hija differenti minn dik ta' provinċji Kanadiżi oħra. Il-provinċja għandha ħames livelli ta 'edukazzjoni: l-ewwel skola tan-nursery, imbagħad skola primarja, imbagħad skola sekondarja; imbagħad CEGEP (ara l-edukazzjoni tal-Kulleġġ fil-Quebec); u finalment università jew kulleġġ. Dawn il-livelli jinkludu wkoll għażliet għal korsijiet ta’ żvilupp professjonali, korsijiet għall-adulti u edukazzjoni kontinwa. Għal kull livell ta’ edukazzjoni, hemm netwerk pubbliku u netwerk privat: in-netwerk pubbliku huwa ffinanzjat mit-taxxi filwaqt li l-għażliet privati jridu jitħallsu mill-istudent. Fl-2020, il-bordijiet tal-iskejjel ġew sostitwiti minn ċentri tas-servizz tal-iskejjel. L-universitajiet kollha fil-Quebec jeżistu taħt liġijiet adottati mill-Assemblea Nazzjonali tal-Quebec fl-1967, matul ir-Rivoluzzjoni Kkwieta. Il-finanzjament tagħhom ġej fil-biċċa l-kbira mit-taxxi pubbliċi, iżda l-liġijiet li jirregolaw it-tħaddim tagħhom jagħtuhom awtonomija akbar minn livelli oħra ta’ edukazzjoni. == Referenzi == [[Kategorija:Kanada]] 9kfipz63xmm1tvlr3mv43tj1n0i5mcc 0 31737 332989 329576 2026-10-21T14:55:26Z JovalQC 21720 Infobox create 332989 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Sardinia,_Tabula_Peutingeriana.jpg|lemin|daqsminuri| Skont it- tabella Peuinger .]]{{Infobox|title=Korsika <Br>''Corse'' <Br>''Corsica''|titlestyle=background-color: #ccffcc|headerstyle=background-color: #ccffcc|image1=[[File:Flag of Corsica.svg|175px|left]] [[File:Blason de Corse.svg|100px|right]]|header1=Amministrazzjoni|label2=Pajjiż|data2={{Flagicon|FRA}} [[Franza]]|label3=Kapital|data3=[[Ajaccio]]|label4=Dipartimenti|data4=[[Korsika t'Isfel]] (2A) [[Korsika Għolja]] (2B)|label5=Kantoni|data5=26|label6=Muniċipalijet|data6=360|label7=Kunsill Reġjonali|data7=[[Kunsill Eżekuttiv ta' Korsika]]|label8=President|data8=[[Gilles Giovannangeli]]|label9=Prefett|data9=Éric Jalon|label10=Kodiċi tal-INSEE|data10=94|data11=FR-20R|label11=Kodiċi ISO 3166-2|header12=Demografija|label13=Popolazzjoni|data13=355,486 abitant|label14=Densità|data14=41 abitant/km2|label15=Lingwi reġjonali|data15=[[Lingwa Korsika|Korsika]]<Br> [[Lingwa Franċiża|Franċiż]]<Br> [[Lingwa Ligurija|Ligurija]]|header16=Ġeografija|label17=Żona|data17=8,722 km2|header18=Mappa|header19=[[File:Corse region locator map2.svg|300px]]|label20=Websajt|data20=https://www.isula.corsica}} '''Korsika''' (bil -Korsiku en  : ; bil- Ligurjan : ''Còrsega'', bil [[Lingwa Griega antika|-Grieg antik]] : ''Kyrnos'' ) hija gżira li tinsab fil - [[Mediterran|Baħar Mediterran]] u komunità territorjali unika [[Franza|Franċiża]] . Ir-raba’ gżira fil-Baħar Mediterran mill-erja tas-superfiċje tagħha, Korsika ilha kkontestata mill-Antikità bejn tliet ċentri ewlenin ta’ influwenza: il-kosta tal-Ligurja (rappreżentata matul iż-żmien b’mod partikolari mill-Etruskani imbagħad mill-Ġenoviżi), il-kosta tal-Mediterran Franċiża (il-belt Foċeja). imbagħad is-saltna ta’ Franza), u l-Afrika ta’ Fuq (il-Kartaġiniżi, ir-renju tal-Vandali imbagħad il-Mouri). L-abitanti nfushom, foqra u ftit fin-numru, jirreżistu jew jifilħu għal dawn l-influwenzi. Ir-Rumani jqisu l-gżira bħala fqira u selvaġġa, u għalkemm hija pjuttost qrib l-Urbs, wara li jkunu ħarġu 'l barra lill-Kartaġiniżi, se jkollhom biss ftit bliet żgħar fuq il-partijiet aktar ħfief tal-kosta. Meta Ruma waqgħet, Korsika esperjenzat is-sehem tagħha ta 'instabilità, bl-ebda setgħa ma stabbilixxiet ruħha dejjiema sakemm ir-Repubblika ta' Ġenova għamlet dan fl-aħħar tas-seklu 13 u għal kważi erba' sekli. == Toponomija : “ Korsika "U" Cyrnos » == Jeżistu ħafna leġġendi dwar l-oriġini tal-isem mogħti lill-gżira ta’ Korsika. Fost l-aktar tenaċi, dak li jgħid li l-Griegi sejħulu Kallistê (bil-Grieg antik Καλλίστη : “ L-isbaħ ") u li issa nafu li huwa falz <ref group="N">Le nom grec de la Corse dans l'Antiquité étant Κυρνός ou Κυρνή : « Kurnos » ou « Kurnè ». Lire ''Corsica Classa'' et ''Non, les Grecs ne l'appelaient pas Kallisté'' d'Olivier Jehasse.</ref> . == Ġeografija == [[Stampa:Corsica-geographic_map-fr.svg|daqsminuri| Mappa ġeografika ta' Korsika.]] === Sit u post === Korsika tinsab fil-baċin tal-punent tal- [[Mediterran|Baħar Mediterran]], madwar 12  fit-tramuntana ta' Sardinja, 83  fil-punent tat -Toskana u 171  fil-Lbiċ ta' Menton, fuq il- Riviera Franċiża . Gżira pjuttost bis-siġar u muntanjuża, il-kosta tan-nofsinhar tagħha hija magħmula minn irdum għoljin ( Bonifacio ). [[Stampa:Brando-Lavasina_hameau-1.jpg|daqsminuri| Marina ta' Lavasina, fi Brando ( Brando ).]] [[Stampa:Speloncato_general_view.jpg|daqsminuri| Veduta tar-raħal ta' Speloncato ( Tuani ).]] Parti mir [[L-Italja (reġjun ġeografiku)|-reġjun ġeografiku Taljan]], Korsika tinsab ma' Sardinja fuq mikropjanċi kontinentali . Kien matul l- Oligo - Miocene (f'nofs iċ- Ċenożoiku bejn madwar 22 sa 25 miljun sena ilu) li l-blokk Corso-Sardinian u l-istrixxa kontinentali tbiegħdu gradwalment mill-blokk Iberiku, u fetħu l- baċir Provenzali warajhom., il- Il-Baħar Alboran, il -baċin Alġerin u l- [[Baħar Tirren|Baħar Tirrenu]] <ref>[https://web.archive.org/web/20170905002859/http://www.earth-of-fire.com/article-le-cap-scandola-un-morceau-de-l-esterel-en-corse-101437964.html Cartes tirées de Durand, B., L. Jolivet, F. Horváth, and M. Séranne, The Mediterranean Basins : Tertiary extension within the Alpine Orogen, vol. Special Publication 156, The Geological Society, London, 1999].</ref> . Id-dinamika tieqaf bl-imblukkar tal-ark kontra l-oqsma esterni, Apulian u Afrikani <ref name="bionomie benthique">[https://web.archive.org/web/20181016063634/http://paleopolis.rediris.es/benthos/MED/Geol-Med.html Géologie de la mer Méditerranée: origine des bassins], sur le site paleopolis.rediris.es.</ref> , <ref>[https://web.archive.org/web/20160303174743/http://pedagogie.ac-montpellier.fr/svt/litho/mediterranee/mediterranee.htm Ouverture de la Méditerranée occidentale], sur le site pedagogie.ac-montpellier.fr.</ref> . {| class="wikitable" !Isem Korsiku ! Isem bil-Franċiż |- | Aiacciu | Ajaccio |- | Aleria | Aléria |- | Bastia | Bastia |- | Bunifaziu | Bonifacio |- | Calvi | Calvi |- | Cervioni | Cervione |- | Corti | Corte |- | Lìsula , <ref>Pascal Marchetti, ''L'usu corsu'', Ed. Alain Piazzola.</ref> | L'Île-Rousse |- | Portivechju | Porto-Vecchio |- | Prupià | Propriano |- | Ruglianu | Rogliano |- | San Fiurenzu | Saint-Florent |- | Sartè | Sartene |- | Vicu | Vico |} === Residenti barranin === Fl1Fl-1 ta’ Jannar 2015, kien hemm 33 526 étrangers [1] iddikjarati f’Korsika minn popolazzjoni totali ta’ 327 283 habitants [2], jew 10.24 % Popolazzjoni. == Trasport == === Trasport bil-ferrovija === Korsika għandha netwerk ferrovjarju ta' żewġ linji biss : Bastia - Ajaccio u Calvi - Ponte-Leccia (li sservi bħala interkonnessjoni bejn iż-żewġ linji). Dan in-netwerk huwa ġestit mis- CFC (Chemins de fer de la Corse) u huwa metric gauge . === Trasport marittimu === [[Stampa:PLota22082018AJ.jpg|daqsminuri| Il- ''Pascal Lota'' tal-kumpanija Corsica Ferries f'Ajaccio.]] [[Stampa:Jean_Nicoli_-_Corsica_Linea.png|daqsminuri| Il- ''Jean Nicoli'' ta' Corsica Linea f'Porto-Vecchio.]] [[Stampa:Giro22072018AJ.jpg|daqsminuri| Il- ''Girolata'' ta 'La Méridionale f'Ajaccio.]] === Trasport bl-Ajru === Il-konnessjonijiet tal-ajru huma pprovduti b'mod partikolari minn żewġ linji tal-ajru, Air France u Air Corsica, li joffru konnessjonijiet regolari. Minn April sa Ottubru, u speċjalment matul is-sajf, bosta konnessjonijiet ''charter'' jgħaqqdu Korsika bla waqfien mal-bliet Ewropej ewlenin. Korsika għandha erba’ ajruporti : * Ajaccio Napoléon Bonaparte Airport 5  fil-lvant ta' Ajaccio . * Ajruport ta' Bastia Poretta 16  fin-nofsinhar ta' Bastia * Ajruport ta' Calvi-Sainte-Catherine 8  fix-Xlokk ta' Calvi * L-Ajruport ta' Figari Sud Corse 4  fil-majjistral ta' Figari === Trasport bit-trakk === ==== Trasport pubbliku ==== In-nuqqas ta' trasport pubbliku jagħmel lir-residenti dipendenti fuq il-karozzi tagħhom . ==== Ċikliżmu ==== In-netwerk ''Grande Traversée 20'' (GT20, f'Korsika, " ''Qsim ta’ Maiò'' ), hija rotta għaċ-ċiklisti li tgħaqqad Bastia fit-Tramuntana ma’ Bonifacio fil-ponta tan-nofsinhar fi 12-il stadju <ref>{{Ċita web|url=https://www.visit-corsica.com/Magazine/Quoi-de-neuf/Actualites-sport-et-nature/Inauguration-de-la-grande-traversee-cycliste-A-Traversata-Maio|titlu=Inauguration de la grande traversée cycliste "A Traversata Maiò|awtur=Vanessa|data=7 août 2019|data-aċċess=2024-03-19|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20190904202804/https://www.visit-corsica.com/Magazine/Quoi-de-neuf/Actualites-sport-et-nature/Inauguration-de-la-grande-traversee-cycliste-A-Traversata-Maio|arkivju-data=2019-09-04|url-status=dead}}</ref> == Kultura == === Lingwa Korsika === Fi żmien ir-Rumani, l-abitanti tal-gżira kienu jitkellmu bil-Latin li kien għadu qrib ħafna ta’ dak tal-kontinent. Biex tiskematizza : niftakru li l- lingwa Korsika hija [[Lingwi Rumanzi|lingwa Rumana]] relatata mill-qrib mat -Toskan, li tappartjeni għall-grupp Italo-Rumanz u qrib ħafna tad [[Djalett|-djaletti]] taċ -ċentru tal-Italja . Dan ifisser li l-interkomprensjoni mat-Taljani li jitkellmu bit-Taljan standard hija eċċellenti, iżda tibqa' aktar ikkumplikata ma' djaletti Taljani oħra bħal Venezjana jew Piemontese. L-innu Korsiku ''{{Lang|it|[[Dio vi salvi Regina]]}}'' huwa miktub ukoll bit-Taljan standard u kantat bil-Korsiku mingħajr ma jkunu perċettibbli xi modifiki kbar bejn il-miktub u dak mitkellem. ; l-unika differenza hija li t-Taljan ''-o'' isir ''-u'' Latin bil-Korsiku (anke fit-titlu li ġieli jkun ''{{Lang|co|Dìu vi salvi Regina}}'' . Dan il-fenomenu tal-interkambjabbiltà ta' ''-u'' u ''-o'' madankollu mhuwiex fenomenu speċifikament Korsiku peress li jinstab fl [[Lingwa Sqallija|-Isqalli]], is-Sardinja, il-Kalabrija, [[Lingwa Oċċitanija|l-Oċċitan]] u [[Lingwa Katalana|l-Katalan]] . Madankollu, il-varjetajiet tal-lingwa Korsika magħrufa bħala “ tarais " Jew " sartenaise » huma aktar 'il bogħod mit-Toskan, iżda b'mod ċar eqreb lejn l-ilsna [[Lingwa Sqallija|Sqallija]] jew Gallurese . Kull mikro-reġjun tal-gżira għandu l-ispeċifiċitajiet lingwistiċi tiegħu.Għalhekk, in-Nofsinhar estrem baqa' aktar soġġett għall-influwenza tal-Latin Baxx. Dan jidher b’mod partikolari fil-forma ta’ plurali maskili (mil-Latin neuter fin-Nofsinhar imbiegħed) u fil-forma inizjali ta’ termini li jibqgħu qrib il-Latin bħal ''u casgiu'' għal ġobon direttament minn ''caseus'' bil-Latin <ref group="N">Le mot « fromage » vient du latin « caseus formaticus » ; le français et l'italien avec ''fromage'' et ''formaggio'' ont utilisé la deuxième partie du mot ; d'autres langues ont utilisé la première : ''queso'' en espagnol, ''queijo'' en portugais, ''cheese'' en anglais, ''Käse'' en allemand.</ref> . Il-lingwisti jiddeskrivu dawn il-varjetajiet differenti bħala forma ta’ polinomija. Il-varjetajiet differenti huma interkomunikati iżda varjati. Il-lingwa Korsika hija l-vettura tal-kultura Korsika, għanja fil-kanzunetti tagħha, il-polifonji, il-qawlijiet tagħha, u l-espressjonijiet tagħha. === Lingwi oħra mitkellma f'Korsika === {{colonnes|* [[Français]] * [[Italien]] * [[Grec (langue)|Grec]] * [[Ligurien|Ligure]] ([[Bonifacien]]) * [[Gallurais]]|taille=30}} [[Stampa:PortoVecchioport2020.jpg|daqsminuri| Veduta tal-port kummerċjali ta' Porto-Vecchio .]] [[Kategorija:Pages with unreviewed translations]] 1gsx5fwemnlkreortlet3v3hk7ejrvc 332991 332989 2026-10-21T14:57:33Z JovalQC 21720 "Referenzi" joħolqu 332991 wikitext text/x-wiki {{Infobox|title=Korsika <Br>''Corse'' <Br>''Corsica''|titlestyle=background-color: #ccffcc|headerstyle=background-color: #ccffcc|image1=[[File:Flag of Corsica.svg|175px|left]] [[File:Blason de Corse.svg|100px|right]]|header1=Amministrazzjoni|label2=Pajjiż|data2={{Flagicon|FRA}} [[Franza]]|label3=Kapital|data3=[[Ajaccio]]|label4=Dipartimenti|data4=[[Korsika t'Isfel]] (2A) [[Korsika Għolja]] (2B)|label5=Kantoni|data5=26|label6=Muniċipalijet|data6=360|label7=Kunsill Reġjonali|data7=[[Kunsill Eżekuttiv ta' Korsika]]|label8=President|data8=[[Gilles Giovannangeli]]|label9=Prefett|data9=Éric Jalon|label10=Kodiċi tal-INSEE|data10=94|data11=FR-20R|label11=Kodiċi ISO 3166-2|header12=Demografija|label13=Popolazzjoni|data13=355,486 abitant|label14=Densità|data14=41 abitant/km2|label15=Lingwi reġjonali|data15=[[Lingwa Korsika|Korsika]]<Br> [[Lingwa Franċiża|Franċiż]]<Br> [[Lingwa Ligurija|Ligurija]]|header16=Ġeografija|label17=Żona|data17=8,722 km2|header18=Mappa|header19=[[File:Corse region locator map2.svg|300px]]|label20=Websajt|data20=https://www.isula.corsica}} '''Korsika''' (bil -Korsiku en  : ; bil- Ligurjan : ''Còrsega'', bil [[Lingwa Griega antika|-Grieg antik]] : ''Kyrnos'' ) hija gżira li tinsab fil - [[Mediterran|Baħar Mediterran]] u komunità territorjali unika [[Franza|Franċiża]] . Ir-raba’ gżira fil-Baħar Mediterran mill-erja tas-superfiċje tagħha, Korsika ilha kkontestata mill-Antikità bejn tliet ċentri ewlenin ta’ influwenza: il-kosta tal-Ligurja (rappreżentata matul iż-żmien b’mod partikolari mill-Etruskani imbagħad mill-Ġenoviżi), il-kosta tal-Mediterran Franċiża (il-belt Foċeja). imbagħad is-saltna ta’ Franza), u l-Afrika ta’ Fuq (il-Kartaġiniżi, ir-renju tal-Vandali imbagħad il-Mouri). L-abitanti nfushom, foqra u ftit fin-numru, jirreżistu jew jifilħu għal dawn l-influwenzi. Ir-Rumani jqisu l-gżira bħala fqira u selvaġġa, u għalkemm hija pjuttost qrib l-Urbs, wara li jkunu ħarġu 'l barra lill-Kartaġiniżi, se jkollhom biss ftit bliet żgħar fuq il-partijiet aktar ħfief tal-kosta. Meta Ruma waqgħet, Korsika esperjenzat is-sehem tagħha ta 'instabilità, bl-ebda setgħa ma stabbilixxiet ruħha dejjiema sakemm ir-Repubblika ta' Ġenova għamlet dan fl-aħħar tas-seklu 13 u għal kważi erba' sekli.[[Stampa:Sardinia,_Tabula_Peutingeriana.jpg|lemin|daqsminuri| Skont it- tabella Peuinger .]] == Toponomija : “ Korsika "U" Cyrnos » == Jeżistu ħafna leġġendi dwar l-oriġini tal-isem mogħti lill-gżira ta’ Korsika. Fost l-aktar tenaċi, dak li jgħid li l-Griegi sejħulu Kallistê (bil-Grieg antik Καλλίστη : “ L-isbaħ ") u li issa nafu li huwa falz <ref group="N">Le nom grec de la Corse dans l'Antiquité étant Κυρνός ou Κυρνή : « Kurnos » ou « Kurnè ». Lire ''Corsica Classa'' et ''Non, les Grecs ne l'appelaient pas Kallisté'' d'Olivier Jehasse.</ref> . == Ġeografija == [[Stampa:Corsica-geographic_map-fr.svg|daqsminuri| Mappa ġeografika ta' Korsika.]] === Sit u post === Korsika tinsab fil-baċin tal-punent tal- [[Mediterran|Baħar Mediterran]], madwar 12  fit-tramuntana ta' Sardinja, 83  fil-punent tat -Toskana u 171  fil-Lbiċ ta' Menton, fuq il- Riviera Franċiża . Gżira pjuttost bis-siġar u muntanjuża, il-kosta tan-nofsinhar tagħha hija magħmula minn irdum għoljin ( Bonifacio ). [[Stampa:Brando-Lavasina_hameau-1.jpg|daqsminuri| Marina ta' Lavasina, fi Brando ( Brando ).]] [[Stampa:Speloncato_general_view.jpg|daqsminuri| Veduta tar-raħal ta' Speloncato ( Tuani ).]] Parti mir [[L-Italja (reġjun ġeografiku)|-reġjun ġeografiku Taljan]], Korsika tinsab ma' Sardinja fuq mikropjanċi kontinentali . Kien matul l- Oligo - Miocene (f'nofs iċ- Ċenożoiku bejn madwar 22 sa 25 miljun sena ilu) li l-blokk Corso-Sardinian u l-istrixxa kontinentali tbiegħdu gradwalment mill-blokk Iberiku, u fetħu l- baċir Provenzali warajhom., il- Il-Baħar Alboran, il -baċin Alġerin u l- [[Baħar Tirren|Baħar Tirrenu]] <ref>[https://web.archive.org/web/20170905002859/http://www.earth-of-fire.com/article-le-cap-scandola-un-morceau-de-l-esterel-en-corse-101437964.html Cartes tirées de Durand, B., L. Jolivet, F. Horváth, and M. Séranne, The Mediterranean Basins : Tertiary extension within the Alpine Orogen, vol. Special Publication 156, The Geological Society, London, 1999].</ref> . Id-dinamika tieqaf bl-imblukkar tal-ark kontra l-oqsma esterni, Apulian u Afrikani <ref name="bionomie benthique">[https://web.archive.org/web/20181016063634/http://paleopolis.rediris.es/benthos/MED/Geol-Med.html Géologie de la mer Méditerranée: origine des bassins], sur le site paleopolis.rediris.es.</ref> , <ref>[https://web.archive.org/web/20160303174743/http://pedagogie.ac-montpellier.fr/svt/litho/mediterranee/mediterranee.htm Ouverture de la Méditerranée occidentale], sur le site pedagogie.ac-montpellier.fr.</ref> . {| class="wikitable" !Isem Korsiku ! Isem bil-Franċiż |- | Aiacciu | Ajaccio |- | Aleria | Aléria |- | Bastia | Bastia |- | Bunifaziu | Bonifacio |- | Calvi | Calvi |- | Cervioni | Cervione |- | Corti | Corte |- | Lìsula , <ref>Pascal Marchetti, ''L'usu corsu'', Ed. Alain Piazzola.</ref> | L'Île-Rousse |- | Portivechju | Porto-Vecchio |- | Prupià | Propriano |- | Ruglianu | Rogliano |- | San Fiurenzu | Saint-Florent |- | Sartè | Sartene |- | Vicu | Vico |} === Residenti barranin === Fl1Fl-1 ta’ Jannar 2015, kien hemm 33 526 étrangers [1] iddikjarati f’Korsika minn popolazzjoni totali ta’ 327 283 habitants [2], jew 10.24 % Popolazzjoni. == Trasport == === Trasport bil-ferrovija === Korsika għandha netwerk ferrovjarju ta' żewġ linji biss : Bastia - Ajaccio u Calvi - Ponte-Leccia (li sservi bħala interkonnessjoni bejn iż-żewġ linji). Dan in-netwerk huwa ġestit mis- CFC (Chemins de fer de la Corse) u huwa metric gauge . === Trasport marittimu === [[Stampa:PLota22082018AJ.jpg|daqsminuri| Il- ''Pascal Lota'' tal-kumpanija Corsica Ferries f'Ajaccio.]] [[Stampa:Jean_Nicoli_-_Corsica_Linea.png|daqsminuri| Il- ''Jean Nicoli'' ta' Corsica Linea f'Porto-Vecchio.]] [[Stampa:Giro22072018AJ.jpg|daqsminuri| Il- ''Girolata'' ta 'La Méridionale f'Ajaccio.]] === Trasport bl-Ajru === Il-konnessjonijiet tal-ajru huma pprovduti b'mod partikolari minn żewġ linji tal-ajru, Air France u Air Corsica, li joffru konnessjonijiet regolari. Minn April sa Ottubru, u speċjalment matul is-sajf, bosta konnessjonijiet ''charter'' jgħaqqdu Korsika bla waqfien mal-bliet Ewropej ewlenin. Korsika għandha erba’ ajruporti : * Ajaccio Napoléon Bonaparte Airport 5  fil-lvant ta' Ajaccio . * Ajruport ta' Bastia Poretta 16  fin-nofsinhar ta' Bastia * Ajruport ta' Calvi-Sainte-Catherine 8  fix-Xlokk ta' Calvi * L-Ajruport ta' Figari Sud Corse 4  fil-majjistral ta' Figari === Trasport bit-trakk === ==== Trasport pubbliku ==== In-nuqqas ta' trasport pubbliku jagħmel lir-residenti dipendenti fuq il-karozzi tagħhom . ==== Ċikliżmu ==== In-netwerk ''Grande Traversée 20'' (GT20, f'Korsika, " ''Qsim ta’ Maiò'' ), hija rotta għaċ-ċiklisti li tgħaqqad Bastia fit-Tramuntana ma’ Bonifacio fil-ponta tan-nofsinhar fi 12-il stadju <ref>{{Ċita web|url=https://www.visit-corsica.com/Magazine/Quoi-de-neuf/Actualites-sport-et-nature/Inauguration-de-la-grande-traversee-cycliste-A-Traversata-Maio|titlu=Inauguration de la grande traversée cycliste "A Traversata Maiò|awtur=Vanessa|data=7 août 2019|data-aċċess=2024-03-19|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20190904202804/https://www.visit-corsica.com/Magazine/Quoi-de-neuf/Actualites-sport-et-nature/Inauguration-de-la-grande-traversee-cycliste-A-Traversata-Maio|arkivju-data=2019-09-04|url-status=dead}}</ref> == Kultura == === Lingwa Korsika === Fi żmien ir-Rumani, l-abitanti tal-gżira kienu jitkellmu bil-Latin li kien għadu qrib ħafna ta’ dak tal-kontinent. Biex tiskematizza : niftakru li l- lingwa Korsika hija [[Lingwi Rumanzi|lingwa Rumana]] relatata mill-qrib mat -Toskan, li tappartjeni għall-grupp Italo-Rumanz u qrib ħafna tad [[Djalett|-djaletti]] taċ -ċentru tal-Italja . Dan ifisser li l-interkomprensjoni mat-Taljani li jitkellmu bit-Taljan standard hija eċċellenti, iżda tibqa' aktar ikkumplikata ma' djaletti Taljani oħra bħal Venezjana jew Piemontese. L-innu Korsiku ''{{Lang|it|[[Dio vi salvi Regina]]}}'' huwa miktub ukoll bit-Taljan standard u kantat bil-Korsiku mingħajr ma jkunu perċettibbli xi modifiki kbar bejn il-miktub u dak mitkellem. ; l-unika differenza hija li t-Taljan ''-o'' isir ''-u'' Latin bil-Korsiku (anke fit-titlu li ġieli jkun ''{{Lang|co|Dìu vi salvi Regina}}'' . Dan il-fenomenu tal-interkambjabbiltà ta' ''-u'' u ''-o'' madankollu mhuwiex fenomenu speċifikament Korsiku peress li jinstab fl [[Lingwa Sqallija|-Isqalli]], is-Sardinja, il-Kalabrija, [[Lingwa Oċċitanija|l-Oċċitan]] u [[Lingwa Katalana|l-Katalan]] . Madankollu, il-varjetajiet tal-lingwa Korsika magħrufa bħala “ tarais " Jew " sartenaise » huma aktar 'il bogħod mit-Toskan, iżda b'mod ċar eqreb lejn l-ilsna [[Lingwa Sqallija|Sqallija]] jew Gallurese . Kull mikro-reġjun tal-gżira għandu l-ispeċifiċitajiet lingwistiċi tiegħu.Għalhekk, in-Nofsinhar estrem baqa' aktar soġġett għall-influwenza tal-Latin Baxx. Dan jidher b’mod partikolari fil-forma ta’ plurali maskili (mil-Latin neuter fin-Nofsinhar imbiegħed) u fil-forma inizjali ta’ termini li jibqgħu qrib il-Latin bħal ''u casgiu'' għal ġobon direttament minn ''caseus'' bil-Latin <ref group="N">Le mot « fromage » vient du latin « caseus formaticus » ; le français et l'italien avec ''fromage'' et ''formaggio'' ont utilisé la deuxième partie du mot ; d'autres langues ont utilisé la première : ''queso'' en espagnol, ''queijo'' en portugais, ''cheese'' en anglais, ''Käse'' en allemand.</ref> . Il-lingwisti jiddeskrivu dawn il-varjetajiet differenti bħala forma ta’ polinomija. Il-varjetajiet differenti huma interkomunikati iżda varjati. Il-lingwa Korsika hija l-vettura tal-kultura Korsika, għanja fil-kanzunetti tagħha, il-polifonji, il-qawlijiet tagħha, u l-espressjonijiet tagħha. === Lingwi oħra mitkellma f'Korsika === {{colonnes|* [[Français]] * [[Italien]] * [[Grec (langue)|Grec]] * [[Ligurien|Ligure]] ([[Bonifacien]]) * [[Gallurais]]|taille=30}} [[Stampa:PortoVecchioport2020.jpg|daqsminuri| Veduta tal-port kummerċjali ta' Porto-Vecchio .]] == Referenzi == [[Kategorija:Pages with unreviewed translations]] pfnfx803sanc3lod9m0r3j1s7p5cqii 0 32350 333004 309326 2026-10-21T15:46:55Z JovalQC 21720 "Ġeografija" toħloq. 333004 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Flag of Brittany.svg|nofs|daqsminuri|Bandiera ta' Brittany]] '''Brittany''' {{MSAPI|/bʁətaɲ/}} <ref>[[Prononciation du français|Prononciation]] en [[français de France]] [[Transcription phonétique|retranscrite]] selon la norme [[Alphabet phonétique international|API]].</ref> ; {{en langue|br|Breizh}} {{MSAPI|/ˈbrɛjs/}} <ref>Prononciation en [[KLT|breton KLT]], [[Transcription phonétique|retranscrite]] selon la norme [[Alphabet phonétique international|API]].</ref> ; fil Gallo : ''Bertègn'' ), isem derivat mil-Latin ''Britannia'', huwa reġjun storiku u kulturali fil-Majjistral ta' [[Franza]], u wieħed mis -sitt hekk imsejħa nazzjonijiet Ċeltiċi . Il- [[peniżola]] li tokkupa tinsab bejn il- Kanal Ingliż fit-tramuntana, il -Baħar Ċeltiku u l- Baħar Iroise fil-punent u l- [[Golf ta' Biskaja|Bajja ta’ Biscay]] fin-nofsinhar. Għalhekk tifforma s-summit tal-Majjistral tal- Eżagon Franċiż. Fl-aħħar tal- [[Imperu Ruman]], esperjenza influss ta' popolazzjoni minħabba l-immigrazzjoni {{,}} <ref>{{Ċita ktieb|sena=1993|titlu=The Age of Arthur|lingwa=en|edizzjoni=Poenix|post=Londres|isbn=1-842124773}}.</ref> ta' Bretoni tal-gżejjer f'parti mill- Armorika tal-qedem, li jkollhom influwenza dejjiema fuq il-kultura tagħha . Huma waqqfu renju effimeru fis {{s-|IX}}, li mbagħad sar dukat <ref>Joël Cornette, ''op. cit.'', 2005 {{ISBN|2-02-054890-9}}.</ref> dipendenti fuq ir-renju ta’ Franza. Magħquda mill-ġdid mal-kuruna ta 'Franza fl -1532, integrat id- dominju rjali u saret provinċja Franċiża, sal-qsim amministrattiv tagħha fl -1790 f'ħames dipartimenti. : Côtes-du-Nord, Finistère, Ille-et-Vilaine, Loire-Inférieure u Morbihan. L-abitanti tagħha huma l- ''Bretoni'', kemm jekk nitkellmu dwar ir-reġjun storiku kif ukoll ir-reġjun amministrattiv attwali, isem derivat mil-Latin ''Britones'' . L-isem Breton tiegħu, ''{{Lang|br|Breizh}}'' (mingħajr artiklu ; {{MSAPI|brɛjs}} bil-Breton magħqud KLT {{MSAPI|brɛχ}} fil- Vannetais Breton ), huwa miktub b'“ ZH » biex jiġbor flimkien il-kitba l-antika eżistenti għat-Tramuntana u l-Punent ( ''{{Lang|br|Breiz}}'' ) ma’ dik tan-Nofsinhar ( ''{{Lang|br|Breih}}'' ). Kelma " Brittany ”, mill-kelma Breton “ ''{{Lang|br|Breizh}}'' ”, huwa għalhekk komunement imqassar għal “ BZH ". Fil -Gallo, il-lingwa l-oħra tal-Brittanja (minbarra l-Franċiż), isimha ''Bertègn'' (fis- sistema Aneit u bl-ortografija ABCD), ''Bertaèyn'' ( sistema ELG ) jew ''B·rtingn'' (ortografija dominanti f'Ille-et-Vilaine tas- sistema MOGA). ) <ref>Graphie usitée par le linguiste gallésant [[Bèrtran Ôbrée]] dans le magazine départemental ''Nous Vous Ille''.</ref> . L-isem " Reġjun Brittany » ingħatat lir- reġjun amministrattiv magħmul mill-erba' dipartimenti ta' Côtes-d'Armor, Finistère, Ille-et-Vilaine u Morbihan . Id-dipartiment ta ' Loire-Atlantique huwa parti mir-reġjun ta' Pays de la Loire . ; il-kwistjoni tar -rabta tagħha mar-reġjun tal-Bretagna hija s-suġġett ta' dibattitu <ref>{{Ċita web|url=https://www.ouest-france.fr/pays-de-la-loire/loire-atlantique/rattachement-de-la-loire-atlantique-a-la-bretagne-200-elus-reclament-un-referendum-a217471a-90ca-11ec-bcbd-1dcb07d3bd37|titlu=Rattachement de la Loire-Atlantique à la Bretagne : 200 élus réclament un référendum|data=18 février 2022|sit=ouest-france.fr|data-aċċess=14 mai 2022}}.