Biquipédia
mwlwiki
https://mwl.wikipedia.org/wiki/Biquip%C3%A9dia:P%C3%A1igina_percipal
MediaWiki 1.47.0-wmf.12
first-letter
Multimédia
Special
Cumbersa
Outelizador(a)
Cumbersa outelizador(a)
Biquipédia
Cumbersa Biquipédia
Fexeiro
Cumbersa fexeiro
Biqui
Cumbersa Biqui
Modelo
Cumbersa modelo
Ajuda
Cumbersa ajuda
Catadorie
Cumbersa catadorie
Portal
Cumbersa portal
TimedText
TimedText talk
Módulo
Cumbersa módulo
Evento
Evento Discussão
Felcidade
0
3545
107457
106511
2026-07-29T09:11:15Z
~2026-30875-10
15270
107457
wikitext
text/x-wiki
[[Fexeiro:Classic smiley.svg|thumb|100px|Sorriso ye l simblo mais coincido que repersenta la felcidade houmana.]]
La '''felcidade''' ye ua gama de [[eimoçon]]es ó [[sentimiento]]s que bai zde l cuntentamiento ó sastifaçon até a l'alegrie antensa ó júbilo. La felcidade ten inda l seneficado de bien-star ó paç anterna. L'ouposto de la felcidade ye la [[tristeza]]. An lhenguaige quemun, quando se diç "stou feliç", stá-se a outelizar l purmeiro seneficado — l d'eimoçon. Anquanto que se se diç "sou feliç", se stá a outelizar l seneficado de bien-star.
Ls personas bures no senten placer an dicer lugares, ls bureses non contan an anhos, terperatura. ls dicen que tá caliente, freo.
fui mucho tempo ( 3, 6 anhos amás). ls dicen, ston a calhe, al río. l río ye fermoso, ten agua fría, turba. etc.
Eisisten defrentes al studo de la felcidade i de las sues motivaciones, que ténen sido ousadas pula filosofie, i la psicologie. L Home siempre hai buscado la felcidade i ls filósofos siempre se han dedicado a ancuntrar las sues causas i an defenir que tipo de cumportamiento ó stilo de bida oumenta l nuosso felcidade. Estes pensadores beien la felcidade cumo aqueilho que modernamente chamamos placeres an comer, an cantar, an bailar. an leer un cómico. son forças que ven de nostros antepassaos, ls bureses son feliçes por que ven desjejunar como prazer i dels antepassaos.
Neste sentido la felcidade ye que ls romanos
chamában de [[Batícia]], un termo inda ousado an [[Filosofie]]. Pul cuntrairo pa l'eimoçones associadas a la felcidade ls filósofos prefíren outelizar la palabra [[prazer]].
Ye defícele defenir rigorosamente la felcidade, i inda mais defícele defenir medidas desta. Ambestigadores an [[Psicologie]] zambolbírun defrentes métodos, por eisemplo l Ambentário de la Felcidade de Oxford, para medir l nible de felcidade dun andebiduo. Nestes ten-se an cunta fatores fesiológicos i psicológicos. An ambestigaçon la felcidade ye assi relacionada cun fatores cumo: vontade an facer cosas, non ter locuras. locos son que senten prazer an ecelso,
que quedán mucho tempo dechao. lévantate, i vaya comer strazello!
La [[eiquenomie de l bien-star]] defende que l nible de felcidade antre 3.000 persona debe ser ousado cumo suplemiento pars familha. felcidade se traduç an aceitaçon, ó seia, bocé strazello. saya iesse quarto, ninguno te miras. suya bactéria.
Refréncias
{l'href=www.filosofiaetecnologia.com.br/blog www.Filosofiaetecnologia.com.br}
{{Wikiquote|Felcidade}}
{{eimoçones}}
[[Catadorie:Eimoçones]]
[[Catadorie:Sentimientos]]
jmp27j13r570ryba05yxmbb940r6nh4
Hermenegildo Capelo
0
7590
107452
102607
2026-07-29T07:40:12Z
Fróis
15423
/* */
107452
wikitext
text/x-wiki
:''Se percura outras pessonas cul nome Brito Capelo, beija [[Brito Capelo (zambiguaçon)]]''.
{{Anfo/Biografie
|nome =Brito Capelo
|eimaige =Hermenegildo Carlos de Brito Capêlo (cropped).jpg
|eimaige_tamanho =200px
|legenda =
|nome_cumpleto =Heirmenegildo Carlos de Brito Capelo
|data_nacimiento ={{dni|4|2|1841|sin eidade}}
|local_nacimiento=[[Palmela]], {{PRT1830}} [[Pertual]]
|data_muorte ={{falecimiento i eidade|4|3|1917|4|2|1841}}
|local_muorte =[[Lisboua]], {{PRT}}
|nome_mai =
|nome_pai =
|nacionalidade =[[Pertual|Pertués]]
|cidadanie =
|acupaçon =splorador
|magnun_oupus =
|prémios =
|website =
|assinatura =
}}
'''Heirmenegildo Carlos de Brito Capelo'''<ref>Grafie ouriginal de l nome: ''Heirmenegildo Carlos de Brito Capello''</ref> ([[Palmela]], [[4 de Febreiro]] de [[1841]] — [[Lisboua]], [[4 de Maio]] de [[1917]]), oufecial de la [[Marina]] pertuesa i splorador de l [[África|cuntinente africano]] durante l radadeiro quartel de l [[seclo XIX]]. Participou cun [[Roberto Ibenes]] na célebre trabessia antre [[Angola]] i la cuosta de l [[Índico]].
==Ampeço de carreira==
Heirmenegildo Carlos de Vrito Capelo naciu ne l [[Castielho de Palmela]] adonde l sou pai, manjor Félix António Gomes Capelo, era gobernador. Quando faleciu acupaba l puosto de [[Hierarquia nabal (Pertual)|bice-almirante]]. Era l mais nuobo de seis armanos, de ls quales trés outros son tamien eilustres – [[Félix António de Brito Capelo]], biólogo (1828- 1879), [[João Carlos de Brito Capelo]], bice-almirante de la Marina i angenheiro heidrográfico (1831-1891), [[Guilherme Augusto de Brito Capelo]], bice-almirante de la Marina i cientista ([[5 de Agosto]] de [[1839]] - [[21 de Márcio]] de [[1926]]).
Assentou praça na Marina an [[1855]] treminando l curso 4 anhos depuis. An [[1860]] ambarcou cumo guarda-marina para [[Angola]] a bordo de la corbeta ''D. Stefánia'', comandada pul príncepe [[Luís I de Pertual|D. Luís]], mais tarde rei, permanecendo durante trés anhos na staçon nabal de África Oucidental. An [[1863]] regressa la Lisboua i ne l'anho seguinte ye promobido a segundo tenente. Nesse anho boltou la África donde regressa an [[1866]] para buoltar lougo de seguida la Angola, adonde permanece até [[1869]], altura an que segue para [[Moçambique]], regressando la Lisboua an [[1870]] para lougo partir an Direçon la [[Cabo Berde]]. An [[1871]] ye antegrado nua spediçon ambiada a la [[Guiné]] i an [[1872]] bai pa la [[China]] donde regressa la Lisboua an 1876.
==Las biaiges de sploraçon==
An [[1875]], [[Luciano Cordeiro]] fondou la [[Sociadade de Geografie de Lisboua]], reunindo an sou redror ua elite anteletual, cebil i melitar. Ambora la sue atuaçon nun fusse direcionada sclusibamente pa l cuntinente africano, lougo ne ls purmeiros anhos de la sue eisisténcia criou la ''Comisson Nacional Pertuesa de Sploraçon i Ceblizaçon de la África'', mais coincida por ''Comisson de África'' qu'assumiu la funçon de çpertar l'oupenion pública pa las questones de l Ultramar i que preparou las purmeiras grandes spediçones de sploraçon científico-geográfica, recorrendo a financiamiento por suscriçon nacional, cuntribuindo assi pa la defeniçon dua política colonial pertuesa an África. Estas spediçones çtinában-se a efetuar l reconhecimiento de l [[Cuango]] i las sues relaçones cul [[Zaire (riu)|Zaire]], i inda a acumparar la bacie heidrográfica deste riu cula de l [[Zambeze]], cuncluindo, assi, la carta de la África centro-austral, l famoso [[Mapa quelor-de-rosa]]. Anque de l sou papel fundamental na defesa de la posiçon pertuesa an África, face al mobimiento spansionista ouropeu, la Sociadade de Geografie de Lisboua surgiu tardiamente, ne l que se refire a la criaçon de sociadades homólogas ne ls restantes países de la Ouropa. Estas spediçones antegran-se nun cuntesto político marcado por un fuorte surto spansionista ouropeu, ne ls domínios de l cuntinente africano, qu'antecipan la stórica [[Cunferéncia de Berlin]], rializada an [[1885]]. Sploradores de todas las grandes poténcias ouropeias, lançában-se nua berdadeira ribalidade pula prospeçon de territórios, oubrigando Pertual a reber urgentemente la sue política colonial i a afetabar la sue persença nestes locales, mas las pretensones pertuesas d'acupaçon de l spácio antre Angola i Moçambique chocórun culas pretensones anglesas, que se materializórun na cunsequente rebindicaçon dessa zona pa l'ampério anglés atrabeç de l [[Ultimato británico de 1890|Ultimato Británico]] la Pertual.
===La purmeira Biaige - De Benguela a las Tierras de Iaca===
[[Fexeiro:Capelo and Ibenes.jpg|thumb|[[Roberto Ibenes]] (de pie) cun Heirmenegildo Capelo an Iaca.]]
;L'oubjetibo
Brito Capelo, quando de la sue permanéncia an Angola fizo l reconhecimiento científico daquela zona, fato que l fizo ser scolhido, por Decreto de 11 de Maio de 1877, para dirigir ua spediçon científica a la África Central de la qual tamien fazien parte l'oufecial de la marina [[Roberto Ibenes]] i l manjor de l'eisército [[Serpa Pinto]]. Sob ls auspícios de la Sociadade de Geografie, esta spediçon tenie por fin «…l studo de l riu Cuango nas sues relaçones cul Zaire i culs territórios pertueses de la cuosta oucidental, assi cumo to la region que cumprende al Sul i la suiste las ouriges de ls rius [[Riu Zambeze|Zambeze]] i Cunene i se prolonga al Norte, até antrar pulas bacies heidrográficas de l Cuanza i de l Cuango…».
