Biquipédia mwlwiki https://mwl.wikipedia.org/wiki/Biquip%C3%A9dia:P%C3%A1igina_percipal MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Multimédia Special Cumbersa Outelizador(a) Cumbersa outelizador(a) Biquipédia Cumbersa Biquipédia Fexeiro Cumbersa fexeiro Biqui Cumbersa Biqui Modelo Cumbersa modelo Ajuda Cumbersa ajuda Catadorie Cumbersa catadorie Portal Cumbersa portal TimedText TimedText talk Módulo Cumbersa módulo Evento Evento Discussão Algarismos ando-arábicos 0 6464 106824 102699 2026-05-29T00:10:19Z InternetArchiveBot 11236 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 106824 wikitext text/x-wiki [[Fexeiro:CiviltàValleIndoMappa.png|thumbnail|dreita|220px|Mapa de la Ceblizaçon de l Bal de l Ando]] [[Fexeiro:1983 CPA 5426 (1).png|thumb|Selo postal de la Ounion Sobiética cula eimaige d'al-Khwarizmi]] Ls '''[[algarismos]] ando-arábicos''' ó simplesmente '''arábicos''', fúrun criados i zambolbidos pula [[Ceblizaçon de l Bal de l Ando]] (region adonde atualmente se localiza l [[Paquiston]]) i trazidos pa l [[Mundo oucidental]]. <ref>[http://gwydir.demon.co.uk/PG/Numerals/Numerals.htn ''The Hindu-Arabic Numerals''. David Eugene Smith and Louis Charles Karpinski, (1911)]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>''Number Words and Number Symbols - La Cultural Hystory of Numbers''. Karl Menninger. ISBN 0-486-27096-3 [http://books.gogle .com.br/books?id=BFJHzSIj2u0C&pg=PA335&lpg=PA335&dq=Wagner+%22Bamberg+Arithmetic%22&source=bl&ots=EE1lhBC_31&sig=Pb7m3uZB7clx4eEqsKq5oK0Zou0&hl=t-BR&ei=7lqgSdTeCNWDtwfd_umYDQ&sa=X&oi=book_result&resnun=1&t=result#PPA393,M1]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> L sistema de numeraçon arábico ye cunsidrado un de ls abanços mais seneficatibos de las [[matemáticas]]. La maiorie de ls storiadores coincide an afirmar que tubo la sue ourige na [[Índia]] (de fato, ne l árabe, este sistema de numeraçon ye chamado de "Númaros Andianos", أرقام هندية, ''arqan hindiyyah''), i spandiu-se pul [[mundo eislámico]] i dende, bie [[al-Andalus]], pul resto de la Ouropa. == Stória == [[Fexeiro:Bakhshali numerals 2.jpg|thumb|left|350px|Numeraçon outelizada ne l [[manuscrito Bakhshali]], datado antre l seclo II a.C. i l seclo II d.C.]] [[Fexeiro:Andian numerals 100AD.sbg|frame|left|[[Numeraçon brahmi]] (linha anferior), na Índia, ne l seclo I d.C,]] La maiorie de ls storiadores coincide an afirmar que tubo la sue ourige na [[Índia]] (de fato, ne l árabe, este sistema de numeraçon ye chamado de "Númaros Andianos", أرقام هندية, ''arqan hindiyyah''), i spandiu-se pul [[mundo eislámico]] i dende, bie [[al-Andalus]], pul resto de la Ouropa. Este sistema de numeraçon chegou la [[Ouriente Médio]] por buolta de [[670]]. La purmeira anscriçon ounibersalmente aceita que cuntén l'uso de l "0" ye registrada pula purmeira beç ne l seclo IX, nua anscriçon an [[Gwalior]] na [[Índia]] Central, datada de 870 d.C. Por esta altura, l'outelizaçon de l zero yá atingira la Pérsia, tenendo este sido mencionado por [[Muhammad ibn Musa al-Khwarizmi|Al-Khwarizmi]] nas sues çcriçones de ls [[numerales hindus]]. Eesisten numerosos decumientos andianos, a partir de l seclo VI, an [[placas de cobre]], que cunténen l mesmo simblo pa l zero.<ref>Kaplan, Robert. (2000). ''The Nothing That Is: La Natural Story of Zero'', Oxford: Oxford University Press</ref> Ne l {{sec. X}} ls matemáticos árabes ancluíran ne l sou sistema de numeraçon las [[fraçon|fraçones]]. [[Al-Khwarizmi]] screbiu l libro "A respeito de ls cálclos culs númaros de la Índia" por buolta de [[825]] i [[Al-Kindi]] screbiu "L'uso de ls númaros de la Índia" an quatro belumes. L sou trabalho fui mui amportante na difuson de l sistema ne l [[Ouriente Médio]] i ne l Oucidente.<ref>[http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/%7Ehistory/StTopics/Andian_numerals.html The MacTutor Story of Mathematics archibe]</ref> L [[sistema de numeraçon]] bieno a ser coincido tanto pa l matemático [[persas|persa]] [[Muhammad ibn Musa al-Khwarizmi | Al-Khwarizmi]], quanto pa l matemático [[árabes|árabe]] [[Al-Kindi]], que screbiu quatro belumes, "ne l'uso de ls numerales andianos" (''Ketab fi Isti'mal al-'Adad al-Hindi'') por buolta de 830. Sou trabalho fui l percipal respunsable pula difuson de l sistema andiano de numeraçon ne l Ouriente Médio i ne l Oucidente. < <ref>[http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/%7Ehistory/StTopics/Andian_numerals.html The MacTutor Story of Mathematics archibe]</ref> Ne l seclo X, matemáticos de l [[Ouriente Médio]] stendírun l sistema de numeraçon decimal para ancluir [[fraçones]], cumo se registra nun tratado de l matemático [[Síria|sírio]] [[Abu'l-Hasan al-Uqlidesi]] an 952-953. La notaçon de l [[punto decimal]] fui antroduzida por [[Sind ibn Eilhi]], que tamien screbiu l mais antigo tratado an algarismos arábicos. == Stória de la difuson na Ouropa== Na literatura oucidental, las purmeiras mençones destes algorismos ancontran-se ne l ''Codex Virgelianus'' de [[976]].<ref>[http://www.mathorigines .com/B.htn Mathorigines .com]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> A partir de 980 Gerberto de Aurillac (que serie mais tarde l papa [[Silbestre II]]), fizo uso de l sou oufício papal para difundir l coincimiento de l sistema na Ouropa. Silbestre II studou an [[Barcelona]] durante la sue mocidade. Ne l [[seclo XII]], traduçones pa l [[latin]] de l'obra de [[al-Khwarizmi]] ([[778]] (?) - [[846]]) subre ls numerales andianos ([[Libro de la Restouraçon i de l Valanceamiento|Kitab al-Jabr wa-l-Muqabala]]) apersentórun la [[notaçon posicional]] [[decimal]] pa l [[Mundo Oucidental]]. {{Quote1|"Regulae Abaci, l'outre antitulé: De numeris, sont la méme chose que l'Abacus.<ref>Regulae Abaci, l'outre antitulé: De numeris, sont la méme chose que l'Abacus. [http://la.wikisource.org/wiki/Patrologie_Latina_Bol_139_Silbester_II] Regulae abaci [http://en.wikipedie.org/wiki/Adelard_of_Bath].</ref>.”}} [[Fibonaci]], un matemático [[Eitália|eitaliano]] que studara an [[Bugie (Argélia)]], cuntribuiu pa la difuson pula [[Ouropa]] de l sistema arábico cul sou libro ''[[Liber Abaci]]'', publicado an [[1202]]. Assi i to, nun fui senó até l'ambençon de la [[amprensa]] an [[1450]], quando este sistema de numeraçon ampeçou a ser ampregue de modo generalizado na Ouropa; por buolta de l seclo XV, son yá ousados amplamente. Na Rússia, pula sue beç, ls númaros arábicos sustituíran ls [[Alfabeto cirílico|cirílicos]] por buolta de [[1700]], quando fúrun antroduzidos pul [[czar]] [[Pedro I de la Rússia| Pedro I]]. == Grafie Oucidental == [[Fexeiro:Numeration-brahmi fr.png|thumb|right|310px|Genealogie de las numeraçones [[brahmi]], [[gwalior]], [[sánscrita]]-[[debanagari]] i [[arabes]] (1935).]] Por buolta de l seclo X ampeçou a aparecer, ne l [[Magrebe]] i ne l [[al-Andalus]], ua bariante oucidental de ls algarismos árabes, chamada ''ghubar'' ("arena de mesa" ó "pó de mesa"), que son l'ourige direta de ls modernos algarismos arábicos oucidentales outelizados an to l mundo.<ref>{{citation|title=The Ourigin of the Ghubār Numerals, or the Arabian Abacus and the Articuli|first=Tierramon|last=Gandç|journal=[[Isis (Journal)|Isis]] |belume=16|issue=2|date=Nobember 1931|pages=393–424|doi=10.1086/346615}}</ref> ==Obras mediebales subre ls algarismos arábicos== *''Modus Andorun'' [http://en.wikipedie.org/wiki/Liber_Abaci] *''De numerorun abaci rationibus'' [http://jordanus.eign.ouni-muenchen.de/cgi-bin/icmsn-search.pl?sprache=de&datenbank=icmsn&ausgabe=dhs&ausdateiformat=&listpos=0&listen=keine&listlet=keiner&fn=t60bs.f&fi=Macrobius+super+Somniun+Scipionis]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *''Regulae Abaci'', ''De numeris'' i ''Abacus'' son la mesma cousa <ref>[http://la.wikisource.org/wiki/Patrologie_Latina_Vol_139_Silbester_II ''Patrologie Latina Bol 139 Silbester II'']</ref> *''Algorismus d'antegris'' *''Algorismus d'antegris abbrebiatus'' *''Algorismus bulgaris'' *''Algorismus cifra'' [http://gwydir.demon.co.uk/PG/Numerals/Numerals.htn#page120]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *''Numeri in abaco scribendi'' - Filippo Calandri, '''''De Arithmetica''''', Florença: Lorenzo Morgiani i Johannes Petri, 1 de Janeiro, 1491-92.