</ref> . == Ġeografija == [[Stampa:Localisation Duché de Bretagne.svg|nofs|daqsminuri|Mappa ta' Brittany]] Il-peniżola Bretona tinsab fil-punent imbiegħed ta' [[Franza]] u fiċ-ċentru tal-Ark [[Oċean Atlantiku|Atlantiku]]. Il-Massif Armorikan jestendi sal-graben tal-Kanal Ingliż fit-tramuntana u sal-inklinazzjoni kontinentali sottomarina fin-nofsinhar u l-punent. Il-Massif Armorikan huwa framment iżolat tal-punent tal-"Kordillera tal-Ewropa Ċentrali", li ffurmat fl-aħħar tal-Era Paleożojka. Jikkonsisti primarjament minn bażi Proterożojka u kopertura Paleożojka, li tvarja fl-età mill-perjodi Kambrijani sal-perjodi Karboniferi. Bil-kosta tagħha mdawra sew, Bretagne tiftaħar bl-itwal front marittimu fi [[Franza]] metropolitana. L-erba' dipartimenti Bretoni ([[Finistère]], [[Côtes-d'Armor]], [[Morbihan]], u [[Ille-et-Vilaine]]) u [[Loire-Atlantique]] għandhom aċċess estensiv għall-baħar, jew għall-[[Bajja ta' Biscay]] fl-[[Oċean Atlantiku]] jew għall-[[Kanal Ingliż]]. It-topografija u l-ġeoloġija ta' Brittany initi mill-Massif Armorikanu. Dan il-massif Hercynjan ġie erodat ħafna. Żewġ linji ta' xfar mil-lvant għall-punent jogħlew għal altitudnijiet ogħla: il-Monts d'Arrée u l-Montagnes Noires. == Toponimu == L-isem Brittany ġej mil-Latin Brittania (xi kultant miktub Britannia). Din il-kelma kienet użata mill-1 seklu mir-Rumani biex tindika l-Brittanja insulari (il-Gran Brittanja) u, aktar preċiżament, il-provinċja Rumana li testendi min-nofsinhar tal-gżira sal-ħitan protettivi tat-tramuntana (il-ħitan ta <nowiki>''</nowiki>Adrian imbagħad Antoninus). ). It-terminu Latin innifsu ġej mill-kelma Griega użata mill-vjaġġatur Massaliot Pytheas biex jindika l-gżejjer kollha tat-Tramuntana li żar madwar is-sena 320 QK. (forsi inkluża l-Islanda): Πρεττανικη (Prettanike) jew Βρεττανίαι (Bretaniai). Fl-1 seklu QK. Q.K., Diodorus Sqallija introduċa l-forma Πρεττανια (Prettania), u Strabonu uża Βρεττανία (Brettania). Marcian ta’ Heraklea, fil-Periplus maris exteri (Vjaġġ tal-baħar ta’ barra) tiegħu tkellem dwar “gżejjer prettanic” (αἱ Πρεττανικαὶ νῆσοι). == Referenza == 1wemqmv504q0pppsoc1bdg913l5qkuy 0 34089 333003 332855 2026-10-21T15:36:01Z ToniSant 4257 /* Ottubru */ +refs 333003 wikitext text/x-wiki '''Din hija lista ta' nies notevoli Maltin li mietu fl-2026.''' F'din il-lista jidhru biss ismijiet ta' nies li l-mewt tagħhom hija kkonfermata peremezz ta' rapport/i minn sorsi verifikabbli. Żidiet bla referenza għal sors verifikabbli jitneħħew minn hawn u jitpoġġew fil-[[Diskussjoni:Nies Maltin li mietu fl-2026|paġna ta' diskussjoni]] sakemm jiġu verifikati sew. Dwar kull persuna jinġabru biss dawn id-dettalji hawn: * Data: Isem u Kunjom, età (jew "??" meta din mhux magħrufa), għal xiex inhi magħrufa l-persuna, kawża tal-mewt (m'għandu jiddaħħal xejn meta mhux magħrufa uffiċjalment) - tagħrif ieħor f'każ ta' persuna li mhux inkluża f'Wikidata (eż. data tat-twelid), referenzi (għandu jkun hemm aktar minn waħda f'każ ta' nies aktar notevoli) '''''Nota:''' id-data tal-mewt m'għandix tkun dik ta' meta tħabbret imma ta' meta seħħet.'' ---- == Jannar == * 2: [[Tony Carr]], 98, mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tony-carr-pioneering-maltese-jazz-drummer-dies.1121949|titlu=Tony Carr, Maltese jazz drummer to the stars, dies|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-01-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-perkussjonist-tony-carr-george-caruana-jmut-fl-eta-ta-98-sena/|titlu=Il-perkussjonist Tony Carr (George Caruana) jmut fl-età ta’ 98 sena|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/01/02/tony-carr-passes-away/|titlu=Renowned Maltese drummer, Tony Carr, passes away aged 98|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-01-02|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/138938/maltese_jazz_great_tony_carr_dies_aged_98|titlu=Maltese jazz great Tony Carr dies aged 98|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=2 Jannar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-02/local-news/Maltese-jazz-legend-Tony-Carr-passes-away-aged-98-6736286044|titlu=Maltese jazz legend, Tony Carr, passes away aged 98 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-ta-98-sena-d-drummer-malti-tony-carr/|titlu=Imut ta' 98 sena d-drummer Malti Tony Carr|data=2026-01-02|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-ta-98-sena-d-drummer-famuz-malti-tony-carr-li-daqq-mal-akbar-stilel-muzikali/|titlu=Imut ta’ 98 sena d-drummer famuż Malti Tony Carr li daqq mal-akbar stilel mużikali|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=3 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.melodija.eu/post/tony-carr-george-caruana-maltese-jazz-pioneer-dies-at-98|titlu=Tony Carr (George Caruana): Maltese Jazz Pioneer Dies at 98|kunjom=Mifsud|isem=Noel|data=2026-01-05|sit=Melodija|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.sussexexpress.co.uk/news/fond-tribute-on-death-of-drummer-who-played-with-the-greats-5465983|titlu=Fond tribute on death of drummer who played with the greats|kunjom=Hewitt|isem=Phil|data=2026-01-10|sit=SussexWorld|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-10}}</ref> * 5: [[George Spiteri]], 90, mużiċist u l-ewwel leader tal-[[Orkestra Filarmonika ta' Malta]] (twieled: 20 ta’ Lulju 1935) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-6-2026.1122080|titlu=Announcements − January 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-george-spiteri-l-ewwel-leader-tal-orkestra-filarmonika-ta-malta/|titlu=Imut George Spiteri, l-ewwel leader tal-Orkestra Filarmonika ta’ Malta|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/reel/1540894257190704/?t=49|titlu=MPO: Protagonisti - George Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Joe Julian|data=6 Jannar 2026|sit=Facebook}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/a-real-gentleman-good-musician-violinist-george-spiteri-dies-aged-90.1122103|titlu='A real gentleman': trailblazing violinist George Spiteri dies at 90|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref> * 6: [[Thomas Farrell]], 89, għalliem u l-ewwel sindku ta' Ħaż Żabbar <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/thomas-farrell-first-mayor-zabbar-dies-aged-89.1122141|titlu=Thomas Farrell, first mayor of Żabbar, dies aged 89|kunjom=|isem=|data=2026-01-07|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-07}}</ref> * 14: [[Paul Chetcuti Caruana]], 77, tabib u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-deputat-laburista-t-tabib-paul-chetcuti-caruana/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Deputat Laburista t-Tabib Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=14 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-mp-paul-chetcuti-caruana-dies.1122497|titlu=Mosta doctor Paul Chetcuti Caruana, targeted by 1977 letter bomb, dies aged 77|kunjom=Calleja|isem=Claudia|data=2026-01-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-14/local-news/Paul-Chetcuti-Caruana-who-survived-letter-bomb-attempt-in-1977-dies-6736286334|titlu=Paul Chetcuti Caruana, who survived letter-bomb attempt in 1977, dies - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-15}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/parliament-pays-tribute-mosta-doctor-pl-mp-paul-chetcuti-caruana.1123482|titlu=Parliament pays tribute to Mosta doctor and PL MP Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-02-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-02}}</ref> * 20: [[Matthew Wismayer]], 53, fundatur ta' Schools for Africa (Malta) Foundation <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/matthew-wismayer-schools-africa-foundation-entrepreneur-dies.1122791|titlu=Matthew Wismayer, who turned a cancer diagnosis into inspiration, dies aged 53|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-01-20|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-matthew-wismayer-il-mohh-wara-progett-biex-jigu-meghjuna-tfal-fl-afrika/|titlu=Imut Matthew Wismayer, il-moħħ wara proġett biex jiġu megħjuna tfal fl-Afrika|kunjom=|isem=|data=2026-01-20|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/malta/founder-of-prince-princess-malta-matthew-wismayer-passes-away/|titlu=Founder Of 'Prince & Princess Malta' Matthew Wismayer Passes Away|kunjom=Spiteri|isem=Rebecca Scalvini|data=2026-01-20|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/matthew-wismayer-passes-away-aged-53|titlu=Maltese Entrepreneur Matthew Wismayer passes away at 53|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-21-2026.1122811|titlu=Announcements – January 21, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> * 20: [[George Callus]], 88, ko-fundatur tal-Comtec (twieled: 8 ta' Settembru 1937) <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/comtec-co-founder-george-callus-has-passed-away|titlu=Comtec Co-Founder George Callus has passed away|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ir-ragel-ta-amy-callus-orlando-mrs-axiak-ta-simpatici/|titlu=Imut ir-raġel ta’ Amy Callus Orlando, Mrs Axiak ta’ Simpatiċi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/nimmissjak-immens-ghaziz-l-attrici-amy-callus-thabbar-it-telfa-ta-zewgha-george/|titlu="Nimmissjak Immens, Għażiż" - L-Attriċi Amy Callus Tħabbar It-Telfa Ta' Żewġha George|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-01-22|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-23-2026.1122923|titlu=Announcements – January 23, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> == Frar == * 4: [[Alfred Abela]], 80, eks-assistent kummissarju tal-pulizija <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-assistent-kummissarju-tal-pulizija-alfred-abela/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Assistent Kummissarju tal-Pulizija Alfred Abela|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 5: [[Philip Farrugia Randon]], 76, avukat u kittieb li ħoloq il-karattru ta' Puttinu <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/dedicated-patriot-philip-farrugia-randon-dies.1123612|titlu='Dedicated patriot' Philip Farrugia Randon dies|kunjom=|isem=|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-6-2026.1123652|titlu=Announcements − February 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-dr-philip-farrugia-randon-avukat-u-awtur-li-holoq-il-karattru-puttinu/|titlu=Imut Dr Philip Farrugia Randon, avukat u awtur li ħoloq il-karattru Puttinu|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-02-05|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-philip-farrugia-randon.1124083|titlu=Appreciation: Philip Farrugia Randon|kunjom=De Bono|isem=Anthony|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 5: [[Helen Micallef]], 75, kantanta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/helen-micallef-eurovision-1972-singer-dies-aged-75.1123643|titlu=Helen Micallef, Eurovision 1972 singer, dies aged 75|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-helen-micallef-l-ewwel-maltija-fil-eurovision/|titlu=Tmut Helen Micallef, l-ewwel kantanta Maltija fil-Eurovision|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=5 Frar 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/139589/veteran_singer_helen_micallef_dies_aged_75|titlu=Veteran singer Helen Micallef dies aged 75|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=5 Frar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/helen-micallef-tinghata-l-ahhar-tislima-ghada-s-sibt/|titlu=Helen Micallef tingħata l-aħħar tislima għada s-Sibt|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-05/local-news/Helen-Micallef-first-Maltese-woman-at-Eurovision-dies-at-75-6736286990|titlu=Helen Micallef, first Maltese woman at Eurovision, dies at 75 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/iccelebrata-l-hajja-tal-kantanta-helen-micallef/|titlu=Iċċelebrata l-ħajja tal-kantanta Helen Micallef|kunjom=Falzon|isem=Anton|data=7 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 8: [[Paul Aquilina]], 94, Ġiżwita Malti bbażat fl-Indja <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-fr-paul-aquilina-l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja/|titlu=Imut Fr Paul Aquilina – l-aħħar Ġiżwita Malti fl-Indja|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=8 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja-jkanta-l-ghanjiet-tal-milied/|titlu=L-aħħar Patri Ġiżwita Malti fl-Indja jkanta l-Għanjiet tal-Milied|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=25 Diċembru 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/mort-l-indja-biex-narah-jordna-sacerdot-u-kantajt-bil-malti-waqt-il-funeral-ta-fr-aquilina/|titlu=“Mort l-Indja nara żagħżugħ jiġi ordnat qassis, u spiċċajt inkanta bil-Malti fil-funeral ta’ Fr Aquilina”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-15-2026.1124084|titlu=Announcements – February 15, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 10: [[Lina Brockdorff|Lina Brockdorff,]] 95, kittieba <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/awardwinning-writer-lina-brockdorff-dies-aged-96.1123850|titlu=Novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-02-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-awtrici-lina-brockdorff-fl-eta-ta-95-sena/|titlu=Tmut l-awtriċi Lina Brockdorff fl-età ta' 95 sena|data=2026-02-10|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbret-il-mewt-tax-xandara-u-l-kittieba-lina-brockdorff/|titlu=Tħabbret il-mewt tax-xandara u l-kittieba Lina Brockdorff|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=10 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-10/local-news/Maltese-novelist-and-playwright-Lina-Brockdorff-dies-aged-95-6736287109|titlu=Maltese novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-10}}</ref> * 10: [[Achille Cauchi]], 86, monsinjur Għawdxi, ħu l-Isqof [[Nikol Cauchi]] <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-monsinjur-achille-cauchi/|titlu=Imut Monsinjur Achille Cauchi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/mons-achille-cauchi-10-02-2026|titlu=Mons. Achille Cauchi - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Laurence Grech]], 77, ġurnalist u eks-editur tas-Sunday Times of Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-times-malta-editor-laurence-grech-dies-aged-77.1124107|titlu=Former Times of Malta editor Laurence Grech dies, aged 77|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-laurence-grech-il-ggant-tal-gurnalizmu-l-eks-editur-tat-times-of-malta/|titlu=Imut Laurence Grech, “il-ġgant tal-ġurnaliżmu”, l-eks-editur tat-Times of Malta|data=15 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-16-2026.1124125|titlu=Announcements – February 16, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-16|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/laurence-grech-15-02-2026|titlu=Laurence Grech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Esmeralda Galea Camilleri]], 37, mużiċista <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/hafna-mahsuda-bil-mewt-tal-muzicista-brava-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=Ħafna Maħsuda Bil-Mewt Tal-Mużiċista Brava Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-02-16|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/kont-titpaxxa-tismaghha-tmut-il-muzicista-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=“Kont titpaxxa tismagħha” – tmut il-mużiċista Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=16 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 16: [[Mario Bonnici]], 76, kantant <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-kanzunetta-li-kont-iddedikaktli-se-tibqa-fqalbi-imut-il-kantant-mario-bonnici/|titlu=“Il-kanzunetta li kont iddedikajtli se tibqa’ f’qalbi” – imut il-kantant Mario Bonnici|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 18: [[Julian Attard]], 44, amministratur tal-futbol ma' [[Marsaxlokk FC]] u [[Floriana FC]] (twieled fis-27 ta' Novembru 1981) <ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/02/18/former-marsaxlokk-and-floriana-fc-administrator-julian-attard-dies/|titlu=Former Marsaxlokk and Floriana FC administrator Julian Attard dies|kunjom=Lia|isem=Gianluca|data=2026-02-18|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-02-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/hallejtna-kmieni-wisq-habib-imut-julian-attard-tat-tim-tal-futbol-ta-marsaxlokk/|titlu=“Ħallejtna kmieni wisq ħabib” – imut Julian Attard, tat-tim tal-futbol ta’ Marsaxlokk|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=18 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 23: [[Manuel Casha]], 81, mużiċist, kittieb, u folklorista <ref> {{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-muzicist-manuel-casha-fl-awstralja/ |sit=ONEnews|data=24 Frar 2026|isem=Josef|kunjom=Caruana|lingwa=mt|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u mużiċist Manuel Casha fl-Awstralja}}</ref> * 28: [[Mario Buhagiar]], 81 professur tal-istorja tal-arti <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/mario-buhagiar-founder-art-history-department-dies-aged-81.1124795|titlu=Mario Buhagiar, founder of art history department dies aged 81|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-03-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/03/02/prof-mario-buhagiar/|titlu=Founder of the arts History Department – Professor Mario Buhagiar passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2 Marzu 2026|sit=The Maltese Herald|lingwa=en}}</ref> == Marzu == * 8: [[Joseph Gatt (Caritas)|Joseph Gatt]], 81, pijunier fir-riabilitazzjoni tad-drogati f'Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-gatt-drug-rehabilitation-pioneer-dies-aged-81.1125168|titlu=Joseph Gatt, drug rehabilitation pioneer, dies aged 81|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/segwi-meta-konna-fl-infern-habba-d-droga-joe-kien-anglu-kustodju/|titlu=Segwi: “Meta konna fl-infern ħabba d-droga Joe kien anġlu kustodju”|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=9 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 13: [[Luciano Bonello Bianco]], 72, propjetarju ta' Luciano Restaurant <ref>{{Ċita web|url= https://timesofmalta.com/article/announcements-march-15-2026.1125478 |titlu=Announcements|sit=Times of Malta|data-aċċess=2026-03-15}}</ref> * 21: [[Charles Micallef St John]], 81, kittieb u eks-kunsillier tal-Gżira <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-awtur-charles-micallef-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St John|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=21 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/21/imut-l-awtur-chaf-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St. John|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-03-21|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 22: [[Calvin Brincat]], 32, parteċipant fil-programm tat-television ''Hazzzard'', kanċer <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-calvin-brincat-li-ggieled-2-tipi-ta-kancer-u-kien-ippartecipa-fhazzzard/|titlu=Imut Calvin Brincat li ġġieled 2 tipi ta' kanċer u kien ipparteċipa f'HazZzard|data=2026-03-23|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-iz-zaghzugh-calvin-brincat-ta-hazzzard/|titlu=Imut iż-żagħżugħ Calvin Brincat ta’ HazZzard|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=23 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tributes-paid-truly-sensitive-soul-cancer-patient-calvin-brincat.1125893|titlu=Tributes paid to 'truly sensitive soul', cancer victim Calvin Brincat|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 29: [[Elio Lombardi]], 92, kittieb u direttur tal-films <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/prolific-filmmaker-author-elio-lombardi-dies-aged-92.1126197|titlu=Prolific film-maker, author Elio Lombardi dies aged 92|kunjom=|isem=|data=2026-03-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-awtur-tal-kotba-u-direttur-tal-films-elio-lombardi/|titlu=Imut l-awtur tal-kotba u direttur tal-films Elio Lombardi|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-03-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/29/tithabbar-il-mewt-ta-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Elio Lombardi fl-età ta' 92 sena|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-03-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-attur-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u attur Elio Lombardi fl-età ta’ 92 Sena|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=29 Marzu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-elio-lombardi-figura-prominenti-fil-films-u-l-letteratura-maltija/|titlu=Imut Elio Lombardi, figura prominenti fil-films u l-letteratura Maltija|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=29 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-03-29/local-news/Maltese-author-and-film-director-Elio-Lombardi-dies-aged-92-6736288379|titlu=Maltese author and film director Elio Lombardi dies aged 92 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbar-meta-se-jinghata-l-ahhar-tislima-elio-lombardi/|titlu=Tħabbar meta se jingħata l-aħħar tislima Elio Lombardi|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=1 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ara-elio-dejjem-gharaf-li-kien-mimli-doni-minn-alla/|titlu=Ara: “Elio dejjem għaraf li kien mimli doni minn Alla”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=8 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tinghata-l-ahhar-tislima-lil-elio-lombardi-ikona-fid-drama-maltija/|titlu=Tingħata l-aħħar tislima lil Elio Lombardi … ikona fid-drama Maltija|kunjom=Camilleri|isem=Enrique|data=8 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> == April == * 2: [[Edmond Zarb]], 81, kittieb u mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/02/tithabbar-il-mewt-tal-muzicist-u-awtur-edmond-zarb/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-mużiċist u awtur Edmond Zarb|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-02|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tajt-kontribut-lill-kultura-maltija-imut-l-awtur-u-pjanist-edmond-zarb|titlu=“Tajt kontribut lill-kultura Maltija” – imut l-awtur u pjanist Edmond Zarb|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 6: [[Graziella Castillo]], 47, direttur tal-Aġenzija Appoġġ <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/graziella-castillo-director-agenzija-appogg-dies-aged-47.1126547|titlu=Graziella Castillo, director of Agenzija Appoġġ, dies aged 47|kunjom=|isem=|data=2026-04-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-graziella-castillo-direttrici-tal-agenzija-appogg/|titlu=Tmut Graziella Castillo – Direttriċi tal-Aġenzija Appoġġ|data=6 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 11: [[Colin Willis]], 81, eks-kummissajru Awstraljan għal Malta u attur <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-13/local-news/Well-known-actor-Colin-Willis-passes-away-aged-81-6736288759|titlu=Well-known actor Colin Willis passes away aged 81 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-04-13}}</ref> * 12: [[Aurelio Belli]], 49, mużiċist u arranġatur <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/musician-mpo-manager-aurelio-belli-dies-aged-49.1126829|titlu=Musician and MPO manager Aurelio Belli dies, aged 49|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-04-12|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://slippedisc.com/2026/04/malta-mourns-maestro-49/|titlu=Malta mourns maestro, 49|kunjom=lebrecht|isem=Norman|data=12 April 2026|sit=Slipped Disc|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-12/local-news/Maestro-Aurelio-Belli-dies-aged-49-6736288731|titlu=Maestro Aurelio Belli dies, aged 49 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/140933/maestro_aurelio_belli_dies_at_49_|titlu=Maestro Aurelio Belli dies at 49|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=12 April 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-il-maestro-aurelio-belli/|titlu=Imut il-Maestro Aurelio Belli|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=12 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-is-surmast-aurelio-belli/|titlu=Imut is-Surmast Aurelio Belli|kunjom=|isem=|data=2026-04-12|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-maestro-aurelio-belli-fl-eta-ta-49-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Maestro Aurelio Belli fl-età ta’ 49 sena|kunjom=Sacco Baldacchino|isem=Kimberley|data=12 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/12/tithabbar-il-mewt-tas-surmast-aurelio-belli/|titlu=Titħabbar il-mewt tas-Surmast Aurelio Belli|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-12|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-maestro-aurelio-belli-jinghata-l-ahhar-tislima|titlu=Tislima lill-Maestro Aurelio Belli: “Mela s-silenzju b’ħajja ta’ noti”|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=18 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Desmond Morris]], 98, etoloġista Ingliż li għex f'Malta (1968–1974) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/desmond-morris-famous-zoologist-author-painter-malta-past-dies-98.1127264|titlu=Desmond Morris, famous zoologist, author and painter with Malta past, dies at 98|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-04-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-21}}</ref> * 24: [[Mary Grech]], 88, attriċi u xandara <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/veteran-actress-mary-grech-dies-aged-88.1127413|titlu=Veteran actress Mary Grech dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-04-24|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-attrici-u-prezentatrici-mary-grech/|titlu=Tmut l-attriċi u preżentatriċi Mary Grech|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=24 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-eks-prezentattrici-televiziva-mary-grech/|titlu=Tmut l-eks preżentattriċi televiżiva Mary Grech|kunjom=Attard|isem=Francesca|data=2026-04-24|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/24/tmut-mary-grech-pijufniera-tax-xandir-u-fost-l-ewwel-ucuh-tat-televizjoni-maltija/|titlu=Tmut Mary Grech, attriċi, pijuniera tax-xandir u fost l-ewwel uċuħ tat-televiżjoni Maltija|kunjom=Abdilla|isem=Raymond|data=2026-04-24|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref> == Mejju == * 1: [[Dolindo Cassar]], 83, xandar u eks-president tas-[[Soċjetà Filarmonika La Stella]] u tat-[[Teatru Astra]] <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/tislima-lil-dolindo-cassar-li-ghadda-ghall-hajja-ta-dejjem-figura-li-halliet-marka-kbira-fil-kultura-ghawdxija/|titlu=Tislima Lil Dolindo Cassar Li Għadda Għall-Ħajja Ta’ Dejjem - Figura Li Ħalliet Marka Kbira Fil-Kultura