;La biaige
La [[7 de Júlio]] de 1877 Brito Capelo, Roberto Ibenes i Serpa Pinto ampeçan la spediçon. Feito l trajeto [[Benguela]]-[[Bié]], dibergéncias antre Serpa Pinto i Brito Capelo lieban la spediçon a debedir-se, cun Serpa Pinto, por sue eniciatiba a tentar la trabessia até Moçambique. Nun l cunseguiu cumo pretendia, mas chegou la [[Pretória]], i mais tarde la [[Durban]]. Brito Capelo i Roberto Ibenes mantibírun-se fiéis al porjeto enicial cuncentrando las atençon na misson para qu'habien sido nomeados, ó seia nas relaçones antre las bacies heidrográficas de l Zaire i de l Zambeze. Percorrírun las regiones de Benguela até a las tierras de [[Iaca]], tenendo delimitado ls cursos de ls rius Cubango, Luando i Tohicapa. A 1 de Márcio de 1880, Lisboua recibe triunfalmente Brito Capelo i Roberto Ibenes, tenendo l éxito de la spediçon quedado perpetuado ne l libro ''De Benguela a las Tierras de Iaca''.
===La segunda biaige - De Angola a la Cuntra-Cuosta===
Depuis de cuncretizado l'amportante percurso antre l Bié i l Zambeze, i atingidas las [[cachones Bitória]], Capelo i Ibenes son stimulados a prosseguir culas sues spediçones.
;L'oubjetibo
Dada la necidade de ser criado un atlas giral de las quelónias pertuesas, [[Manuel Joaquin Pinheiro Chagas]], al tiempo Menistro de la Marina i de l Ultramar, criou por decreto de 19 de Abril de 1883 la Comisson de Cartografie, pa la qual nomeou cumo bogales ls dous sploradores. Por outro lado, pretendendo la criaçon dun camino comercial que ligasse Angola i Moçambique nomeou-los a 5 de Nobembre de l mesmo anho para procedíren als necessairos reconhecimientos i sploraçones.
La scolha de dous oufeciales de Marina pa la cuncretizaçon desta amportante misson, prende-se cul fato de se tratáren de territórios çconhecidos, nun cartografados, ne ls quales era necessairo abançar, recorrendo als percípios de la [[nabegaçon]] marítima, tan fameliares a estes sploradores.
;La biaige
Antre 1884 i 1885, Capelo i Ibenes rializórun nuoba sploraçon an África, purmeiro antre la cuosta i l praino de [[Huíla]] i depuis atrabeç de l'anterior até [[Quelimane]], an Moçambique. Cuntinórun, anton, ls sous studos heidrográficos, efetuando registos geográfico-naturales mas, tamien, de caráter [[Etnografie|etnográfico]] i lenguístico. Stablecen assi la tan zeiada ligaçon por tierra antre las cuostas de Angola i de Moçambique, splorando las bastas regiones de l'anterior situadas antre estes dous territórios i çcriben-na ne l libro an dous belumes: ''de Angola a la Cuntra-Cuosta''. Tenendo partido para essa misson a 6 de Janeiro de 1884 haberien de regressar a 20 de Setembre de 1885 sendo recebidos triunfalmente pul rei D. Luís.
==Outras missones==
Mais tarde, Brito Capelo, fui nomeado para outras missones, tales cumo la de bice-persidente de l Anstituto Ultramarino, de l qual fui purmeiro Persidente la Reina Dona [[Amélia de Orleanes|Amélia]]. Fazien eigualmente parte de la sue purmeira Direçon eiminentes bultos de la Stória de Pertual, cumo Roberto Ibenes, Andrade Corbo, Luciano Cordeiro, Pinheiro Chagas, António Enes i Oulibeira Martines, l que rebela bien de l'amportança que las outoridades gobernamentales de la época quejirun atribuir àquela obra social.
==Outros cargos==
Heirmenegildo Capelo fui ajudante-de-campo de ls reis D. Luís, D. [[Carlos I de Pertual|Carlos]] i xefe de la casa melitar de l rei D. [[Manuel II de Pertual|Manuel II]], menistro plenipotenciairo de Pertual junto de l Sulton de [[Zanzibar]], ourganizador dua carta geográfica de la porbíncia de Angola, delegado de l gobierno nun cungresso de Bruxelas i persidente de la comisson de cartografie. Heirmenegildo Capelo fui promobido la contra–almirante an 17 de Maio de 1902 i la bice–almirante an 18 de Janeiro de 1906. Mui dedicado al rei D. Manuel II, acumpanhou-lo até a la partida pa l'eisílio, an 5 de Outubre de 1910. A 24 de l referido més, tenendo pedido la demisson dou por treminada la sue carreira melitar.
==Reconhecimientos==
[[Fexeiro:Capelo.jpg|thumb|Placa comemoratiba colocada na casa an que naciu, an [[Palmela]]]]
Al longo de la sue carreira, Heirmenegildo Capelo recebiu, antre outras, las seguintes cundecoraçones:
*Grande Colar i Grana-Cruç de la [[Orde de Santiago i Spada]].
*Grana-Cruç de la [[Orde de Abis]].
*Grande Colar de la Orde de Torre i Spada.
*Grana-Cruç de la [[:fr:Légion d'honneur|Légion d'Honneur]] de Fráncia.
*Grana-Cruç de la [[:en:Royal Bitorian Ourder|Royal Bitorian Ourder]] de Anglaterra.
*Grana-Cruç de l Mérito Nabal de Espanha.
*Grana-Cruç de la Orde de S. Stanislau.
*Grana-Cruç de la Orde de la Streilha Negra de la Almanha.
{{ref-section}}
=={{Bibliografie}}==
*''De Benguela a las Tierras de Iaca'' (2 belumes), 1881;
*''De Angola a la Cuntracosta'' (2 belumes), 1886.
=={{Ligaçones sternas}}==
*[http://www.marina .pt/Marina/PT/Menu/ÇcubrirMarinha/MeiosOperacionales/Superficie/Fragatas/JoaoBelo/HeirmenegildoCapelo.htn Fragata Heirmenegildo Capelo - Marina de Pertual]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.anstituto-camoes .pt/cbc/ciencia/e50.html ''La fundaçon de la Sociadade de Geografie'' - Anstituto Camões]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.eb23-palmela.rts .pt/Agrupamiento_HC.htn Biografie na Scuola Heirmenegildo Capelo, Palmela, Pertual]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.portugalweb.net/palmea.Cultura/gientes.asp Biografie an PortugalWeb]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://museu.marina .pt/Museu/Site/PT/Stra/Popups/RobertoIbenseHermenegildoCapelo.htn Biografie an ne l Museu de Marina, Pertual]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.geocities .com/TheTropics/Paradise/4273/dicionario/brito_capelo_heirmenegildo.html Biografie an Cámara de Lobos-Dicionário Corográfico] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160214173215/http://www.geocities/ |date=2016-02-14 }}
*[http://www.sofe.min-financas .pt/quien_somos.htn Serbícios Sociales de l Menistério de las Finanças]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{biografies}}
[[Catadorie:Naturales de Palmela]]
[[Catadorie:Sploradores de Pertual]]
[[Catadorie:Almirantes de Pertual]]
[[Catadorie:Nabegadores de Pertual]]
[[Catadorie:Muortos an 1917]]
[[Catadorie:Monárquicos de Pertual]]
b749vcvzlmbiczsrze3ci6xmh95ilba
Pertués oulibentino
0
8286
107453
101725
2026-07-29T07:59:20Z
~2026-38935-23
15383
/* Partido Quemunista Pertués */
107453
wikitext
text/x-wiki
{{Anfo lhéngua
| nome = Pertués oulibentino
| nomenatibo = Português oliventino
| pernúncia =
| outrosnomes =
| quelorfamília = Indo-Ouropeia
| stados = [[Oulibença]]<br />[[Talega]]<br />[[San Bento de la Cuntenda (Oulibença)|San Bento de la Cuntenda]]<br />[[San Francisco de Oulibença]]<br />[[San Jorge de la Lor]]<br />[[San Rafael de Oulibença]]<br />[[Bila Rial (Oulibença)|Bila Rial]]<br />[[San Demingos de Gusmon (Oulibença)|San Demingos de Gusmon]]
| falantes = 3.600
| fam2 = Itálica
| fam3 = [[Lhénguas románicas|Románica]]
| fam4 = [[Lhénguas ítalo-oucidentales|Ítalo-oucidental]]
| fam5 = [[Oucidental]]
| fam6 = [[Ramo-eibérica]]
| fam7 = [[Eibero-románica]]
| fam8 = [[Lhénguas eibero-oucidentales|Eibero-oucidental]]
| fam9 = [[Línguas galego-portuguesas|Galego-portuguesa]]
| scrita =
| regulador =
| iso1 =
| iso2 =
| iso3 =
| sil =
| mapa =[[Fexeiro:Olivença location.PNG|270px|border]]
}}
L '''Pertués oulibentino''' <ref>Rmekjonson</ref> tamien coincido cumo '''Pertués de Oulibença''',<ref name=":3">https://books.google.es/books?id=kZ9JBaN7Lu0C&pg=PA90&dq=portugu%C3%A9s+de+olivenza+caracter%C3%ADsticas&hl=es&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=portugu%C3%A9s%20de%20olivenza%20caracter%C3%ADsticas&f=false</ref> an [[pertués]] ''Português oliventino''/''Português de Olivença'') ye la bariadade dialetal de la [[lhéngua pertuesa]] própia de las poboaçones de [[Oulibença]], [[Talega]] i de las aldés colindantes. Atualmente l pertués an Oulibença i an Talega nun ten nanhun reconhecimiento por parte de l [[Spanha|Stado Spanhol]] qu'admenistra dezido território depuis de la [[Guerra de las Lharanjas]], Pertual, assi i todo nun reconhece la soberanie spanhola na region i afirma qu'esses territórios le pertencen. Yá nun se fala an Talega.
Fruito de ls dous seclos d'admenistraçon spanhola i eisolamiento de l resto de Pertual l pertués oulibentino ye agora ua fala moribunda; ls moços yá nun l falan quedando solo alguns idosos. L pertués deixou de ser la lhéngua de la populaçon a partir de la [[década de 1940]], porcesso acelerado pula política de [[castelhanizaçon]] lhiebada pula [[Franquismo|Spanha franquista]].