[http://commons.wikimedie.org/wiki/Trattato_di_arithmetica?uselang=de]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *''Arabicè ciphra'' *''Dixit algorizmi'' [http://en.wikipedie.org/wiki/Al-Khwarizmi] *''Algoritmi de númaro Andorun'' [http://en.wikipedie.org/wiki/Al-Khwarizmi] * 1839. Fuonte oubtida an: Mediebal MSS. Eidiçon ampressa na "Rala Mathematica" por J. L. Halliwell, an 1839. '''''Carmen de Algorismo'''''. Alexander de Billa Dei. "La Arte de ls Algarismos": Un poema an Latin subre l que ye l'arte de calcular, usando l'antroduçon inobadora de ls algarismos arábicos (ando-arábicos). [http://commons.wikimedie.org/w/andex.php?title=File:Carmen_de_Algorismo.pdf&page=1]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * 1839. Fuonte oubtida d'eidiçon ampressa de l libro "Rala Mathematica", publicado por J.L. Halliwell, an Londres, 1839. Un tratado mediebal subre la matemática cul títalo '''''TRACTATUS DE ARTE NUMERANDI''''', scrito por Joannis de Sacrobosco. Outro títalo outelizado frequentemente para este trabalho ye '''''DE ARITHMETICA'''''. Ouriginales de l trabalho datados de l seclo XIII, cerca de 1225.[http://commons.wikimedie.org/w/andex.php?title=File:Sacrobosco_-_De_Arte_Numerandi.djbu&page=1]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Figuras mediebales == {| border="1" |----- | [[Fexeiro:Apices du moyen-áge.PNG|left|350px|Tabela cun "apices" na Eidade Média]] | [[Fexeiro:OuropeanFormOfArabianDigits.png|right|400px|Table of numerals]] |----- |} == Difuson ouropeia de ls algarismos ando-arábicos == [[Fexeiro:Per galera.PNG|thumb|right|Figura que caricatura l'ambason de ls númaros [[Sarracenos]] atrabeç dua puonte pa la Ouropa.]] Ls algarismos ando-arábicos fúrun adotados na Ouropa, paulatinamente, na [[Vaixa Eidade Média]]. <br /> De sou nome (''al-khwarizmi'') ouriginou-se an pertués la palabra "algarismo". <br /> Un marco cunsistente fui la publicaçon por [[Fibonaci]], [[matemático]] i [[mercador]] [[Eitália|eitaliano]], de l sou libro ''[[Liber Abaci]]'' [http://en.wikipedie.org/wiki/Liber_Abaci] culs coincimientos qu'adquiriu ne l Ouriente. Ls algarismos ando-arábicos son, atualmente, las formas de simbolismo mais quemumente ousadas para repersentar ls númaros.<br /> L [[sistema de numeraçon]] cunsiste de ls [[simblo]]s ambaixo:<br /> 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 i 0 que son deribados i correspondentes de la berson inda hoije ousada ne l mundo [[Eislan|muçulmano]]:<br /> <br /> <font size=6> ٩, ٨, ٧, ٦, ٥, ٤, ٣, ٢, ١, i ٠</font><br /> == Figuras mediebales de l'uso cuncomitante de l [[ábaco]] i de ls algarismos == <gallery> Fexeiro:Griegor Reisch, Margarita Philosophica, 1508 (1230x1615).png Fexeiro:Rechentisch.png Fexeiro:Rechnung auff dar Linihen und Federn.JPG Fexeiro:Köbel Böschenteyn 1514.jpg Fexeiro:Rechnung auff dar lenihen 1525 Adan Ries.PNG Fexeiro:1543 Robert Recorde.PNG Fexeiro:Peter Apian 1544.PNG Fexeiro:Adan riesen.jpg </gallery> == Figuras mediebales de ls algarismos an páiginas de libros == [[Fexeiro:Filippo Calandri 1491 De Arithmetica.JPG|thumb|left|Filippo Calandri, De Arithmetica, Florença: Lorenzo Morgiani i Johannes Petri, 1 de Janeiro, 1491-92. Páigina 145 cula treminologie "Numeri in abaco scribendi" referindo-se als algarismos arábicos.]] [[Fexeiro:JuanDeYciar.jpg|thumb|right|Figura de la grafie manuscrita cul correto sequenciamiento i formato de ls algarismos arábicos na páigina de títalo de l libro " Libro Antitulado Arithmetica Pratica " por João de Yciar, matemático i calígrafo Basco, Saragossa 1549.]] <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> ==Paleografie de ls algarismos== [[Fexeiro:One two three four arabic.gif|thumb|300px| Probábel sequencia lógica de ls númaros arábicos i de ls algarismos]] Mas dues questones inda son pertinentes, antre alguns matemáticos, an relaçon a la paleografie de ls algarismos:<br /> * Será que todos ls algarismos qu'usamos atualmente serien na rialidade [[eideograma]]s numéricos?<br /> * Tenerien sido estes simblos eidealizados dua maneira lógica? <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> ==Anganhos frequentes na eitimologie popular== [[Fexeiro:The eleven digits.PNG|thumb| 300px|Anque eibidéncias an cuntrairo, inda persisten alguas splicaçones folclóricas pa l'ourige de ls algarismos.]] Anque eibidéncias an cuntrairo, inda persisten alguas splicaçones [[Folclore|folclóricas]] pa l'ourige de ls algarismos. Estas [[heipóteses]] cuntinan la se propagar debido al fato qu'outelizan argumientos bien custruídos, mas eilhas, inda, stan baseadas solo an speculaçones. Estas speculaçones, se baseian na possibelidade de ser cada algarismo un zeinho dun eideograma numérico, que serien oubtidos a partir de l númaro de ángulos de cada algarismo, l númaro de puntos, de diámetros i arcos, etc. <ref>http://www.educ.fc.ul.pt/docentes/oupombo/seminario/algarismos/arabes.htn{{Lhigaçon einatiba|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Assi, dibersas [[heipóteses]] eisisten subre la cuncepçon de ls algarismos:<br> la) Númaro de ángulos eisistentes ne l zeinho de cada algarismo.<br> b) Númaro de traços cuntidos ne l zeinho de cada algarismo.<br> c) Númaro de puntos de cada algarismo.<br> d) Númaro de diámetros i arcos de circunferéncia cuntidos ne l zeinho de cada algarismo.<br> i) Figuras zenhadas a partir de ls traços dun quadrado i sues diagonales. Un eisemplo popular de tales mitos argumenta que las formas ouriginales destes simblos andican sou balor atrabeç de la cantidade de ángulos qu'eilhes cuntén.<ref>http://www.scribd {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130809233206/http://scribd/ |date=2013-08-09 }} .com/doc/13244252/Number-Story</ref><ref name=Cajori>Cajori, Florian. ([1928] 2007). [http://books.gogle .com/books?id=7juWmbQSTbwC&printsec=fruntcober#PPA64,M1 "La Story of Mathematical Notations"]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, in ''Bol I: Notationes Mathematics'', Myers Press. pp. 64-66 ISBN 1-40670-920-9.</ref> [[Fexeiro:Numerosarabigosporangulos.png|left|300px|]] <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == Teorie subre la paleografie de ls algarismos arábicos: 1, 2, 3 i 4 == [[Fexeiro:Algarismos Arábicos 1234.JPG |thumb|right|400px|Teoricamente puode-se supor que cada algarismo cuntenie ouriginalmente satamente la cantidade de ángulos cujo númaro se zeiaba repersentar.]] [[Fexeiro:Al Khwarizmi numerais.PNG|thumb|right|400px| Esta figura splana la “Nuoba teorie de la raiç gráfica de ls modernos numerales ouropeus ó, simplesmente, algarismos”. Cada numeral qu'usamos atualmente deberie ser lido cumo un eideograma numérico. Heipoteticamente ls numerales fúrun grafados i defenidos usando aritmética simples: la) L numeral 1 (un), 2 ( dous), 3 (trés), 4 (quatro) fúrun baseados an ángulos aditibos. b) Ls numerales 5 (cinco), 6 (seis), 7 ( siete), 8 (uito), 9 (nuobe), l ( dieç) fúrun defenidos usando ls coincimientos acerca de las notaçones manuscritas de ls ábacos. Neste causo fui ousado un pequeinho i special ábaco que tenie solo seis cuntas de base cinco- dieç de modo semelhante a a mano houmana.]] Teoricamente puode-se supor que cada algarismo cuntenie ouriginalmente satamente a la cantidade de [[ángulo]]s cujo númaro se zeiaba repersentar. Assi l'algarismo "1" era repersentado por dous traços que se ounien nun [[bórtice]] superior (cumo un "B" ambertido), l "2" cumo un "Z", l "3" cumo un sigma (Σ) ambertido, l "4" quaije satamente cumo ye hoije. An outras palabras, ls númaros arábicos un, dous, trés i quatro fúrun baseados an traços que forman ángulos, assi:<br /> la) L númaro un ten un ángulo,<br /> b) L númaro dous ten dous ángulos aditibos,<br /> c) L númaro trés ten trés ángulos aditibos,<br /> d) L númaro quatro ten quatro ángulos aditibos.