Għawdxija|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-05-05|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.stgeorge.org.mt/events/funeral-of-dolindo-cassar/|titlu=Funeral of DOLINDO CASSAR|data=2026-05-03|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-dolindo-cassar.1129615|titlu=Appreciation: Dolindo Cassar|kunjom=Spiteri|isem=Charles|data=2026-06-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Noel Galea Bason]], 71, skultur <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/15/imut-l-artist-noel-galea-bason/|titlu=Imut l-artist Noel Galea Bason|kunjom=|isem=|data=2026-05-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/artist-noel-galea-bason-dies-aged-71.1128464|titlu=Artist Noel Galea Bason dies aged 71|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-05-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-noel-galea-bason-furjaniz-moghni-btalenti-artistici-varji/|titlu=Imut Noel Galea Bason, Furjaniż mogħni b’talenti artistiċi varji|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=15 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Norbert Ellul Vincenti]], 88, patri Franġiskan, għalliem u kittieb <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/19/imut-p-norbert-ellul-vincenti-ofm/|titlu=Imut P. Norbert Ellul Vincenti OFM|kunjom=|isem=|data=2026-05-19|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-patri-norbert-ellul-vincenti/|titlu=Imut Patri Norbert Ellul Vincenti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=19 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 22: [[Franco Fenech]], 47, ko-eredi ta' Tumas Group <ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/franco-fenech-22-05-2026|titlu=Franco Fenech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=22 Mejju 2026|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tumas-group-director-franco-fenech-dies.1128869|titlu=Tumas Group heir Franco Fenech dies|kunjom=|isem=|data=2026-05-22|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/142011/franco_fenech_yorgen_fenechs_older_brother_passes_away|titlu=Franco Fenech, Yorgen Fenech's older brother, passes away|kunjom=Farrugia|isem=Matthew|data=22 Mejju 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/05/22/franco-fenech-dies-with-drug-overdose/|titlu=Franco Fenech dies by drug overdose|kunjom=Camilleri|isem=Mark|data=2026-05-22|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-07}}</ref> * 26: [[Benny Muscat]], 86, sid ta' diversi ristorant <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/goodbye-nonno-renowned-restaurateur-benny-muscat-dies.1129052|titlu='Goodbye Nonno' – renowned restaurateur Benny Muscat dies|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-05-26|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-benny-muscat-il-qalb-wara-ta-marija-palazzo-pescatore-u-trattoria-del-nonno/|titlu=Imut Benny Muscat, il-qalb wara Ta’ Marija, Palazzo Pescatore u Trattoria del Nonno|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=26 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/benny-muscat-26-05-2026|titlu=Benny Muscat - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-28}}</ref> * 28: [[Rose Riolo]], 90, attriċi <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-eks-attrici-rose-riolo/|titlu=Tmut l-eks attriċi Rose Riolo|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=28 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-29-2026.1129195|titlu=Announcements – May 29, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-05-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> * 28: [[Ray Ghigo Laferla]], ??, imprenditur u DJ <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ray-ghigo-laferla-eks-dj-tal-griffin-u-fundatur-tal-ghigos-disco/|titlu=Imut Ray Ghigo Laferla, eks DJ tal-Griffin u fundatur tal-Ghigos Disco|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=29 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> == Ġunju == * 4: [[Jonathan Cardona]], 47, eks-CEO tal-[[Enemalta]] <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-enemalta-ceo-residency-malta-head-jonathan-cardona-dies.1129476|titlu=Former Enemalta CEO, Residency Malta head Jonathan Cardona dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-kap-ezekuttiv-tal-enemalta-u-residenza-malta-jonathan-cardona/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Kap Eżekuttiv tal-Enemalta u Residenza Malta Jonathan Cardona|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Ġunju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/142318/former_joseph_muscat_aide_jonathan_cardona_passes_away_|titlu=Former Joseph Muscat aide Jonathan Cardona passes away|kunjom=Azzopardi|isem=Karl|data=4 Ġunju 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-eks-kap-tal-enemalta-u-tal-programm-tac-cittadinanza-jonathan-cardona/|titlu=Imut l-eks kap tal-Enemalta u tal-programm taċ-ċittadinanza Jonathan Cardona|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=4 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/ara-il-pm-jinhasad-bil-mewt-ta-jonathan-cardona-waqt-il-gurament-tal-hatra-tal-membri-tal-kabinett/|titlu=ARA: il-PM jinħasad bil-mewt ta' Jonathan Cardona waqt il-ġurament tal-ħatra tal-membri tal-Kabinett|data=2026-06-04|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-04/local-news/CEO-of-Residency-Malta-Agency-Jonathan-Cardona-dies-6736290235|titlu=CEO of Residency Malta Agency, Jonathan Cardona, passes away - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref> * 5: [[Olivia Dow]]: ??, żeffiena u għalliema tal-ballet <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/renowned-ballet-teacher-olivia-dow-dies.1129558|titlu=Renowned ballet teacher Olivia Dow dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-olivia-dow.1129901|titlu=Appreciation: Olivia Dow|kunjom=Chetcuti|isem=Kristina|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 8: [[Antonio Briguglio]], 91, referee tal-futbol <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/sport/imut-l-ex-referee-internazzjonali-tonio-briguglio/|titlu=Imut l-ex-referee internazzjonali Tonio Briguglio|kunjom=Cossai|isem=Peter|data=2026-06-08|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/sports/football/142408/former_referee_antonio_briguglio_dies_|titlu=Former referee Antonio Briguglio dies|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/06/08/maltese-legendary-referee-tonio-briguglio-dies-aged-91/|titlu=Maltese legendary referee Tonio Briguglio dies, aged 91|kunjom=Camilleri|isem=Valhmor|data=2026-06-08|sit=SportsDesk|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Josephine Xuereb]], ??, attivita u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-pn-election-candidate-dies.1129912|titlu=Former PN election candidate dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/14/tithabbar-il-mewt-ta-josephine-xuereb/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Josephine Xuereb|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-14/local-news/Former-PN-candidate-Josephine-Xuereb-dies-6736290504|titlu=Former PN candidate Josephine Xuereb dies|data=14 Ġunju 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/17/josephine-xuereb-kienet-mara-li-uzat-it-talenti-taghha-biex-tkattar-il-gid/|titlu="Josephine Xuereb kienet mara li użat it-talenti tagħha biex tkattar il-ġid"|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-06-17|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 18: [[Helen Borg]], ??, eks President tal-Kunsill tal-Iskola għat-Tagħlim Tul il-Ħajja u eks Kap tal-Iskola Vincenzo Borg Brared, marda tal-Parkinson's <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/riptmut-helen-borg-eks-president-tal-kunsill-tal-iskola-ghat-taghlim-tul-il-hajja-u-eks-headteacher-ta-birkirkara/|titlu=Tmut Helen Borg, Eks President Tal-Kunsill Tal-Iskola Għat-Tagħlim Tul Il-Ħajja U Eks Headteacher Ta’ Birkirkara|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-06-19|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 21: [[Żeppi l-Ħafi|Joseph Fenech]], 71, kriminal magħruf bħala Żeppi l-Ħafi <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-fenech-known-zeppi-lhafi-dies-aged-71.1130234|titlu=Joseph Fenech, known as Żeppi l-Ħafi, dies aged 71|kunjom=|isem=|data=2026-06-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-21}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-joseph-fenech-maghruf-bhal-zeppi-l-hafi/|titlu=Imut Joseph Fenech, magħruf bħal Żeppi l-Ħafi|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=21 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-joseph-fenech-maghruf-bhala-zeppi-l-hafi/|titlu=Imut Joseph Fenech magħruf bħala Żeppi l-Ħafi|data=2026-06-21|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 22: [[Paul Fenech (kunsilleri)|Paul Fenech]], 79, kunsillier tas-Swieqi, artist u kowċ tal-basketball <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-swieqi-councillor-artist-basketball-coach-paul-fenech-dies.1130293|titlu=Former Swieqi councillor, artist and basketball coach, Paul Fenech dies aged 79|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-06-22|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/22/il-pn-isellem-il-memorja-ta-paul-fenech-li-serva-ghal-snin-twal-bhala-kunsillier-lokali-tal-pn-fi-swieqi/|titlu=Il-PN isellem il-memorja ta' Paul Fenech li serva għal snin twal bħala kunsillier lokali tal-PN fi Swieqi|kunjom=Borg|isem=Maria|data=2026-06-22|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/paul-fenech-22-06-2026|titlu=Paul Fenech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-25}}</ref> * 29: [[Antoinette Miggiani]], 88, sopran u għalliema tal-kant <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-is-sopran-u-ghallieam-tal-kant-antoinette-miggiani/|titlu=Tmut is-sopran u għalliema tal-kant Antoinette Miggiani|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/29/thabbret-il-mewt-tas-sopran-u-ghalliema-tal-kant-antoinette-miggiani/|titlu=Tħabbret il-mewt tas-sopran u għalliema tal-kant Antoinette Miggiani|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/antoinette-miggiani-soprano-teacher-dies-aged-88.1130669|titlu=Antoinette Miggiani, soprano, teacher dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-29/local-news/Renowned-Maltese-soprano-and-vocal-teacher-Antoinette-Miggiani-dies-aged-88-6736290961|titlu=Renowned Maltese soprano and vocal teacher Antoinette Miggiani dies aged 88|data=29 June 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/antoinette-miggiani-29-06-2026|titlu=Antoinette Miggiani|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=30 Ġunju 2026|sit=RIP.com.mt|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-antoinette-miggiani-19372026.1130913|titlu=Appreciation: Antoinette Miggiani (1937-2026)|kunjom=Said|isem=Mark|data=2026-07-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-05}}</ref> == Lulju == * 1: [[John Ripard Snr]], 96, baħħar Olimpiku <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-07-01/local-news/Sailing-icon-and-RMYC-Honorary-President-John-Ripard-Snr-Passes-Away-6736291009|titlu=Sailing icon and RMYC Honorary President John Ripard Snr dies, aged 96 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-07-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/john-ripard-snr-cofounder-rolex-middle-sea-race-dies-aged-96.1130762|titlu=John Ripard Snr, Olympian and co-founder of Rolex Middle Sea Race, dies aged 96|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-07-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/01/tithabbar-il-mewt-ta-john-ripard-pijunier-tal-ibburdjar-fmalta/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' John Ripard...pijunier tal-ibburdjar f'Malta|kunjom=|isem=|data=2026-07-01|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-july-3-2026.1130831|titlu=Announcements – July 3, 2026|data=3 Lulju 2026|sit=Times of Malta|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/john-c-ripard-01-07-2026|titlu=John C Ripard|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=3 Lulju 2026|sit=RIP.com.mt|lingwa=en}}</ref> * 3: [[Carmen Vella]], 79, kantanta u xandara <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-carmen-vella-li-kienet-kantanta-u-xandara-ma-radju-malta/|titlu=Tmut Carmen Vella li kienet kantanta u xandara ma’ Radju Malta|data=3 Lulju 2026|sit=TVMnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kantanta-u-xandara-carmen-vella/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kantanta u xandara Carmen Vella|kunjom=Cini|isem=Luana|data=3 Lulju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-il-kantanta-carmen-vella/|titlu=Tmut il-kantanta Carmen Vella|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=3 Lulju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/kelli-x-xorti-nipprezenta-maghha-ghal-diversi-snin-il-programm-tar-radju-maltin-biss-in-neputija-bmessagg-lil-carmen-vella-li-hallietna/|titlu=“Kelli X-Xorti Nippreżenta Magħha Għal Diversi Snin Il-Programm Tar-Radju Maltin Biss” – In-Neputija B’Messaġġ Lil Carmen Vella Li Ħallietna|kunjom=Grech|isem=Matthea|data=3 Lulju 2026|sit=Gwida|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/07/04/farewell-carmen-vella-another-icon-of-the-maltese-song-scene-passes-away/|titlu=Farewell Carmen Vella - another icon of the Maltese song scene passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-07-04|sit=The Maltese Herald|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20260704130639/https://themalteseherald.com/2026/07/04/farewell-carmen-vella-another-icon-of-the-maltese-song-scene-passes-away/|arkivju-data=2026-07-04|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://sliema.news/local/carmen-vella-sliema-cabaret-legend-dies-at-79/|titlu=Carmen Vella, Sliema Cabaret Legend, Dies at 79|kunjom=Camilleri|isem=Paul|data=2026-07-04|sit=sliema.news|lingwa=en-MT|data-aċċess=2026-07-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-july-6-2026.1130957|titlu=Announcements – July 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-07-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.mt/obituary/carmen-portanier-03-07-2026|titlu=Carmen Portanier - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=www.rip.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-08}}</ref> * 14: [[Ryan Spiteri]], 47, DJ, avvelenament aċċidentali mill-monossidu tal-karbonju <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/two-found-dead-parked-car-marsascala.1131404|titlu=Two found dead in parked car in Marsascala|kunjom=|isem=|data=2026-07-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/dj-woman-died-accidental-carbon-monoxide-poisoning-probe-indicates.1131419|titlu=DJ and woman died of accidental carbon monoxide poisoning|kunjom=Zammit|isem=Mark Laurence|data=2026-07-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tributes-dj-ryan-spiteri-following-sudden-death.1131405|titlu=Tributes to DJ Ryan Spiteri after he is found dead in car with woman|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-07-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/news/local/ryan-spiteri-and-woman-believed-to-have-died-from-carbon-monoxide-poisoning/|titlu=Ryan Spiteri And Woman Believed To Have Died From Carbon Monoxide Poisoning|kunjom=Falzon|isem=Gabriel|data=2026-07-15|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/news/local/police-confirm-ryan-spiteri-and-woman-died-from-accidental-carbon-monoxide-poisoning/|titlu=Police Confirm Ryan Spiteri And Woman Died From Accidental Carbon Monoxide Poisoning|kunjom=Falzon|isem=Gabriel|data=2026-07-15|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/l-investigazzjoni-fil-mewt-taz-zewg-persuni-fkarozza-tindika-li-sehh-b-avvelenament-accidentali/|titlu=L-awtopsja turi li ż-żewġ persuni f'karozza f'Wied il-Għajn mietu b' avvelenament aċċidentali|kunjom=|isem=|data=2026-07-15|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/ragel-u-mara-jinstabu-mejta-fgaraxx-fwied-il-ghajn-eskluz-omicidju/|titlu=AĠĠORNAT: DJ Ryan Spiteri u mara ta' 41 sena jinstabu mejta f'garaxx f'Wied il-Għajn – eskluż omiċidju|data=2026-07-14|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tad-dj-mahbub-ryan-spiteri/|titlu=Titħabbar il-mewt tad-DJ maħbub Ryan Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=15 Lulju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/il-prim-ministru-jsellem-il-memorja-ta-ryan-spiteri/|titlu=Il-Prim Ministru jsellem il-memorja ta’ Ryan Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=15 Lulju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/15/ragel-umara-jinstabu-mejta-fkarozza/|titlu="Mhu se ninsewk qatt" - qraba u ħbieb isellmu lil Ryan Spiteri wara l-mewt tiegħu|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-07-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/15/l-investigaturi-jemmnu-li-mietu-avvelenati-bil-carbon-monoxide-mill-ac-tal-karozza/|titlu=L-investigaturi jemmnu li mietu avvelenati bil-carbon monoxide mill-AC tal-karozza|kunjom=|isem=|data=2026-07-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/eluf-ixxukkjati-bil-mewt-tad-dj-ryan-spiteri/|titlu=Eluf ixxukkjati bil-mewt tad-DJ Ryan Spiteri|kunjom=Gauci|isem=Francesca|data=15 Lulju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/mara-u-ragel-jinstabu-mejta-fkarozza-pparkjata-fmarsaskala/|titlu=DJ u mara jmutu “b’avvelenament tal-monossidu tal-karbonju b’mod aċċidentali”|kunjom=Attard|isem=Charmaine|data=15 Lulju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/hafna-mbikkma-u-mahsuda-bil-mewt-tad-dj-mahbub-ryan-spiteri-strieh-fis-sliem/|titlu=Ħafna Mbikkma U Maħsuda Bil-Mewt Tad-DJ Maħbub Ryan Spiteri - Strieħ Fis-Sliem|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-07-14|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/court_and_police/143172/two_found_dead_in_car_in_marsaskala1|titlu=DJ Ryan Spiteri and woman died from carbon monoxide poisoning, death considered accidental|kunjom=Sansone|isem=Kurt|data=15 July 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ara-id-dj-ryan-spiteri-jinghata-l-ahhar-tislima/|titlu=Ara: Id-DJ Ryan Spiteri jingħata l-aħħar tislima|kunjom=Gauci|isem=Francesca|data=18 July 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 28: [[Anthony Spiteri]], ??, eks-membru tas-sigurtà tal-MFA <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/28/imut-anthony-spiteri-imlaqqam-bhala-jerry-lewis-li-ghal-snin-twal-hadem-bhala-membru-tas-sigurta-tal-mfa/|titlu=Imut Anthony Spiteri, imlaqqam bħala 'Jerry Lewis', li għal snin twal ħadem bħala membru tas-sigurtà tal-MFA|kunjom=Micallef|isem=Christian|data=2026-07-28|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-28}}</ref> == Awwissu == * 11: [[Norman Hamilton]], 85, xandar u negozjant <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/veteran-broadcaster-norman-hamilton-dies-aged-85.1132535|titlu=Veteran broadcaster Norman Hamilton dies aged 85|kunjom=|isem=|data=2026-08-11|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/kien-pedament-tax-xandir-fpajjizna-l-ewwel-reazzjonijiet-wara-l-mewt-tax-xandar-veteran-norman-hamilton/|titlu=“Kien pedament tax-xandir f’pajjiżna” – l-ewwel reazzjonijiet wara l-mewt tax-xandar veteran Norman Hamilton|data=11 Awwissu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/il-prim-ministru-u-l-partit-laburista-jsellmu-l-memorja-ta-norman-hamilton/|titlu=Il-Prim Ministru u l-Partit Laburista jsellmu l-memorja ta’ Norman Hamilton|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=11 Awwissu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-norman-hamilton-pijunier-tax-xandir-fmalta/|titlu=Imut Norman Hamilton, pijunier tax-xandir f’Malta|kunjom=|isem=|data=2026-08-11|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/norman-hamilton-imut-fl-eta-ta-85-sena/|titlu=Norman Hamilton imut fl-età ta’ 85 sena|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-08-11/local-news/Veteran-broadcaster-Norman-Hamilton-dies-aged-85-6736292052|titlu=Veteran broadcaster Norman Hamilton dies aged 85 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/08/11/thabbret-il-mewt-tal-eks-prezentatur-televiziv-norman-hamilton-fl-eta-ta-85-sena/|titlu=Tħabbret il-mewt tal-eks preżentatur televiżiv Norman Hamilton fl-età ta' 85 sena|kunjom=|isem=|data=2026-08-11|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/143727/veteran_broadcaster_and_former_ambassador_norman_hamilton_dead_at_85|titlu=Veteran broadcaster and former ambassador Norman Hamilton dead at 85|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-august-13-2026.1132660|titlu=Announcements – August 13, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-08-13|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/l-ikbar-vokazzjoni-ta-norman-kienet-il-familja/|titlu=Ara: “L-ikbar vokazzjoni ta’ Norman kienet il-familja”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=14 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 12: [[Nazju Cassar]], 74, Kunsillier f'isem il-Partit Nazzjonalista fir-Rabat sa mit-twaqqif tal-Kunsilli Lokali <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/08/12/tithabbar-il-mewt-tal-kunsillier-tal-pn-fir-rabat-nazju-cassar/}}</ref> * 13: [[Raymond Chetcuti]], 66, eks-Direttur Ġenerali fil-qasam soċjali <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-raymond-chetcuti-ex-direttur-generali-fil-qasam-socjali-fl-eta-ta-66-sena/|titlu=Imut Raymond Chetcuti, ex Direttur Ġenerali fil-qasam soċjali fl-età ta' 66 sena|data=2026-08-13|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-13}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ragel-umli-ta-qalb-kbira-u-bgentilezza-li-ma-tinsa-qatt-imut-raymond-chetcuti/|titlu=“Raġel umli, ta’ qalb kbira u b’ġentilezza li ma tinsa qatt”: imut Raymond Chetcuti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=13 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 16: [[Charles Demicoli]], 80, eks-spettur tal-pulizija u attivist politiku <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/ex-police-inspector-pn-activist-charles-demicoli-dies-aged-80.1132824|titlu=Ex police inspector and PN activist Charles Demicoli dies aged 80|kunjom=|isem=|data=2026-08-16|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/08/16/il-pn-isellem-il-memorja-ta-charles-demicoli/|titlu=Il-PN isellem il-memorja ta’ Charles Demicoli|kunjom=|isem=|data=2026-08-16|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-16}}</ref> * 17: [[Lino Cauchi (mużiċist)|Lino Cauchi]], 76, mużiċist (twieled fit-30 ta' Novembru 1949) <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-lino-cauchi-wiehed-mill-pijunieri-tal-jazz-malti/|titlu=Imut Lino Cauchi, wieħed mill-pijunieri tal-jazz Malti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/muzicist-rispettat-li-tani-kompozizzjonijiet-mill-isbah-paul-giordimaina-isellem-lil-lino-cauchi/|titlu="Mużiċist Rispettat Li Tani Kompożizzjonijiet Mill-Isbaħ" – Paul Giordimaina Isellem Lil Lino Cauchi|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-08-17|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-17}}</ref> * 17: [[John Lowell]], 90, bankier, eks-chairman tat-Teatru Manoel u ambaxxatur <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-manoel-theatre-chairman-ambassador-john-lowell-dies.1132874|titlu=Former Manoel Theatre chairman, ambassador John Lowell dies|kunjom=|isem=|data=2026-08-17|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-17}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-august-19-2026.1132911|titlu=Announcements – August 19, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-08-19|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-19}}</ref> * 19: [[Ġorġ Mallia]], 68, akkademiku, karikaturist u kittieb <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/cartoonist-author-gorg-mallia-dies-aged-68.1132924|titlu=Academic, cartoonist and author Ġorġ Mallia dies aged 68|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-08-19|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-prof-gorg-mallia/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Prof. Ġorġ Mallia|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=19 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-akkademiku-gorg-mallia-fl-eta-ta-68-sena/|titlu=Imut l-akkademiku Ġorġ Mallia fl-età ta' 68 sena|data=2026-08-19|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://maltadaily.mt/articles/author-trevor-zahra-pays-tribute-to-late-or-mallia|titlu=Trevor Zahra’s Tribute To Late Ġorġ Mallia|data=2026-08-19|sit=MaltaDaily|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/143846/cartoonist_or_mallia_draws_his_last_smile_at_68|titlu=Cartoonist Ġorġ Mallia draws his last smile at 68|kunjom=Sansone|isem=Kurt|data=19 Awwissu 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/gorg-mallia-jhalli-warajh-wirt-fl-arti-il-komunikazzjoni-u-l-edukazzjoni/|titlu=Ġorġ Mallia jħalli warajh wirt fl-arti, il-komunikazzjoni u l-edukazzjoni|kunjom=Mallia|isem=Maria Christina|data=2026-08-20|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-20}}</ref> * 20: [[Charles J. Falzon]], 87, akkademiku u ekonomista <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/former-university-lecturer-charles-j-falzon-passes-away|titlu=Former university lecturer Charles J Falzon passes away|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-21}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-eks-lettur-universitarju-charles-j-falzon|titlu=Imut l-eks lettur universitarju Charles J. Falzon|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-august-21-2026.1133004|titlu=Announcements – August 21, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-08-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-21}}</ref> * 26: Mons. [[Lawrenz Zammit]], 75, eks-Arċipriet tal-Furjana <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-mons-lawrenz-zammit/|titlu=Titħabbar il-mewt ta’ Mons. Lawrenz Zammit|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=27 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> == Settembru == * 4: [[Bro. Edward Galea]], 102, edukatur Lasaljan <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/bro-edward-galea-icon-de-la-salle-brothers-dies-aged-102.1133704|titlu=Bro. Edward Galea, icon of De La Salle Brothers, dies, aged 102|kunjom=Grech|isem=Herman|data=2026-09-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-09-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-br-edward/|titlu=Imut Br Edward|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=4 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-bro-edward-galea-fl-eta-ta-102/|titlu=Imut Bro. Edward Galea fl-età ta' 102|kunjom=|isem=|data=2026-09-05|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-09-04/local-news/De-La-Salle-s-Brother-Edward-dies-aged-102-6736292676|titlu=De La Salle's Brother Edward dies, aged 102|data=4 Settembru 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/br-edward-anton-galea-fsc-04-09-2026|titlu=Br Edward (Anton) Galea FSC - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=7 Settembru 2026|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-brother-edward-galea.1135056|titlu=Appreciation: Brother Edward Galea|kunjom=Xuereb|isem=Mark|data=2026-10-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-04}}</ref> * 7: [[Silvio Meli]], 72, eks-imħallef <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/retired-judge-silvio-meli-dies-aged-72.1133779|titlu=Retired judge Silvio Meli dies aged 72|kunjom=|isem=|data=2026-09-07|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-09-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-imhallef-emeritu-silvio-meli-fl-ghomor-ta-72-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Imħallef Emeritu Silvio Meli fl-għomor ta’ 72 sena|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=7 Settembru 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/144233/retired_judge_silvio_meli_dies_aged_72|titlu=Retired judge Silvio Meli dies aged 72|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=7 Settembru 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbret-il-mewt-tal-imhallef-irtirat-silvio-meli/|titlu=Tħabbret il-mewt tal-Imħallef irtirat Silvio Meli|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=7 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-imhallef-emeritu-silvio-meli/|titlu=Imut l-Imħallef irtirat Silvio Meli|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-09-07|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/09/07/imut-l-eks-imhallef-silvio-meli/|titlu=AĠĠORNATA: Imut l-eks Imħallef Silvio Meli|kunjom=Cassar|isem=Joe|data=2026-09-07|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-07}}</ref> * 7: [[Spiru Cauchi]], 90, mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-spiru-cauchi-il-muzicist-veteran-minn-ghajnsielem/|titlu=Imut Spiru Cauchi, il-mużiċist veteran minn Għajnsielem|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=7 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/sal-ahhar-gimgha-bqajt-tferrah-lin-nies-anke-fl-isptar-bit-talent-u-s-simpatija-tieghek-l-mep-peter-agius-isellem-lil-spiru-cauchi/|titlu="Sal-Aħħar Ġimgħa Bqajt Tferraħ Lin-Nies Anke Fl-Isptar Bit-Talent U S-Simpatija Tiegħek" - L-MEP Peter Agius Isellem Lil Spiru Cauchi|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-09-07|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-08}}</ref> * 10: [[Lawrence V. Zrinzo]], 81, newrokirurgu <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-lawrence-v-zrinzo-il-pijunier-li-introduca-n-newrokirurgija-fmalta|titlu=Imut Lawrence V. Zrinzo, il-pijunier li introduċa n-newrokirurġija f’Malta|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=10 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/neurosurgeon-removed-bullet-wound-hijack-survivor-head-dies.1133950|titlu=Neurosurgeon who removed bullet from hijack victim’s head dies|kunjom=Ellul|isem=Daniel|data=2026-09-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-09-10}}</ref> * 15: [[Paul Cuschieri]], 78, professur tal-mikrobijoloġija <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/microbiologist-professor-paul-cuschieri-passes-away-aged-78|titlu=Microbiologist Professor Paul Cuschieri passes away aged 78|kunjom=Falzon|isem=Julia|data=16 Settembru 2026|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-september-17-2026.1134217|titlu=Announcements – September 17, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-09-17|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/prof-paul-cuschieri-15-09-2026|titlu=Prof Paul Cuschieri - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-18}}</ref> * 17: [[Joe Attard (GreenMT)|Joe Attard]], ??, negozjant <ref>{{Ċita web|url=https://talk.mt/tithabbar-il-mewt-ta-joe-attard-kap-ezekuttiv-ta-greenmt/|titlu=Titħabbar il-mewt ta’ Joe Attard - Kap Eżekuttiv ta’ GreenMT|kunjom=|data=2026-09-17|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-09-18}}</ref> * 18: [[Joe Gatt (attur)|Joe Gatt]], 86, attur <ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/lifestyle/television/144476/actor_joe_gatt_dies_aged_86|titlu=Actor Joe Gatt dies aged 86|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=18 Settembru 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-attur-joe-gatt-fl-eta-ta-86-sena/|titlu=Imut l-attur Joe Gatt fl-età ta' 86 sena|data=2026-09-18|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/09/18/imut-l-attur-joe-gatt-fl-eta-ta-86-sena/|titlu=Imut l-attur Joe Gatt fl-età ta' 86 sena|kunjom=|isem=|data=2026-09-18|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-attur-awtur-u-kantant-joe-gatt/|titlu=Imut l-attur, awtur u kantant Joe Gatt|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=18 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-l-attur-joe-gatt-fl-eta-ta-86-sena/|titlu=Imut l-attur Joe Gatt fl-età ta’ 86 sena|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=18 Settembru 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 25: [[Godfrey Gatt]], 63, żeffien u għalliem taż-żfin <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-godfrey-gatt-kontributur-ta-one-ghal-diversi-snin/|titlu=Titħabbar il-mewt ta’ Godfrey Gatt kontributur ta’ ONE għal diversi snin|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=25 Settembru 2025|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/godfrey.gatt|titlu=Godfrey Gatt|sit=Facebook}}</ref> == Ottubru == * 7: [[Giovann Attard]], 59, kittieb u edukatur <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/ihalli-din-id-dinja-l-awtur-lokali-giovann-attard-fl-eta-ta-59-sena/|titlu=Iħalli Din Id-Dinja L-Awtur Lokali Giovann Attard Fl-Età Ta' 59 Sena|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-10-07|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/ihalli-din-id-dinja-giovann-attard/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-awtur u edukatur Giovann Attard|kunjom=Grech Pace|isem=Aymen|data=7 Ottubru 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/artist-gentlom-tithabbar-il-mewt-ta-giovann-attard/|titlu=“Artist ġentlom” – titħabbar il-mewt ta’ Giovann Attard|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=7 Ottubru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/10/07/tithabbar-il-mewt-ta-giovann-attard/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Giovann Attard|kunjom=|isem=|data=2026-10-07|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/10/07/drama-educator-and-theatre-artist-giovann-attard-passes-away/|titlu=Drama educator and theatre artist Giovann Attard passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-10-07|sit=The Maltese Herald|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-10-14}}</ref> * 19: [[Carmelo Borg Bonaci]], ??, dulċier <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/l-imhabba-il-valuri-u-l-prezenza-tieghu-se-jibqghu-ghal-dejjem-parti-minn-dak-li-ahna-llum-pawlu-borg-bonaci-ihabbar-il-mewt-tal-ghaziz-missieru-carmelo/|titlu=“L-Imħabba, Il-Valuri U L-Preżenza Tiegħu Se Jibqgħu Għal Dejjem Parti Minn Dak Li Aħna Llum” - Pawlu Borg Bonaci Iħabbar Il-Mewt Tal-Għażiż Missieru Carmelo|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-10-19|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-21}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://maltadaily.mt/articles/rest-peacefully-dad-pawlu-borg-bonaci-announces-the-death-of-his-father-carmelo|titlu=Pawlu Borg Bonaci Announces Father Carmelo’s Death|data=2026-10-19|sit=MaltaDaily|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-21}}</ref> == Ara aktar == * [[:Kategorija:Mietu fl-2026]] - tinkludi ħoloq għal artikli fil-Wikipedija dwar nies li mietu fl-2026 == Referenzi == {{Referenzi}} [[Kategorija:Nies Maltin]] [[Kategorija:2026 f'Malta]] [[Kategorija:Imwiet f'Malta]] [[Kategorija:Mietu fl-2026|*]] [[Kategorija:Listi ta' mwiet bis-sena]] q1mhaanj3ceyp7rjdc4d93r91zhno04 333009 333003 2026-10-21T20:23:43Z ToniSant 4257 /* Ottubru */ eta 333009 wikitext text/x-wiki '''Din hija lista ta' nies notevoli Maltin li mietu fl-2026.''' F'din il-lista jidhru biss ismijiet ta' nies li l-mewt tagħhom hija kkonfermata peremezz ta' rapport/i minn sorsi verifikabbli. Żidiet bla referenza għal sors verifikabbli jitneħħew minn hawn u jitpoġġew fil-[[Diskussjoni:Nies Maltin li mietu fl-2026|paġna ta' diskussjoni]] sakemm jiġu verifikati sew. Dwar kull persuna jinġabru biss dawn id-dettalji hawn: * Data: Isem u Kunjom, età (jew "??" meta din mhux magħrufa), għal xiex inhi magħrufa l-persuna, kawża tal-mewt (m'għandu jiddaħħal xejn meta mhux magħrufa uffiċjalment) - tagħrif ieħor f'każ ta' persuna li mhux inkluża f'Wikidata (eż. data tat-twelid), referenzi (għandu jkun hemm aktar minn waħda f'każ ta' nies aktar notevoli) '''''Nota:''' id-data tal-mewt m'għandix tkun dik ta' meta tħabbret imma ta' meta seħħet.'' ---- == Jannar == * 2: [[Tony Carr]], 98, mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tony-carr-pioneering-maltese-jazz-drummer-dies.1121949|titlu=Tony Carr, Maltese jazz drummer to the stars, dies|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-01-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-perkussjonist-tony-carr-george-caruana-jmut-fl-eta-ta-98-sena/|titlu=Il-perkussjonist Tony Carr (George Caruana) jmut fl-età ta’ 98 sena|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/01/02/tony-carr-passes-away/|titlu=Renowned Maltese drummer, Tony Carr, passes away aged 98|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-01-02|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/138938/maltese_jazz_great_tony_carr_dies_aged_98|titlu=Maltese jazz great Tony Carr dies aged 98|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=2 Jannar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-02/local-news/Maltese-jazz-legend-Tony-Carr-passes-away-aged-98-6736286044|titlu=Maltese jazz legend, Tony Carr, passes away aged 98 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-ta-98-sena-d-drummer-malti-tony-carr/|titlu=Imut ta' 98 sena d-drummer Malti Tony Carr|data=2026-01-02|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-ta-98-sena-d-drummer-famuz-malti-tony-carr-li-daqq-mal-akbar-stilel-muzikali/|titlu=Imut ta’ 98 sena d-drummer famuż Malti Tony Carr li daqq mal-akbar stilel mużikali|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=3 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.melodija.eu/post/tony-carr-george-caruana-maltese-jazz-pioneer-dies-at-98|titlu=Tony Carr (George Caruana): Maltese Jazz Pioneer Dies at 98|kunjom=Mifsud|isem=Noel|data=2026-01-05|sit=Melodija|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.sussexexpress.co.uk/news/fond-tribute-on-death-of-drummer-who-played-with-the-greats-5465983|titlu=Fond tribute on death of drummer who played with the greats|kunjom=Hewitt|isem=Phil|data=2026-01-10|sit=SussexWorld|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-10}}</ref> * 5: [[George Spiteri]], 90, mużiċist u l-ewwel leader tal-[[Orkestra Filarmonika ta' Malta]] (twieled: 20 ta’ Lulju 1935) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-6-2026.1122080|titlu=Announcements − January 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-george-spiteri-l-ewwel-leader-tal-orkestra-filarmonika-ta-malta/|titlu=Imut George Spiteri, l-ewwel leader tal-Orkestra Filarmonika ta’ Malta|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/reel/1540894257190704/?t=49|titlu=MPO: Protagonisti - George Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Joe Julian|data=6 Jannar 2026|sit=Facebook}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/a-real-gentleman-good-musician-violinist-george-spiteri-dies-aged-90.1122103|titlu='A real gentleman': trailblazing violinist George Spiteri dies at 90|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref> * 6: [[Thomas Farrell]], 89, għalliem u l-ewwel sindku ta' Ħaż Żabbar <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/thomas-farrell-first-mayor-zabbar-dies-aged-89.1122141|titlu=Thomas Farrell, first mayor of Żabbar, dies aged 89|kunjom=|isem=|data=2026-01-07|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-07}}</ref> * 14: [[Paul Chetcuti Caruana]], 77, tabib u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-deputat-laburista-t-tabib-paul-chetcuti-caruana/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Deputat Laburista t-Tabib Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=14 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-mp-paul-chetcuti-caruana-dies.1122497|titlu=Mosta doctor Paul Chetcuti Caruana, targeted by 1977 letter bomb, dies aged 77|kunjom=Calleja|isem=Claudia|data=2026-01-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-14/local-news/Paul-Chetcuti-Caruana-who-survived-letter-bomb-attempt-in-1977-dies-6736286334|titlu=Paul Chetcuti Caruana, who survived letter-bomb attempt in 1977, dies - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-15}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/parliament-pays-tribute-mosta-doctor-pl-mp-paul-chetcuti-caruana.1123482|titlu=Parliament pays tribute to Mosta doctor and PL MP Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-02-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-02}}</ref> * 20: [[Matthew Wismayer]], 53, fundatur ta' Schools for Africa (Malta) Foundation <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/matthew-wismayer-schools-africa-foundation-entrepreneur-dies.1122791|titlu=Matthew Wismayer, who turned a cancer diagnosis into inspiration, dies aged 53|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-01-20|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-matthew-wismayer-il-mohh-wara-progett-biex-jigu-meghjuna-tfal-fl-afrika/|titlu=Imut Matthew Wismayer, il-moħħ wara proġett biex jiġu megħjuna tfal fl-Afrika|kunjom=|isem=|data=2026-01-20|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/malta/founder-of-prince-princess-malta-matthew-wismayer-passes-away/|titlu=Founder Of 'Prince & Princess Malta' Matthew Wismayer Passes Away|kunjom=Spiteri|isem=Rebecca Scalvini|data=2026-01-20|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/matthew-wismayer-passes-away-aged-53|titlu=Maltese Entrepreneur Matthew Wismayer passes away at 53|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-21-2026.1122811|titlu=Announcements – January 21, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> * 20: [[George Callus]], 88, ko-fundatur tal-Comtec (twieled: 8 ta' Settembru 1937) <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/comtec-co-founder-george-callus-has-passed-away|titlu=Comtec Co-Founder George Callus has passed away|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ir-ragel-ta-amy-callus-orlando-mrs-axiak-ta-simpatici/|titlu=Imut ir-raġel ta’ Amy Callus Orlando, Mrs Axiak ta’ Simpatiċi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/nimmissjak-immens-ghaziz-l-attrici-amy-callus-thabbar-it-telfa-ta-zewgha-george/|titlu="Nimmissjak Immens, Għażiż" - L-Attriċi Amy Callus Tħabbar It-Telfa Ta' Żewġha George|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-01-22|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-23-2026.1122923|titlu=Announcements – January 23, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> == Frar == * 4: [[Alfred Abela]], 80, eks-assistent kummissarju tal-pulizija <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-assistent-kummissarju-tal-pulizija-alfred-abela/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Assistent Kummissarju tal-Pulizija Alfred Abela|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 5: [[Philip Farrugia Randon]], 76, avukat u kittieb li ħoloq il-karattru ta' Puttinu <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/dedicated-patriot-philip-farrugia-randon-dies.1123612|titlu='Dedicated patriot' Philip Farrugia Randon dies|kunjom=|isem=|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-6-2026.1123652|titlu=Announcements − February 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-dr-philip-farrugia-randon-avukat-u-awtur-li-holoq-il-karattru-puttinu/|titlu=Imut Dr Philip Farrugia Randon, avukat u awtur li ħoloq il-karattru Puttinu|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-02-05|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-philip-farrugia-randon.1124083|titlu=Appreciation: Philip Farrugia Randon|kunjom=De Bono|isem=Anthony|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 5: [[Helen Micallef]], 75, kantanta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/helen-micallef-eurovision-1972-singer-dies-aged-75.1123643|titlu=Helen Micallef, Eurovision 1972 singer, dies aged 75|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-helen-micallef-l-ewwel-maltija-fil-eurovision/|titlu=Tmut Helen Micallef, l-ewwel kantanta Maltija fil-Eurovision|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=5 Frar 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/139589/veteran_singer_helen_micallef_dies_aged_75|titlu=Veteran singer Helen Micallef dies aged 75|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=5 Frar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/helen-micallef-tinghata-l-ahhar-tislima-ghada-s-sibt/|titlu=Helen Micallef tingħata l-aħħar tislima għada s-Sibt|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-05/local-news/Helen-Micallef-first-Maltese-woman-at-Eurovision-dies-at-75-6736286990|titlu=Helen Micallef, first Maltese woman at Eurovision, dies at 75 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/iccelebrata-l-hajja-tal-kantanta-helen-micallef/|titlu=Iċċelebrata l-ħajja tal-kantanta Helen Micallef|kunjom=Falzon|isem=Anton|data=7 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 8: [[Paul Aquilina]], 94, Ġiżwita Malti bbażat fl-Indja <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-fr-paul-aquilina-l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja/|titlu=Imut Fr Paul Aquilina – l-aħħar Ġiżwita Malti fl-Indja|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=8 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja-jkanta-l-ghanjiet-tal-milied/|titlu=L-aħħar Patri Ġiżwita Malti fl-Indja jkanta l-Għanjiet tal-Milied|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=25 Diċembru 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/mort-l-indja-biex-narah-jordna-sacerdot-u-kantajt-bil-malti-waqt-il-funeral-ta-fr-aquilina/|titlu=“Mort l-Indja nara żagħżugħ jiġi ordnat qassis, u spiċċajt inkanta bil-Malti fil-funeral ta’ Fr Aquilina”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-15-2026.1124084|titlu=Announcements – February 15, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 10: [[Lina Brockdorff|Lina Brockdorff,]] 95, kittieba <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/awardwinning-writer-lina-brockdorff-dies-aged-96.1123850|titlu=Novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-02-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-awtrici-lina-brockdorff-fl-eta-ta-95-sena/|titlu=Tmut l-awtriċi Lina Brockdorff fl-età ta' 95 sena|data=2026-02-10|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbret-il-mewt-tax-xandara-u-l-kittieba-lina-brockdorff/|titlu=Tħabbret il-mewt tax-xandara u l-kittieba Lina Brockdorff|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=10 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-10/local-news/Maltese-novelist-and-playwright-Lina-Brockdorff-dies-aged-95-6736287109|titlu=Maltese novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-10}}</ref> * 10: [[Achille Cauchi]], 86, monsinjur Għawdxi, ħu l-Isqof [[Nikol Cauchi]] <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-monsinjur-achille-cauchi/|titlu=Imut Monsinjur Achille Cauchi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/mons-achille-cauchi-10-02-2026|titlu=Mons. Achille Cauchi - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Laurence Grech]], 77, ġurnalist u eks-editur tas-Sunday Times of Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-times-malta-editor-laurence-grech-dies-aged-77.1124107|titlu=Former Times of Malta editor Laurence Grech dies, aged 77|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-laurence-grech-il-ggant-tal-gurnalizmu-l-eks-editur-tat-times-of-malta/|titlu=Imut Laurence Grech, “il-ġgant tal-ġurnaliżmu”, l-eks-editur tat-Times of Malta|data=15 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-16-2026.1124125|titlu=Announcements – February 16, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-16|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/laurence-grech-15-02-2026|titlu=Laurence Grech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Esmeralda Galea Camilleri]], 37, mużiċista <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/hafna-mahsuda-bil-mewt-tal-muzicista-brava-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=Ħafna Maħsuda Bil-Mewt Tal-Mużiċista Brava Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-02-16|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/kont-titpaxxa-tismaghha-tmut-il-muzicista-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=“Kont titpaxxa tismagħha” – tmut il-mużiċista Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=16 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 16: [[Mario Bonnici]], 76, kantant <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-kanzunetta-li-kont-iddedikaktli-se-tibqa-fqalbi-imut-il-kantant-mario-bonnici/|titlu=“Il-kanzunetta li kont iddedikajtli se tibqa’ f’qalbi” – imut il-kantant Mario Bonnici|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 18: [[Julian Attard]], 44, amministratur tal-futbol ma' [[Marsaxlokk FC]] u [[Floriana FC]] (twieled fis-27 ta' Novembru 1981) <ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/02/18/former-marsaxlokk-and-floriana-fc-administrator-julian-attard-dies/|titlu=Former Marsaxlokk and Floriana FC administrator Julian Attard dies|kunjom=Lia|isem=Gianluca|data=2026-02-18|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-02-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/hallejtna-kmieni-wisq-habib-imut-julian-attard-tat-tim-tal-futbol-ta-marsaxlokk/|titlu=“Ħallejtna kmieni wisq ħabib” – imut Julian Attard, tat-tim tal-futbol ta’ Marsaxlokk|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=18 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 23: [[Manuel Casha]], 81, mużiċist, kittieb, u folklorista <ref> {{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-muzicist-manuel-casha-fl-awstralja/ |sit=ONEnews|data=24 Frar 2026|isem=Josef|kunjom=Caruana|lingwa=mt|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u mużiċist Manuel Casha fl-Awstralja}}</ref> * 28: [[Mario Buhagiar]], 81 professur tal-istorja tal-arti <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/mario-buhagiar-founder-art-history-department-dies-aged-81.1124795|titlu=Mario Buhagiar, founder of art history department dies aged 81|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-03-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/03/02/prof-mario-buhagiar/|titlu=Founder of the arts History Department – Professor Mario Buhagiar passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2 Marzu 2026|sit=The Maltese Herald|lingwa=en}}</ref> == Marzu == * 8: [[Joseph Gatt (Caritas)|Joseph Gatt]], 81, pijunier fir-riabilitazzjoni tad-drogati f'Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-gatt-drug-rehabilitation-pioneer-dies-aged-81.1125168|titlu=Joseph Gatt, drug rehabilitation pioneer, dies aged 81|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/segwi-meta-konna-fl-infern-habba-d-droga-joe-kien-anglu-kustodju/|titlu=Segwi: “Meta konna fl-infern ħabba d-droga Joe kien anġlu kustodju”|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=9 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 13: [[Luciano Bonello Bianco]], 72, propjetarju ta' Luciano Restaurant <ref>{{Ċita web|url= https://timesofmalta.com/article/announcements-march-15-2026.1125478 |titlu=Announcements|sit=Times of Malta|data-aċċess=2026-03-15}}</ref> * 21: [[Charles Micallef St John]], 81, kittieb u eks-kunsillier tal-Gżira <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-awtur-charles-micallef-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St John|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=21 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/21/imut-l-awtur-chaf-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St. John|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-03-21|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 22: [[Calvin Brincat]], 32, parteċipant fil-programm tat-television ''Hazzzard'', kanċer <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-calvin-brincat-li-ggieled-2-tipi-ta-kancer-u-kien-ippartecipa-fhazzzard/|titlu=Imut Calvin Brincat li ġġieled 2 tipi ta' kanċer u kien ipparteċipa f'HazZzard|data=2026-03-23|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-iz-zaghzugh-calvin-brincat-ta-hazzzard/|titlu=Imut iż-żagħżugħ Calvin Brincat ta’ HazZzard|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=23 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tributes-paid-truly-sensitive-soul-cancer-patient-calvin-brincat.1125893|titlu=Tributes paid to 'truly sensitive soul', cancer victim Calvin Brincat|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 29: [[Elio Lombardi]], 92, kittieb u direttur tal-films <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/prolific-filmmaker-author-elio-lombardi-dies-aged-92.1126197|titlu=Prolific film-maker, author Elio Lombardi dies aged 92|kunjom=|isem=|data=2026-03-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-awtur-tal-kotba-u-direttur-tal-films-elio-lombardi/|titlu=Imut l-awtur tal-kotba u direttur tal-films Elio Lombardi|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-03-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/29/tithabbar-il-mewt-ta-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Elio Lombardi fl-età ta' 92 sena|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-03-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-attur-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u attur Elio Lombardi fl-età ta’ 92 Sena|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=29 Marzu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-elio-lombardi-figura-prominenti-fil-films-u-l-letteratura-maltija/|titlu=Imut Elio Lombardi, figura prominenti fil-films u l-letteratura Maltija|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=29 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-03-29/local-news/Maltese-author-and-film-director-Elio-Lombardi-dies-aged-92-6736288379|titlu=Maltese author and film director Elio Lombardi dies aged 92 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbar-meta-se-jinghata-l-ahhar-tislima-elio-lombardi/|titlu=Tħabbar meta se jingħata l-aħħar tislima Elio Lombardi|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=1 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ara-elio-dejjem-gharaf-li-kien-mimli-doni-minn-alla/|titlu=Ara: “Elio dejjem għaraf li kien mimli doni minn Alla”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=8 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tinghata-l-ahhar-tislima-lil-elio-lombardi-ikona-fid-drama-maltija/|titlu=Tingħata l-aħħar tislima lil Elio Lombardi … ikona fid-drama Maltija|kunjom=Camilleri|isem=Enrique|data=8 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> == April == * 2: [[Edmond Zarb]], 81, kittieb u mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/02/tithabbar-il-mewt-tal-muzicist-u-awtur-edmond-zarb/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-mużiċist u awtur Edmond Zarb|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-02|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tajt-kontribut-lill-kultura-maltija-imut-l-awtur-u-pjanist-edmond-zarb|titlu=“Tajt kontribut lill-kultura Maltija” – imut l-awtur u pjanist Edmond Zarb|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 6: [[Graziella Castillo]], 47, direttur tal-Aġenzija Appoġġ <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/graziella-castillo-director-agenzija-appogg-dies-aged-47.1126547|titlu=Graziella Castillo, director of Agenzija Appoġġ, dies aged 47|kunjom=|isem=|data=2026-04-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-graziella-castillo-direttrici-tal-agenzija-appogg/|titlu=Tmut Graziella Castillo – Direttriċi tal-Aġenzija Appoġġ|data=6 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 11: [[Colin Willis]], 81, eks-kummissajru Awstraljan għal Malta u attur <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-13/local-news/Well-known-actor-Colin-Willis-passes-away-aged-81-6736288759|titlu=Well-known actor Colin Willis passes away aged 81 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-04-13}}</ref> * 12: [[Aurelio Belli]], 49, mużiċist u arranġatur <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/musician-mpo-manager-aurelio-belli-dies-aged-49.1126829|titlu=Musician and MPO manager Aurelio Belli dies, aged 49|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-04-12|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://slippedisc.com/2026/04/malta-mourns-maestro-49/|titlu=Malta mourns maestro, 49|kunjom=lebrecht|isem=Norman|data=12 April 2026|sit=Slipped Disc|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-12/local-news/Maestro-Aurelio-Belli-dies-aged-49-6736288731|titlu=Maestro Aurelio Belli dies, aged 49 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/140933/maestro_aurelio_belli_dies_at_49_|titlu=Maestro Aurelio Belli dies at 49|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=12 April 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-il-maestro-aurelio-belli/|titlu=Imut il-Maestro Aurelio Belli|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=12 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-is-surmast-aurelio-belli/|titlu=Imut is-Surmast Aurelio Belli|kunjom=|isem=|data=2026-04-12|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-maestro-aurelio-belli-fl-eta-ta-49-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Maestro Aurelio Belli fl-età ta’ 49 sena|kunjom=Sacco Baldacchino|isem=Kimberley|data=12 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/12/tithabbar-il-mewt-tas-surmast-aurelio-belli/|titlu=Titħabbar il-mewt tas-Surmast Aurelio Belli|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-12|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-maestro-aurelio-belli-jinghata-l-ahhar-tislima|titlu=Tislima lill-Maestro Aurelio Belli: “Mela s-silenzju b’ħajja ta’ noti”|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=18 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Desmond Morris]], 98, etoloġista Ingliż li għex f'Malta (1968–1974) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/desmond-morris-famous-zoologist-author-painter-malta-past-dies-98.1127264|titlu=Desmond Morris, famous zoologist, author and painter with Malta past, dies at 98|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-04-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-21}}</ref> * 24: [[Mary Grech]], 88, attriċi u xandara <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/veteran-actress-mary-grech-dies-aged-88.1127413|titlu=Veteran actress Mary Grech dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-04-24|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-attrici-u-prezentatrici-mary-grech/|titlu=Tmut l-attriċi u preżentatriċi Mary Grech|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=24 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-eks-prezentattrici-televiziva-mary-grech/|titlu=Tmut l-eks preżentattriċi televiżiva Mary Grech|kunjom=Attard|isem=Francesca|data=2026-04-24|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/24/tmut-mary-grech-pijufniera-tax-xandir-u-fost-l-ewwel-ucuh-tat-televizjoni-maltija/|titlu=Tmut Mary Grech, attriċi, pijuniera tax-xandir u fost l-ewwel uċuħ tat-televiżjoni Maltija|kunjom=Abdilla|isem=Raymond|data=2026-04-24|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref> == Mejju == * 1: [[Dolindo Cassar]], 83, xandar u eks-president tas-[[Soċjetà Filarmonika La Stella]] u tat-[[Teatru Astra]] <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/tislima-lil-dolindo-cassar-li-ghadda-ghall-hajja-ta-dejjem-figura-li-halliet-marka-kbira-fil-kultura-ghawdxija/|titlu=Tislima Lil Dolindo Cassar Li Għadda Għall-Ħajja Ta’ Dejjem - Figura Li Ħalliet Marka Kbira Fil-Kultura Għawdxija|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-05-05|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.stgeorge.org.mt/events/funeral-of-dolindo-cassar/|titlu=Funeral of DOLINDO CASSAR|data=2026-05-03|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-dolindo-cassar.1129615|titlu=Appreciation: Dolindo Cassar|kunjom=Spiteri|isem=Charles|data=2026-06-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Noel Galea Bason]], 71, skultur <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/15/imut-l-artist-noel-galea-bason/|titlu=Imut l-artist Noel Galea Bason|kunjom=|isem=|data=2026-05-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/artist-noel-galea-bason-dies-aged-71.1128464|titlu=Artist Noel Galea Bason dies aged 71|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-05-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-noel-galea-bason-furjaniz-moghni-btalenti-artistici-varji/|titlu=Imut Noel Galea Bason, Furjaniż mogħni b’talenti artistiċi varji|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=15 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Norbert Ellul Vincenti]], 88, patri Franġiskan, għalliem u kittieb <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/19/imut-p-norbert-ellul-vincenti-ofm/|titlu=Imut P. Norbert Ellul Vincenti OFM|kunjom=|isem=|data=2026-05-19|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-patri-norbert-ellul-vincenti/|titlu=Imut Patri Norbert Ellul Vincenti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=19 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 22: [[Franco Fenech]], 47, ko-eredi ta' Tumas Group <ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/franco-fenech-22-05-2026|titlu=Franco Fenech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=22 Mejju 2026|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tumas-group-director-franco-fenech-dies.1128869|titlu=Tumas Group heir Franco Fenech dies|kunjom=|isem=|data=2026-05-22|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/142011/franco_fenech_yorgen_fenechs_older_brother_passes_away|titlu=Franco Fenech, Yorgen Fenech's older brother, passes away|kunjom=Farrugia|isem=Matthew|data=22 Mejju 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/05/22/franco-fenech-dies-with-drug-overdose/|titlu=Franco Fenech dies by drug overdose|kunjom=Camilleri|isem=Mark|data=2026-05-22|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-07}}</ref> * 26: [[Benny Muscat]], 86, sid ta' diversi ristorant <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/goodbye-nonno-renowned-restaurateur-benny-muscat-dies.1129052|titlu='Goodbye Nonno' – renowned restaurateur Benny Muscat dies|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-05-26|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-benny-muscat-il-qalb-wara-ta-marija-palazzo-pescatore-u-trattoria-del-nonno/|titlu=Imut Benny Muscat, il-qalb wara Ta’ Marija, Palazzo Pescatore u Trattoria del Nonno|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=26 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/benny-muscat-26-05-2026|titlu=Benny Muscat - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-28}}</ref> * 28: [[Rose Riolo]], 90, attriċi <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-eks-attrici-rose-riolo/|titlu=Tmut l-eks attriċi Rose Riolo|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=28 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-29-2026.1129195|titlu=Announcements – May 29, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-05-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> * 28: [[Ray Ghigo Laferla]], ??, imprenditur u DJ <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ray-ghigo-laferla-eks-dj-tal-griffin-u-fundatur-tal-ghigos-disco/|titlu=Imut Ray Ghigo Laferla, eks DJ tal-Griffin u fundatur tal-Ghigos Disco|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=29 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> == Ġunju == * 4: [[Jonathan Cardona]], 47, eks-CEO tal-[[Enemalta]] <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-enemalta-ceo-residency-malta-head-jonathan-cardona-dies.1129476|titlu=Former Enemalta CEO, Residency Malta head Jonathan Cardona dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-kap-ezekuttiv-tal-enemalta-u-residenza-malta-jonathan-cardona/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Kap Eżekuttiv tal-Enemalta u Residenza Malta Jonathan Cardona|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Ġunju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/142318/former_joseph_muscat_aide_jonathan_cardona_passes_away_|titlu=Former Joseph Muscat aide Jonathan Cardona passes away|kunjom=Azzopardi|isem=Karl|data=4 Ġunju 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-eks-kap-tal-enemalta-u-tal-programm-tac-cittadinanza-jonathan-cardona/|titlu=Imut l-eks kap tal-Enemalta u tal-programm taċ-ċittadinanza Jonathan Cardona|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=4 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/ara-il-pm-jinhasad-bil-mewt-ta-jonathan-cardona-waqt-il-gurament-tal-hatra-tal-membri-tal-kabinett/|titlu=ARA: il-PM jinħasad bil-mewt ta' Jonathan Cardona waqt il-ġurament tal-ħatra tal-membri tal-Kabinett|data=2026-06-04|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-04/local-news/CEO-of-Residency-Malta-Agency-Jonathan-Cardona-dies-6736290235|titlu=CEO of Residency Malta Agency, Jonathan Cardona, passes away - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref> * 5: [[Olivia Dow]]: ??, żeffiena u għalliema tal-ballet <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/renowned-ballet-teacher-olivia-dow-dies.1129558|titlu=Renowned ballet teacher Olivia Dow dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-olivia-dow.1129901|titlu=Appreciation: Olivia Dow|kunjom=Chetcuti|isem=Kristina|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 8: [[Antonio Briguglio]], 91, referee tal-futbol <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/sport/imut-l-ex-referee-internazzjonali-tonio-briguglio/|titlu=Imut l-ex-referee internazzjonali Tonio Briguglio|kunjom=Cossai|isem=Peter|data=2026-06-08|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/sports/football/142408/former_referee_antonio_briguglio_dies_|titlu=Former referee Antonio Briguglio dies|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/06/08/maltese-legendary-referee-tonio-briguglio-dies-aged-91/|titlu=Maltese legendary referee Tonio Briguglio dies, aged 91|kunjom=Camilleri|isem=Valhmor|data=2026-06-08|sit=SportsDesk|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Josephine Xuereb]], ??, attivita u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-pn-election-candidate-dies.1129912|titlu=Former PN election candidate dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/14/tithabbar-il-mewt-ta-josephine-xuereb/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Josephine Xuereb|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-14/local-news/Former-PN-candidate-Josephine-Xuereb-dies-6736290504|titlu=Former PN candidate Josephine Xuereb dies|data=14 Ġunju 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/17/josephine-xuereb-kienet-mara-li-uzat-it-talenti-taghha-biex-tkattar-il-gid/|titlu="Josephine Xuereb kienet mara li użat it-talenti tagħha biex tkattar il-ġid"|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-06-17|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 18: [[Helen Borg]], ??, eks President tal-Kunsill tal-Iskola għat-Tagħlim Tul il-Ħajja u eks Kap tal-Iskola Vincenzo Borg Brared, marda tal-Parkinson's <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/riptmut-helen-borg-eks-president-tal-kunsill-tal-iskola-ghat-taghlim-tul-il-hajja-u-eks-headteacher-ta-birkirkara/|titlu=Tmut Helen Borg, Eks President Tal-Kunsill Tal-Iskola Għat-Tagħlim Tul Il-Ħajja U Eks Headteacher Ta’ Birkirkara|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-06-19|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 21: [[Żeppi l-Ħafi|Joseph Fenech]], 71, kriminal magħruf bħala Żeppi l-Ħafi <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-fenech-known-zeppi-lhafi-dies-aged-71.1130234|titlu=Joseph Fenech, known as Żeppi l-Ħafi, dies aged 71|kunjom=|isem=|data=2026-06-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-21}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-joseph-fenech-maghruf-bhal-zeppi-l-hafi/|titlu=Imut Joseph Fenech, magħruf bħal Żeppi l-Ħafi|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=21 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-joseph-fenech-maghruf-bhala-zeppi-l-hafi/|titlu=Imut Joseph Fenech magħruf bħala Żeppi l-Ħafi|data=2026-06-21|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 22: [[Paul Fenech (kunsilleri)|Paul Fenech]], 79, kunsillier tas-Swieqi, artist u kowċ tal-basketball <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-swieqi-councillor-artist-basketball-coach-paul-fenech-dies.1130293|titlu=Former Swieqi councillor, artist and basketball coach, Paul Fenech dies aged 79|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-06-22|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/22/il-pn-isellem-il-memorja-ta-paul-fenech-li-serva-ghal-snin-twal-bhala-kunsillier-lokali-tal-pn-fi-swieqi/|titlu=Il-PN isellem il-memorja ta' Paul Fenech li serva għal snin twal bħala kunsillier lokali tal-PN fi Swieqi|kunjom=Borg|isem=Maria|data=2026-06-22|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/paul-fenech-22-06-2026|titlu=Paul Fenech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-25}}</ref> * 29: [[Antoinette Miggiani]], 88, sopran u għalliema tal-kant <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-is-sopran-u-ghallieam-tal-kant-antoinette-miggiani/|titlu=Tmut is-sopran u għalliema tal-kant Antoinette Miggiani|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/29/thabbret-il-mewt-tas-sopran-u-ghalliema-tal-kant-antoinette-miggiani/|titlu=Tħabbret il-mewt tas-sopran u għalliema tal-kant Antoinette Miggiani|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/antoinette-miggiani-soprano-teacher-dies-aged-88.1130669|titlu=Antoinette Miggiani, soprano, teacher dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-29/local-news/Renowned-Maltese-soprano-and-vocal-teacher-Antoinette-Miggiani-dies-aged-88-6736290961|titlu=Renowned Maltese soprano and vocal teacher Antoinette Miggiani dies aged 88|data=29 June 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/antoinette-miggiani-29-06-2026|titlu=Antoinette Miggiani|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=30 Ġunju 2026|sit=RIP.com.mt|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-antoinette-miggiani-19372026.1130913|titlu=Appreciation: Antoinette Miggiani (1937-2026)|kunjom=Said|isem=Mark|data=2026-07-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-05}}</ref> == Lulju == * 1: [[John Ripard Snr]], 96, baħħar Olimpiku <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-07-01/local-news/Sailing-icon-and-RMYC-Honorary-President-John-Ripard-Snr-Passes-Away-6736291009|titlu=Sailing icon and RMYC Honorary President John Ripard Snr dies, aged 96 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-07-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/john-ripard-snr-cofounder-rolex-middle-sea-race-dies-aged-96.1130762|titlu=John Ripard Snr, Olympian and co-founder of Rolex Middle Sea Race, dies aged 96|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-07-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/01/tithabbar-il-mewt-ta-john-ripard-pijunier-tal-ibburdjar-fmalta/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' John Ripard...pijunier tal-ibburdjar f'Malta|kunjom=|isem=|data=2026-07-01|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-july-3-2026.1130831|titlu=Announcements – July 3, 2026|data=3 Lulju 2026|sit=Times of Malta|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/john-c-ripard-01-07-2026|titlu=John C Ripard|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=3 Lulju 2026|sit=RIP.com.mt|lingwa=en}}</ref> * 3: [[Carmen Vella]], 79, kantanta u xandara <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-carmen-vella-li-kienet-kantanta-u-xandara-ma-radju-malta/|titlu=Tmut Carmen Vella li kienet kantanta u xandara ma’ Radju Malta|data=3 Lulju 2026|sit=TVMnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kantanta-u-xandara-carmen-vella/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kantanta u xandara Carmen Vella|kunjom=Cini|isem=Luana|data=3 Lulju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-il-kantanta-carmen-vella/|titlu=Tmut il-kantanta Carmen Vella|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=3 Lulju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/kelli-x-xorti-nipprezenta-maghha-ghal-diversi-snin-il-programm-tar-radju-maltin-biss-in-neputija-bmessagg-lil-carmen-vella-li-hallietna/|titlu=“Kelli X-Xorti Nippreżenta Magħha Għal Diversi Snin Il-Programm Tar-Radju Maltin Biss” – In-Neputija B’Messaġġ Lil Carmen Vella Li Ħallietna|kunjom=Grech|isem=Matthea|data=3 Lulju 2026|sit=Gwida|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/07/04/farewell-carmen-vella-another-icon-of-the-maltese-song-scene-passes-away/|titlu=Farewell Carmen Vella - another icon of the Maltese song scene passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-07-04|sit=The Maltese Herald|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20260704130639/https://themalteseherald.com/2026/07/04/farewell-carmen-vella-another-icon-of-the-maltese-song-scene-passes-away/|arkivju-data=2026-07-04|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://sliema.news/local/carmen-vella-sliema-cabaret-legend-dies-at-79/|titlu=Carmen Vella, Sliema Cabaret Legend, Dies at 79|kunjom=Camilleri|isem=Paul|data=2026-07-04|sit=sliema.news|lingwa=en-MT|data-aċċess=2026-07-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-july-6-2026.1130957|titlu=Announcements – July 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-07-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.mt/obituary/carmen-portanier-03-07-2026|titlu=Carmen Portanier - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=www.rip.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-08}}</ref> * 14: [[Ryan Spiteri]], 47, DJ, avvelenament aċċidentali mill-monossidu tal-karbonju <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/two-found-dead-parked-car-marsascala.1131404|titlu=Two found dead in parked car in Marsascala|kunjom=|isem=|data=2026-07-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/dj-woman-died-accidental-carbon-monoxide-poisoning-probe-indicates.1131419|titlu=DJ and woman died of accidental carbon monoxide poisoning|kunjom=Zammit|isem=Mark Laurence|data=2026-07-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tributes-dj-ryan-spiteri-following-sudden-death.1131405|titlu=Tributes to DJ Ryan Spiteri after he is found dead in car with woman|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-07-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/news/local/ryan-spiteri-and-woman-believed-to-have-died-from-carbon-monoxide-poisoning/|titlu=Ryan Spiteri And Woman Believed To Have Died From Carbon Monoxide Poisoning|kunjom=Falzon|isem=Gabriel|data=2026-07-15|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/news/local/police-confirm-ryan-spiteri-and-woman-died-from-accidental-carbon-monoxide-poisoning/|titlu=Police Confirm Ryan Spiteri And Woman Died From Accidental Carbon Monoxide Poisoning|kunjom=Falzon|isem=Gabriel|data=2026-07-15|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/l-investigazzjoni-fil-mewt-taz-zewg-persuni-fkarozza-tindika-li-sehh-b-avvelenament-accidentali/|titlu=L-awtopsja turi li ż-żewġ persuni f'karozza f'Wied il-Għajn mietu b' avvelenament aċċidentali|kunjom=|isem=|data=2026-07-15|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/ragel-u-mara-jinstabu-mejta-fgaraxx-fwied-il-ghajn-eskluz-omicidju/|titlu=AĠĠORNAT: DJ Ryan Spiteri u mara ta' 41 sena jinstabu mejta f'garaxx f'Wied il-Għajn – eskluż omiċidju|data=2026-07-14|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tad-dj-mahbub-ryan-spiteri/|titlu=Titħabbar il-mewt tad-DJ maħbub Ryan Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=15 Lulju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/il-prim-ministru-jsellem-il-memorja-ta-ryan-spiteri/|titlu=Il-Prim Ministru jsellem il-memorja ta’ Ryan Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=15 Lulju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/15/ragel-umara-jinstabu-mejta-fkarozza/|titlu="Mhu se ninsewk qatt" - qraba u ħbieb isellmu lil Ryan Spiteri wara l-mewt tiegħu|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-07-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/15/l-investigaturi-jemmnu-li-mietu-avvelenati-bil-carbon-monoxide-mill-ac-tal-karozza/|titlu=L-investigaturi jemmnu li mietu avvelenati bil-carbon monoxide mill-AC tal-karozza|kunjom=|isem=|data=2026-07-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/eluf-ixxukkjati-bil-mewt-tad-dj-ryan-spiteri/|titlu=Eluf ixxukkjati bil-mewt tad-DJ Ryan Spiteri|kunjom=Gauci|isem=Francesca|data=15 Lulju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/mara-u-ragel-jinstabu-mejta-fkarozza-pparkjata-fmarsaskala/|titlu=DJ u mara jmutu “b’avvelenament tal-monossidu tal-karbonju b’mod aċċidentali”|kunjom=Attard|isem=Charmaine|data=15 Lulju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/hafna-mbikkma-u-mahsuda-bil-mewt-tad-dj-mahbub-ryan-spiteri-strieh-fis-sliem/|titlu=Ħafna Mbikkma U Maħsuda Bil-Mewt Tad-DJ Maħbub Ryan Spiteri - Strieħ Fis-Sliem|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-07-14|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/court_and_police/143172/two_found_dead_in_car_in_marsaskala1|titlu=DJ Ryan Spiteri and woman died from carbon monoxide poisoning, death considered accidental|kunjom=Sansone|isem=Kurt|data=15 July 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ara-id-dj-ryan-spiteri-jinghata-l-ahhar-tislima/|titlu=Ara: Id-DJ Ryan Spiteri jingħata l-aħħar tislima|kunjom=Gauci|isem=Francesca|data=18 July 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 28: [[Anthony Spiteri]], ??, eks-membru tas-sigurtà tal-MFA <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/28/imut-anthony-spiteri-imlaqqam-bhala-jerry-lewis-li-ghal-snin-twal-hadem-bhala-membru-tas-sigurta-tal-mfa/|titlu=Imut