== Cuntesto stórico ==
=== Oulibença i Talega ne l Reino de Lhion ===
L'ourige de Oulibença stá lhigada a la cunquista defenitiba de [[Badalhouce]] pul radadeiro [[Reino de Lhion|rei de Lhion]], [[Fonso IX de Lhion|Fonso IX]], na primabera de 1230. Para agradecer la participaçon de ls templairos nessa cuntenda, Fonso IX cuncediu-les ls anclabes de [[Burguillos]] i [[Alconchel]]. Zde estes puntos, alhá pa l'anho 1256, la Orde criou l'ancomienda de Oulibença, naqueilha altura solo un cunjunto d'hortas, choças i alguas casas surgidas alredor dua nacente. Mas, durante l reinado de [[Fonso X l Sábio de Lhion i Castielha|Fonso X l Sábio]], ls Templários tubírun de deixar Oulibença i antregar las sues tierras al Cunceilho i Bispado de Badalhouce.
=== Oulibença i Talega ne l Reino de Pertual ===
Aquando de la Reconquista, las tierras qu'hoije perfazen l munecípio de Oulibença i la freguesie de Talega fúrun cedidas la Pertual pul [[Tratado de Alcanizes]] an 1297 juntamente cun muitas outras lhocalidades. El-Rei [[Deniç de Pertual]] aprobeitara la fraca posiçon política castelhana para aneixar i reaber bários territórios.
Zde 1297 até 1801 la bila mantén-se baixo suserania lhusitana, anclusibe durante la [[Ounion Eibérica]]; l resultado de cinco seclos de domínio pertués resultórun ne l fluxo para Oulibença de la cultura i lhénguas pertuesas, para alhá de la spresson arquitetónica i de l folclore.
Debido a la peculiar posiçon geográfica de Oulibença, apartada de l resto de l paíç pul [[Odiana]] i rodeada por poboaçones castelhanas acabou por zambolber un subdialeto de l'alanteijano, cul qual partilha muitas de las sues eisoglossas.
[[Fexeiro:Território de Olivença.jpg|miniaturadaimagem|230x230px|L território de Olivença.]]
=== Oulibença i Talega na Spanha ===
A partir de la [[Guerra de las Lharanjas]], Pertual perdiu Oulibença i ambora este reclame que la Spanha perdiu-la ne l [[Cungresso de Biena]] l cierto ye qu'esta cuntina a admenistrar esse território. L pertués mantebe-se cumo lhéngua beícular i materna de ls habitantes de la region até a la metade de l [[seclo XX]], quando ampeçou a minguar, bítima de la política castelhanizadora de l Franquismo i de l sistema eiducatibo, dado qu'este radadeiro nun ansinaba l pertués, atualmente ansina-lo mas solo cumo lhéngua strangeira.
== Caratelísticas ==
L pertués oulibentino ye un subdialeto de l [[pertués alanteijano]], ansere-se por cunseguinte ne l grupo de ls dialetos pertueses meridionales. L'anfluéncia de l castelhano faç-se notar nalguns destes puntos i ne l campo lhéxical.
Alguas de las caratelísticas mais defenitórias son:
Preferéncia pul grupo bocálico oi (sendo ''ou'' ne l padron). S: ''oiro'' (pertués padron: ''ouro'');
Fechamiento de la bogal átona i para i. S: ''fomi'' (pertués padron: fome);
Auséncia de l ditongo ei, que passa a ser ê. S: ''galhinhêro'' (pertués padron: ''galhinheiro''), cun sceçones: seis, rei, reino, etc.;
Yeísmo. S: ''casteyanos'' (pertués padron: ''castelhanos'').
L pertués oulibentino qu'inda ye falado ye cheno de castelhanismos, podendo dezir-se que yá nun ye ua berson "pura" de l lhéngua mas un híbrido. Falado na region stá fuortemente anfluenciado pul pertués i pulas falas lheonesas meridionales.
== Situaçon lhenguística ==
=== Domínio pertués ===
L pertués, durante la dominaçon lhusa de l território era la lhéngua oufecial i por cunseguinte l'ousada na admenistraçon, era para alhá desso permitida i promobida cumo la lhéngua statal. Para alhá desso, l pertués de Oulibença staba regulado pula [[Academie de Ciéncias de Lhisboua]] i era outelizada la norma padron de la lhéngua pertuesa.
=== Guerras de las Lharanjas, sec. XIX i 1ª metade de l seclo XX ===
L'ouficialidade mudarie an 1801 mas pa ls oulibentinos pouco mudara: l pertués cuntinar-se-iba a ousar cumo dantes al lhongo de to l seclo XIX i até a la década de 1940; la lhéngua de Camões era outelizada na rue i era la scrita.
L pertués era trasmitido de geraçon an geraçon, la populaçon sendo la mesma dantes de la cunquista castelhana cuntinou ousar l lhenguajar outótono.
=== Franquismo ===
[[Fexeiro:RETRATO DEL GRAL. FRANCISCO FRANCO BAHAMONDE.jpg|miniaturadaimagem|186x186px|L ''[[Generalísimo]]'' [[Francisco Franco]].]]
Al lhongo de la década de 1940 i 1950, cula amplantaçon de l Franquismo i de la política dua Spanha monoglota que perseguia todas las demales lhénguas que nun fússen l castelhano, la lhéngua oufecial de l Stado, l pertués ampeçou a ser mal bisto i perdiu prestígio, tornando-se la lhéngua de las classes baixas i pouco anstruídas. Staba proibido falar pertués, ls brasones pertueses éran bandalizados i até staba proibido rezar a santos tradecionalmente pertueses, cumo [[Santo António]].
L pais deixórun de falar an pertués als sous filhos, falando-les zde anton an castelhano. L sistema eiducatibo daquele tiempo tubo un papel decesibo: alfabetizou ls ninos an castelhano. Ls moços nun iban a la scuola, ando yá nas puortas de la puberdade trabalhar ne l campo, desta maneira la cultura pertuesa era cunserbada; [[Francisco Franco|Franco]] trouxe la scolarizaçon sistemática, junto cula chegada de ls meios de quemunicaçon massibos rompeu l'eisolamiento i fizo que la cultura lhusitana até anton bien preserbada fusse zaparecendo. La propaganda franquista quijo anculcar un sprito de çcunfiança i de çtáncia ne ls oulibentinos an relaçon la Pertual.
Las nuobas geraçones yá nun conhecian la lhéngua de Camões cumo lhéngua materna senó cumo ua lhéngua strangeira alheia a la sue tierra. La seleçon tubo la sue amportança neste porcesso ne l campo de las lhetras.
Las fiestas populares i l folclore, senhales de la cultura pertuesa fúrun perseguidos ó squecidos.
=== Atualidade ===
Zde la muorte la [[Trasiçon (Spanha)|Trasiçon]] i l retorno de la democracie las relaçones cun Pertual fúrun restablecidas i l'antresse pul pertués i pula cultura lhusitana an giral. L patrimonho arquitetónico lhuso stá tamien a ser rebalorado mas inda stá arraigado esse sentimiento reácio la Pertual i a la sue cultura.
L pertués yá solo ye falado pulas gientes mais bielhas, las geraçones bindouras yá son monoglotas; tenendo crecido i sido eiducadas an castelhano. Ls cachopos falan l castelhano ne l die-la-die, tanto na quemunicaçon formal cumo anformal.
== Ansino ==
L pertués ye ansinado an Oulibença i an Talega mas cumo lhéngua strangeira.
Alguas anstituiçones cumo l Anstituto Camões financiában porjetos para nun deixar morrer l pertués i promocionar la cultura lhusitana an Oulibença mas esses apoios yá nó eisisten.<ref name=":4" />
== Associaçones i atores políticos ==
Bárias associaçones ténen trabalhado a fabor de l pertués an Oulibença i an Talega, tenendo feito ua stensa lhabra documental i porjetos d'apoio als lhusofalantes.
=== Anstituto Camões ===
O [[Anstituto Camões]], o braço do governo português que visa a promoção e a conservação da língua portuguesa pelo mundo fora esteve a financiar cursos e actividades do português mas agora já não subsidía estes actos.
=== Para alhá Guadiana ===
An 2008 naciu l'associaçon [[Para alhá Guadiana]] (an pertués: ''Além Guadiana'') que ten ourganizado bários eibentos, colóquios i porgramas para ajudar a manter biba la lhéngua de Camões an Oulibença i cumpilar to l patrimonho oural de las gientes oulibentinas.
A Para alhá Guadiana ten cumo porjeto ambicioso criar un banco de dados sonoro feito de grabaçones de ls radadeiros lhusofalantes de Oulibença, desta maneira culs probérbios, las stórias i cançones screbir i eilustrar la stória recente de la bila.
=== Grupo de ls Amigos de Oulibença ===
L [[Grupo de ls Amigos de Oulibença]] ye ua ourganizaçon de caráter nacionalista pertuesa criada baixo la tutela de l [[Stado Nuobo]]. Caratelizada pula sue atitude eirredentista ten feito presson al Stado Pertués acerca de l'ansino de la lhéngua pertuesa an Oulibença.
=== Partido Quemunista Pertués ===
L [[Partido Quemunista Pertués]] anquiriu an 2013 pula pregunta al gobierno N.º 2703/XII/2 acerca de la stinçon atrabeç de l Anstituto Camões de ls horairos de lhéngua i cultura pertuesa nun coleijo de Oulibença.<ref name=":8">http://www.pcp.pt/ataque-ao-ensino-do-portugu%C3%AAs-em-oliven%C3%A7a</ref> Habendo acuordos ne l'ansino antre l Stado Pertués i la [[Quemunidade Outónoma de Stremadura]].
