Biquipédia mwlwiki https://mwl.wikipedia.org/wiki/Biquip%C3%A9dia:P%C3%A1igina_percipal MediaWiki 1.47.0-wmf.11 first-letter Multimédia Special Cumbersa Outelizador(a) Cumbersa outelizador(a) Biquipédia Cumbersa Biquipédia Fexeiro Cumbersa fexeiro Biqui Cumbersa Biqui Modelo Cumbersa modelo Ajuda Cumbersa ajuda Catadorie Cumbersa catadorie Portal Cumbersa portal TimedText TimedText talk Módulo Cumbersa módulo Evento Evento Discussão Declaraçon de ls Dreitos de l Nino 0 394 107219 95212 2026-07-19T10:24:20Z ~2026-30875-10 15270 v 107219 wikitext text/x-wiki '''Declaraçon de ls Dreitos de l Nino''' ''(Adotada pula Assemblé de las Naciones Ounidas an 20 de Nobembre de 1959)'' ''ANTRADA'' Cunsidrando que ls pobos de las Naciones Ounidas, na Carta, reafirmórun sue fé ne ls Dreitos houmanos fundamentales, ne la denidade i ne l balor de l ser houmano, i resolbírun pormober l porcesso social i melhores cundiçones de bida dentro de ua lhibardade mais lharga. Cunsidrando que las Naciones Ounidas, ne la Declaraçon Ounibersal de ls Dreitos Houmanos, porclamórun que todo l home ten aptidon para gozar ls dreitos i las lhibardades neilha stablecidos, sien çtingir qualquiera spece, seia de raça, quelor, sexo, lhéngua, religion, oupenion política ó de outra natureza, ourige nacional ou social, riqueza, nacimiento ó qualquiera outra cundiçon. Cunsidrando que la criança, an decorriente de sou amadurecimiento física i mental, percisa de porteçon i cuidados speciales, ancluindo porteçon de lei própia, antes i apuis de nacer. Cunsidrando que la necidade de tal porteçon fui einunciada ne la Declaraçon de ls Dreitos de la Criança an Genebra, de 1924, i recoincida ne la Declaraçon Ounibersal de ls Dreitos Houmanos i ne ls statutos de las agéncias specializadas i ourganizaçones anternacionales antressadas ne l bien star de la criança. Cunsidrando que la houmanidade debe a la criança l melhor de ls sous sfuorços. L'ASSEMBLÉ GIRAL porclama esta Declaraçon de ls Dreitos de la Criança, querendo que la criança tenga ua anfáncia feliç i puoda gozar, an sou própio benefício i ne l de la sociadade, ls dreitos i las lhibardades eiqui einunciadas i pide a que ls pais, ls homes i las melhores an sue culidade d’andebíduos, i a las ourganizaçones beluntairas, las outoridades lhocais i ls Gobiernos nacionales reconhéçan estes dreitos i se sfórcen pula sue oubserbáncia ponendo aciones legislatibas i de outra natureza, als poucos anstituídas, de cunforme cun ls seguintes percípios '''PERCÍPIO 1º''' La criança gozará to ls dreitos einunciados nesta Declaraçon. Todas las crianças, an abseluto sien eiceçon, seran credoras destes dreitos, sien çtinçon ou çcreminaçon por bias de raça, quelor, sexo, lhéngua, religion, oupenion política ó de outra natureza, ourige nacional ou social, riqueza, nacimiento ó outra cundiçon, quier la sue ó de la família. '''PERCÍPIO 2º''' La criança gozará porteçon social i seran-le porporcionadas ouportunidades facelidades, por lei i por outros meios, a la fin de le facelitar l zambolbimiento físico mental, moral, spritual i social, por forma sana i normal i an cundiçones de lhibardade i denidade. N’anstituiçon de las leis bisando este oujetibo se lhebáran an cuonta subretodo, ls melhores antresses de la criança. '''PERCÍPIO 3º''' Zde l nacimiento, to la criança tenerá dreito a un nome i a ua nacionalidade. '''PERCÍPIO 4º''' La criança gozará ls benefícios de la porbidéncia social. Tenerá dreito a crecer i criar-se cun salude; para esto, tanto a la criança cumo a la mai, seran porporcionadas atençones i porteçon speciales, anclusibo ciertos cuidados pré i apuis de nacer. A criança tenerá dreito al sustento, recriaçon i assisténcia médica própias. '''PERCÍPIO 5º''' A la criança cun ancapacidade física, mental ó socialmente, séran porporcionados ls tratamientos, l’eiducaçon i ls cuidados speciales eisegidos pula sue cundiçon special. '''PERCÍPIO 6º''' Pa l zambolbimiento cumpleto i harmonioso de la sue personalidade, la criança percisa d’amor i cumprenson. Criáran-se, siempre que possible, als cuidados i subre la repunsablidade de ls pais i, an qualquiera cundiçon, nun cuntesto d’afeto i de sigurança moral i material, a nun ser an questones eicecionales, la criança cun pouca eidade nun será apartada de la mai. A la sociadade i a las outoridades públicas tenéran l'oubrigaçon de porporcionar cuidados speciales a las crianças sien família i aqueilhas que le fáltan meios ciertos adequados de subsisténcia. Ye deseable la prestaçon d’ajuda oufecial i de outra natureza a fabor de la manténencia de ls filhos de famílias grandes. '''PERCÍPIO 7º''' La criança tenerá dreito a l’eiducaçon, que será de grácia i cumpulsiba ne l grau purmário. Será-le porporcionada ua eiducaçon capaç de pormober a sue cultura giral i motibar-la a, an cundiçones d’eiguales ouportunidades, zambolber ls sous saberes, sue capacidade de eimitir oupenion i sou senso de repunsablidade moral i social, i la tórnen un nembro útele de la sociadade. Ls melhores antresses de la criança séran la lhinha a nortear ls repunsables pula sue eiducaçon i ourientaçon; esta repunsablidade pertenece, an purmeiro lhugar, de ls pais. La criança tenerá lharga ouportunidade para jogar i adbertir-se, bisando ls perpósitos mesmos de la sue eiducaçon; a sociadade i a las outoridades públicas ampenháran-se an pormober l gozo deste dreito. '''PERCÍPIO 8º''' La criança quedará, an qualquiera cundiçon, antre las purmeiras a recebir la portejon i ajuda. '''PERCÍPIO 9º''' La criança gozará porteçon contra qualquiera modo de çcuido, malos tratos i sploraçon. Nun será an qualquiera cundiçon oujeto de negócio, subre qualquiera forma. Nun será premitido a la criança ampregar-se an qualquiera acupaçon ou amprego que le perjudique la salude ó l'eiducaçon que anterfira an sou zambolbimiento físico ou mental '''PERCÍPIO 10º''' La criança gozará porteçon acontra atos que puodan suscitar çcreminaçon racial, religiosa ou de qualquiera outra natureza. Crecerá nun ambiente de cumprenson, de toleráncia, d’amisade antre ls pobos, de paç i de fraternidade ounibersal i an cumpleta cuncéncia que sou sfuorço i aptidon dében ser puostos al serbício de sous asparcidos [https://wikisource.org/wiki/Declara%C3%A7on_de_ls_Dreitos_de_la_Crian%C3%A7a Wikisource] [[Catadorie:Cultura]] td7k8apithyd8gguycxljxg2ulm69ig 107220 107219 2026-07-19T10:26:49Z ~2026-30875-10 15270 y 107220 wikitext text/x-wiki '''Declaraçon de ls Dreitos de l Nino''' ''(Adotada pula Assemblé de las Naciones Ounidas an 20 de Nobembre de 1959)'' ''ANTRADA'' Cunsidrando que ls pobos de las Naciones Ounidas, na Carta, reafirmórun sue fé ne ls Dreitos houmanos fundamentales, ne la denidade i ne l balor de l ser houmano, i resolbírun pormober l porcesso social i melhores cundiçones de bida dentro de ua lhibardade mais lharga. Cunsidrando que las Naciones Ounidas, ne la Declaraçon Ounibersal de ls Dreitos Houmanos, porclamórun que todo l home ten aptidon para gozar ls dreitos i las lhibardades neilha stablecidos, sien çtingir qualquiera spece, seia de raça, quelor, sexo, lhéngua, religion, oupenion política ó de outra natureza, ourige nacional ou social, riqueza, nacimiento ó qualquiera outra cundiçon. Cunsidrando que l nino, an decorriente de sou amadurecimiento física i mental, percisa de porteçon i cuidados speciales, ancluindo porteçon de lei própia, antes i apuis de nacer. Cunsidrando que la necidade de tal porteçon fui einunciada ne la Declaraçon de ls Dreitos de la Nino an Genebra, de 1924, i recoincida ne la Declaraçon Ounibersal de ls Dreitos Houmanos i ne ls statutos de las agéncias specializadas i ourganizaçones anternacionales antressadas ne l bien star de la nino. Cunsidrando que la houmanidade debe a l nino l melhor de ls sous sfuorços. L'ASSEMBLÉ GIRAL porclama esta Declaraçon de ls Dreitos de l nino, querendo que la criança tenga ua anfáncia feliç i puoda gozar, an sou própio benefício i ne l de la sociadade, ls dreitos i las lhibardades eiqui einunciadas i pide a que ls pais, ls homes i las melhores an sue culidade d’andebíduos, i a las ourganizaçones beluntairas, las outoridades lhocais i ls Gobiernos nacionales reconhéçan estes dreitos i se sfórcen pula sue oubserbáncia ponendo aciones legislatibas i de outra natureza, als poucos anstituídas, de cunforme cun ls seguintes percípios '''PERCÍPIO 1º''' La criança gozará to ls dreitos einunciados nesta Declaraçon. Todas las crianças, an abseluto sien eiceçon, seran credoras destes dreitos, sien çtinçon ou çcreminaçon por bias de raça, quelor, sexo, lhéngua, religion, oupenion política ó de outra natureza, ourige nacional ou social, riqueza, nacimiento ó outra cundiçon, quier la sue ó de la família. '''PERCÍPIO 2º''' La criança gozará porteçon social i seran-le porporcionadas ouportunidades facelidades, por lei i por outros meios, a la fin de le facelitar l zambolbimiento físico mental, moral, spritual i social, por forma sana i normal i an cundiçones de lhibardade i denidade. N’anstituiçon de las leis bisando este oujetibo se lhebáran an cuonta subretodo, ls melhores antresses de la criança. '''PERCÍPIO 3º''' Zde l nacimiento, to la criança tenerá dreito a un nome i a ua nacionalidade. '''PERCÍPIO 4º''' La criança gozará ls benefícios de la porbidéncia social. Tenerá dreito a crecer i criar-se cun salude; para esto, tanto a la criança cumo a la mai, seran porporcionadas atençones i porteçon speciales, anclusibo ciertos cuidados pré i apuis de nacer. A criança tenerá dreito al sustento, recriaçon i assisténcia médica própias. '''PERCÍPIO 5º''' A la criança cun ancapacidade física, mental ó socialmente, séran porporcionados ls tratamientos, l’eiducaçon i ls cuidados speciales eisegidos pula sue cundiçon special. '''PERCÍPIO 6º''' Pa l zambolbimiento cumpleto i harmonioso de la sue personalidade, la criança percisa d’amor i cumprenson. Criáran-se, siempre que possible, als cuidados i subre la repunsablidade de ls pais i, an qualquiera cundiçon, nun cuntesto d’afeto i de sigurança moral i material, a nun ser an questones eicecionales, la criança cun pouca eidade nun será apartada de la mai. A la sociadade i a las outoridades públicas tenéran l'oubrigaçon de porporcionar cuidados speciales a las crianças sien família i aqueilhas que le fáltan meios ciertos adequados de subsisténcia. Ye deseable la prestaçon d’ajuda oufecial i de outra natureza a fabor de la manténencia de ls filhos de famílias grandes. '''PERCÍPIO 7º''' La criança tenerá dreito a l’eiducaçon, que será de grácia i cumpulsiba ne l grau purmário. Será-le porporcionada ua eiducaçon capaç de pormober a sue cultura giral i motibar-la a, an cundiçones d’eiguales ouportunidades, zambolber ls sous saberes, sue capacidade de eimitir oupenion i sou senso de repunsablidade moral i social, i la tórnen un nembro útele de la sociadade. Ls melhores antresses de la criança séran la lhinha a nortear ls repunsables pula sue eiducaçon i ourientaçon; esta repunsablidade pertenece, an purmeiro lhugar, de ls pais. La criança tenerá lharga ouportunidade para jogar i adbertir-se, bisando ls perpósitos mesmos de la sue eiducaçon; a sociadade i a las outoridades públicas ampenháran-se an pormober l gozo deste dreito. '''PERCÍPIO 8º''' La criança quedará, an qualquiera cundiçon, antre las purmeiras a recebir la portejon i ajuda. '''PERCÍPIO 9º''' La criança gozará porteçon contra qualquiera modo de çcuido, malos tratos i sploraçon. Nun será an qualquiera cundiçon oujeto de negócio, subre qualquiera forma. Nun será premitido a la criança ampregar-se an qualquiera acupaçon ou amprego que le perjudique la salude ó l'eiducaçon que anterfira an sou zambolbimiento físico ou mental '''PERCÍPIO 10º''' La criança gozará porteçon acontra atos que puodan suscitar çcreminaçon racial, religiosa ou de qualquiera outra natureza. Crecerá nun ambiente de cumprenson, de toleráncia, d’amisade antre ls pobos, de paç i de fraternidade ounibersal i an cumpleta cuncéncia que sou sfuorço i aptidon dében ser puostos al serbício de sous asparcidos [https://wikisource.org/wiki/Declara%C3%A7on_de_ls_Dreitos_de_la_Crian%C3%A7a Wikisource] [[Catadorie:Cultura]] syd8n8fh5mukds3enabmeqln94s8sle 107221 107220 2026-07-19T10:35:33Z ~2026-30875-10 15270 y 107221 wikitext text/x-wiki '''Declaraçon de ls Dreitos de l Nino''' ''(Adotada pula Assemblé de las Naciones Ounidas an 20 de Nobembre de 1959)'' ''ANTRADA'' Cunsidrando que ls pobos de las Naciones Ounidas, na Carta, reafirmórun sue fé ne ls Dreitos houmanos fundamentales, ne la denidade i ne l balor de l ser houmano, i resolbírun pormober l porcesso social i melhores cundiçones de bida dentro de ua lhibardade mais lharga. Cunsidrando que las Naciones Ounidas, ne la Declaraçon Ounibersal de ls Dreitos Houmanos, porclamórun que todo l home ten aptidon para gozar ls dreitos i las lhibardades neilha stablecidos, sien çtingir qualquiera spece, seia de raça, quelor, sexo, lhéngua, religion, oupenion política ó de outra natureza, ourige nacional ou social, riqueza, nacimiento ó qualquiera outra cundiçon. Cunsidrando que l nino, an decorriente de sou amadurecimiento física i mental, percisa de porteçon i cuidados speciales, ancluindo porteçon de lei própia, antes i apuis de nacer. Cunsidrando que la necidade de tal porteçon fui einunciada ne la Declaraçon de ls Dreitos de la Nino an Genebra, de 1924, i recoincida ne la Declaraçon Ounibersal de ls Dreitos Houmanos i ne ls statutos de las agéncias specializadas i ourganizaçones anternacionales antressadas ne l bien star de la nino. Cunsidrando que la houmanidade debe a l nino l melhor de ls sous sfuorços. L'ASSEMBLÉ GIRAL porclama esta Declaraçon de ls Dreitos de l nino, querendo que la nino tenga ua anfáncia feliç i puoda gozar, an sou própio benefício i ne l de la sociadade, ls dreitos i las lhibardades eiqui einunciadas i pide a que ls pais, ls homes i las melhores an sue culidade d’andebíduos, i a las ourganizaçones beluntairas, las outoridades lhocais i ls Gobiernos nacionales reconhéçan estes dreitos i se sfórcen pula sue oubserbáncia ponendo aciones legislatibas i de outra natureza, als poucos anstituídas, de cunforme cun ls seguintes percípios '''PERCÍPIO 1º''' L nino gozará to ls dreitos einunciados nesta Declaraçon. Todas ls ninos, an abseluto sien eiceçon, seran credoras destes dreitos, sien çtinçon ou çcreminaçon por bias de raça, quelor, sexo, lhéngua, religion, oupenion política ó de outra natureza, ourige nacional ou social, riqueza, nacimiento ó outra cundiçon, quier la sue ó de la família. '''PERCÍPIO 2º''' L nino gozará porteçon social i seran-le porporcionadas ouportunidades facelidades, por lei i por outros meios, a la fin de le facelitar l zambolbimiento físico mental, moral, spritual i social, por forma sana i normal i an cundiçones de lhibardade i denidade. N’anstituiçon de las leis bisando este oujetibo se lhebáran an cuonta subretodo, ls melhores antresses de l nino. '''PERCÍPIO 3º''' Zde l nacimiento, to l nino tenerá dreito a un nome i a ua nacionalidade. '''PERCÍPIO 4º''' L nino gozará ls benefícios de la porbidéncia social. Tenerá dreito a crecer i criar-se cun salude; para esto, tanto a l nino cumo a la mai, seran porporcionadas atençones porteçon speciales, anclusibo ciertos cuidados pré i apuis de nacer. L nino tenerá dreito al sustento, recriaçon i assisténcia médica própias. '''PERCÍPIO 5º''' A l nino cun ancapacidade física, mental ó socialmente, séran porporcionados ls tratamientos, l’eiducaçon i ls cuidados speciales eisegidos pula sue cundiçon special. '''PERCÍPIO 6º''' Pa l zambolbimiento cumpleto i harmonioso de la sue personalidade, l nino percisa d’amor i cumprenson. Criáran-se, siempre que possible, als cuidados i subre la repunsablidade de ls pais i, an qualquiera cundiçon, nun cuntesto d’afeto i de sigurança moral i material, a nun ser an questones eicecionales, l nino cun pouca eidade nun será apartada de la mai. A la sociadade i a las outoridades públicas tenéran l'oubrigaçon de porporcionar cuidados speciales a ls ninos sien família i aqueilhas que le fáltan meios ciertos adequados de subsisténcia. Ye deseable la prestaçon d’ajuda oufecial i de outra natureza a fabor de la manténencia de ls filhos de famílias grandes '''PERCÍPIO 7º''' L nino tenerá dreito a l’eiducaçon, que será de grácia i cumpulsiba ne l grau purmário. Será-le porporcionada ua eiducaçon capaç de pormober a sue cultura giral i motibar-la a, an cundiçones d’eiguales ouportunidades, zambolber ls sous saberes, sue capacidade de eimitir oupenion i sou senso de repunsablidade moral i social, i la tórnen un nembro útele de la sociadade. Ls melhores antresses de l ninos séran la lhinha a nortear ls repunsables pula sue eiducaçon i ourientaçon; esta repunsablidade pertenece, an purmeiro lhugar, de ls pais. L ninos tenerá lharga ouportunidade para jogar i adbertir-se, bisando ls perpósitos mesmos de la sue eiducaçon; a sociadade i a las outoridades públicas ampenháran-se an pormober l gozo deste dreito. '''PERCÍPIO 8º''' L nino quedará, an qualquiera cundiçon, antre las purmeiras a recebir la portejon i ajuda. '''PERCÍPIO 9º''' L nino gozará porteçon contra qualquiera modo de çcuido, malos tratos i sploraçon. Nun será an qualquiera cundiçon oujeto de negócio, subre qualquiera forma. Nun será premitido a l nino ampregar-se an qualquiera acupaçon ou amprego que le perjudique la salude ó l'eiducaçon que anterfira an sou zambolbimiento físico ou mental '''PERCÍPIO 10º''' L nino gozará porteçon acontra atos que puodan suscitar çcreminaçon racial, religiosa ou de qualquiera outra natureza. Crecerá nun ambiente de cumprenson, de toleráncia, d’amisade antre ls pobos, de paç i de fraternidade ounibersal i an cumpleta cuncéncia que sou sfuorço i aptidon dében ser puostos al serbício de sous asparcidos [https://wikisource.org/wiki/Declara%C3%A7on_de_ls_Dreitos_de_l_nino%C3%A7a Wikisource] [[Catadorie:Cultura]] rmt2fyjl4an0rz5cekhmpxpobwcnatn Bodun 0 914 107200 106540 2026-07-18T15:20:50Z ~2026-30875-10 15270 /* África */ h 107200 wikitext text/x-wiki [[File:Voodoo Ceremony in Abomey.jpg|thumb|Bodun]] '''Bodun''' ó '''Bodoun''', aplica-se als galhos dua tradiçon relegiosa teísta-animista baseada ne ls ancestrales, que ten las sues raízes purmárias antre ls pobos Ewe-Fon de la [[África Oucidental]], ne l paíç hoije chamado [[Benin]], antes Reino de l [[Daomé]], adonde l bodun ye hoije an die la religion nacional de más de 7 milhones de pessonas. Para alhá de la tradiçon [[fon]], ó de l [[Daomé]], que permaneciu na África, eisisten tradiçones relacionadas que lhançórun raízes ne l [[Nuobo Mundo]] durante la época de l tráfico trasatlántico == África == {{Percipal|Bodun de la África Oucidental}} [[Fexeiro:Vaudou à Ouidah (2).webm|thumb|Bodun ([[Benin]])]] Bodun de la [[África Oucidental]] ye chamado Bodun ó Budun (assi scritas na [[léngua fon]] de l [[Benin]] i de la [[Nigéria]] i na [[léngua ewe]] de l [[Togo]] i [[Gana]]; tamien scritas Bodon, Bodoun, Boudou, etc) ye ua religion monoteísta tradicional de la cuosta de la [[África Oucidental]], de la [[Nigéria]] la [[Gana]]. Ye çtinta de las nó-organizadas [[animismo|religiones animistas]] tradicionales, de l anterior