Anthony Spiteri, imlaqqam bħala 'Jerry Lewis', li għal snin twal ħadem bħala membru tas-sigurtà tal-MFA|kunjom=Micallef|isem=Christian|data=2026-07-28|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-28}}</ref> == Awwissu == * 11: [[Norman Hamilton]], 85, xandar u negozjant <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/veteran-broadcaster-norman-hamilton-dies-aged-85.1132535|titlu=Veteran broadcaster Norman Hamilton dies aged 85|kunjom=|isem=|data=2026-08-11|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/kien-pedament-tax-xandir-fpajjizna-l-ewwel-reazzjonijiet-wara-l-mewt-tax-xandar-veteran-norman-hamilton/|titlu=“Kien pedament tax-xandir f’pajjiżna” – l-ewwel reazzjonijiet wara l-mewt tax-xandar veteran Norman Hamilton|data=11 Awwissu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/il-prim-ministru-u-l-partit-laburista-jsellmu-l-memorja-ta-norman-hamilton/|titlu=Il-Prim Ministru u l-Partit Laburista jsellmu l-memorja ta’ Norman Hamilton|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=11 Awwissu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-norman-hamilton-pijunier-tax-xandir-fmalta/|titlu=Imut Norman Hamilton, pijunier tax-xandir f’Malta|kunjom=|isem=|data=2026-08-11|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/norman-hamilton-imut-fl-eta-ta-85-sena/|titlu=Norman Hamilton imut fl-età ta’ 85 sena|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-08-11/local-news/Veteran-broadcaster-Norman-Hamilton-dies-aged-85-6736292052|titlu=Veteran broadcaster Norman Hamilton dies aged 85 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/08/11/thabbret-il-mewt-tal-eks-prezentatur-televiziv-norman-hamilton-fl-eta-ta-85-sena/|titlu=Tħabbret il-mewt tal-eks preżentatur televiżiv Norman Hamilton fl-età ta' 85 sena|kunjom=|isem=|data=2026-08-11|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/143727/veteran_broadcaster_and_former_ambassador_norman_hamilton_dead_at_85|titlu=Veteran broadcaster and former ambassador Norman Hamilton dead at 85|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-august-13-2026.1132660|titlu=Announcements – August 13, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-08-13|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/l-ikbar-vokazzjoni-ta-norman-kienet-il-familja/|titlu=Ara: “L-ikbar vokazzjoni ta’ Norman kienet il-familja”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=14 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 12: [[Nazju Cassar]], 74, Kunsillier f'isem il-Partit Nazzjonalista fir-Rabat sa mit-twaqqif tal-Kunsilli Lokali <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/08/12/tithabbar-il-mewt-tal-kunsillier-tal-pn-fir-rabat-nazju-cassar/}}</ref> * 13: [[Raymond Chetcuti]], 66, eks-Direttur Ġenerali fil-qasam soċjali <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-raymond-chetcuti-ex-direttur-generali-fil-qasam-socjali-fl-eta-ta-66-sena/|titlu=Imut Raymond Chetcuti, ex Direttur Ġenerali fil-qasam soċjali fl-età ta' 66 sena|data=2026-08-13|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-13}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ragel-umli-ta-qalb-kbira-u-bgentilezza-li-ma-tinsa-qatt-imut-raymond-chetcuti/|titlu=“Raġel umli, ta’ qalb kbira u b’ġentilezza li ma tinsa qatt”: imut Raymond Chetcuti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=13 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 16: [[Charles Demicoli]], 80, eks-spettur tal-pulizija u attivist politiku <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/ex-police-inspector-pn-activist-charles-demicoli-dies-aged-80.1132824|titlu=Ex police inspector and PN activist Charles Demicoli dies aged 80|kunjom=|isem=|data=2026-08-16|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/08/16/il-pn-isellem-il-memorja-ta-charles-demicoli/|titlu=Il-PN isellem il-memorja ta’ Charles Demicoli|kunjom=|isem=|data=2026-08-16|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-16}}</ref> * 17: [[Lino Cauchi (mużiċist)|Lino Cauchi]], 76, mużiċist (twieled fit-30 ta' Novembru 1949) <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-lino-cauchi-wiehed-mill-pijunieri-tal-jazz-malti/|titlu=Imut Lino Cauchi, wieħed mill-pijunieri tal-jazz Malti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/muzicist-rispettat-li-tani-kompozizzjonijiet-mill-isbah-paul-giordimaina-isellem-lil-lino-cauchi/|titlu="Mużiċist Rispettat Li Tani Kompożizzjonijiet Mill-Isbaħ" – Paul Giordimaina Isellem Lil Lino Cauchi|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-08-17|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-17}}</ref> * 17: [[John Lowell]], 90, bankier, eks-chairman tat-Teatru Manoel u ambaxxatur <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-manoel-theatre-chairman-ambassador-john-lowell-dies.1132874|titlu=Former Manoel Theatre chairman, ambassador John Lowell dies|kunjom=|isem=|data=2026-08-17|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-17}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-august-19-2026.1132911|titlu=Announcements – August 19, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-08-19|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-19}}</ref> * 19: [[Ġorġ Mallia]], 68, akkademiku, karikaturist u kittieb <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/cartoonist-author-gorg-mallia-dies-aged-68.1132924|titlu=Academic, cartoonist and author Ġorġ Mallia dies aged 68|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-08-19|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-prof-gorg-mallia/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Prof. Ġorġ Mallia|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=19 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-akkademiku-gorg-mallia-fl-eta-ta-68-sena/|titlu=Imut l-akkademiku Ġorġ Mallia fl-età ta' 68 sena|data=2026-08-19|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://maltadaily.mt/articles/author-trevor-zahra-pays-tribute-to-late-or-mallia|titlu=Trevor Zahra’s Tribute To Late Ġorġ Mallia|data=2026-08-19|sit=MaltaDaily|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/143846/cartoonist_or_mallia_draws_his_last_smile_at_68|titlu=Cartoonist Ġorġ Mallia draws his last smile at 68|kunjom=Sansone|isem=Kurt|data=19 Awwissu 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/gorg-mallia-jhalli-warajh-wirt-fl-arti-il-komunikazzjoni-u-l-edukazzjoni/|titlu=Ġorġ Mallia jħalli warajh wirt fl-arti, il-komunikazzjoni u l-edukazzjoni|kunjom=Mallia|isem=Maria Christina|data=2026-08-20|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-20}}</ref> * 20: [[Charles J. Falzon]], 87, akkademiku u ekonomista <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/former-university-lecturer-charles-j-falzon-passes-away|titlu=Former university lecturer Charles J Falzon passes away|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-21}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-eks-lettur-universitarju-charles-j-falzon|titlu=Imut l-eks lettur universitarju Charles J. Falzon|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-august-21-2026.1133004|titlu=Announcements – August 21, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-08-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-21}}</ref> * 26: Mons. [[Lawrenz Zammit]], 75, eks-Arċipriet tal-Furjana <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-mons-lawrenz-zammit/|titlu=Titħabbar il-mewt ta’ Mons. Lawrenz Zammit|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=27 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> == Settembru == * 4: [[Bro. Edward Galea]], 102, edukatur Lasaljan <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/bro-edward-galea-icon-de-la-salle-brothers-dies-aged-102.1133704|titlu=Bro. Edward Galea, icon of De La Salle Brothers, dies, aged 102|kunjom=Grech|isem=Herman|data=2026-09-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-09-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-br-edward/|titlu=Imut Br Edward|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=4 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-bro-edward-galea-fl-eta-ta-102/|titlu=Imut Bro. Edward Galea fl-età ta' 102|kunjom=|isem=|data=2026-09-05|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-09-04/local-news/De-La-Salle-s-Brother-Edward-dies-aged-102-6736292676|titlu=De La Salle's Brother Edward dies, aged 102|data=4 Settembru 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/br-edward-anton-galea-fsc-04-09-2026|titlu=Br Edward (Anton) Galea FSC - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=7 Settembru 2026|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-brother-edward-galea.1135056|titlu=Appreciation: Brother Edward Galea|kunjom=Xuereb|isem=Mark|data=2026-10-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-04}}</ref> * 7: [[Silvio Meli]], 72, eks-imħallef <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/retired-judge-silvio-meli-dies-aged-72.1133779|titlu=Retired judge Silvio Meli dies aged 72|kunjom=|isem=|data=2026-09-07|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-09-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-imhallef-emeritu-silvio-meli-fl-ghomor-ta-72-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Imħallef Emeritu Silvio Meli fl-għomor ta’ 72 sena|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=7 Settembru 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/144233/retired_judge_silvio_meli_dies_aged_72|titlu=Retired judge Silvio Meli dies aged 72|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=7 Settembru 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbret-il-mewt-tal-imhallef-irtirat-silvio-meli/|titlu=Tħabbret il-mewt tal-Imħallef irtirat Silvio Meli|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=7 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-imhallef-emeritu-silvio-meli/|titlu=Imut l-Imħallef irtirat Silvio Meli|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-09-07|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/09/07/imut-l-eks-imhallef-silvio-meli/|titlu=AĠĠORNATA: Imut l-eks Imħallef Silvio Meli|kunjom=Cassar|isem=Joe|data=2026-09-07|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-07}}</ref> * 7: [[Spiru Cauchi]], 90, mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-spiru-cauchi-il-muzicist-veteran-minn-ghajnsielem/|titlu=Imut Spiru Cauchi, il-mużiċist veteran minn Għajnsielem|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=7 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/sal-ahhar-gimgha-bqajt-tferrah-lin-nies-anke-fl-isptar-bit-talent-u-s-simpatija-tieghek-l-mep-peter-agius-isellem-lil-spiru-cauchi/|titlu="Sal-Aħħar Ġimgħa Bqajt Tferraħ Lin-Nies Anke Fl-Isptar Bit-Talent U S-Simpatija Tiegħek" - L-MEP Peter Agius Isellem Lil Spiru Cauchi|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-09-07|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-08}}</ref> * 10: [[Lawrence V. Zrinzo]], 81, newrokirurgu <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-lawrence-v-zrinzo-il-pijunier-li-introduca-n-newrokirurgija-fmalta|titlu=Imut Lawrence V. Zrinzo, il-pijunier li introduċa n-newrokirurġija f’Malta|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=10 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/neurosurgeon-removed-bullet-wound-hijack-survivor-head-dies.1133950|titlu=Neurosurgeon who removed bullet from hijack victim’s head dies|kunjom=Ellul|isem=Daniel|data=2026-09-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-09-10}}</ref> * 15: [[Paul Cuschieri]], 78, professur tal-mikrobijoloġija <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/microbiologist-professor-paul-cuschieri-passes-away-aged-78|titlu=Microbiologist Professor Paul Cuschieri passes away aged 78|kunjom=Falzon|isem=Julia|data=16 Settembru 2026|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-september-17-2026.1134217|titlu=Announcements – September 17, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-09-17|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/prof-paul-cuschieri-15-09-2026|titlu=Prof Paul Cuschieri - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-18}}</ref> * 17: [[Joe Attard (GreenMT)|Joe Attard]], ??, negozjant <ref>{{Ċita web|url=https://talk.mt/tithabbar-il-mewt-ta-joe-attard-kap-ezekuttiv-ta-greenmt/|titlu=Titħabbar il-mewt ta’ Joe Attard - Kap Eżekuttiv ta’ GreenMT|kunjom=|data=2026-09-17|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-09-18}}</ref> * 18: [[Joe Gatt (attur)|Joe Gatt]], 86, attur <ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/lifestyle/television/144476/actor_joe_gatt_dies_aged_86|titlu=Actor Joe Gatt dies aged 86|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=18 Settembru 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-attur-joe-gatt-fl-eta-ta-86-sena/|titlu=Imut l-attur Joe Gatt fl-età ta' 86 sena|data=2026-09-18|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/09/18/imut-l-attur-joe-gatt-fl-eta-ta-86-sena/|titlu=Imut l-attur Joe Gatt fl-età ta' 86 sena|kunjom=|isem=|data=2026-09-18|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-attur-awtur-u-kantant-joe-gatt/|titlu=Imut l-attur, awtur u kantant Joe Gatt|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=18 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-l-attur-joe-gatt-fl-eta-ta-86-sena/|titlu=Imut l-attur Joe Gatt fl-età ta’ 86 sena|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=18 Settembru 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 25: [[Godfrey Gatt]], 63, żeffien u għalliem taż-żfin <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-godfrey-gatt-kontributur-ta-one-ghal-diversi-snin/|titlu=Titħabbar il-mewt ta’ Godfrey Gatt kontributur ta’ ONE għal diversi snin|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=25 Settembru 2025|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/godfrey.gatt|titlu=Godfrey Gatt|sit=Facebook}}</ref> == Ottubru == * 7: [[Giovann Attard]], 59, kittieb u edukatur <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/ihalli-din-id-dinja-l-awtur-lokali-giovann-attard-fl-eta-ta-59-sena/|titlu=Iħalli Din Id-Dinja L-Awtur Lokali Giovann Attard Fl-Età Ta' 59 Sena|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-10-07|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/ihalli-din-id-dinja-giovann-attard/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-awtur u edukatur Giovann Attard|kunjom=Grech Pace|isem=Aymen|data=7 Ottubru 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/artist-gentlom-tithabbar-il-mewt-ta-giovann-attard/|titlu=“Artist ġentlom” – titħabbar il-mewt ta’ Giovann Attard|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=7 Ottubru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/10/07/tithabbar-il-mewt-ta-giovann-attard/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Giovann Attard|kunjom=|isem=|data=2026-10-07|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/10/07/drama-educator-and-theatre-artist-giovann-attard-passes-away/|titlu=Drama educator and theatre artist Giovann Attard passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-10-07|sit=The Maltese Herald|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-10-14}}</ref> * 19: [[Carmelo Borg Bonaci]], 84, dulċier <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/l-imhabba-il-valuri-u-l-prezenza-tieghu-se-jibqghu-ghal-dejjem-parti-minn-dak-li-ahna-llum-pawlu-borg-bonaci-ihabbar-il-mewt-tal-ghaziz-missieru-carmelo/|titlu=“L-Imħabba, Il-Valuri U L-Preżenza Tiegħu Se Jibqgħu Għal Dejjem Parti Minn Dak Li Aħna Llum” - Pawlu Borg Bonaci Iħabbar Il-Mewt Tal-Għażiż Missieru Carmelo|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-10-19|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-21}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://maltadaily.mt/articles/rest-peacefully-dad-pawlu-borg-bonaci-announces-the-death-of-his-father-carmelo|titlu=Pawlu Borg Bonaci Announces Father Carmelo’s Death|data=2026-10-19|sit=MaltaDaily|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-21}}</ref> == Ara aktar == * [[:Kategorija:Mietu fl-2026]] - tinkludi ħoloq għal artikli fil-Wikipedija dwar nies li mietu fl-2026 == Referenzi == {{Referenzi}} [[Kategorija:Nies Maltin]] [[Kategorija:2026 f'Malta]] [[Kategorija:Imwiet f'Malta]] [[Kategorija:Mietu fl-2026|*]] [[Kategorija:Listi ta' mwiet bis-sena]] p2adywovz3cpca6kkmhkdrusq2spq1f 0 34303 332994 332958 2026-10-21T15:07:21Z ToniSant 4257 bżonn referenza 332994 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} {{L-ewwel bil-Malti}}'''Edmond Zarb''' twieled il-Ħamrun fit-2 ta’ Marzu 1945. Studja l-[[Kulleġġ ta’ Stella Maris]] fil-Gżira. Meta kellu ħames snin, beda jistudja l-pjanu ma’ missieru, Anthony Zarb, li kien mużiċist ukoll.<ref name=":0">{{Ċita web|url=http://www.m3p.com.mt/wiki/Joseph_Edmond_Zarb|titlu=Joseph Edmond Zarb|sit=m3p.com.mt|lingwa=en}}</ref> Fl-1967 għamel l-ewwel kuntratt tiegħu bħala pjanista tal-lukanda [[Malta Hilton]], fejn dam 30 sena u ingħata unur internazzjonali wara biss ħames snin għall-eċċellenza li wera fil-profiċjenza tal-pjanu mal-klijenti u midalja oħra wara 30 sena ta’ dedikazzjoni bla waqfien għas-servizz tiegħu f’qasam li kien passjonat dwaru. Matul is-snin, kiseb bosta suċċessi f’festivals lokali u internazzjonali bil-kanzunetti li kkompona għal kantanti magħrufa Maltin, bħal [[Joe Cutajar]], [[Enzo Gusman|Enzo Guzman]], Catherine Vigar, Marthese Tanti, [[Renato]], [[Moira Stafrace]] u oħrajn.<ref name=":0" /> Il-karriera tiegħu bħala pjanista f’lukandi prominenti Maltin issoktat il-[[Phoenicia Hotel|Phoenicia]]<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=jIA4jYT3zIk&list=RDjIA4jYT3zIk|titlu=Resident Painist Edmund Zarb at the Phoenicia Hotel|kunjom=Phoenicia Hotel|data=30 January 2010|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> kif ukoll il-[[Westin Dragonara]].<ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/his-music-filled-our-lobby-westin-dragonara-pays-its-respects-to-pianist-edmond-zarb|titlu='His music filled our lobby' – Westin Dragonara pays its respects to pianist Edmond Zarb|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.linkedin.com/posts/westin-dragonara-resort_for-over-25-years-edmond-zarbs-music-filled-activity-7447901190119661568-wl9j|titlu=For over 25 years, Edmond Zarb&#39;s music filled our lobby and touched the hearts of everyone who passed through. A beloved presence, week after week, year after year. Today we honour his memory with… {{!}} The Westin Dragonara Resort {{!}} 11 comments|sit=LinkedIn|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1408150994685372&set=a.712911927542619|titlu=The Westin - For over 25 years, Edmond Zarb's music filled our lobby and touched the hearts of everyone who passed through. A beloved presence, week after week, year after year. Today we honour his memory with love and gratitude. He will not be forgotten. ❤️ {{!}} Facebook|sit=www.facebook.com|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-08}}</ref> Zarb ma kellux biss namra għall-mużika. Wera wkoll interess kbir għall-kitba fil-[[lingwa Maltija]]. Minn dejjem kien iħarbex xi storja qasira li kienet tixxandar fuq il-mezzi tax-xandir ta’ dawk iż-żmenijiet, xi wħud minnhom li nqraw minn [[Charles Arrigo]]. F’ Novembru 1979, [[Twanny Scalpello]] beda jaqra l-ewwel rumanz tiegħu ''F’Xifer l-Irdum'' li ġie ppubblikat fl-1981 bil-koooperazzjoni ta’ David Buġelli. Dan l-ewwel rumanz kien suċċess u ssokta bil-pubblikazzjoni ta’ rumanz ieħor ''F’Salib it-Toroq,'' li nqara fuq Radju Malta minn Twanny Scalpello meta ġie ppubblikat, mill-ġdid ftit tax-xhur wara mewtu fl-2026 reġa' nqara fuq Radju Malta minn Antoniette Axiaq.{{Bżonn referenza}} Is-sensiela tar-rumanzi tiegħu ssoktat: ''F’Keffa ta’ Miżien'' (1981), ''F’Telfa tal-Ġenn'' (1983), ''F’Radda ta’ Salib'' (1984), ''F’Telfien id-Dnub'' (1986), ''F’Seħer it-Tifkiriet'' (1988), ''F’Tgħanniqa mal-Mewt'' (2001) u ''F’Taqbida mal-Mewġ'' (2003). Xi wħud minnhom inqraw fuq il-mezzi tax-xandir u r-rumanz F’Tgħanniqa mal-Mewt ġie adattat għal serje fuq it-televiżjoni Maltija bit-titlu “Tgħanniqa”. Mill-2005 lil hemm, ħareġ sensiela oħra ta’ rumanzi, ffukati fuq il-karattru femminili: Nina, Veronika, Manwela, Sara u l-aħħar wieħed popolari “Emma”, rumanz li nqara diversi drabi fuq il-mezzi tax-xandir.<ref name=":1">{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tajt-kontribut-lill-kultura-maltija-imut-l-awtur-u-pjanist-edmond-zarb/|titlu=“Tajt kontribut lill-kultura Maltija” – imut l-awtur u pjanist Edmond Zarb|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> Zarb miet fit-2 ta’ April 2026 fl-età ta' 81 sena.<ref name=":1" /> ==Referenzi== {{Referenzi}} == Ħoloq esterni == * [https://soundcloud.com/edmondzarb Edmond Zarb fuq Soundcloud] {{Awtorità}} {{DEFAULTSORT:Zarb, Edmond}} [[Kategorija:Mużiċisti Maltin]] [[Kategorija:Pjanisti Maltin]] [[Kategorija:Twieldu fl-1945]] [[Kategorija:Mietu fl-2026]] 33e02iadaxzptj0spqi0onsch6ioctj 1 34630 332996 332952 2026-10-21T15:17:44Z ToniSant 4257 /* L-isem ta' l-artiklu */ Tweġiba 332996 wikitext text/x-wiki == L-isem ta' l-artiklu == Victoria Gate huwa l-isem bl-Ingliż. Peress li din hija Wikipedia Maltija, naħseb li, għaldaqstant, l-isem ta' dan l-artiklu għandu jinbidel għal: "Bieb Victoria". [[Utent:Joe Gatt|Joe Gatt]] ([[Diskussjoni utent:Joe Gatt|d]]) 11:36, 16 Settembru 2026 (UTC) :Punt interessanti dan. L-isem uffiċjali li jidher fuq il-bieb innisfu huwa Victoria Gate, anke għax dan biex mibni fi żmien l-Ingliżi. L-istess bħall-[[Victoria Lines]]. Rajt xi dokument bħala sors tajjeb li jirreferi għal Victoria Gate bħala Bieb Vitorja? Anqas komunament m'hu magħruf bl-isem Malti...apparti li naħseb ikun Bieb Vittoria, probabbilment. Fil-fehma umli tiegħi, li jista' jsir biex ikun akkommodatat dan li qed tissuġġerixxi inti, huwa li jkun hemm rindirizz minn dan l-isem li qed tissuġġerixxi int Bieb Victoria, anke jekk naħseb li dan jista' jsir b'mod aħjar peremezz ta' Wikidata [[wikidata:Q21986844|hawn]]. -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 06:54, 18 Settembru 2026 (UTC) ::(1) Referenza għal din id-daħla bħala "Bieb Victoria" hemm ħafna fuq l-internet, per eżempju: ::https://acarta.app/destination/mt-valletta/place/il-bieb-victoria ::https://www.flickr.com/photos/td1761/37468374311/in/album-72157689057769416 ::https://www.dreamstime.com/malta-valletta-victoria-gate-victoria-gate-maltese-il-bieb-victoria-italian-porta-victoria-porta-vittoria-city-gate-image359297538 ::https://www.komoot.com/highlight/1071008 ::https://www.lordstorm.net/wanders/mt07/20070330mt16.html ::https://military-history.fandom.com/wiki/Victoria_Gate_(Valletta) ::Anke il-Wikipedia bl-Ingliż, u l-Wikipedia Commons, jgħarfu li dan huwa l-propju isem bil-Malti: ::https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Il-Bieb_Victoria,_Ritratt_me%C4%A7ud_fl-14_ta%27_Settembru_2016.jpg ::https://en.wikipedia.org/wiki/Victoria_Gate_(Valletta) ::https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Victoria_Gate_(Valletta).jpg ::https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Victoria_Gate_is_a_city_gate_in_Valletta,_Malta.jpg ::Għaldaqstant jidher li "Bieb Victoria" huwa aċċettat bħala l-isem bil-Malti. Apparti minn hekk, jiġi pariġ City Gate (li bil-Malti jiġi Bieb il-Belt). ::Minn naħa l-oħra, sibt referenza waħda għall-isem "Bieb Vi'''tt'''orja", f'publikazzjoni Franġiskana: ::https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/141773/1/Dawl%20Frangiskan_374_2017_11.pdf (paġna 15) ::waqt li ma sibt edba referenza għall-isem "Bieb Vi'''t'''orja". ::Ikolli nistqar li l-isem "Bieb Vi'''tt'''orja" iżjed idoqqli, bil-Malti. Għaldaqstant, forsi ta' min ibiddel l-isem ta' dan l-artiklu (li oriġinaljament jidher li kien sempliċament ''copy & paste'' mill-entrata tal-Wikipedia ta' l-Ingliż) għal "Bieb Vi'''tt'''orja"? [[Utent:Joe Gatt|Joe Gatt]] ([[Diskussjoni utent:Joe Gatt|d]]) 10:15, 23 Settembru 2026 (UTC) :::Grazzi tar-referenzi li sibt. Waħda biss minn dawn ma tagħmilx użu mit-test li hemm diġà (fil-fehma tiegħi ħażin -- però ma jdejjaqnix tant li nissuġġerixxi jinbidel) fuq l-artiklu f'en.wp. Qed ngħid għar-referenza li sibt int fil-pubblikazzjoni Franġiskana. L-artiklu miktub tajjeb u naħseb li huwa sors ta' min jorbot fuqu, anke jekk m'hemmx sorsi oħra li jużaw dan l-istess isem. Biex forsi naslu għal xi forma ta' konklużżjoni, nipproponi rindirizz ta' kompromess: Bieb Vittorja > Victoria Gate, b'referenza għal dan l-artiklu li sibt int. Grazzi mill-ġdid! -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 09:10, 27 Settembru 2026 (UTC) ::::Minflok sempliċi rindirizz, ma jkunx aħjar li nużaw l-għodda "Mexxi" (stampa tal-iskrin ta' din l-għodda fil-ħolqa t'hawn taħt), biex naqilbu l-isem ta' l-artiklu '''nnifsu''' għal "Bieb Vittorja", u b'hekk ma nħalluhx bl-Ingliż? [[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wikipedja_Maltija_(mexxi).png]] ::::Wara nkun nista' wkoll nikkrea paġna oħra ġdida bl-isem "Victoria Gate", u nirrindirizzha għal-artiklu oriġnali li nkunu mexxejna għal "Bieb Vittorja". --[[Utent:Joe Gatt|Joe Gatt]] ([[Diskussjoni utent:Joe Gatt|d]]) 19:40, 30 Settembru 2026 (UTC) ::::X'taħseb, ġħażiż @[[Utent:ToniSant|ToniSant]]? Taqbel li aħjar jekk "mmexxi" l-artiklu? [[Utent:Joe Gatt|Joe Gatt]] ([[Diskussjoni utent:Joe Gatt|d]]) 21:48, 17 Ottubru 2026 (UTC) :::::Ma naħsibx li dan li qed tissuġġerixxi huwa konformi mal-mod regolari ta' kif naħdmu fuq il-proġetti tal-Wikimedia. Irrid ngħid, l-isem Victoria Gate (hekk, bl-Ingliż) għadu l-isem uffiċjali, sakemm ma tafx b'xi sors affidabbli li jgħid mod ieħor. L-istess sitwazzjoni nsibuha fil-[[Victoria Lines]]. Grazzi dejjem, @[[Utent:Joe Gatt|Joe Gatt]]. -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 15:17, 21 Ottubru 2026 (UTC) 3a6ppjvre6371viu9vdf6xtnvs9vcg1 0 34713 332992 2026-10-21T15:02:11Z JovalQC 21720 Created by translating the opening section from the page "[[:fr:Special:Redirect/revision/240117963|Moncton]]" 332992 wikitext text/x-wiki '''Moncton''' (ippronunzjata bil-Franċiż) {{MSAPI|/mɔŋk.tœn/}} <span title="[œ] « œ » dans « sœur ».">/</span> <span title="[n] en français « n » dans « nous » ; ailleurs avec la langue un peu plus en arrière.">[</span> bl-Ingliż {{MSAPI|/ˈmʌŋk.tən/}} -aktar popolazzjoni fi New Brunswick . Fl-2026, il-belt kellha 107,627 abitant.