Las preguntas fúrun:<br />
# Cunfirma l menistério que fúrun zaparecidos horairos de Lhéngua i Cultura Pertuesa an Oulibença?<br />
# Quantos horairos fúrun zaparecidos i quantos porsores seran çpensados?<br />
# Cumo eirá l gobierno garantir que cuntinará a ser ansinada la lhéngua pertuesa naqueilha cidade?<ref name=":8" /><br />
# Las relaçones culturales eisistentes antre aqueilha cidade i Pertual nun fúrun tenidas an cunta na tomada de decison?
[[Catadorie:Oulibença]]
[[Catadorie:Talega]]
[[Catadorie:Lhéngua pertuesa]]
[[Catadorie:Lhénguas pertuesa na Spanha]]
3dttyoak2ursnh3kwspv7oqva0nl7xs
107454
107453
2026-07-29T08:04:00Z
~2026-38935-23
15383
/* Partido Quemunista Pertués */
107454
wikitext
text/x-wiki
{{Anfo lhéngua
| nome = Pertués oulibentino
| nomenatibo = Português oliventino
| pernúncia =
| outrosnomes =
| quelorfamília = Indo-Ouropeia
| stados = [[Oulibença]]<br />[[Talega]]<br />[[San Bento de la Cuntenda (Oulibença)|San Bento de la Cuntenda]]<br />[[San Francisco de Oulibença]]<br />[[San Jorge de la Lor]]<br />[[San Rafael de Oulibença]]<br />[[Bila Rial (Oulibença)|Bila Rial]]<br />[[San Demingos de Gusmon (Oulibença)|San Demingos de Gusmon]]
| falantes = 3.600
| fam2 = Itálica
| fam3 = [[Lhénguas románicas|Románica]]
| fam4 = [[Lhénguas ítalo-oucidentales|Ítalo-oucidental]]
| fam5 = [[Oucidental]]
| fam6 = [[Ramo-eibérica]]
| fam7 = [[Eibero-románica]]
| fam8 = [[Lhénguas eibero-oucidentales|Eibero-oucidental]]
| fam9 = [[Línguas galego-portuguesas|Galego-portuguesa]]
| scrita =
| regulador =
| iso1 =
| iso2 =
| iso3 =
| sil =
| mapa =[[Fexeiro:Olivença location.PNG|270px|border]]
}}
L '''Pertués oulibentino''' <ref>Rmekjonson</ref> tamien coincido cumo '''Pertués de Oulibença''',<ref name=":3">🤬</ref> an [[pertués]] ''Português oliventino''/''Português de Olivença'') ye la bariadade dialetal de la [[lhéngua pertuesa]] própia de las poboaçones de [[Oulibença]], [[Talega]] i de las aldés colindantes. Atualmente l pertués an Oulibença i an Talega nun ten nanhun reconhecimiento por parte de l [[Spanha|Stado Spanhol]] qu'admenistra dezido território depuis de la [[Guerra de las Lharanjas]], Pertual, assi i todo nun reconhece la soberanie spanhola na region i afirma qu'esses territórios le pertencen. Yá nun se fala an Talega.
Fruito de ls dous seclos d'admenistraçon spanhola i eisolamiento de l resto de Pertual l pertués oulibentino ye agora ua fala moribunda; ls moços yá nun l falan quedando solo alguns idosos. L pertués deixou de ser la lhéngua de la populaçon a partir de la [[década de 1940]], porcesso acelerado pula política de [[castelhanizaçon]] lhiebada pula [[Franquismo|Spanha franquista]].
== Cuntesto stórico ==
=== Oulibença i Talega ne l Reino de Lhion ===
L'ourige de Oulibença stá lhigada a la cunquista defenitiba de [[Badalhouce]] pul radadeiro [[Reino de Lhion|rei de Lhion]], [[Fonso IX de Lhion|Fonso IX]], na primabera de 1230. Para agradecer la participaçon de ls templairos nessa cuntenda, Fonso IX cuncediu-les ls anclabes de [[Burguillos]] i [[Alconchel]]. Zde estes puntos, alhá pa l'anho 1256, la Orde criou l'ancomienda de Oulibença, naqueilha altura solo un cunjunto d'hortas, choças i alguas casas surgidas alredor dua nacente. Mas, durante l reinado de [[Fonso X l Sábio de Lhion i Castielha|Fonso X l Sábio]], ls Templários tubírun de deixar Oulibença i antregar las sues tierras al Cunceilho i Bispado de Badalhouce.
=== Oulibença i Talega ne l Reino de Pertual ===
Aquando de la Reconquista, las tierras qu'hoije perfazen l munecípio de Oulibença i la freguesie de Talega fúrun cedidas la Pertual pul [[Tratado de Alcanizes]] an 1297 juntamente cun muitas outras lhocalidades. El-Rei [[Deniç de Pertual]] aprobeitara la fraca posiçon política castelhana para aneixar i reaber bários territórios.
Zde 1297 até 1801 la bila mantén-se baixo suserania lhusitana, anclusibe durante la [[Ounion Eibérica]]; l resultado de cinco seclos de domínio pertués resultórun ne l fluxo para Oulibença de la cultura i lhénguas pertuesas, para alhá de la spresson arquitetónica i de l folclore.
Debido a la peculiar posiçon geográfica de Oulibença, apartada de l resto de l paíç pul [[Odiana]] i rodeada por poboaçones castelhanas acabou por zambolber un subdialeto de l'alanteijano, cul qual partilha muitas de las sues eisoglossas.
[[Fexeiro:Território de Olivença.jpg|miniaturadaimagem|230x230px|L território de Olivença.]]
=== Oulibença i Talega na Spanha ===
A partir de la [[Guerra de las Lharanjas]], Pertual perdiu Oulibença i ambora este reclame que la Spanha perdiu-la ne l [[Cungresso de Biena]] l cierto ye qu'esta cuntina a admenistrar esse território. L pertués mantebe-se cumo lhéngua beícular i materna de ls habitantes de la region até a la metade de l [[seclo XX]], quando ampeçou a minguar, bítima de la política castelhanizadora de l Franquismo i de l sistema eiducatibo, dado qu'este radadeiro nun ansinaba l pertués, atualmente ansina-lo mas solo cumo lhéngua strangeira.
== Caratelísticas ==
L pertués oulibentino ye un subdialeto de l [[pertués alanteijano]], ansere-se por cunseguinte ne l grupo de ls dialetos pertueses meridionales. L'anfluéncia de l castelhano faç-se notar nalguns destes puntos i ne l campo lhéxical.
Alguas de las caratelísticas mais defenitórias son:
Preferéncia pul grupo bocálico oi (sendo ''ou'' ne l padron). S: ''oiro'' (pertués padron: ''ouro'');
Fechamiento de la bogal átona i para i. S: ''fomi'' (pertués padron: fome);
Auséncia de l ditongo ei, que passa a ser ê. S: ''galhinhêro'' (pertués padron: ''galhinheiro''), cun sceçones: seis, rei, reino, etc.;
Yeísmo. S: ''casteyanos'' (pertués padron: ''castelhanos'').
L pertués oulibentino qu'inda ye falado ye cheno de castelhanismos, podendo dezir-se que yá nun ye ua berson "pura" de l lhéngua mas un híbrido. Falado na region stá fuortemente anfluenciado pul pertués i pulas falas lheonesas meridionales.
== Situaçon lhenguística ==
=== Domínio pertués ===
L pertués, durante la dominaçon lhusa de l território era la lhéngua oufecial i por cunseguinte l'ousada na admenistraçon, era para alhá desso permitida i promobida cumo la lhéngua statal. Para alhá desso, l pertués de Oulibença staba regulado pula [[Academie de Ciéncias de Lhisboua]] i era outelizada la norma padron de la lhéngua pertuesa.
=== Guerras de las Lharanjas, sec. XIX i 1ª metade de l seclo XX ===
L'ouficialidade mudarie an 1801 mas pa ls oulibentinos pouco mudara: l pertués cuntinar-se-iba a ousar cumo dantes al lhongo de to l seclo XIX i até a la década de 1940; la lhéngua de Camões era outelizada na rue i era la scrita.
L pertués era trasmitido de geraçon an geraçon, la populaçon sendo la mesma dantes de la cunquista castelhana cuntinou ousar l lhenguajar outótono.
=== Franquismo ===
[[Fexeiro:RETRATO DEL GRAL. FRANCISCO FRANCO BAHAMONDE.jpg|miniaturadaimagem|186x186px|L ''[[Generalísimo]]'' [[Francisco Franco]].]]
Al lhongo de la década de 1940 i 1950, cula amplantaçon de l Franquismo i de la política dua Spanha monoglota que perseguia todas las demales lhénguas que nun fússen l castelhano, la lhéngua oufecial de l Stado, l pertués ampeçou a ser mal bisto i perdiu prestígio, tornando-se la lhéngua de las classes baixas i pouco anstruídas. Staba proibido falar pertués, ls brasones pertueses éran bandalizados i até staba proibido rezar a santos tradecionalmente pertueses, cumo [[Santo António]].
L pais deixórun de falar an pertués als sous filhos, falando-les zde anton an castelhano. L sistema eiducatibo daquele tiempo tubo un papel decesibo: alfabetizou ls ninos an castelhano. Ls moços nun iban a la scuola, ando yá nas puortas de la puberdade trabalhar ne l campo, desta maneira la cultura pertuesa era cunserbada; [[Francisco Franco|Franco]] trouxe la scolarizaçon sistemática, junto cula chegada de ls meios de quemunicaçon massibos rompeu l'eisolamiento i fizo que la cultura lhusitana até anton bien preserbada fusse zaparecendo. La propaganda franquista quijo anculcar un sprito de çcunfiança i de çtáncia ne ls oulibentinos an relaçon la Pertual.
Las nuobas geraçones yá nun conhecian la lhéngua de Camões cumo lhéngua materna senó cumo ua lhéngua strangeira alheia a la sue tierra. La seleçon tubo la sue amportança neste porcesso ne l campo de las lhetras.
Las fiestas populares i l folclore, senhales de la cultura pertuesa fúrun perseguidos ó squecidos.
=== Atualidade ===
Zde la muorte la [[Trasiçon (Spanha)|Trasiçon]] i l retorno de la democracie las relaçones cun Pertual fúrun restablecidas i l'antresse pul pertués i pula cultura lhusitana an giral. L patrimonho arquitetónico lhuso stá tamien a ser rebalorado mas inda stá arraigado esse sentimiento reácio la Pertual i a la sue cultura.
L pertués yá solo ye falado pulas gientes mais bielhas, las geraçones bindouras yá son monoglotas; tenendo crecido i sido eiducadas an castelhano. Ls cachopos falan l castelhano ne l die-la-die, tanto na quemunicaçon formal cumo anformal.
== Ansino ==
L pertués ye ansinado an Oulibença i an Talega mas cumo lhéngua strangeira.
Alguas anstituiçones cumo l Anstituto Camões financiában porjetos para nun deixar morrer l pertués i promocionar la cultura lhusitana an Oulibença mas esses apoios yá nó eisisten.
== Associaçones i atores políticos ==
Bárias associaçones ténen trabalhado a fabor de l pertués an Oulibença i an Talega, tenendo feito ua stensa lhabra documental i porjetos d'apoio als lhusofalantes.
=== Anstituto Camões ===
O [[Anstituto Camões]], o braço do governo português que visa a promoção e a conservação da língua portuguesa pelo mundo fora esteve a financiar cursos e actividades do português mas agora já não subsidía estes actos.
=== Para alhá Guadiana ===
An 2008 naciu l'associaçon [[Para alhá Guadiana]] (an pertués: ''Além Guadiana'') que ten ourganizado bários eibentos, colóquios i porgramas para ajudar a manter biba la lhéngua de Camões an Oulibença i cumpilar to l patrimonho oural de las gientes oulibentinas.
A Para alhá Guadiana ten cumo porjeto ambicioso criar un banco de dados sonoro feito de grabaçones de ls radadeiros lhusofalantes de Oulibença, desta maneira culs probérbios, las stórias i cançones screbir i eilustrar la stória recente de la bila.
=== Grupo de ls Amigos de Oulibença ===
L [[Grupo de ls Amigos de Oulibença]] ye ua ourganizaçon de caráter nacionalista pertuesa criada baixo la tutela de l [[Stado Nuobo]]. Caratelizada pula sue atitude eirredentista ten feito presson al Stado Pertués acerca de l'ansino de la lhéngua pertuesa an Oulibença.
=== Partido Quemunista Pertués ===
L [[Partido Quemunista Pertués]] anquiriu an 2013 pula pregunta al gobierno N.º 2703/XII/2 acerca de la stinçon atrabeç de l Anstituto Camões de ls horairos de lhéngua i cultura pertuesa nun coleijo de Oulibença.<ref name=":8">O seu instrupício para de negar</ref> Habendo acuordos ne l'ansino antre l Stado Pertués i la [[Quemunidade Outónoma de Stremadura]].
Las preguntas fúrun:<br />
# Cunfirma l menistério que fúrun zaparecidos horairos de Lhéngua i Cultura Pertuesa an Oulibença?<br />
# Quantos horairos fúrun zaparecidos i quantos porsores seran çpensados?<br />
# Cumo eirá l gobierno garantir que cuntinará a ser ansinada la lhéngua pertuesa naqueilha cidade?<ref name=":8" /><br />
# Las relaçones culturales eisistentes antre aqueilha cidade i Pertual nun fúrun tenidas an cunta na tomada de decison? |
[[Catadorie:Oulibença]]
[[Catadorie:Talega]]
[[Catadorie:Lhéngua pertuesa]]
[[Catadorie:Lhénguas pertuesa na Spanha]]
<references />
jj71q3p88ntzac2g8y3dn42lbvdbsva
107455
107454
2026-07-29T08:05:14Z
~2026-30875-10
15270
/* Associaçones i atores políticos */
107455
wikitext
text/x-wiki
{{Anfo lhéngua
| nome = Pertués oulibentino
| nomenatibo = Português oliventino
| pernúncia =
| outrosnomes =
| quelorfamília = Indo-Ouropeia
| stados = [[Oulibença]]<br />[[Talega]]<br />[[San Bento de la Cuntenda (Oulibença)|San Bento de la Cuntenda]]<br />[[San Francisco de Oulibença]]<br />[[San Jorge de la Lor]]<br />[[San Rafael de Oulibença]]<br />[[Bila Rial (Oulibença)|Bila Rial]]<br />[[San Demingos de Gusmon (Oulibença)|San Demingos de Gusmon]]
| falantes = 3.600
| fam2 = Itálica
| fam3 = [[Lhénguas románicas|Románica]]
| fam4 = [[Lhénguas ítalo-oucidentales|Ítalo-oucidental]]
| fam5 = [[Oucidental]]
| fam6 = [[Ramo-eibérica]]
| fam7 = [[Eibero-románica]]
| fam8 = [[Lhénguas eibero-oucidentales|Eibero-oucidental]]
| fam9 = [[Línguas galego-portuguesas|Galego-portuguesa]]
| scrita =
| regulador =
| iso1 =
| iso2 =
| iso3 =
| sil =
| mapa =[[Fexeiro:Olivença location.PNG|270px|border]]
}}
L '''Pertués oulibentino''' <ref>Rmekjonson</ref> tamien coincido cumo '''Pertués de Oulibença''',<ref name=":3">🤬</ref> an [[pertués]] ''Português oliventino''/''Português de Olivença'') ye la bariadade dialetal de la [[lhéngua pertuesa]] própia de las poboaçones de [[Oulibença]], [[Talega]] i de las aldés colindantes. Atualmente l pertués an Oulibença i an Talega nun ten nanhun reconhecimiento por parte de l [[Spanha|Stado Spanhol]] qu'admenistra dezido território depuis de la [[Guerra de las Lharanjas]], Pertual, assi i todo nun reconhece la soberanie spanhola na region i afirma qu'esses territórios le pertencen. Yá nun se fala an Talega.
Fruito de ls dous seclos d'admenistraçon spanhola i eisolamiento de l resto de Pertual l pertués oulibentino ye agora ua fala moribunda; ls moços yá nun l falan quedando solo alguns idosos. L pertués deixou de ser la lhéngua de la populaçon a partir de la [[década de 1940]], porcesso acelerado pula política de [[castelhanizaçon]] lhiebada pula [[Franquismo|Spanha franquista]].
== Cuntesto stórico ==
=== Oulibença i Talega ne l Reino de Lhion ===
L'ourige de Oulibença stá lhigada a la cunquista defenitiba de [[Badalhouce]] pul radadeiro [[Reino de Lhion|rei de Lhion]], [[Fonso IX de Lhion|Fonso IX]], na primabera de 1230. Para agradecer la participaçon de ls templairos nessa cuntenda, Fonso IX cuncediu-les ls anclabes de [[Burguillos]] i [[Alconchel]]. Zde estes puntos, alhá pa l'anho 1256, la Orde criou l'ancomienda de Oulibença, naqueilha altura solo un cunjunto d'hortas, choças i alguas casas surgidas alredor dua nacente. Mas, durante l reinado de [[Fonso X l Sábio de Lhion i Castielha|Fonso X l Sábio]], ls Templários tubírun de deixar Oulibença i antregar las sues tierras al Cunceilho i Bispado de Badalhouce.
=== Oulibença i Talega ne l Reino de Pertual ===
Aquando de la Reconquista, las tierras qu'hoije perfazen l munecípio de Oulibença i la freguesie de Talega fúrun cedidas la Pertual pul [[Tratado de Alcanizes]] an 1297 juntamente cun muitas outras lhocalidades. El-Rei [[Deniç de Pertual]] aprobeitara la fraca posiçon política castelhana para aneixar i reaber bários territórios.
Zde 1297 até 1801 la bila mantén-se baixo suserania lhusitana, anclusibe durante la [[Ounion Eibérica]]; l resultado de cinco seclos de domínio pertués resultórun ne l fluxo para Oulibença de la cultura i lhénguas pertuesas, para alhá de la spresson arquitetónica i de l folclore.
Debido a la peculiar posiçon geográfica de Oulibença, apartada de l resto de l paíç pul [[Odiana]] i rodeada por poboaçones castelhanas acabou por zambolber un subdialeto de l'alanteijano, cul qual partilha muitas de las sues eisoglossas.
[[Fexeiro:Território de Olivença.jpg|miniaturadaimagem|230x230px|L território de Olivença.]]
=== Oulibença i Talega na Spanha ===
A partir de la [[Guerra de las Lharanjas]], Pertual perdiu Oulibença i ambora este reclame que la Spanha perdiu-la ne l [[Cungresso de Biena]] l cierto ye qu'esta cuntina a admenistrar esse território. L pertués mantebe-se cumo lhéngua beícular i materna de ls habitantes de la region até a la metade de l [[seclo XX]], quando ampeçou a minguar, bítima de la política castelhanizadora de l Franquismo i de l sistema eiducatibo, dado qu'este radadeiro nun ansinaba l pertués, atualmente ansina-lo mas solo cumo lhéngua strangeira.
== Caratelísticas ==
L pertués oulibentino ye un subdialeto de l [[pertués alanteijano]], ansere-se por cunseguinte ne l grupo de ls dialetos pertueses meridionales. L'anfluéncia de l castelhano faç-se notar nalguns destes puntos i ne l campo lhéxical.
Alguas de las caratelísticas mais defenitórias son:
Preferéncia pul grupo bocálico oi (sendo ''ou'' ne l padron). S: ''oiro'' (pertués padron: ''ouro'');
Fechamiento de la bogal átona i para i. S: ''fomi'' (pertués padron: fome);
Auséncia de l ditongo ei, que passa a ser ê. S: ''galhinhêro'' (pertués padron: ''galhinheiro''), cun sceçones: seis, rei, reino, etc.;
Yeísmo. S: ''casteyanos'' (pertués padron: ''castelhanos'').
L pertués oulibentino qu'inda ye falado ye cheno de castelhanismos, podendo dezir-se que yá nun ye ua berson "pura" de l lhéngua mas un híbrido. Falado na region stá fuortemente anfluenciado pul pertués i pulas falas lheonesas meridionales.
== Situaçon lhenguística ==
=== Domínio pertués ===
L pertués, durante la dominaçon lhusa de l território era la lhéngua oufecial i por cunseguinte l'ousada na admenistraçon, era para alhá desso permitida i promobida cumo la lhéngua statal. Para alhá desso, l pertués de Oulibença staba regulado pula [[Academie de Ciéncias de Lhisboua]] i era outelizada la norma padron de la lhéngua pertuesa.
=== Guerras de las Lharanjas, sec. XIX i 1ª metade de l seclo XX ===
L'ouficialidade mudarie an 1801 mas pa ls oulibentinos pouco mudara: l pertués cuntinar-se-iba a ousar cumo dantes al lhongo de to l seclo XIX i até a la década de 1940; la lhéngua de Camões era outelizada na rue i era la scrita.
L pertués era trasmitido de geraçon an geraçon, la populaçon sendo la mesma dantes de la cunquista castelhana cuntinou ousar l lhenguajar outótono.
=== Franquismo ===
[[Fexeiro:RETRATO DEL GRAL. FRANCISCO FRANCO BAHAMONDE.jpg|miniaturadaimagem|186x186px|L ''[[Generalísimo]]'' [[Francisco Franco]].]]
Al lhongo de la década de 1940 i 1950, cula amplantaçon de l Franquismo i de la política dua Spanha monoglota que perseguia todas las demales lhénguas que nun fússen l castelhano, la lhéngua oufecial de l Stado, l pertués ampeçou a ser mal bisto i perdiu prestígio, tornando-se la lhéngua de las classes baixas i pouco anstruídas. Staba proibido falar pertués, ls brasones pertueses éran bandalizados i até staba proibido rezar a santos tradecionalmente pertueses, cumo [[Santo António]].