desses mesmos países, bien cumo de dibersas religiones muitas bezes cun nomes semelhantes de la [[diáspora africana]] ne l [[Nuobo Mundo]], cumo l Bodou [[Haiti]]ano, i semelhante al Budu de la [[República Dominicana]], [[Candomblé Jeje]] ne l [[Brasil]] (que outeliza la palabra Bodun), Bodo de la [[Louisiana]], i [[Santería]] an [[Cuba]], que son sincretizadas cul [[Cristandade]] i las [[Religiones tradicionales africanas]] de l pobo [[Cungo]], de l [[riu Cungo]] i de [[Angola]]. Quando la palabra ye maiúscula, ''Bodun'', denota la religion. Quando nun ye, ''bodun'', denota ls spritos que son centrales para la religion. "Bodo" ye l más quemun na ortografie de la cultura popular amaricana. Bodun ye praticado puls [[Ewés|Ewe]], [[Kabye]], [[léngua gen|Mina]], [[Fones|Fon]], i (cun un nome defrente) ls pobos [[Yoruba]]s de l sudeste de l [[Gana]], meridional i central [[Togo]], meridional i central [[Benin]], i sudoeste de la [[Nigéria]]. La palabra bodún (pronunciado [http://en.wikipedie.org/wiki/Heilp:IPA bodṹ] - ó seia, cun un u [[Bogal|nasal]] nun [[Léngua tonal|ton alto]]) ye l [[lénguas gbe|Gbe]] (Ewe-Fon) para la palabra [[sprito]]. == Demografie == De l 60% de la populaçon de l Benin, cerca de 4 ½ milhones de pessonas, pratica Bodun. (Esso nun cunta outras religiones tradicionales ne l Benin.) Para alhá desso, muitos de l 15% de la populaçon que chaman-se ''crestianos'' pratica ua religion sincretizada, nun defrente de l Bodou [[haiti]]anho ó [[Candomblé]] [[brasil]]eiro; na berdade, muitos deilhes son çcendentes de scrabos lhibertos brasileiros que se fixórun na cuosta acerca de [[Ouidah]]. An [[Togo]], cerca de metade de la populaçon andígena prática religiones, de ls quales Bodun ye de lhoinge la maior, cun cerca de 2 ½ milhones de seguidores; puode haber outros milhones de bodunsis antre ls [[ewés]] de [[Gana]]: 13% de la populaçon de 20 milhones son ewe i de 38% de ganenses pratican religiones tradicionales. D'acuordo cul censo de dados, cerca de 14 milhones de pessonas prática religiones tradicionales na [[Nigéria]], la maiorie de ls quales son iorubás praticando Bodun, ye possible mas sin çcriminaçon specífica. L palabra ''bodo'' an anglés ben de la palabra bodun, que quier dezir "dibindade" ó "dius" ne l grupo dialetal [[ewe]]-[[gen]]-[[aja]]-[[fon]] de l [[Golfo de la Guiné]] — la oeste de la lhocalizaçon cuntemporánea de l [[yorùbá]]. Hai muitos seclos, saíran bárias dinasties de la cidade de [[Tado]], atualmente ne l [[Togo]]. Tales dinasties fundórun ls reinos de [[Allada]], [[Daomé]] i [[Hogbonou]] ó [[Porto-Nuobo]]. Eilhas i sous súditos acabórun por falar dibersos dialetos (Akindélé i Aguessy 1953, Pliya 1970, Capo 1984). Para para alhá de l Venin, l bodun africano i las práticas que del çcenden puoden ser ancontrados na [[República Dominicana]], [[Porto Rico]], [[Cuba]], [[Brasil]], [[Haiti]], [[Stados Ounidos]], [[Gana]] i [[Togo]]. La palabra '''bodun''' ye la palabra [[Ewe-Fon]] para ''[[sprito]]''. == Brasil == === Stória === La tradiçon i la cultura de ls scrabos de [[léngua ewe|jeje]], [[léngua ewe|Ewe]], [[léngua fon|Fon]], [[léngua mina|Mina]], [[Léngua fanti|Fanti]], [[léngua ashanti|Ashanti]], dórun ourige ne l [[Brasil]] a las tradiçones coincidas cumo: * [[Candomblé Jeje]], tubo ampeço an [[Salbador (Bahia)|Salbador]] i ne l [[Recóncabo baiano]], nas cidades de [[Cachoeira (Bahia)|Cachoeira]] i [[San Félix (Bahia)|San Félix]] i outras, depuis migrou pa l [[Riu de Janeiro]], [[San Paulo]] an maior númaro. * [[Tambor de Mina]], quedou restrito la [[San Lhuís (Maranhon)|San Lhuís]] de l [[Maranhon]] cula sola casa de [[Jeje]]-[[Mina]] ne l [[Brasil]] que ye la [[Casa de las Minas]]. * [[Xangó de l Nordeste]], Xangó de l Recife, Xangó de Pernambuco ó [[Nagó]]-[[Eigbá]] ó [[Jeje]]-[[Nagó]], tubo ampeço na [[Region Nordeste]], ua parte migrou depuis para outros stados. === Boduns === '''[[Mawu]]''' ye l Ser Supremo de ls pobos [[Ewe]] i [[Fon]], que criou a tierra i ls seres bibos i angendrou ls boduns, dibindades que la ('''Mawu''' ye de l género feminino) secundarian ne l comando de l Ouniberso. Eilha ye associada la '''[[Lissá]]''', que ye masculino, i tamien co-respunsable pula Criaçon, i ls boduns son filhos i çcendentes de ambos. La dibindade dupla '''Mawu-Lhissá''' ye antitulada ''Dadá Segbó'' (Grande Pai Sprito Bital). * '''[[Loko]]''', Ye l primogénito de l boduns. Repersentado pula arble sagrada ''[[Ficus]] idolatrica'' ó ''Ficus doliarie'' ('''[[gameleira]]''' branca). * '''[[Gu]]''', Bodun de l [[metal]]es, [[guerra]], [[fuogo]], i [[tecnologie]]. * '''[[Heibiossó]]''', Bodun que comanda ls [[centeilha]]s i [[relámpago]]s. * '''[[Sakpatá]]''', Bodun de la [[baríola]]. * '''[[Dan]]''', Bodun de la [[riqueza]], repersentado pula [[serpente]] de l [[cinta de la bielha]]. * '''[[Agué]]''', Bodun de la [[caça]] i protetor de las [[floresta]]s. * '''[[Agbé]]''', Bodun duonho de l [[mar]]s. * '''[[Ayizan]]''', Bodun feminino dona de la costra terrestre i de l [[mercado]]s. * '''[[Agassu]]''', Bodun que repersenta la lhinhaige rial de l '''Reino de l [[Daomé]]'''. * '''[[Agué]]''', Bodun que repersenta la [[tierra]] firme. * '''[[Legba]]''', L caçula de '''Mawu''' i '''Lhissá''', i repersenta las antradas i salidas i la [[sexualidade]]. * '''[[Ifá|Fa]]' '' , Bodun de la [[Dibinaçon|adebinaçon]] i de l [[çtino]]. Ls boduns na [[África]] son agrupados an "famílias" xefiadas por un bodun percipal, oura repersentando un eilemiento ó [[fenómeno]] de la [[natureza]], oura de la cultura. Eisisten basicamente 4 famílias percipales: * Ls '''[[Ji-bodun]]''' , ó "boduns de l alto", xefiados por '''Só''' (forma basilar de '''[[Heibiossó]]'''). * Ls '''[[Ayi-bodun]]''' , que son ls boduns de la tierra, xefiados por '''[[Sakpatá]]'''. * Ls '''[[Tó-bodun]]''' , que son boduns própios dua detreminada lhocalidade (bariados). * Ls '''[[Heinu-bodun]]''' , que son boduns cultuados por ciertos [[clana]]s que se cunsidírun sous çcendentes (bariados). Ne l [[Brasil]] ls boduns son cultuados ne ls [[terreiro]]s de [[Candomblé]], subretodo ne ls de la Nacion [[Candomblé Jeje|Jéje]], adonde inda se cunserba algua lhembrança de la dibison por famílias. === Ritual === Boduns nun usan roupas lhuxuosas nó gustan de roupas de fiesta i giralmente prefíren la buona i bielha [[roupa de raçon]]. Las beilças son cadenciadas nun [[ritmo]] más denso i pesado. Ls Boduns stan siempre de uolhos abiertos i salbo alguas sceçones, cumbersan (usando prefrencialmente un dialeto própio) i dan cunselhos la quien ls percura. === Ampeçaçon === La [[ampeçaçon]] al culto de ls boduns ye cumplexa ye lhonga i puode ambolber lhongas caminadas la santuários i mercados i períodos de recluson drento de l cumbento ó terreiro ''[[hunkpame]]'', que puoden chegar a durar un anho, adonde ls neófitos son submetido a ua dura rotina de beilças, preces, daprendizaige de [[Lénguas sagradas de l candomblé|lénguas sagradas]] i botos de segredo i oubediéncia. === Hierarquia === * [[Bokonon]] - Sacerdote de l Bodun [[Fa]] eiquibalente al [[Babalawo]] * [[Doté]] Sacerdotes (homes) de la família de [[Sogbo]] i [[Doné]] Sacerdotisas (mulhieres), esse títalo ye ousado ne l [[Terreiro de l Bogun]] adonde tamien son ousados ls títalos [[Gaiaku]] i [[Mejitó]]. similar a la [[Iyalorixá]]. * [[Noche]] - Sacerdotisas de l Jeje-Mina * [[Bodunsi]] - apuis de 1 anho de la ampeçaçon. * '''Kajekaji''' - ampeçado que inda nun cumpletou l ciclo de oubrigaçones. == Cuba == La tradiçon [[Fon]] más ó menos "pura" de [[Cuba]] ye coincida cumo ''La Regla [[Arará]]''. * Ber tamien: [[Santerie]]. == Stados Ounidos == {{Percipal|Bodo de la Lhouisiana}} Ye amportante notar que la palabra '''Bodo''' ye la más quemun, coincida i ousada na cultura popular [[amaricana]], i ye bista cumo oufensiba pulas quemunidades praticantes de la '''[[Diáspora africana]]'''. Antretanto, las soletraçones defrentes desta palabra puoden ser splicadas assi: La palabra '''Bodo''' ye ousada para çcrebir la tradiçon '''Creole''' de [[New Orleanes]], Bodou ye ousado para çcrebir la Tradiçon Bodou [[Haiti]]ana. [[Bodo de la Lhouisiana]] , tamien coincido cumo '''New Orleanes Bodo''' ye ua religion de la [[Diáspora africana]], ua forma de (Bodo) spiritualidade que storicamente fúrun zambolbidas falando na [[léngua francesa]] i [[Creole]] pula populaçon [[Afro-amaricana]] de l stado de [[Louisiana]] ne ls [[Stados Ounidos]]. == Haiti == {{Percipal|Bodou haitiano}} [[Fexeiro:BodoBalris.jpg|100px|thumb|Bandeira Bodu]] [[Bodou haitiano]], chamado de '''Sèbis Gine''' ó "serbício africano" ne l [[Haiti]], ten tamien fuortes eilemientos de ls pobos [[Eigbo]], [[Cungo]] de la [[África Central]], i l [[Yoruba]] de la [[Nigéria]], ambora muitos pobos defrentes ó "naciones" de la [[África]] ténen repersentaçon na lhiturgie de l Sèbis Gine, assi cumo ls [[Pobo andígena|índios]] [[Taíno]], ls pobos oureginales de las ilhas agora coincidas cumo [[Spaniola]]. Formas [[crioulo|crioulas]] de Bodou eisisten ne l [[Haiti]] (adonde ye natibo), na [[República Dominicana]], an partes de [[Cuba]], i ne ls [[Stados Ounidos]], i an outros lhugares an que ls eimigrantes de Haiti çpersórun durante ls anhos. Ye similar la outras religiones de la [[diáspora africana]], tales cumo Lhukumi ó Regla de Ocha (coincida tamien cumo [[Santería]]) an [[Cuba]], [[Candomblé]] i [[Umbanda]] ne l [[Brasil]], todas essas religiones que eiboluíran antre çcendentes de [[africanos]] trasplantados nas [[América]]s. == Jamaica == [[Oubeah]] ye ua forma de religion ó culto de ancestrales africanos praticado na [[Jamaica]], Boduns. {{Religiones afro-amaricanas}} {{Religiones afro-brasileiras}} {{Mitologie Africana|Bodun}} [[Catadorie:Religiones afro-amaricanas]] [[Catadorie:Mitologie fon]] [[Catadorie:Candomblé Jeje]] [[Catadorie:Bodun]] [[Catadorie:Animismo]] rc2srykd4ybg0yzabr0lqy9i5tij6k2 Campos dos Goytacazes 0 933 107212 105724 2026-07-19T00:33:39Z InternetArchiveBot 11236 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 107212 wikitext text/x-wiki {{DadosMunecípioBrasil <!-- GeoID=3301009 --> <!-- Cabeçalho --> | nome = Campos dos Goytacazes | foto = Campos.jpg‎ | lheg_foto = Campos de l Goytacazes | nomeada = Campos"<br />"Capital de l petrólio i de l açucre <!-- Dados gerales --> | brason = | bandeira = | lhink_brason = | lhink_bandeira = | lhink_hino = | anibersairo = | fundaçon = [[28 de márcio]] de [[1835]] | gentílico = campista | lhema = | persidenteCamara = [[Rosinha Garotinho]] | partido = [[PMDB]] | fin_mandato = 2008 <!-- Lhocalizaçon --> | mapa = RiodeJaneiro Municip CamposdosGoytacazes.svg | lhatP = S | lhatG = 21 | lhatM = 45 | lhatS = 14 | lhonP = L | lhonG = 41 | lhonM = 19 | lhonS = 26 | stado = Riu de Janeiro | mesorregion = [[Mesorregion de l Norte Fluminense|Norte Fluminense]] | data_mesorregion = [[IBGE]]/[[2008]] <ref name="IBGE_DTB_2008">{{citar web |url=ftp://geoftp.ibge.gov.br/Organizacao/Divisao_Territorial/2008/DTB_2008.zip |títalo=Debison Territorial de l Brasil |data=1 de júlio de 2008 |obra=Debison Territorial de l Brasil i Lhemites Territoriales| publicado=Anstituto Brasileiro de Geografie i Statística (IBGE) |acessodata=11 de outubre de 2008}}</ref> | microrregion = [[Microrregion de Campos de l Goytacazes|Campos de l Goytacazes]] | data_microrregion = [[IBGE]]/[[2008]] <ref name="IBGE_DTB_2008" /> | region_metropolitana = | bezinos = [[São Francisco do Itabapoana]], [[São João da Barra]], [[Quissamã]], [[Conceição de Macabu]], [[Santa Maria Madalena]], [[São Fidélis]], [[Cardoso Moreira]], [[Italva]], [[Bom Jesus do Itabapoana]] i [[Mimoso do Sul]] (ES) | çt_capital = 286 <!-- Caratelísticas geográficas --> | ária = 4.031,910 <ref name="IBGE_Cidades">[http://www.ibge.gov.br/cidadesat/default.php IBGE Cidades]</ref> | populaçon = 431.839 | data_pop = st. [[IBGE]]/[[2008]] <ref name="IBGE_Pop_2008">{{citar web | url = http://www.ibge.gov.br/home/estatistica/populacao/estimativa2008/POP2008_DOU.pdf | títalo = Stimatibas de la populaçon para 1º de júlio de 2008| data = 29 de agosto de 2008 | publicado = Anstituto Brasileiro de Geografie i Statística (IBGE) | data = 29 de agosto de 2008 | acessodata = 5 de setembre de 2008 | formato = [[PDF]] }}</ref> | densidade = 105,7 | altitude = 14 | clima = [[tropical]] temperatura média anual de 22,7°C | sigla_clima = | fuso_hor = -3 <!-- Andicadores --> | idh = 0.752 <!--fabor mantener l formato--> | data_idh = [[PNUD]]/[[2000]] <ref name="PNUD_IDH_2000">{{citar web |url=http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20(puls%20dados%20de%202000).htn |títalo=Ranking decrecente de l IDH-M de ls munecípios de l Brasil |data=2000 |obra=Atlas de l Zambolbimiento Houmano|publicado=Porgrama de las Naciones Ounidas pa l Zambolbimiento (PNUD) |acessodata=11 de outubre de 2008}}</ref> | idh_pos = [[Aneixo:Lhista de munecípios de l stado de l Riu de Janeiro por IDH|RJ: 55º]] | pib = 16.116.180 mil | data_pib = [[IBGE]]/[[2005]] <ref name="IBGE_PIB_2005">{{citar web |url=http://www.ibge.gov.br/home/estatistica/economia/pibmunicipios/2005/tab01.pdf |títalo=Porduto Anterno Bruto de ls munecípios 2002-2005 |data=19 de dezembre de 2007 |publicado=Anstituto Brasileiro de Geografie i Statística (IBGE) |acessodata=11 de outubre de 2008}}</ref> | pib_pos = [[Aneixo:Lhista de munecípios de l Brasil por PIB|BR: 18º]] | pib_per_capita = 37.813,00 | data_pib_per_capita = [[IBGE]]/[[2005]] <ref name="IBGE_PIB_2005" /> }} '''Campos de ls Goytacazes''' (ó Goitacases) ye un [[munecípio]] que queda ne l Norte de l [[Stado (subdebison)|stado]] de l [[Riu de Janeiro]], [[Brasil]]. C'ua [[populaçon]] de 431.839 habitantes ([[2008]])<ref name="IBGE_Pop_2008"/>, ye la maior [[cidade]] de l anterior de l [[stado de l Riu de Janeiro]]. Ye tamien l [[munecípio]] cula maior stenson territorial de l [[Riu de Janeiro|stado]], acupando ua [[ária]] pouco menor que la de l [[Çtrito Federal (Brasil)|Çtrito Federal]].<ref name="IBGE_Cidades"/> An Campos, çtácan-se amportantes [[ounibersidade]]s públicas i pribadas. == Caratelísticas == L [[munecípio]] de Campos dos Goytacazes abrange ua [[ária]] total de 4.031,910 kn². L percipal modo d'acesso ye por stradas, pula strada BR-101. Al ancho de las sues cuostas, ne l [[Ouceano Atlántico]], hai un fuorte polo de sploraçon de [[petrólio]] i [[gáç natural]] pula [[Petrobras]], na [[plataforma cuntinental]]. La [[cidade]] ye a maior pordutora de [[petrólio]] de l [[Brasil]], para alhá de cuncentrar la maior parte de l'[[andústria cerámica]] [[fluminense]]. De las siete [[central núclear|centrales nucleares]] d'[[açucre]] i [[álcol]] de l [[Stado (subdebison)|stado]], seis stán an Campos. Bárias [[andústria]]s fázen-s'atualmente; solo an [[2007]], más de cinco fúrun anstaladas atrabeç de l Fundecam (Fondo de Zambolbimiento de Campos / Fundo de Desenvolvimento de Campos). ==Stória== Las tierras de l índios [[goitacás|goitacá]] ampeçórun a ser quelonizadas puls [[Pertual|pertueses]] an [[1627]], cula chegada de l "siete Capitanes". Pertenciu a la [[capitanie de San Tomé]] i tornou-se, cinquenta anhos depuis, ne l die [[29 de maio]], la Bila de San Salbador de Campos. Fui eilebada a la catadorie de Cidade an [[28 de márcio]] de [[1835]]. Amportantes fatos stóricos dórun-s'an Campos de l Goitacazes, antr'eilhes stá la partida de ls purmeiros beluntários para la [[Guerra de l Paraguai]], an [[28 de janeiro]] de l [[1865]], pul oupor "Ceres". Outro sfergante amportante fui l mobimiento de l [[abolicionismo]], que tubo l sou punto alto an [[17 de júlio]] de [[1881]], cula fundaçon de la Sociadade Campista Eimancipadora, que propagaba la lhuita pul'eimancipaçon de ls negros. L jornalista Luís Carlos de Lacerda i José Carlos do Patrocínio, cognominado de l "Tigre de la Aboliçon", fúrun ls maiores spoentes de la causa. Mas fui la redadeira cidade brasileira a aderir l'aboliçon de la scrabidon. Las besitas de l amperador [[Pedro II de l Brasil|Don Pedro II]] i la lhuita republicana fúrun outros marcos de la stória de Campos. L aparecimiento an [[1652]] de l'agroandústria [[açucre|açucrareira]], cul'anstalaçon de l purmeiro [[angeinho]] an Campos, hoije menos promissor, daba ampeço al progresso de la region. L [[petrólio]] fui oufecialmente çcubierto ne l Farol de San Tomé, reatibando l zambolbimiento de la region. == Çporto == An Campos, las eiquipas mais tradicionales son l [[Goytacaz Futebol Clube|Goytacaz]] i l [[Americano Futebol Clube|Americano]]. Tamien hai outras eiquipas que mais merécen çtaque, cumo l [[Esporte Clube Rio Branco|Rio Branco]], l [[Campos Atlético Associação|Campos AA]] i l [[Municipal Esporte Clube|Municipal]]. L clássico Goyta-Cano, antre Goytacaz i Americano, ye l mais çputado an la cidade. La redadeira partida antre las dues eiquipas fui an las finales de l Quadrangular Campista, an [[Agosto]] de [[2011]], de l qual l Goytacaz fui l campeon. An Campos, tamien pratica-se cun antensidade l [[judó]], l [[basquetebol]], l [[handebol]] i l [[rugby]]. == {{Lhigaçones sternas}} == * [http://www.campos.rj.gov.br Páigina de la Cámara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200916185327/http://www.campos.rj.gov.br/ |date=2020-09-16 }} * [http://www.camaracampos.rj.gov.br Cámara Munecipal de Campos] * [http://www.ururau.com.br/esporte3742_Goytacaz_vence_Americano_na_decis%C3%A3o_e_conquista_Quadrangular_Campista Goytacaz bince l Americano an la decison de l Quadrangular Campista]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-section}} [[Catadorie:Brasil| ]] ow7m2oj52kwruesz0ncog5i93ek8251 Jeobá 0 1502 107222 107101 2026-07-19T10:56:21Z ~2026-38935-23 15383 /* Lhigaçones sternas */ 107222 wikitext text/x-wiki {{Dius}}L '''Tetragrama YHVH''' ('''<big>יהוה</big>'''), diç-se al nome de l [[Dius]] de [[Eisrael]] an forma scrita yá [[Trasliteraçon|trasliterada]] i, pus, [[Lhatin|lhatenizada]], cumo d'uso corriente na maiorie de las culturas atuales. Oureginariamente, an [[aramaico]] i [[heibraico]], ''era scrito i lhido hourizontalmente, de la dreita para squierda'' '''<big>יהוה</big>'''; ó seia, '''HVHY'''. Formado por quatro [[cunsuantes]] [[Heibraico|heibraicas]] — '''Yud''' י '''Héi''' ה '''Bab''' ו '''Héi''' ה ó '''<big>יהוה</big>''', l Tetragrama YHVH ten sido lhatenizado para '''JHVH''' yá por muitos seclos. Las lhetras de la dreita para squierda segundo l [[alfabeto heibraico]] son: :{| class="wikitable" |- ! Heibraico !! Pernúncia !! Lhetra |-valign=top | style="font-family:David,SVL Hebrew, Ezra SIL SR, Ezra SIL, Cardo, Chrysanthi Unicode, TITUS Cyberbit Basic, Arial Unicode MS, Narkesin, Times New Roman;font-size:300%" height=30 valign=top|י | '''Yodh''' ó '''Yud''' | "Y" |-valign=top | style="font-family:David,SBL Hebrew, Ezra SIL SR, Ezra SIL, Cardo, Chrysanthi Unicode, TITUS Cyberbit Basic, Arial Unicode MS, Narkesin, Times New Roman;font-size:300%" height=30 valign=top|ה | '''Hei''' ó '''Héi''' | "H" |-valign=top | style="font-family:David,SBL Hebrew, Ezra SIL SR, Ezra SIL, Cardo, Chrysanthi Unicode, TITUS Cyberbit Basic, Arial Unicode MS, Narkesin, Times New Roman;font-size:300%" height=30 valign=top|ו | '''Waw''' ó '''Bab''' | "B" |-valign=top | style="font-family:David,SBL Hebrew, Ezra SIL SR, Ezra SIL, Cardo, Chrysanthi Unicode, TITUS Cyberbit Basic, Arial Unicode MS, Narkesin, Times New Roman;font-size:300%" height=30 valign=top|ה | '''Hei''' ó '''Héi''' | "H" |- |} L [[tetragrama]] aparece mais de 6.800 bezes — solico ó an cunjunçon cun outro "nome" — ne l [[heibraico|testo heibraico]] de l [[Antigo Testamiento]], a andicar, pus, tratar-se de nome mui coincido i que çpensaba la persença de [[Abjad|senhales bocálicos]] auxeliares (las [[bogales]] antercalares). Ls nomes ''YaHBeH'' (bertido an mirandés para '''Jabé'''), ó ''YeHoBaH'' (bertido an mirandés para '''Jeobá'''), son [[trasliteraçon|trasliteraçones]] possibles, mas alguns [[eirudito]]s perfíren l'uso mais primetibo de l nome de las quatro [[cunsuante]]s '''YHVH''', yá outros eiruditos faborécen l nome Jabé (''Yahbéh ó JaHWeH''). Inda alguns destes studiosos cuncórdan que la pernúncia Jeobá (''YeHoBaH ó JeHoBáH''), seia correta, sendo esta redadeira, la [[pernúncia]] mais popular de l Nome de Dius an [[Tetragrama YHVH#Trascriçon an defrentes Lhénguas|bários lhénguas]]. [[Fexeiro:YHWH.svg|300px|thumb|(Lhetras Heibraicas י (yod) ה (heih) ו (bab) ה (heh), ''' ó Tetragrama YHVH''']] ==Na Bíblia Heibraica i Setuaginta Griega== [[Fexeiro:Lxx Minorprophets.gif|300px|thumb|'''YHWH''' grafado an [[Lhéngua heibraica|páleo-heibraico]], an cacho de la [[Setuaginta]] [[Lhéngua griega|Griega]] inda ousada ne l [[Seclo I]] ]] L'antiguidade i lhegitimidade de l '''Tetragrama''' cumo '' L Nome de Dius'' pa ls [[judiu]]s puode ser cumprobada na cunceituada traduçon pa l [[griego]] de la [[Bíblia Heibraica]], chamada [[Setuaginta]] [[Lhéngua griega|Griega]], adonde l Tetragrama aparece scrito an [[heibraico]] arcaico ó páleo-heibraico. Fúrun ancuntrados an cachos de cópias primitibas de la [[Setuaginta|LXX]] (Papiro LXX Lheb. b, Caberna m.