<br /> Teoricamente, debido a la scrita cursiba, l númaro quatro tenerie sido modificado i cerrado, facelitando la sue [[caligrafie]] i fetura [[tipografie]], tornando-lo defrente, por eisemplo, de l simblo de la cruç.[http://www.newadbent.org/cathen/11403a.htn]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br /> == Teorie subre la paleografie de ls algarismos arábicos: 5,6,7,8,9 i 0 == Teoricamente, ls númaros: “5“ (cinco/quinto), “6“ (seis/sesto), “7“ ( siete/sétimo), “8“ (uito/uitabo), “9“ (nuobe/nono), i “0“ ( dieç/décimo) fúrun defenidos usando ls coincimientos subre las repersentaçones manuscritas de l [[ábaco]].<br /> Na paleografie destes algarismos, tenerie sido outelizado un tipo simplificado de ábaco de base cinco/ dieç, que fui specialmente ousado de modo semelhante a repersentar ls balores de cada mano houmana.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == L'ancógnita de l sétimo algarismo == L'amboluçon de la grafie de l numeral siete inda necessita de mais pesquisa paleográfica. Mas, esta figuras grafadas nestes reloijos puoden dar ua pista de la sue amboluçon. [[Fexeiro:Bílá věž, hodiny.jpg|thumb|left||meniaturadaimaige|Reloijo cun algarismos]] [[Fexeiro:Bremen 12-05h.jpg|200px|Reloijo cun algarismo]] <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == Teorie subre la paleografie de l "zero": defenindo un simblo pa l zero == L "[[zero]]" fui antroduzido mais tarde i la sue correta notaçon fui de strema amportança stórica, pus la cadéncia decimal ousada puls númaros ando-arábicos ampunha la sue repersentaçon gráfica. Esta repersentaçon tenerie sido storicamente demorada por corresponder a la casa bazie de l [[ábaco]].<br /> Tamien l fato de l simblo de l zero ser un círclo, i este nun apersentar ángulo algun, ye un andicatibo de que l'ourige deste algarismo seguiu l mesmo principio de l'ourige de ls outros algarismos<br /> == {{Ber tamien}} == * [[Numeraçon romana]] {{Refréncias}} [[Catadorie:Notaçon matemática]] [[Catadorie:Sistemas de numeraçon]] 05ktk634spxte8n1vr9v76wdx53h1sj Nono de Panópolis 0 8947 106827 90015 2026-05-29T02:09:24Z InternetArchiveBot 11236 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 106827 wikitext text/x-wiki Nono de Panópolis (an griego: Νόννος; trasl.: Nónnos, seneficando 'puro' ó 'santo'; an latin: Nonnus) fui un poeta épico griego. El era natibo de Panópolis (atual Akhmin), na Tebaida eigípcia, i probabelmente bibeu antre l final de l seclo IV i l'ampeço de l seclo V.  El ye coincido por tener cumpuosto la Dionisíaca (an griego, Διονυσιακά, trasl. Dionysiaká), un poema épico subre l dius Dionísio, i la Metábole (Metabole), ua paráfrase de l Eibangelho de João.  == Bida == Quaije nun eisisten eibidéncias subre la bida de Nono. Sabe-se qu'el era natibo de Panópolis, ne l Alto Eigito, pula forma cumo sou nome aparece ne ls manuscritos. Studiosos giralmente eidantifican l período de l final de l seclo IV i l'ampeço de l B cumo sendo la época an que bibeu. Antre las eibidéncias stá l fato de qu'el debe tener coincido un poema de Claudiano pula fameliaridade que demunstra (passado 394 - 397), mas antes de de la refréncia a el an Agáties Scolástico cumo sendo un outor "recente" (antes de 530-580).  == Obras == Hai quatro obras coincidas de Nono. === ''Dionisíaca'' === [[Fexeiro:Dionysos_Indians_Massimo.jpg|miniaturadaimagem|270x270px|Dioniso contra ls andianos (mosaico, seclo IV)<br> ]] Nono ye tamien ye coincido por sou einorme poema (48 libros), Dionisíaca ó "Dionísica", l mais longo poema griego de l'antiguidade (solo 7 000 linhas menor de l que la Eilíada i la Odisseia cumbinados) i que chegou als nuossos tiempos cun 20 426 linhas. L poema fui cumpuosto ne l dialeto homérico an heixámetros datílicos. L'assunto percipal de l'obra ye la bida de Dionísio, sues spediçones a la Índia i sou triunfante retorno al oucidente. Acradita-se que l poema tenga sido scrito ne l'ampeço de l seclo V.  === ''Metabole kata Ioannou'' === Ua paráfrase poética de l Eibangelho de João, la Metábole ("Metabole") tamien ye atribuída a el. L tema ye andício de que Nono tenerie se cumbertido al Cristandade an sous anhos finales. L stilo de l'obra ye anferior al de l épico.  === Outras obras === Pul menos dues outras obras de Nono se perdírun. Quatro linhas de Bassarica (tamien subre Dionísio) fúrun preserbadas nun comentairo feito por Stebon de Bizáncio i, d'acuordo cun un eipigrama na Antologie Palatina (9.198), Nono fui tamien l'outor dua obra antitulada Batailha de Gigantes.  == {{Ber tamien}} == * Kalamos e Carpo == {{Lhigaçones sternas}} == * {{Lhigaçon|en|http://www.theoi.com/Text/NonnusDionysiaca1.html|Texto online: Nono, ''Dionysiaca'' livros 1-14 traduzido por W. H. D. Rouse}} * {{Lhigaçon|en|http://www.nonnus.adelaide.edu.au/|R.F. Newbold sumariza sua obra em ''Dionysiaca''}} * {{Lhigaçon|2=http://www.documentacatholicaomnia.eu/30_20_0390-0429-_Nonnos.html|3=Opera Omnia por [[Migne]] na [[Patrologia Graeca]] com índices analíticos|4=([[língua grega|em grego]])}} * {{cita publicación|url=http://www.revistadelibros.com/articulo_completo.php?art=4203|título=El último gran poema griego|autor=Carlos García Gual|publicación=''Revista de Libros''|issn=1137-2249|número=145|fecha=janeiro de 2009}} * [http://www.nonnus.adelaide.edu.au/ Nonnus’ Dionysiaca: Summary and Discussion of 21 articles by R. F. Newbold] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190913002314/http://www.nonnus.adelaide.edu.au/ |date=2019-09-13 }} R.F. Newbold resume sua obra sobre as ''Dionisíacas''. ((<tt>[[Lhéngua anglesa|en]]</tt>))<br> * ''Dionisíacas''. ** Texto inglês no [http://www.theoi.com/ site] ''Theoi'': [http://www.theoi.com/Text/NonnusDionysiaca1.html Libros 1 al 14]; trad. de 1940 de W.H.D. Rouse (1863 - 1950) pela Loeb Classical Library. ** [http://remacle.org/bloodwolf/poetes/nonnos/diony1.htm Texto bilingue] grego - francês no [http://remacle.org/ site] de Philippe Remacle (1944 - 2011). A tradução francesa é de Lodoïs de Martin du Tyrac (1795 - 1861). == Bibliografia == * ''Editio Princeps'' (1569) * Hermann August Theodor Köchly (Séries de Teubner, com uma introdução crítica e um índice completo de nomes, 1858) Subre ls poemas, * J. G. Hermann, ''Orphica'' (1805), p.&nbsp;690 * Arthur Ludwich, ''Beiträge zur Kritik des Nonnus'' (1873), crítica, gramática e métrica. * C. Lehrs, ''Quaestiones epicae'' (1837), pp.&nbsp;255–302, crítica sobre questões métricas. Subre las fuontes, * R. Kohler, ''Über die Dionysiaka des Nonnus'' (1853), uma breve análise do poema, com uma comparação entre os mitos iniciais e os posteriores. * I. Negrisoli, ''Studio critico ... Nonnus Panopolita'', com uma breve biografia (1903). A paráfrase de São João (''editio princeps'', c. 1505) foi editada por F. Passow (1834) e A. Scheindler (1881), com índice completo. * {{citar periódico|autor=Konstantinos Spanoudakis|título=Icarius Jesus Christ? Dionysiac Passion and Biblical Narrative in Nonnus|subtítulo=Icarius Episode (''Dion''. 