L pais deixórun de falar an pertués als sous filhos, falando-les zde anton an castelhano. L sistema eiducatibo daquele tiempo tubo un papel decesibo: alfabetizou ls ninos an castelhano. Ls moços nun iban a la scuola, ando yá nas puortas de la puberdade trabalhar ne l campo, desta maneira la cultura pertuesa era cunserbada; [[Francisco Franco|Franco]] trouxe la scolarizaçon sistemática, junto cula chegada de ls meios de quemunicaçon massibos rompeu l'eisolamiento i fizo que la cultura lhusitana até anton bien preserbada fusse zaparecendo. La propaganda franquista quijo anculcar un sprito de çcunfiança i de çtáncia ne ls oulibentinos an relaçon la Pertual.
Las nuobas geraçones yá nun conhecian la lhéngua de Camões cumo lhéngua materna senó cumo ua lhéngua strangeira alheia a la sue tierra. La seleçon tubo la sue amportança neste porcesso ne l campo de las lhetras.
Las fiestas populares i l folclore, senhales de la cultura pertuesa fúrun perseguidos ó squecidos.
=== Atualidade ===
Zde la muorte la [[Trasiçon (Spanha)|Trasiçon]] i l retorno de la democracie las relaçones cun Pertual fúrun restablecidas i l'antresse pul pertués i pula cultura lhusitana an giral. L patrimonho arquitetónico lhuso stá tamien a ser rebalorado mas inda stá arraigado esse sentimiento reácio la Pertual i a la sue cultura.
L pertués yá solo ye falado pulas gientes mais bielhas, las geraçones bindouras yá son monoglotas; tenendo crecido i sido eiducadas an castelhano. Ls cachopos falan l castelhano ne l die-la-die, tanto na quemunicaçon formal cumo anformal.
== Ansino ==
L pertués ye ansinado an Oulibença i an Talega mas cumo lhéngua strangeira.
Alguas anstituiçones cumo l Anstituto Camões financiában porjetos para nun deixar morrer l pertués i promocionar la cultura lhusitana an Oulibença mas esses apoios yá nó eisisten.
== Associaçones i atores políticos ==
Bárias associaçones ténen trabalhado a fabor de l pertués an Oulibença i an Talega, tenendo feito ua stensa lhabra documental i porjetos d'apoio als lhusofalantes.
=== Anstituto Camões ===
O [[Anstituto Camões]], o braço do governo português que visa a promoção e a conservação da língua portuguesa pelo mundo fora esteve a financiar cursos e actividades do português mas agora já não subsidía estes actos.
=== Para alhá Guadiana ===
An 2008 naciu l'associaçon [[Para alhá Guadiana]] (an pertués: ''Além Guadiana'') que ten ourganizado bários eibentos, colóquios i porgramas para ajudar a manter biba la lhéngua de Camões an Oulibença i cumpilar to l patrimonho oural de las gientes oulibentinas.
A Para alhá Guadiana ten cumo porjeto ambicioso criar un banco de dados sonoro feito de grabaçones de ls radadeiros lhusofalantes de Oulibença, desta maneira culs probérbios, las stórias i cançones screbir i eilustrar la stória recente de la bila.
=== Grupo de ls Amigos de Oulibença ===
L [[Grupo de ls Amigos de Oulibença]] ye ua ourganizaçon de caráter nacionalista pertuesa criada baixo la tutela de l [[Stado Nuobo]]. Caratelizada pula sue atitude eirredentista ten feito presson al Stado Pertués acerca de l'ansino de la lhéngua pertuesa an Oulibença.
=== Partido Quemunista Pertués ===
L [[Partido Quemunista Pertués]] anquiriu an 2013 pula pregunta al gobierno N.º 2703/XII/2 acerca de la stinçon atrabeç de l Anstituto Camões de ls horairos de lhéngua i cultura pertuesa nun coleijo de Oulibença.<ref name=":8">O seu instrupício para de negar</ref> Habendo acuordos ne l'ansino antre l Stado Pertués i la [[Quemunidade Outónoma de Stremadura]].
Las preguntas fúrun:<br />
# Cunfirma l menistério que fúrun zaparecidos horairos de Lhéngua i Cultura Pertuesa an Oulibença?<br />
# Quantos horairos fúrun zaparecidos i quantos porsores seran çpensados?<br />
# Cumo eirá l gobierno garantir que cuntinará a ser ansinada la lhéngua pertuesa naqueilha cidade?<ref name=":8" /><br />
# Las relaçones culturales eisistentes antre aqueilha cidade i Pertual nun fúrun tenidas an cunta na tomada de decison?
|
[[Catadorie:Oulibença]]
[[Catadorie:Talega]]
[[Catadorie:Lhéngua pertuesa]]
[[Catadorie:Lhénguas pertuesa na Spanha]]
<references />
avp9h7w3n6hzxtfl6t4tso05xqm5x1k
107456
107455
2026-07-29T08:30:37Z
Font8388608
15137
Revert vandalism
107456
wikitext
text/x-wiki
{{Anfo lhéngua
| nome = Pertués oulibentino
| nomenatibo = Português oliventino
| pernúncia =
| outrosnomes =
| quelorfamília = Indo-Ouropeia
| stados = [[Oulibença]]<br />[[Talega]]<br />[[San Bento de la Cuntenda (Oulibença)|San Bento de la Cuntenda]]<br />[[San Francisco de Oulibença]]<br />[[San Jorge de la Lor]]<br />[[San Rafael de Oulibença]]<br />[[Bila Rial (Oulibença)|Bila Rial]]<br />[[San Demingos de Gusmon (Oulibença)|San Demingos de Gusmon]]
| falantes = 3.600
| fam2 = Itálica
| fam3 = [[Lhénguas románicas|Románica]]
| fam4 = [[Lhénguas ítalo-oucidentales|Ítalo-oucidental]]
| fam5 = [[Oucidental]]
| fam6 = [[Ramo-eibérica]]
| fam7 = [[Eibero-románica]]
| fam8 = [[Lhénguas eibero-oucidentales|Eibero-oucidental]]
| fam9 = [[Línguas galego-portuguesas|Galego-portuguesa]]
| scrita =
| regulador =
| iso1 =
| iso2 =
| iso3 =
| sil =
| mapa =[[Fexeiro:Olivença location.PNG|270px|border]]
}}
L '''Pertués oulibentino'''<ref name=":0">http://www.hoy.es/v/20120723/sociedad/portugues-oliventino-conserva-20120723.html</ref> (tamien coincido cumo '''Pertués de Oulibença''',<ref name=":3">https://books.google.es/books?id=kZ9JBaN7Lu0C&pg=PA90&dq=portugu%C3%A9s+de+olivenza+caracter%C3%ADsticas&hl=es&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=portugu%C3%A9s%20de%20olivenza%20caracter%C3%ADsticas&f=false</ref> an [[pertués]] ''Português oliventino''/''Português de Olivença'') ye la bariadade dialetal de la [[lhéngua pertuesa]] própia de las poboaçones de [[Oulibença]], [[Talega]] i de las aldés colindantes. Atualmente l pertués an Oulibença i an Talega nun ten nanhun reconhecimiento por parte de l [[Spanha|Stado Spanhol]] qu'admenistra dezido território depuis de la [[Guerra de las Lharanjas]], Pertual, assi i todo nun reconhece la soberanie spanhola na region i afirma qu'esses territórios le pertencen.<ref>http://www.onoticiasdatrofa.pt/index.php/ultimas-noticias/edicao-papel/44-edicao-411/10225-olivenca-e-portugal-e-bom-nao-esquecer{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>http://www.elconfidencial.com/mundo/2014-08-12/un-conflicto-internacional-convertido-en-gancho-turistico_160790/</ref> Yá nun se fala an Talega.<ref>http://port.pravda.ru/news/sociedade/05-07-2010/30048-olivenca-0/</ref>
Fruito de ls dous seclos d'admenistraçon spanhola i eisolamiento de l resto de Pertual l pertués oulibentino ye agora ua fala moribunda; ls moços yá nun l falan quedando solo alguns idosos.<ref name=":0" /><ref name=":1">http://www.hoy.es/v/20110213/regional/epoca-franco-libros-sobre-20110213.html</ref> L pertués deixou de ser la lhéngua de la populaçon a partir de la [[década de 1940]], porcesso acelerado pula política de [[castelhanizaçon]] lhiebada pula [[Franquismo|Spanha franquista]].<ref name=":1" /><ref name=":4">http://www.hoy.es/v/20100404/regional/franquismo-olivenza-portuguesa-difumino-20100404.html</ref><ref name=":7">http://sol.sapo.pt/artigo/508982/olivenca-alem-guadiana-fala-se-cada-vez-mais-portugu-s</ref>
== Cuntesto stórico ==
=== Oulibença i Talega ne l Reino de Lhion ===
L'ourige de Oulibença stá lhigada a la cunquista defenitiba de [[Badalhouce]] pul radadeiro [[Reino de Lhion|rei de Lhion]], [[Fonso IX de Lhion|Fonso IX]], na primabera de 1230.<ref name=":2">{{Citation |title=Archive copy |url=http://www.ayuntamientodeolivenza.com/olivenza/breve-historia-de-olivenza/ |accessdate=2017-01-13 |archivedate=2016-12-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161227180255/http://www.ayuntamientodeolivenza.com/olivenza/breve-historia-de-olivenza/ }}</ref> Para agradecer la participaçon de ls templairos nessa cuntenda, Fonso IX cuncediu-les ls anclabes de [[Burguillos]] i [[Alconchel]]. Zde estes puntos, alhá pa l'anho 1256, la Orde criou l'ancomienda de Oulibença, naqueilha altura solo un cunjunto d'hortas, choças i alguas casas surgidas alredor dua nacente.<ref name=":2" /> Mas, durante l reinado de [[Fonso X l Sábio de Lhion i Castielha|Fonso X l Sábio]], ls Templários tubírun de deixar Oulibença i antregar las sues tierras al Cunceilho i Bispado de Badalhouce.<ref name=":2" />
=== Oulibença i Talega ne l Reino de Pertual ===
Aquando de la Reconquista, las tierras qu'hoije perfazen l munecípio de Oulibença i la freguesie de Talega fúrun cedidas la Pertual pul [[Tratado de Alcanizes]] an 1297 juntamente cun muitas outras lhocalidades. El-Rei [[Deniç de Pertual]] aprobeitara la fraca posiçon política castelhana para aneixar i reaber bários territórios.<ref>http://www.dip-badajoz.es/municipios/municipio_dinamico/historia/index_historia.php?codigo=108</ref>
Zde 1297 até 1801 la bila mantén-se baixo suserania lhusitana, anclusibe durante la [[Ounion Eibérica]]; l resultado de cinco seclos de domínio pertués resultórun ne l fluxo para Oulibença de la cultura i lhénguas pertuesas, para alhá de la spresson arquitetónica i de l folclore.<ref name=":0" /><ref>http://www.turismoextremadura.com/viajar/turismo/es/explora/Iglesia-de-La-Magdalena/</ref>
Debido a la peculiar posiçon geográfica de Oulibença, apartada de l resto de l paíç pul [[Odiana]] i rodeada por poboaçones castelhanas acabou por zambolber un subdialeto de l'alanteijano, cul qual partilha muitas de las sues eisoglossas.<ref name=":5">http://www.elperiodicoextremadura.com/noticias/temadeldia/olivenza-silencia-portugues_555273.html</ref>
[[Fexeiro:Território de Olivença.jpg|miniaturadaimagem|230x230px|L território de Olivença.]]