º 4 de [[Qumran]], datado cumo sendo de l [[Seclo I a.C.]]) adonde l Tetragrama YHWH' ye repersentado an lhetras griegas ([[Lhebítico]] 3:12; 4:27). Studos dízen que solo an cópias ''posteriores'' de la [[Setuaginta]] Griega, datadas de l final de l [[Seclo I]] [[d.C.]] an delantre, ls copistas ampeçórun a sustituir l '''Tetragrama YHWH''' por ''Kýrius'', que senefica [[SENHOR]] (an lhetras grandes) i por [[Theós]], que senefica [[Dius]]. Fui debido a esto, la rezon de YHWH tener zaparecido graficamente de l [[testo]] de l [[Nuobo Testamiento]] an alguas [[:Catadorie:Bersones i traduçones de la Bíblia|traduçones bíblicas]]. ===Outros cunceitos subre Dius YHWH=== Outros studiosos ancarórun YHWH cumo un dius de la natureza adorado ne l Sul de [[Canaana]] i puls nómadas de ls zertos circundantes, antimamente lhigado al Monte Horebe, na [[Península de l Sinai]]. Segundo l lhibro bíblico de [[Génesis]], fui l Dius '''YHWH''' que se rebelou al semita Abron (depuis chamado de [[Abraon]]) an [[Ur]], na Baixa [[Mesopotámia]]. Storicamente, surge eiqui l percípio de l [[monoteísmo]] heibraico ne l'anterior dua sociadade fuortemente politeísta. L Dius '''YHWH''' ye deste modo eidantificado cumo la Debindade que causou l [[Dilúbio]] [[Bíblia|Bíblico]]. Ye l Dius de [[Adon]], de [[Abel]], de [[Enoque]] i de [[Noé]]. Ye l Criador de l Ouniberso i de todas las formas de bida na Tierra. Ye tamien chamado por ''Adonaí'' (Soberano Senhor), ''Eilohín'' (Dius, i nun diuses, bisto que trata-se de plural majestático <ref>Pains are taken to refute the arguments based on the grammatical plurals employed in Biblical texts when referring to God. "Elohim" does not designate a plurality of deities. The very context shows this, as the verbs in the predicate are in the singular. The phrase "Let us make man in our image" (Gen. i. 26) is proved by the subsequent statement, "so God created man in his own image" (ib. verse 27), to refer to one God only (Yer. Ber. ix.; Gen. R. viii., xix.). Nor, according to R. Gamaliel, is the use of both "bara" and "yaẓar," to connote God's creative action, evidence of the existence of two distinct divine powers (Gen. R. i.). The reason why in the beginning one man only was fashioned was to disprove the contention of those that believe in more than one personality in God (Sanh. 38a). God had neither associate nor helper (Sanh. 38b; Yer.Shab. vi. 8d; Eccl. R. iv. 8). The ever-recurrent principle throughout haggadic theological speculations is that there is only one "Reshut" ("Reshut aḥat hu" = "personality"). (http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=282&letter=G#0)</ref> i crestianos ténen afirmado que la forma plural terie l sentido de ''plural majestático''<ref>http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=52&letter=N&search=God#165</ref>), ''Ha Adhóhn'' (l [Berdadeiro] Senhor), ''Elyóln'' (Dius Altíssimo) i ''El-Shadai'' (Dius Todo-poderoso). Assi, l Dius '''YHWH''' se assume cumo un dius fameliar, l "Dius de [[Abraon]], de [[Isaque]] i [[Jacó]]", protetor de la lhinhaige de l "çcendente" [ó "semiente"] de Abraon. De seguida, torna-se ne l Dius de las [[12 tribos de Eisrael]]. Ye l Dius Lhibertador de l pobo de [[Eisrael]] de la scrabidon ne l [[Eigito]] i quien l faç cunquistar a tierra de [[Canaana]]. Para tal, rebela-se a [[Moisés]], a quien antrega sous dieç Mandamientos ne l [[monte Sinai]]. Para sue adoraçon i cumprimiento de sue Lhei, son custituídos sacerdotes ls de a tribo de Lhebi, ó [[Lhebitas]], debaixo de la lhiderança de l Sumo [[Sacerdote]], de la lhinhaige de [[Aaran]]. Cul stablecimiento de la [[Monarquia]] de l Antigo Eisrael, i mesmo passado la debison de l Reino, eimerge l papel de ls [[profeta]]s de l [[Antigo Testamiento]] cumo puorta-bozes speciales de l Dius YHWH. Tornan-se desse modo figuras-chabe na bida relegiosa, cun ua outoridade única. Tamien cunsulídan l'eideia de la benida de l [[Messias]] cumo l "Ungido" de YHWH, çcendente de la Tribo de [[Judá]] i de la Casa Rial de [[David]]. === Temerosos an Trasgredir la Lhei de Dius === [[Fexeiro:Tetragrammaton scripts.png|thumb|500px|L Tetragrama YHWH ne l'alfabeto [[fenício]], [[aramaico]] i [[heibraico]] moderno.]] L [[Tetragrama]] qu'aparece miles de bezes nas scrituras sagradas era un nome mui coincido na época de [[Jasus Cristo]], assi i todo cula passar de l tiempo l seneficado [[fonética|fonético]] perdiu-se. Para alguns studiosos de la [[lhiteratura]] [[judaica]], esse que deberie ser l nome de Dius era ampernunciable, i segundo la splicaçon cientifica de ls judius, passórun a nun pernunciar l nome de l Dius Todo Poderoso, porque sentian-se cun grima an trasgredir l terceiro mandamiento de Dius ne l [[Decálogo]]. ''Nun tomarás l nome de YHVH, tou Dius, an bano, pus YHVH nun cunsidrá ampune aquel que tomar sou nome an bano.'' Assi, an detreminado período, surgiu antre ls [[judiu]]s ua eideia [[superstiçon|supersticiosa]], de qu'era errado até mesmo pernunciar l '''Tetragrama YHWH'''. Nun se sabe eisatamente an que se baseou la çcuntinuidade de l'uso deste nome. Alguns dízen que l nome era cunsidrado demasiado sagrado para ser proferido por lhábios amperfeitos. Mas ua pesquisa ne l [[Bielho Testamiento]] nun diç nanhue eibidéncia de que qualquiera de ls adoradores de YHWH algua beç heisitássen an dezir l nome Del. Decumientos heibraicos nó-bíblicos, cumo las chamadas [[Lhaquis#Nabucodonosor i las Cartas de Lhaquis|Cartas de Lhaquis]] (scritas an cachos de cerámica ancuntradas an [[Tell ed-Duweir]] an 1935 i outras trés an 1938), mostran que YHWH era ousado na correspondéncia quemun na [[Palestina]] na redadeira parte de l [[Seclo VII]] [[La.C.]] An todas las cartas lhegibles ténen spressones cumo: ::"''Que יהוה [Jabé ó Jeobá] faga que miu senhor ouba hoije mesmo amboras de paç."'' Lhachish Ostracon IV, Ancient Near Eastern Texts, p. 322.<ref>[http://ebibletools.com/israel/lakish/index.html Foto galerie de Laquis (Tell ed-Duweir)]</ref>. Outro cunceito sustenta que se pretendie ampedir que pobos nó-judaicos (gentios) coincéssen ''L Nome'' i possiblemente l'ousássen mal. Todabie, l'antigo Testamiento diç que l própio '''YHWH''' fazerie cun que Sou nome "fusse declarado an toda la Tierra", para ser coincido até mesmo als sous adbersairos. ([[Éisodo]] 9:16; [[Eisaíes]] 64:2; [[Jonas]] 1:1,17) L Nome de l Dius de Eisrael era coincido i ousado por naciones paganas ([[politeísta]]s) tanto antes de la [[Era Crestiana]] cumo ne ls purmeiros seclos deilha.<ref>La Anciclopédia Judaica, 1976, Vol. 12, pág. 119.</ref> ==L'ourige de la superstiçon== [[Fexeiro:2nd century Hebrew decalogue.jpg|thumb|right|150px| L [[:en:Nash Papyrus|Nash Papyrus]] ([[Seclo II a.C.]]) cuntén ua parcela de l testo pré-[[Massorético]], specificamente ls [[ dieç Mandamientos]].]] Nun eisisten certezas de l(s) motibo(s) oureginalmente apersentado(s) para se çcuntinuar la pernúncia correta de l '''Tetragrama YHWH''', assi cumo tamien hai muita ancerteza quanto a la época an que tal cunceito [[superstiçon|supersticioso]] se ampeçou. Alguns dízen qu'ampeçou passado l [[Eisílio Babilónico]]. Mas l profeta [[Malaquias]], fui un de ls redadeiros scritores de l [[Bielho Testamiento]] (na redadeira metade de l [[Seclo B a.C.]], dá grande çtaque al Nome Debino. Outras obras de refréncia sugíren que '''L Nome''' deixou de ser ousado por buolta de [[300 a.C.]]. Eibidéncia para esta data fui supostamente ancuntrada na auséncia de l tetragrama (ó dua trasliteraçon del) na traduçon [[Setuaginta]] Griega, ampeçada por buolta de [[280 a.C.]]. Ye berdade que las cópias mais cumpletas de ls manuscritos de la Setuaginta Griega agora coincidas síguen uniformemente l questume de sustituir l Tetragrama YHWH por spressones sustitutas. Estes manuscritos percipales, remóntan solo al [[Seclo IB]] i al [[seclo V]] Mas çcubrírun-se recentemente cópias mais antigas de la Setuaginta Griega que cuntenien l Tetragrama YHWH, anque an forma fragmentária. Ua deilhas, çcubierta ne l [[Eigito]], son ls restros fragmentairos dun rolo de [[papiro]] de la [[Setuaginta|LXX]] cun ua parte de [[Deuteronómio]] (32:3,6) eidantificado cumo [[:en:Chester Beatty Papyri|Papiro Fouad]] Ambentário m.° 266. Apersenta 49 bezes l '''Tetragrama YHWH''', scrito an carateles heibraicos quadrados, an cada oucorréncia ne l testo heibraico traduzido. Registran-se mais trés ocorréncias de '''YHWH''' an cachos nun eidantificados (116, 117 i 123). Ls peritos dátan este papiro cumo de l [[Seclo I a.C.]] , i neste causo, fúrun scritos quatro ó cinco seclos antes de ls [[manuscrito]]s yá dezidos. Comentando que ls cachos mais antigos de la Setuaginta Griega rialmente cunténen YHWH, l Dr. P. Kahle diç: <center>''"Sabemos agora que l testo griego de la Bíblia [la Setuaginta], ne l que tange a tener sido scrito por judius para judius, nun traduziu l nome debino por ''Kýrius'', mas l Tetragrama scrito cun lhetras heibraicas ó griegas fui retido an tales manuscritos. Fúrun ls crestianos que sustituíran l Tetragrama por ''Kýrius'', quando l nome debino an lhetras heibraicas nun era mais antendido'."''<ref>La Genizá de l Cairo, Oxford, 1959, pág. 222, an anglés.</ref></center> Assi, pul menos an forma scrita, nun eisiste eibidéncia sólida de qualquiera zaparecimiento ó abandono de la pernúncia de l '''Tetragrama YHWH''' ne l período [[a.C.]]. Ne l [[Seclo I]], aparece pula purmeira beç algua eibidéncia dua atitude supersticiosa para cun esse nome. [[Flábio Josefo]], storiador judiu que çcendia dua família sacerdotal, passado narrar la rebelaçon que Dius dou a [[Moisés]] ne l lhocal de l spinheiro ardiente, al falar subre pernúncia de l Nome de Dius de l tetragrama YHWH menciona solo: <center>"''L Nome subre l qual stou proibido de falar."<ref>''Antiguidades Judaicas''", Bol. II, pág. 276</ref></center> Esta mudança acunteciu nas traduçones griegas de la Setuaginta ne ls seclos que se seguírun a la muorte de "[[Jasus Cristo]]" ([[Yeshua]]) i de sous apóstolos. Na berson griega de [[Áquila]], que data de l [[seclo II]] [[d.C.]], i na ''Heixapla'' de [[Orígenes]], que data por buolta de [[245]], [[YHWH]] inda aparecie an carateles heibraicos.<ref>''La Rebista de Studos Teológicos'', Oxford, Vol. XLV, 1944, pág. 158-9, an anglés</ref> Inda ne l [[Seclo IB]], [[Jerónimo]], perito bíblico i tradutor de la [[Bulgata]] [[Lhatin]]la, diç ne l sou prólogo de ls lhibros bíblicos de Samuel i de Reis: <center>"I ancuntramos l nome de Dius, l '''Tetragrama''', an ciertos belumes griegos mesmo hoije, spresso an lhetras antigas."<ref>''Papiros Bíblicos Griegos'', de F. Dunand, Cairo, 1966, pág. 47, m.º 4</ref></center> == La pernúncia de l Tetragrama YHWH == [[Fexeiro:LeningradCodex text.jpg|thumb|left|250px|'''L Códice Leningrado''', de l [[Seclo XI]]]] Na segunda metade de l purmeiro milénio na nuossa era, ls [[scriba]]s coincido por [[massoretas]] antroduzírun un sistema de [[Abjad|senhales bocálicos]] para facelitar la lheitura de l testo cunsunantal an heibraico que poderie cunduzir a einumaros seneficados i an beç d'anserir ls senhales bocálicos corretos de '''YHWH''', ponírun outros senhales bocálicos para lhembrar al lheitor qu'el debie dezir ''Adhonai'' ("Soberano Senhor") ó ''Eilohín'' ("Dius"). L [[Códice de Leningrado]], de l [[Seclo XI]], ten ne l '''Tetragrama YHWH''', senhales bocálicos para rezar ''Yehbíh'', ''Yehbáh'' i ''Yehobáh''. L'eidiçon de Ginsburg de l testo [[massoretas|massorético]] ten senhales bocálicos para que reze ''Yehobáh''. (Génenis 3:14) Ls heibraístas an giral son a fabor de ''Yahbéh'' cumo la pernúncia mais probable. Salientan que la forma abrebiada de l nome ye [[Yah]] (ó [[Jah]], na forma lhatenizada), cumo ne l [[Salmo]] 89:8 i na spresson '''HaleluYah''' (que senefica "Lhoubai la Jah!"; an pertués, ye bertida por [[Alaluia]]). Tamien las formas Yehóh, Yoh, Yah i Yáhu, ancuntradas na grafie heibraica de ls nomes [[Jeosafá]], [[Josafá]], Sefaties i outros, puoden todas ser deribadas de Yahwéh. Las trasliteraçones griegas feitas puls primetibos scritores crestianos andícan ua direçon algo aparecida. Inda assi, de modo algun hai ounanemidade subre l'assunto antre ls peritos. La posiçon atual de las [[Testemunhas de Jeobá]] subre este punto resume-se al seguinte: Bisto que, atualmente, nun se puode tener certeza absoluta de la pernúncia, parece nun haber nanhun motibo para abandonar, an mirandés, la forma bien coincida, [[Jeobá]], an fabor de [[Jabé]]. Se tal mudança fusse feita, anton, la bien de la coeréncia, debian ser feitas altaraçones na grafie i na pernúncia dua anfenidade d'outros nomes ancuntrados na Bíblia. Por eisemplo, [[Jeremias]] serie mudado para ''Yir.meyáh'', [[Isaías]] se tornarie ''Yesha.yá.hu'', i [[Jasus]] serie pernunciado ''Yehoh.shú.la'' an [[heibraico]] ó ''I.i.soús'', ne l [[griego]]. Inda assi reconhécen ne l lhibro [[Studo Perspicaç de las Scrituras]]: <center>''"Na segunda metade de l purmeiro milénio EC, peritos judius antroduzírun un sistema de senhales para repersentar las bogales ausentes ne l testo cunsunantal heibraico. Cun refréncia al nome de Dius, an beç d'anserir ls senhales bocálicos corretos del, colocórun outros senhales bocálicos para lhembrar al lheitor qu'el debie dezir ’Adho•naí (que senefica “Soberano Senhor”) ó ’Eilo•hín (que senefica “Dius”)."''<ref>[[Studo Perspicaç de las Scrituras]] Belume 2 páigina 495</ref></center> Assi, pa l chamamiento relegiosa Testemunhas de Jeobá, coincer i dibulgar l nome pessonal de Dius ye cunsidrado mui amportante. ==L Seneficado de l Nome== L seneficado sato de l '''Tetragrama YHVH''' inda ye oubjeto de cuntrobérsia antre ls specialistas. An [[Éisodo]] 3:14, YHVH dixe la [[Moisés]]: ''“Ehiéh ashér ehiéh.”'' Segundo muitas traduçones de la Bíblia, esta spresson, ancuntrada ne l testo heibraico senefica: ''“You sou l que sou.”'' – [[Almeida Rebista i Atualizada]]. I assi tamien cumprendírun ls tradutores de la [[Berson de ls Setenta]]: ''"Eigo eimi ho ón"''. Dixe Dius la Moisés: ''"You sou Aquel que ye"''. Dixo mais: ''"Assi dezirás als filhos de Eisrael: 'YOU SOU me ambiou até bós.' "'' - [[Bíblia de Jarusalen]]. Esta spresson ''“You sou l que sou”'' ye ousada cumo títalo para Dius, para andicar qu'el rialmente eisistie. Esso correspunde a ''"You sou aquel que ye"'', ''"You sou l'eisistente"''. YHVH starie assi cunfirmando sue própia eisisténcia. [[Fexeiro:2008-09-26 torarolle-jhwh.jpg|thumb|left|300px]] Outras traduçones berten: ''Serei l que you fur''. La [[Traduçon de ls Binte i Quatro Lhibros de las Scrituras Sagradas]], an anglés, de l Rabino [[Isaac Lheser]], berte cumo sigue: “I Dius dixe la Moisés: '''Serei l que you fur''': i el dixo: Assi dezirás als filhos de Eisrael: '''SEREI''' ambiou-me a bós. - <ref>The Twenty-Four Books of the Holy Scritures ([[1853]]; ampresson de [[1914]]), (Le). Traduçon anglesa de Isaac Leser.</ref> La [[Bíblia Anfatizada]], de [[Joseph Bryant Rotherhan]], an anglés, scribe Éisodo 3:14 cumo sigue: ''“I Dius dixe la Moisés: Tornar-me-ei aqueilho que me agradar. I el dixo: Assi dezirás als filhos de Eisrael: Tornar-me-ei ambiou-me a bós.”'' La nota al pie de la páigina, subre este bersiclo, diç an parte: ''“Hayah [palabra bertida arriba ‘tornar-se’] nun senefica ‘ser’ eissencial ó ontologicamente, mas fenomenalmente. . . . L qu'el será nun ye spresso — El stará culs, ajudador, fortalecedor, lhibartador.”'' De modo qu'esta refréncia nun ye a la outo-eisisténcia de Dius, mas, antes, al qu'el pensa tornar-se para culs outros.- <ref>The Amphasised Bible (1897), Joseph B. Rotherhan. (Ro)</ref>; Ó: ''Amostrarei ser l que you amostrar ser''. - [[Traduçon de l Nuobo Mundo de las Scrituras Sagradas]]. Para estes studiosos, esto senefica que YHVH podie adatar-se a las circunstáncias, i que, l que quier qu'el percisasse tornar-se ó amostrar ser an harmonia cun sou propósito, el podie tornar-se i se tornarie ó amostrarie ser. Antenden que segundo la [[raiç]] de l Tetragrama na [[lhéngua heibraica]], l Tetragrama puode seneficar ''“El Causa que Benga a Ser ó Amostrar Ser”'', quier dezir, cun respeito a Si mesmo i cun respeito al que El se tornará ó amostrará ser, i nun cun respeito a criar cousas. Para estes tradutores, Dius nun starie solo cunfirmando sue própia eisisténcia, mas ansinando l qu'esse nome amplica. YHVH ‘amostrarie ser’, fazerie cun qu'el mesmo se tornasse l que quier que fusse perciso para cumprir las sues promessas. Splícan que l berbo heibraico ''ha•yáh'', de l qual deriba la palabra ''Eh•yéh'', nun senefica solo ''“ser”''. Antes, senefica ''“benir a ser; tornar-se”'', ó ''“amostrar ser”''. Bisto que nun se faç eiqui refréncia a la outo-eisisténcia de Dius, mas al qu'el pretende tornar-se para cun outros. La nota al pie de la páigina subre Éisodo 3:14 de ''“[[L Pentateuco i las Haftorás]]”'', testo heibraico cun traduçon i splanaçon an anglés, eiditado pul Dr. J. H. Heirtç comenta: ''“La maiorie de ls modernos segue Rashi an berter ‘Serei l que you fur’; ó, nanhues palabras puoden resumir todo l que El será pa l Sou pobo, mas la Sue fidelidade eiterna i sue misericórdia eimutable manifestar-se-on cada beç mais na ourientaçon de Eisrael. La repuosta que Moisés recibe nestas palabras, antoce, ye eiquibalente a: ‘Salbarei de l modo an que you salbar.’ Ye para assegurar als eisraelitas l fato de la lhibertaçon, mas nun rebela la maneira.”'' — <ref>The Pentateuch and Haftorahs, de l Dr. J. H. Heirtç, C. H. Soncino Press, [[Lhondres]], [[1950]] I.C.</ref> Antende-se qu'este nome sagrado, na rialidade, ye un [[berbo]], la forma causatiba, andefenida, de l berbo heibraico ''hawáh''. Assi, segundo estes studiosos, l Tetragrama YHVH senefica ''“El Causa que Benga a Ser”''. ''Mostre Ser'' ó: ''Amostrará Ser'', ancorporando an si mesmo un propósito. Assinala l Portador deste nome sclusibo cumo Aquel Que Ten un Perpósito. Assi, ls eruditos nun stan totalmente d'acordo a respeito de l seneficado de l nome de Dius. Muitos tradúzen la spresson ancuntrada ne l testo heibraico: ''You sou l que sou''. Outros, depuis de stensas pesquisas subre l'assunto acradítan que l nome ye ua forma de l berbo heibraico hawáh (tornar-se, benir a ser), seneficando ''“El Causa que Benga a Ser”''. ==Frequéncia ne ls scritos oureginales== [[Fexeiro:Tetragrammaton-related-Masoretic-vowel-points.png|thumb|right|220px|Soletraçon de l '''Tetragrama''' ne l [[testo massorético]] [[Heibraico]] cun puntos bocálicos an burmeilho. (Clicar na eimaige para ampliar.)]] Muitos eiruditos i tradutores de la Bíblia defénden que se siga la tradiçon d'eiliminar l nome de Dius. Dízen que l'ancerteza a respeito de la pernúncia de l '''Tetragrama YHWH''' justifica l'eiliminaçon, i tamien sustentan que la supremacie i l'eisisténcia ímpar de l Berdadeiro Dius tórnan znecessairo que El tenga un nome specífico para se eidantificar de ls "outros diuses". Mas este cunceito nun acha apoio na Bíblia, quier ne l [[Antigo Testamiento]], quier ne l Nuobo Testamiento. L '''Tetragrama YHWH''' acuntece '''6.828 bezes''' ne l [[testo]] [[heibraico]] de la [[Bíblia Heibraica|Bíblia Heibraica de Kittel (BHK)]] i de la [[Bíblia Heibraica Stuttgartensia]] ([[BHS]]). La frequéncia an qu'aparece l Tetragrama amostra la sue amportança. L sou uso an todas las [[Scrituras]] ultrapassa an muito, l de qualquiera nomes-títalos, cumo seia "Soberano Senhor (an heibr. ''Adhonai'')", "l [Berdadeiro] Senhor" (an heibr. ''Ha Adhóhn''), Altíssemo (an heibr. ''Eilyón'') "l [Berdadeiro] Dius" (an heibr. ''Ha Eilohín'') i "Dius" (an heibr. ''Eilohín''). Ye dino de nota l'amportança dada als [[nome própio|nomes própios]] antre ls pobos semíticos. L Prof. George Thomas Manley andica: <center>''"L nome nun ye simples rótulo, mas ye repersentatibo de la berdadeira personalidade daquel a quien pertenece. ... Quando ua pessona pon sou nome nua cousa ó an outra pessona, esta passa a quedar debaixo de sue anfluéncia i porteçon."''<ref>Nuobo Dicionário de la Bíblia, eiditado por J. D. Douglas, 1985, pág. 430. </ref></center> *Alguns eisemplos de l'uso de ls nomes própios nas Scrituras Heibraicas: **[[Génesis]] 27:36; **[[I Samuel]] 25:25; **[[Salmos]] 83:18 **[[Salmos]] 20:1; **[[Probérbios]] 22:1.m. ==Uso Moderno== Alguas bersones de la [[Bíblia]], trascríben l Tetragrama cumo '''Yahweh''', '''Yabéh''' ó '''Jabé''' : *La [[Bíblia de Jarusalen]] - eidiçon brasileira (1981, cun rebison i atualizaçon na eidiçon de 2002) de l'eidiçon francesa Bible de Jérusalen: **Trascribe l nome pessonal de l Dius cumo '''Yahweh'''. *BÍBLIA Mensaige de Dius (Eidiçones Lhoyola de 1983): **Trascribe l nome pessonal de l Dius cumo '''Jabé'''. Outras bersones de la [[Bíblia]], trascríben l Tetragrama cumo '''Jeobá''': *La [[King James Bersion]] (outorizada), [[1611]]: **Trascribe quatro bezes cumo l nome pessonal de l Dius (todos an testos cunsidrados d'amportança), por eisemplo, [[Éisodo]] 6:3; [[Salmo]] 83:18; [[Isaías]] 12:2; [[Isaías]] 26:4; i trés bezes junto a nomes de lhugares: [[Génesis]] 22:14; [[Éisodo]] 17:15; i [[Juízes]] 6:24. *La [[:en:Amarican Standard Bersion|Berson de Padron Amaricana]], eidiçon [[1901]]: **Traduç cunsistentemente l Tetragrama cumo Je-ho’bah an todos ls 6.823 lhugares adonde acuntece nas [[Antigo Testamiento|Scrituras Heibraicas]]. *La [[:en:New Anglish Bible|Nuoba bíblia Anglesa]]: **Publicada pula amprensa de la Ounibersidade de Oxford, [[1970]], por eisemplo [[Génesis]] 22:14; [[Éisodo]] 3:15,16; 6:3; 17:15; [[Juízes]] 6:24 ; *La [[:en:Lhibing Bible|Bíblia Biba]]: **Publicada por Publishers de Tyndale House, Eillinois 1971, por eisemplo [[Génesis]] 22:14, [[Éisodo]] 4:1 - 27; 17:15;[[Lhebítico]] 19:1 - 36; [[Deuteronómio]] 4:29, 39; 5:5, 6; [[Juízes]] 6:16, 24; [[Salmo]]s 83:18; 110:1; [[Isaías]] 45:1, 18; [[Amós]] 5:8; 6:8; 9:6; * La Berson de [[João Ferreira de Almeida]], la [[Almeida Rebista i Corrigida]], de [[1693]]: ** Ampregou miles de bezes na forma JEHOVAH, cumo se puode ber na reimpresson, de [[1870]], de l'eidiçon de [[1693]]. La Eidiçon Rebista i Corrigida ([[1954]]) retén l Nome an sue forma moderna (Jeobá) an lhugares cumo [[Salmo]] 83:18; [[Isaías]] 12:2 dentre outros, i stensibamente, ne l lhibro de [[Eisaíes]], [[Jeremies]] i [[Ezequiel]].<ref>Rebista La BÍBLIA NO BRASIL 2001 N.192 páiginas 13-16; Biblia Sagrada_ eidiçon special eilustrada_2001 Rebista i atualizada ne l Brasil, apersentaçon de la páigina 5; Bíblia de diçncia THOMPSON Suplemiento de la páigina 1377; La Bíblia an pertués João Ferreira de Almeida_ quien era el? Anuário de las testemunhas de Jeobá- 1997, pag.128-129</ref> *[http://www.nathan.co.za/biblespa.asp?chater=53 La Santa Bíblia - Bersion Reina-Balera] (1909): **Traduç quaije todas las bezes antegralmente cumo Jehoba. *La [[Traduçon de l Nuobo Mundo de las Scrituras Sagradas]]: **Publicada pula [[Sociadade Torre de Begie de Bíblias i Tratados]], New York, Anc. , [[1961]] i rebisada an [[1984]]. Traduç l Tetragrama quaije 7.000 bezes. Bisto que la pernunciaçon oureginal de '''יהוה''' ye çcoincida, i bisto que yá por seclos l'uso de la traduçon ''Jeobá'' passou a ser muito dibulgado i stablecido antre muitos crestianos, tornando-se ua pernúncia fameliar an muitos lhénguas, bários grupos relegiosos, mais notablemente las [[Testemunhas de Jeobá]], cuntínan l'ousá-la, inda que muitos outros grupos relegiosos faboréçan la pernúncia ''Jabé'' ó ''Yahbé'', ó mesmo l títalo ''SENHOR''. ===Baticano=== Nua carta datada de [[29 de júnio]] de [[2008]], l Baticano eimitiu ua nota oufecial, ourientando para que l nome Iabé deixe de ser outelizado ne l serbício lhitúrgico católico romano. La medida nun afetarie seneficatibamente la lhenguaige lhitúrgica, ua beç que l termo nun stá an las traduçones oufeciales de ls missales romanos, mas amplicarie na mudança d'alguns hinairos<ref>[http://www.ewtn .com/bnews/getstory.asp?number=90429 Catholic World News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130726053702/http://ewtn/ |date=2013-07-26 }} (13 d'agosto de 2008)</ref><ref>[http://www.christianitytoday .com/t/2008/otober/9.15.html Christianity Today Magazine]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} The Batican gives orders to scise the name from worship. Do Protestants agree?</ref>. == Outros usos de YHWH == [[Fexeiro:IEHOUAH Geneva Bible 1560 Psalm 83 18.PNG|thumb|280px|[[:en:Geneva Bible|Geneva Bible]], [[1560]]. (Salmo 83:18)]] Sendo amplamente coincido, durante seclos [[antes de l'era quemun]] nun habie dúbedas quanto la sue pernúncia, l que splica l'ouséncia dun [[abjad]] - un sistema de scrita cun simblos de las lhetras que reperséntan las cunsuantes. La tradiçon relegiosa de ls judius, specialmente la sue tradiçon sotérica i mística, la [[cabala]], cunsidra l Nome de Dius tan sagrado quanto ampernunciable. Nun se sabe al cierto l'ourige de tal tradiçon, ó cumo eilha se zambolbiu cul tiempo. Cré-se que se tenga oureginado ne l'alegado miedo de zoubedecer l 3º de ls [[ dieç Mandamientos]] dados la [[Moisés]]. "Nun pernunciarás an falso l nome de Yahbé [YHWH] tou Dius, porque Yahbé [YHWH] nun deixará ampune aquel que pernunciar an falso l sou nome." (Éisodo 20:7, ''VJ'' - La proibiçon serie subre l malo uso de l '''Nome Debino''', nó subre l sou uso.) De qualquiera maneira, ls judius an algun período pós-eisílico, adotórun la palabra heibraica ''Adhonai'' (que senefica "Soberano Senhor") al pernunciáren l Tetragrama Sagrado. Assi, YHWH recebiu senhales bocálicos - colocados por copistas judius chamados [[massoretas]] - de forma que fusse pernunciado ''Adonai''. Sendo assi, quedou reserbado solo als copistas i sacerdotes la correta pernúncia de YHWH codeficada nun sistema de senhales bocálicos. La pernúncia Jeobá, para alhá d'aparecer an alguas bersones bíblicas, tamien ye ousada puls [[Maçonarie|maçones]], i [[Rosa-cruç|rosacruzes]]. Las corrientes lhigadas al [[Cristandade Sotérico]], cumo la [[Gnose]] i la [[Rosacruç]], eidantifícan esse tetragrama cumo zeignaçon de l [[Sprito Santo]], i nun de l Dius-Pai. === Na Cabala judaica === Segundo la [[Cabala]] judaica, la [[Torá]] tenerie sido rebelada la [[Moisés]] ne l'alto de l [[Monte Sinai]], i el tenerie registrado de forma scrita aqueilho que solo poderie ser antendido diretamente de Dius, garantindo assi que quede ampernunciable. Afirman ua eibentual relaçon de l Tetragrama cul nome de Adon (''Yode'') i Eiba (''Chabah'') ne l [[Génesis]], yá que '''Y'''ode-c'''H'''la'''B'''la'''H''' ye satamente '''YHWH''', l '''Tetragrama Sagrado''', dando a antender ua relaçon mais perfunda inda antre l "[[Senhor]] [[Dius]]" i sue obra. Cul passar de l tiempo, ls judius adotórun outras spressones sustitutas para se referir al '''Tetragrama Sagrado''': "L Nome", "L Bendito" ó "L Cielo". Na Cabala, las palabras correspónden a balores que son calculados ousando-se ua atribuiçon de balores a las lhetras de l'alfabeto heibraico. Esto chama-se ''[[gematria]]''. Ye cunsidrado un de ls mais amportantes macanismos d'anterpretaçon de l testo bíblico ousados puls cabalistas i místicos judius. Ousando gematrie, ls cabalistas calcúlan l balor numérico de l Tetragrama Sagrado cumo sendo 26 (Yode = 10, Hé = 5, Bau = 6, Hé = 5; 10 + 5 + 6 + 5 = 26 ), cujo númaro menor ye 8 (2+6). Pa ls [[rabino]]s, l númaro 26 tamien ye sagrado pus eidantifica-se cul [[Tetragrama YHWH]]. Ls oucultistas anterprétan l Tetragrama YHWH i outros simblos cabalisticos cumo signos mágicos poderosos capazes d'abrir las puortas de la cuncéncia houmana. ===“Jeobá” ó “Jabé”?=== [[Fexeiro:Sør-Fron church, IEHOVA.jpg|thumb|left|200px|Nome IEHOVAH scrito nua parede dua eigreija norueguesa. (Fuonte: [http://www.divinename.no/sorfron.htm L Nome Debino na Noruega])]] Anque de la çcusson subre sue ourige i seneficado, muitos dízen que ls sonidos bocálicos oureginales de l '''Tetragrama YHWH''' jamales seran coincidos, stando perdida la [[pernúncia]] oureginal. Tal posiçon ten lhebado a debates apeixonados subre l'assunto, tanto por parte d'eiruditos cumo de relegiosos, l que ténen perduzido antressantes cunclusones. Alguns dízen que se l nome de Dius fusse '''Jeobá''', nun se falarie [[alaluia]] (Hallelu Yah), i si ''aleluieo'' ó ''Hallelu Yeho '' - ("Glória la '''Yehowah'''" [[Jeobá]]). Mas'' Hallelu Yah '' - ([[Jah]] seia lhoubado"). Esta cuntrobérsia ben sendo trabada por muitos anhos. Atualmente, muitos [[eirudito]]s parécen faborecer l nome “Jabé” (ó “Iahweh”), de dues sílabas. Mesmo assi, l [[Heibraico]] ó [[Aramaico]], nun se ousaba [[bogal|bogales]], era solo cumpuosta por [[cunsuante]]s. Mas, cunsidrando alguns eisemplos de nomes própios ancuntrados na [[Bíblia]], qu'ancluen ua forma abrebiada de l nome de Dius na traduçon ''' Jeobá'''. [[:en:George Wesley Buchanan|George Wesley Buchanan]], [[porsor emérito]] ne l [[:en:Wesley Theological Seminary|Seminário Teológico de Wesley]], [[Washington DC]], [[EUA]], afirma qu'esses nomes própios puoden fornecer andicaçon de cumo se pernunciaba l nome de Dius. [[Fexeiro:JEHOVAH William Blake Works.png|thumb|250px| Jehobah an manuscritos de [[Willian Blake]].]] [[:en:George Wesley Buchanan|George Wesley Buchanan]] splica: <center>''"Na antiguidade, ls pais muitas bezes dában als filhos l nome de sues denidades. Esto senefica que pernunciában ls nomes de ls filhos assi cumo se pernunciaba l nome de la denidade. L Tetragrama fui ancluído an nomes de pessonas, i eilhes siempre ousában la bogal de l meio."''</center> Por eisemplo, [[Jonatana]] aparece cumo (Yo•na•thán ó Yeho•na•thán) na [[Bíblia heibraica]], senefica “YHWH dou”. L nome de l [[porfeta]] [[Eilias]] ye ’I•li•yáh ó ’I•li•yá•hu. Segundo l Porsor Buchanan, [[Eilias]] senefica: “Miu Dius ye [YHWH].” De l mesmo modo, l nome heibraico para [[Jeosafá]] (Yeho•sha•phát), senefica “YHWH julgou”. La pernúncia de l '''Tetragrama''' cun dues sílabas, cumo “[[Jabé]]” (ó “Yahweh”), nun permitirie l'eisisténcia de l sonido de la bogal l cumo parte de l nome de Dius. Mas, nas dezenas de [[:Catadorie:Personaiges bíblicos|nomes bíblicos]] qu'ancorpóran l nome debino, l sonido desta bogal de l meio aparece tanto nas formas oureginales cumo nas abrebiadas, cumo an [[Jeonatana]] i an [[Jonatana]]. L Porsor Buchanan<ref>[[Biblical Archaeology Rebiew]]</ref> diç a respeito de l '''Nome Debino''': <center>''"An nanhun causo se omite la bogal o ó oh. La palabra era a las bezes abrebiada cumo ‘Ya’, mas nunca cumo ‘Ya-weh’. . . . Quando l Tetragrama era pernunciado cun ua solo sílaba, era ‘Yah’ ó ‘Yo’. Quando era pernunciado cun trés sílabas, era ‘Yahowah’ ó ‘Yahowah’. Se fusse algua beç abrebiado la dues sílabas, tenerie sido cumo ‘Yaho’."'' - [[Biblical Archaeology Review]].</center> [[Fexeiro:JEHOVA Raymundus Pugio Fidei 1270 a.png|thumb|300px|left|JEHOVA an trechos de [[:en:Raymond Martin|Raymond Martin]] an ''Pugio Fidei adbersus Mauros eit Judaeos'' de [[1270]] (pag. 559).]] Segue-se outra declaraçon feita pul heibraísta [[:en:Wilheln Gesenius|Wilheln Gesenius]], ne l [[Dicionário]] [[Heibraico]] i Caldaico de las [[Scrituras]] de l [[Bielho Testamiento]] (an [[Lhéngua almana|alman]]): <center>''"Ls que áchan que יהוה [Ye-ho-wah] era la pernúncia rial [de l nome de Dius] nun stan totalmente sin base para defender sue oupenion. Assi se puoden splicar mais sastifatoriamente las sílabas abrebiadas והי [Ye-ho] i יו [Yo], cun qu'ampeçan muitos nomes própios."''</center> Na antroduçon de la traduçon de (Ls Cinco Lhibros de Moisés), [[:en:Eberett Fox|Eberett Fox]] afirma: <center>''"Tanto las tentatibas antigas cumo las nuobas, para recuparar la pernúncia ‘correta’ de l nome heibraico [de Dius], nun fúrun bien-sucedidas; nun se puode probar cunclusibamente l ‘Jeobá’ que se oube a las bezes, nin l padron eirudito ‘Jabé’ ‘Iahweh’."''<ref>The Five Books of Moses: A New English Traslation with Commentary and Notes, 1995</ref></center> Ls studos [[eirudito]]s cuntinórun. Ls judius deixórun de pernunciar l nome de Dius antes de ls [[massoretas]] zambolbíren l sistema de [[Massoreta#L sistema de pernúncia de la lhéngua heibraica|puntos bocálicos]]. Nun hai cumo se probar quales bogales acumpanhában las cunsuantes [[YHWH]] ([[יהוה]]). Inda assi, ls nomes própios de personaiges bíblicos dan feitiços de l'antiga pernúncia de l nome de Dius. Assi, alguns eiruditos cuncórdan que la pernúncia “[[Jeobá]]”, seia correta. La pernúncia oureginal de '''יהוה''' ye çcoincida, mas por seclos l'uso de la traduçon ''Jeobá''<ref>[http://watchtower.org/pt/20040122/article_02.htm Páigina oufecial de la Torre de Vigie - La batailha contra l nome de Dius]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, passou a ser amplamente dibulgado i stablecido antre muitos crestianos, tornando-se ua [[pernúncia]] fameliar i [[popular]] an muitos lhénguas, assi bários grupos relegiosos, mais notablemente las Testemunhas de Jeobá, cuntínan l'usá-la, inda que muitos outros grupos relegiosos faboreçan la pernúncia ''Jabé'' ó ''Yahbéh'', ó mesmo l títalo ''SENHOR''. Segundo eilhas, ls dibersos nomes própios eisistentes son muitas bezes pernunciados de maneiras defrentes a la lhéngua oureginal, i assi cumo l nome "Jasus", trasliterado de l'oureginal ''Ye·shú·la‘ ó [benido de Josué] Yeho·shú·la‘'', nun se deberie abandonar l'uso de l nome "Jeobá" solo por nun se saber la pernúncia eisata deste<ref>Rebista La Sentinela, 1984, 1° de júnio, páiginas 4-7</ref>. ==Trascriçon an defrentes lhénguas== {| class="wikitable" ! Lhéngua !! Nome !! Lhéngua !! Nome |- |[[Africáner]] ||'''Jehóba'''|| [[Romeno]]||'''Iehoba''' |- |[[Lhéngua árabe|Árabe]]||'''Eigoba'''/'''Jahoba''' [http://aire.wikipedia.org/wiki/%D9%8A%D9%87%D9%88%D9%87]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<big>يهوه</big> | [[Māouri]] || '''Ihowa''' |- | [[Aborígene australiano|Awabakal]] || '''Yehóa''' | [[Hiri Motu|Motu]] || '''Iehoba''' |- | [[lhéngua bósnia|Bósnio]] || '''Jehoba''' | [[Macedónio]] || '''Јахве''' |- | [[Bugotu]] ||'''Jihoba''' | [[Narrinyeri]] || '''Jehobah''' |- | [[Búlgaro]] || '''Йехова''' | [[Nembe]] || '''Jihoba''' |- | [[Croata]] ||'''Jehoba / Jahbe''' | [[Petats]] ||'''Jihouba''' |- | [[Lhéngua dinamarquesa|Dinamarqués]] ||'''Jahbe (/ Jehoba)'''|| [[Lhéngua polaca|Polaco]] ||'''Jehowa / Jahwe''' |- | [[Lhéngua nerlandesa|Nerlandés]] ||'''Jehoba / Jahwe(h) '''|| [[Lhéngua pertuesa|Pertués]] ||''' Iabé (Jabé) Yahweh / Jeobá''' |- | [[Lhéngua efik|Efik]] ||'''Jehobah'''|| [[Lhéngua ewe|Ewe (Ʋeigbe)]] ||'''Yehowah''' |- | [[Lhéngua anglesa|Anglés]] ||'''Jehobah / Yahweh'''|| [[Lhéngua russa|Russo]] ||'''Иегова / Яхве''' |- | [[Lhéngua fiji|Fiji]] ||'''Jioba'''||[[Lhéngua samoa|Samoa]] ||'''Ieoba''' |- | [[Lhéngua finlandesa|Finlandés]] ||'''Jahbe / Jehoba'''||[[Lhéngua sérbia|Sérbio]] || '''Јехова / Jehoba''' |- | [[Lhéngua francesa|Francés]] ||'''Yahbé / Jéhobah''' | [[SeSotho]] ||'''Jehoba''' |- | [[Lhéngua futuna|Futuna]] || '''Ihobah'''||[[Lhéngua spanhola|Spanhol]] || '''Yabé Yahbeh /Jehobá''' |- | [[Lhéngua almana|Alman]] || '''Jehoba / Jahwe''' | [[KiSwaheli]] ||'''Yehoba''' |- | [[Lhéngua griega|Griego]] || '''Iehoba / Yiahbe''' Ιεχωβά / Γιαχβέ || [[Lhéngua sueca|Sueco]] ||'''Jehoba / Jahbe''' |- | [[Lhéngua húngara|Húngaro]] ||'''Jahbe / Jehoba''' | [[Tagalo]] ||'''Jehoba'''/'''Yahweh''' |- | [[Lhéngua ibo|Eigbo]] || '''Jehoba ''' | [[Lhéngua taitiana|Taitiano]] ||'''Jehobah''' |- | [[Lhéngua andonésia|Andonésio]] ||'''Yehuwa''' | [[Lhéngua tonga|Tongan]] || '''Jihoba''' |- | [[Lhéngua eitaliana|Eitaliano]] || '''Geoba / Jahbe''' | [[Lhéngua turca|Turco]] || '''Yehoba''' |- | [[Lhéngua japonesa|Japonés]] || '''EHOVA/YAHAWE <br>エホバ / ヤハウェ''' | [[XiBenda]] || '''Yehoba''' |- | [[Lhéngua coreana|Coreano]] || '''Yeohowa 여호와''' <br> '''Yahwe 야훼''' | [[Xhosa]]||'''u Yehoba''' |- | [[Mandarin]] [[chinés]] tradecional || Yéhéhuá / Yǎwēi / Yǎwēi <br>耶和華/雅威/雅巍 | [[Yoruba]] || '''Jehofah''' |- | [[Mandarin]] [[chinés]] simples ||Yéhéhuá / Yǎwēi / Yǎwēi <br>耶和华/雅威/雅巍 | [[Lhéngua zulo|Zulu]] ||'''u Jehoba''' |} == Bei tamien == {{commonscat|Tetragrammaton}} * [[Alaluia]] * [[Jah]] *[[Bíblia Heibraica Stuttgartensia]] * [[Judaísmo]] * [[Nomes de Dius]] * [[Testemunhas de Jeobá]] ==Refréncias== <references/> ==Lhigaçones sternas== ;an pertués * [http://www.watchtower.org/pt/20040122/article_01.htm Motibos para se ousar l Nome de Dius - watchtower.org] * [http://www.bibliacatolica.com.br/01/2/3.php Bíblia Sagrada (eiditora Abe Marie) - Éisodo 3:15 - JABÉ] * [http://www.bibliaonline.net/vol/?accao=por_verso&libro=2&capitulo=6&versao=3&grupos=&agrupar=&lhink=vol&cab=1&lang=BR Traduçon Rebista i Corrigida de João Ferreira de Almeida - Éisodo 