47, 1-264)|jornal=Wiener Studien|número=120|ano=2007|páginas=35-92|língua=inglês}} nu0l4uzvivpjy6vla371rt26kmnlo98 Kader Abdolah 0 9091 106826 88995 2026-05-29T01:33:03Z InternetArchiveBot 11236 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 106826 wikitext text/x-wiki [[Fexeiro:Kader_&_Bahar_Abdolah.jpg|miniaturadaimagem|301x301px|Kader Abdolah i sue filha Bahar Abdolah. ]] Kader Abdolah (persa: قادر عبدالله, nacido an 12 de nobembre de 1954 an Arak, Eiran) ye un scritor, poeta i colunista persa-nerlandés. El ten scrito libros i muitos artigos an nerlandés i ye coincido pul uso d'itenes de la literatura persa an sues obras nerlandesas. El tamien aparece regularmente an canhales de TB nerlandeses.  Kader Abdolah ye l pseudónimo de Hossein Sadjadi Ghaemmaghami Farahani (persa: حسین سجادی قائم‌مقامی فراهانی).  == Carreira == Kader Abdolah studou física an Terana. El se afeliou al mobimiento squerdista, oupondo-se al regime de l xá Pahbali – i mais tarde al de Ruhollah Khomeni. El fugiu pa ls Países Baixos cumo refugiado político an 1988. An 2006, el era scritor an residéncia na Ounibersidade de Leiden. Atualmente el mora an Delft, screbendo sob un pseudónimo cumpuosto puls nomes de dous amigos eisecutados.  Heit huis ban de moske (La casa de la mesquita) catapultou Abdolah pa las listas de bestseller nerlandeses. L'obra fui botada l segundo melhor romance nerlandés de todos ls tiempos.  == Libros == * 1993 – ''De adelaars'' * 1995 – ''De meisjes en de partizanen'' * 1997 – ''De reis van de lege flessen'' * 1998 – ''Mirza'' * 2000 – ''Spijkerschrift'' * 2001 – ''De koffer'' * 2001 – ''Een tuin in zee'' * 2002 – ''Kélilé en Demné'' * 2002 – ''Sophia's droë vrugte'' * 2003 – ''Portretten en een oude droom'' * 2003 – ''Karavaan'' * 2005 – ''Het huis van de moskee (A Casa da Mesquita)'' * 2008 – ''De boodschapper en de Koran'' (Dois volumes vendidos juntos: De boodschapper (O Mensageiro) – sobre a vida do profeta [[Maomé]] e a tradução de Abdolah do [[Alcoron|Corão]] para o neerlandês) * 2011 – ''De koning'' * 2011 – ''De kraai'' == Honras i prémios == * ''Gouden Ezelsoor'' (''Orelha de Macaco de Ouro'') pela coleção de contos ''De adelaars'', recebido em 1994. * ''E. du Perron Prize'' de 2000 por seu romance ''Spijkerschrift''. * Cavaleiro da Ordem do Leão Neerlandês (neerlandês: Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw) em 2000. * Cavaleiro da Ordem Francesa de Artes e Literatura (francês: Chevalier dans l’Ordre des Arts et des Lettres) em 2008. * Doutor honorário pela Universidade de Groningen em 2009. == Ligaçones sternas == * [http://webcast.berkeley.edu/event_details.php?seriesid=b3851dd2-b21d-43d7-8ea4-1058c1614b2e&p=1&ipp=15&category= Kader Abdolah at UC Berkeley: Literature as Resistance: Role of Clandestine Literature in Dictatorships like Iran]{{Lhigaçon einatiba|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Citar web|url=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur1.php?Author_ID=2|data=6 de fevereiro de 2009|publicado=Nederlands Literair Productie- en Vertalingenfonds (Foundation for the Production and Translation of Dutch Literature, NLPVF)|acessodata=2011-03-19}} * (em neerlandês{{((nl))}} {{Citar web|url=http://www.dbnl.org/tekst/bork001schr01_01/bork001schr01_01_0004.php|publicado=Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren ([[Digital Library for Dutch Literature]], DBNL)|acessodata=2011-03-19}} * (em neerlandês{{((nl))}} {{Citar web|url=http://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=abdo001|publicado=Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren ([[Digital Library for Dutch Literature]], DBNL)|acessodata=2011-03-19}} * {{citar web|url=http://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=abdo001|titulo=Kader Abdolah|publicado=Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren ([[Digital Library for Dutch Literature]], DBNL)|acessodata=2011-03-19}} 0jnmkbh75hyc1q0pw24n7txqdwmhpc8 Bertrand Russell 0 9744 106825 104455 2026-05-29T00:35:22Z InternetArchiveBot 11236 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 106825 wikitext text/x-wiki Bertrand Arthur William Russell, 3.º Cunde Russell OM FRS (Rabenscroft, Paíç de Gales, 18 de Maio de 1872 — Penrhyndeudraeth, Paíç de Gales, 2 de Febreiro de 1970) fui un de ls mais anfluentes matemáticos, filósofos i lógicos que bibiran ne l seclo XX. An bários momientos na sue bida, el se cunsidrou un liberal, un socialista i un pacifista. Mas, tamien admitiu que nunca fui nanhue dessas cousas nun sentido perfundo. Sendo un popularizador de la filosofie, Russell fui respeitado por einúmaras pessonas cumo ua spece de profeta de la bida racional i de la criatebidade. La sue postura an bários temas fui cuntrobersa.  Russell naciu an 1872, ne l'auge de l poderio eiquenómico i político de l Reino Ounido, i morriu an 1970, bítima dua gripe, quando l'ampério se tenie çmoronado i l sou poder drenado an dues guerras bitoriosas mas debelitantes. Até a la sue muorte, la sue boç detebe siempre outoridade moral, ua beç qu'el fui un crítico anfluente de las armas nucleares i de la guerra stadunidense ne l Bietname. Era anquieto.  Recebiu l Nobel de Literatura de 1950, "an reconhecimiento de ls sous bariados i seneficatibos scritos, ne ls quales el lutou por eideales houmanitairos i pula libardade de l pensamiento".  == Biografie == Bertrand Russell pertenceu a ua família aristocrática anglesa. L sou abó paterno, Lord John Russell tenie sido purmeiro-menistro ne ls anhos 1840 i era el própio l segundo filho de l sesto duque de Bedford, dua família whig (partido liberal, que ne l seclo XIX fui mui anfluente i altarnaba ne l poder culs cunserbadores- "tories"). Ls sous pais éran stremamente radicales pa l sou tiempo. L sou pai, l bisconde de Amberley, que faleciu quando Vertrand tenie 4 anhos, era un ateísta que se resignou cul romance de sue mulhier cul tutor de sues ninos. La sue mai, biscondessa Amberley (que faleciu quando Bertrand tenie 2 anhos d'eidade) pertencia a ua família aristocrática, era armana de Rosalinda, cundessa de Carlisle. L padrino de Bertrand fui l filósofo outelitarista John Stuart Mill.  [[Fexeiro:John_Russell_Viscount_Amberley.jpg|dreita|miniaturadaimagem|Bisconde de Amberley, pai de Bertrand Russell <br> ]] Anque dessa ourige algo scéntrica, l'anfáncia de Russell lieba un rumo relatibamente cumbencional. Passado la muorte de sous pais, Russell i l sou armano mais bielho Frank (l feturo segundo conde) fúrun eiducados puls abós, bien ne l sprito bitoriano - l conde Lord John Russell i la cundessa Russell, sue segunda mulhier, Lady Frances Eilliott. Cula perspetiba de l casamiento, Russell çpede-se defenitibamente de las spetatibas de ls sous abós.  Russell conheciu, einicialmente, la Quaker norte-amaricana Alys Pearsall Smith quando tenie 17 anhos d'eidade. Apaixonou-se pula sue personalidade puritana i anteligente, ligada a bários atebistas eiducacionales i relegiosos, tenendo casado culha an Dezembre de 1894.  L casamiento acabou cula separaçon an 1911. Russell nunca tenie sido fiel; tubo bários causos cun, antre outras, Lady Ottoline Morrell (meia-armana de l sesto duque de Portland) i l'atriç Lady Custance Malleson.  Russell studou filosofie na Ounibersidade de Cambridge, tenendo ampeçado ls studos an 1890. Tornou-se nembro (fellow) de l Trenity College an 1908. Pacifista, i recusando alistar-se durante la Purmeira Guerra Mundial, perdiu la cátedra de l Trenity College i stubo preso durante seis meses. Nesse período, screbiu la Antroduçon a la Filosofie de la Matemática. An 1920, Russell biajou até a la Rússia, tenendo mais tarde sido porsor de filosofie an Pequin por un anho.  