=== Oulibença i Talega na Spanha ===
A partir de la [[Guerra de las Lharanjas]], Pertual perdiu Oulibença i ambora este reclame que la Spanha perdiu-la ne l [[Cungresso de Biena]] l cierto ye qu'esta cuntina a admenistrar esse território. L pertués mantebe-se cumo lhéngua beícular i materna de ls habitantes de la region até a la metade de l [[seclo XX]], quando ampeçou a minguar, bítima de la política castelhanizadora de l Franquismo i de l sistema eiducatibo, dado qu'este radadeiro nun ansinaba l pertués, atualmente ansina-lo mas solo cumo lhéngua strangeira.<ref name=":5" />
== Caratelísticas ==
L pertués oulibentino ye un subdialeto de l [[pertués alanteijano]], ansere-se por cunseguinte ne l grupo de ls dialetos pertueses meridionales.<ref name=":6">https://books.google.es/books?id=12JfAAAAMAAJ&q=portugues+oliventino+caracteristicas&dq=portugues+oliventino+caracteristicas&hl=es&sa=X&redir_esc=y</ref> L'anfluéncia de l castelhano faç-se notar nalguns destes puntos i ne l campo lhéxical.<ref name=":6" />
Alguas de las caratelísticas mais defenitórias son:
Preferéncia pul grupo bocálico oi (sendo ''ou'' ne l padron). S: ''oiro'' (pertués padron: ''ouro'');<ref name=":3" />
Fechamiento de la bogal átona i para i. S: ''fomi'' (pertués padron: fome);<ref name=":3" />
Auséncia de l ditongo ei, que passa a ser ê. S: ''galhinhêro'' (pertués padron: ''galhinheiro''), cun sceçones: seis, rei, reino, etc.;<ref name=":3" />
Yeísmo. S: ''casteyanos'' (pertués padron: ''castelhanos'').<ref name=":3" />
L pertués oulibentino qu'inda ye falado ye cheno de castelhanismos, podendo dezir-se que yá nun ye ua berson "pura" de l lhéngua mas un híbrido.<ref>http://www.rtve.es/alacarta/videos/programa/oliventino-dialecto-castellano-corre-riesgo-evaporarse/434671/</ref> L castelhano falado na region stá fuortemente anfluenciado pul pertués i pulas falas lheonesas meridionales.<ref>SÁNCHEZ FERNÁNDEZ, M. J. Apuntes para la descripción del español hablado en Olivenza. ''Revista de Extremadura'', 1997, vol. 23, p. 109-125.</ref>
== Situaçon lhenguística ==
=== Domínio pertués ===
L pertués, durante la dominaçon lhusa de l território era la lhéngua oufecial i por cunseguinte l'ousada na admenistraçon, era para alhá desso permitida i promobida cumo la lhéngua statal.<ref name=":4" /> Para alhá desso, l pertués de Oulibença staba regulado pula [[Academie de Ciéncias de Lhisboua]] i era outelizada la norma padron de la lhéngua pertuesa.
=== Guerras de las Lharanjas, sec. XIX i 1ª metade de l seclo XX ===
L'ouficialidade mudarie an 1801 mas pa ls oulibentinos pouco mudara: l pertués cuntinar-se-iba a ousar cumo dantes al lhongo de to l seclo XIX i até a la década de 1940; la lhéngua de Camões era outelizada na rue i era la scrita.<ref name=":4" />
L pertués era trasmitido de geraçon an geraçon, la populaçon sendo la mesma dantes de la cunquista castelhana cuntinou ousar l lhenguajar outótono.<ref name=":0" />
=== Franquismo ===
[[Fexeiro:RETRATO DEL GRAL. FRANCISCO FRANCO BAHAMONDE.jpg|miniaturadaimagem|186x186px|L ''[[Generalísimo]]'' [[Francisco Franco]].]]
Al lhongo de la década de 1940 i 1950, cula amplantaçon de l Franquismo i de la política dua Spanha monoglota que perseguia todas las demales lhénguas que nun fússen l castelhano, la lhéngua oufecial de l Stado, l pertués ampeçou a ser mal bisto i perdiu prestígio, tornando-se la lhéngua de las classes baixas i pouco anstruídas.<ref name=":7" /> Staba proibido falar pertués, ls brasones pertueses éran bandalizados i até staba proibido rezar a santos tradecionalmente pertueses, cumo [[Santo António]].<ref name=":7" />
L pais deixórun de falar an pertués als sous filhos, falando-les zde anton an castelhano. L sistema eiducatibo daquele tiempo tubo un papel decesibo: alfabetizou ls ninos an castelhano.<ref name=":4" /> Ls moços nun iban a la scuola, ando yá nas puortas de la puberdade trabalhar ne l campo, desta maneira la cultura pertuesa era cunserbada; [[Francisco Franco|Franco]] trouxe la scolarizaçon sistemática, junto cula chegada de ls meios de quemunicaçon massibos rompeu l'eisolamiento i fizo que la cultura lhusitana até anton bien preserbada fusse zaparecendo.<ref name=":1" /> La propaganda franquista quijo anculcar un sprito de çcunfiança i de çtáncia ne ls oulibentinos an relaçon la Pertual.<ref name=":1" />
Las nuobas geraçones yá nun conhecian la lhéngua de Camões cumo lhéngua materna senó cumo ua lhéngua strangeira alheia a la sue tierra.<ref name=":4" /> La ''[[Sección Femenina]]'' tubo la sue amportança neste porcesso ne l campo de las lhetras.<ref name=":4" />
Las fiestas populares i l folclore, senhales de la cultura pertuesa fúrun perseguidos ó squecidos.<ref name=":1" />
=== Atualidade ===
Zde la muorte la [[Trasiçon (Spanha)|Trasiçon]] i l retorno de la democracie las relaçones cun Pertual fúrun restablecidas i l'antresse pul pertués i pula cultura lhusitana an giral. L patrimonho arquitetónico lhuso stá tamien a ser rebalorado mas inda stá arraigado esse sentimiento reácio la Pertual i a la sue cultura.<ref name=":4" />
L pertués yá solo ye falado pulas gientes mais bielhas, las geraçones bindouras yá son monoglotas; tenendo crecido i sido eiducadas an castelhano.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ls cachopos falan l castelhano ne l die-la-die, tanto na quemunicaçon formal cumo anformal.<ref name=":0" />
== Ensino ==
L pertués ye ansinado an Oulibença i an Talega mas cumo lhéngua strangeira.<ref name=":4" /><ref>{{Citation |title=Archive copy |url=http://www.ayuntamientodeolivenza.com/una-olivenza-bicultural-importante-para-los-europeos/ |accessdate=2017-01-13 |archivedate=2016-12-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161231074443/http://www.ayuntamientodeolivenza.com/una-olivenza-bicultural-importante-para-los-europeos/ }}</ref>
Alguas anstituiçones cumo l Anstituto Camões financiában porjetos para nun deixar morrer l pertués i promocionar la cultura lhusitana an Oulibença mas esses apoios yá nó eisisten.<ref name=":4" />
== Associaçones i atores políticos ==
Bárias associaçones ténen trabalhado a fabor de l pertués an Oulibença i an Talega, tenendo feito ua stensa lhabra documental i porjetos d'apoio als lhusofalantes.
=== Anstituto Camões ===
O [[Anstituto Camões]], o braço do governo português que visa a promoção e a conservação da língua portuguesa pelo mundo fora esteve a financiar cursos e actividades do português mas agora já não subsidía estes actos.<ref name=":4" />
=== Para alhá Guadiana ===
An 2008 naciu l'associaçon [[Para alhá Guadiana]] (an pertués: ''Além Guadiana'') que ten ourganizado bários eibentos, colóquios i porgramas para ajudar a manter biba la lhéngua de Camões an Oulibença i cumpilar to l patrimonho oural de las gientes oulibentinas.<ref name=":7" /><ref>{{Citation |title=Archive copy |url=https://www.linhas.pt/noticias/88-actual/1057-olivenca-na-despedida-do-deputado-ribeiro-e-castro |accessdate=2017-01-13 |archivedate=2016-12-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161230230557/https://www.linhas.pt/noticias/88-actual/1057-olivenca-na-despedida-do-deputado-ribeiro-e-castro }}</ref>
A Para alhá Guadiana ten cumo porjeto ambicioso criar un banco de dados sonoro feito de grabaçones de ls radadeiros lhusofalantes de Oulibença, desta maneira culs probérbios, las stórias i cançones screbir i eilustrar la stória recente de la bila.<ref name=":0" />
=== Grupo de ls Amigos de Oulibença ===
L [[Grupo de ls Amigos de Oulibença]] ye ua ourganizaçon de caráter nacionalista pertuesa criada baixo la tutela de l [[Stado Nuobo]].<ref>http://elpais.com/diario/2006/12/04/espana/1165186813_850215.html</ref><ref>http://elpais.com/diario/1978/11/02/internacional/278809221_850215.html</ref> Caratelizada pula sue atitude eirredentista ten feito presson al Stado Pertués acerca de l'ansino de la lhéngua pertuesa an Oulibença.