<ref>{{Ċita web|url=https://worldpopulationreview.com/cities/canada/moncton|titlu=Moncton Population 2026|data=2026-09-18|sit=World Population Review|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-20}}</ref> Uffiċjalment belt bilingwi (bħall-provinċja tagħha), Moncton tinsab fuq il-fruntiera taż-żewġ reġjuni lingwistiċi ta' New Brunswick, bejn il-grupp tal-kontej li jitkellmu predominantement bil-Franċiż ( Acadia ) fil-majjistral u l-grupp tal-kontej li jitkellmu predominantement bl-Ingliż fin-nofsinhar. Madwar 27 % tal-popolazzjoni ( {{Nombre|21375|personnes}} ) għandha [[Lingwa Franċiża|l-Franċiż]] bħala l-lingwa materna tagħha, u 43.6 % huma bilingwi (Ingliż u Franċiż).<ref name="pop_2021">{{Ċita web|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=F&SearchText=moncton&DGUIDlist=2021A00051307022&GENDERlist=1&STATISTIClist=1&HEADERlist=0|titlu=Profil du recensement, Recensement de la population de 2021, Cité [Subdivision de recensement], Nouveau-Brunswick et Westmorland, Comté [Division de recensement], Nouveau-Brunswick|data=26 octobre 2022|sit=statcan.gc.ca Statistique Canada|data-aċċess=31 octobre 2022}}.</ref> Moncton, li tinsab fil-wied tax-Xmara Petitcodiac, tinsab fiċ-ċentru tal- provinċji Marittimi . Minħabba l-post ċentrali tagħha u l-istorja tagħha fit-trasport bil-ferrovija u bl-art, Moncton spiss tingħata l-laqam ta ''{{Lang|en|Hub City}}'' . == Storja == Moncton tinsab fit-territorju storiku tal-Mi'kmaq, speċifikament fid-Distrett ta' Sigenigteoag, li jinkludi l-kosta tal-lvant tal-lum ta' New Brunswick, li testendi sal-Bajja ta' Fundy. It-tradizzjoni orali ssostni li kien hemm kamp f'Halls Creek, x'aktarx qrib iċ-ċentru tal-belt. Moncton twaqqfet mill-Akadjani fis-snin 1670. Ir-raħal kien jissejjaħ Le Coude, iżda kien magħruf ukoll bħala Terre-Rouge jew La Chapelle. Fort Beauséjour inqabad fl-1755 mill-forzi Brittaniċi kkmandati minn Robert Monckton. Wara d-deportazzjoni tal-Akadjani, nies Ġermaniżi minn Pennsylvania stabbilew ruħhom f'Le Coude, li ttraduċew bħala The Bend. Il-kostruzzjoni ta' tarzna tal-bastimenti minn George u Joseph Salter fl-1849 immarkat punt ta' bidla fl-istorja ekonomika tal-belt. Sas-sena ta' wara, iż-żieda fit-traffiku marittimu kienet trasformat lil Le Coude f'port tad-dħul. The Bend ġiet inkorporata bħala muniċipalità fl-1855, taħt l-isem attwali tagħha ta' Moncton, b'Joseph Salter isir l-ewwel sindku tagħha. Dik l-istess sena, il-Westmorland Bank kien l-ewwel wieħed li fetaħ il-bibien tiegħu. It-tnaqqis fil-bini tal-vapuri tal-injam wassal għall-falliment tal-bank u l-kollass tal-ekonomija lokali; il-belt tilfet l-istatus tagħha fl-1862. nrltita9k0jlrnna1c4pl7i7094qibz 333002 332992 2026-10-21T15:34:45Z JovalQC 21720 Infobox city create. 333002 wikitext text/x-wiki {{Infobox city|province=[[File:Flag of New Brunswick.svg|22px]] [[New Brunswick]]}} '''Moncton''' (ippronunzjata bil-Franċiż) {{MSAPI|/mɔŋk.tœn/}} <span title="[œ] « œ » dans « sœur ».">/</span> <span title="[n] en français « n » dans « nous » ; ailleurs avec la langue un peu plus en arrière.">[</span> bl-Ingliż {{MSAPI|/ˈmʌŋk.tən/}} -aktar popolazzjoni fi New Brunswick . Fl-2026, il-belt kellha 107,627 abitant.<ref>{{Ċita web|url=https://worldpopulationreview.com/cities/canada/moncton|titlu=Moncton Population 2026|data=2026-09-18|sit=World Population Review|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-20}}</ref> Uffiċjalment belt bilingwi (bħall-provinċja tagħha), Moncton tinsab fuq il-fruntiera taż-żewġ reġjuni lingwistiċi ta' New Brunswick, bejn il-grupp tal-kontej li jitkellmu predominantement bil-Franċiż ( Acadia ) fil-majjistral u l-grupp tal-kontej li jitkellmu predominantement bl-Ingliż fin-nofsinhar. Madwar 27 % tal-popolazzjoni ( {{Nombre|21375|personnes}} ) għandha [[Lingwa Franċiża|l-Franċiż]] bħala l-lingwa materna tagħha, u 43.6 % huma bilingwi (Ingliż u Franċiż).<ref name="pop_2021">{{Ċita web|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=F&SearchText=moncton&DGUIDlist=2021A00051307022&GENDERlist=1&STATISTIClist=1&HEADERlist=0|titlu=Profil du recensement, Recensement de la population de 2021, Cité [Subdivision de recensement], Nouveau-Brunswick et Westmorland, Comté [Division de recensement], Nouveau-Brunswick|data=26 octobre 2022|sit=statcan.gc.ca Statistique Canada|data-aċċess=31 octobre 2022}}.</ref> Moncton, li tinsab fil-wied tax-Xmara Petitcodiac, tinsab fiċ-ċentru tal- provinċji Marittimi . Minħabba l-post ċentrali tagħha u l-istorja tagħha fit-trasport bil-ferrovija u bl-art, Moncton spiss tingħata l-laqam ta ''{{Lang|en|Hub City}}''. == Ġeografija == Moncton tinsab 'il fuq mix-xmara fir-reġjun ta' Trois-Rivières, li jinkludi l-widien tax-xmajjar Chipoudy, Memramcook, u Petitcodiac. Il-belt tinsab fil-liwja tax-[[Xmara San Lawrenz]], fuq ix-xatt tax-xellug (tat-tramuntana). Moncton tinsab 260 kilometru fit-tramuntana-majjistral ta' [[Halifax, Nova Scotia|Halifax]], 164 kilometru fil-punent-lbiċ ta' [[Charlottetown]], [[Prince Edward Island]], 980 km fil-lvant ta' [[Montréal|Montreal]], u 800 km fil-grigal ta' [[Boston]]. Moncton għandha territorju bejn wieħed u ieħor rettangolari, imdawwar minn Dieppe lejn ix-xlokk, Riverview lejn in-nofsinhar, u l-Parroċċa ta' Moncton fuq in-naħat l-oħra. Il-belt tkopri erja ta' 141.17 kilometru kwadru<ref>{{Ċita web|url=https://worldpopulationreview.com/cities/canada/moncton|titlu=Moncton Population 2026|data=2026-10-14|sit=World Population Review|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-21}}</ref>. Moncton ġeneralment hija kkunsidrata bħala parti minn [[:fr:Acadie|Akadja]]. == Storja == Moncton tinsab fit-territorju storiku tal-Mi'kmaq, speċifikament fid-Distrett ta' Sigenigteoag, li jinkludi l-kosta tal-lvant tal-lum ta' New Brunswick, li testendi sal-Bajja ta' Fundy. It-tradizzjoni orali ssostni li kien hemm kamp f'Halls Creek, x'aktarx qrib iċ-ċentru tal-belt<ref>{{Ċita enċiklopedija|titlu=History of Moncton|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=History_of_Moncton&oldid=1380446412|data-aċċess=2026-10-21|lingwa=en|data=2026-10-15|iktar=Page Version ID: 1380446412}}</ref>. Moncton twaqqfet mill-Akadjani fis-snin 1670. Ir-raħal kien jissejjaħ Le Coude, iżda kien magħruf ukoll bħala Terre-Rouge jew La Chapelle. Fort Beauséjour inqabad fl-1755 mill-forzi Brittaniċi kkmandati minn Robert Monckton. Wara d-deportazzjoni tal-Akadjani, nies Ġermaniżi minn Pennsylvania stabbilew ruħhom f'Le Coude, li ttraduċew bħala The Bend. Il-kostruzzjoni ta' tarzna tal-bastimenti minn George u Joseph Salter fl-1849 immarkat punt ta' bidla fl-istorja ekonomika tal-belt. Sas-sena ta' wara, iż-żieda fit-traffiku marittimu kienet trasformat lil Le Coude f'port tad-dħul. The Bend ġiet inkorporata bħala muniċipalità fl-1855, taħt l-isem attwali tagħha ta' Moncton, b'Joseph Salter isir l-ewwel sindku tagħha. Dik l-istess sena, il-Westmorland Bank kien l-ewwel wieħed li fetaħ il-bibien tiegħu. It-tnaqqis fil-bini tal-vapuri tal-injam wassal għall-falliment tal-bank u l-kollass tal-ekonomija lokali; il-belt tilfet l-istatus tagħha fl-1862<ref>{{Ċita web|url=https://www.indigo.ca/fr/products/short-history-of-moncton|titlu=Short History of Moncton by Dan Soucoup, (Couverture souple)|data=2013-03-15|sit=Indigo|lingwa=fr|data-aċċess=2026-10-21}}</ref>. [[Stampa:Joseph Salter statue 1.jpg|nofs|daqsminuri|Statwa ta' Joseph Salter fil-Park Mascaret f'Moncton.]] Fl-1867, ġiet stabbilita l-Konfederazzjoni Kanadiża. Il-Ferrovija Interkolonjali, mibnija fl-1871, stabbilixxiet garaxx u l-kwartieri ġenerali tagħha fil-belt. Billi ħadet vantaġġ minn din il-prosperità ġdida, Moncton ġiet inkorporata mill-ġdid fl-1875. Fl-aħħar saret belt fit-23 ta' April 1890. Il-''Moncton Cotton Mill'' u l-''Humphrey Mills'' ħolqu bosta impjiegi, filwaqt li l-għadd ta' nisa fil-forza tax-xogħol żdied. L-[[:en:Acadians|Akadjani]] emigraw lejn il-belt f'għadd dejjem jikber iżda baqgħu żvantaġġati meta mqabbla mal-Anglofoni; madankollu, ħafna rnexxielhom jiftħu negozji żgħar. Il-Moncton Gas, Light and Water Company pprovdiet lill-belt bil-gass tal-faħam mis-snin 1880 'il quddiem. Bdiet tipproduċi l-elettriku fl-1886, grazzi għal dinamo installata fir-raffinerija taz-zokkor J.C. Harris. Id-domanda dejjem tikber wasslet għall-bini ta' power station fi Triq Mechanic fl-1887. L-Iskola Sekondarja ta' Aberdeen fetħet fl-1898; kienet l-ewwel skola sekondarja tal-belt<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=CBC|data=2024-10-14|titlu=If these walls (and streets) could talk: Moncton&apos;s hidden history|url=https://www.cbc.ca/news/canada/new-brunswick/historic-buildings-moncton-nb-1.7350436|lingwa=en-CA|data-aċċess=2026-10-21}}</ref>. Il-belt espandiet permezz ta' annessjonijiet: Georgetown fl-20 ta' April 1912, Newton Heights fl-1 ta' April 1950, Sunny Brae fl-1 ta' Jannar 1955, Parkton fl-1 ta' Jannar 1956, u mbagħad Lewisville, Magnetic Hill, u l-agglomerazzjoni ta' Salisbury Road fid-9 ta' Lulju 1973. L-istabbiliment ta' parroċċi Frankofoni f'komunità mħallta ppreżenta problema, u Moncton ma kellhiex waħda qabel l-1914. L-Iskola Sekondarja ta' Aberdeen inbniet mill-ġdid wara nar fl-1916<ref>{{Ċita web|url=https://mynewbrunswick.ca/moncton/|titlu=Moncton|kunjom=MyNewBrunswick|data=2019-07-30|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-10-21}}</ref>. Fl-1922, il-Kummissjoni tal-Enerġija Elettrika ta' [[New Brunswick]] installat linja tal-enerġija li ġġorr l-elettriku mill-istazzjon tal-ġenerazzjoni tax-Xmara Musquash. Sunny Brae Arena ġiet inawgurata fl-1922 iżda nqerdet f'nar fl-1928 li qatel persuna waħda. Id-9 Konvenzjoni Nazzjonali Akadjana saret fl-1927 f'Moncton<ref>{{Ċita enċiklopedija|titlu=History of Moncton|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=History_of_Moncton&oldid=1380446412|data-aċċess=2026-10-21|lingwa=en|data=2026-10-15|iktar=Page Version ID: 1380446412}}</ref>. [[Stampa:Ruins of Sunny Brae Rink.jpg|nofs|daqsminuri|Il-fdalijiet ta' Sunny Brae Arena.]] Fl-1934, il-Mutuelle de l'Assomption, li ħadet post is-Société nationale de l'Assomption, ħeġġet lill-Akadjani biex jitolbu servizzi bil-lingwa Franċiża fin-negozji; l-''English Speaking'' League wieġbet billi bbojkottjat is-servizzi kollha bil-[[lingwa Franċiża]], li rriżulta f'bosta tkeċċijiet. L-Iskola Sekondarja ta' Moncton fetħet fl-1935. Il-Katidral ta' Notre-Dame-de-l'Assomption ġie inawgurat fl-1940. Il-Moncton Credit Union twaqqfet fl-1941 u l-L'Assomption Credit Union fl-1944. L-Iskola Saint-Henri u l-Iskola Beaverbrook fetħu fl-1949. Iż-Żoo ta' Magnetic Hill fetaħ fl-1953. L-Iskola Queen Elizabeth fetħet fl-istess sena. L-Iskola St. Bernadette u l-Iskola Hillcrest fetħu fl-1954. Il-kostruzzjoni tal-Iskola Medja Sunny Brae tlestiet fl-1956. Il-klassijiet bdew fl-Iskola Bessborough fl-1958. L-Iskola Harisson Trimble laqgħet l-ewwel studenti tagħha fl-1961. L-Università ta' Moncton twaqqfet fl-1963. L-Iskola Birchmount u l-Iskola Forest Glen fetħu fl-1965. Iċ-Ċentru tax-Xiri Highfield Square, l-ewwel ċentru tax-xiri mgħotti tal-belt, fetaħ fl-1969<ref>{{Ċita web|url=https://mynewbrunswick.ca/moncton/|titlu=Moncton|kunjom=MyNewBrunswick|data=2019-07-30|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-10-21}}</ref>. Is-snin sebgħin u tmenin kienu perjodu diffiċli għall-ekonomija ta' Moncton: impjegaturi ewlenin bħall-''Eaton's Catalogue'', il-ħwienet [[Ferrovija Nazzjonali Kanadiża|CN]], u l-bażi militari għalqu, u dan irriżulta fit-telf ta' eluf ta' impjiegi. L-Iskola Sekondarja ta' Aberdeen ġiet abbandunata fl-aħħar tas-snin sebgħin. Madankollu, l-Iskola Sekondarja Bernice MacNaughton fetħet fl-1975. Moncton ospitat l-ewwel finali tal-Logħob Akadjani fl-1979 u t-tieni finali fl-1980. L-Iskola Medja Lewisville fetħet fl-istess sena. L-Iskola Arnold H. McLeod fetħet fl-1983. Iċ-Ċentru Kulturali ta' Aberdeen fetaħ fl-1986 fil-bini tal-eks Skola ta' Aberdeen. L-Iskola Edith Cavell u l-Iskola Magnetic Hill fetħu fl-1988. It-tkabbir tal-belt kompla, imħeġġeġ mill-organizzazzjoni ta’ avvenimenti ewlenin bħat-tmien Summit tal-Frankofonija fl-1999, mega-kunċert tar-[[Rolling Stones]] fl-2005, it-Tazza Memorial fl-2006, u l-Kampjonati Dinjija tal-Atletika Junior fl-2010. Il-ftuħ tat-terminal il-ġdid fl-Ajruport Internazzjonali ta’ Greater Moncton fl-2002 ikkontribwixxa wkoll għal dan it-tkabbir. L-2002 kienet sena sinifikanti għall-komunità [[:en:Acadians|Akadjana]] li qed tikber, hekk kif Moncton saret l-ewwel belt uffiċjalment bilingwi fil-pajjiż. Il-belt kellha wkoll tadatta għall-popolazzjoni dejjem tikber tagħha. It-tarzni tal-ferrovija tas-CN, li twaqqgħu fl-1988, ġew sostitwiti b’faċilitajiet sportivi. Il-Pont il-ġdid ta’ Gunningsville fetaħ fl-2005. L-Iskola Beauséjour u l-Iskola Vanier għalqu dik l-istess sena u ġew sostitwiti mill-iskejjel il-ġodda Le Mascaret u L'Odyssée. L-Università Crandall imxiet għal kampus ġdid fl-2008. Il-Casino New Brunswick fetaħ fl-2010. L-Iskola Northrup Frye fetħet dik l-istess sena. Iċ-ċentru tax-xiri ta’ Highfield Square ingħalaq fl-2012; il-Coliseum futur huwa sit potenzjali għall-faċilità l-ġdida. L-Iskola Le Sommet fetħet fl-2014. Sparatura seħħet fl-4 ta’ Ġunju 2014, li rriżultat fi tliet uffiċjali tal-pulizija maqtula u tnejn midruba; viċinat ġie magħluq għal 28 siegħa biex ikun jista’ jiġi arrestat min spara, Justin Bourque<ref>{{Ċita web|url=https://www.franceinfo.fr/monde/ameriques/video-canada-une-famille-filme-la-fusillade-de-son-salon_614903.html|titlu=VIDEO. Canada : une famille filme la fusillade de Moncton depuis son salon|data=2014-06-05|sit=franceinfo|lingwa=fr-FR|data-aċċess=2026-10-21}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://ici.radio-canada.ca/nouvelle/2077565/justin-bourque-dix-ans-moncton-macneil|titlu=Dix ans après la fusillade de Moncton, la GRC encore mal préparée aux tueries|kunjom=ICI.Radio-Canada.ca|isem=Zone Justice et faits divers-|data=2024-06-02|sit=Radio-Canada|lingwa=fr-ca|data-aċċess=2026-10-21}}</ref><ref>{{Ċita enċiklopedija|titlu=Fusillade de 2014 à Moncton|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Fusillade_de_2014_%C3%A0_Moncton&oldid=238313069|data-aċċess=2026-10-21|lingwa=fr|data=2026-08-02|iktar=Page Version ID: 238313069}}</ref>. B’riżultat ta’ dan, fl-2021, il-belt ta’ Moncton ġiet iddikjarata t-tielet l-aktar belt perikoluża fil-[[Kanada]]<ref>{{Ċita web|url=https://statistics.crimecanada.ca/new-brunswick/moncton|titlu=Moncton Crime Statistics 2026|sit=Crime Canada|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-21}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://fr.numbeo.com/criminalit%C3%A9/ville/Moncton|titlu=Criminalité à Moncton|sit=fr.numbeo.com|data-aċċess=2026-10-21}}</ref>. == Ekonomija == Moncton hija l-mutur ekonomiku ta’ [[New Brunswick]]. Is-saħħiet multisettorjali tagħha jiġġeneraw profitti fil-livelli kollha, u l-qawwa ekonomika tagħha tipprovdi l-pedament stess li fuqu tista’ tibda jew tkabbar in-negozju tiegħek. Għalhekk hija belt ideali fejn nistennew bil-ħerqa li nilqgħuk<ref>{{Ċita web|url=https://monctonimpact.ca/fr/pourquoi-moncton/leconomie-et-les-secteurs/|titlu=Économie et secteurs|sit=monctonimpact.ca|lingwa=fr-CA|data-aċċess=2026-10-21}}</ref>. Moncton hija l-mutur ekonomiku u demografiku ta' [[New Brunswick]]. Il-preżenza ta' bosta setturi, wieħed mill-punti ewlenin ta' saħħa tal-belt, tistimula l-innovazzjoni fir-reġjun kollu. Assigurazzjoni, servizzi finanzjarji, ICT, trasport, bejgħ bl-imnut, esternalizzazzjoni tal-proċessi tan-negozju, turiżmu, manifattura avvanzata: is-setturi kollha huma rappreżentati<ref>{{Ċita web|url=https://www.canada.ca/errors/404.html|titlu=Not Found|kunjom=Canada|isem=Service|data=2015-10-13|sit=www.canada.ca|data-aċċess=2026-10-21}}</ref>. '''<big>Forza tax-xogħol bilingwi</big>''' Moncton saret l-ewwel belt uffiċjalment bilingwi fil-[[Kanada]]. Bi kważi nofs il-popolazzjoni tagħha titkellem kemm bil-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]] kif ukoll bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]], għandha l-forza tax-xogħol tas-sengħa u multilingwi li għandek bżonn biex toffri lill-klijenti tiegħek servizz eċċezzjonali fiż-żewġ lingwi uffiċjali tal-provinċja<ref>{{Ċita web|url=https://monctonimpact.ca/fr/pourquoi-moncton/leconomie-et-les-secteurs/|titlu=Économie et secteurs|sit=monctonimpact.ca|lingwa=fr-CA|data-aċċess=2026-10-21}}</ref>. == Edukazzjoni == Moncton hija waħda mill-ibliet universitarji ewlenin tal-provinċja. Filwaqt li l-Anglofoni ġeneralment jistudjaw fi bliet oħra, Moncton toffri firxa wiesgħa ta’ opportunitajiet edukattivi għall-popolazzjoni Frankofona tagħha. Minbarra diversi skejjel vokazzjonali privati, Moncton għandha żewġ kampusijiet tal-Kulleġġ Komunitarju ta’ New Brunswick, erba’ kulleġġi privati, u erba’ kampusijiet universitarji<ref>{{Ċita web|url=http://www.umoncton.ca/|titlu=Choisir l’Université de Moncton {{!}} UMoncton|sit=www.umoncton.ca|lingwa=fr|data-aċċess=2026-10-21}}</ref>. == Midja == Il-gazzetta ta’ kuljum bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]] ta’ Moncton hija t-''Times & Transcript''. ''It-Telegraph-Journal of Saint John'' jitqassam ukoll fil-belt. Moncton għandha wkoll il-gazzetta ta’ kull ġimgħa ''Here'', li tkopri aħbarijiet kulturali. Moncton hija servuta wkoll mill-gazzetta ta’ kuljum bil-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]] ''L'Acadie nouvelle'', ippubblikata f’[[Caraquet]], kif ukoll mill-gazzetta ta’ kull ġimgħa ''L'Étoile'', minn [[Dieppe (New Brunswick)|Dieppe]], u ''Le Moniteur acadien'', minn Shediac. Il-kwartieri ġenerali ta’ [[Radio-Canada]] Acadie ilu f’Moncton mill-1954, u fi Triq il-Kbira mill-2015. Ix-xandar huwa l-post fejn inġibdu l-films għal ''Téléjournal Acadie'', li jservi lill-popolazzjoni [[Lingwa Franċiża|Frankofona]] tal-Provinċji tal-Atlantiċi, u jipproduċi wkoll programmi tar-radju lokali u kontenut tal-web. L-istess bini jospita fergħa lokali ta’ [[CBC]] New Brunswick. L-Université de Moncton għandha wkoll il-mezzi tax-xandir tagħha stess, inkluż il-gazzetta Le Front u l-istazzjon tar-radju CKUM, 93.5 FM<ref>{{Ċita web|url=https://www.codiacfm.ca/|titlu=Accueil|sit=Codiac 93.5 FM|lingwa=fr-FR|data-aċċess=2026-10-21}}</ref>. == Ġemellaġġ == * {{Flagicon|USA}} [[Lafayette (Louisiana)|Lafayette]] ([[Stati Uniti]]) ; * {{Flagicon|ITA}} [[Parma]] ([[Italja]]). == Referenzi == jukhu5u5liubmyanz06ca06kh1s1e9d 0 34714 333000 2026-10-21T15:24:08Z ToniSant 4257 ToniSant mexxa l-paġna [[Muniku]] għal [[Munich]] fuq rindrizz: Titlu korrett 333000 wikitext text/x-wiki #RINDIRIZZA [[Munich]] q03yq3fy7nhzg7z0ca9ahd1v8bcodb4 0 34715 333005 2026-10-21T15:59:46Z JovalQC 21720 Created by translating the opening section from the page "[[:fr:Special:Redirect/revision/238411525|Pilsen]]" 333005 wikitext text/x-wiki '''Pilsen''' ( '''Plzeň''' <ref>{{Ċita web|url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/plzen-pilsen/|titlu=PLZEŇ, all. PILSEN|kunjom=Universalis|isem=Encyclopædia|sit=Encyclopædia Universalis|lingwa=fr|data-aċċess=2022-06-21}}</ref> biċ-Ċek ( {{Awdjo|Cs-Plzen.ogg}} {{MSAPI|ˈpl̩.zɛɲ}} [[Ċekja|Ċeka]] u l-belt kapitali tar-Reġjun ta' Plzeň . Il-popolazzjoni tagħha kienet ta’ {{Formatnum:185599}} fl-2024.<ref>{{Cs}} [https://www.czso.cz/csu/czso/pocet-obyvatel-v-obcich-za0wri436p Population des communes de la République tchèque au {{1er}} janvier 2024].</ref> == Storja == L-ewwel darba li ssemmiet "Pilsna" jew "Pilisin" (li tikkorrispondi għal Old Pilsen tal-lum) imorru lura għas-sena 976. Dik is-sena, il-Prinċep [[Boleslav II]] għeleb l-armata tal-Imperatur Ruman [[Sagru Otto II]]. Fl-1295, ir-Re Wenceslaus II tal-Boemja waqqaf New Pilsen, li tikkorrispondi għall-belt moderna. Il-post strateġiku tagħha fuq il-passaġġ tal-ilma bejn [[Praga]] u l-[[Bavarja]] ppermettielha tirnexxi malajr. Dak iż-żmien, kienet it-tielet l-akbar belt fir-renju wara Praga u Kutná Hora. Mill-Medju Evu 'l quddiem, il-ħops maħsud fiż-żona tal-madwar, fost l-aqwa fl-[[Ewropa]], ifforma l-bażi tal-produzzjoni tal-birra rinomata. Fl-1599, Pilsen saret residenza imperjali għal disa' xhur, peress li Rudolf II kien ħarab mill-pesta li kienet qed taħkem [[Praga]]. Fl-1618, il-Battalja ta’ Pilsen seħħet matul il-fażi Boemjana tal-Gwerra tat-Tletin Sena. Wara t-tmiem ta’ dan il-kunflitt, Pilsen esperjenzat perjodu ta’ tnaqqis. Fis-seklu 19, il-belt rat tkabbir demografiku u industrijali mgħaġġel. Kien f’dan iż-żmien li twaqqfu żewġ stabbilimenti li għamlu lil Pilsen famuża mad-dinja kollha: * l-impjant tal-inġinerija mekkanika Škoda; * il-birrerija Pilsner Urquell (biċ-[[Lingwa Ċek|Ċek]]: ''Plzeňský prazdroj'') Fis-6 ta' Mejju 1945, Pilsen ġiet illiberata mit-Tielet Armata tal-[[Stati Uniti|Istati Uniti]], immexxija mill-Ġeneral George Patton. Skont ftehim Amerikan-Sovjetiku, il-ġeneral ma kienx għadu awtorizzat li javvanza u jeħles lil [[Praga]] u kien saħansitra mġiegħel jevakwa l-belt ftit jiem wara. Monument li jonora lill-Amerikani kkommemora din il-liberazzjoni sa minn tmiem is-seklu. Taħt ir-reġim komunista, kien ipprojbit li tiġi diskussa. Pilsen hija wkoll parti mill-istorja tal-ġlieda kontra l-komuniżmu. Fl-1 ta' Ġunju 1953, Pilsen kienet is-sit tal-ewwel dimostrazzjoni tal-massa kontra l-komuniżmu fil-blokk [[Unjoni Sovjetika|Sovjetiku]] kollu. Illum, Pilsen tibqa' ċentru industrijali, kummerċjali, kulturali u amministrattiv importanti. Ħafna studenti huma rreġistrati fl-Università tal-Boemja tal-Punent, li l-faċilitajiet tagħha huma mifruxa fuq diversi bini fil-belt. Fit-8 ta' Settembru 2010, ġurija ħabbret li Pilsen kienet saret il-Kapitali Ewropea tal-Kultura għas-sena 2015. Fil-finali, il-belt kienet iffaċċjat lil Ostrava. eel2al4czkmuxt5c5vkkj9d3ivdg553 333006 333005 2026-10-21T16:13:20Z JovalQC 21720 Infobox city create. 333006 wikitext text/x-wiki {{Infobox city}} '''Pilsen''' ( '''Plzeň''' <ref>{{Ċita web|url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/plzen-pilsen/|titlu=PLZEŇ, all. PILSEN|kunjom=Universalis|isem=Encyclopædia|sit=Encyclopædia Universalis|lingwa=fr|data-aċċess=2022-06-21}}</ref> biċ-Ċek ( {{Awdjo|Cs-Plzen.ogg}} {{MSAPI|ˈpl̩.zɛɲ}} [[Ċekja|Ċeka]] u l-belt kapitali tar-Reġjun ta' Plzeň . Il-popolazzjoni tagħha kienet ta’ {{Formatnum:185599}} fl-2024.<ref>{{Cs}} [https://www.czso.cz/csu/czso/pocet-obyvatel-v-obcich-za0wri436p Population des communes de la République tchèque au {{1er}} janvier 2024].</ref> == Ġeografija == Il-belt tinsab fil-konfluwenza ta' erba' xmajjar: Úhlava, Úslava, Radbuza u Mže. Hija 86 km lejn il-Lbiċ ta' [[Praga]] u 169 km lejn il-Lvant-Grigal ta' [[Nuremberg]]. == Storja == L-ewwel darba li ssemmiet "Pilsna" jew "Pilisin" (li tikkorrispondi għal Old Pilsen tal-lum) imorru lura għas-sena 976. Dik is-sena, il-Prinċep [[Boleslav II]] għeleb l-armata tal-Imperatur Ruman [[Sagru Otto II]]. Fl-1295, ir-Re Wenceslaus II tal-Boemja waqqaf New Pilsen, li tikkorrispondi għall-belt moderna. Il-post strateġiku tagħha fuq il-passaġġ tal-ilma bejn [[Praga]] u l-[[Bavarja]] ppermettielha tirnexxi malajr. Dak iż-żmien, kienet it-tielet l-akbar belt fir-renju wara Praga u Kutná Hora. Mill-Medju Evu 'l quddiem, il-ħops maħsud fiż-żona tal-madwar, fost l-aqwa fl-[[Ewropa]], ifforma l-bażi tal-produzzjoni tal-birra rinomata<ref>{{Ċita web|url=https://pilsen.eu/about-the-city/history/traces-of-the-pilsen-history/|titlu=Traces of the Pilsen History : Pilsen - official information server of the city|kunjom=Plzeň 1|isem=Správa informačních technologií města Plzně {{!}} Dominikánská 4 {{!}} 306 31|sit=pilsen.eu|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-21}}</ref>. Fl-1599, Pilsen saret residenza imperjali għal disa' xhur, peress li Rudolf II kien ħarab mill-pesta li kienet qed taħkem [[Praga]]. Fl-1618, il-Battalja ta’ Pilsen seħħet matul il-fażi Boemjana tal-Gwerra tat-Tletin Sena. Wara t-tmiem ta’ dan il-kunflitt, Pilsen esperjenzat perjodu ta’ tnaqqis. Fis-seklu 19, il-belt rat tkabbir demografiku u industrijali mgħaġġel. Kien f’dan iż-żmien li twaqqfu żewġ stabbilimenti li għamlu lil Pilsen famuża mad-dinja kollha: * l-impjant tal-inġinerija mekkanika [[Škoda]]; * il-birrerija Pilsner Urquell (biċ-[[Lingwa Ċek|Ċek]]: ''Plzeňský prazdroj'') Fis-6 ta' Mejju 1945, Pilsen ġiet illiberata mit-Tielet Armata tal-[[Stati Uniti|Istati Uniti]], immexxija mill-Ġeneral George Patton. Skont ftehim Amerikan-Sovjetiku, il-ġeneral ma kienx għadu awtorizzat li javvanza u jeħles lil [[Praga]] u kien saħansitra mġiegħel jevakwa l-belt ftit jiem wara. Monument li jonora lill-Amerikani kkommemora din il-liberazzjoni sa minn tmiem is-seklu. Taħt ir-reġim komunista, kien ipprojbit li tiġi diskussa. Pilsen hija wkoll parti mill-istorja tal-ġlieda kontra l-komuniżmu. Fl-1 ta' Ġunju 1953, Pilsen kienet is-sit tal-ewwel dimostrazzjoni tal-massa kontra l-komuniżmu fil-blokk [[Unjoni Sovjetika|Sovjetiku]] kollu<ref>{{Ċita web|url=https://pilsen.eu/about-the-city/history/traces-of-the-pilsen-history/|titlu=Traces of the Pilsen History : Pilsen - official information server of the city|kunjom=Plzeň 1|isem=Správa informačních technologií města Plzně {{!}} Dominikánská 4 {{!}} 306 31|sit=pilsen.eu|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-21}}</ref>. Illum, Pilsen tibqa' ċentru industrijali, kummerċjali, kulturali u amministrattiv importanti. Ħafna studenti huma rreġistrati fl-Università tal-Boemja tal-Punent, li l-faċilitajiet tagħha huma mifruxa fuq diversi bini fil-belt. Fit-8 ta' Settembru 2010, ġurija ħabbret li Pilsen kienet saret il-Kapitali Ewropea tal-Kultura għas-sena 2015. Fil-finali, il-belt kienet iffaċċjat lil Ostrava. == Ekonomija == Il-kumpaniji industrijali ewlenin li jinsabu f'Pilsen huma<ref>{{Ċita web|url=https://ukr.plzen.eu/en/information-for-businessmen/|titlu=Invest in Pilsen|kunjom=Plzeň 1|isem=Správa informačních technologií města Plzně {{!