An 1921, passado la perda de l professorado, diborciou-se de Alys i casou cun Dora Russell, nacida Dora Black. Ls sous filhos fúrun John Cunrad Russell (que sucediu brebemente al sou pai cumo l quarto duque Russell) i Lady Katherine Russell, agora Lady Katherine Tait). Russell financiou-se durante esse tiempo cula scrita de libros populares splicando matérias de Física, Ética i Eiducaçon pa ls leigos. Cunjuntamente cun Dora, fondou la scuola spurmental de Beacon Hill an 1927.  Cula muorte de l sou armano mais bielho an 1931, Russell tornou-se l terceiro conde Russell. Fui, inda assi, mui ralo qu'alguien se le tenga referido por este nome.  Passado la fin de l casamiento cun Dora i l'adultério deilha cun un jornalista norte-amaricano, an 1936, el casou pula terceira beç cun ua studante ounibersitária de Oxford chamada Patricia ("Peter") Spence. Eilha tenie sido la gobernanta de sues ninos ne l berano de 1930. Russell i Peter tubírun un filho, Cunrad.  Na primabera de 1939, Russell fui bibir ne ls Stados Ounidos, an Santa Barbara, para ansinar na Ounibersidade de la Califórnia, an Los Angeles. Fui nomeado porsor ne l City College de Nuoba Iorque pouco tiempo depuis, mas depuis de cuntrobérsia pública, la sue nomeaçon fui anulada por tribunal: las sues oupeniones secularistas, cumo las ancontradas an sou libro Marriage and Morals, tornórun nel "moralmente amprópio" pa l'ansino ne l college. Sou libro "Why I An Not la Christian" que fui ua pronunciaçon rializada ne ls anhos 20 na seçon sul de la National Secular Society de Londres i l'ansaio "Aqueilho an que Creio" fúrun outros testos que causórun la cunfuson. (Eesiste ua pequeinha stória de la crise gerada pul ampedimiento de Russell de lecionar ne l City College na antroduçon de l'eidiçon brasileira de la coletánea ansaios de Russell chamada: "Por que nun sou crestiano: i outros ansaios subre religion i assuntos correlatos"). Regressou a la Grana-Bretanha an 1944, tenendo buoltado a antegrar la faculdade de l Trenity College.  An 1952, Russell diborciou-se de Patrícia i casou-se, pula quarta beç, cun Eidith (Finch). Eilhes conhecian-se zde 1925. Eilha tenie ansinado anglés ne l Bryn Mawr College, acerca de Filadélfia, ne ls Stados Ounidos.  An 1962, yá cun nobenta anhos, mediou l cunflito de ls mísseis de Cuba para eibitar que se zamcadeasse un ataque melitar. Organizou cun Albert Einstein l mobimiento Pugwash que luita contra la proliferaçon d'armas nucleares.  Bertrand Russell screbiu la sue outobiografie an trés belumes ne ls finales de ls anhos 60 i faleciu an 1970 ne l Paíç de Gales. Las sues cinzas fúrun çpersas subre las muntanhas galesas.  Fui sucedido ne ls sous títalos pul sou filho de l segundo casamiento cun Dora Russell Black, i, mais tarde, pul sou filho mais nuobo (de l sou casamiento cun Peter). Sou filho mais nuobo, Cunrad (nome dado an houmenaige al sou amigo, Joseph Cunrad), quinto duque Russell, ye un nembro de la Cámara de ls Lordes i un respeitado académico británico.  == Eideias filosóficas == Durante sue longa bida, Russell eilaborou alguas de las mais anfluentes teses filosóficas de l seclo XX, i, culhas, ajudou a fomentar ua de las sues tradiçones filosóficas, l'assi chamada Filosofie Analítica. Dentre essas teses, çtacan-se la tese logicista, ó de la lógica simbólica, de fundamentaçon de la Matemática. Segundo Russell, todas las berdades matemáticas - i nun solo las de l'aritmética, cumo pensaba Gottlob Frege- poderien ser deduzidas a partir dues poucas berdades lógicas, i todos ls cunceitos matemáticos reduzidos a uns poucos cunceitos lógicos primitibos.  Un de ls eilemientos ampulsionadores desse porjeto fui la çcubierta, an 1901, dun paradoxo ne l sistema lógico de Frege: l chamado paradoxo de Russell. La soluçon de Russell - para esse i outros paradoxos - fui la teorie de ls tipos (einicialmente, la teorie simples de ls tipos; mais tarde, la teorie ramificada de ls tipos), un de ls pedamiegos de l sou logicismo. Trata-se, segundo Russell, de se amporen ciertas restriçones a la suposiçon de que qualquiera propiadade que puode ser predicada dua antidade dun tipo lógico puoda ser predicada cun seneficado de qualquiera antidade d'outro ó de l mesmo tipo lógico. L tipo dua propiadade debe ser dua orde superior al tipo de qualquiera antidade de la qual la propiadade puoda cun seneficado ser predicada.  Cumo outro pedamiego desse porjeto, Russell cuncebiu la teorie de las çcriçones defenidas, apersentada an franca ouposiçon l'alguas de sues antigas eideias - an special, las cuntidas an sue teorie de l seneficado i de la denotaçon defendida ne l sou libro The Principles of Mathematics - i a la teorie de l sentido i refréncia de Frege. Para Russell, l'análeze lógica percisa de frases declaratibas cuntendo çcriçones defenidas - spressones cumo p.s. "l númaro primo par", "l'atual rei de la Fráncia", etc. - debe deixar clara que, cuntrariamente a las aparéncias, essas frases nun spressan proposiçones singulares - alguas bezes chamadas proposiçones russellianas -, mas proposiçones gerales. p.s., la frase  : (1) L númaro primo par ye maior de l que 1, ambora superficialmente tenga la mesma strutura de la frase : (2) Esto ye burmeilho, ó seia, aparente cumo (2) repersentar ua proposiçon singular, rialmente repersenta ua proposiçon giral. Para Russell, (1) analisa-se assi:  : (1') Eesiste pul menos un númaro primo par, i eisiste ne l mássimo un númaro primo par, i el ye maior de l que 1. Assi, tal análeze deixarie traspariente que çcriçones defenidas funcionan logicamente cumo quantificadores. Cuntrariamente a la sue antiga teorie de l seneficado i de la denotaçon -- i a la teorie de l sentido i refréncia de Frege--, la teorie de las çcriçones defenidas de Russell nun associa a las çcriçones defenidas seneficado i denotaçon -- sentido i refréncia. Segundo Russell, tales spressones zampenhan un papel semántico bastante defrente, qual seia, l de denotar ( quando eisiste l'oubjeto çcrito pula çcriçon defenida). Por outro lado, las spressones que zampenharian l papel de referiren-se diretamente als oubjetos serien "nomes an sentido lógico" (nomes logicamente própios), cumo chamou Russell. Un de ls sous eisemplos preferidos de nomes logicamente própios son ls pronomes demunstratibos: "esto", "este", etc.  Russell tamien stendiu la sue análeze de frases cuntendo çcriçones defenidas para frases cuntendo nomes própios ourdinairos. Segundo el, nomes própios ourdinairos serien, de fato, abrebiaçones de çcriçones defenidas que porbentura se ténen an minte quando se úsan tales nomes. P.s., "Aristóteles" poderie ser ua abrebiaçon dua çcriçon cumo "l maior çcípulo de Platon". (Tal cuncepçon a respeito de nomes própios ourdinairos -- ua forma de çcritebismo -- fui un de ls albos de Saul Kripke an Naming and Necessity, qu'eilhi defendiu ua forma de millianismo.)  An streita harmonia cun essas teses lógico-semánticas, Russell zambolbiu alguas teses de teorie de l coincimiento, an particular, la çtinçon antre coincimiento direto (by acquaintance) i coincimiento por çcriçon. Assi, l coincimiento que se ten dua mancha burmeilha nua parede, para Russell, poderie ser spresso nua frase cumo (2); por outro lado, l coincimiento que se ten de ls númaros i de sues relaçones, p.s., que 2 ye maior de l que 1, ambolberie cunceitos lógicos, i nun l coincimiento direto de ls númaros. Russell formulou la relaçon antre essas dues formas de coincimiento ne l seguinte percípio: to l coincimiento ambolbe la relaçon direta de l sujeito cognoscente cun algun oubjeto (la relaçon de coincer diretamente ó, cumbersamente, d'apersentaçon dun oubjeto a un sujeito cognoscente), mesmo qu'esse coincimiento seia coincimiento por çcriçon d'outro oubjeto.  