=== Partido Quemunista Pertués ===
L [[Partido Quemunista Pertués]] anquiriu an 2013 pula pregunta al gobierno N.º 2703/XII/2 acerca de la stinçon atrabeç de l Anstituto Camões de ls horairos de lhéngua i cultura pertuesa nun coleijo de Oulibença.<ref name=":8">http://www.pcp.pt/ataque-ao-ensino-do-portugu%C3%AAs-em-oliven%C3%A7a</ref> Habendo acuordos ne l'ansino antre l Stado Pertués i la [[Quemunidade Outónoma de Stremadura]].<ref name=":8" />
Las preguntas fúrun:<br />
# Cunfirma l menistério que fúrun zaparecidos horairos de Lhéngua i Cultura Pertuesa an Oulibença?<ref name=":8" /><br />
# Quantos horairos fúrun zaparecidos i quantos porsores seran çpensados?<ref name=":8" /><br />
# Cumo eirá l gobierno garantir que cuntinará a ser ansinada la lhéngua pertuesa naqueilha cidade?<ref name=":8" /><br />
# Las relaçones culturales eisistentes antre aqueilha cidade i Pertual nun fúrun tenidas an cunta na tomada de decison?<ref name=":8" /><br />
{{Refréncias|col=2}}
[[Catadorie:Oulibença]]
[[Catadorie:Talega]]
[[Catadorie:Lhéngua pertuesa]]
[[Catadorie:Lhénguas pertuesa na Spanha]]
8yx9bf4q010h713fanic3e8lxbvk37e
Finnian de Clonard
0
10740
107461
93555
2026-07-29T09:58:26Z
Oquitoriniano
15426
107461
wikitext
text/x-wiki
'''Finnian de Clonard''' fui un de ls purmeiros monges eirlandeses, fundador i purmeiro abade de la Abadie de Clonard, possiblemente bispo de la mesma diocese, i mestre de ls [[Doze Apóstelos de la Eirlanda|duoze Apóstelos de la Eirlanda]]. Al lado de Santo Anda de Aran, ye cunsidrado un de ls pais de l monasticismo de l [[Eirlanda]].<ref>[https://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=3368 St. Finian of Clonard]</ref>
Finnian naciu nua família nobre de Leinster, sendo batizado por Santo Abon de Magheranoidhe i zde cedo puosto sob la tutoria de San Fortchern, bispo de Trin, que l'anstruiu até ls trinta anhos d'eidade, quando l moço asceta rumou pa la Ouropa cuntinental i anton Gales, adonde fui anstruído por San Dabi de Gales an Llancarfan. Passado este longo período de daprendizado, retornou pa la Irlanda, pregando an Wexford, Wicklow i Kildare, adonde tubo cuntato cun Santa Brígida, antes de finalmente se stablecer an Clonard.
Ampeçou an Clonard ua bida ascética i solitária, até qu'an 520 fondou ouficialmente sue abadie i scuola, atraindo miles de çcípulos de todas las classes i procedéncias, sendo reconhecido por sue rigideç i sous dones pedagógicos. Educou ne l monasticismo i ambiou anquanto missionairos a tierras çtantes dibersos de sous alunos, dentre ls quales ls chamados duoze Apóstelos de la Eirlanda. Faleciu probabelmente an 12 de dezembre de 563, pula peste, i sues relíquias fúrun preserbadas an sue própia abadie, até séren çtruídas ne l seclo IX.
Finnian de Clonard ye cunsidrado santo tanto pula Eigreija Católica quanto pula Eigreija Ourtodoxa, sendo comemorado ne l die 12 de dezembre.<ref>[https://www.catholicireland.net/saintoftheday/st-finnian-d-539-abbot-of-clonard/ Dec 12 – St Finnian (d. 539) abbot of Clonard]</ref> Puls fruitos de sous ansinos, ye alcunhado "Mestre de ls Santos de la Eirlanda de Sou Tiempo". Tamien ye chamado an sou oufício litúrgico de "Vispo i Cunfessor", mas la maiorie de las fuontes l lista cumo mero abade i presbítero.
{{Refréncias}}P{{Rabisco}}
[[Catadorie:Eirlanda]]
[[Catadorie:Santos]]
ocbsaa9a7tgh4ltv6qko8sdi28th66n
Árabe
0
12523
107458
107444
2026-07-29T09:14:35Z
Oquitorino
15424
/* */
107458
wikitext
text/x-wiki
[[Anguila]]
[[Xurupaque]]
[[Ounion Ouropeia|Ounion Europeia]]
[[Uniqlo]]
[[Diáspora]]
[[Ilha de l Sal]]
[[Kotor]]
[[Zanzibar]]
[[Ilhas Jónicas]]
[[Corfu]]
[[Zaquintos]]
[[Cefalónia]]
[[Creta]]
[[Mar Jónico]]
lv6fbomvlzhf922unfd0mw9ptcfwxlr
107463
107458
2026-07-29T11:16:59Z
Oquitoriniano
15426
/* */
107463
wikitext
text/x-wiki
Árabe puode referir;
[[Lhéngua Árabe]]: Sesta Lhéngua más falada do mundo an 22 paízes.
[[Liga Árabe]]: Ourganizaçon de Paízes árabes.
6qon0y07t671mf1i77uypuoaidhqhdh
Sal
0
12524
107459
107450
2026-07-29T09:20:50Z
Oquitorino
15424
/* */
107459
wikitext
text/x-wiki
Sal puode referir;
[[Sal (química)|Sal]]: Composto iónico
[[Ilha de l Sal]]: Ua de las de [[Cabo Berde]].
[[Sal de Cozina]]; Mineral ousado cumo angrediente.
g9w65lc3snlo4y8mt5r96p8jo2b17np
107460
107459
2026-07-29T09:25:04Z
~2026-41889-15
15425
107460
wikitext
text/x-wiki
Sal puode referir;
[[Sal (química)|Sal]]: Composto iónico
[[Ilha de l Sal]]: Ua de las de [[Cabo Berde]].
[[Sal de Cozina]]: Mineral ousado cumo angrediente.
paax9wrzlx35e0zz2qtneuk2g7qvv3e
Outelizador(a):Oquitoriniano
2
12532
107462
2026-07-29T11:07:45Z
Oquitoriniano
15426
Criou la páigina cun "Buonos Dies! L mirandés ye la lhéngua más louca de l mundo. <big>Userboxes</big> [[Modelo:Babel|Biquipédia Babel]] [[Lhéngua pertuesa|Português]]: Este utilizador tem como língua materna o português. [[Mirandés]]: Este outelizador puode ajudar cun un nible intermédio de mirandés. [[Léngua anglesa|English]]: This user is able to contribute with an intermediate level of English. [[Lhéngua francesa|Français]]: Cet utilisateur peut contribuer avec un..."
107462
wikitext
text/x-wiki
Buonos Dies! L mirandés ye la lhéngua más louca de l mundo.
<big>Userboxes</big>
[[Modelo:Babel|Biquipédia Babel]]
[[Lhéngua pertuesa|Português]]: Este utilizador tem como língua materna o português.
[[Mirandés]]: Este outelizador puode ajudar cun un nible intermédio de mirandés.
[[Léngua anglesa|English]]: This user is able to contribute with an intermediate level of English.
[[Lhéngua francesa|Français]]: Cet utilisateur peut contribuer avec un niveau élémentaire de français
<big>Bienbenidos al outelizador de</big>
<big>Okythorinian!</big>
<big>Páiginas criadas</big>
[[Território Stinto]]
[[Território cun Reconhecimiento Anternacional limitado]]
[[Território Sterno]]
[[Geografie de la Ouropa]]
[[Lhista de Capitales]]
[[Ilhas Fiji]]
[[Namíbia]]
[[Gana]]
[[Taiwan]]
[[Nuoba Caledónia]]
[[Gato (zambiguaçon)]]
[[Myanmar]]
[[Guiana]]
[[Tonga]]
[[Samoa]]
[[Togo]]
[[Haiti]]
[[Sri Lanka]]
[[Suriname]]
[[Maldibas]]
[[Anguila]]
[[Banuatu]]
[[Uniqlo]]
[[Sal|Sal (zambiguaçon)]]
[[Diáspora]]
[[Ilha de l Sal]]
[[Kotor]]
[[Zanzibar]]
[[Marraquexe]]
[[Agadir]]
[[Ilhas Jónicas]]
[[Corfu]]
[[Zaquintos]]
[[Cefalónia]]
[[Creta]]
[[Mar Jónico]]
e30kjzhcr9op66e8iyk9ovnd7u4golf
107464
107462
2026-07-29T11:56:41Z
Oquitoriniano
15426
/* */
107464
wikitext
text/x-wiki
Buonos Dies! L mirandés ye la lhéngua más louca de l mundo.
<big>Userboxes</big>
[[Modelo:Babel|Biquipédia Babel]]
[[Lhéngua pertuesa|Português]]: Este utilizador tem como língua materna o português.
[[Mirandés]]: Este outelizador puode ajudar cun un nible intermédio de mirandés.
[[Léngua anglesa|English]]: This user is able to contribute with an intermediate level of English.
[[Lhéngua francesa|Français]]: Cet utilisateur peut contribuer avec un niveau élémentaire de français
<big>Bienbenidos al outelizador de</big>
<big>Okythorinian!</big>
You humilho l bazio de la Biquipédia lixo criando páiginas que el tebe preguiça de criar.
La Wikipédia an Pertués ye sien alma porque esse instrupício solo fala de coisa ruin i el ye un Beleno.
<big>Páiginas criadas</big>
[[Território Stinto]]
[[Território cun Reconhecimiento Anternacional limitado]]
[[Território Sterno]]
[[Geografie de la Ouropa]]
[[Lhista de Capitales]]
[[Ilhas Fiji]]
[[Namíbia]]
[[Gana]]
[[Taiwan]]
[[Nuoba Caledónia]]
[[Gato (zambiguaçon)]]
[[Myanmar]]
[[Guiana]]
[[Tonga]]
[[Samoa]]
[[Togo]]
[[Haiti]]
[[Sri Lanka]]
[[Suriname]]
[[Maldibas]]
[[Anguila]]
[[Banuatu]]
[[Uniqlo]]
[[Sal|Sal (zambiguaçon)]]
[[Diáspora]]
[[Ilha de l Sal]]
[[Kotor]]
[[Zanzibar]]
[[Marraquexe]]
[[Agadir]]
[[Ilhas Jónicas]]
[[Corfu]]
[[Zaquintos]]
[[Cefalónia]]
[[Creta]]
[[Mar Jónico]]
8p4fen47xmc8ym7ijs9z3a87gj7xllz