6:2-8 - JEOBÁ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121211104800/http://www.bibliaonline.net/vol/?accao=por_verso&libro=2&capitulo=6&versao=3&grupos=&agrupar=&lhink=vol&cab=1&lang=BR |date=2012-12-11 }} ;an anglés * [http://www.blabatsky.net/blabatsky/arts/Tetragrammaton.htm Tetragrama Sagrado por H. P. Blabatsky]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.bismikaallahuma.org/archibes/2005/is-yahweh-the-debine-name-for-god/ Ye Jabé l "Nome Debino" de Dius?] * [http://www.eliyah .com/lxx.html Tetragrama ancuntrado an antigas cópias de la Setuaginta]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.scriture4all.org/OnlineInterlinear/Hebrew_Index.htm Biblia Heibraica Stuttgartensia - L Tetragrama cun trasliteraçon pa l'anglés - JEHOVAH]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.bibliacatolica .com.br/07/21/83.php Berson Rei Jaime - Psalms 83:18 -(JEHOVAH)]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[King James Bersion]] *[http://www.divinename.no/ L Nome Debino na Noruega] ;an alman * [http://www.archiv-vegelahn.de/jehoba.html Archib-Begelahn]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Catadorie:Nomes de Dius ne l judaísmo]] [[es:Yahveh#Escritura]] o3frcqnnrbvt6z42rcmijv0ra7pxqhp 107223 107222 2026-07-19T10:58:31Z ~2026-38935-23 15383 /* Trascriçon an defrentes lhénguas */ 107223 wikitext text/x-wiki {{Dius}}L '''Tetragrama YHVH''' ('''<big>יהוה</big>'''), diç-se al nome de l [[Dius]] de [[Eisrael]] an forma scrita yá [[Trasliteraçon|trasliterada]] i, pus, [[Lhatin|lhatenizada]], cumo d'uso corriente na maiorie de las culturas atuales. Oureginariamente, an [[aramaico]] i [[heibraico]], ''era scrito i lhido hourizontalmente, de la dreita para squierda'' '''<big>יהוה</big>'''; ó seia, '''HVHY'''. Formado por quatro [[cunsuantes]] [[Heibraico|heibraicas]] — '''Yud''' י '''Héi''' ה '''Bab''' ו '''Héi''' ה ó '''<big>יהוה</big>''', l Tetragrama YHVH ten sido lhatenizado para '''JHVH''' yá por muitos seclos. Las lhetras de la dreita para squierda segundo l [[alfabeto heibraico]] son: :{| class="wikitable" |- ! Heibraico !! Pernúncia !! Lhetra |-valign=top | style="font-family:David,SVL Hebrew, Ezra SIL SR, Ezra SIL, Cardo, Chrysanthi Unicode, TITUS Cyberbit Basic, Arial Unicode MS, Narkesin, Times New Roman;font-size:300%" height=30 valign=top|י | '''Yodh''' ó '''Yud''' | "Y" |-valign=top | style="font-family:David,SBL Hebrew, Ezra SIL SR, Ezra SIL, Cardo, Chrysanthi Unicode, TITUS Cyberbit Basic, Arial Unicode MS, Narkesin, Times New Roman;font-size:300%" height=30 valign=top|ה | '''Hei''' ó '''Héi''' | "H" |-valign=top | style="font-family:David,SBL Hebrew, Ezra SIL SR, Ezra SIL, Cardo, Chrysanthi Unicode, TITUS Cyberbit Basic, Arial Unicode MS, Narkesin, Times New Roman;font-size:300%" height=30 valign=top|ו | '''Waw''' ó '''Bab''' | "B" |-valign=top | style="font-family:David,SBL Hebrew, Ezra SIL SR, Ezra SIL, Cardo, Chrysanthi Unicode, TITUS Cyberbit Basic, Arial Unicode MS, Narkesin, Times New Roman;font-size:300%" height=30 valign=top|ה | '''Hei''' ó '''Héi''' | "H" |- |} L [[tetragrama]] aparece mais de 6.800 bezes — solico ó an cunjunçon cun outro "nome" — ne l [[heibraico|testo heibraico]] de l [[Antigo Testamiento]], a andicar, pus, tratar-se de nome mui coincido i que çpensaba la persença de [[Abjad|senhales bocálicos]] auxeliares (las [[bogales]] antercalares). Ls nomes ''YaHBeH'' (bertido an mirandés para '''Jabé'''), ó ''YeHoBaH'' (bertido an mirandés para '''Jeobá'''), son [[trasliteraçon|trasliteraçones]] possibles, mas alguns [[eirudito]]s perfíren l'uso mais primetibo de l nome de las quatro [[cunsuante]]s '''YHVH''', yá outros eiruditos faborécen l nome Jabé (''Yahbéh ó JaHWeH''). Inda alguns destes studiosos cuncórdan que la pernúncia Jeobá (''YeHoBaH ó JeHoBáH''), seia correta, sendo esta redadeira, la [[pernúncia]] mais popular de l Nome de Dius an [[Tetragrama YHVH#Trascriçon an defrentes Lhénguas|bários lhénguas]]. [[Fexeiro:YHWH.svg|300px|thumb|(Lhetras Heibraicas י (yod) ה (heih) ו (bab) ה (heh), ''' ó Tetragrama YHVH''']] ==Na Bíblia Heibraica i Setuaginta Griega== [[Fexeiro:Lxx Minorprophets.gif|300px|thumb|'''YHWH''' grafado an [[Lhéngua heibraica|páleo-heibraico]], an cacho de la [[Setuaginta]] [[Lhéngua griega|Griega]] inda ousada ne l [[Seclo I]] ]] L'antiguidade i lhegitimidade de l '''Tetragrama''' cumo '' L Nome de Dius'' pa ls [[judiu]]s puode ser cumprobada na cunceituada traduçon pa l [[griego]] de la [[Bíblia Heibraica]], chamada [[Setuaginta]] [[Lhéngua griega|Griega]], adonde l Tetragrama aparece scrito an [[heibraico]] arcaico ó páleo-heibraico. Fúrun ancuntrados an cachos de cópias primitibas de la [[Setuaginta|LXX]] (Papiro LXX Lheb. b, Caberna m.º 4 de [[Qumran]], datado cumo sendo de l [[Seclo I a.C.]]) adonde l Tetragrama YHWH' ye repersentado an lhetras griegas ([[Lhebítico]] 3:12; 4:27). Studos dízen que solo an cópias ''posteriores'' de la [[Setuaginta]] Griega, datadas de l final de l [[Seclo I]] [[d.C.]] an delantre, ls copistas ampeçórun a sustituir l '''Tetragrama YHWH''' por ''Kýrius'', que senefica [[SENHOR]] (an lhetras grandes) i por [[Theós]], que senefica [[Dius]]. Fui debido a esto, la rezon de YHWH tener zaparecido graficamente de l [[testo]] de l [[Nuobo Testamiento]] an alguas [[:Catadorie:Bersones i traduçones de la Bíblia|traduçones bíblicas]]. ===Outros cunceitos subre Dius YHWH=== Outros studiosos ancarórun YHWH cumo un dius de la natureza adorado ne l Sul de [[Canaana]] i puls nómadas de ls zertos circundantes, antimamente lhigado al Monte Horebe, na [[Península de l Sinai]]. Segundo l lhibro bíblico de [[Génesis]], fui l Dius '''YHWH''' que se rebelou al semita Abron (depuis chamado de [[Abraon]]) an [[Ur]], na Baixa [[Mesopotámia]]. Storicamente, surge eiqui l percípio de l [[monoteísmo]] heibraico ne l'anterior dua sociadade fuortemente politeísta. L Dius '''YHWH''' ye deste modo eidantificado cumo la Debindade que causou l [[Dilúbio]] [[Bíblia|Bíblico]]. Ye l Dius de [[Adon]], de [[Abel]], de [[Enoque]] i de [[Noé]]. Ye l Criador de l Ouniberso i de todas las formas de bida na Tierra. Ye tamien chamado por ''Adonaí'' (Soberano Senhor), ''Eilohín'' (Dius, i nun diuses, bisto que trata-se de plural majestático <ref>Pains are taken to refute the arguments based on the grammatical plurals employed in Biblical texts when referring to God. "Elohim" does not designate a plurality of deities. The very context shows this, as the verbs in the predicate are in the singular. The phrase "Let us make man in our image" (Gen. i. 26) is proved by the subsequent statement, "so God created man in his own image" (ib. verse 27), to refer to one God only (Yer. Ber. ix.; Gen. R. viii., xix.). Nor, according to R. Gamaliel, is the use of both "bara" and "yaẓar," to connote God's creative action, evidence of the existence of two distinct divine powers (Gen. R. i.). The reason why in the beginning one man only was fashioned was to disprove the contention of those that believe in more than one personality in God (Sanh. 38a). God had neither associate nor helper (Sanh. 38b; Yer.Shab. vi. 8d; Eccl. R. iv. 8). The ever-recurrent principle throughout haggadic theological speculations is that there is only one "Reshut" ("Reshut aḥat hu" = "personality"). (http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=282&letter=G#0)</ref> i crestianos ténen afirmado que la forma plural terie l sentido de ''plural majestático''<ref>http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=52&letter=N&search=God#165</ref>), ''Ha Adhóhn'' (l [Berdadeiro] Senhor), ''Elyóln'' (Dius Altíssimo) i ''El-Shadai'' (Dius Todo-poderoso). Assi, l Dius '''YHWH''' se assume cumo un dius fameliar, l "Dius de [[Abraon]], de [[Isaque]] i [[Jacó]]", protetor de la lhinhaige de l "çcendente" [ó "semiente"] de Abraon. De seguida, torna-se ne l Dius de las [[12 tribos de Eisrael]]. Ye l Dius Lhibertador de l pobo de [[Eisrael]] de la scrabidon ne l [[Eigito]] i quien l faç cunquistar a tierra de [[Canaana]]. Para tal, rebela-se a [[Moisés]], a quien antrega sous dieç Mandamientos ne l [[monte Sinai]]. Para sue adoraçon i cumprimiento de sue Lhei, son custituídos sacerdotes ls de a tribo de Lhebi, ó [[Lhebitas]], debaixo de la lhiderança de l Sumo [[Sacerdote]], de la lhinhaige de [[Aaran]]. Cul stablecimiento de la [[Monarquia]] de l Antigo Eisrael, i mesmo passado la debison de l Reino, eimerge l papel de ls [[profeta]]s de l [[Antigo Testamiento]] cumo puorta-bozes speciales de l Dius YHWH. Tornan-se desse modo figuras-chabe na bida relegiosa, cun ua outoridade única. Tamien cunsulídan l'eideia de la benida de l [[Messias]] cumo l "Ungido" de YHWH, çcendente de la Tribo de [[Judá]] i de la Casa Rial de [[David]]. === Temerosos an Trasgredir la Lhei de Dius === [[Fexeiro:Tetragrammaton scripts.png|thumb|500px|L Tetragrama YHWH ne l'alfabeto [[fenício]], [[aramaico]] i [[heibraico]] moderno.]] L [[Tetragrama]] qu'aparece miles de bezes nas scrituras sagradas era un nome mui coincido na época de [[Jasus Cristo]], assi i todo cula passar de l tiempo l seneficado [[fonética|fonético]] perdiu-se. Para alguns studiosos de la [[lhiteratura]] [[judaica]], esse que deberie ser l nome de Dius era ampernunciable, i segundo la splicaçon cientifica de ls judius, passórun a nun pernunciar l nome de l Dius Todo Poderoso, porque sentian-se cun grima an trasgredir l terceiro mandamiento de Dius ne l [[Decálogo]]. ''Nun tomarás l nome de YHVH, tou Dius, an bano, pus YHVH nun cunsidrá ampune aquel que tomar sou nome an bano.'' Assi, an detreminado período, surgiu antre ls [[judiu]]s ua eideia [[superstiçon|supersticiosa]], de qu'era errado até mesmo pernunciar l '''Tetragrama YHWH'''. Nun se sabe eisatamente an que se baseou la çcuntinuidade de l'uso deste nome. Alguns dízen que l nome era cunsidrado demasiado sagrado para ser proferido por lhábios amperfeitos. Mas ua pesquisa ne l [[Bielho Testamiento]] nun diç nanhue eibidéncia de que qualquiera de ls adoradores de YHWH algua beç heisitássen an dezir l nome Del. Decumientos heibraicos nó-bíblicos, cumo las chamadas [[Lhaquis#Nabucodonosor i las Cartas de Lhaquis|Cartas de Lhaquis]] (scritas an cachos de cerámica ancuntradas an [[Tell ed-Duweir]] an 1935 i outras trés an 1938), mostran que YHWH era ousado na correspondéncia quemun na [[Palestina]] na redadeira parte de l [[Seclo VII]] [[La.C.]] An todas las cartas lhegibles ténen spressones cumo: ::"''Que יהוה [Jabé ó Jeobá] faga que miu senhor ouba hoije mesmo amboras de paç."'' Lhachish Ostracon IV, Ancient Near Eastern Texts, p. 322.<ref>[http://ebibletools.com/israel/lakish/index.html Foto galerie de Laquis (Tell ed-Duweir)]</ref>. Outro cunceito sustenta que se pretendie ampedir que pobos nó-judaicos (gentios) coincéssen ''L Nome'' i possiblemente l'ousássen mal. Todabie, l'antigo Testamiento diç que l própio '''YHWH''' fazerie cun que Sou nome "fusse declarado an toda la Tierra", para ser coincido até mesmo als sous adbersairos. ([[Éisodo]] 9:16; [[Eisaíes]] 64:2; [[Jonas]] 1:1,17) L Nome de l Dius de Eisrael era coincido i ousado por naciones paganas ([[politeísta]]s) tanto antes de la [[Era Crestiana]] cumo ne ls purmeiros seclos deilha.<ref>La Anciclopédia Judaica, 1976, Vol. 12, pág. 119.</ref> ==L'ourige de la superstiçon== [[Fexeiro:2nd century Hebrew decalogue.jpg|thumb|right|150px| L [[:en:Nash Papyrus|Nash Papyrus]] ([[Seclo II a.C.]]) cuntén ua parcela de l testo pré-[[Massorético]], specificamente ls [[ dieç Mandamientos]].]] Nun eisisten certezas de l(s) motibo(s) oureginalmente apersentado(s) para se çcuntinuar la pernúncia correta de l '''Tetragrama YHWH''', assi cumo tamien hai muita ancerteza quanto a la época an que tal cunceito [[superstiçon|supersticioso]] se ampeçou. Alguns dízen qu'ampeçou passado l [[Eisílio Babilónico]]. Mas l profeta [[Malaquias]], fui un de ls redadeiros scritores de l [[Bielho Testamiento]] (na redadeira metade de l [[Seclo B a.C.]], dá grande çtaque al Nome Debino. Outras obras de refréncia sugíren que '''L Nome''' deixou de ser ousado por buolta de [[300 a.C.]]. Eibidéncia para esta data fui supostamente ancuntrada na auséncia de l tetragrama (ó dua trasliteraçon del) na traduçon [[Setuaginta]] Griega, ampeçada por buolta de [[280 a.C.]]. Ye berdade que las cópias mais cumpletas de ls manuscritos de la Setuaginta Griega agora coincidas síguen uniformemente l questume de sustituir l Tetragrama YHWH por spressones sustitutas. Estes manuscritos percipales, remóntan solo al [[Seclo IB]] i al [[seclo V]] Mas çcubrírun-se recentemente cópias mais antigas de la Setuaginta Griega que cuntenien l Tetragrama YHWH, anque an forma fragmentária. Ua deilhas, çcubierta ne l [[Eigito]], son ls restros fragmentairos dun rolo de [[papiro]] de la [[Setuaginta|LXX]] cun ua parte de [[Deuteronómio]] (32:3,6) eidantificado cumo [[:en:Chester Beatty Papyri|Papiro Fouad]] Ambentário m.° 266. Apersenta 49 bezes l '''Tetragrama YHWH''', scrito an carateles heibraicos quadrados, an cada oucorréncia ne l testo heibraico traduzido. Registran-se mais trés ocorréncias de '''YHWH''' an cachos nun eidantificados (116, 117 i 123). Ls peritos dátan este papiro cumo de l [[Seclo I a.C.]] , i neste causo, fúrun scritos quatro ó cinco seclos antes de ls [[manuscrito]]s yá dezidos. Comentando que ls cachos mais antigos de la Setuaginta Griega rialmente cunténen YHWH, l Dr. P. Kahle diç: <center>''"Sabemos agora que l testo griego de la Bíblia [la Setuaginta], ne l que tange a tener sido scrito por judius para judius, nun traduziu l nome debino por ''Kýrius'', mas l Tetragrama scrito cun lhetras heibraicas ó griegas fui retido an tales manuscritos. Fúrun ls crestianos que sustituíran l Tetragrama por ''Kýrius'', quando l nome debino an lhetras heibraicas nun era mais antendido'."''<ref>La Genizá de l Cairo, Oxford, 1959, pág. 222, an anglés.</ref></center> Assi, pul menos an forma scrita, nun eisiste eibidéncia sólida de qualquiera zaparecimiento ó abandono de la pernúncia de l '''Tetragrama YHWH''' ne l período [[a.C.]]. Ne l [[Seclo I]], aparece pula purmeira beç algua eibidéncia dua atitude supersticiosa para cun esse nome. [[Flábio Josefo]], storiador judiu que çcendia dua família sacerdotal, passado narrar la rebelaçon que Dius dou a [[Moisés]] ne l lhocal de l spinheiro ardiente, al falar subre pernúncia de l Nome de Dius de l tetragrama YHWH menciona solo: <center>"''L Nome subre l qual stou proibido de falar."<ref>''Antiguidades Judaicas''", Bol. II, pág. 276</ref></center> Esta mudança acunteciu nas traduçones griegas de la Setuaginta ne ls seclos que se seguírun a la muorte de "[[Jasus Cristo]]" ([[Yeshua]]) i de sous apóstolos. Na berson griega de [[Áquila]], que data de l [[seclo II]] [[d.C.]], i na ''Heixapla'' de [[Orígenes]], que data por buolta de [[245]], [[YHWH]] inda aparecie an carateles heibraicos.<ref>''La Rebista de Studos Teológicos'', Oxford, Vol. XLV, 1944, pág. 158-9, an anglés</ref> Inda ne l [[Seclo IB]], [[Jerónimo]], perito bíblico i tradutor de la [[Bulgata]] [[Lhatin]]la, diç ne l sou prólogo de ls lhibros bíblicos de Samuel i de Reis: <center>"I ancuntramos l nome de Dius, l '''Tetragrama''', an ciertos belumes griegos mesmo hoije, spresso an lhetras antigas."<ref>''Papiros Bíblicos Griegos'', de F. Dunand, Cairo, 1966, pág. 47, m.º 4</ref></center> == La pernúncia de l Tetragrama YHWH == [[Fexeiro:LeningradCodex text.jpg|thumb|left|250px|'''L Códice Leningrado''', de l [[Seclo XI]]]] Na segunda metade de l purmeiro milénio na nuossa era, ls [[scriba]]s coincido por [[massoretas]] antroduzírun un sistema de [[Abjad|senhales bocálicos]] para facelitar la lheitura de l testo cunsunantal an heibraico que poderie cunduzir a einumaros seneficados i an beç d'anserir ls senhales bocálicos corretos de '''YHWH''', ponírun outros senhales bocálicos para lhembrar al lheitor qu'el debie dezir ''Adhonai'' ("Soberano Senhor") ó ''Eilohín'' ("Dius"). L [[Códice de Leningrado]], de l [[Seclo XI]], ten ne l '''Tetragrama YHWH''', senhales bocálicos para rezar ''Yehbíh'', ''Yehbáh'' i ''Yehobáh''. L'eidiçon de Ginsburg de l testo [[massoretas|massorético]] ten senhales bocálicos para que reze ''Yehobáh''. (Génenis 3:14) Ls heibraístas an giral son a fabor de ''Yahbéh'' cumo la pernúncia mais probable. Salientan que la forma abrebiada de l nome ye [[Yah]] (ó [[Jah]], na forma lhatenizada), cumo ne l [[Salmo]] 89:8 i na spresson '''HaleluYah''' (que senefica "Lhoubai la Jah!"; an pertués, ye bertida por [[Alaluia]]). Tamien las formas Yehóh, Yoh, Yah i Yáhu, ancuntradas na grafie heibraica de ls nomes [[Jeosafá]], [[Josafá]], Sefaties i outros, puoden todas ser deribadas de Yahwéh. Las trasliteraçones griegas feitas puls primetibos scritores crestianos andícan ua direçon algo aparecida. Inda assi, de modo algun hai ounanemidade subre l'assunto antre ls peritos. La posiçon atual de las [[Testemunhas de Jeobá]] subre este punto resume-se al seguinte: Bisto que, atualmente, nun se puode tener certeza absoluta de la pernúncia, parece nun haber nanhun motibo para abandonar, an mirandés, la forma bien coincida, [[Jeobá]], an fabor de [[Jabé]]. Se tal mudança fusse feita, anton, la bien de la coeréncia, debian ser feitas altaraçones na grafie i na pernúncia dua anfenidade d'outros nomes ancuntrados na Bíblia. Por eisemplo, [[Jeremias]] serie mudado para ''Yir.meyáh'', [[Isaías]] se tornarie ''Yesha.yá.hu'', i [[Jasus]] serie pernunciado ''Yehoh.shú.la'' an [[heibraico]] ó ''I.i.soús'', ne l [[griego]]. Inda assi reconhécen ne l lhibro [[Studo Perspicaç de las Scrituras]]: <center>''"Na segunda metade de l purmeiro milénio EC, peritos judius antroduzírun un sistema de senhales para repersentar las bogales ausentes ne l testo cunsunantal heibraico. Cun refréncia al nome de Dius, an beç d'anserir ls senhales bocálicos corretos del, colocórun outros senhales bocálicos para lhembrar al lheitor qu'el debie dezir ’Adho•naí (que senefica “Soberano Senhor”) ó ’Eilo•hín (que senefica “Dius”)."''<ref>[[Studo Perspicaç de las Scrituras]] Belume 2 páigina 495</ref></center> Assi, pa l chamamiento relegiosa Testemunhas de Jeobá, coincer i dibulgar l nome pessonal de Dius ye cunsidrado mui amportante. ==L Seneficado de l Nome== L seneficado sato de l '''Tetragrama YHVH''' inda ye oubjeto de cuntrobérsia antre ls specialistas. An [[Éisodo]] 3:14, YHVH dixe la [[Moisés]]: ''“Ehiéh ashér ehiéh.”'' Segundo muitas traduçones de la Bíblia, esta spresson, ancuntrada ne l testo heibraico senefica: ''“You sou l que sou.”'' – [[Almeida Rebista i Atualizada]]. I assi tamien cumprendírun ls tradutores de la [[Berson de ls Setenta]]: ''"Eigo eimi ho ón"''. Dixe Dius la Moisés: ''"You sou Aquel que ye"''. Dixo mais: ''"Assi dezirás als filhos de Eisrael: 'YOU SOU me ambiou até bós.' "'' - [[Bíblia de Jarusalen]]. Esta spresson ''“You sou l que sou”'' ye ousada cumo títalo para Dius, para andicar qu'el rialmente eisistie. Esso correspunde a ''"You sou aquel que ye"'', ''"You sou l'eisistente"''. YHVH starie assi cunfirmando sue própia eisisténcia. [[Fexeiro:2008-09-26 torarolle-jhwh.jpg|thumb|left|300px]] Outras traduçones berten: ''Serei l que you fur''. La [[Traduçon de ls Binte i Quatro Lhibros de las Scrituras Sagradas]], an anglés, de l Rabino [[Isaac Lheser]], berte cumo sigue: “I Dius dixe la Moisés: '''Serei l que you fur''': i el dixo: Assi dezirás als filhos de Eisrael: '''SEREI''' ambiou-me a bós. - <ref>The Twenty-Four Books of the Holy Scritures ([[1853]]; ampresson de [[1914]]), (Le). Traduçon anglesa de Isaac Leser.