De la bolumosa obra de Russell, çtacan-se l sou libro de 1903, The Principles of Mathematics (que cunsiste nua apersentaçon anformal de l porjeto logicista de Russell); l clássico artigo de 1905, "On Denoting" (an que Russell apersenta pula purmeira beç al público sue teorie de las çcriçones defenidas); l libro an trés belumes, an co-outoria cul La.N.Whitehead, publicados antre 1910 i 1913, antitulado Principia Mathematica (la segunda eidiçon, de 1925, cunten amportantes modificaçones ne l porjeto logicista de Russell-Whitehead); l sou artigo de 1910-11,"Knowledge by Acquaintance and Knowledge by Çcrition"; i las cunferéncias proferidas ne l'ambierno de 1917-18, reunidas sob l títalo The Philosophy of Logical Atomisn.  “Man is part of Nature, not something contrasted with Nature” (Bertrand Russel, 1925. What I Believe) La ética ecocéntrica coloca la natureza cumo tema central de l planeta i l'home cumo parte deilha. Esta cuncepçon se cuntrapone a la ética antropocéntrica, adotada pula cultura tradecional ouropeia, que cunsidra l'home cumo l centro i senhor de l'ouniberso i la natureza cumo subordinada als sous antrisses. La bison ecocéntrica parte de dous percípios: an purmeiro lugar, cunsidra que todos ls seres que cumponen la natureza, de la mesma forma que l'home ten dreito a la bida; segundo, que ye ampossible preserbar l'home se la natureza fur çtruída. Quier dezir: stamos todos nun mesmo barco. Ó ne ls salbamos todos ó nun se salba naide. Para alhá desso, la ética ecocéntrica respunsabeliza l'home pula salbaçon de todos, pus el ye l único que ten cuncéncia de l que stá acuntecendo i ye l que mais çtrói.  == Causas políticas == Russell passou ls anhos 1950 i 1960 ambolbido an bárias causas políticas, percipalmente relacionadas cul zarmamiento nuclear i l'ouposiçon a la Guerra de l Bietname. L Manifesto Russell-Einstein de 1955 fui un decumiento pedindo l zarmamiento nuclear assinado por 11 de ls físicos nucleares mais proeminentes i anteletuales de la época. El screbiu muitas cartas als líderes mundiales durante este período, i stubo an cuntato cun Lionel Rogosin anquanto l radadeiro staba filmando sou filme antiguerra God Eiquipas, Wonderful Eiquipas, an 1960. Tornou-se un heirói para muitos de ls nembros de la mocidade de la New Left. Ne l'ampeço de 1963, an particular, Russell tornou-se cada beç mais crítico quanto a la zaprobaçon de l qu'el sentie séren políticas quaije genocidas de l gobierno de ls EUA ne l Bietname de l Sul. An 1963, Russell tornou-se l purmeiro çtinatairo de l Jarusalen Prize, un prémio pa ls scritores preacupados cula libardade de l'andibíduo na sociadade. An outubre de 1965, el rasgou l carton de l Partido Trabalhista Anglés (Labour Party), porque suspeitaba que l partido eirie ambiar suldados para apoiar ls EUA na Guerra de l Bietname. Al longo de sue bida Russell screbiu dibersos libros i ansaios criticando i propondo nuobas soluçones pa la sociadade an defrentes momientos, zde la birada de l seclo XIX até buona parte de l seclo XX. An Roads to Fredon: Socialisn, Anarchisn, and Syndicalisn, l'outor sugere un modelo de socialismo de guilda - altarnatibo al socialismo sobiético -, baseando-se an críticas al própio socialismo, bien cumo al anarquismo i al sindicalismo.  == Bison subre la sociadade == La bison de Bertrand Russell subre la sociadade tratou de dibersos aspetos ligados la política, eiquenomie, dreitos houmanos, ética, pacifismo i moral. Sous puntos de bista fúrun se modificando al longo de sue bida (morriu meses antes de cumpletar 98 anhos). L'artigo Bison de Bertrand Russell subre la sociadade cobre alguas destas etapas i puntos de bista de l filósofo, matemático i atebista social, a partir de sous purmeiros scritos an 1896 bien cumo sou atebismo político i social an longo prazo até sue muorte an febreiro de 1970. An sue obra "Caminos pa la libardade" , Russell propone un nuobo modelo de sociadade baseado an balores cumo justícia social, mássima libardade andebidual i mínimo de cuntrole i oupresson de poderes centrales subre ls andibíduos, mas cun grande papel de l stado para assuntos eiquenómicos i financeiros. Sous pensamientos son baseados ne l socialismo de guilda i ne l'anarquismo.  ''L sistema que preconizamos ye ua forma de socialismo de guilda, tendendo mais talbeç pa l'anarquismo de l que l'aprobarian anteiramente sous defensores oufeciales. Ye nas questones que ls políticos habitualmente eignoran - ciéncia, arte, relaçones houmanas i alegrie de bibir - que l'anarquismo se mostra mais fuorte, i ye percipalmente por causa deilhas qu'ancluímos an nuossa çcusson ciertas perpuostas mais ó menos anarquistas, cumo por eisemplo, l 'salairo de l ócio'. Ye por sous eifeitos fura de l'eiquenomie i de la política, al menos tanto quanto por sous eifeitos neilhas, qu'un sistema social debe ser julgado. I, se l socialismo un die benir, ye probable que solo se reble benéfico se ls benes de natureza nun eiquenómica fúren balorizados i cunscientemente percurados.''  == Atebismo == Política i atebismo social acupórun grande parte de l tiempo de Russell durante maior parte de sue longa bida, l que torna sue scrita prodigiosa i seminal nua ampla gama d'assuntos, técnicos i nó-técnicos, todos bastante notables.  Russell mantebe-se politicamente atibo até la fin de sue bida, screbendo pa ls líderes mundiales sortando-los a respeito de causas que defendia amprestando sou nome a eilhas. Alguns sustentan que durante sous radadeiros anhos el dou la sous moços seguidores licença demales i qu'ousórun sou nome para propósitos stranhos que nun tenerien sido aprobadas por un Russell mais atento. Hai eibidéncias que mostran qu'el se tornou ciente desso quando demitiu sou secretairo particular, Ralph Schoenman, anton un moço agitador de squierda radical.  === Pacifismo, guerra i armas nucleares === Russell nunca fui un cumpleto pacifista. El resistiu la guerras specíficas cujas motibaçones éran cuntrárias als antrisses de la ceblizaçon i, antoce, eimorales. Ambora an sou artigo de 1915 antitulado "The Ethics of War", Russell tenga defendido guerras de la colonizaçon, por motibos outelitairos, an 1918 yá habie mudado de posiçon abandonando l nacionalismo moderado d'anhos anteriores an fabor de l pacifismo. Sou nuobo posicionamiento fui mal recebido pulas outoridades británicas que l fazirun passar por ua temporada na prison, cunforme narra an sou libro "Portraits fron memory" de 1958. Na ocasion an que stubo ancarcerado screbiu "Antrodution to mathematical philosophy". L'atebismo de Russell contra la participaçon británica na Purmeira Guerra Mundial liebórun nel la multas, perda de libardade de circulaçon ne l Reino Ounido i a la nun renobaçon de sue bolsa de studos na Trenity College, Cambridge.. El acabou sendo cundenado a la prison an 1918 por anterferir na política sterna británica - argumentou que ls trabalhadores británicos dében ser coutelosos cul Eisército de ls Stados Ounidos, pus eilhes tenien spriéncia an furar grebes. Russell fui libertado depuis de cumprir seis meses, mas fui inda superbesionado d'acerca até la fin de la guerra cunforme scribe an "Bertrand Russell i ls pacifistas na Purmeira Guerra Mundial"  An 1943, Russell marcou sue posiçon an relaçon a la guerra cul ansaio: "Relatibe political pacifisn". El afirmou que la guerra siempre fui un grande mal, mas an alguas circunstáncias particularmente stremas (cumo quando Adolf Hitler amenaçou assumir la Ouropa), afirmou que la guerra - por eisemplo, contra l nazismo - poderie ser un mal menor. Ne ls anhos qu'antecedírun la Segunda Guerra Mundial, el apoiou la política d'apaziguamiento, mas an 1940 reconheciu que, la fin de preserbar la democracie, Hitler tenie de ser derrotado. Este mesmo cumpromisso, relutante, de balor fui cumpartilhado por sou coincido La. La. Milne an "Ls Dilemas de la pacifistas británicos durante la Segunda Guerra Mundial".  