}} Dominikánská 4 {{!}} 306 31|sit=ukr.plzen.eu|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-21}}</ref>: * Škoda Transportation; * Pilsner Urquell jew Plzeňský Prazdroj: birrerija; * Panasonic AVC Networks, sussidjarja tal-Grupp Ġappuniż Matsushita Electric, timmanifattura televiżjonijiet għas-suq Ewropew u timpjega madwar 2,000 ruħ fil-park industrijali ta' Borská Pole f'Plzeň. Il-produzzjoni bdiet fl-1997. == Trasport == L-ewwel tramm deher fit-toroq ta’ Pilsen fl-1899. L-inventur František Křižík kellu rwol ewlieni fil-ħolqien tiegħu. Sussegwentement, in-netwerk żviluppa bil-mod. Fis-snin sittin u tmenin, in-netwerk kiber b’mod sinifikanti, u għaqqad is-subborgi l-ġodda maċ-ċentru tal-belt<ref>{{Ċita web|url=https://en.pmdp.cz/en/|titlu=PMDP - Public Transport of Pilsen|kunjom=a.s|isem=Plzeňské městské dopravní podniky|data=2019-12-03|sit=PMDP|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-21}}</ref>. It-trolley buses daħlu fis-servizz fl-1941 matul [[it-Tieni Gwerra Dinjija]]. Wara l-gwerra, in-netwerk kiber mill-ġdid. Fl-1970, il-linji tat-trolley buses ingħalqu fid-distretti ta’ Košutka u Bolevec minħabba l-espansjoni tal-linji tat-tramm. Apparti minn estensjoni żgħira fid-distretti ta’ Bory u Doudlevce, in-netwerk baqa’ l-istess<ref>{{Ċita web|url=https://en.pmdp.cz/en/|titlu=PMDP - Public Transport of Pilsen|kunjom=a.s|isem=Plzeňské městské dopravní podniky|data=2019-12-03|sit=PMDP|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-21}}</ref>. Bit-triq, Pilsen hija 83 km minn Karlovy Vary, 93 km miċ-ċentru ta’ [[Praga]], u 204 km minn Nuremberg. Pilsen hija servuta mill-awtostrada D5, li tgħaqqad [[Praga]] mal-fruntiera [[Ġermanja|Ġermaniża]] u tevita l-belt min-nofsinhar<ref>{{Ċita web|url=https://www.visitplzen.eu/en/useful-information/transport-around-pilsen/|titlu=Transport around Pilsen|kunjom=Plzeň|isem=S. I. T.|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-10-21}}</ref>. L-Ajruport ta' Plzeň-Líně, li jittratta titjiriet domestiċi, jinsab madwar għaxar kilometri lejn il-Lbiċ taċ-ċentru tal-belt. == Ġemellaġġ == * {{Flagicon|USA}} [[Birmingham (Alabama)|Birmingham]] ([[Stati Uniti]]) ; * {{Flagicon|GER}} [[Regensburg]] ([[Ġermanja]]) ; * {{Flagicon|SWI}} [[Winterthour]] ([[Żvizzera]]) ; * {{Flagicon|FRA}} [[Limoges]] ([[Franza]]) ; * {{Flagicon|JPN}} [[Takasaki]] ([[Ġappun]]) ; * {{Flagicon|BEL}} [[Liège]] ([[Belġju]]) ; * {{Flagicon|TUR}} [[Iżmir]] ([[Turkija]]) ; * {{Flagicon|SVK}} [[Žilina]] ([[Slovakkja]]). == Referenzi == g14312q9k1impi5jbqipw04vxb0hu7g 0 34716 333007 2026-10-21T18:36:22Z JovalQC 21720 Created by translating the opening section from the page "[[:fr:Special:Redirect/revision/240285364|Parme]]" 333007 wikitext text/x-wiki '''Parma''' ( {{en langue|it|Parma}} {{MSAPI|/ˈparma/}}<span title="[p] « p » dans « papa ».">​</span> ; bl- Emilian-Romagnol ''{{Lang|egl|Pärma}}'' {{MSAPI|/ˈpɛːʁma/}} Taljana, il-belt kapitali tal- provinċja bl-istess isem, u t-tieni l-akbar belt fl- Emilia-Romagna skont il-popolazzjoni wara l-belt kapitali reġjonali [[Bolonja|Bologna]] . Il-motto tiegħu hu {{Citation|Que les ennemis tremblent car la Vierge protège Parme}} . Il-belt, li tinsab bejn il-muntanji Appennini u l- pjanura tal-Po, hija maqsuma fi tnejn mix-Xmara Parma, tributarja tal- Po. == Storja == '''<big>Antikità</big>''' Ta’ oriġini Etruska, Parma saret Rumana fis-sena 183 QK. Matul il-perjodu Biżantin (553–568), Parma kienet tissejjaħ Chrisopoli (il-“belt tad-deheb,” forsi minħabba t-teżor militari li kien hemm). Il-Lombardi ħadu post ir-Rumani tal-Lvant politikament iżda wirtu l-Kristjaneżmu u l-karatteristiċi kulturali Rumani. '''<big>Medju Evu</big>''' Fis-sena 779, l-Imperatur [[Karlu Manju]] ta lill-Isqof Guibodo poter temporali fuq Parma u t-territorji tal-madwar. '''<big>Żminijiet Moderni</big>''' Bħala komun ħieles fis-seklu 12, Parma waqgħet taħt id-dominanza Milaniża tal-Visconti, imbagħad tal-Sforza, u sussegwentement f'idejn il-papat fl-1513 taħt [[Ġulju II]]. '''Dukat ta' Parma''' Fl-1545, il-Papa Pawlu III Farnese ħoloq id-Dukat ta’ Parma u Piacenza għal ibnu Pier Luigi. L-istat il-ġdid, li donnu nħoloq mix-xejn, ipprovoka ostilità mis-sinjuriet ġirien, il-familja Este ta’ Ferrara u Modena, il-familja Gonzaga ta’ Mantua, il-poter imperjali nnifsu, u speċjalment in-nobbiltà lokali. Il-familja Farnese ħakmitu sal-1731. Fl-1731, id-Duka Antonio Francesco miet mingħajr werriet maskili. Elisabetta Farnese, neputija ta’ Antonio Francesco u mart ir-Re [[Filippu V ta' Spanja|Filippu V ta’ Spanja]], assigurat id-Dukat ta’ Parma u Piacenza għal binha Karlu (ir-Re ta’ Spanja fil-futur). Id-dukat b’hekk għadda f’idejn il-familja Bourbon-Parma. Fi tmiem il-Gwerra tas-Suċċessjoni Pollakka, it-Trattat ta’ Vjenna tal-1738 ċeda d-Dukat ta’ Parma lill-Asburgi tal-[[Awstrija]]. Matul il-Gwerra tas-Suċċessjoni Awstrijaka, it-truppi Spanjoli okkupaw Parma fl-1745, iżda kien biss bit-Trattat ta’ Aix-la-Chapelle, li temm il-gwerra, li d-dukat reġa’ lura għand id-dinastija Bourbon-Parma. [[Filippu I ta’ Parma]], li kien ukoll l-iben iż-żgħir ta’ Eliżabetta Farnese, kien ħu ż-żgħir tal-eks Duka Karlu I u t-tifel tar-Re [[Luwiġi XV ta’ Franza]]. Biex iservu r-rikonċiljazzjoni bejn id-Djar ta’ Bourbon-Parma u Habsburg-Lorraine, iż-żewġt ibniet ta’ Filippu I għamlu żwiġijiet prestiġjużi: l-akbar mal-futur Imperatur Ġużeppi II, u ż-żgħira mar-Re [[Karlu IV ta’ Spanja]]. Filippu I ħoloq għall-belt l-ewwel boulevard fl-[[Italja]], il-mużew arkeoloġiku, id-disinn il-ġdid tal-park, u serje sħiħa ta’ bini. Kollox ġej minn [[Franza]]: 3,000 mill-inqas minn 40,000 abitant ta’ Parma huma Franċiżi, fosthom il-Prim Ministru Guillaume Du Tillot u l-perit Petitot. '''<big>L-era kontemporanja</big>''' Fil-21 ta' Marzu 1801, bit-Trattat ta' Madrid, Napuljun Bonaparte annessa t-territorju ta' Parma mar-Repubblika Franċiża, fejn sar id-Dipartiment ta' Taro. Fil-11 ta' April 1814, wara l-abdikazzjoni tal-Imperatur Napuljun I, it-Trattat ta' Fontainebleau reġa' stabbilixxa d-Dukat ta' Parma, Piacenza, u Guastalla, li b'hekk reġgħu kisbu s-sovranità sħiħa tagħhom. Dan tqiegħed taħt il-protezzjoni tad-Dar ta' Habsburg-Lorraine, li fdat lil Marie-Louise tal-Awstrija, mart Napuljun u bint l-Imperatur Franġisku I tal-Awstrija. Hija żammitu sal-mewt tagħha fl-1847 u "jidher li rebħet il-qlub tas-sudditi tagħha." Imbagħad ġie rritornat lill-Borboni-Parma ma' Charles II (1847-1849), Charles III (1849-1854) li miet assassinat u Robert I ta' Parma (1854-1859) li rrenja taħt ir-reġenza ta' ommu Louise ta' Artois, neputija tar-Re ta' Franza Charles X. '''Parma Taljana''' Fil-15 ta' Settembru 1859, wara rewwixti, id-dinastija Bourbon twaqqgħet. Is-sena ta' wara, permezz ta' plebisċitu, il-pajjiż u l-502,000 abitant tiegħu ngħaqdu mar-[[Renju ta' Sardinja]], u mbagħad fl-1861 mar-[[Renju tal-Italja]]. F'Awwissu 1922, Parma kienet ix-xena ta' ġlied rivoluzzjonarju bejn is-soċjalisti, l-Arditi del Popolo, u l-faxxisti, l-Squadristi. Tal-ewwel ħarġu rebbieħa minn din it-taqbida, iżda dan ma waqqafx it-trijonf tal-faxxiżmu Taljan. n8nllwyz8dimkr4zux78r7i20lyaflq 333008 333007 2026-10-21T19:06:37Z JovalQC 21720 Infobox city create. 333008 wikitext text/x-wiki {{Infobox city}} '''Parma''' (<span title="[p] « p » dans « papa ».">​</span> ; bl- Emilian-Romagnol ''{{Lang|egl|Pärma}}'' {{MSAPI|/ˈpɛːʁma/}} Taljana, il-belt kapitali tal- provinċja bl-istess isem, u t-tieni l-akbar belt fl- Emilia-Romagna skont il-popolazzjoni wara l-belt kapitali reġjonali [[Bolonja|Bologna]] . Il-motto tiegħu hu {{Citation|Que les ennemis tremblent car la Vierge protège Parme}} . Il-belt, li tinsab bejn il-muntanji Appennini u l- pjanura tal-Po, hija maqsuma fi tnejn mix-Xmara Parma, tributarja tal- Po. == Ġeografija == Li tinsab fit-Tramuntana tal-Italja, fil-parti tal-Punent tal-[[Emilia-Romagna]], bejn l-Appennini u l-Wied tal-Po, fir-reġjun tal-Bassa Padana, il-belt hija maqsuma fi tnejn mix-Xmara Parma, tributarja tal-Po. Eżatt qabel ma tidħol fil-qalba taċ-ċentru storiku, tirċievi l-ilmijiet tat-tributarja tagħha, il-Baganza. Ix-Xmara Parma hija passaġġ tal-ilma b'reġim li jvarja, li jalterna bejn l-għargħar tumultuż tal-istaġun tax-xitwa u sjuf niexfa u desolati. Fil-bidu tas-seklu 19, il-qiegħ tax-xmara kien ikkontrollat minn ħitan għoljin, il-lungoparma, li jagħtu lill-belt profil kontinwu. Biex tiġi protetta ż-żona ta' Parma mir-riskji idroloġiċi assoċjati mal-għargħar tax-xmara, fl-2006 inħoloq baċir ta' żamma ftit kilometri fin-nofsinhar taċ-ċentru tal-belt. Dan il-baċir għandu diga twila aktar minn 260 metru u għolja 24 metru, kapaċi żżomm tnax-il miljun metru kubu ta' ilma. Dan huwa l-akbar baċir fir-reġjun. It-territorju muniċipali huwa kompletament ċatt u mdawwar minn żewġ xmajjar: it-Taro fil-punent u l-Enza fil-lvant, li timmarka l-konfini mal-provinċja ġara ta’ Reggio Emilia. Is-subborg tat-tramuntana tal-belt jissejjaħ Parma Bassa. Il-belt hija kklassifikata bħala żona sismika 3. == Storja == '''<big>Antikità</big>''' Ta’ oriġini Etruska, Parma saret Rumana fis-sena 183 QK. Matul il-perjodu Biżantin (553–568), Parma kienet tissejjaħ Chrisopoli (il-“belt tad-deheb,” forsi minħabba t-teżor militari li kien hemm). Il-Lombardi ħadu post ir-Rumani tal-Lvant politikament iżda wirtu l-Kristjaneżmu u l-karatteristiċi kulturali Rumani<ref>{{Ċita enċiklopedija|titlu=Storia di Parma|url=https://it.wikipedia.org/w/index.php?title=Storia_di_Parma&oldid=152095452|data-aċċess=2026-10-21|lingwa=it|data=2026-08-19|iktar=Page Version ID: 152095452}}</ref>. '''<big>Medju Evu</big>''' Fis-sena 779, l-Imperatur [[Karlu Manju]] ta lill-Isqof Guibodo poter temporali fuq Parma u t-territorji tal-madwar<ref>{{Ċita web|url=https://parmawelcome.it/scheda/storia-della-citta/|titlu=Storia della città|lingwa=it-IT|data-aċċess=2026-10-21}}</ref>. '''<big>Żminijiet Moderni</big>''' Bħala komun ħieles fis-seklu 12, Parma waqgħet taħt id-dominanza Milaniża tal-Visconti, imbagħad tal-Sforza, u sussegwentement f'idejn il-papat fl-1513 taħt [[Ġulju II]]<ref>{{Ċita web|url=https://www.igiornidiparma.it/25-3-1685-la-prima-storia-della-citta/|titlu=25.3.1685. La prima storia della città|kunjom=igiornidiparma|data=2024-03-25|lingwa=it-IT|data-aċċess=2026-10-21}}</ref>. '''Dukat ta' Parma''' Fl-1545, il-[[Papa Pawlu III]] Farnese ħoloq id-Dukat ta’ Parma u Piacenza għal ibnu Pier Luigi. L-istat il-ġdid, li donnu nħoloq mix-xejn, ipprovoka ostilità mis-sinjuriet ġirien, il-familja Este ta’ Ferrara u Modena, il-familja Gonzaga ta’ Mantua, il-poter imperjali nnifsu, u speċjalment in-nobbiltà lokali. Il-familja Farnese ħakmitu sal-1731<ref>{{Ċita web|url=https://www.provincia.parma.it/storia|titlu=Provincia di Parma|sit=www.provincia.parma.it|data-aċċess=2026-10-21}}</ref>. Fl-1731, id-Duka Antonio Francesco miet mingħajr werriet maskili. Elisabetta Farnese, neputija ta’ Antonio Francesco u mart ir-Re [[Filippu V ta' Spanja|Filippu V ta’ Spanja]], assigurat id-Dukat ta’ Parma u Piacenza għal binha Karlu (ir-Re ta’ Spanja fil-futur). Id-dukat b’hekk għadda f’idejn il-familja Bourbon-Parma<ref>{{Ċita enċiklopedija|titlu=Storia di Parma|url=https://it.wikipedia.org/w/index.php?title=Storia_di_Parma&oldid=152095452|data-aċċess=2026-10-21|lingwa=it|data=2026-08-19|iktar=Page Version ID: 152095452}}</ref>. Fi tmiem il-Gwerra tas-Suċċessjoni Pollakka, it-Trattat ta’ Vjenna tal-1738 ċeda d-Dukat ta’ Parma lill-Asburgi tal-[[Awstrija]]. Matul il-Gwerra tas-Suċċessjoni Awstrijaka, it-truppi Spanjoli okkupaw Parma fl-1745, iżda kien biss bit-Trattat ta’ Aix-la-Chapelle, li temm il-gwerra, li d-dukat reġa’ lura għand id-dinastija Bourbon-Parma. [[Filippu I ta’ Parma]], li kien ukoll l-iben iż-żgħir ta’ Eliżabetta Farnese, kien ħu ż-żgħir tal-eks Duka Karlu I u t-tifel tar-Re [[Luwiġi XV ta’ Franza]]. Biex iservu r-rikonċiljazzjoni bejn id-Djar ta’ Bourbon-Parma u Habsburg-Lorraine, iż-żewġt ibniet ta’ Filippu I għamlu żwiġijiet prestiġjużi: l-akbar mal-futur Imperatur [[Ġużeppi II]], u ż-żgħira mar-Re [[Karlu IV ta’ Spanja]]. Filippu I ħoloq għall-belt l-ewwel boulevard fl-[[Italja]], il-mużew arkeoloġiku, id-disinn il-ġdid tal-park, u serje sħiħa ta’ bini. Kollox ġej minn [[Franza]]: 3,000 mill-inqas minn 40,000 abitant ta’ Parma huma Franċiżi, fosthom il-Prim Ministru Guillaume Du Tillot u l-perit Petitot<ref>{{Ċita web|url=https://parmawelcome.it/scheda/storia-della-citta/|titlu=Storia della città|lingwa=it-IT|data-aċċess=2026-10-21}}</ref>. '''<big>L-era kontemporanja</big>''' Fil-21 ta' Marzu 1801, bit-Trattat ta' Madrid, [[Napuljun I ta' Franza|Napuljun Bonaparte]] annessa t-territorju ta' Parma mar-Repubblika Franċiża, fejn sar id-Dipartiment ta' Taro<ref>{{Ċita enċiklopedija|titlu=Storia di Parma|url=https://it.wikipedia.org/w/index.php?title=Storia_di_Parma&oldid=152095452|data-aċċess=2026-10-21|lingwa=it|data=2026-08-19|iktar=Page Version ID: 152095452}}</ref>. Fil-11 ta' April 1814, wara l-abdikazzjoni tal-Imperatur [[Napuljun I ta' Franza|Napuljun I]], it-Trattat ta' Fontainebleau reġa' stabbilixxa d-Dukat ta' Parma, Piacenza, u Guastalla, li b'hekk reġgħu kisbu s-sovranità sħiħa tagħhom. Dan tqiegħed taħt il-protezzjoni tad-Dar ta' Habsburg-Lorraine, li fdat lil Marie-Louise tal-Awstrija, mart Napuljun u bint l-Imperatur [[Franġisku I tal-Awstrija]]. Hija żammitu sal-mewt tagħha fl-1847 u "jidher li rebħet il-qlub tas-sudditi tagħha." Imbagħad ġie rritornat lill-Borboni-Parma ma' Charles II (1847-1849), Karlu849-1854) li miet assassinat u [[Robert I ta' Parma]] (1854-1859) li rrenja taħt ir-reġenza ta' ommu Louise ta' Artois, neputija tar-Re ta' [[Karlu X ta' Franza|Franza Karlu X]]. '''Parma Taljana''' Fil-15 ta' Settembru 1859, wara rewwixti, id-dinastija Bourbon twaqqgħet. Is-sena ta' wara, permezz ta' plebisċitu, il-pajjiż u l-502,000 abitant tiegħu ngħaqdu mar-[[Renju ta' Sardinja]], u mbagħad fl-1861 mar-[[Renju tal-Italja]]<ref>{{Ċita web|url=https://www.provincia.parma.it/storia|titlu=Provincia di Parma|sit=www.provincia.parma.it|data-aċċess=2026-10-21}}</ref>. F'Awwissu 1922, Parma kienet ix-xena ta' ġlied rivoluzzjonarju bejn is-soċjalisti, l-Arditi del Popolo, u l-faxxisti, l-Squadristi. Tal-ewwel ħarġu rebbieħa minn din it-taqbida, iżda dan ma waqqafx it-trijonf tal-faxxiżmu Taljan. == Ekonomija == Parma tinsab fil-qalba tal-provinċja ta’ Parma, dar għal netwerk agroalimentari ewlieni li jiffaċilita l-kummerċ kemm fil-livell Ewropew kif ukoll f’dak internazzjonali, sal-punt li din il-provinċja xi kultant tissejjaħ il-“''food valley heart''.” Mhux se tara annimali fl-għelieqi: it-trobbija tal-bhejjem hija kkonċentrata f’barrakki kbar, simili għal fabbriki. Madankollu, il-provinċja ta’ Parma hija magħrufa għall-produzzjoni tal-ħalib u l-ipproċessar tal-ħalib (ġobon Parmigiano-Reggiano), laħam immellaħ (''Prosciutto di Parma'', ''Culatello di Zibello'', ''Spalla''), ħaxix ippreservat, għaġin, u prodotti moħmija. Il-belt tiftaħar b'waħda mill-aktar rati baxxi ta' qgħad fil-pajjiż (2.6% fl-2004). Hija d-dar ta' bosta kumpaniji agroalimentari, li jirrappreżentaw nofs il-fatturat industrijali u artiġjanali tal-belt, li jammonta għal €7.8 biljun minn €15.6 biljun fl-2002. Madwar €950 miljun minn din l-attività ġew iġġenerati f'Parma fl-2002. Parma għandha università b'infrastruttura xjentifika avvanzata li tħarreġ professjonisti kwalifikati ħafna fl-oqsma legali, xjentifiċi u umanistiċi. Imwaqqfa fis-seklu 11, l-[[Università ta' Parma]] għandha aktar minn 1,000 professur u 31,000 student fl-għaxar fakultajiet tagħha. Hija partikolarment magħrufa għall-kompetenza tagħha fis-settur agroalimentari, kemm fl-edukazzjoni kif ukoll fir-riċerka. Parma hija wkoll id-dar tal-"Istazzjon Sperimentali għall-Industrija tal-Ippreservar tal-Ikel" (SSICA) fejn jaħdmu aktar minn mitt riċerkatur f'laboratorji teknoloġiċi, mifruxa fuq erja ta' 16,000 metru kwadru<ref>{{Ċita web|url=https://www.gazzettadiparma.it/sezioni/122/economia|titlu=Economia - Gazzetta di Parma|sit=www.gazzettadiparma.it|lingwa=it|data-aċċess=2026-10-21}}</ref>. == Trasport == [[Stampa:Parma Stazione.jpg|nofs|daqsminuri|Faċċata tal-istazzjon]] L-istazzjon tal-ferrovija ta' Parma jinsab fuq is-sistema ferrovjarja ta' Milan-Bologna. Is-sistema tat-trolleybus ta' Parma ilha topera mill-1953. Din issostitwiet netwerk tat-trammijiet preċedenti, u bħalissa tinkludi erba' rotot tat-trolleybus. Il-belt hija servuta mill-[[Ajruport Internazzjonali ta' Parma|''Aeroporto Internazionale di Parma'']]. Madankollu, l-ajruport jipprovdi biss titjiriet kummerċjali lejn destinazzjonijiet Ewropej limitati. L-eqreb ajruport internazzjonali huwa l-[[Ajruport Guglielmo Marconi ta' Bologna]], li jinsab 94 km fil-lvant ta' Parma. == Kultura == '''<big>Ikel u kċina</big>''' [[Stampa:Parmigiano reggiano piece.jpg|nofs|daqsminuri|Ġobon ''Parmigiano Reggiano'', il-"Parmesan" veru]] Parma hija famuża għall-ikel tagħha u t-tradizzjoni gastronomika rikka tagħha: żewġ speċjalitajiet tagħha huma l-ġobon ''Parmigiano Reggiano'' (prodott ukoll f'Reggio Emilia) u l-''Prosciutto di Parma'' ("perżut ta' Parma"), it-tnejn mogħtija status ta' denominazzjoni ta' oriġini protetta. Parma għandha wkoll diversi platti tal-għaġin mimli, bħal tortelli d'erbetta u anolini in brodo. Fl-2004, Parma nħatret is-sede tal-Awtorità Ewropea dwar is-Sigurtà fl-Ikel (EFSA) u nħatret fin-Netwerk tal-Bliet Kreattivi bħala l-Belt tal-Gastronomija tal-[[UNESCO]]. Parma għandha wkoll żewġ kumpaniji multinazzjonali tal-ikel, Barilla u Parmalat, u settur tat-turiżmu tal-ikel ta' daqs medju, rappreżentat mill-kumpaniji ''Parma Golosa'' u ''Food Valley''. [[Stampa:Prosciutto di Parma - affettato2.jpg|nofs|daqsminuri|''Prosciutto di Parma'' (perżut vulkanizzat)]] == Sport == [[Parma Calcio 1913]], imwaqqaf fl-2015, huwa klabb tal-futbol tas-Serie A (l-ewwel diviżjoni). Huwa ħa post [[Parma F.C]]., li falliet fl-2015. Jilgħab fl-Stadio Ennio Tardini tal-belt, li fetaħ fl-1923 u jakkomoda sa 23,000 ruħ<ref>{{Ċita web|url=https://www.parmacalcio1913.com/|titlu=Parma Calcio 1913 - Home|sit=Parma Calcio 1913|lingwa=it|data-aċċess=2026-10-21}}</ref>. It-tim sportiv l-ieħor ta' Parma huwa l-klabb tar-rugby union Zebre li jikkompeti fil-Pro14, waħda mill-aqwa kompetizzjonijiet tar-rugby fid-dinja. Parma hija wkoll id-dar ta' żewġ timijiet tar-rugby union fl-ogħla diviżjoni nazzjonali, Overmach Rugby Parma u SKG Gran Rugby. Parma Panthers huwa t-tim tal-futbol Amerikan ta' Parma li pprovda l-bażi għall-ktieb ta' John Grisham Playing for Pizza. Stadio Sergio Lanfranchi huwa l-grawnd tat-timijiet tar-rugby u tal-futbol Amerikan<ref>{{Ċita web|url=https://parmawelcome.it/fr/pw/decouvrir-parma/sport-fr-2/|titlu=Sport|lingwa=fr-FR|data-aċċess=2026-10-21}}</ref>. Pallavolo Parma u Parma Baseball huma timijiet sportivi oħra fil-belt. Nino Cavalli Stadium huwa grawnd tal-baseball li jinsab f'Parma. Huwa l-grawnd tad-dar ta' Parma Baseball tal-Lega Taljana tal-Baseball<ref>{{Ċita web|url=https://parmawelcome.it/fr/pw/decouvrir-parma/sport-fr-2/|titlu=Sport|lingwa=fr-FR|data-aċċess=2026-10-21}}</ref>. == Ġemellaġġ == * {{Flagicon|FRA}} [[Bourg-en-Bresse]] ([[Franza]]) ; * {{Flagicon|USA}} [[Stockton (Kalifornja)|Stockton]] ([[Stati Uniti]]) ; * {{Flagicon|SVK}} [[Bratislava]] ([[Slovakkja]]) ; * {{Flagicon|ROU}} [[Cluj-Napoca]] ([[Rumanija]]) ; * {{Flagicon|ESP}} [[Guadalajara (Spanja)|Guadalajara]] ([[Spanja]]) ; * {{Flagicon|SLO}} [[Ljubljana]] ([[Slovenja]]) ; * {{Flagicon|ARG}} [[Rosario]] ([[Arġentina]]) ; * {{Flagicon|CHN}} [[Shijiazhuang]] ([[Ċina]]) ; * {{Flagicon|FRA}} [[Tours]] ([[Franza]]) ; * {{Flagicon|HUN}} [[Szeged]] ([[Ungerija]]) ; * {{Flagicon|GER}} [[Worms]] ([[Ġermanja]]). == Referenzi == a04qmzfq8tbmihq7ttbusnvbytpcyok 0 34717 333011 2026-10-22T08:26:48Z JovalQC 21720 Created by translating the opening section from the page "[[:fr:Special:Redirect/revision/240372474|Clermont-Ferrand]]" 333011 wikitext text/x-wiki '''Clermont-Ferrand''' (ippronunzjata {{MSAPI|/klɛʁ.mɔ̃ fe.ʁɑ̃/}} {{Awdjo|Fr-Paris--Clermont-Ferrand.ogg}} li tinsab [[Franza|fil]] - Massif Central fir -reġjun ta' [[Auvergne-Rhône-Alpes]] . Hija l- kapitali storika ta' Auvergne u l- belt ewlenija tad -dipartiment ta' Puy-de-Dôme . Il-belt moderna twieldet mill-għaqda {{s-|XVII}} ta' żewġ bliet rivali antiki, Clermont u Montferrand . Il-belt Gallo-Rumana ta' Augustonemetum dehret wara l-għejbien tal-metropoli Arvernjana Nemossos . Imbagħad ħadet l-isem Arvernis u aktar tard Clermont . Fil-bidu tas- {{s-|XII}}, il -konti ta' Auvergne waqqfu l-belt rivali ta' Montferrand . Fl -1630, {{Souverain2|Louis XIII}} impona l-unifikazzjoni taż-żewġ bliet ġirien permezz tal- Editt ta' Troyes . Din l-għaqda ġiet affermata mill-ġdid minn {{Souverain2|Louis XV}} fl- 1731 . Clermont-Ferrand hija l {{24e|commune}}l-aktar popolata fi Franza {{unité|{{Population de France/dernière pop}}|habitants}} fl- {{Population de France/dernière année}} . L-unità urbana tagħha kellha {{unité|{{Population Unité urbaine de Clermont-Ferrand}}|habitants}} fl- {{Population de France/dernière année}} u ż-żona tal-ġbir tal-ilma tagħha {{unité|{{Population Aire d'attraction de Clermont-Ferrand}}|habitants}} fl-istess sena.<ref group="INS2" name="POP-AU">{{Ċita web|url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/1405599?geo=AAV2020-022|titlu=Chiffres-clés de l'aire d'attraction des villes 2020 de Clermont-Ferrand (022)|sit=[[Institut national de la statistique et des études économiques|Insee]]|data-aċċess=24 février 2023}}.</ref> L-awtorità intermuniċipali kisbet l-istatus ta ’ metropoli fi{{Data|1 janvier 2018}} taħt l-isem Clermont Auvergne Métropole . Bħala università u ċentru ta' riċerka Franċiż ewlieni,<ref name="letudiant">{{Ċita web|url=https://www.letudiant.fr/palmares/palmares-des-villes-etudiantes/clermont-ferrand.html|titlu=Palmarès général des villes étudiantes 2021-2022 : Clermont-Ferrand|sit=letudiant.fr|data-aċċess=21 janvier 2022}}.</ref>,<ref>{{Ċita web|url=https://www.enseignementsup-recherche.gouv.fr/pid24778/atlas-regional-les-effectifs-d-etudiants.html|titlu=Atlas régional : les effectifs d'étudiants|sit=enseignementsup-recherche.gouv.fr|pubblikatur=Ministère de l'enseignement supérieur et de la recherche|data-aċċess=3 août 2017}}.</ref> il-belt iżżomm funzjonijiet amministrattivi u ta' servizz intermedjarju importanti. B'aktar minn {{unité|40000|étudiants}},<ref>{{Ċita web|url=https://www.sigma-clermont.fr/fr/vie-du-campus/clermont-ferrand-une-ville-sportive-culturelle-et-étudiante|titlu=Clermont Ferrand, une ville sportive, culturelle et étudiante|data=25-04-2024|sit=sigma-clermont.fr|data-aċċess=21 janvier 2022}}.</ref> li jirrappreżentaw kwart tal-popolazzjoni muniċipali,<ref>{{Ċita web|url=https://www.francetvinfo.fr/france/rentree/clermont-ferrand-eldorado-des-etudiants_1076885.html|titlu=Clermont-Ferrand, Eldorado des étudiants|data=9 septembre 2015|sit=France TV info|data-aċċess=21 janvier 2022}}.</ref> u {{unité|6000|chercheurs}}, hija l-ewwel belt fi Franza li ngħaqdet man-netwerk ''tal-bliet tat-tagħlim'' [[UNESCO|tal-UNESCO]].<ref>{{Ċita pubblikazzjoni |last=Adrien de Tricornot |date=26 janvier 2017 |title=Clermont-Ferrand devient la première « ville apprenante » de l'Unesco en France |url=https://www.lemonde.fr/campus/article/2017/01/26/clermont-ferrand-devient-la-premiere-ville-apprenante-de-l-unesco-en-france_5069318_4401467.html |journal=[[Le Monde]] |issn=0395-2037 |access-date=21 janvier 2022}}.</ref> Belt bi tradizzjoni industrijali, fejn tinsab Michelin, wieħed miż-żewġ l-akbar manifatturi tat-tajers fid-dinja,<ref>{{Ċita web|url=https://www.capital.fr/entreprises-marches/michelin-tendance-mitigee-du-marche-du-pneumatique-au-deuxieme-trimestre-1138090|titlu=Michelin : tendance mitigée du marché du pneumatique au deuxième trimestre|data=15-06-2016|sena=2016|sit=capital.fr|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180725033150/http://www.capital.fr/entreprises-marches/michelin-tendance-mitigee-du-marche-du-pneumatique-au-deuxieme-trimestre-1138090|arkivju-data=25 juillet 2018}}.</ref> Clermont-Ferrand hija wkoll pożizzjonata tajjeb fl-industriji farmaċewtiċi, tal-ikel u tal-ajrunawtika. Jospita tliet gruppi ta' kompetittività.<ref>{{Ċita web|url=http://competitivite.gouv.fr/identifier-un-pole/cartes-des-poles-468.html|titlu=Carte des pôles de compétitivité|awtur=Les pôles de Compétitivité|sit=competitivite.gouv.fr|data-aċċess=|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20140328171903/http://competitivite.gouv.fr/identifier-un-pole/cartes-des-poles-468.html|arkivju-data=28 mars 2014}} sur le site ''competitivite.gouv.fr''.</ref> Il-belt tinsab f’riġlejn il-ħsara ta’ Limagne u l- [[Chaîne des Puys]], sit naturali elenkat mill-{{Data|2 juillet 2018}} bħala " post għoli tettoniku » għall- [[Sit ta' Wirt Dinji|Wirt Dinji]] tal-UNESCO.<ref>{{Ċita web|url=https://www.culture.gouv.fr/Actualites/Patrimoine-mondial-de-l-Unesco-une-victoire-volcanique|titlu=Patrimoine mondial de l'Unesco : une victoire volcanique|sit=culture.gouv.fr|pubblikatur=Ministère de la Culture|data-aċċess=21 janvier 2022}}.</ref> == Storja == '''<big>Preistorja u protostorja</big>''' L-okkupazzjoni taż-żona fil-komun hija attestata sa mill-perjodu Neolitiku, kif jidher mill-bini ta’ diversi menhirs (Brézet, Sainte-Anne, u Puy-de-la-Poix) u d-dolmen ta’ Puy-de-Crouël. Il-kultura Cardial (Neolitiku Bikri), tipika tan-nofsinhar ta’ Franza iżda preżenti wkoll f’Auvergne u fir-reġjun ta’ Lyon, hija attestata fis-siti ta’ Brézet u Rue des Quatre Passeports. Hemm ukoll xi sinjali ta’ okkupazzjoni protostorika f’riġlejn l-għolja li fuqha aktar tard inbniet il-belt antika. i66gnu7g21bt6ign06mku7r3xn60i6c