</ref> La [[Bíblia Anfatizada]], de [[Joseph Bryant Rotherhan]], an anglés, scribe Éisodo 3:14 cumo sigue: ''“I Dius dixe la Moisés: Tornar-me-ei aqueilho que me agradar. I el dixo: Assi dezirás als filhos de Eisrael: Tornar-me-ei ambiou-me a bós.”'' La nota al pie de la páigina, subre este bersiclo, diç an parte: ''“Hayah [palabra bertida arriba ‘tornar-se’] nun senefica ‘ser’ eissencial ó ontologicamente, mas fenomenalmente. . . . L qu'el será nun ye spresso — El stará culs, ajudador, fortalecedor, lhibartador.”'' De modo qu'esta refréncia nun ye a la outo-eisisténcia de Dius, mas, antes, al qu'el pensa tornar-se para culs outros.- <ref>The Amphasised Bible (1897), Joseph B. Rotherhan. (Ro)</ref>; Ó: ''Amostrarei ser l que you amostrar ser''. - [[Traduçon de l Nuobo Mundo de las Scrituras Sagradas]]. Para estes studiosos, esto senefica que YHVH podie adatar-se a las circunstáncias, i que, l que quier qu'el percisasse tornar-se ó amostrar ser an harmonia cun sou propósito, el podie tornar-se i se tornarie ó amostrarie ser. Antenden que segundo la [[raiç]] de l Tetragrama na [[lhéngua heibraica]], l Tetragrama puode seneficar ''“El Causa que Benga a Ser ó Amostrar Ser”'', quier dezir, cun respeito a Si mesmo i cun respeito al que El se tornará ó amostrará ser, i nun cun respeito a criar cousas. Para estes tradutores, Dius nun starie solo cunfirmando sue própia eisisténcia, mas ansinando l qu'esse nome amplica. YHVH ‘amostrarie ser’, fazerie cun qu'el mesmo se tornasse l que quier que fusse perciso para cumprir las sues promessas. Splícan que l berbo heibraico ''ha•yáh'', de l qual deriba la palabra ''Eh•yéh'', nun senefica solo ''“ser”''. Antes, senefica ''“benir a ser; tornar-se”'', ó ''“amostrar ser”''. Bisto que nun se faç eiqui refréncia a la outo-eisisténcia de Dius, mas al qu'el pretende tornar-se para cun outros. La nota al pie de la páigina subre Éisodo 3:14 de ''“[[L Pentateuco i las Haftorás]]”'', testo heibraico cun traduçon i splanaçon an anglés, eiditado pul Dr. J. H. Heirtç comenta: ''“La maiorie de ls modernos segue Rashi an berter ‘Serei l que you fur’; ó, nanhues palabras puoden resumir todo l que El será pa l Sou pobo, mas la Sue fidelidade eiterna i sue misericórdia eimutable manifestar-se-on cada beç mais na ourientaçon de Eisrael. La repuosta que Moisés recibe nestas palabras, antoce, ye eiquibalente a: ‘Salbarei de l modo an que you salbar.’ Ye para assegurar als eisraelitas l fato de la lhibertaçon, mas nun rebela la maneira.”'' — <ref>The Pentateuch and Haftorahs, de l Dr. J. H. Heirtç, C. H. Soncino Press, [[Lhondres]], [[1950]] I.C.</ref> Antende-se qu'este nome sagrado, na rialidade, ye un [[berbo]], la forma causatiba, andefenida, de l berbo heibraico ''hawáh''. Assi, segundo estes studiosos, l Tetragrama YHVH senefica ''“El Causa que Benga a Ser”''. ''Mostre Ser'' ó: ''Amostrará Ser'', ancorporando an si mesmo un propósito. Assinala l Portador deste nome sclusibo cumo Aquel Que Ten un Perpósito. Assi, ls eruditos nun stan totalmente d'acordo a respeito de l seneficado de l nome de Dius. Muitos tradúzen la spresson ancuntrada ne l testo heibraico: ''You sou l que sou''. Outros, depuis de stensas pesquisas subre l'assunto acradítan que l nome ye ua forma de l berbo heibraico hawáh (tornar-se, benir a ser), seneficando ''“El Causa que Benga a Ser”''. ==Frequéncia ne ls scritos oureginales== [[Fexeiro:Tetragrammaton-related-Masoretic-vowel-points.png|thumb|right|220px|Soletraçon de l '''Tetragrama''' ne l [[testo massorético]] [[Heibraico]] cun puntos bocálicos an burmeilho. (Clicar na eimaige para ampliar.)]] Muitos eiruditos i tradutores de la Bíblia defénden que se siga la tradiçon d'eiliminar l nome de Dius. Dízen que l'ancerteza a respeito de la pernúncia de l '''Tetragrama YHWH''' justifica l'eiliminaçon, i tamien sustentan que la supremacie i l'eisisténcia ímpar de l Berdadeiro Dius tórnan znecessairo que El tenga un nome specífico para se eidantificar de ls "outros diuses". Mas este cunceito nun acha apoio na Bíblia, quier ne l [[Antigo Testamiento]], quier ne l Nuobo Testamiento. L '''Tetragrama YHWH''' acuntece '''6.828 bezes''' ne l [[testo]] [[heibraico]] de la [[Bíblia Heibraica|Bíblia Heibraica de Kittel (BHK)]] i de la [[Bíblia Heibraica Stuttgartensia]] ([[BHS]]). La frequéncia an qu'aparece l Tetragrama amostra la sue amportança. L sou uso an todas las [[Scrituras]] ultrapassa an muito, l de qualquiera nomes-títalos, cumo seia "Soberano Senhor (an heibr. ''Adhonai'')", "l [Berdadeiro] Senhor" (an heibr. ''Ha Adhóhn''), Altíssemo (an heibr. ''Eilyón'') "l [Berdadeiro] Dius" (an heibr. ''Ha Eilohín'') i "Dius" (an heibr. ''Eilohín''). Ye dino de nota l'amportança dada als [[nome própio|nomes própios]] antre ls pobos semíticos. L Prof. George Thomas Manley andica: <center>''"L nome nun ye simples rótulo, mas ye repersentatibo de la berdadeira personalidade daquel a quien pertenece. ... Quando ua pessona pon sou nome nua cousa ó an outra pessona, esta passa a quedar debaixo de sue anfluéncia i porteçon."''<ref>Nuobo Dicionário de la Bíblia, eiditado por J. D. Douglas, 1985, pág. 430. </ref></center> *Alguns eisemplos de l'uso de ls nomes própios nas Scrituras Heibraicas: **[[Génesis]] 27:36; **[[I Samuel]] 25:25; **[[Salmos]] 83:18 **[[Salmos]] 20:1; **[[Probérbios]] 22:1.m. ==Uso Moderno== Alguas bersones de la [[Bíblia]], trascríben l Tetragrama cumo '''Yahweh''', '''Yabéh''' ó '''Jabé''' : *La [[Bíblia de Jarusalen]] - eidiçon brasileira (1981, cun rebison i atualizaçon na eidiçon de 2002) de l'eidiçon francesa Bible de Jérusalen: **Trascribe l nome pessonal de l Dius cumo '''Yahweh'''. *BÍBLIA Mensaige de Dius (Eidiçones Lhoyola de 1983): **Trascribe l nome pessonal de l Dius cumo '''Jabé'''. Outras bersones de la [[Bíblia]], trascríben l Tetragrama cumo '''Jeobá''': *La [[King James Bersion]] (outorizada), [[1611]]: **Trascribe quatro bezes cumo l nome pessonal de l Dius (todos an testos cunsidrados d'amportança), por eisemplo, [[Éisodo]] 6:3; [[Salmo]] 83:18; [[Isaías]] 12:2; [[Isaías]] 26:4; i trés bezes junto a nomes de lhugares: [[Génesis]] 22:14; [[Éisodo]] 17:15; i [[Juízes]] 6:24. *La [[:en:Amarican Standard Bersion|Berson de Padron Amaricana]], eidiçon [[1901]]: **Traduç cunsistentemente l Tetragrama cumo Je-ho’bah an todos ls 6.823 lhugares adonde acuntece nas [[Antigo Testamiento|Scrituras Heibraicas]]. *La [[:en:New Anglish Bible|Nuoba bíblia Anglesa]]: **Publicada pula amprensa de la Ounibersidade de Oxford, [[1970]], por eisemplo [[Génesis]] 22:14; [[Éisodo]] 3:15,16; 6:3; 17:15; [[Juízes]] 6:24 ; *La [[:en:Lhibing Bible|Bíblia Biba]]: **Publicada por Publishers de Tyndale House, Eillinois 1971, por eisemplo [[Génesis]] 22:14, [[Éisodo]] 4:1 - 27; 17:15;[[Lhebítico]] 19:1 - 36; [[Deuteronómio]] 4:29, 39; 5:5, 6; [[Juízes]] 6:16, 24; [[Salmo]]s 83:18; 110:1; [[Isaías]] 45:1, 18; [[Amós]] 5:8; 6:8; 9:6; * La Berson de [[João Ferreira de Almeida]], la [[Almeida Rebista i Corrigida]], de [[1693]]: ** Ampregou miles de bezes na forma JEHOVAH, cumo se puode ber na reimpresson, de [[1870]], de l'eidiçon de [[1693]]. La Eidiçon Rebista i Corrigida ([[1954]]) retén l Nome an sue forma moderna (Jeobá) an lhugares cumo [[Salmo]] 83:18; [[Isaías]] 12:2 dentre outros, i stensibamente, ne l lhibro de [[Eisaíes]], [[Jeremies]] i [[Ezequiel]].<ref>Rebista La BÍBLIA NO BRASIL 2001 N.192 páiginas 13-16; Biblia Sagrada_ eidiçon special eilustrada_2001 Rebista i atualizada ne l Brasil, apersentaçon de la páigina 5; Bíblia de diçncia THOMPSON Suplemiento de la páigina 1377; La Bíblia an pertués João Ferreira de Almeida_ quien era el? Anuário de las testemunhas de Jeobá- 1997, pag.128-129</ref> *[http://www.nathan.co.za/biblespa.asp?chater=53 La Santa Bíblia - Bersion Reina-Balera] (1909): **Traduç quaije todas las bezes antegralmente cumo Jehoba. *La [[Traduçon de l Nuobo Mundo de las Scrituras Sagradas]]: **Publicada pula [[Sociadade Torre de Begie de Bíblias i Tratados]], New York, Anc. , [[1961]] i rebisada an [[1984]]. Traduç l Tetragrama quaije 7.000 bezes. Bisto que la pernunciaçon oureginal de '''יהוה''' ye çcoincida, i bisto que yá por seclos l'uso de la traduçon ''Jeobá'' passou a ser muito dibulgado i stablecido antre muitos crestianos, tornando-se ua pernúncia fameliar an muitos lhénguas, bários grupos relegiosos, mais notablemente las [[Testemunhas de Jeobá]], cuntínan l'ousá-la, inda que muitos outros grupos relegiosos faboréçan la pernúncia ''Jabé'' ó ''Yahbé'', ó mesmo l títalo ''SENHOR''. ===Baticano=== Nua carta datada de [[29 de júnio]] de [[2008]], l Baticano eimitiu ua nota oufecial, ourientando para que l nome Iabé deixe de ser outelizado ne l serbício lhitúrgico católico romano. La medida nun afetarie seneficatibamente la lhenguaige lhitúrgica, ua beç que l termo nun stá an las traduçones oufeciales de ls missales romanos, mas amplicarie na mudança d'alguns hinairos<ref>[http://www.ewtn .com/bnews/getstory.asp?number=90429 Catholic World News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130726053702/http://ewtn/ |date=2013-07-26 }} (13 d'agosto de 2008)</ref><ref>[http://www.christianitytoday .com/t/2008/otober/9.15.html Christianity Today Magazine]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} The Batican gives orders to scise the name from worship. Do Protestants agree?</ref>. == Outros usos de YHWH == [[Fexeiro:IEHOUAH Geneva Bible 1560 Psalm 83 18.PNG|thumb|280px|[[:en:Geneva Bible|Geneva Bible]], [[1560]]. (Salmo 83:18)]] Sendo amplamente coincido, durante seclos [[antes de l'era quemun]] nun habie dúbedas quanto la sue pernúncia, l que splica l'ouséncia dun [[abjad]] - un sistema de scrita cun simblos de las lhetras que reperséntan las cunsuantes. La tradiçon relegiosa de ls judius, specialmente la sue tradiçon sotérica i mística, la [[cabala]], cunsidra l Nome de Dius tan sagrado quanto ampernunciable. Nun se sabe al cierto l'ourige de tal tradiçon, ó cumo eilha se zambolbiu cul tiempo. Cré-se que se tenga oureginado ne l'alegado miedo de zoubedecer l 3º de ls [[ dieç Mandamientos]] dados la [[Moisés]]. "Nun pernunciarás an falso l nome de Yahbé [YHWH] tou Dius, porque Yahbé [YHWH] nun deixará ampune aquel que pernunciar an falso l sou nome." (Éisodo 20:7, ''VJ'' - La proibiçon serie subre l malo uso de l '''Nome Debino''', nó subre l sou uso.) De qualquiera maneira, ls judius an algun período pós-eisílico, adotórun la palabra heibraica ''Adhonai'' (que senefica "Soberano Senhor") al pernunciáren l Tetragrama Sagrado. Assi, YHWH recebiu senhales bocálicos - colocados por copistas judius chamados [[massoretas]] - de forma que fusse pernunciado ''Adonai''. Sendo assi, quedou reserbado solo als copistas i sacerdotes la correta pernúncia de YHWH codeficada nun sistema de senhales bocálicos. La pernúncia Jeobá, para alhá d'aparecer an alguas bersones bíblicas, tamien ye ousada puls [[Maçonarie|maçones]], i [[Rosa-cruç|rosacruzes]]. Las corrientes lhigadas al [[Cristandade Sotérico]], cumo la [[Gnose]] i la [[Rosacruç]], eidantifícan esse tetragrama cumo zeignaçon de l [[Sprito Santo]], i nun de l Dius-Pai. === Na Cabala judaica === Segundo la [[Cabala]] judaica, la [[Torá]] tenerie sido rebelada la [[Moisés]] ne l'alto de l [[Monte Sinai]], i el tenerie registrado de forma scrita aqueilho que solo poderie ser antendido diretamente de Dius, garantindo assi que quede ampernunciable. Afirman ua eibentual relaçon de l Tetragrama cul nome de Adon (''Yode'') i Eiba (''Chabah'') ne l [[Génesis]], yá que '''Y'''ode-c'''H'''la'''B'''la'''H''' ye satamente '''YHWH''', l '''Tetragrama Sagrado''', dando a antender ua relaçon mais perfunda inda antre l "[[Senhor]] [[Dius]]" i sue obra. Cul passar de l tiempo, ls judius adotórun outras spressones sustitutas para se referir al '''Tetragrama Sagrado''': "L Nome", "L Bendito" ó "L Cielo". Na Cabala, las palabras correspónden a balores que son calculados ousando-se ua atribuiçon de balores a las lhetras de l'alfabeto heibraico. Esto chama-se ''[[gematria]]''. Ye cunsidrado un de ls mais amportantes macanismos d'anterpretaçon de l testo bíblico ousados puls cabalistas i místicos judius. Ousando gematrie, ls cabalistas calcúlan l balor numérico de l Tetragrama Sagrado cumo sendo 26 (Yode = 10, Hé = 5, Bau = 6, Hé = 5; 10 + 5 + 6 + 5 = 26 ), cujo númaro menor ye 8 (2+6). Pa ls [[rabino]]s, l númaro 26 tamien ye sagrado pus eidantifica-se cul [[Tetragrama YHWH]]. Ls oucultistas anterprétan l Tetragrama YHWH i outros simblos cabalisticos cumo signos mágicos poderosos capazes d'abrir las puortas de la cuncéncia houmana. ===“Jeobá” ó “Jabé”?=== [[Fexeiro:Sør-Fron church, IEHOVA.jpg|thumb|left|200px|Nome IEHOVAH scrito nua parede dua eigreija norueguesa. (Fuonte: [http://www.divinename.no/sorfron.htm L Nome Debino na Noruega])]] Anque de la çcusson subre sue ourige i seneficado, muitos dízen que ls sonidos bocálicos oureginales de l '''Tetragrama YHWH''' jamales seran coincidos, stando perdida la [[pernúncia]] oureginal. Tal posiçon ten lhebado a debates apeixonados subre l'assunto, tanto por parte d'eiruditos cumo de relegiosos, l que ténen perduzido antressantes cunclusones. Alguns dízen que se l nome de Dius fusse '''Jeobá''', nun se falarie [[alaluia]] (Hallelu Yah), i si ''aleluieo'' ó ''Hallelu Yeho '' - ("Glória la '''Yehowah'''" [[Jeobá]]). Mas'' Hallelu Yah '' - ([[Jah]] seia lhoubado"). Esta cuntrobérsia ben sendo trabada por muitos anhos. Atualmente, muitos [[eirudito]]s parécen faborecer l nome “Jabé” (ó “Iahweh”), de dues sílabas. Mesmo assi, l [[Heibraico]] ó [[Aramaico]], nun se ousaba [[bogal|bogales]], era solo cumpuosta por [[cunsuante]]s. Mas, cunsidrando alguns eisemplos de nomes própios ancuntrados na [[Bíblia]], qu'ancluen ua forma abrebiada de l nome de Dius na traduçon ''' Jeobá'''. [[:en:George Wesley Buchanan|George Wesley Buchanan]], [[porsor emérito]] ne l [[:en:Wesley Theological Seminary|Seminário Teológico de Wesley]], [[Washington DC]], [[EUA]], afirma qu'esses nomes própios puoden fornecer andicaçon de cumo se pernunciaba l nome de Dius. [[Fexeiro:JEHOVAH William Blake Works.png|thumb|250px| Jehobah an manuscritos de [[Willian Blake]].]] [[:en:George Wesley Buchanan|George Wesley Buchanan]] splica: <center>''"Na antiguidade, ls pais muitas bezes dában als filhos l nome de sues denidades. Esto senefica que pernunciában ls nomes de ls filhos assi cumo se pernunciaba l nome de la denidade. L Tetragrama fui ancluído an nomes de pessonas, i eilhes siempre ousában la bogal de l meio."''</center> Por eisemplo, [[Jonatana]] aparece cumo (Yo•na•thán ó Yeho•na•thán) na [[Bíblia heibraica]], senefica “YHWH dou”. L nome de l [[porfeta]] [[Eilias]] ye ’I•li•yáh ó ’I•li•yá•hu. Segundo l Porsor Buchanan, [[Eilias]] senefica: “Miu Dius ye [YHWH].” De l mesmo modo, l nome heibraico para [[Jeosafá]] (Yeho•sha•phát), senefica “YHWH julgou”. La pernúncia de l '''Tetragrama''' cun dues sílabas, cumo “[[Jabé]]” (ó “Yahweh”), nun permitirie l'eisisténcia de l sonido de la bogal l cumo parte de l nome de Dius. Mas, nas dezenas de [[:Catadorie:Personaiges bíblicos|nomes bíblicos]] qu'ancorpóran l nome debino, l sonido desta bogal de l meio aparece tanto nas formas oureginales cumo nas abrebiadas, cumo an [[Jeonatana]] i an [[Jonatana]]. L Porsor Buchanan<ref>[[Biblical Archaeology Rebiew]]</ref> diç a respeito de l '''Nome Debino''': <center>''"An nanhun causo se omite la bogal o ó oh. La palabra era a las bezes abrebiada cumo ‘Ya’, mas nunca cumo ‘Ya-weh’. . . . Quando l Tetragrama era pernunciado cun ua solo sílaba, era ‘Yah’ ó ‘Yo’. Quando era pernunciado cun trés sílabas, era ‘Yahowah’ ó ‘Yahowah’. Se fusse algua beç abrebiado la dues sílabas, tenerie sido cumo ‘Yaho’."'' - [[Biblical Archaeology Review]].</center> [[Fexeiro:JEHOVA Raymundus Pugio Fidei 1270 a.png|thumb|300px|left|JEHOVA an trechos de [[:en:Raymond Martin|Raymond Martin]] an ''Pugio Fidei adbersus Mauros eit Judaeos'' de [[1270]] (pag. 559).]] Segue-se outra declaraçon feita pul heibraísta [[:en:Wilheln Gesenius|Wilheln Gesenius]], ne l [[Dicionário]] [[Heibraico]] i Caldaico de las [[Scrituras]] de l [[Bielho Testamiento]] (an [[Lhéngua almana|alman]]): <center>''"Ls que áchan que יהוה [Ye-ho-wah] era la pernúncia rial [de l nome de Dius] nun stan totalmente sin base para defender sue oupenion. Assi se puoden splicar mais sastifatoriamente las sílabas abrebiadas והי [Ye-ho] i יו [Yo], cun qu'ampeçan muitos nomes própios."''</center> Na antroduçon de la traduçon de (Ls Cinco Lhibros de Moisés), [[:en:Eberett Fox|Eberett Fox]] afirma: <center>''"Tanto las tentatibas antigas cumo las nuobas, para recuparar la pernúncia ‘correta’ de l nome heibraico [de Dius], nun fúrun bien-sucedidas; nun se puode probar cunclusibamente l ‘Jeobá’ que se oube a las bezes, nin l padron eirudito ‘Jabé’ ‘Iahweh’."''