Russell oupós-se custantemente a l'eisisténcia d'armas nucleares zde la sue purmeira outelizaçon. Inda assi, houbo ua cuntrobersa çcusson antre defrentes personalidades de la época (décadas de 40 a 60) que bentilórun ua ambora, mais tarde negada por Russell, de que deberie haber un ataque prebentibo de l'oucidente la países quemunistas que tentában oubter la tecnologie d'armas nucleares, dentre eilhes l'ex-Chancellor of the Schequer (Menistro de la Fazenda de l Reino Ounido) Nigel Lawson. Nicholas Griffin, de la Ounibersidade McMaster, an sou libro The Seleted Letters of Bertrand Russell: The Public Years, 1914–1970, (depuis d'oubter ua trascriçon de l çcurso), afirmou que ls Stados Ounidos i la Ounion Sobiética stában caminando para un cunflito nuclear abierto; neste cuntesto, Russell tenerie defendido nun l rial l'uso de la bomba atómica, mas l sou uso diplomático cumo ua fuonte einorme d'anfluéncia para zamcorajar la proliferaçon de nuobas armas nucleares. Russell tubo l'ouportunidade de sclarecer l causo alegando que defendia l zarmamiento mútuo, tanto puls EUA quanto pula URSS, poténcias nucleares, de modo que cedessen sous arsenales l'algua forma de gobierno mundial.  An 1955, Russell lançou l Manifesto Russell-Einstein, co-assinado por Albert Einstein i outros nuobe cientistas i anteletuales percipales, un decumiento que lebou a la purmeira de las Cunferéncias Pugwash subre Ciéncia i Assuntos Mundiales an 1957. An 1958, Russell tornou-se l purmeiro persidente de la Campanha pa l Zarmamiento Nuclear. Demitiu-se dous anhos mais tarde, quando l CDN nun l'apoiou nun ato de desobediéncia cebil, i formou l Comité de ls 100. Cun quaije nobenta anhos, an setembre de 1961 el fui preso por ua sumana por ancitar la desobediéncia cebil, por tener participado dua grande manifestaçon chamada ban-the-bomb ne l Menistério de la Defesa, mas la sentença fui anulada por cunta de sue eidade.  Durante la Crise de ls mísseis de Cuba, Russell ambiou telegramas tanto pa l Persidente de ls Stados Ounidos John F. Kennedy, quanto para Nikita Khrushcheb de la URSS. Fúrun cuntatados tamien l Secretairo-Giral U Thant i purmeiro-menistro británico Harold Macmillan. Sous telegramas éran bastante críticos an relaçon la Kennedy, qu'el yá habie apuntado antes cumo "mais peligroso de l que Hitler"; i tolerantes cun Khrushcheb. Khrushcheb respundiu cun ua longa carta, publicada pula agéncia d'amboras russa ITAR-TASS, que fui dirigida percipalmente als Kennedy i al mundo oucidental  Cada beç mais preacupados cul peligro potencial pa l'houmanidade decorriente d'armas nucleares i outras çcubiertas científicas, Russell tamien se juntou la Einstein, Robert Ouppenheimer, Joseph Rotblat i outros cientistas eiminentes de la época para stablecer la Academie Mundial de Arte i Ciéncia, que fui formalmente custituída an 1960.  La Fundaçon Bertrand Russell pa la paç i sue eiditora Spokesman Books ampeçórun an 1963 ampeçórun sous trabalhos para liebar adelantre las perpuostas de Russell pula paç, dreitos houmanos i justícia social. El ampeçou l'ouposiçon pública a la política de ls EUA ne l Bietname cun ua carta al The New York Eiquipas, de 28 de Márcio de 1963. Ne l'outonho de 1966, el habie treminado l manuscrito Crimes de Guerra ne l Bietname. An seguida, usando las justificatibas de ls norte-amaricanos pa l Tribunal de Nuremberg, Russell i Jean-Paul Sartre, ourganizórun l qu'el chamou dua tribunal anternacional de crimes de guerra, l Tribunal Russell.  Russell criticou las declaraçones oufeciales subre l'assassinato de John F. Kennedy ne l'artigo 16 Preguntas Subre l Assassinato, de 6 de setembre de 1964.  === Quemunismo i socialismo === Russell einicialmente manifestou grande sperança na "spriéncia quemunista." Inda assi, quando besitou la Ounion Sobiética i conheciu Bladimir Lenin an 1920, el quedou ampressionado cul sistema an bigor. An sou retorno, screbiu un tratado crítico, La prática i la teorie de l bolchebismo. El era "anfenitamente anfeliç nesta atmosfera sufocada por sou outelitarismo, la sue andiferença al amor, a la beleza i al ampulso de bida". Russell acraditaba que Lenin era cumo un tipo de relegioso fanático, friu i sin "nanhun amor pula libardade".  El fui un fuorte crítico de l regime de Joseph Stalin i referie-se al marxismo cumo un "sistema de dogmas". . Antre 1945 i 1947, juntamente cula La. J. Ayer i George Orwell, el cuntribuiu cun ua série d'artigos pa la Polemic, ua rebista de filosofie, psicologie i stética - que tubo cúrtie duraçon - eiditada puls ex-quemunistas Humphrey Slater  Russell era un cunsistente entusiasta de la democracie i de l gobierno mundial, i defendiu la criaçon dun gobierno democrático anternacional an alguns de ls ansaios reunidos an Eilogio al ócio (1935), bien cumo an Has Man la Feture? (1961). Tamien çcutiu la queston dun gobierno mundial nua série de palhestras antituladas "Why Men Fight" (1916).  {{Quote|Aquele que acredita como eu, que o intelecto livre é o principal motor do progresso humano, não pode deixar de ser fundamentalmente contra tanto ao [[bolchevismo]], quanto à Igreja de Roma. As esperanças que inspiram comunismo são, em geral, tão admiráveis quanto aquelas instiladas pelo Sermão da Montanha, mas eles são postos em prática com fanatismo e tendem portanto a fazer muito mal|. Bertrand Russell|The Practice and Theory of Bolshevism, 1920, pg. 118}}{{Quote|De minha parte, enquanto eu estiver convencido de ser um socialista assim como o mais ardente marxista, eu não considero o socialismo como um evangelho de vingança do proletariado, nem mesmo, "principalmente", como um meio de assegurar a justiça econômica. Considero o socialismo como sendo principalmente um ajuste da produção das máquinas com base em considerações de bom senso, e calculado para aumentar a felicidade, não só de proletários, mas de todos, exceto uma pequena minoria da raça humana que insistirá em combater este novo modelo de maneira tão radical que não será possível estabelecer um novo mundo sem que tal grupo seja derrotado. Bertrand Russell|"The Case for Socialism" (In Praise of Idleness, 1935, pg. 81)}}{{Quote|Os métodos modernos de produção nos deram a possibilidade de facilidade e segurança para todos: temos escolhido, em vez disso, ter excesso de trabalho para alguns e fome para os outros. Até agora, nós continuamos a ser tão ativos quanto como éramos antes de haverem as máquinas, nisso fomos tolos, mas não há nenhuma razão para continuarmos sendo tolos para sempre|Bertrand Russell|In Praise of Idleness, 1935, pg.. 15}} === Sufrágio femenino === Quando moço, Russell era un nembro de la Partido Liberal Británico i screbiu an fabor de l sufrágio femenino. An sou panfleto de 1910, ansiadades Anti-Suffragist, Russell screbiu qu'alguns homes que se oupunhan al sufrágio l fazien porque ".. .pténen medo de que la libardade deilhes para agir de maneiras tan prejudiciales pa las mulhieres fusse reduzida." An maio de 1907, Russell cuncorreu pa l Parlamiento Britãnico liebantando la bandeira de l sufrágio femenino, mas nun fui eileito  === Sexualidade === Russell screbiu contra la noçon de moralidade bitoriana. L libro L casamiento i la moral (1929) spressou sue oupenion de que l sexo antre un home i ua mulhier que nun son casados ​​antre si nó ye necessariamente eimoral se eilhes rialmente se aman, i defendiu "casamientos spurmentales" ó " casamientos de cumpanheirismo" - las relaçones an que ls moços poderien legitimamente tener relaçones sexuales sin séren, a longo prazo, oubrigados la mantíren- se casados ó la tenéren filhos - ante ua eideia perpuosta pula purmeira beç pul juiç Ben Lindsey) formalizada na época. . Russell tamien fui un de ls purmeiros anteletuales a defender abiertamente l'eiducaçon sexual i amplo acesso la métodos cuntracetibos. Defendia inda la facelitaçon de l dibórcio, mas solamente ne l causo de causo de casamientos sin filhos - la bison de Russell era de que ls pais deberian permanecer casados mas tolerantes a l'anfidelidade sexual causo tubíssen filhos. Russell tamien fui un atibo defensor de ls dreitos de ls homossexuales, sendo un de ls signatairos de la carta de La.I. Dyson de 1958 pa l The Eiquipas pedindo ua mudança na lei subre práticas homossexuales, que fúrun an parte legalizados an 1967, quando Russell inda staba bibo.  == Decálogo == [[Fexeiro:Russell1907-2.jpg|dreita|miniaturadaimagem|Bertrand Russell an 1907 ]] Russell propós, an sue outobiografie, un "código de cunduta" liberal baseado an dieç percípios, a la maneira de l decálogo crestiano. "Nun para sustituir l'antigo", diç Russell, "mas para cumplementá-lo". Ls dieç percípios son:  # Nun tengas certeza absoluta de nada. <br> # ''Nun cunsidres que balha la pena proceder scondendo eibidéncias, pus las eibidéncias einebitabelmente beneran a la luç.'' # Nunca tentes zamcorajar l pensamiento, pus cun certeza tu terás sucesso. <br> # ''Quando ancontrares ouposiçon, mesmo que seia de tou cónjuge ó de tuas ninos, sforça-te para superá-la pul argumiento, i nun pula outoridade, pus ua bitória que depende de l'outoridade ye eirreal i eilusória. '' # ''Nun tengas respeito pula outoridade de ls outros, pus hai siempre outoridades cuntrárias la séren achadas. '' # ''Nun uses l poder para suprimir oupeniones que cunsidres perniciosas, pus las oupeniones eiran suprimir-te. '' # ''Nun tengas medo de tenr oupeniones scéntricas, pus todas las oupeniones hoije aceitas fúrun un die cunsidradas scéntricas. '' # ''Ancontra mais prazer an zacordo anteligente de l qu'an cuncordáncia passiba, pus, se balorizas l'anteligéncia cumo deberies, l purmeiro será un acuordo mais perfundo que la segunda. '' # ''Seia scrupulosamente berdadeiro, mesmo que la berdade seia anconbeniente, pus será mais anconbeniente se tentares scondé-la. '' # ''Nun tengas ambeija daqueles que biben nun paraíso de ls tolos, pus solo un tolo l cunsidrarie un paraíso. '' == Percipales obras publicadas == * 1896, ''German Social Democracy'', London: Longmans, Green. * 1897, ''An Essay on the Foundations of Geometry'', Cambridge: At the University Press. * 1900, ''A Critical Exposition of the Philosophy of Leibniz'', Cambridge: At the University Press. * 1910, ''Philosophical Essays'', London: Longmans, Green. * 1910–1913, Principia Mathematica (com Alfred North Whitehead), 3 vols., Cambridge: At the University Press. * 1912, ''The Problems of Philosophy'', London: Williams and Norgate.[http://www.cfh.ufsc.br/~conte/russell.html (Os problemas da filosofia], trad. Jaimir Conte). * 1914, ''Our Knowledge of the External World'', Chicago and London: Open Court Publishing. * 1916, ''Principles of Social Reconstruction'', London: George Allen & Unwin. * 1916, ''Justice in War-time'', Chicago: Open Court. * 1918, ''Mysticism and Logic and Other Essays'', London: Longmans, Green. * 1918, ''Roads to Freedom: Socialism, Anarchism, and Syndicalism'' (no Brasil, ''Caminhos para a liberdade'' ), London: George Allen & Unwin. * 1919, ''Introduction to Mathematical Philosophy'', London: George Allen & Unwin, * 1923, ''The Prospects of Industrial Civilization'' (em colaboração com Dora Russell), London: George Allen & Unwin. * 1923, ''The ABC of Atoms'', London: Kegan Paul, Trench, Trubner. * 1924, ''Icarus, or the Future of Science'', London: Kegan Paul, Trench, Trubner. * 1925, ''The ABC of Relativity'', London: Kegan Paul, Trench, Trubner. * 1925, ''What I Believe'', London: Kegan Paul, Trench, Trubner. * 1926, ''On Education, Especially in Early Childhood'', London: George Allen & Unwin. * 1927, ''The Analysis of Matter'', London: Kegan Paul, Trench, Trubner. * 1927, ''An Outline of Philosophy'', London: George Allen & Unwin. * 1929, ''Marriage and Morals'', London: George Allen & Unwin. * 1930, ''The Conquest of Happiness'', London: George Allen & Unwin. * 1931, ''The Scientific Outlook'', London: George Allen & Unwin. * 1932, ''Education and the Social Order'', London: George Allen & Unwin. * 1934, ''Freedom and Organization, 1814–1914'', London: George Allen & Unwin. * 1935, ''In Praise of Idleness'', London: George Allen & Unwin. * 1935, ''Religion and Science'', London: Thornton Butterworth. * 1936, ''Which Way to Peace?'', London: Jonathan Cape. * 1937, ''The Amberley Papers: The Letters and Diaries of Lord and Lady Amberley'' (com Patricia Russell), 2 vols., London: Leonard & Virginia Woolf at the Hogarth Press. * 1938, ''Power: A New Social Analysis'', London: George Allen & Unwin. * 1940, ''An Inquiry into Meaning and Truth'', New York: W. W. Norton & Company. * 1946, ''History of Western Philosophy'', New York: Simon and Schuster. * 1948, ''Human Knowledge: Its Scope and Limits'', London: George Allen & Unwin. * 1949, ''Authority and the Individual'', London: George Allen & Unwin. * 1950, ''Unpopular Essays'', London: George Allen & Unwin. * 1951, ''New Hopes for a Changing World'', London: George Allen & Unwin. * 1952, ''The Impact of Science on Society'', London: George Allen & Unwin. ISBN 0-415-10906-X. * 1953, ''Satan in the Suburbs and Other Stories''(contos), London: George Allen & Unwin. * 1954, ''Human Society in Ethics and Politics'', London: George Allen & Unwin. * 1954, ''Nightmares of Eminent Persons and Other Stories'', London: George Allen & Unwin. * 1956, ''Portraits from Memory and Other Essays'', London: George Allen & Unwin. * 1956, ''Logic and Knowledge: Essays 1901–1950'', London: George Allen & Unwin. * 1957, ''Why I Am Not a Christian'', London: George Allen & Unwin. * 1958, ''Understanding History and Other Essays'', New York: Philosophical Library. * 1959, ''Common Sense and Nuclear Warfare'', London: George Allen & Unwin. * 1959, ''My Philosophical Development'', London: George Allen & Unwin. * 1959, ''Wisdom of the West'', London: Macdonald. * 1961, ''Fact and Fiction'', London: George Allen & Unwin. * 1961, ''Has Man a Future?'', London: George Allen & Unwin. * 1963, ''Essays in Skepticism'', New York: Philosophical Library. * 1963, ''Unarmed Victory'', London: George Allen & Unwin. * 1965, ''On the Philosophy of Science'', Indianapolis: The Bobbs-Merrill Company. * 1967, ''Russell's Peace Appeals'', Japan: Eichosha's New Current Books. * 1967, ''War Crimes in Vietnam'', London: George Allen & Unwin. * 1967–1969, ''The Autobiography of Bertrand Russell'', 3 vols., London: George Allen & Unwin. == Ber tamien == * Bule de chá de Russell * Filosofia da matemática * [[Lógica matemática]] * Matemática pura * Principia Mathematica * Alfred North Whitehead == Ligaçones sternas == * {{Lhigaçon|en|http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1950/|Perfil no sítio oficial do Nobel de Literatura 1950}} * [http://www.mcmaster.ca/russdocs/russell.htm The Bertrand Russell Archives] * [http://users.drew.edu/~JLENZ/BRS.HTML The Bertrand Russell Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070528034540/http://users.drew.edu/~jlenz/brs.html |date=2007-05-28 }} * [http://plato.stanford.edu/entries/russell/ Bertrand Russell] * [http://www.educ.fc.ul.pt/docentes/opombo/seminario/russell/ Bertrand Russell] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111202155744/http://www.educ.fc.ul.pt/docentes/opombo/seminario/russell/ |date=2011-12-02 }} 8a37zfswx56a4x71u0uk5k5g3z4pxmx