<ref>The Five Books of Moses: A New English Traslation with Commentary and Notes, 1995</ref></center> Ls studos [[eirudito]]s cuntinórun. Ls judius deixórun de pernunciar l nome de Dius antes de ls [[massoretas]] zambolbíren l sistema de [[Massoreta#L sistema de pernúncia de la lhéngua heibraica|puntos bocálicos]]. Nun hai cumo se probar quales bogales acumpanhában las cunsuantes [[YHWH]] ([[יהוה]]). Inda assi, ls nomes própios de personaiges bíblicos dan feitiços de l'antiga pernúncia de l nome de Dius. Assi, alguns eiruditos cuncórdan que la pernúncia “[[Jeobá]]”, seia correta. La pernúncia oureginal de '''יהוה''' ye çcoincida, mas por seclos l'uso de la traduçon ''Jeobá''<ref>[http://watchtower.org/pt/20040122/article_02.htm Páigina oufecial de la Torre de Vigie - La batailha contra l nome de Dius]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, passou a ser amplamente dibulgado i stablecido antre muitos crestianos, tornando-se ua [[pernúncia]] fameliar i [[popular]] an muitos lhénguas, assi bários grupos relegiosos, mais notablemente las Testemunhas de Jeobá, cuntínan l'usá-la, inda que muitos outros grupos relegiosos faboreçan la pernúncia ''Jabé'' ó ''Yahbéh'', ó mesmo l títalo ''SENHOR''. Segundo eilhas, ls dibersos nomes própios eisistentes son muitas bezes pernunciados de maneiras defrentes a la lhéngua oureginal, i assi cumo l nome "Jasus", trasliterado de l'oureginal ''Ye·shú·la‘ ó [benido de Josué] Yeho·shú·la‘'', nun se deberie abandonar l'uso de l nome "Jeobá" solo por nun se saber la pernúncia eisata deste<ref>Rebista La Sentinela, 1984, 1° de júnio, páiginas 4-7</ref>. ==Trascriçon an defrentes lhénguas== {| class="wikitable" ! Lhéngua !! Nome !! Lhéngua !! Nome |- |[[Africáner]] ||'''Jehóba'''|| [[Romeno]]||'''Iehoba''' |- |[[Lhéngua árabe|Árabe]]||'''Eigoba'''/'''Jahoba''' [http://aire.wikipedia.org/wiki/%D9%8A%D9%87%D9%88%D9%87]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<big>يهوه</big> | [[Māouri]] || '''Ihowa''' |- | [[Aborígene australiano|Awabakal]] || '''Yehóa''' | [[Hiri Motu|Motu]] || '''Iehoba''' |- | [[lhéngua bósnia|Bósnio]] || '''Jehoba''' | [[Macedónio]] || '''Јахве''' |- | [[Bugotu]] ||'''Jihoba''' | [[Narrinyeri]] || '''Jehobah''' |- | [[Búlgaro]] || '''Йехова''' | [[Nembe]] || '''Jihoba''' |- | [[Croata]] ||'''Jehoba / Jahbe''' | [[Petats]] ||'''Jihouba''' |- | [[Lhéngua dinamarquesa|Dinamarqués]] ||'''Jahbe (/ Jehoba)'''|| [[Lhéngua polaca|Polaco]] ||'''Jehowa / Jahwe''' |- | [[Lhéngua nerlandesa|Nerlandés]] ||'''Jehoba / Jahwe(h) '''|| [[Lhéngua pertuesa|Pertués]] ||''' Iabé (Jabé) Yahweh / Jeobá''' |- | [[Lhéngua efik|Efik]] ||'''Jehobah'''|| [[Lhéngua ewe|Ewe (Ʋeigbe)]] ||'''Yehowah''' |- | [[Lhéngua anglesa|Anglés]] ||'''Jehobah / Yahweh'''|| [[Lhéngua russa|Russo]] ||'''Иегова / Яхве''' |- | [[Lhéngua fiji|Fiji]] ||'''Jioba'''||[[Lhéngua samoa|Samoa]] ||'''Ieoba''' |- | [[Lhéngua finlandesa|Finlandés]] ||'''Jahbe / Jehoba'''||[[Lhéngua sérbia|Sérbio]] || '''Јехова / Jehoba''' |- | [[Lhéngua francesa|Francés]] ||'''Yahbé / Jéhobah''' | [[SeSotho]] ||'''Jehoba''' |- | [[Lhéngua futuna|Futuna]] || '''Ihobah'''|| || '''Yabé Yahbeh /''' |- | [[Lhéngua almana|Alman]] || '''Jehoba / Jahwe''' | [[KiSwaheli]] ||'''Yehoba''' |- | [[Lhéngua griega|Griego]] || '''Iehoba / Yiahbe''' Ιεχωβά / Γιαχβέ || [[Lhéngua sueca|Sueco]] ||'''Jehoba / Jahbe''' |- | [[Lhéngua húngara|Húngaro]] ||'''Jahbe / Jehoba''' | [[Tagalo]] ||'''Jehoba'''/'''Yahweh''' |- | [[Lhéngua ibo|Eigbo]] || '''Jehoba ''' | [[Lhéngua taitiana|Taitiano]] ||'''Jehobah''' |- | [[Lhéngua andonésia|Andonésio]] ||'''Yehuwa''' | [[Lhéngua tonga|Tongan]] || '''Jihoba''' |- | [[Lhéngua eitaliana|Eitaliano]] || '''Geoba / Jahbe''' | [[Lhéngua turca|Turco]] || '''Yehoba''' |- | [[Lhéngua japonesa|Japonés]] || '''EHOVA/YAHAWE <br>エホバ / ヤハウェ''' | [[XiBenda]] || '''Yehoba''' |- | [[Lhéngua coreana|Coreano]] || '''Yeohowa 여호와''' <br> '''Yahwe 야훼''' | [[Xhosa]]||'''u Yehoba''' |- | [[Mandarin]] [[chinés]] tradecional || Yéhéhuá / Yǎwēi / Yǎwēi <br>耶和華/雅威/雅巍 | [[Yoruba]] || '''Jehofah''' |- | [[Mandarin]] [[chinés]] simples ||Yéhéhuá / Yǎwēi / Yǎwēi <br>耶和华/雅威/雅巍 | [[Lhéngua zulo|Zulu]] ||'''u Jehoba''' |} == Bei tamien == {{commonscat|Tetragrammaton}} * [[Alaluia]] * [[Jah]] *[[Bíblia Heibraica Stuttgartensia]] * [[Judaísmo]] * [[Nomes de Dius]] * [[Testemunhas de Jeobá]] ==Refréncias== <references/> ==Lhigaçones sternas== ;an pertués * [http://www.watchtower.org/pt/20040122/article_01.htm Motibos para se ousar l Nome de Dius - watchtower.org] * [http://www.bibliacatolica.com.br/01/2/3.php Bíblia Sagrada (eiditora Abe Marie) - Éisodo 3:15 - JABÉ] * [http://www.bibliaonline.net/vol/?accao=por_verso&libro=2&capitulo=6&versao=3&grupos=&agrupar=&lhink=vol&cab=1&lang=BR Traduçon Rebista i Corrigida de João Ferreira de Almeida - Éisodo 6:2-8 - JEOBÁ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121211104800/http://www.bibliaonline.net/vol/?accao=por_verso&libro=2&capitulo=6&versao=3&grupos=&agrupar=&lhink=vol&cab=1&lang=BR |date=2012-12-11 }} ;an anglés * [http://www.blabatsky.net/blabatsky/arts/Tetragrammaton.htm Tetragrama Sagrado por H. P. Blabatsky]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.bismikaallahuma.org/archibes/2005/is-yahweh-the-debine-name-for-god/ Ye Jabé l "Nome Debino" de Dius?] * [http://www.eliyah .com/lxx.html Tetragrama ancuntrado an antigas cópias de la Setuaginta]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.scriture4all.org/OnlineInterlinear/Hebrew_Index.htm Biblia Heibraica Stuttgartensia - L Tetragrama cun trasliteraçon pa l'anglés - JEHOVAH]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.bibliacatolica .com.br/07/21/83.php Berson Rei Jaime - Psalms 83:18 -(JEHOVAH)]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[King James Bersion]] *[http://www.divinename.no/ L Nome Debino na Noruega] ;an alman * [http://www.archiv-vegelahn.de/jehoba.html Archib-Begelahn]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Catadorie:Nomes de Dius ne l judaísmo]] [[es:Yahveh#Escritura]] 5z6thdn3l88ao228leknqupmcuwl12o Ounion Sobiética 0 8324 107210 104615 2026-07-18T21:08:07Z ~2026-30875-10 15270 t 107210 wikitext text/x-wiki [[Fexeiro:Flag of the Soviet Union.svg|miniaturadaimagem|Bandeira de la Ounion Sobiética.]] [[Fexeiro:URSS.PNG|miniaturadaimagem|220x220px|La Ounion Sobiética na Tierra.]] La '''Ounion de las Repúblicas Socialistas Sobiéticas'''<ref name=":0">https://global.britannica.com/place/Soviet-Union</ref> (an [[Lhéngua russa|russo]]: Союз Советских Социалистических Республик, [[Trasliteraçon|trasliterado]] cumo ''Soyuz Sovetskikh Sotsialisticheskikh Respublik'' ó simplesmente '''Ounion Sobiética''', (en ruso: ''Советский Союз'', trasliterado cumo ''Sobetskij Soyuz'', ó '''URSS''' fui un [[Stado socialista]] lhocalizado na [[Eurásia]] qu'eisistiu antre 1917/1922 i 1991.<ref name=":0" /> Ua [[Ounion política|ounion]] de bárias [[Repúblicas de la Ounion Sobiética|repúblicas sobiéticas]] subnacionales, la URSS era gobernada por un [[Unipartidarismo|regime unipartidairo]] altamente centralizado comandado pul [[Partido Quemunista de la Ounion Sobiética|Partido Quemunista]] i tenie cumo sue capital la cidade de [[Moscobo]].<ref>Bridget L'Lhaughlin (1975) ''Marxist Approaches in Anthropology'' Annual Rebiew of Anthropology Bol. 4: pp. 341–70 (Otober 1975) {{doi|10.1146/annureb.an.04.100175.002013}}.<br />William Roseberry (1997) ''Marx and Anthropology'' Annual Rebiew of Anthropology, Bol. 26: pp. 25–46 (Outubre de 1997) {{doi|10.1146/annureb.anthro.26.1.25}}</ref> {{Refréncias}} {{rabisco}} [[Catadorie:Paízes antigos]] [[Catadorie:Paízes socialistas]] [[Catadorie:Paízes de la Ouropa]] [[Catadorie:Paízes de la Ásia]] [[Catadorie:Ounion Sobiética| ]] 6mrhzxcmviaam2rejlhgz86t56vw01o 107211 107210 2026-07-18T21:08:54Z ~2026-30875-10 15270 h 107211 wikitext text/x-wiki [[Fexeiro:Flag of the Soviet Union.svg|miniaturadaimagem|Bandeira de la Ounion Sobiética.]] [[Fexeiro:URSS.PNG|miniaturadaimagem|220x220px|La Ounion Sobiética na Tierra.]] La '''Ounion de las Repúblicas Socialistas Sobiéticas'''<ref name=":0">https://global.britannica.com/place/Soviet-Union</ref> (an [[Lhéngua russa|russo]]: Союз Советских Социалистических Республик, [[Trasliteraçon|trasliterado]] cumo ''Soyuz Sovetskikh Sotsialisticheskikh Respublik'' ó simplesmente '''Ounion Sobiética''', (an russo: ''Советский Союз'', trasliterado cumo ''Sobetskij Soyuz'', ó '''URSS''' fui un [[Stado socialista]] lhocalizado na [[Eurásia]] qu'eisistiu antre 1917/1922 i 1991.<ref name=":0" /> Ua [[Ounion política|ounion]] de bárias [[Repúblicas de la Ounion Sobiética|repúblicas sobiéticas]] subnacionales, la URSS era gobernada por un [[Unipartidarismo|regime unipartidairo]] altamente centralizado comandado pul [[Partido Quemunista de la Ounion Sobiética|Partido Quemunista]] i tenie cumo sue capital la cidade de [[Moscobo]].<ref>Bridget L'Lhaughlin (1975) ''Marxist Approaches in Anthropology'' Annual Rebiew of Anthropology Bol. 4: pp. 341–70 (Otober 1975) {{doi|10.1146/annureb.an.04.100175.002013}}.<br />William Roseberry (1997) ''Marx and Anthropology'' Annual Rebiew of Anthropology, Bol. 26: pp. 25–46 (Outubre de 1997) {{doi|10.1146/annureb.anthro.26.1.25}}</ref> {{Refréncias}} {{rabisco}} [[Catadorie:Paízes antigos]] [[Catadorie:Paízes socialistas]] [[Catadorie:Paízes de la Ouropa]] [[Catadorie:Paízes de la Ásia]] [[Catadorie:Ounion Sobiética| ]] qhykte03cozrctciih9a1curx6jdr9r Oubiedo 0 10623 107216 103441 2026-07-19T09:03:49Z ~2026-30875-10 15270 c 107216 wikitext text/x-wiki '''Oubiedo'''<ref>{{citar web|títalo=Miranda de l Douro i las Astúrias armanadas pula lhéngua|url=http://www.cm-mdouro.pt/frontoffice/pages/130?news_id=10|publicado=Cámara Munecipal de Miranda de l Douro|data=17 de júnio de 2015}}</ref> ó '''Oubiéu'''<ref>{{citar web|purmeiro=Amadeu|redadeiro=Ferreira|outorlink=Amadeu Ferreira|títalo=Surraga / Çurraque|url=http://chamadeiros.blogspot.pt/2007/09/surraga-urraque.html|publicado=Topónimos Sítios Chamadeiros|data=16 de setembre de 2017}}</ref> (an [[Lhéngua sturiana|sturiano]]: ''Uviéu'' ó ''Uvieo'',<ref>{{citar web|redadeiro=Fernández|purmeiro=Xosé Miguel Suárez|títalo=Uvieo / Uviéu y otres isogloses del conceyu|url=http://www.academiadelallingua.com/lletresasturianes/pdf/Art%C3%ADculu%203-Xos%C3%A9%20Miguel%20Su%C3%A1rez%20Fern%C3%A1ndez-Uvieo-%20Uvi%C3%A9u%20y%20otres%20isogloses%20del%20conceyu.pdf|obra=Lletres Asturianes|publicado=[[Academie de la Lhéngua Sturiana]]|cunsultadata=23 de febreiro de 2018|lhéngua=sturiano}}</ref> ) ye ua cidade [[Spanha|spanhola]] i capital de l [[Stúrias|Percipado de las Stúrias]]. Ten la sue ourige na Alta Eidade Média (seclo VIII) ó antes i era chamada Ovetum.<ref>{{citar web|títalo=Hallan una fuente romana en Oviedo que adelanta su fundación en cuatro siglos|url=http://www.elmundo.es/elmundo/2008/09/03/cultura/1220448337.html|obra=El Mundo|data=3 de setembre de 2008|outor=EFE|lhéngua=spanhol}}</ref> Ye un cunceilho sturiano, sendo la sue capital la cidade de miesmo nome, Uviéu, i ua parróquia de l dito cunceilho, que anclui la Uviéu capital. Ye l centro quemercial, relegioso, admenistratibo i ounibersitairo de las Stúrias, i l lhar de la Junta Giral de l Percipado de las Stúrias, de las anstituiçones oufeciales sturianas, de la Ounibersidade de Uviéu, de l Museu de Belas Artes de las Stúrias, de ls Prémios Princesa de las Stúrias, i de la Arquidiocese de Uviéu. Ten l títalo de «mui nobre, mui lhial, benemérita, baliente, haróica i buona» que stá scrito ne l scudo de l cunceilho i nua traba de la façada de l eidefício de la casa de cunceilho. Uviéu ye l segundo cunceilho más poblado de las Stúrias cun 220.648 (INE 2016) habitantes i stá ancluído na ária cuntinental de las Stúrias, que ten mais de 860.000 pessonas, i ne l chamado uito sturiano. Eisísten outras cidades cul mesmo nome, todas eilhas ne l cuntinente [[América|amaricano]]: na Baixa Califórnia, an Veracruz ([[México]]), ne l Paraguai, na República Dominicana, i na Flórida, ne ls [[Stados Ounidos]]. == Galarie == <gallery> Oviedo.svg|Bandeira. Escudo de Oviedo.svg|Brason. </gallery> {{Refréncias|quel=2}} {{Correlatos |scunder = 1 |títalo = Oviedo |commons = Oviedo |commonscat = Oviedo |wikisource = Oviedo |wikisourcecat = Oviedo |wikiquote = Oviedo |biquiamboras = Oviedo |wikivoyage = Oviedo |meta = Oviedo }} {{Portal3|Spanha}} {{Rabisco}} [[Catadorie:Stúrias]] [[Catadorie:Munecípios de Spanha]] ar44utbomb99153b66m4kxhdfxm0xzw 107217 107216 2026-07-19T09:04:58Z ~2026-38935-23 15383 /* */ 107217 wikitext text/x-wiki '''Oubiedo'''<ref>{{citar web|títalo=Miranda de l Douro i las Astúrias armanadas pula lhéngua|url=http://www.cm-mdouro.pt/frontoffice/pages/130?news_id=10|publicado=Cámara Munecipal de Miranda de l Douro|data=17 de júnio de 2015}}</ref> ó '''Oubiéu'''<ref>{{citar web|purmeiro=Amadeu|redadeiro=Ferreira|outorlink=Amadeu Ferreira|títalo=Surraga / Çurraque|url=http://chamadeiros.blogspot.pt/2007/09/surraga-urraque.html|publicado=Topónimos Sítios Chamadeiros|data=16 de setembre de 2017}}</ref> (an [[Lhéngua sturiana|sturiano]]: ''Uviéu'' ó ''Uvieo'',<ref>{{citar web|redadeiro=Fernández|purmeiro=Xosé Miguel Suárez|títalo=Uvieo / Uviéu y otres isogloses del conceyu|url=http://www.academiadelallingua.com/lletresasturianes/pdf/Art%C3%ADculu%203-Xos%C3%A9%20Miguel%20Su%C3%A1rez%20Fern%C3%A1ndez-Uvieo-%20Uvi%C3%A9u%20y%20otres%20isogloses%20del%20conceyu.pdf|obra=Lletres Asturianes|publicado=[[Academie de la Lhéngua Sturiana]]|cunsultadata=23 de febreiro de 2018|lhéngua=sturiano}}</ref> ) ye ua cidade [[Spanha|spanhola]] i capital de l [[Stúrias|Percipado de las Stúrias]]. Ten la sue ourige na Alta Eidade Média (seclo VIII) ó antes i era chamada Ovetum.<ref>{{citar web|títalo=Hallan una fuente romana en Oviedo que adelanta su fundación en cuatro siglos|url=http://www.elmundo.es/elmundo/2008/09/03/cultura/1220448337.html|obra=El Mundo|data=3 de setembre de 2008|outor=EFE|lhéngua=spanhol}}</ref> Ye un cunceilho sturiano, sendo la sue capital la cidade de miesmo nome, Uviéu, i ua parróquia de l dito cunceilho, que anclui la Uviéu capital. Ye l centro quemercial, relegioso, admenistratibo i ounibersitairo de las Stúrias, i l lhar de la Junta Giral de l Percipado de las Stúrias, de las anstituiçones oufeciales sturianas, de la Ounibersidade de Uviéu, de l Museu de Belas Artes de las Stúrias, de ls Prémios Princesa de las Stúrias, i de la Arquidiocese de Uviéu. Ten l títalo de «mui nobre, mui lhial, benemérita, baliente, haróica i buona» que stá scrito ne l scudo de l cunceilho i nua traba de la façada de l eidefício de la casa de cunceilho. Uviéu ye l segundo cunceilho más poblado de las Stúrias cun 220.648 (INE 2016) habitantes i stá ancluído na ária cuntinental de las Stúrias, que ten mais de 860.000 pessonas, i ne l chamado uito sturiano. Eisísten outras cidades cul mesmo nome, todas eilhas ne l cuntinente [[América|amaricano]]: na Baixa Califórnia, an Veracruz ([[México]]), ne l Paraguai, na República Dominicana, i na Flórida, ne ls [[Stados Ounidos]]. == Galarie == <gallery> Oviedo.svg|Bandeira. Escudo de Oviedo.svg|Brason. </gallery> {{Correlatos |scunder = 1 |títalo = Oviedo |commons = Oviedo |commonscat = Oviedo |wikisource = Oviedo |wikisourcecat = Oviedo |wikiquote = Oviedo |biquiamboras = Oviedo |wikivoyage = Oviedo |meta = Oviedo }} {{Portal3|Spanha}} {{Rabisco}} [[Catadorie:Stúrias]] [[Catadorie:Munecípios de Spanha]] kin26g1tyo2t2il94ekgvuv44180ilr 107218 107217 2026-07-19T09:05:28Z ~2026-38935-23 15383 /* Galarie */ 107218 wikitext text/x-wiki '''Oubiedo'''<ref>{{citar web|títalo=Miranda de l Douro i las Astúrias armanadas pula lhéngua|url=http://www.cm-mdouro.pt/frontoffice/pages/130?news_id=10|publicado=Cámara Munecipal de Miranda de l Douro|data=17 de júnio de 2015}}</ref> ó '''Oubiéu'''<ref>{{citar web|purmeiro=Amadeu|redadeiro=Ferreira|outorlink=Amadeu Ferreira|títalo=Surraga / Çurraque|url=http://chamadeiros.blogspot.pt/2007/09/surraga-urraque.html|publicado=Topónimos Sítios Chamadeiros|data=16 de setembre de 2017}}</ref> (an [[Lhéngua sturiana|sturiano]]: ''Uviéu'' ó ''Uvieo'',<ref>{{citar web|redadeiro=Fernández|purmeiro=Xosé Miguel Suárez|títalo=Uvieo / Uviéu y otres isogloses del conceyu|url=http://www.academiadelallingua.com/lletresasturianes/pdf/Art%C3%ADculu%203-Xos%C3%A9%20Miguel%20Su%C3%A1rez%20Fern%C3%A1ndez-Uvieo-%20Uvi%C3%A9u%20y%20otres%20isogloses%20del%20conceyu.pdf|obra=Lletres Asturianes|publicado=[[Academie de la Lhéngua Sturiana]]|cunsultadata=23 de febreiro de 2018|lhéngua=sturiano}}</ref> ) ye ua cidade [[Spanha|spanhola]] i capital de l [[Stúrias|Percipado de las Stúrias]]. Ten la sue ourige na Alta Eidade Média (seclo VIII) ó antes i era chamada Ovetum.<ref>Jes</ref> Ye un cunceilho sturiano, sendo la sue capital la cidade de miesmo nome, Uviéu, i ua parróquia de l dito cunceilho, que anclui la Uviéu capital. Ye l centro quemercial, relegioso, admenistratibo i ounibersitairo de las Stúrias, i l lhar de la Junta Giral de l Percipado de las Stúrias, de las anstituiçones oufeciales sturianas, de la Ounibersidade de Uviéu, de l Museu de Belas Artes de las Stúrias, de ls Prémios Princesa de las Stúrias, i de la Arquidiocese de Uviéu. Ten l títalo de «mui nobre, mui lhial, benemérita, baliente, haróica i buona» que stá scrito ne l scudo de l cunceilho i nua traba de la façada de l eidefício de la casa de cunceilho. Uviéu ye l segundo cunceilho más poblado de las Stúrias cun 220.648 (INE 2016) habitantes i stá ancluído na ária cuntinental de las Stúrias, que ten mais de 860.000 pessonas, i ne l chamado uito sturiano. Eisísten outras cidades cul mesmo nome, todas eilhas ne l cuntinente [[América|amaricano]]: na Baixa Califórnia, an Veracruz ([[México]]), ne l Paraguai, na República Dominicana, i na Flórida, ne ls [[Stados Ounidos]]. == Galarie == <gallery> Oviedo.svg|Bandeira. Escudo de Oviedo.svg|Brason. </gallery> {{Correlatos |scunder = 1 |títalo = Oviedo |commons = Oviedo |commonscat = Oviedo |wikisource = Oviedo |wikisourcecat = Oviedo |wikiquote = Oviedo |biquiamboras = Oviedo |wikivoyage = Oviedo |meta = Oviedo }} {{Portal3|Spanha}} {{Rabisco}} [[Catadorie:Stúrias]] [[Catadorie:Munecípios de Spanha]] <references /> n5rjd8nnn50tnc81ew76iavs29wl5bp Pobo 0 10748 107201 93595 2026-07-18T15:29:14Z ~2026-38935-23 15383 /* */ 107201 wikitext text/x-wiki {{ber zambiguaçon}} '''Pobo''' ye, usualmente, cuncebido cumo un cunjunto d'andibíduos que, nun dado [[Stória|momiento stórico]], custitui ua [[nacion]]. Se, por bezes, esta coincide cula totalidade dun [[território]] a eilha associada, cumo normalmente acuntece, ye tamien l cunjunto de ls [[cidadano]]s dun [[paíç]], ó seia, las pessonas que, mesmo que custituindo-se de defrentes [[etnia]]s, stan binculadas a un detreminado [[regime jurídico]], a un [[Stado]]. Na lhenguaige bulgar, la palabra "pobo" puode referir-se a la [[populaçon]] dua [[cidade]] ó [[region]], a ua [[quemunidade]] ó a ua [[família]]; tamien ye outelizada para chamar ua poboaçon, giralmente pequeinha.<ref>{{citar web|URL=http://michaelis.uol.com.br/moderno/portugues/index.php?lingua=portugues-portugues&palavra=povo|títalo=Dicionário Michaelis – Povo|lhéngua=pertués|data=|publicado=|cunsultadata=}}</ref> La berdadeira ourige de l termo "pobo" era para se referir la classe [[plebeia]] dua populaçon ó sociadade. == Stória == De l punto de bista stórico, l termo "Pobo" (de l [[Lhéngua lhatina|lhatin]] ''populus'', de l [[Léngua etrusca|etrusco]] ''pupluna'') tubo acepçones bien defrentes. Pa ls [[grécia antiga|griegos]] i [[roma antiga|romanos]], l pobo que tenie la capacidade de decidir subre ls assuntos de l [[stado]] era cumpuosto solo puls cidadanos cun çponibelidade de tiempo i recursos para esso. Na [[Bíblia]], l "pobo de Dius" referie-se als [[heibreus]] i, a partir de l [[Cuncílio Ecuménico Baticano II]], passou eigualmente a referir-se als seguidores de la [[cristandade|Eigreija Crestiana]]. Na [[Eidade Média]], l pobo era l "[[Terceiro Stado]]", ó seia, la [[plebe]], sin dreitos de cidadano, i quedou cun esse "stado" até als nuossos dies, cunsidrado cumo la massa de cidadanos sin capacidade psicológica para participar na geston de l stado. Mais tarde, culs [[Çcubrimientos]] i la [[colonizaçon]], quando se "çcubriran" i submetírun outros pobos, ambentórun-se ls "pobos naturales", "pobos primitibos" ó "pobos [[andígena]]s" que, na segunda metade de l [[seclo XX]], passórun a ser zeignados por [[etnia]]s. == Grupos étnicos minoritairos drento de l Stado == Tal cumo ls cunceitos de [[raça]] i [[nacion]], l d'etnicidade zambolbiu-se ne l cuntesto de la [[spanson colonial]] ouropeia, quando l [[mercantelismo]] i l [[capitalismo]] promobian mobimentaçones globales de populaçones al mesmo tiempo an que las frunteiras de ls [[stado]]s éran defenidas mais clara i rigidamente. Ne l [[seclo XIX]], ls [[stado]]s modernos, an giral, percurában [[lhegitimidade]] reclamando la repersentaçon de "naciones". Inda assi, ls stados-nacion ancluen siempre populaçones [[índio|andígenas]] que fúrun scluídas de l porjeto de custruçon de la nacion, ó recrutan trabalhadores de l sterior de las sues [[frunteira]]s. Estas pessonas custituen, tipicamente, grupos étnicos. Por bias desso, ls nembros de grupos étnicos questuman cunceber la sue eidantidade cumo algo que stá fura de la stória de l stado-nacion – quier cumo altarnatiba stórica, quier an tenermos nun stóricos, quier an tenermos dua lhigaçon a outro [[stado-nacion]]. Esta eidantidade spressa-se, muitas bezes, atrabeç de "[[Tradiçon|tradiçones]]" bariadas que, ambora séian frequentemente ambençones recentes, apelan a ua cierta noçon de passado. Alguns pensadores çcutiran que la lhegitimidade de stados modernos debe ser baseada nua noçon de [[dreito político|dreitos políticos]] para sujeitos andebiduales [[outonomie|outónomos]]. D'acuordo cun este punto de bista, l stado nun puode recoincer l'eidantidade étnica, nacional ó racial i debe, preferibelmente, reforçar l'eigualdade política i lhegal de todos ls andibíduos. Outros, cumo [[Charles Taylor]] i [[William Kymlicka]], argumentan que la noçon de l'andibíduo outónomo ye eilha própia un [[Cultura|custruto cultural]], i que nun ye nin possible nin correto tratar pobos cumo cunjuntos d'andibíduos outónomos. D'acuordo cun esta oupenion, ls stados dében recoincer la [[eidantidade]] étnica i zambolber porcessos ne ls quales las necidades particulares de grupos étnicos puodan ser lhiebadas an cunta ne l cuntesto dun stado-nacion. == Ver tamien == * [[Fundamentalismo étnico]] * [[Lhista de grupos étnicos]] * [[Raça]] * [[Nacion]] * [[Censo demográfico|Censo]] {{refréncias}} [[Catadorie:Grupos étnicos|Pobo]] [[Catadorie:Etnicidade]] [[Catadorie:Antropologie]] [[Catadorie:Sociologie]] 7klxgl1rvt36jken99sbvvvnvkt0ssp 107202 107201 2026-07-18T15:30:58Z ~2026-38935-23 15383 /* Ver tamien */ 107202 wikitext text/x-wiki {{ber zambiguaçon}} '''Pobo''' ye, usualmente, cuncebido cumo un cunjunto d'andibíduos que, nun dado [[Stória|momiento stórico]], custitui ua [[nacion]]. Se, por bezes, esta coincide cula totalidade dun [[território]] a eilha associada, cumo normalmente acuntece, ye tamien l cunjunto de ls [[cidadano]]s dun [[paíç]], ó seia, las pessonas que, mesmo que custituindo-se de defrentes [[etnia]]s, stan binculadas a un detreminado [[regime jurídico]], a un [[Stado]]. Na lhenguaige bulgar, la palabra "pobo" puode referir-se a la [[populaçon]] dua [[cidade]] ó [[region]], a ua [[quemunidade]] ó a ua [[família]]; tamien ye outelizada para chamar ua poboaçon, giralmente pequeinha.<ref>{{citar web|URL=http://michaelis.uol.com.br/moderno/portugues/index.php?lingua=portugues-portugues&palavra=povo|títalo=Dicionário Michaelis – Povo|lhéngua=pertués|data=|publicado=|cunsultadata=}}</ref> La berdadeira ourige de l termo "pobo" era para se referir la classe [[plebeia]] dua populaçon ó sociadade. == Stória == De l punto de bista stórico, l termo "Pobo" (de l [[Lhéngua lhatina|lhatin]] ''populus'', de l [[Léngua etrusca|etrusco]] ''pupluna'') tubo acepçones bien defrentes. Pa ls [[grécia antiga|griegos]] i [[roma antiga|romanos]], l pobo que tenie la capacidade de decidir subre ls assuntos de l [[stado]] era cumpuosto solo puls cidadanos cun çponibelidade de tiempo i recursos para esso. Na [[Bíblia]], l "pobo de Dius" referie-se als [[heibreus]] i, a partir de l [[Cuncílio Ecuménico Baticano II]], passou eigualmente a referir-se als seguidores de la [[cristandade|Eigreija Crestiana]]. Na [[Eidade Média]], l pobo era l "[[Terceiro Stado]]", ó seia, la [[plebe]], sin dreitos de cidadano, i quedou cun esse "stado" até als nuossos dies, cunsidrado cumo la massa de cidadanos sin capacidade psicológica para participar na geston de l stado. Mais tarde, culs [[Çcubrimientos]] i la [[colonizaçon]], quando se "çcubriran" i submetírun outros pobos, ambentórun-se ls "pobos naturales", "pobos primitibos" ó "pobos [[andígena]]s" que, na segunda metade de l [[seclo XX]], passórun a ser zeignados por [[etnia]]s. == Grupos étnicos minoritairos drento de l Stado == Tal cumo ls cunceitos de [[raça]] i [[nacion]], l d'etnicidade zambolbiu-se ne l cuntesto de la [[spanson colonial]] ouropeia, quando l [[mercantelismo]] i l [[capitalismo]] promobian mobimentaçones globales de populaçones al mesmo tiempo an que las frunteiras de ls [[stado]]s éran defenidas mais clara i rigidamente. Ne l [[seclo XIX]], ls [[stado]]s modernos, an giral, percurában [[lhegitimidade]] reclamando la repersentaçon de "naciones". Inda assi, ls stados-nacion ancluen siempre populaçones [[índio|andígenas]] que fúrun scluídas de l porjeto de custruçon de la nacion, ó recrutan trabalhadores de l sterior de las sues [[frunteira]]s. Estas pessonas custituen, tipicamente, grupos étnicos. Por bias desso, ls nembros de grupos étnicos questuman cunceber la sue eidantidade cumo algo que stá fura de la stória de l stado-nacion – quier cumo altarnatiba stórica, quier an tenermos nun stóricos, quier an tenermos dua lhigaçon a outro [[stado-nacion]]. Esta eidantidade spressa-se, muitas bezes, atrabeç de "[[Tradiçon|tradiçones]]" bariadas que, ambora séian frequentemente ambençones recentes, apelan a ua cierta noçon de passado. Alguns pensadores çcutiran que la lhegitimidade de stados modernos debe ser baseada nua noçon de [[dreito político|dreitos políticos]] para sujeitos andebiduales [[outonomie|outónomos]]. D'acuordo cun este punto de bista, l stado nun puode recoincer l'eidantidade étnica, nacional ó racial i debe, preferibelmente, reforçar l'eigualdade política i lhegal de todos ls andibíduos. Outros, cumo [[Charles Taylor]] i [[William Kymlicka]], argumentan que la noçon de l'andibíduo outónomo ye eilha própia un [[Cultura|custruto cultural]], i que nun ye nin possible nin correto tratar pobos cumo cunjuntos d'andibíduos outónomos. D'acuordo cun esta oupenion, ls stados dében recoincer la [[eidantidade]] étnica i zambolber porcessos ne ls quales las necidades particulares de grupos étnicos puodan ser lhiebadas an cunta ne l cuntesto dun stado-nacion. == Ber tamien == * [[Fundamentalismo étnico]] * [[Lhista de grupos étnicos]] * [[Raça]] * [[Nacion]] * [[Censo demográfico|Censo]] {{refréncias}} [[Catadorie:Grupos étnicos|Pobo]] [[Catadorie:Etnicidade]] [[Catadorie:Antropologie]] [[Catadorie:Sociologie]] ftgnecds162dxqw051glir68nvg7ua3 Suazilándia 0 12456 107213 107084 2026-07-19T08:16:39Z ~2026-38935-23 15383 /* */ 107213 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Suazilándia'''</big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Flag_of_Eswatini.svg|left|130px]] | align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Coat_of_arms_of_Eswatini.svg|left|100px]] |} |- | align="center" colspan=2 |[[Fexeiro:Location_Eswatini_AU_Africa.svg|left|290px]] |- | '''Lhéngua oufecial''' || [[Lhéngua Suázi|Suázi]] [[Anglés]] |- | '''Capital'''<br />&nbsp;- Populaçon:<br />|| Mbabane i Lobamba |- | |- | |} '''Essuatíni''' antes chamada Suazilándia (an suázi: ''eSwatini'', an anglés: ''Eswatini'') ye un paíç de l Sud de África. A sua capital ye la cidade de Mbabane. {{commons|eSwatini}} [[Catadorie:Paízes de África]] 9zro02yr79vbco5tzjaw602b6qr0c1u 107215 107213 2026-07-19T08:57:30Z ~2026-38935-23 15383 /* */ 107215 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Suazilándia'''</big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Flag_of_Eswatini.svg|left|130px]] | align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Coat_of_arms_of_Eswatini.svg|left|100px]] |} |- | align="center" colspan=2 |[[Fexeiro:Location_Eswatini_AU_Africa.svg|left|290px]] |- | '''Lhéngua oufecial''' || [[Lhéngua Suázi|Suázi]] [[Anglés]] |- | '''Capital'''<br />&nbsp;- Populaçon:<br />|| Mbabane i Lobamba |- | |- | |} <ref>qr ql</ref>'''Essuatíni''' antes chamada Suazilándia (an suázi: ''eSwatini'', an anglés: ''Eswatini'') ye un paíç de l Sud de África. A sua capital ye la cidade de Mbabane. {{commons|eSwatini}} [[Catadorie:Paízes de África]] f1v62jqkj30iccxtb0qou7anm43eri6 Ilhas de l Canhal 0 12501 107214 106877 2026-07-19T08:20:34Z ~2026-30875-10 15270 g 107214 wikitext text/x-wiki Las ilhas de l Canhal ye un grupo de nuobe ilhas que faç parte de l [[Reino Ounido]], solo dues ye desabitadas.<ref>Channel Islands(an anglés)</ref> Las Principales: [[Jersey]] [[Guernsey]] [[Alderney]] [[Sark]] [[Burhou]] [[Herm]] [[Brecqhou]] [[Jethou]] [[Lihou]] [[Fexeiro:Channel_Islands_location.svg|miniaturadaimagem|alt=Localizaçon|Localizaçon]] 53hz7s5syu4qa54dqnibe2q0fbovdz2 Árabe 0 12523 107203 107188 2026-07-18T16:00:58Z ~2026-38935-23 15383 /* */ 107203 wikitext text/x-wiki [[Sal]] [[Anguila]] [[Xurupaque]] [[Reunion]] [[Diáspora]] [[Sardenha]] [[Sicília]] [[Ilha de l Sal]] [[Kotor]] [[Zanzibar]] [[Ilhas Jónicas]] [[Corfu]] [[Zaquintos]] [[Cefalónia]] [[Creta]] [[Mar Jónico]] [[Território Stinto|Territórios Stintos]] pda73cu2hfmhm96xcvzxw96xp9ahpbb Kuwait 0 12526 107196 2026-07-18T15:06:24Z ~2026-38935-23 15383 Criou la páigina cun "L Kuwait, oufecialmente Stado de l Kuwait (an [[Lhéngua árabe|árabe]]: دولة الكويت, Dawlat ye un emirado árabe soberano situado an l nordeste da [[península árabica]] an la [[Ásia Oucidental]], sue capital i maior cidade ye [[Cidade de l Kuwait]].<ref>Ow</ref>" 107196 wikitext text/x-wiki L Kuwait, oufecialmente Stado de l Kuwait (an [[Lhéngua árabe|árabe]]: دولة الكويت, Dawlat ye un emirado árabe soberano situado an l nordeste da [[península árabica]] an la [[Ásia Oucidental]], sue capital i maior cidade ye [[Cidade de l Kuwait]].<ref>Ow</ref> 9ob46o6muotkq7vvw4ufte773hxi4zz 107197 107196 2026-07-18T15:08:04Z ~2026-30875-10 15270 f 107197 wikitext text/x-wiki L Kuwait, oufecialmente Stado de l Kuwait (an [[Lhéngua árabe|árabe]]: دولة الكويت, Dawlat ye un emirado árabe soberano situado an l nordeste da [[península árabica]] an la [[Ásia Oucidental]], sue capital i maior cidade ye [[Cidade de l Kuwait]]. [[Fexeiro:Flag_of_Kuwait_(1-1).svg|miniaturadaimagem|alt=Bandeira|Bandeira]] <ref>Ow</ref> 1tl88p5f7q44gt1qmsq3plh0i9sjxrw 107198 107197 2026-07-18T15:09:09Z ~2026-38935-23 15383 /* */ 107198 wikitext text/x-wiki L Kuwait, oufecialmente Stado de l Kuwait (an [[Lhéngua árabe|árabe]]: دولة الكويت, Dawlat ye un emirado árabe soberano situado an l nordeste da [[península árabica]] an la [[Ásia Oucidental]], sue capital i maior cidade ye [[Cidade de l Kuwait]]. <ref>Ow</ref> jo4s8j2jv6xkmndp3217eo7pzipq10j 107199 107198 2026-07-18T15:13:16Z ~2026-30875-10 15270 v 107199 wikitext text/x-wiki L Kuwait, oufecialmente Stado de l Kuwait (an [[Lhéngua árabe|árabe]]: دولة الكويت, Dawlat ye un emirado árabe soberano situado an l nordeste da [[península árabica]] an la [[Ásia Oucidental]], sue capital i maior cidade ye [[Cidade de l Kuwait]]. [[Fexeiro:Flag_of_Kuwait_(Lighter_colors).svg|miniaturadaimagem|alt=Bandeira|Bandeira]] <ref>Ow</ref> oognomhxiyzcw1wpswdlh0mje6piqih Território Stinto 0 12527 107204 2026-07-18T17:21:51Z ~2026-38935-23 15383 Criou la páigina cun "Ls Territórios Stintos ye un cunjunto de paízes ó territórios que deixaran de eisistir. Aqui stá ua lhista<ref>Criado Por; Miguel Arthur dos Santos Manaia</ref> <big>Reinos i Statos stintos</big> [[Reino de la Scócia]] [[Reino de la Anglaterra]] [[Reino de la Fráncia]] [[Reino de la Bósnia]] [[Cazária]] [[Califado de Córdoba]] <big>Paízes modernos stintos</big> [[Ounion Sobiética]] [[Jugoslábia|Iugoslábia]] [[Checoslobáquia]] Almanha Ouri..." 107204 wikitext text/x-wiki Ls Territórios Stintos ye un cunjunto de paízes ó territórios que deixaran de eisistir. Aqui stá ua lhista<ref>Criado Por; Miguel Arthur dos Santos Manaia</ref> <big>Reinos i Statos stintos</big> [[Reino de la Scócia]] [[Reino de la Anglaterra]] [[Reino de la Fráncia]] [[Reino de la Bósnia]] [[Cazária]] [[Califado de Córdoba]] <big>Paízes modernos stintos</big> [[Ounion Sobiética]] [[Jugoslábia|Iugoslábia]] [[Checoslobáquia]] [[Almanha Ouriental]] [[Almanha Oucidental]] [[Sérbia i Montenegro]] <big>Territórios stintos ó absorbidos</big> [[Território de Iguaçu]] [[Território de Punta Poran|Território de Ponta Poran]] [[Cidade Libre de Danzigue]] [[Território Libre de Trieste]] <big>Antigos territórios de l Ampério Pertués</big> [[Ormuz]] [[Nova Colónia do Sacramento]] [[Liampó]] <big>Terrtórios que mudaran de nome</big> [[Myanmar]]— antes: Birmánia(Burma) [[Sri Lanka]]— antes: Ceilon [[Tailándia]] — antes: Sian [[Eiran]] — antes: Pérsia [[Suazilándia|Eswatini]] — antes: Suazilándia [[República Democrática de l Congo]] — antes: Zaire [[Burkina Faso]] — antes: Alto Bolta [[Benin]] — antes: Daomé [[Camboja]] — antes: Kampuchea ck6tg383pgafosbye1qphuwemj8ysvx 107205 107204 2026-07-18T17:24:44Z ~2026-38935-23 15383 /* */ 107205 wikitext text/x-wiki Ls Territórios Stintos ye un cunjunto de paízes ó territórios que deixaran de eisistir. Aqui stá ua lhista<ref>Criado Por; Miguel Arthur dos Santos Manaia</ref> <big>Reinos i Statos stintos</big> [[Reino de la Scócia]] [[Reino de la Anglaterra]] [[Reino de la Fráncia]] [[Reino de la Bósnia]] [[Cazária]] [[Califado de Córdoba]] <big>Paízes modernos stintos</big> [[Ounion Sobiética]] [[Jugoslábia|Iugoslábia]] [[Checoslobáquia]] [[Almanha Ouriental]] [[Almanha Oucidental]] [[Sérbia i Montenegro]] <big>Territórios stintos ó absorbidos</big> [[Território de Iguaçu]] [[Território de Punta Poran|Território de Ponta Poran]] [[Cidade Libre de Danzigue]] [[Território Libre de Trieste]] <big>Antigos territórios de l Ampério Pertués</big> [[Ormuz]] [[Nova Colónia do Sacramento]] [[Liampó]] <big>Terrtórios que mudaran de nome</big> [[Myanmar]]— antes: Birmánia(Burma) [[Sri Lanka]]— antes: Ceilon [[Tailándia]] — antes: Sian [[Eiran]] — antes: Pérsia [[Suazilándia|Eswatini]] — antes: Suazilándia [[República Democrática de l Congo]] — antes: Zaire [[Burkina Faso]] — antes: Alto Bolta [[Benin]] — antes: Daomé [[Camboja]] — antes: Kampuchea <references />Ber tamien [[Amperialismo]] [[Mundo de ls Ampérios]] o4hkkyoxl0cf81ks00tct1edwyghpy6 107206 107205 2026-07-18T17:25:11Z ~2026-38935-23 15383 /* */ 107206 wikitext text/x-wiki Ls Territórios Stintos ye un cunjunto de paízes ó territórios que deixaran de eisistir. Aqui stá ua lhista<ref>Criado Por; Miguel Arthur dos Santos Manaia</ref> <big>Reinos i Statos stintos</big> [[Reino de la Scócia]] [[Reino de la Anglaterra]] [[Reino de la Fráncia]] [[Reino de la Bósnia]] [[Cazária]] [[Califado de Córdoba]] <big>Paízes modernos stintos</big> [[Ounion Sobiética]] [[Jugoslábia|Iugoslábia]] [[Checoslobáquia]] [[Almanha Ouriental]] [[Almanha Oucidental]] [[Sérbia i Montenegro]] <big>Territórios stintos ó absorbidos</big> [[Território de Iguaçu]] [[Território de Punta Poran|Território de Ponta Poran]] [[Cidade Libre de Danzigue]] [[Território Libre de Trieste]] <big>Antigos territórios de l Ampério Pertués</big> [[Ormuz]] [[Nova Colónia do Sacramento]] [[Liampó]] <big>Terrtórios que mudaran de nome</big> [[Myanmar]]— antes: Birmánia(Burma) [[Sri Lanka]]— antes: Ceilon [[Tailándia]] — antes: Sian [[Eiran]] — antes: Pérsia [[Suazilándia|Eswatini]] — antes: Suazilándia [[República Democrática de l Congo]] — antes: Zaire [[Burkina Faso]] — antes: Alto Bolta [[Benin]] — antes: Daomé [[Camboja]] — antes: Kampuchea Ber tamien [[Amperialismo]] [[Mundo de ls Ampérios]] 9brpjfkoj4t3abpt9c5o8h7ohpo7bdv 107207 107206 2026-07-18T17:27:09Z ~2026-38935-23 15383 /* */ 107207 wikitext text/x-wiki Ls Territórios Stintos ye un cunjunto de paízes ó territórios que deixaran de eisistir. Aqui stá ua lhista<ref>Criado Por; Miguel Arthur dos Santos Manaia</ref> <big>Reinos i Statos stintos</big> [[Reino de la Scócia]] [[Reino de la Anglaterra]] [[Reino de la Fráncia]] [[Reino de la Bósnia]] [[Cazária]] [[Califado de Córdoba]] <big>Paízes modernos stintos</big> [[Ounion Sobiética]] [[Jugoslábia|Iugoslábia]] [[Checoslobáquia]] [[Almanha Ouriental]] [[Almanha Oucidental]] [[Sérbia i Montenegro]] <big>Territórios stintos ó absorbidos</big> [[Território de Iguaçu]] [[Território de Punta Poran|Território de Ponta Poran]] [[Cidade Libre de Danzigue]] [[Território Libre de Trieste]] <big>Antigos territórios de l Ampério Pertués</big> [[Ormuz]] [[Nova Colónia do Sacramento]] [[Liampó]] <big>Terrtórios que mudaran de nome</big> [[Myanmar]]— antes: Birmánia(Burma) [[Sri Lanka]]— antes: Ceilon [[Tailándia]] — antes: Sian [[Eiran]] — antes: Pérsia [[Suazilándia|Eswatini]] — antes: Suazilándia [[República Democrática de l Congo]] — antes: Zaire [[Burkina Faso]] — antes: Alto Bolta [[Benin]] — antes: Daomé [[Camboja]] — antes: Kampuchea | Ber tamien [[Amperialismo]] [[Mundo de ls Ampérios]] kgtobf64at041ull6j4c580i1a2rpz9 107208 107207 2026-07-18T17:27:42Z ~2026-38935-23 15383 /* */ 107208 wikitext text/x-wiki Ls Territórios Stintos ye un cunjunto de paízes ó territórios que deixaran de eisistir. Aqui stá ua lhista<ref>Criado Por; Miguel Arthur dos Santos Manaia</ref> <big>Reinos i Statos stintos</big> [[Reino de la Scócia]] [[Reino de la Anglaterra]] [[Reino de la Fráncia]] [[Reino de la Bósnia]] [[Cazária]] [[Califado de Córdoba]] <big>Paízes modernos stintos</big> [[Ounion Sobiética]] [[Jugoslábia|Iugoslábia]] [[Checoslobáquia]] [[Almanha Ouriental]] [[Almanha Oucidental]] [[Sérbia i Montenegro]] <big>Territórios stintos ó absorbidos</big> [[Território de Iguaçu]] [[Território de Punta Poran|Território de Ponta Poran]] [[Cidade Libre de Danzigue]] [[Território Libre de Trieste]] <big>Antigos territórios de l Ampério Pertués</big> [[Ormuz]] [[Nova Colónia do Sacramento]] [[Liampó]] <big>Terrtórios que mudaran de nome</big> [[Myanmar]]— antes: Birmánia(Burma) [[Sri Lanka]]— antes: Ceilon [[Tailándia]] — antes: Sian [[Eiran]] — antes: Pérsia [[Suazilándia|Eswatini]] — antes: Suazilándia [[República Democrática de l Congo]] — antes: Zaire [[Burkina Faso]] — antes: Alto Bolta [[Benin]] — antes: Daomé [[Camboja]] — antes: Kampuchea | Ber tamien [[Amperialismo]] [[Mundo de ls Ampérios]] Referéncia nfkcz6t12ewy1xgmwczwgbm1ae2jcrb 107209 107208 2026-07-18T21:04:42Z ~2026-38935-23 15383 /* */ 107209 wikitext text/x-wiki Ls Territórios Stintos ye un cunjunto de paízes ó territórios que deixaran de eisistir. Aqui stá ua lhista<ref>Criado Por; Miguel Arthur dos Santos Manaia</ref> <big>Reinos i Statos stintos</big> [[Reino de la Scócia]] [[Reino de la Anglaterra]] [[Reino de la Fráncia]] [[Reino de la Bósnia]] [[Cazária]] [[Califado de Córdoba]] <big>Paízes modernos stintos</big> [[Ounion Sobiética]] [[Jugoslábia|Iugoslábia]] [[Checoslobáquia]] [[Almanha Ouriental]] [[Almanha Oucidental]] [[Sérbia i Montenegro]] <big>Territórios stintos ó absorbidos</big> [[Território de Iguaçu]] [[Território de Punta Poran|Território de Ponta Poran]] [[Cidade Libre de Danzigue]] [[Território Libre de Trieste]] <big>Antigos territórios de l Ampério Pertués</big> [[Ormuz]] [[Nova Colónia do Sacramento]] [[Liampó]] <big>Terrtórios que mudaran de nome</big> [[Myanmar]]— antes: Birmánia(Burma) [[Sri Lanka]]— antes: Ceilon [[Tailándia]] — antes: Sian [[Eiran]] — antes: Pérsia [[Suazilándia|Eswatini]] — antes: Suazilándia [[República Democrática de l Congo]] — antes: Zaire [[Burkina Faso]] — antes: Alto Bolta [[Benin]] — antes: Daomé [[Camboja]] — antes: Kampuchea | <big>Ber tamien</big> [[Amperialismo]] [[Mundo de ls Ampérios]] <big>Referéncia</big> tpx6fmjsdugy1o15i6je9yod1axytb3